title: Quất

text:
Quất, hay còn gọi là tắc (phương ngữ miền nam) hoặc hạnh (phương ngữ Tây Nam Bộ), danh pháp hai phần: Citrus × microcarpa, còn được gọi là calamondin, calamansi, hoặc chanh vàng Philippine, là một giống cây lai thuộc chi Cam chanh quan trọng về mặt kinh tế được trồng chủ yếu ở Philippines. Nó có nguồn gốc từ Philippines, Borneo, Sumatra và Sulawesi (Indonesia, Malaysia và Brunei) ở Đông Nam Á; cũng như miền nam Trung Quốc và Đài Loan ở Đông Á.

Quất phổ biến trong ẩm thực Philippines truyền thống. Quả rất chua tự nhiên và được sử dụng trong nhiều loại gia vị, đồ uống, món ăn, nước xốt và chất bảo quản. Quất cũng được sử dụng như một thành phần trong ẩm thực Malaysia và Indonesia. Ở Việt Nam, cây quất thường trồng làm cảnh hoặc bonsai, ra quả và được trưng bày vào dịp Tết vì niềm tin cho rằng quất là biểu tượng may mắn.

Quất là giống lai giữa kim quất (trước đây được xét là thuộc một chi riêng biệt Fortunella) và một loài cam chanh khác (trong trường hợp này có lẽ là quýt thường).

Tên gọi trong tiếng Anh

Cây quất trong tiếng Anh có tên calamansi. Calamansi là cách đánh vần tiếng Anh Philipine của Tagalog kalamansi (), và là tên được biết đến rộng rãi nhất ở Philippines. Ở các vùng của Hoa Kỳ (đặc biệt là Florida), calamansi còn được gọi là "calamondin", một tên cũ từ thời Philippines thuộc Mỹ. Nó là dạng Anh hóa của tên tiếng Tagalog thay thế kalamunding .   Các tên tiếng Anh phổ biến khác của quất gồm có: lemonsito (hoặc limoncito), chanh philippine, calamonding, cam calamondin, calamandarin, chanh vàng kim, chanh vàng Philippines, cam Panama (cũng được sử dụng cho là kim quất), cam xạ hương, kẹo đắng và cam chua.

Quất trước đây được xác định là Citrus mitis Blanco, C. microcarpa Bunge hoặc C. madurensis Lour., tất cả đều được gọi là cây có múi. Hệ thống phân loại cây có múi của Swingle sẽ xếp quất vào một chi riêng biệt, Fortunella, biến quất thành một giống lai giữa các chi. Năm 1975, cây được John Ingram và Harold E. Moore đặt cho cái danh pháp lai × Citrofortunella mitis dựa trên danh pháp loài của Blanco.  Nhưng đến năm 1984, D. Onno Wijnands đã chỉ ra rằng danh pháp loài của Bunge, C. microcarpa (1832), có trước Citrus mitis của Blanco (1837), khiến × Citrofortunella microcarpa trở thành danh pháp thích hợp. Phân tích phát sinh chủng loại hiện đặt quất trong cùng một chi với các loại cam chanh khác, có nghĩa là các giống lai của nó, bao gồm cả những giống trước đây được đặt danh pháp là × Citrofortunella, cũng thuộc Citrus .

Mô tả
Quất, Citrus x microcarpa, là cây bụi hoặc cây gỗ nhỏ mọc cao . Cây mang đặc trưng ở các phần phụ giống như cánh trên cuống lá và hoa màu trắng hoặc tía. Quả quất giống như một quả chanh tròn, nhỏ, thường có đường kính , nhưng đôi khi lên đến . Phần thịt quả giữa và nước ép có màu cam của quýt với vỏ cam rất mỏng khi chín. Mỗi quả chứa từ 8 đến 12 hạt.

Đột biến loang lỗ
Ngoài ra còn có một đột biến loang lỗ của quất thường, hiển thị các sọc màu xanh lá cây trên quả vàng.

Sử dụng

Nghệ thuật ẩm thực
Các loại trái cây có vị chua và thường được sử dụng để bảo quản hoặc nấu ăn. Quất là quả có múi nhỏ được sử dụng để tạo hương vị cho thức ăn và đồ uống. Mặc dù hình dáng bên ngoài và hương thơm, nhưng hương vị của quả khá chua, mặc dù vỏ có vị ngọt. Marmalade quất có thể được làm theo cách tương tự như marmalade cam. Quả là nguồn cung cấp vitamin C.

Quả có thể được đông lạnh toàn bộ và được sử dụng làm đá viên trong đồ uống như trà, nước ngọt, nước và cocktail. Nước ép có thể được sử dụng thay cho loại chanh Ba Tư thông thường (còn gọi là chanh Bearss). Nước ép được chiết xuất bằng cách nghiền toàn bộ quả và tạo ra một thức uống có hương vị tương tự như nước chanh. Rượu mùi có thể được làm từ toàn bộ quả, kết hợp với rượu vodka và đường.

Philippines

Trong ẩm thực Philippines, nước ép quất được dùng để ướp và nêm gia vị cho cá, thịt gà và thịt lợn. Chúng cũng được sử dụng như một thành phần trong các món ăn như sinigang (nước dùng thịt chua hoặc hải sản) và kinilaw (cá sống ướp trong giấm và/hoặc nước ép cam quýt). Quất thường được sử dụng như một loại gia vị trong các món ăn như pancit hoặc lugaw, hoặc trong gia vị sawsawan cơ bản như nước ép quất và nước tương/nước mắm dùng cho cá, chả giò, bánh bao và các món mặn khác nhau. Quất cũng được sử dụng trong nhiều loại đồ uống khác nhau, đáng chú ý là nước ép quất, một loại đồ uống của người Philippines tương tự như nước chanh.

Indonesia
Quả được sử dụng trong các công thức nấu ăn địa phương ở miền bắc Indonesia, đặc biệt là xung quanh khu vực Bắc Sulawesi. Cá được vẩy và ướp với nước cốt trước khi nấu để khử mùi "tanh". Kuah asam ("canh chua") là một loại món cá sạch của vùng được nấu từ nước ép quất.

Việt Nam
Quả quất được dùng như một loại gia vị, vắt trực tiếp vào các món ăn như bánh tráng trộn, phở, bún bò Huế, hủ tiếu,... Vào dịp Tết Nguyên Đán, người dân thường trưng bày cây quất cảnh với niềm tin cho rằng quất là biểu tượng của may mắn.

Florida, Hoa Kỳ
Ở Florida, quả quất được sử dụng ở dạng chín hoàn toàn với hương vị đậm đà hơn so với dạng chưa chín. Người nếm thử ghi chú các nguyên tố của quả mơ, quýt, chanh, dứa và ổi. Vỏ mỏng đến mức mỗi quả phải được cắt bằng tay để tránh bị rách. Có thể sử dụng toàn bộ quả trừ cuống và hạt. Chúng được chế biến bằng tay và xay nhuyễn hoặc ép lấy nước và được sử dụng trong các sản phẩm khác nhau như bánh quất, coulis, marmalade và mứt. Vỏ có thể được khử nước và được sử dụng làm hương liệu cho người sành ăn với muối và đường. Loại quả này phổ biến với các đầu bếp ở Florida dưới dạng bánh từ những năm 1920 đến 1950.

Những người Florida trồng quất trong sân thường sử dụng nước ép trong một biến thể mùa hè của nước chanh xanh hoặc nước chanh vàng, như đề cập bên trên và giữ chút vị chua, món sẽ giải cơn khát với hương vị đặc biệt. Ngoài ra, quất có thể được dùng với cá và hải sản, hoặc bất cứ đâu sử dụng bất kỳ loại cam quýt chua nào khác.

Trồng trọt

Philippines là nước sản xuất quất lớn duy nhất. Cây được xếp hạng là loại cây ăn quả được trồng rộng rãi thứ tư ở Philippines, sau chuối, xoài và dứa. Quất chủ yếu được trồng để chiết xuất nước ép xuất khẩu sang Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Canada và Hồng Kông cùng nhiều nước khác. Philippines xuất khẩu từ 160.000 đến 190.000 tấn nước ép quất mỗi năm. Các trung tâm sản xuất chính bao gồm Vùng Tây Nam Tagalog, Trung Luzon và bán đảo Zamboanga. Trồng quất đã trải rộng từ Philippines khắp Đông Nam Á, Ấn Độ, Hawaii, Tây Ấn, Trung và Bắc Mỹ, mặc dù chỉ ở quy mô nhỏ.

Ở vùng cận nhiệt đới và các vùng ôn đới ấm áp của Bắc Mỹ, × Citrofortunella microcarpa được trồng chủ yếu làm cây cảnh trong vườn, trồng trong chậu và vườn chứa trên sân thượng và hiên nhà. Cây đặc biệt thu hút khi ra quả.

Cây rất nhạy cảm với thời tiết lạnh kéo dài và/hoặc cực lạnh. Do đó chỉ được trồng ngoài trời ở vùng nhiệt đới, cận nhiệt đới và những vùng ấm hơn của khí hậu ôn đới ấm áp (chẳng hạn như đồng bằng ven biển phía đông nam Hoa Kỳ (USDA khu 8b - 11), vùng đất của California, nam Arizona, nam Texas và Hawaii). Cây trồng trong chậu được đưa vào nhà kính, phòng tắm nắng hoặc trong nhà như cây trồng trong nhà vào thời kỳ mùa đông ở những vùng có khí hậu mát mẻ hơn.

Khi trồng ở Vương quốc Anh, loại cây này đã giành được Giải thưởng Bằng khen Vườn tược của Hiệp hội Làm vườn Hoàng gia  (xác nhận năm 2017).

Xem thêm

 Citrus depressa (shikwasa, chanh hirami), một giống tương tự được sử dụng rộng rãi ở Đài Loan và Okinawa, Nhật Bản
 Citrus poonensis (ponkan), một loại cam ngọt có kích thước tương tự từ Trung Quốc

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Calamondin – Loại trái cây đa năng nhất tại Aggie Horticulture.

Cây trang trí
Thực vật vườn châu Á
Trái cây có nguồn gốc Châu Á
Thực vật Malesia
Thực vật Trung Quốc
Ẩm thực châu Á
Ẩm thực Philippines
Chi Cam chanh


title: Tetralonia obscuripes

text:
Tetralonia obscuripes là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Tetralonia
Động vật được mô tả năm 1905


title: Chaumard

text:
Chaumard là một xã của tỉnh Nièvre, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền trung nước Pháp.

Dân số
Theo điều tra dân số 1999 có dân số là 217. Vào ngày 1 tháng 1 năm 2006, dân số ước tính là 227 người.

Xem thêm
Xã của tỉnh Nièvre

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Nièvre


title: Cheumatopsyche pulverulenta

text:
Cheumatopsyche pulverulenta là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
Cheumatopsyche


title: Leptotarsus fieldianus

text:
Leptotarsus fieldianus là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Leptotarsus


title: Melitonoma transvaalica

text:
Melitonoma transvaalica là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 1993.

Chú thích

Tham khảo

Melitonoma


title: Tsuzuki-ku, Yokohama

text:
là một khu thuộc thành phố Yokohama, tỉnh Kanagawa, Nhật Bản. Quận có diện tích 27,93 km2, dân số năm 2010 là 199.258 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Khu của Yokohama


title: Kwaksan

text:
Kwaksan (Hán Việt: Quách Sơn) là một huyện của tỉnh Pyongan Bắc tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên. Huyện đối diện với Hoàng Hải ở phía nam. Trên đất liền, nó giáp với Kusong ở phía bắc, với Chongju ở phía đông, và Sonchon ở phía tây.

Một số dòng sông nhỏ đổ ra biển trên địa bàn Kwaksan, như Tongrae, Sasong, và Sachon (사천강). Huyện quản lý 15 hòn đảo ngoài khơi. Nhiệt độ trung bình năm của Kwaksan là 9,2 °C, dao động từ -8,2 °C vào tháng giêng cho đến 23,7 °C vào tháng 8. Lượng mưa trung bình năm là 1380 mm. Đất rừng chiếm 46,5% diện tích của huyện và 80% trong số đó là rừng thông; đất canh tách chiếm 30% diện tích và trong đó có một nửa là trồng lúa gạo.

Các cây trồng chính của huyện Kwaksan là lúa gạo, ngô, táo và đào. Nghề nuôi tằm và chăn nuôi cũng đang phát triển, đánh cá cũng tạo việc làm cho lao động địa phương. Tuyến đường sắt Pyongui đi qua huyện và nối đến Bình Nhưỡng và Sinuiju.

Du lịch địa phương có sức hút từ một ngôi chùa đá 5 tầng có niên đại từ thời kỳ Cao Ly tại Wonha-ri, và pháo đài Rŭngsan (릉산성), xây dựng năm 996 bởi Tướng Seo Hui. Năm 2008, dân số toàn huyện Kwaksan là 97.660 người (46.235 nam và 51.425 nữ), trong đó, dân cư đô thị là 22.739 người (23,3%) còn dân cư nông thôn là 74.921 người (76,7%).

Xem thêm
Phân cấp hành chính Bắc Triều Tiên

Tham khảo

Pyongan Bắc


title: Lacs, Indre

text:
Lacs là một xã ở tỉnh Indre khu vực trung bộ Pháp. Xã này có diện tích 13,46 km², dân số thời điểm năm 1999 là 614 người. Khu vực này có độ cao trung bình 220 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Indre

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Indre


title: Cervera de los Montes

text:
Cervera de los Montes là một đô thị trong tỉnh Toledo, Castile-La Mancha, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2006 (INE), đô thị này có dân số là 329 người.

Tham khảo

Đô thị ở Toledo


title: Baratier

text:
Baratier là một xã của tỉnh Hautes-Alpes, thuộc vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur, đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Hautes-Alpes

Tham khảo

Xã của Hautes-Alpes


title: Xylocopa cyanea

text:
Xylocopa cyanea là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1874.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ong bầu
Động vật được mô tả năm 1874


title: Alerta

text:
Alerta là một thành phố ở vùng Ucayali của Peru. Thành phố này nằm rất gần biên giới với vùng Maddre de Dios. Thành phố Alerta cách thủ phủ vùng là Pucallpa 696 km.

Ở đây có sân bay Alerta.

Tham khảo

Thành phố, thị xã vùng Ucayali


title: Lissay-Lochy

text:
Lissay-Lochy là một xã thuộc tỉnh Cher trong vùng Centre-Val de Loire miền trung Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Cher

Liên kết ngoài
Lissay-Lochy website
Lissay-Lochy on the Quid website

Ghi chú

Lissaylochy


title: Laginia

text:
Laginia là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: The Way You Make Me Feel

text:
The Way You Make Me Feel là một bài hát của nghệ sĩ thu âm người Mỹ Michael Jackson nằm trong album phòng thu thứ bảy của ông, Bad (1987). Nó được phát hành như là đĩa đơn thứ ba trích từ album vào ngày 9 tháng 11 năm 1987 bởi Epic Records. Bài hát cũng xuất hiện trong nhiều album tổng hợp của Jackson, như HIStory Begins (1995), Number Ones (2003), The Ultimate Collection (2004), The Essential Michael Jackson (2005), Visionary: The Video Singles (2006) và This Is It (2009). Được viết lời và sản xuất bởi Jackson và Quincy Jones, đây là một bản R&B với nội dung liên quan đến việc Jackson cố gắng gây ấn tượng với một người phụ nữ.

Sau khi phát hành, "The Way You Make Me Feel" nhận được những đánh giá tích cực từ các nhà phê bình âm nhạc, trong đó họ đánh giá nó như là một điểm nhấn nổi bật từ Bad. Bài hát cũng gặt hái những thành công vượt trội về mặt thương mại, đứng đầu các bảng xếp hạng ở Ireland và Tây Ban Nha, và lọt vào top 10 ở hầu hết những quốc gia nó xuất hiện, bao gồm vươn đến top 5 ở nhiều thị trường lớn như Úc, Bỉ, Ý, New Zealand và Vương quốc Anh. Tại Hoa Kỳ, "The Way You Make Me Feel" đạt vị trí số một trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100 trong một tuần, trở thành đĩa đơn quán quân thứ chín trong sự nghiệp của Jackson tại đây, và là đĩa đơn thứ ba liên tiếp từ Bad đứng đầu bảng xếp hạng.

Video ca nhạc cho "The Way You Make Me Feel" được đạo diễn bởi Joe Pytka, trong đó Jackson theo đuổi và nhảy múa trước một người phụ nữ. Nó đã nhận được một đề cử giải thưởng video âm nhạc của MTV năm 1988 cho Video có vũ đạo xuất sắc nhất, và phong cách của ông thể hiện trong video đã tạo nên sức ảnh hưởng nhất định đến phong cách trình diễn của nhiều nghệ sĩ đương đại, như Usher, Chris Brown và Ne-Yo. Sau đó, nó cũng xuất hiện trong nhiều ấn phẩm video của Jackson, bao gồm Video Greatest Hits – HIStory, Number Ones, Michael Jackson's Vision và bản DVD của Bad 25. Bài hát đã được trình diễn trong tất cả những chuyến lưu diễn thế giới của Jackson dưới tư cách một nghệ sĩ hát đơn, và đã được lên kế hoạch thực hiện cho buổi hòa nhạc This Is It (2009-2010).

Danh sách bài hát
Đĩa 7"
 "The Way You Make Me Feel" (bản 7") – 4:26
 "The Way You Make Me Feel" (không lời) – 4:26

Đĩa 12" tại Vương quốc Anh
 "The Way You Make Me Feel" (Dance phối mở rộng) – 7:53
 "The Way You Make Me Feel" (bản Dub) – 5:06
 "The Way You Make Me Feel" (A Cappella) – 4:30

Đĩa 12" tại Hoa Kỳ
 "The Way You Make Me Feel" (Dance phối mở rộng) – 7:53
 "The Way You Make Me Feel" (Dance phối lại radio chình sửa) – 5:20
 "The Way You Make Me Feel" (bản dub) – 5:06
 "The Way You Make Me Feel" (A Cappella) – 4:30

Đĩa Visionary
Mặt CD
"The Way You Make Me Feel" (bản 7") – 4:26
"The Way You Make Me Feel" (Dance phối mở rộng) – 7:53

Mặt DVD
"The Way You Make Me Feel" (video ca nhạc) – 6:43

Xếp hạng

Xếp hạng tuần

Xếp hạng cuối năm

Chứng nhận

Xem thêm
Danh sách đĩa đơn quán quân Hot 100 năm 1988 (Mỹ)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Bài hát của Michael Jackson
Đĩa đơn năm 1987
Đĩa đơn năm 1988
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot 100
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot Dance Club Songs
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot R&B/Hip-Hop Songs
Đĩa đơn quán quân tại Ireland
Đĩa đơn quán quân tại Tây Ban Nha
Bài hát về tình dục
Bài hát do Michael Jackson sáng tác
Bài hát năm 1987
Đĩa đơn của hãng Epic Records


title: Paxillus leachi

text:
Paxillus leachi là một loài bọ cánh cứng trong họ Passalidae.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Paxillus


title: Andrena frigida

text:
Andrena frigida là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1853.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

F
Động vật được mô tả năm 1853


title: Diepenbeek

text:
Diepenbeek là một đô thị ở tỉnh Limburg gần Hasselt. Tại thời điểm ngày 1 tháng 1 năm 2006, Diepenbeek có dân số 17.706 người. Tổng diện tích là 41,19 km² với mật độ dân số 430 người trên mỗi km².

Tại đây có Đại học Hasselt. Công viên khoa học Limburg nằm trong khuôn viên đại học này.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức - Chỉ bằng tiếng Hà Lan

Khu dân cư ở Limburg (Bỉ)


title: Civitacampomarano

text:
Civitacampomarano là một đô thị ở tỉnh Campobasso trong vùng Molise thuộc nước Ý, có vị trí cách khoảng 25 km về phía bắc của Campobasso.

Civitacampomarano giáp các đô thị: Castelbottaccio, Castelmauro, Guardialfiera, Lucito, Lupara, Trivento.

It is the birthplace of Napoleonic soldier and Neapolitan patriot Gabriele Pepe.

Lịch sử thay đổi dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Campobasso


title: Saint-Laurent-sur-Othain

text:
Saint-Laurent-sur-Othain là một commune thuộc tỉnh Meuse trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Meuse

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Meuse


title: Cidamón

text:
Cidamón tỉnh và cộng đồng tự trị La Rioja, phía bắc Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là 15,80 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là 37 người với mật độ 2,34 người/km². Đô thị này có cự ly 10 km so với Logroño.

Tham khảo

Đô thị ở La Rioja


title: Folembray

text:
Folembray  là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aisne

Tham khảo

Xã của Aisne


title: Saga (tỉnh)

text:
là một tỉnh của Nhật Bản nằm ở phần phía Tây Bắc của đảo Kyūshū. Phần phía Tây của tỉnh là vùng nổi tiếng với nghệ thuật làm gốm và sứ, đặc biệt là các thị trấn Karatsu, Imari và Arita. Trung tâm hành chính là thành phố Saga.

Địa lý
Là tỉnh nhỏ nhất của đảo Kyūshū, Saga nằm ở góc phía Tây Bắc của hòn đảo, giáp với biển Genkai và eo biển Tsushima ở phía Bắc và biển Ariake ở phía Nam. Vị trí địa lý gần với đại lục châu Á đã biến Saga trở thành cổng giao lưu văn hóa và buôn bán quan trọng trong lịch sử Nhật Bản. Ngoài 2 thành phố lớn là thành phố Saga và thành phố Karatsu, nông nghiệp và rừng chiếm đến 68% tổng diện tích vùng.

Hình thái địa lý chủ yếu:
 Đồng bằng Saga
 Bán đảo Higashimatsuura

Các ngọn núi:
 Núi Sefuri
 Núi Tara
 Núi Kyōga (1.076 m), ngọn cao nhất tại Saga
 Núi Sefuri (1.056 m)
 Núi Tenzan (1.046 m)

Lịch sử

Hành chính

Các thành phố
Có 10 thành phố ở tỉnh Saga:

Thị trấn và làng
Thị trấn và làng mạc ở mỗi quận:

Kinh tế

Văn hóa

Giáo dục

 Đại học Saga

Thể thao

Du lịch

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Website chính thức của tỉnh (tiếng Nhật)
 Trang chủ Saga JET
 Hagakure

Kyushu
Tỉnh của Nhật Bản


title: Chom Bueng (huyện)

text:
Chom Bueng () là một huyện (amphoe) của tỉnh Ratchaburi ở phía tây Thái Lan.

Địa lý

Các huyện giáp ranh (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ) là: Dan Makham Tia và Tha Muang của tỉnh Kanchanaburi, và Photharam, Mueang Ratchaburi, Pak Tho, Ban Kha và Suan Phueng.

Có nhiều hang động ở huyện này. Động Khao Bin được xem là động đẹp nhất với nhiều thạch nhũ và măng đá. Động Chomphon đã được vua Chulalongkorn đổi tên khi ông thăm động này năm 1895.

Lịch sử
Năm 1895, vua Chulalongkorn và hoàng hậu Queen Saovabha thăm tỉnh Ratchaburi, bao gồm cả huyện này. Vua nhìn thấy một hồ nước lớn đẹp ở đây và đã đặt tên khu vực này là Hồ Lớn hay Chom Bueng, và lập một tiểu huyện (king amphoe).

Năm 1958, Chom Bueng được nâng thành huyện Chom Bueng.

Hành chính
Huyện này được chia thành 6 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia ra thành 88 làng (muban). Both Com Bueng and Dan Thap Tako là thị trấn (thesaban tambon), mỗi đơn vị nằm trên một phần của tambon cùng tên.

Tham khảo

Chom Bueng


title: Dipropus crassiusculus

text:
Dipropus crassiusculus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1906.

Chú thích

Tham khảo

Dipropus


title: Bầu cử thay thế

text:
Chế độ bầu cử thay thế là chế độ bầu cử mà theo đó cử tri sẽ đánh dấu ứng cử viên mình lựa chọn theo thứ tự ưu tiên và kết quả sẽ được phân định bằng việc đếm số phiếu của các ứng cử viên theo thứ tự ưu tiên này. Người đắc cử theo chế độ bầu cử thay thế phải nhận được ít nhất 50% tổng số phiếu tại khu vực bầu cử của mình.

Chế độ bầu cử thay thế được sử dụng để bầu các thành viên của Hạ viện Úc, Tổng thống Ấn Độ, nghị sĩ của hội đồng lập pháp ở Ấn Độ, Tổng thống Ireland, Quốc hội Papua New Guinea, và Hạ viện Fiji. Nó cũng được sử dụng trong các cuộc bầu cử phụ Ireland để bầu cử và bầu các nghị sĩ cha truyền con nối cho Thượng Nghị viện Vương quốc Anh.

Chú thích

Tham khảo

Hệ thống đầu phiếu


title: Kuytun

text:
Khuê Đồn (; ) là một thành phố cấp huyện của Châu tự trị dân tộc Kazakh - Ili (Y Lê), khu tự trị Tân Cương, Trung Quốc. Thành phố nằm giữa hai thành phố lớn của Tân Cương là Ô Tô và Thạch Hà Tử và nằm trên tuyến đường sắt từ Urumqi đến Kazakhstan. Khuê Đồn nằm gần một sa mạc. Người Hán chiếm 94,62% dân số của thành phố.

Nhai đạo
 Đoàn Kết Lộ (团结路街道
 Ô Lỗ Mộc Tề (Urumqi) Đông Lộ (乌鲁木齐东路街道
 Bắc Kinh Lộ (北京路街道)
 Ô Lỗ Mộc Tề (Urumqi) Tây Lộ (乌鲁木齐西路街道)
 Hỏa Xa Trạm (火车站街道)

Hương
 Khai Can Tề (开干齐乡)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang thông tin chính thức

Đơn vị cấp huyện Tân Cương
Ili


title: Dicranomyia pleiades

text:
Dicranomyia pleiades là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Bắc Sơn, Sóc Sơn

text:
Bắc Sơn là một xã thuộc huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội, Việt Nam.

Xã Bắc Sơn nằm ở cực bắc huyện Sóc Sơn và đồng thời là xã cực bắc của thành phố Hà Nội, có địa giới hành chính:
Phía đông và phía bắc giáp tỉnh Thái Nguyên
Phía tây giáp các tỉnh Vĩnh Phúc và Thái Nguyên
Phía nam giáp các xã Hồng Kỳ, Nam Sơn và Minh Trí

Xã Bắc Sơn có diện tích 30,06 km², dân số năm 1999 là 12.964 người, mật độ dân số đạt 431 người/km².

Chú thích

Tham khảo


title: Fissolimbus

text:
Fissolimbus là một chi nấm trong họ Marasmiaceae. Đây là chi đơn loài, chứa một loài Fissolimbus fallaciosus, được tìm thấy ở Papua New Guinea.

Xem thêm

List of Marasmiaceae genera

Tham khảo

Liên kết ngoài

Marasmiaceae
Nấm châu Đại dương


title: Idiocera collessi

text:
Idiocera collessi là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Idiocera
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Dao động điều hòa đơn giản

text:
Dao động điều hòa đơn giản (hay dao động điều hòa đơn tần, hay đôi khi được gọi ngắn gọn là dao động điều hòa) là một dao động có ly độ biến thiên theo thời gian theo hàm điều hòa và ở tần số và biên độ không đổi theo thời gian. Vị trí của một vật chuyển động theo dao động điều hòa đơn, x(t) có thể biểu diễn phụ thuộc vào thời gian t theo công thức:

Với A là biên độ, f là tần số, φ là pha.

Mọi chuyển động có biên độ biến đổi theo thời gian một cách tuần hoàn, đều có thể được phân tích thành tổng các biến đổi theo dao động điều hòa đơn, sau khi áp dụng biến đổi Fourier.

Dao động điều hòa đơn thể hiện sóng đơn sắc hay đơn tần. Nguồn gốc của chữ đơn sắc là sóng điện từ trong giải phổ ánh sáng nếu có điện trường và từ trường tại một vị trí dao động điều hòa đơn (ở một tần số duy nhất) thì ứng với một màu sắc và là ánh sáng đơn sắc.

Phương trình động lực học của dao động điều hòa đơn giản

Ví dụ một lò xo khi bị kéo (hay nén) một khoảng y khỏi vị trí cân bằng sẽ sinh ra lực đàn hồi khiến lò xo quay trở về vị trí cân bằng:

với k là hệ số đàn hồi của lò xo.

Lực này gây nên gia tốc chuyển động a cho vật thể khối lượng m treo trên lò xo

Do đó:

 có phương trình đặc trưng

Có nghiệm phức

Từ công thức nghiệm tổng quát:  (với  là phần thực,  là phần ảo của nghiệm phức).

Tìm được một nghiệm đơn giản của phương trình trên

với

ở đây:

 và  là hai hằng số được xác định bằng các điều kiện ban đầu của lò xo.  là li độ cực đại,  là tần số góc,  là pha ban đầu.

Vận tốc và gia tốc của vật thể dao động điều hòa được tính bằng đạo hàm bậc nhất và bậc hai của li độ:

Năng lượng trong dao động điều hòa đơn giản

Động năng  của hệ dao động tại thời điểm t:

Thế năng  của hệ:

Năng lượng toàn phần của hệ có giá trị không đổi:

Tham khảo

Dao động
Chuyển động sóng
Con lắc
Cơ học cổ điển


title: Østfold

text:
là một hạt ở tây nam Na Uy, giáp với Akershus và tây nam Thụy Điển (hạt Västra Götaland và Värmland), còn Buskerud và Vestfold tọa lạc ở phía kia của vịnh. Thủ phủ hạt đóng ở Sarpsborg, còn Fredrikstad là thành phố lớn nhất.

Nhiều cộng đồng công nghiệp nằm ở đây. Moss và Fredrikstad có các nhà máy đóng tàu. Các mỏ đá granit nằm ở Østfold, đã granite từ đó đã được Gustav Vigeland sử dụng.

Các đô thị

Tham khảo

Hạt của Na Uy


title: Anthobiodes

text:
Anthobiodes là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được Weise miêu tả khoa học năm 1887.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Anthobiodes angustus Allard, 1876
 Anthobiodes heydeni Allard, 1870
 Anthobiodes turcicus Medvedev 1975

Chú thích

Tham khảo

Alticini


title: Lasioglossum tasmaniae

text:
Lasioglossum tasmaniae là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1905


title: 2230 Yunnan

text:
2230 Vân Nam (1978 UT1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 29 tháng 10 năm 1978 bởi Đài thiên văn Tử Kim Sơn ở Nam Kinh.

Tiểu hành tinh được đặt theo tên tỉnh Vân Nam (Yunnan) của Trung Quốc.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 2230 Yunnan

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1978


title: Bassens, Savoie

text:
Bassens là một xã thuộc tỉnh Savoie trong vùng Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 280-810 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Savoie


title: Mailly-Raineval

text:
Mailly-Raineval là một xã ở tỉnh Somme, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Thị trấn này tọa lạc trên đường D14, khoảng 15 dặm Anh về phía đồng nam của Amiens.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Somme

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Mailly-Raineval trên trang mạng của INSEE
 Mailly-Raineval trên trang mạng của Quid

Xã của Somme


title: Sclerogenia

text:
Sclerogenia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Loài
 Sclerogenia jessica Butler, 1878

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database
 Sclerogenia at funet.fi

Plusiinae


title: Phyllonorycter phyllocytisi

text:
Phyllonorycter phyllocytisi là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Pháp, Tây Ban Nha và Ý.

Ấu trùng ăn Cytisus sessilifolius. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ. They create a lower surface, brownish, tentiform mine that first causes the leaf to fold lengthwise, but trong end contracts the leaf to a shapeless knot. Pupation takes place withtrong mine.

Chú thích

Tham khảo

Phyllonorycter
Côn trùng châu Âu


title: Brienne-la-Vieille

text:
Brienne-la-Vieille  là một xã ở tỉnh Aube, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aube

Tham khảo

Briennelavieille


title: Phylolestes ethelae

text:
Phylolestes ethelae (tên tiếng Anh: Hispaniolan Malachite) là một loài chuồn chuồn kim trong họ Synlestidae. Nó được tìm thấy ở Cộng hòa Dominica và Haiti môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông. Nó bị đe dọa do mất môi trường sống. Đây là loài duy nhất thuộc chi.

Chú thích

Tham khảo

 von Ellenrieder, N. & Paulson, D. 2005. Phylolestes ethelae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2007.

E
Động vật được mô tả năm 1948


title: Gomelange

text:
Gomelange là một xã trong tỉnh Moselle, vùng Grand Est đông bắc nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Moselle

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Moselle


title: Acrocercops perturbata

text:
Acrocercops perturbata là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Peru và Brasil. Nó được miêu tả bởi Edward Meyrick năm 1921.

Chú thích

Tham khảo

Acrocercops


title: Les Costes-Gozon

text:
Les Costes-Gozon  là một xã ở tỉnh Aveyron, thuộc vùng Occitanie ở miền nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aveyron

Tham khảo

Costesgozon


title: Urriés

text:
Urriés là một đô thị ở tỉnh Zaragoza, Aragon, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 của Viện thống kê Tây Ban Nha (INE), đô thị này có dân số là 59 người. Diện tích đô thị này là 37 ki-lô-mét vuông. Đô thị này nằm ở độ cao 557 m trên mực nước biển.

Biến động dân số
Dữ liệu dân số Sádaba giai đoạn 1842 và 2001:

Tham khảo

Đô thị ở Zaragoza


title: Joiselle

text:
Joiselle  là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 138 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Marne


title: Chamanthedon chalypsa

text:
Chamanthedon chalypsa là một loài bướm đêm thuộc họ Sesiidae. Nó được tìm thấy ở Nam Phi.
Cánh sau có màu nâu đen, cánh trước có màu nâu đen với các sọc xanh lá cây.

Chú thích

Tham khảo

Chamanthedon


title: Lasioglossum aquilae

text:
Lasioglossum aquilae là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1898.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1898


title: Dipropus resplendens

text:
Dipropus resplendens là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Champion mô tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Dipropus


title: Tauves

text:
Tauves  là một xã ở tỉnh Puy-de-Dôme trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Puy-de-Dôme

Tham khảo
INSEE

Xã của Puy-de-Dôme


title: Pleurotomella enora

text:
Pleurotomella enora là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Pleurotomella
Động vật được mô tả năm 1908


title: Megapenthes azumai

text:
Megapenthes azumai là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Arimoto miêu tả khoa học năm 1990.

Chú thích

Tham khảo

Megapenthes


title: Cryptonychus dubius

text:
Cryptonychus dubius là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1858.

Chú thích

Tham khảo

Cryptonychus


title: Smicridea gemina

text:
Smicridea gemina là một loài Trichoptera thuộc họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Smicridea


title: Kolín (huyện)

text:
Huyện Kolín (Okres Benešov trong tiếng Séc) là một huyện (okres) thuộc Vùng Trung Bohemia (Středočeský kraj) của Cộng hòa Séc. Huyện lỵ là Kolín.

Các đô thị
Theo thứ tự là: Khu tự quản (thị xã) - tiểu khu (làng)

Barchovice -
Bečváry -
Bělušice -
Břežany I -
Břežany II -
Býchory -
Cerhenice -
Církvice -
Červené Pečky -
Český Brod -
Dobřichov -
Dolní Chvatliny -
Dománovice -
Doubravčice -
Drahobudice -
Grunta -
Horní Kruty -
Hradešín -
Chotutice -
Choťovice -
Chrášťany -
Jestřabí Lhota -
Kbel -
Klášterní Skalice -
Klučov -
Kolín -
Konárovice -
Kořenice -
Kouřim -
Krakovany -
Krupá -
Krychnov -
Křečhoř -
Kšely -
Libenice -
Libodřice -
Lipec -
Lošany -
Malotice -
Masojedy -
Mrzky -
Nebovidy -
Němčice -
Nová Ves I -
Ohaře -
Ovčáry -
Pašinka -
Pečky -
Plaňany -
Pňov-Předhradí -
Polepy -
Polní Chrčice -
Polní Voděrady -
Poříčany -
Přehvozdí -
Přistoupim - -
Přišimasy -
Radim -
Radovesnice I -
Radovesnice II -
Ratboř -
Ratenice -
Rostoklaty -
Skvrňov -
Starý Kolín -
Svojšice -
Tatce -
Tismice -
Toušice -
Třebovle -
Tři Dvory -
Tuchoraz -
Tuklaty -
Týnec nad Labem -
Uhlířská Lhota -
Veletov -
Velim -
Velký Osek -
Veltruby -
Vitice -
Volárna -
Vrátkov -
Vrbčany -
Zalešany -
Zásmuky -
Žabonosy -
Ždánice -
Žehuň -
Žiželice

Tham khảo

Huyện của Cộng hòa Séc


title: Ortholepis betulae

text:
Ortholepis betulae là một loài bướm đêm thuộc họ Pyralidae. Nó được tìm thấy ở châu Âu.

Sải cánh dài 24–27 mm. Con trưởng thành bay làm một đợt từ tháng 5 đến tháng 8 .

Sâu bướm ăn các loài bạch dương.

Ghi chú
Mùa bướm bay ở đây là ở Bỉ và Hà Lan. Ở các khu vực phân bố khác có thể khác.

Liên kết ngoài
 http://www.waarneming.nl/soort.php?id=16635
 Lepidoptera of Belgium

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1778
Ortholepis
Côn trùng châu Âu


title: Vepris borenensis

text:
Vepris borenensis là một loài thực vật thuộc họ Rutaceae. Loài này có ở Ethiopia và Kenya.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Vepris borenensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 24 tháng 8 năm 2007.

Vepris
Thực vật dễ tổn thương


title: Cryptalaus birmanicus

text:
Cryptalaus birmanicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Bouwer miêu tả khoa học năm 1993.

Chú thích

Tham khảo

Cryptalaus


title: Villamartín

text:
Villamartín là một đô thị trong tỉnh Cádiz, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2005 đô thị này có dân số là 12.145 người.

Dân số

Source: INE (Spain)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Villamartín - Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía

Đô thị ở Cádiz


title: Hải Nam

text:
Hải Nam (chữ Hán: 海南, bính âm: Hǎinán) là tỉnh cực nam của Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa. Năm 2018, Hải Nam là tỉnh đông thứ hai mươi tám về số dân, đứng thứ hai mươi tám về kinh tế Trung Quốc với 9,1 triệu dân, tương đương với Honduras và GDP danh nghĩa đạt 483,2 tỉ NDT (73 tỉ USD) tương ứng với Myanmar. Hải Nam có chỉ số GDP đầu người đứng thứ mười bảy, đạt 51.955 NDT (tương ứng 7.851 USD).

Tỉnh gồm nhiều đảo, trong đó đảo lớn nhất được gọi là đảo Hải Nam. Tỉnh lỵ là thành phố Hải Khẩu. Đảo Hải Nam là đảo lớn nhất dưới quyền kiểm soát của Trung Quốc (đảo Đài Loan lớn hơn nhưng nằm dưới quyền kiểm soát của Trung Hoa Dân Quốc). Hải Nam có vị trí nằm ở Biển Đông, ngoài hải khơi và ngăn cách với bán đảo Lôi Châu của tỉnh Quảng Đông tại phía bắc bởi eo biển Quỳnh Châu. Về phía tây của đảo Hải Nam là vịnh Bắc Bộ. Ngũ Chỉ Sơn (1.876 m) là ngọn núi cao nhất đảo.

Từ năm 1988, Hải Nam tách khỏi tỉnh Quảng Đông, trở thành tỉnh riêng, đồng thời là một đặc khu kinh tế của Trung Quốc.

Từ nguyên
Tên gọi "Hải Nam" (海南) thể hiện vị trí của tỉnh đảo nằm ở phía nam eo biển Quỳnh Châu, trong khi bán đảo Lôi Châu cũng được gọi là Hải Bắc (海北) do nó nằm ở phía bắc của eo biển.

Đảo Hải Nam từng được gọi là Châu Nhai (珠崖), Quỳnh Nhai (琼崖), và Quỳnh Châu (瓊州). Hai tên gọi sau là nguồn gốc của tên tắt của tỉnh, Quỳnh (琼/瓊), ám chỉ đến việc bờ biển phía bắc của đảo từng có nhiều ngọc trai.

Lịch sử
Đảo Hải Nam đi vào trong lịch sử Trung Quốc từ năm Nguyên Phong thứ nhất (110 TCN), khi Tây Hán lập nên Châu Nhai quận (nay là Quỳnh Sơn) và Đam Nhĩ quận trên đảo Hải Nam sau khi Tướng Lộ Bác Đức (路博德) đến đảo. Năm Thủy Nguyên thứ 5 thời Hán Chiêu Đế (82 TCN), Đam Nhĩ quận được sáp nhập vào Châu Nhai quận. Những năm cuối thời Tây Hán, triều đình đã bỏ Châu Nhai quận, thực thi thống trị từ xa đối với Hải Nam.

Thời Đông Hán, vào năm Kiến Vũ thứ 15 (43 TCN), Hán Quang Vũ Đế đã phái Mật Ba tướng quân Mã Viện đi bình định Giao Chỉ, đặt Châu Nhai huyện. Thời Tam Quốc, trong khoảng những năm Xích Ô (238-251), Đông Ngô đã thiết lập Châu Nhai quận (trị sở nay ở Từ Văn, Trạm Giang). Năm Thái Khang thứ nhất (280) thời Tấn Vũ Đế, sau khi xem xét, đã hợp nhất Châu Nhai quận vào Hợp Phố quận.

Đến thời Nam-Bắc triều, năm Nguyên Gia thứ 8 (431) thời Lưu Tống Văn Đế, lại phục lập Châu Nhai quận, trị sở đặt ở Từ Văn song không lâu sau lại phế bỏ. Đến những năm Đại Đồng (535-546) thời Lương Vũ Đế, phế Đam Nhĩ quận để thiết lập Nhai châu, thống trị từ Quảng châu. Thời nhà Tùy, triều đình thiết lập hai quận Lâm Chấn và Châu Nhai trên đảo Hải Nam.

Năm Trinh Quán thứ 5 (631) thời Đường Thái Tông, triều đình thêm "Quỳnh Châu" vào hệ thống hành chính. Thời Nhà Minh, Quỳnh Châu phủ lệ thuộc vào tỉnh Quảng Đông, trị sở đặt tại huyện Quỳnh Sơn (nay là khu vực đô thị của Quỳnh Sơn), quản lý toàn bộ hòn đảo.

Thời Nhà Thanh, về cơ bản theo chế độ hành chính của Nhà Minh, đến cuối thời Thanh, đảo Hải Nam có 1 phủ, 2 châu và 11 huyện. Năm Quang Tự thứ 31 (1905), Nhai Châu được thăng thành một châu trực thuộc, quản lý 4 huyện.

Thời kỳ đầu Trung Hoa Dân Quốc, Hải Nam đã từng có cơ hội trở thành một tỉnh riêng biệt. Đầu tiên, Hồ Hán Dân và Tôn Khoa đề nghị thiết lập khu đặc biệt Quỳnh Nhai. Đến ngày 7 tháng 12 năm 1931, nghị quyết hội nghị Quốc vụ của chính phủ Dân Quốc đã quyết định toàn đảo là một đặc khu hành chính, trực thuộc chính phủ quốc dân. Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, tháng 8 năm 1947, hội nghị Hành chính viện đã thông qua việc nâng Hải Nam thành một tỉnh, lệ thuộc Hành chính viện. Đến tháng 4 năm 1949, Trung Hoa Dân Quốc chính thức thành lập chính quyền tỉnh Hải Nam, phái Trần Tế Đường (陳濟棠) đi làm tỉnh trưởng.

Trong các thập niên 1920 và 1930, Hải Nam là một điểm nóng của hoạt động cộng sản, đặc biệt là sau cuộc đàn áp của chính phủ tại Thượng Hải, Trung Hoa Dân Quốc vào năm 1927 đã tấn công và khiến lực lượng cộng sản phải lui vào hoạt động bí mật. Dưới sự lãnh đạo của Phùng Bạch Câu (馮白駒), lực lượng cộng sản và người Lê bản địa đã thực hiện một cuộc chiến đấu mãnh liệt theo kiểu du kích chống lại cuộc xâm lược của Nhật Bản (1939–45).

Sau khi Nhật Bản đầu hàng Đồng Minh, Trung Hoa Dân Quốc tiếp quản đảo Hải Nam. Vào thời điểm Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa tuyên bố thành lập, đảo Hải Nam vẫn nằm nằm trong tay quân đội Trung Hoa Dân Quốc. Từ tháng 3 đến tháng 5 năm 1950, xảy ra chiến dịch đảo Hải Nam khi quân cộng sản tiến hành đánh chiếm hòn đảo. Ngày 23 tháng 4, quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc đã chiếm được Hải Khẩu. Sau đó, quân Giải phóng tiếp tục vượt biển cùng quân của Phùng Bạch Câu tiến đánh tàn dư của Quốc quân, chiếm được các khu vực trọng yếu như Du Lâm, Tam Á. Ngày 1 tháng 5 năm 1950, Hải Nam hoàn toàn nằm dưới quyền kiểm soát của lực lượng cộng sản Trung Quốc, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa sau đó lại hạ cấp Hải Nam thành công thự khu hành chính (海南行政区公署), sáp nhập vào tỉnh Quảng Đông.

Ngày 1 tháng 10 năm 1984, hòn đảo trở thành Đặc khu Hải Nam (海南行政区) và hoàn toàn tách khỏi tỉnh Quảng Đông 4 năm sau đó. Hải Nam được chính phủ Trung Quốc quy định là một "đặc khu kinh tế" nhằm tăng cường đầu tư vào đảo. Ngày 21 tháng 6 năm 2012, Quốc vụ viện Trung Quốc đã chính thức phê chuẩn thành lập thành phố cấp địa khu Tam Sa trực thuộc tỉnh Hải Nam để quản lý các hòn đảo tranh chấp trên Biển Đông.

Địa lý

Đảo Hải Nam dài  và rộng . Hải Nam tách biệt với bán đảo Lôi Châu tại đại lục Trung Quốc qua eo biển Quỳnh Châu, đảo Hải Nam là hòn đảo lớn nhất nằm dưới quyền kiểm soát của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Diện tích của đảo Hải Nam là , chiếm 99,7% diện tích toàn tỉnh) và gần tương đương với Đồng bằng sông Cửu Long của Việt Nam. Ở phía tây đảo Hải Nam là vịnh Bắc Bộ. Hải Nam là tỉnh cực nam của Trung Quốc, nằm ở phía nam của chí tuyến bắc, lượng nhiệt và lượng mưa phong phú.

Ngũ Chỉ Sơn (1.840 m) là núi cao nhất Hải Nam. Các đỉnh núi cao trên 1.500 mét khác tại Hải Nam là Anh Ca lĩnh (鹦哥岭), Nga Tông lĩnh (俄鬃岭), Hầu Mi lĩnh (猴猕岭), Nhã Gia đại lĩnh (雅加大岭), Điếu La sơn (吊罗山). Có thể phân các đồi núi tại Hải Nam thành ba dãy núi lớn:

 Dãy núi Ngũ Chỉ Sơn, ở trung bộ của đảo, đỉnh chính là Ngũ Chỉ Sơn cao 1840 mét.
 Dãy núi Anh Ca Lĩnh, ở tây bắc của Ngũ Chỉ Sơn, đỉnh chính là Anh Chủy phong (鸚嘴峰) cao 1811,6 mét.
 Dãy núi Nhã Gia Đại Lĩnh, ở tây bộ của đảo, đỉnh chính cao 1519,1 mét.

Hải Nam có khí hậu nhiệt đới gió mùa ẩm. Biến đổi nhiệt độ trong năm dưới . Các tháng lạnh nhất là tháng 1 và tháng 2, khi nhiệt độ không khí giảm xuống ; các tháng nóng nhất là tháng 7 và 8, nhiệt độ trung bình khi đó là . Ngoại trừ các khu vực đồi núi ở trung tâm hòn đảo, nhiệt độ trung bình ngày ở Hải Nam đều trên . Mùa hè ở phía bắc hòn đảo có thời tiết nóng, với nhiệt độ có thể cao hơn  vào 20 ngày trong năm. Lượng mưa trung bình hàng năm là  và có thể còn lên đến  ở các khu vực trung tâm và phía đông, và chỉ đạt  tại các khu vực ven biển tây nam. Phần phía đông của đảo Hải Nam nằm trên đường đi của các cơn bão nhiệt đới, và 70% lượng mưa hàng năm có bắt nguồn từ các cơn bão hay mưa trong mùa hè. Các trận lũ lớn xảy ra là do ảnh hưởng của bão nhiệt đới và chúng có thể gây ra nhiều khó khăn cho cư dân địa phương.

Khoảng tháng 1 và tháng 2, tại các vùng ven biển trên đảo Hải Nam, đặc biệt là ở phần phía bắc, xảy ra hiện tượng sương mù dày đặc. Điều này là do không khí lạnh mùa đông tiếp xúc với nước biển ấm. Sương mù diễn ra cả ngày lẫn đêm, và được phân bổ đều. Tầm nhìn có thể giảm xuống 50 mét trong nhiều ngày tại một thời điểm. Trong giai đoạn này, cư dân địa phương thường đóng cửa sổ để chống hiện tượng nồm.

Hầu hết sông tại Hải Nam bắt nguồn từ khu vực trung tâm đảo và chảy theo các hướng khác nhau. Việc bốc hơi vào mùa khô ở khu vực gần biển khiến mực nước các sông giảm đáng kể. Có rất ít hồ tự nhiên tại Hải Nam. Hồ chứa nhân tạo được biết đến nhiều nhất tại Hải Nam là hồ chứa Tùng Đào (松涛水库) ở trung-bắc của đảo.

Có một số hòn đảo nhỏ nằm gần bờ của đảo lớn Hải Nam như:
Đảo Đại Châu (大洲岛), nằm cách bờ biển Vạn Ninh 5 km.
Đảo Hải Điện (海甸岛), nằm ở cửa sông Nam Độ, phía bắc của Hải Khẩu.
Đảo Tân Phụ (新埠岛), nằm ở cửa sông Nam Độ, phía bắc của Hải Khẩu, ở phía đông đảo Hải Điện.
Đảo Phượng Hoàng (凤凰岛), một đảo nghỉ dưỡng nhân tạo được xây dựng trên vịnh Tam Á.
Đảo Ngô Chi Châu (蜈支洲岛), nằm tại vịnh Hải Đường (海棠湾).
Quần đảo Thất Châu (七洲列岛), nằm ở đông bộ Văn Xương.

Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa cũng tuyên bố chủ quyền với một số hòn đảo nhỏ trên Biển Đông, quy thuộc chúng vào thành phố cấp địa khu Tam Sa của tỉnh Hải Nam. Chính phủ Trung Quốc quy định địa giới thành phố Tam Sa trải dài 900 km theo chiều đông-tây, 1800 km theo chiều bắc-nam, diện tích vùng biển khoảng 2 triệu km². Tam Sa là thành phố có diện tích đất liền nhỏ nhất, tổng diện tích lớn nhất và có dân số ít nhất tại Trung Quốc. Các đảo này nằm cách xa hàng trăm km về phía nam của đảo Hải Nam, do vậy có điều kiện khí hậu cũng như hệ động, thực vật khác nhau. Trong đó, quần đảo Hoàng Sa (Trung Quốc gọi là Tây Sa) do Trung Quốc kiểm soát với đảo Phú Lâm (Vĩnh Hưng) là lớn nhất, đảo này cũng là trung tâm hành chính của thành phố Tam Sa. Ở quần đảo Trường Sa (Trung Quốc gọi là Nam Sa), Trung Quốc cũng kiểm soát một vài thực thể địa lý. Ngoài ra, Trung Quốc cũng quy bãi Macclesfield và bãi cạn Scarborough thuộc phạm vi quản lý của thành phố Tam Sa. Trung Quốc cũng xem bãi ngầm James (Tăng Mẫu) ở gần bờ biển đảo Borneo của Malaysia là cực nam của lãnh thổ nước mình.

Nhân khẩu

Dân tộc

Người Lê là các cư dân ban đầu tại Hải Nam. Họ được cho là hậu duệ của các bộ lạc Bách Việt tại Trung Quốc, họ đã định cư trên đảo từ 7 đến 27 nghìn năm trước. Người Lê hiện nay sinh sống chủ yếu tại 9 huyện thị ở khu vực giữa và phía nam của Hải Nam – đó là các thành phố Tam Á, Ngũ Chỉ Sơn và Đông Phương, các huyện tự trị là Bạch Sa, Lăng Thủy, Lạc Đông, Xương Giang, Quỳnh Trung và Bảo Đình. Khu vực người Lê định cư chiếm diện tích , tức khoảng 55% diện tích toàn tỉnh.

Năm 46 TCN, triều đình Nhà Hán thấy cuộc chinh phục tốn quá nhiều chi phí và từ bỏ hòn đảo. Khoảng thời gian đó, người Hán cùng với các binh sĩ và tướng lĩnh bắt đầu nhập cư đến đảo Hải Nam từ lục địa. Trong số đó, có một số là con cháu của những người đã bị trục xuất đến Hải Nam vì lý do chính trị. Hầu hết trong số họ đến đảo Hải Nam từ các khu vực thuộc Quảng Đông, Phúc Kiến và Quảng Tây hiện nay. Thời Nhà Tống, lần đầu tiên có một lượng lớn người Hán di cư đến Hải Nam, họ chủ yếu định cư ở phía bắc của hòn đảo. Trong thế kỷ XVI và 17, tiếp tục có một lượng lớn người Hán từ Phúc Kiến và Quảng Đông nhập cư đến Hải Nam, đẩy người Lê đến các vùng cao nguyên ở nửa phía nam của hòn đảo, Trong thế kỷ XVIII, người Lê đã nổi dậy chống lại triều đình Nhà Thanh, triều đình phản ứng bằng cách đưa lính người Miêu từ Quý Châu đến đàn áp. Nhiều người Miêu sau đó đã định cư tại đảo và hậu duệ của họ tiếp tục sống ở vùng cao nguyên phía tây Hải Nam cho đến nay.

Ngôn ngữ

Cư dân tại Hải Nam sử dụng nhiều phương ngôn hay ngôn ngữ khác nhau. Trong đó, chủ yếu là 11 phương ngôn:
 Tiếng Hải Nam (海南话, Hải Nam thoại), một nhánh của phương ngôn Mân Nam của tiếng Hán. Tiếng Hải Nam được sử dụng rất rộng rãi, số người sử dụng là nhiều nhất trong số các phương ngôn trên đảo với khoảng 5 triệu cư dân thông dụng "phương ngôn" này. Những người nói tiếng Hải Nam phân bổ chủ yếu tại đại bộ phận các huyện thị Hải Khẩu, Quỳnh Sơn, Văn Xương, Quỳnh Hải, Vạn Ninh, Định An, Đồn Xương, Trừng Mại và khu vực ven biển của các huyện thị Lăng Thủy, Lạc Đông, Đông Phương, Xương Giang và Tam Á. Tại các địa phương khác nhau, ngữ âm và thanh điệu tiếng Hải Nam cũng có sự khác biệt.
 Tiếng Lê (黎语, Lê ngữ), thuộc Ngữ chi Lê của Ngữ hệ Thái Kadai (cũng có học giả cho là thuộc Ngữ hệ Nam Đảo). Tiếng Lê được người Lê sử dụng, chủ yếu phân bổ tại Quỳnh Trung, Bảo Đình, Lăng Thủy, Bạch Sa, Đông Phương, Lạc Đông, Xương Giang và Tam Á, Ngũ Chỉ Sơn.
 Tiếng Lâm Cao (临高话, Lâm Cao thoại), thuộc Ngữ chi Tráng-Thái của Ngữ tộc Tráng-Đồng. Ước tính có khoảng 500.000 người sử dụng tiếng Lâm Cao, chủ yếu tại huyện Lâm Cao.
 Thôn thoại khu vực Dương Sơn, trước đây gọi là thổ ngữ Quỳnh Sơn, thuộc Ngữ hệ Thái-Kadai. Ước tính có 110.000 người sử dụng, chủ yếu phân bổ tại khu vực Dương Sơn của thành phố Quỳnh Sơn và ở các vùng ngoại ô phía tây Hải Khẩu như Trường Lưu (长流), Vinh Sơn (荣山), Tân Hải (新海) hay Tú Anh (秀英).
 Tiếng Đam Châu (儋州话, Đam Châu thoại), một nhánh của phương ngôn Quảng Đông của tiếng Hán. Có hơn 700.000 người sử dụng, chú yếu phân bổ tại các khu vực duyên hải của Đam Châu, Xương Giang, Đông Phương.
 Tiếng Quân (军话, Quân thoại), thuộc hệ thống phương ngôn tây nam của Quan thoại. Có nguồn gốc từ các binh sĩ và quan chức thời xưa đến Hải Nam từ đại lục. Có trên 100.000 người sử dụng, chủ yếu phân bổ tại một bộ phận của Xương Giang, Đông Phương, Đam Châu và Tam Á.
 Tiếng Miễn (勉語, Miễn ngữ), thuộc Ngữ tộc Miêu-Dao. Người Miêu tại Hải Nam thông dụng tiếng Miễn, ước tính có khoảng 50.000 người tại các khu vực thiểu số của các huyện thị trung bộ và nam bộ hòn đảo.
 Thôn thoại khu vực Đông Phương và Xương Giang, trước đây gọi là Ca Long thoại (哥隆话) hay Ngật Long thoại (仡隆话), thuộc Ngữ tộc Kra của Ngữ hệ Thái-Kadai. Ước tính có 80.000 người sử dụng, chủ yếu phân bổ tại đôi bờ hạ du sông Xương Hóa của Đông Phương và Xương Giang.
 Tiếng Hồi Huy (回辉话, Hồi Huy thoại), hiện nay giới học thuật nhận định là ngôn ngữ duy nhất trong một nhóm ngôn ngữ thuộc Ngữ hệ Nam Đảo. Căn cứ theo "Quỳnh Châu phủ chí" (琼州府志), tiếng Hồi Huy là của những cư dân nhập cư ngoại quốc đến vào thời Nhà Tống và Nhà Nguyên truyền cho đời sau của họ, người Hán đương thời gọi là "Phiên ngữ" (番语, tức tiếng nước ngoài). Tiếng Hồi Huy được khoảng 6.000 cư dân người Hồi (Utsul) tại hai khu vực Hồi Huy và Hồi Tân tại Tam Á và một số cư dân tại Bạch Sa và Vạn Ninh sử dụng.
 Tiếng Mại (迈话, Mại thoại), thuộc hệ thống phương ngôn Quảng Đông, gần với tiếng Quảng Châu. Tuy nhiên, tiếng Mại có số người sử dụng không nhiều, phân bổ không rộng rãi, chỉ hạn chế tại khu vực ngoại ô Nhai Thành và Thủy Nam của Tam Á.
 Tiếng Đản Gia (疍家话, Đản Gia thoại), thuộc hệ thống phương ngôn Quảng Đông, được cư dân người Hán phụ cận cảng Tam Á sử dụng.

Tôn giáo

Trước khi văn hóa Hán từ nội địa xâm nhập đến, cư dân người Lê đảo Hải Nam chủ yếu sùng bái tín ngưỡng nguyên thủy (thuyết vật linh), họ thờ cúng tổ tiên, thờ cúng thiên nhiên và thờ cúng nhiều đối tượng, đây là giai đoạn tín ngưỡng tôn giáo nguyên thủy. Năm 748, Phật giáo Hán truyền được truyền đến đến Hải Nam, tiếp theo là Đạo giáo. Nhà sư Giám Chân đã dạt vào Hải Nam khi nỗ lực đi thuyền đến Nhật Bản lần thứ năm, góp phần vào sự hưng vượng của Phật giáo tại Hải Nam thời Đường Tống., hiện tại có 10.000 Phật tử đăng ký tại Hải Nam, còn Đạo giáo thì đã được bản địa hóa, dân gian hóa. Vào thời Tống và Nguyên, cùng với làn sóng di dân của người Hán tại đại lục, tín ngưỡng thờ Mụ tổ cũng được truyền đến đảo, với các di tích còn lại cho đến ngày nay

Hải Nam là một trạm trung chuyển của con đường tơ lụa trên biển, vì tại Hải Nam phong phú về các loại hương liệu, các thương nhân đến từ Gujarat thuộc Ấn Độ là những người đầu tiên giới thiệu Hồi giáo đến Hải Nam, những người Hồi giáo từ Trung Á và Đông Dương cũng góp phần truyền bá Hồi giáo đến Hải Nam. Hiện nay, tại hương Hồi Tân (回新乡) và hương Hồi Huy (回辉乡) ở Tam Á có khoảng 6.500 người Hồi giáo, thuộc hệ phái Sunni.

Năm 1630, Giáo hội Ki-tô Bồ Đào Nha đã phái linh mục đến Hải Nam truyền giáo, từ đó Công giáo truyền đến Hải Nam. Từ lúc bắt đầu, khi bốn nước Pháp-Ý-Tây-Bồ gửi không quá 20 linh mục đến truyền giáo, cho đến thời Nhà Thanh, tín hữu Công giáo trên toàn đảo đã phát triển lên hơn 5.000 người. Thời cuối Thanh đầu Dân Quốc, Giáo hội Công giáo tại Hải Nam đã mua đất, xây dựng các nhà thờ. Sau năm 1950, các linh mục nước ngoài bị trục xuất bởi một loạt lý do, các linh mục người Hán dẫn thay thế vị trí của họ, số tín hữu Công giáo giám xuống chỉ còn 4.100 người. Đạo Tin Lành truyền đến Hải Nam vào năm 1881, một mục sư quốc tịch Mỹ đã thiết lập khu hội Quỳnh Hải, do Giáo hội Trưởng Lão Mỹ lãnh đạo. Giáo đường Tin Lành đầu tiên tại Hải Nam được dựng tại Đam Châu. Từ đó, Tin Lành dần phát triển và hiện có 35.000 tín hữu tại tỉnh đảo.

Sau khi Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa được thành lập, dưới ảnh hưởng của cải cách ruộng đất và Đại Cách mạng Văn hóa, tình hình của các tôn giáo không được lạc quan. Trong cao trào của Cách mạng Văn hóa, tất cả các hoạt động tôn giáo phải ngưng lại và gần như toàn bộ các chùa miếu, đền thờ Hồi giáo và nhà thờ đã bị hư hỏng, chỉ một số lượng nhỏ tín đồ Hồi giáo và Tin Lành vẫn duy trì các hoạt động tôn giáo. Sau Cách mạng Văn hóa, hoạt động tôn giáo tại Hải Nam bắt đầu được khôi phục, hiện có cả trăm địa điểm tôn giáo với trên 30 đoàn thể tôn giáo hoạt động.

Hành chính

Với việc Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa tuyên bố chủ quyền với các quần đảo trên Biển Đông, tỉnh Hải Nam về lý thuyết phải quản lý cả trăm hòn đảo, đá ngầm xa bờ. Tỉnh Hải Nam có hệ thống hành chính hơi khác so với các tỉnh khác của Trung Quốc. Trong khi phần lớn các tỉnh khác được chia hoàn toàn thành các đơn vị cấp địa khu, và được chia tiếp thành các đơn vị cấp huyện; thì tại Hải Nam, gần như toàn bộ các đơn vị cấp huyện (trừ bốn quận của Hải Khẩu) đều trực thuộc tỉnh một cách trực tiếp. Điều này là do Hải Nam là một tỉnh nhỏ về diện tích và dân số so với các tỉnh khác tại Trung Quốc.

Quân sự
Hải Nam có vị trí chiến lược đối với Biển Đông, khoảng cách từ Hải Nam đến các tỉnh miền trung Việt Nam chỉ hơn 300 km.
Đảo Hải Nam có Căn cứ hải quân Du Lâm của Hạm đội Nam Hải thuộc Hải quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc và có quân cảng tàu ngầm hạt nhân chiến lược . Quân cảng được ước tính cao , được xây dựng vào trong một sườn đồi gần một căn cứ quân sự. Các động có khả năng cất giấu 20 tàu ngầm hạt nhân theo quan sát từ các vệ tinh gián điệp. Các tàu ngầm đặt ở quân cảng có các lên lửa đạn đạo hạt nhân và đủ lớn để chứa các tàu sân bay.

Kinh tế

Kinh tế Hải Nam chủ yếu dựa vào nông nghiệp, và có trên một nửa hàng xuất khẩu của tỉnh đảo là nông sản. Tuy nhiên, kể từ khi được nâng lên thành một tỉnh, Hải Nam đã trở thành "đặc khu kinh tế" lớn nhất của Trung Quốc, mục tiêu là để thúc đẩy sự phát triển dựa trên các nguồn tài nguyên phong phú của hòn đảo. Trước đó, tỉnh đảo bị nhiều người xem là một khu vực "hoang dã", phần lớn không bị ảnh hưởng bởi công nghiệp hóa; thậm chí đến nay vẫn có tương đối ít các nhà máy tại tỉnh. Du lịch đóng một vai trò quan trọng trong nền kinh tế Hải Nam, tận dụng lợi thế các bãi biển nhiệt đới và các cánh rừng tươi tốt. Chính quyền trung ương đã khuyến khích đầu tư nước ngoài vào Hải Nam và cho phép tỉnh đảo phát triển một nền kinh tế dựa phần lớn vào các nguồn lực của thị trường.

Việc phát triển công nghiệp tại Hải Nam vẫn còn hạn chế, chủ yếu vẫn chỉ là khai thác khoáng sản như quặng sắt và trồng các cây công nghiệp như cao su. Từ thập niên 1950, tại Hải Khẩu đã có một số nhà máy sản xuất máy móc, thiết bị nông nghiệp và dệt may để tiêu thụ trên đảo. Một khó khăn lớn đối với việc mở rộng lĩnh vực công nghiệp là nguồn cung điện không đầy đủ. Phần lớn lượng điện tại đảo có nguồn gốc từ thủy điện, mà nó lại phụ thuộc vào biến động dòng chảy theo mùa của các con sông.

Tháng 12 năm 2009, chính phủ Trung Quốc đã công bố kế hoạch của mình nhằm biến Hải Nam thành một "điểm đến du lịch quốc tế" vào năm 2020. Thông báo này đã khiến kinh tế của tỉnh đảo có sự đột biến, với mức tăng đầu tư năm trên năm là 136,9% trong ba tháng đầu năm 2010. Lĩnh vực bất động sản chiếm trên một phần ba tăng trưởng kinh tế của tỉnh. Trước đó, năm 1990, tỉnh Hải Nam là nơi diễn ra vỡ bong bóng bất động sản lớn nhất trong lịch sử Trung Quốc hiện đại

Hải Nam có dự trữ khai thác thương mại trên 30 loại khoáng vật. Người Nhật Bản đã khai thác quặng sắt tại Hải Nam trong thời gian họ chiếm giữ hòn đảo trong Chiến tranh thế giới thứ hai, và đây cũng là loại khoáng sản quan trọng nhất của Hải Nam. Các loại khoáng vật quan trong khác tại tỉnh đảo là titan, mangan, wolfram, bô xít, molypden, coban, đồng, vàng và bạc. Hải Nam có trữ lượng lớn về than non và đá phiến dầu, người ta cũng đã tìm thấy dầu mỏ và khí thiên nhiên ngoài khơi vùng biển Hải Nam. Trên các hòn đảo tranh chấp ở Biển Đông mà chính phủ Trung Quốc quy thuộc tỉnh Hải Nam chỉ có rất ít tài nguyên như phân chim song vùng biển xung quanh chúng có nhiều loại khoáng sản, Bộ Địa chất và Tài nguyên Khoáng sản Trung Quốc ước tính vùng quần đảo Trường Sa có trữ lượng dầu và khí đốt tự nhiên rất lớn, lên đến 17,7 tỉ tấn so với con số 13 tỉ tấn của Kuwait, và họ xếp nó vào danh sách một trong bốn vùng có trữ lượng dầu khí lớn nhất thế giới. Trung Quốc cũng từng tiến hành mời thầu dầu khí tại khu vực quần đảo Hoàng Sa. Ngoài ra tại Biển Đông cũng có tài nguyên băng cháy, Trung Quốc tuyên bố đã tìm thấy băng cháy ở phía bắc Biển Đông từ năm 2007, với trữ lượng ước tính khoảng 19,4 tỉ m³. Các khu rừng nguyên sinh trên đảo Hải Nam có 20 loài cây có giá trị thương mại, trong đó có tếch và đàn hương.

Do Hải Nam có khí hậu nhiệt đới, các ruộng lúa xuất hiện phổ biến ở các vùng đất thấp phía đông bắc và các thung lũng núi phía nam. Bên cạnh lúa, các cây trồng quan trọng khác có thể kể đến là dừa, cọ, sisal, hoa quả nhiệt đới (như dứa, nông sản mà Hải Nam dẫn đầu cả nước), hồ tiêu, cà phê, trà, đào lộn hột, và mía. Đầu thế kỷ XX, những Hoa kiều hồi hương từ Mã Lai thuộc Anh đã đưa cây cao su đến đảo; sau năm 1950, các nông trường quốc doanh trồng cao su được phát triển và Hải Nam nay sản xuất ra một lượng mủ cao su đáng kể cung cấp cho thị trường Trung Quốc. Ớt Hoàng Đăng Hải Nam, một loại ớt đặc hữu tại Hải Nam, được trồng ở phía đông nam và tây nam của đảo.

Cá mú, cá thu và cá ngừ là chiếm phần lớn sản lượng đánh bắt xa bờ của ngư dân Hải Nam. Người dân Hải Nam cũng nuôi sò điệp và ngọc trai trong các vịnh hay vũng nông để phục vụ cho nhu cầu nội địa và xuất khẩu. Sản lượng tôm được ước tính đạt  trong năm 2007, trên 50% trong số đó được xuất khẩu. Hải Nam có trên 400 trại giống tôm, hầu hết nằm giữa Văn Xương và Quỳnh Hải. Sản lượng cá rô phi năm 2008 tại Hải Nam là . Hòn đảo có khoảng 100.000 hộ trang trại nuôi cá thương mại hoặc mang tính địa phương.

Năm 2011, có trên 30 triệu du khách đã đến thăm Hải Nam, hầu hết trong số họ đến từ đại lục Trung Quốc. Trong số 814.600 du khách hải ngoại, 227.600 người đến từ Nga, tăng trưởng 53,3 so với năm trước đó. Tổng doanh thu từ du lịch vào năm 2011 là 32 tỉ NDT (4,3 tỉ USD), tăng 25% so với năm 2010. Người ta thường chia đảo Hải Nam thành 8 vùng du lịch: Hải Khẩu và vùng lân cận (Hải Khẩu, Quỳnh Sơn, Định An); đông bắc (Văn Xương); Bờ biển Trung Đông bộ (Quỳnh Hải, Định An); bờ biển Nam Đông bộ; Nam bộ (Tam Á); bờ biển Tây Bộ (Lạc Đông, Đông Phương, Lăng Thùy, Xương Giang); tây bắc (Đam Châu, Lâm Cao, Trừng Mại); và Cao nguyên Trung tâm (Bạch Sa, Quỳnh Trung, và Ngũ Chỉ Sơn/Đồn Xương).

Để khuyến khích cộng đồng du thuyền quốc tế, các quy định mới của Hải Nam nay cho phép du thuyền ngoại quốc ở lại tổng cộng 183 ngày mỗi năm, tối đa 30 ngày mỗi lần. 13 cảng sẽ được xây dựng quanh đảo để đáp ứng thị trường du lịch mới.

Năm 2018, Hải Nam là tỉnh có 9,1 triệu dân và GDP danh nghĩa đạt 483,2 tỉ NDT (73 tỉ USD). Tỉnh này có dân số tương đương với Thành phố Hồ Chí Minh (Việt Nam), với GDP cao hơn. Hải Nam có chỉ số GDP đầu người đạt 51.955 NDT (tương ứng 7.851 USD). Hải Nam là hòn đảo lớn nhất Trung Quốc, dù có diện tích nhỏ hơn Đài Loan (đảo), nơi bị quản lý bởi Đài Loan. Tỉnh lỵ là thành phố Hải Khẩu.

Trong thời gian từ năm 2018, Hải Nam đang trong thời kỳ đẩy mạnh phương án phát triển kinh tế. Khu Thí nghiệm Thương mại tự do Hải Nam, Cảng Thương mại tự do Hải Nam đều được thành lập năm 2018, vào đúng thời điểm kỷ niệm 30 năm Khu kinh tế Hải Nam ra đời. Mục tiêu đưa ra là đẩy Cảng Thương mại tự do Hải Nam trở thành Khu kinh tế tự do lớn nhất thế giới (vượt qua Dubai, Hồng Kông và Singapore). Và Hải Nam sẽ thực hiện chính sách du lịch miễn thị thực cho người nước ngoài từ 59 quốc gia, cải thiện các nền tảng thông tin một cửa sổ của thương mại quốc tế, tích cực thu hút đầu tư nước ngoài, công nghệ tiên tiến, kinh nghiệm quản lý và hỗ trợ các nhà đầu tư nước ngoài, đẩy mạnh chính sách linh hoạt, mô hình điều tiết quản lý thương mại, đầu tư, tài chính trong và ngoài nước. Quyết tâm tạo ra một vùng kinh tế phát triển linh hoạt và mạnh mẽ.

Giao thông

Những con đường đầu tiên trên đảo đã được xây dựng từ đầu thế kỷ XX, song cho đến thập niên 1950 thì vẫn chưa có con đường lớn nào được xây dựng ở các vùng đồi núi trong nội địa. Hiện nay, đường bộ là loại hình vận tải chính trong nội bộ Hải Nam. Toàn bộ chiều dài các tuyến đường thông xe trên đảo là 17.600 km, về cơ bản hình thành hệ thống chủ đạo gồm ba tuyến dọc và bốn tuyến ngang. Ba tuyến dọc đều kết nối giữa thủ phủ Hải Khẩu và thành phố Tam Á ở cực nam, tuyến quốc lộ 223 (323 km) chạy dọc theo bờ biển phía đông, tuyến quốc lộ 224 (309 km) thì chạy xuyên qua vùng nội địa của đảo, còn tuyến quốc lộ 225 (429 km) thì chạy dọc theo bờ biển phía tây. Các tuyến đường chủ đạo kết nối tất cả các cảng biển và huyện thị, các tuyến nhánh mở rộng đến toàn bộ 219 hương trấn trên đảo cũng như các thắng cảnh du lịch.

Đảo Hải Nam có hai sân bay quốc tế là: Sân bay quốc tế Mỹ Lan Hải Khẩu và Sân bay quốc tế Phượng Hoàng Tam Á. Tại quần đảo Hoàng Sa, Trung Quốc cũng cho xây dựng Sân bay đảo Vĩnh Hưng để phục vụ cho cả mục đích quân sự lẫn dân sự. Ngoài ra, chính quyền Trung Quốc cũng có kế hoạch xây dựng Sân bay Quốc tế Quỳnh Hải Bác Ngao với tổng vốn đầu tư 945 triệu NDT, sân bay này cách thủ phủ của thành phố Quỳnh Hải 12 km và cách địa điểm cố định diễn ra Diễn đàn châu Á Bác Ngao 15 km.

Một tuyến phà đường sắt đã đi vào hoạt động vào đầu thập niên 2000, giúp kết nối hệ thống đường sắt trên đảo Hải Nam với mạng lưới đường sắt tại đại lục Trung Quốc. Năm 2005, Bộ Giao thông Trung Quốc đã phân bổ 20 triệu NDT (2,4 triệu USD) để lập một ủy ban nhằm nghiên cứu về khả năng xây dựng một cây cầu hoặc đường hầm kết nối đảo Hải Nam với lục địa.

Tuyến Đường sắt Đông Hoàn Hải Nam nối giữa Hải Khẩu và Tam Á đã đi vào hoạt động năm 2010. Tuyến đường sắt được thiết kế có thể chạy với tốc độ 250 km/giờ. Thời gian để đi từ Hải Khẩu tới Tam Á trên tuyến đường sắt này chỉ mất xấp xỉ 1 tiếng 22 phút. Tổng chiều dài của tuyến Đường sắt Đông Hoàn Hải Nam là 308,11 km, vốn đầu tư dự tính là 20,224 tỉ NDT. Các ga dự tính trên tuyến đường sắt này là Hải Khẩu, Trường Lưu, Tú Anh, Thành Tây, Hải Khẩu Đông, Mỹ Lan, Đông Trại loan, Văn Xương, Phùng Gia loan, Quỳnh Hải, Bác Ngao, Hòa Lạc, Sơn Căn, Vạn Ninh, Thần Châu, Nhật Nguyệt loan, Lăng Thủy, Cao Phong, Hải Đường loan, Á Long loan, Tam Á.. Dự kiến một tuyến đường sắt Tây Hoàn Hải Nam sẽ được xây dựng ở bờ biển phía tây của Hải Nam. Tuyến này sẽ có chiều dài 345 km và sẽ kết nối với tuyến phía đông hiện hữu.

Hải Nam đã tiếp nhận 11.000 tấn hàng hóa thông qua các cảng vào tháng 11 năm 2010, tăng 90,1% so với tháng cùng kỳ năng trước. Từ tháng 1 đến tháng 10 năm 2010, đã có 102.000 tấn hàng hóa được xuất khẩu thông qua các cảng của Hải Nam, trong đó 34.000 tấn hàng xuất khẩu đến Hoa Kỳ và 14.000 tấn hàng xuất khẩu đến EU. Hải Nam có một số cảng biển:

 Cảng Tú Anh Hải Khẩu (海口秀英港) là trung tâm vận tải và chuyên chở hành khách chính.
 Tân cảng Hải Khẩu (海口新港) mở cửa ngày 1 tháng 6 năm 2005
 Cảng Mã Thôn (马村港) nằm ở Trừng Mại, mở cửa vào ngày 1 tháng 6 năm 2005
 Cảng eo biển Hải Nam

Giáo dục
 Đại học Hải Nam (海南大学)
 Đại học Sư phạm Hải Nam (海南师范大学)
 Học viện Y Hải Nam (海南医学院)
 Học viện Quỳnh Châu (琼州学院)
 Học viện Tam Á (三亚学院)
 Học viện Kinh tế Hải Khẩu (海口经济学院)

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Hainan (Province and island, China) trên Encyclopædia Britannica
 People’s Government of HaiNan Province   tiếng Anh
http://www.hainan.gov.cn/

Tỉnh Trung Quốc
Khởi đầu năm 1988 ở Trung Quốc
Vịnh Bắc Bộ
Đảo Trung Quốc
Đảo Biển Đông
Hoa Nam


title: Jahrsdorf

text:
Jahrsdorf là một đô thị thuộc quận Rendsburg-Eckernförde, bang Schleswig-Holstein.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Rendsburg-Eckernförde


title: Pahang

text:
Pahang (; Jawi: ڤهڠ), tên chính thức Pahang Darul Makmur với kính danh tiếng Ả Rập Darul Makmur (Jawi: دار المعمور, "Nơi của sự thanh bình") là một Hồi quốc và một bang của Malaysia. Với diện tích 35.840 km2, đây là bang rộng thứ ba của Malaysia, sau Sarawak và Sabah, và rộng nhất Malaysia bán đảo. Bang này chiếm chừng 10,9% tổng diện tích Malaysia. Tuy vậy, với dân số 1,63 triệu dân, đây chỉ là bang đông dân thứ chín. Thủ phủ và thành phố lớn nhất của Pahang là Kuantan.

Bang này chứa đựng lưu vực sông Pahang khá rộng lớn. Pahang tiếp giáp với Kelantan về phía bắc, giáp Perak, Selangor, Negeri Sembilan về phía tây, giáp Johor về phía nam, giáp Terengganu và Biển Đông về phía đông. Thủ phủ hoang gia và nơi ở của Sultan Pahang nằm ở Pekan. Những đô thị lớn khác là Temerloh, Bentong, Genting Highlands và Bukit Tinggi.

Tham khảo

Bang Malaysia


title: Merobruchus sonorensis

text:
Merobruchus sonorensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Kingsolver miêu tả khoa học năm 1980.

Chú thích

Tham khảo

Merobruchus


title: Saint-Saud-Lacoussière

text:
Saint-Saud-Lacoussière là một xã, nằm ở tỉnh Dordogne vùng Aquitaine của Pháp. Xã này có diện tích 58,04 km², dân số năm 2005 là 861 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 295 m trên mực nước biển.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Saint-Saud-Lacoussière trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Saint-Saud-Lacoussière trên trang mạng của Insee
 Saint-Saud-Lacoussière trên trang mạng của Quid
 Vị trí của Saint-Saud-Lacoussière trên bản đồ nước Pháp và các xã giáp ranh
 Plan de Saint-Saud-Lacoussière sur Mapquest

Saint-Saud-Lacoussiere


title: Agapetus oramatama

text:
Agapetus oramatama là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Agapetus


title: Palacanthilhiopsis

text:
Palacanthilhiopsis là một chi ốc nước ngọt từ rất nhỏ đến nhỏ có nắp, là động vật thân mềm chân bụng sống dưới nước thuộc họ Hydrobiidae.

Các loài
Các loài thuộc chi Palacanthilhiopsis bao gồm:
 Palacanthilhiopsis vervierii

Chú thích

Tham khảo
 Nomenclator Zoologicus info

Hydrobiidae


title: Xuân hiểu

text:
Xuân hiểu là một bài tuyệt cú làm theo lối thơ cổ, không thuộc thể luật nhưng vẫn là một tác phẩm được nhiều người biết đến, sáng tác thời Thịnh Đường của Mạnh Hạo Nhiên.

Trong chương trình cải cách sách giáo khoa gần nhất tại Việt Nam, tác phẩm này được chọn giảng dạy trong chương trình bậc phổ thông trung học.

Tác phẩm

Mùa xuân ban mai
Giấc xuân không buồn thức,
Khắp nơi chim ríu rít.
Đêm qua gió mưa về,
Hoa rụng nhiều hay ít?
(Dịch:Lâm Xương Diệu)

Lời bình

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thơ Đường
Thơ tuyệt cú
Ngũ ngôn tứ tuyệt


title: Pseudopolia

text:
Pseudopolia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Cuculliinae


title: Whitcliff Atkinson

text:
Whitcliff Nathaniel Atkinson (sinh ngày 17 tháng 9 năm 1972) là 1 vận động viên cricket người Bahamas. Atkinson là 1 right-handed batsman và ném kiểu left-arm medium pace và chơi chủ yếu ở vị trí wicketkeeper. Atkinson đã chơi cho đội tuyển quốc gia tổng cộng 24 trận.

Atkinson chơi trận đầu tiên cho Bahamas ở giải 2002 ICC Americas Championship với đội Mỹ.

Atkinson chơi trận Twenty20 đầu tiên cho Bahamas khi trạm chán với Cayman Islands ở vòng 1 giải 2006 Stanford 20/20. Anh chơi trận thứ 2 và cũng là cuối cùng cho Bahamas ở vòng 1 giải 2008 Stanford 20/20 với đội Jamaica; trong trận này anh thi đấu rất kém khi nhận phải ducks.

Atkinson đã đại diện cho Bahamas ở giải 2008 ICC World Cricket League Division Five và giải 2010 ICC Americas Championship Division 1.

Tham khảo

Liên kết khác
Whitcliff Atkinson at Cricinfo
Whitcliff Atkinson at CricketArchive

Sinh năm 1972
Nhân vật còn sống


title: Cảng Diêm Điền

text:
Cảng Diêm Điền là một cảng thuộc tỉnh Thái Bình.

Xây dựng
Vào năm 2008, do muốn thúc đẩy mạnh các tiến triển về kinh tế biển. Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Bình và một số nhà đầu tư khác đã bỏ ra tư khoảng hơn 593 tỷ đồng Việt Nam để mở rộng cảng Diêm Điền. Do nằm trên hai con sông có lượng phù sa lớn là con sông Trà Linh và Diêm Hộ nên cảng thường xuyên bị bồi lấp mạnh.

Với việc xây dựng, mở rộng cảng sẽ làm giảm đi những khó khăn cho bồi lấp gây ra cho tàu, thuyền ra, vào cảng. mở rộng diện tích nuôi trồng thủy sản và trồng rừng ngập mặn, góp phần giảm thiệt hại do lũ bão lớn từ biển và tiết kiệm chi phí vận tải hàng hóa, phát triển du lịch. Trong tương lai khi có tiền quỹ đất sẽ tiếp tục mở rộng các khu vực nuôi trồng thủy sản và trồng rừng ngập mặn, góp phần không nhỏ trong việc bảo đảm an toàn khi bị lũ bão lớn từ biển và tiết kiệm chi phí vận tải hàng hóa, phát triển du lịch trong và ngoài nước.

Chú thích

Cảng Việt Nam
Giao thông Thái Bình
Kinh tế Thái Bình


title: 304

text:
Năm 304 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Chú thích

Tham khảo

Năm 304


title: Orania bimucronata

text:
Orania bimucronata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Orania


title: Setodes karnyi

text:
Setodes karnyi là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Setodes


title: Gonodontodes

text:
Gonodontodes là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Catocalinae


title: Huỳnh Hỏa 1

text:
Huỳnh Hỏa 1 () là một thăm dò Sao Hỏa thăm dò không gian của Trung Quốc, và sẽ được Trung Quốc đầu tiên tàu vũ trụ để khám phá Sao Hỏa. Nó được phóng từ sân bay vũ trụ Baikonur, Kazakhstan, ngày 8 tháng 11 năm 2011, cùng với tàu vũ trụ lấy mẫy Fobos-Grunt của Nga với mục đích lấy mẫu của vệ tinh Phobos của Sao Hỏa. Tàu Huỳnh Hỏa 1 nặng  sẽ bay quanh Sao Hỏa khoảng hai năm, nghiên cứu bề mặt của hành tinh, khí quyển, tầng điện ly và từ trường.

Phi thuyền Fobos-Grunt của Nga và phi thuyền Huỳnh Hỏa 1 của Trung Quốc được phóng lên vệ tinh Phobos của Sao Hỏa bằng tên lửa Zenit tại sân bay vũ trụ Baikonur vào ngày 8 tháng 11 năm 2011. Nếu mọi thứ diễn ra theo đúng kế hoạch, hai phi thuyền sẽ tới Phobos sau 11 tháng sau khi phóng. Sau đó chúng tách ra để bay theo hai hướng khác nhau. Tàu của Trung Quốc bay quanh Sao Hỏa, còn tàu của Nga lấy mẫu đất, đá trên vệ tinh Phobos rồi trở về.

Chú thích

Tham khảo

Tàu vũ trụ Trung Quốc
Thám hiểm Sao Hỏa
Trung Quốc năm 2011


title: Cửu chương toán thuật

text:
Cửu chương toán thuật (chữ Hán: 九章算術) là một quyển sách về toán học của người Trung Quốc được biên soạn vào thời Đông Hán. Có tài liệu cho rằng, nó được viết khoảng năm 152 TCN bởi một người tên là Trần Sanh. Sách này sau đó được nhiều nhà toán học Trung Quốc mà trong đó có Lưu Huy và Tổ Xung Chi viết bổ sung.

Trong thế kỷ 7–10, Cửu chương toán thuật được dùng làm sách giáo khoa và trở thành một tác phẩm kinh điển đối với các nhà toán học cổ Trung Quốc. Cửu chương toán thuật là một cuốn tự điển toán học độc đáo phục vụ cho những người đạc điền, nhà thiên văn, hay những người thu thuế... của Trung Quốc. Tác phẩm này gồm có 246 bài toán trình bày giả thiết rồi đến lời giải. Tác phẩm này có 9 chương.

 "Phương điền" (方田): Gồm cách tính diện tích của hình vuông, hình chữ nhật. Dùng số pi xấp xỉ 3 để tính diện tích hình tròn, hình vành khăn... Sau đó Tổ Xung Chi tìm ra pi gần bằng 3,14159265...
 "Túc mễ" (粟米): Bao gồm những bài toán, mỗi bài tuân theo một thuật toán riêng nêu cách thu thuế thời cổ. Chương còn có các kiến thức về quy tắc tam suất và chia tỉ lệ trên số nguyên hay phân.
 "Suy phân" (衰分): Gồm những bài toán chia tỉ lệ, quy tắc tam suất đơn và kép.
 "Thiếu quảng" (少廣): Có các quy tắc khai căn bậc hai và bậc ba.
 "Thương công" (商功): Ước tính các công trình, tập trung những bài toán liên quan đến những kích thước khi xây dựng tường thành, đào hào hố, đắp pháo đài, xây đê điều... Trong đó có các công thức tính thể tích những khối khác nhau.
 "Quân thâu" (均輸): Bao gồm một loạt bài toán về tính tổng của các cấp số cộng riêng biệt, về tính công chung của nhiều người có năng suất lao động khác nhau.
 "Doanh bất túc" (盈不足): Gồm những bài toán từ dễ đến khó dẫn đến các phương pháp giải những phương trình tuyến tính và hệ phương trình tuyến tính.
 "Phương trận" (方程): Gồm giải hệ năm phương trình tuyến tính. Do nhu cầu hoàn thiện việc giải hệ phương trình tuyến tính mà các nhà toán học Trung Hoa đã phát minh đầu tiên trên thế giới về cách giải ma trận. Ở châu Âu, ý niệm tương tự như thế về định thức được Leibniz tìm ra vào thế kỷ 17.
 "Câu cổ" (勾股): Gồm những bài toán xác định khoảng cách và chiều cao không tới được nhờ định lý Thương Cao (商高定理) và các tính chất của tam giác đồng dạng.

Trong Cửu chương toán thuật, người Trung Quốc đã giải phương trình bậc hai mà sau này gọi là phương pháp "thiên tố". Thế kỷ 7, Vương Hiếu Thông đã dùng phương pháp ấy để giải phương trình bậc ba. Thế kỷ 13, Chu Thế Kiệt đã dùng phương pháp này để tìm nghiệm phương trình hữu tỉ bậc 4. Thế kỷ 13, đã trình bày chi tiết phương pháp thiên tố, thực chất phương pháp này tương đương với phương pháp Horner được phát minh ở châu Âu vào năm 1819.

Các dịch phẩm
 Tiếng Anh: SHEN Kangshen – The Nine Chapters on the Mathematical Art, Oxford 1999. ISBN 0-19-853936-3
 Tiếng Pháp: Chemla, Karine, và Shuchun Guo – Les neuf chapitres: le classique mathématique de la Chine ancienne et ses commentaires, Paris: Dunod 2004.

Xem thêm

Tham khảo

Liên kết ngoài

Toán học Trung Quốc
Văn học nhà Hán
Thủ bản toán học
Sách thế kỷ 2


title: Mourecotelles andinus

text:
Mourecotelles andinus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Ruiz mô tả khoa học năm 1939.

Chú thích

Tham khảo

Mourecotelles
Động vật được mô tả năm 1939


title: DWT (định hướng)

text:
DWT có thể là:
DWT - một đơn vị đo năng lực vận tải của tàu thủy;


title: Nematocentropus schmidi

text:
Nematocentropus schmidi là một loài bướm đêm thuộc họ Neopseustidae. Nó được Mutuura miêu tả năm 1971. Nó sinh sống ở tây nam Rupa gần biên giới của Bhutan ở Assam, Ấn Độ.

Sải cánh dài khoảng 16 mm. Tiêu bản được tìm thấy ở một núi gần vùng rừng có độ cao độ 2154 mét.

Chú thích

Tham khảo

Nematocentropus


title: Bí danh (phim truyền hình)

text:
Bí danh (Alias) là một bộ series phim của Mỹ, được sáng lập bởi J. J. Abrams và trình chiếu trên kênh truyền hình ABC từ ngày 30 tháng 9 năm 2001 đến ngày 22 tháng 5 năm 2006 với tất cả năm phần. Diễn viên chính của bộ phim là Jennifer Garner với vai Sydney Bristow, một điệp viên hai mang của CIA, cô gái với nhiều bộ mặt để hoàn thành các nhiệm vụ của mình.

Các đặc vụ chính trong bộ phim này thường là tìm kiếm và giành lấy các cổ vật của Milo Rambaldi, một nhân vật hư cấu có tài chế tác giống như Leonardo da Vinci và tài tiên tri giống Nostradamus.

Bộ phim này đã được phát sóng trên kênh VTV3 Đài truyền hình Việt Nam trong năm 2007.

Nhân vật chính

Tóm lược nội dung

Phần 1
Bảy năm trước khi phần 1 bắt đầu, Sydney Bristow là một sinh viên đại học chưa tốt nghiệp. Một người nào đó đã mời cô làm việc cho SD-6, tự nhận là một chi nhánh của Cục Tình báo Trung ương Hoa Kỳ. Sydney đã nhận lời mời và chính thức trở thành thành viên của SD-6 với vai trò một đặc vụ hành động. Cô đã kể cho người yêu đã đính hôn của mình rằng cô là một điệp viên. Avrin, giám đốc SD-6 biết được liền sai người thủ tiêu anh ta với mục đích bảo vệ bí mật của tổ chức.

Cùng lúc đó, Jack Bristow, cha của Sydney nói với cô rằng SD-6 thực ra không phải là một nhánh của CIA mà là một phần của một liên minh gồm 12 tổ chức kẻ thù của Hoa Kỳ chuyên buôn bán vũ khí. Sydney đã quyết định tham gia CIA để trở thành điệp viên hai mang, để giúp CIA tiêu diệt SD-6. Một thời gian sau cô cũng biết rằng cha mình cũng là gián điệp của CIA trong SD-6.

Sydney sống dưới 3 lớp vỏ: một cô gái bình thường, một điệp viên CIA, một điệp viên SD-6 và phải luôn tìm cách xua tan sự nghi ngờ của hai người bạn thân. Tippi đã điều tra về cái chết của người yêu Sydney và định cho đăng một bài báo về SD-6. Lẽ ra anh ta đã phải chết nhưng cuối cùng đã được Sydney cứu bằng cách "tự hủy hoại đời": nghiện ma túy.

Các tập phim:

Phần 2
Phần 2 bắt đầu với sự giới thiệu về Irina Derevko, mẹ ruột của Sydney Bristow, cũng là điệp viên hai mang cho KGB và bị coi là "kẻ thù của nước Mỹ". Bà đã trở thành nhân vật trung tâm của phần, sau đó đã quy hàng để hợp tác với CIA tiêu diệt SD-6. Tuy lòng trung thành của bà vẫn bị nghi ngờ nhưng thực sự một số thông tin hữu ích mà bà cung cấp đã giúp Sydney hoàn thành tốt các đặc vụ của mình. Về phần Sydney, cô vẫn từng bước phá hoại SD-6 một cách khá thành công, nhất là sau khi thu thập được một số thông tin tình báo quan trọng từ trận chiến với một điệp viên bay của SD-6. Cô cũng tới CIA, tổ chức mẹ của mình một cách thường xuyên hơn, mục tiêu theo đuổi vẫn là giám đốc Sloane cùng với đồng minh của ông ta, Julian Sark và các cổ vật chế tác của Rambaldi. Marcus Dĩon và Marshall Flinkman, hai người bạn thân của Sydney tại SD-6 cũng đã bắt đầu phát hiện ra chân tướng hai mặt của cô, Hai người sau này cũng đã chuyển sang CIA.

Ở nửa phần cuối của phần 2, Sydney phát hiện ra rằng Francie Calfo, bạn thân nhất của mình đã bị ám sát và thay thế bởi Allison Doren, một người đàn bà trông rất giống Francie nhờ sự chỉnh hình. Cô ta có nhiệm vụ do thám và moi một số thông tin từ Sydney và Will Tippin. Phần hai kết thúc với việc Will bị ám sát và Sydney trải qua một trận tử chiến với Allison. Cô thức dậy ở Hồng Kông và mới nhận ra rằng mình đã mất tích được 2 năm và Michael Vaughn, người cô đem lòng yêu đã tìm được một tình yêu mới và kết hôn.

Các tập phim:

Phần 3

Phần 3 bắt đầu 2 năm sau sự kiện Sydney bị mất tích và coi như đã chết. Những bằng chứng về DNA trong một xác bị cháy đã xác nhận cái chết của cô với gia đình và bạn bè. Tuy nhiên, sự thật là Sydney đã bị bắt cóc bởi một tổ chức khủng bố được gọi là The Covenant (Hiệp Ước). Tổ chức này đã xoá trí nhớ của cô và làm cho cô tin rằng cô là một sát thủ với cái tên Julia Thorne. Cuối cùng, tự nhiên, Sydney đã có được ký ức về 2 năm bị xoá khi cô cố gắng để quên những hành động mà cô đã bị ép phải làm khi cô là Julia, và để chắc chắn rằng một trong những cổ vật của Rambaldi sẽ không bao giờ tìm thấy được. Khi Sydney tỉnh lại, cô bắt đầu điều tra về sự mất tích của mình, trong khi tái hoà nhập với CIA, và ở đó, cô phải đối mặt với những thực tế là Arvin Sloan đã trở thành một nhà hoạt động nhân đạo nổi tiếng của thế giới sau khi được ân xá và Vaughn đã kết hôn với một điệp viên của NSC tên là Lauren Ree. Sau này Reed bị lộ là một thành viên của The Covenant và là người yêu của Julian Sark. Tổ chức NSC đóng vai trò như một tổ chức chính phủ nắm giữ sức mạnh không bị kiểm soát với Guantanano và một cơ sở giam giữ cùng những ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động của CIA và bị khống chế bởi những động cơ đáng ngờ. Sydney sau đó đã khám phá ra rằng mẹ cô ấy và Arvin Sloan có một đứa con chung, kết quả của một biến cố trong 20 năm trước đó. Sydney đã xác nhận em gái của mình, Nadia và cứu cô ấy từ lưỡi hái tử thần của tổ chức The Covenant. Cuối phần này, Sydney tiếp tục nhiệm vụ của mình và đụng độ với Lauren. Sau khi đánh nhau, Lauren bắt đầu chế nhạo Sydney bằng cáoh nói cô ấy có những thông tin về quá khứ của Sydney. Khi Vaughn xuất hiện, Sydney chạy tới anh ấy và để cho Lauren 1 cơ hội phản công. Vaughn bắn Lauren và cô ấy chết, nhưng trước khi chết, cô ấy đã đưa cho Sydney số tài khoản an ninh nơi Sydney có thể tìm thấy thông tin về quá khứ của mình.

Các tập phim:

Phần 4
Phần 4 bắt đầu với việc Sydney phát hiện ra một tài liệu gây sửng sốt mang tên: "Dự án SAB-47". Nó được thừa nhận cho phép Jack Bristow kết án tử hình mẹ của Sydney, người đã sắp đặt một hợp đồng bí mật lên cuộc đời của Sydney (Rõ ràng điều đó giống như là một cái gì đó trong sự trở về nước để che đậy cho sự xuất phát bị lợi dụng của Diễn viên Lena Olin từ các phần trước). Ở trang 1 đã nhắc tới Sydney như là vật thể hành động của 1 dự án đã bắt đầu từ 17 tháng 4 năm 1975, có thể có sự liên quan đến dự án Giáng sinh và cũng sắp đặt Jack là người đứng đầu thực sự của The Covenant, vừa là hậu duệ của Rambaldi.

Sydney tham gia vào chi nhánh hành động đen tối của CIA theo khuôn mẫu của SD-6 và được điều hành bởi Arvin Sloane. Chi nhánh mới này được gắn với tên gọi là APO (Authorized Personnlel Only:Chỉ những người được thừa nhận). Thành viên của APO (tất cả đều được chính tay Sloane lựa chọn) hầu hết đều là các nhân vật xuất hiện ở các phần trước, bao gồm Jack, Vaughn, các cộng sự trước đây của Sydney (và giám đốc thứ ba của CIA) Marcus Dixson, thiên tài máy tính và kĩ thuật Marshall Flinkman và bạn tốt nhất của Vaughn Eris Weiss (được đưa về sau khi được giải cứu bởi Sydney và Vaughn, người mà trước đây được tin là đã rời khỏi CIA), con gái của Sloane, em cùng mẹ khác cha của Sydney Nadia Santos cuối cùng cũng quay trở lại gia nhập APO.

Trong suốt phần này, kẻ giả mạo Arvin Sloane, được xác nhận một cách buồn cười là Arvin Sloane đã có được kĩ thuật để tiến hành biến cố đã được tiên đoán của Rambaldi. Sử dụng Omnifarm, Sloane thực đã đầu độc nước uống của thế giới bằng chất hóa học gây nên ảo giác về hòa bình và sự yên tĩnh, tuy nhiên những cảm giác này có thể bị đảo ngược bởi thiết bị Mueller. Em gái thứ ba của Derevko Elena đã xây dựng một thiết bị Mueller khổng lồ ở Sovogda, Nga. Đây là thứ điều khiển các nhân viên tình báo trở nên điên loạn. Sydney, Jack, Irina, Nadia và Vaughn nhảy dù xuống để phá hủy thiết bị đó và giết chết Elena. Nhưng Nadia bị nhiễm nước nhiễm bệnh và bị điên. Cô ấy đánh nhau với Sydney cho đến khi Sloane buộc phải bắn con gái của chính mình. Nadia sau đó bị hôn mê trong khi các cách chữa trị được tìm kiếm và Irina lại trốn thoát một lần nữa.
Phần này kết thúc với việc Sydney và Vaughn đính hôn. Trong một chuyến đi tới Santa Barbara, Vaughn tiết lộ một bí mật bất ngờ: tên thực sự của anh ấy không phải là Micheal Vaughn, sự gặp gỡ đầu tiên của họ không phải là tình cờ và lòng trung thành của anh ấy có thể không thuộc về CIA. Trước khi Vaughn có thể tiết lộ nhiều thông tin mới hơn, một chiếc xe đã đâm xe của họ và phần 4 kết thúc.

Phần 5
Trước khi phần 5 bắt đầu, Vaughn bị bắt cóc, Sydney biết rằng Vaghn bị nghi ngờ là điệp viên hai mang và vụ va chạm có thể là sự che giấu cho nguồn gốc của anh ấy. Vaughn sau đó đã trốn thoát và giải thích cho Sydney rằng tên thật của anh ấy là Andre' Michaux. Vaughn tiết lộ anh ấy đang điều tra một hoạt động bí mật được biết như là "nhà tiên tri Five", thứ có điểm liên quan đến bố của anh ấy. Trong suốt nhiệm vụ tìm lại quyển sách nhà tiên tri Five, Sydney nhận được 1 cuộc gọi từ bác sĩ, với vài tin tức không đúng lúc: cô ấy có mang (sự phát triển này được tạo ra để giải quyết tình trạng có mang thật của Diễn viên-chúc mừng Jennifer Garner). Sau đó, Vaughn bị bắn và rõ ràng là bị chết dưới sự chỉ đạo của Gordon Dean. 4 tháng sau, khi Sydney đang tiếp tục điều tra về vụ ám sát Vaughn, cô ấy làm việc với một sát thủ Renee' Rienne để khám phá bí mật bên trong của nhà tiên tri Five. Trong khi lần theo dấu vết của Gordon Dean và tổ chức tội phạm của hắn:"The Shed" đã được ngụy trang như một chi nhánh hành động của CIA, rất giống với SD-6.

Hai thành viên mới gia nhập APO để thay thế Wiess, người đã chuyển tới Washington DC cho một công việc mới và Nadia, người vẫn còn hôn mê,Thomas Grace là 1 điệp viên trẻ nóng nảy với những cách thức làm việc không chính đáng và thường xung đột với Sydney, Rachel Gibson là một chuyên viên máy tính, người mà giống Sydney, bị lừa là cô ấy đang làm việc cho CIA thực sự và hoạt động như một gián điệp trong The Shed như Sydney đã từng ở SD-6 trước khi The Shed bị phá hủy bởi Dean.

Trong một âm mưu phụ đang diễn ra, Arvin Sloane theo sự ám ảnh của bản thân, tìm cách chữu trị cho Nadia. Sloane dã bị bỏ tù cho hành động này trong suốt phần 4. Tuy nhiên, Sloane đã được phóng thích sau khi hội đồng xử án được điều hành bởi Dean. Trong sự trao đổi cho tự do của mình, Sloane đã làm việc cho Dean như một gián điệp tại APO.

Không biết về vai trò mới của Sloane, Jack đồng ý để Sloane gia nhập APO và sử dụng sự cầu viện để tìm kiếm phương pháp chữa trị cho con gái của ông ta. Cuối phần này, sự thật được phơi bày, mục đích sau cùng của Sloane là mang lại sự bất tử cho con gái của mình. Tuy nhiên, ông ta lại mãi mãi bị mắc kẹt trong hầm mộ của Rambaldi vì vết thương nặng. Jack hi sinh chính mình để trả thù những nỗi đau mà Sloane gây ra cho Sydney trong suốt thời gian qua. Khi Sydney lần theo dấu vết của Sark và The Horizon từ Hồng Kông, cô đã tìm thấy Irina. Sau trận đấu cuối cùng giữa họ, Irina đã bị Sydney đá vào tấm kính trần nhà Nơi mà The Horizon rơi vào Irina đã cố lấy The Horizon nhưng đã bị vỡ kính và chết.

Lượt phim kết thúc là một viễn cảnh lóa lên về tương lai sau vài năm. Sydney và Vaughn nghỉ việc, với đứa con thứ hai của họ tên là Jack để tưởng nhớ bố của Sydney. Con gái Isebelle của họ đã thể hiện khả năng để hoàn thành bài kiểm tra của CIA và chứng tỏ những tài năng bẩm sinh như Sydney để trở thành 1 điệp viên lý tưởng vào lứa tuổi đó.

Nếu bộ phim kéo dài đến phần 6, Jennifer Garner sẽ để một cánh cửa mở cho Rachel Gibson thay thế Sydney.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 ABC Trang web chính thức phim Bí danh
 Alias Syndication Site
 Alias TV show fan site
 CTV Alias Website
 Alias - Pictures of the Rambaldi dvd box

Phim truyền hình Mỹ ra mắt năm 2001
Phim truyền hình Mỹ thập niên 2000
Chương trình truyền hình tiếng Anh
Chương trình mạng American Broadcasting Company
Chương trình truyền hình của ABC Studios
Chương trình truyền hình nhiều tập hành động Mỹ
Cơ quan Tình báo Trung ương Hoa Kỳ trong tác phẩm hư cấu


title: Bad Erlach

text:
Bad Erlach là một đô thị thuộc huyện Wiener Neustadt-Land trong bang Niederösterreich, Áo.

Tham khảo

Đô thị của Niederösterreich


title: Leptotarsus styx

text:
Leptotarsus styx là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Leptotarsus


title: Địa lý Phú Yên

text:
Phú Yên là một tỉnh có đặc điểm địa lý khá phức tạp, với núi và đồng bằng xen kẽ nhau.

Phú Yên trải dài từ 12°42'36" đến 13°41'28" vĩ bắc và từ 108°40'40" đến 109°27'47" kinh đông, phía bắc giáp tỉnh Bình Định, phía nam giáp Khánh Hòa, phía tây giáp Đắk Lắk và Gia Lai, phía đông giáp Biển Đông .

Phú Yên nằm ở miền trung Việt Nam, cách Hà Nội 1.160 km về phía nam, cách tp. Hồ chí Minh 561 km về phía bắc theo tuyến Quốc lộ 1.

Diện tích tự nhiên: 5.045 km², chiều dài bờ biển 189 km.

Địa hình
Phú Yên có 3 mặt là núi, phía Bắc có dãy Cù Mông, phía Nam là dãy Đèo Cả, phía Tây là mạn sườn Đông của dãy Trường Sơn, và phía Đông là Biển Đông.

Núi
Địa hình có đồng bằng xen kẽ núi. Có 3 huyện miền núi là: huyện Sông Hinh, huyện Sơn Hòa và huyện Đồng Xuân. Có 5 huyện-thành phố-thị xã có diện tích chủ yếu là đồng bằng là: thành phố Tuy Hòa, huyện Phú Hòa, thị xã Đông Hòa, huyện Tây Hòa và huyện Tuy An. Riêng thị xã Sông Cầu có diện tích đồng bằng và núi xấp xỉ nhau.

Núi cao nhất là núi Chư Ninh (cao 1.636m) thuộc huyện Sông Hinh. Ngoài ra, còn có các hòn núi khác như: hòn Dù (1.470m) và hòn Chúa (1.310m) thuộc huyện Tây Hòa, núi Chư Treng (1.238m) và núi La Hiên (1.318m) thuộc huyện Đồng Xuân. Các hòn núi khác chỉ cao khoảng 300-600m.

Một núi không cao nhưng nằm ngay trong nội thị thành phố Tuy Hòa nhưng rất nổi tiếng đó là núi Nhạn. Núi Nhạn nằm ngay bên cạnh sông Đà Rằng, có tháp Nhạn cổ kính vốn là một tháp Chàm của người Chămpa xưa.

Đèo
Do nằm ở vị trí có nhiều dãy núi từ dãy Trường Sơn cắt ngang ra biển, nên Phú Yên có rất nhiều đèo dốc dọc theo Quốc lộ 1, 1D và Quốc lộ 25.

Một số đèo nổi tiếng:
 Đèo Cù Mông: Dài khoảng 9Km, nằm trên dãy Cù Mông, là ranh giới giữa Phú Yên (thuộc thị xã Sông Cầu) và Bình Định, có độ cao 245m.
 Đèo Cả: Dài khoảng 12Km, nằm trên dãy Đèo Cả, là ranh giới giữa Phú Yên (thuộc Huyện Đông Hoà) và Khánh Hòa, ngay dưới đèo Cả là cảng Vũng Rô.
 Đèo Quán Cau: Ngay dưới chân đèo là đầm Ô Loan nổi tiếng, thuộc Huyện Tuy An.

Ngoài ra, còn có một số đèo, dốc:
 Thị xã Sông Cầu có đèo Tùy Luật, đèo Nại.
, dốc Ba Ngoài, dốc Găng, dốc Quýt, dốc Gành Đỏ (còn gọi là dốc Xuân Đài).
 Huyện Tuy An có Dốc Vườn Xoài (còn gọi là dốc Đá Trắng), đèo Tam Giang, đèo Thị, dốc Bà Ền.
 Huyện Đồng Xuân có đèo Cây Cưa.
 Huyện Sông Hinh có đèo Bình Thảo.
 Huyện Phú Hoà có đèo Dinh Ông.

Hang, gộp
Cũng chính do cấu tạo địa chất, Phú Yên cũng có nhiều hang, gộp ăn sâu vào núi tạo thành những cảnh quan thiên nhiên đẹp mắt.

Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, các hang gộp này là nơi đóng quân và trú ẩn của Cộng sản Việt Nam.

Một số hang, gộp tiêu biểu:
 Huyện Tây Hòa có hốc Gạo, hốc Võ, hốc Răm, hốc Hoành, hốc Nhum, hóc Cũi, hóc Chinh
 Thành phố Tuy Hoà có hang Trai Thủy (hay còn gọi Hang Dơi) ở núi Chóp Chài, gộp Đá Bàn.
 Huyện Tuy An có hốc Bé, hốc Tạ.
 Thị xã Sông Cầu có hốc Bà Beo, gộp Hoà Lợi.
 Huyện Đồng Xuân có hốc Bà Chiền.
 Huyện Sơn Hoà có hang Thuồng Luồng, gộp Hòn Huyệnh, gộp Ma Tửu.
 Huyện Sông Hinh có hang Cồ.

Sông, suối
Các con sông ở Phú Yên đều bắt nguồn từ dãy núi Trường Sơn ở phía tây, dãy Cù Mông ở phía bắc và dãy núi Đèo Cả ở phía nam, hướng chính là Tây Bắc-Đông Nam hoặc Tây-Đông, có độ dốc lớn.

Sông lớn nhất là sông Ba, ở thượng lưu còn gọi là Eaba, ở hạ lưu gọi là sông Đà Rằng, bắt nguồn từ dãy núi Ngọc Rô (Kon Tum) và đổ ra cửa Đà Diễn (thành phố Tuy Hòa). Sông lớn thứ 2 là sông Kỳ Lộ, còn gọi là sông La Hiên ở thượng nguồn và sông Cái ở hạ lưu, bắt nguồn từ những dãy núi cao 1.000m ở Gia Lai và Bình Định, đổ ra cửa biển Tiên Châu ở Tuy An.

Ngoài ra còn có các sông nhỏ hơn:
 Huyện Đông Hòa có sông Bàn Thạch (còn gọi là sông Bánh Lái).
 Huyện Sông Hinh có sông Hinh, sông Krông Năng.
 Huyện Sơn Hòa có sông Cà Lúi, sông Thá, sông Con, sông Bà Lá.
 Thị xã Sông Cầu có sông Cầu
 Huyện Tây Hòa có sông Con, sông Trong, sông Đồng Bò.
 Huyện Đồng Xuân có sông Trà Bương, sông Cô.
 Huyện Phú Hòa có sông Quy Hậu.

Hệ thống Sông Đà Rằng, sông Bàn Thạch, sông Kỳ Lộ với tổng diện tích lưu vực là 16.400km2, tổng lượng dòng chảy 11.8 tỷ m3, đảm bảo đủ nước tưới cho nông nghiệp, thủy điện và sinh hoạt.

Phú Yên có nhiều suối nước khoáng nóng như: Phú Sen, Triêm Đức, Trà Ô, Lạc Sanh. Ngoài ra còn có nhiều tài nguyên trong lòng đất như Diatomite (90 triệu m3), đá hoa cương nhiều màu (54 triệu m3), vàng sa khoáng (300 nghìn tấn) (số liệu năm 2006 theo Cẩm nang xúc tiến thương mại du lịch Phú Yên)

Đầm, vịnh
Do có khá nhiều sông, các dãy núi và biển ăn sâu đan xen lẫn nhau nên Phú Yên có rất nhiều đầm, vũng, vịnh.

Một số đầm, vịnh:
 Thị xã Sông Cầu có đầm Cù Mông, vịnh Xuân Đài, vũng Lắm (còn gọi là vũng Lấm hoặc vũng Mắm), vũng La, vũng Chao.
 Huyện Tuy An có đầm Ô Loan.
 Huyện Đông Hòa có Vũng Rô (nổi tiếng và một cảng của đường Hồ Chí Minh trên biển).

Cao nguyên
Phú Yên có 3 cao nguyên: nổi tiếng nhất là Vân Hòa, và 2 cao nguyên khác là An Xuân và Trà Kê.

Cao nguyên Vân Hòa là một vùng đất đỏ bazan, nằm ở độ cao 400m trên địa bàn các xã Sơn Xuân, Sơn Long và Sơn Định của huyện Sơn Hòa. Nơi đây nổi tiếng với thơm, mít chợ Đồn.

Cao nguyên An Xuân thuộc xã An Xuân, huyện Tuy An, nổi tiếng với trà An Xuân.

Và cao nguyên Trà Kê nằm ở xã Sơn Hội, huyện Sơn Hòa.

Khí hậu
Khí hậu nhiệt đới gió mùa, nóng ẩm và chịu ảnh hưởng của khí hậu đại dương. Có 2 mùa rõ rệt: mùa mưa từ tháng 9 đến tháng 12 và mùa nắng từ tháng 1 đến tháng 8. Nhiệt độ trung bình hằng năm 26,5 °C, lượng mưa trung bình hằng năm khoảng 1.600 - 1.700mm.

Phú Yên cũng là địa danh thường xuyên xảy ra bão lũ. Một số trường hợp lũ do hồ thủy điện xả lũ hoặc do vỡ đập.

Chú thích

Tham khảo


title: Cá đao (định hướng)

text:
Cá đao trong tiếng Việt là một từ nhiều nghĩa. Nó có thể là:
 Tên gọi chung của một bộ cá (Pristiformes) với một họ (Pristidae) duy nhất, thuộc lớp Cá sụn (Chondrichthyes), có quan hệ họ hàng gần với cá mập, cá đuối. Tên tương ứng trong tiếng Anh: sawfish. Xem bài Bộ Cá đao (cá sụn).
 Tên gọi khác của cá dựa, còn gọi là cá lanh, tên khoa học Chirocentrus dorab, một loài cá thuộc họ Cá lanh.
 Đôi khi là tên gọi một cách sai lầm của cá kiếm (hay cá mũi kiếm) (Xiphias gladius), loài duy nhất trong họ Cá kiếm (Xiphiidae).


title: Toàn Tông

text:
Toàn Tông (chữ Hán: 全琮, 198 – 249) là tướng lãnh Đông Ngô thời Tam quốc trong lịch sử Trung Quốc. Ông được xếp vào nhóm tướng lãnh có nhiều công trạng trấn áp nội loạn.

Xuất thân
Tông tự Tử Hoàng, người huyện Tiền Đường, quận Ngô . Cha là Toàn Nhu, thời Hán Linh đế được cử Hiếu liêm, bổ làm Thượng thư lang hữu thừa. Khi Đổng Trác nắm quyền, Nhu bỏ quan về nhà, được Dương Châu thứ sử Trần Ôn (tại nhiệm 190 – 193) vời làm Biệt giá tòng sự, rồi có chiếu thư bái làm Cối Kê đông bộ đô úy. Tôn Sách đến quận Ngô (195), Nhu cử binh quy phụ đầu tiên. Được Sách dâng biểu lấy nhu làm Đan Dương đô úy. Tôn Quyền nối nghiệp (200), lấy Nhu giữ chức trưởng sử, dời làm Quế Dương thái thú.

Nhu từng sai Tông đem vài ngàn hộc gạo đến quận Ngô, tìm chợ để bán. Tông đến nơi, phân phát tất cả, đem thuyền rỗng quay về. Nhu cả giận, Tông dập đầu thưa mình đã giúp đỡ sĩ đại phu đang gặp hoạn nạn; Nhu lấy làm lạ. Bấy giờ sĩ phu Trung Nguyên tránh loạn về miền nam, nương nhờ Tông có trăm vài mươi người; ông dốc gia sản để giúp đỡ, cùng họ chia sẻ ngọt bùi, nên nổi tiếng khắp xa gần.

Sự nghiệp
Ban đầu Tông được Tôn Quyền lấy làm Phấn uy hiệu úy, trao cho mấy ngàn binh, sai đi trấn áp các tộc thiểu số Sơn Việt. Nhân đó Tông bắt đầu mộ quân, được hơn vạn tinh binh, ra đồn trú Ngưu Chử, dần được thăng đến Thiên tướng quân.

Năm Kiến An thứ 24 (219), Quan Vũ vây Phàn Thành, Tương Dương, Tông dâng sớ bày kế tấn công Vũ. Bấy giờ Tôn Quyền cùng Lữ Mông ngầm tính kế tập kích Vũ, sợ chuyện tiết lộ, nên dìm tờ biểu của Tông không trả lời. Đến khi bắt được Vũ, Quyền bày tiệc ở Công An, nói với Tông rằng: “Anh trước trình bày việc này, cô dù không trả lời, thắng lợi hôm nay, cũng có công của anh đấy.” Vì thế Tông được phong làm Dương Hoa đình hầu.

Năm Hoàng Vũ đầu tiên (222), thủy quân Tào Ngụy ra Động Khẩu, Ngô Đại đế Tôn Quyền sai Lữ Phạm đốc chư tướng kháng cự, đôi bên rơi vào thế giằng co. Tháng 11 ÂL, gió lớn nổi lên, quân Ngô chết đuối vài ngàn nên rút về bờ nam. Quân Ngụy vài lần dùng thuyền nhẹ đánh lén, Tông luôn khoác giáp cầm binh khí, tuần tra không nghỉ. Khi ấy Ngụy soái Tào Hưu sai Tang Bá đem 500 thuyền nhẹ, vạn lính cảm tử tập kích đồn Từ Lăng, đốt xe công thành, cướp giết vài ngàn người. Tông cùng Từ Thịnh đuổi kịp quân Ngụy ở giữa sông, chém tướng Ngụy là Doãn Lô, bắt giết vài trăm lính. Tông được thăng làm Tuy nam tướng quân, tiến phong Tiền Đường hầu.

Năm thứ 4 (225), Tông được làm Giả tiết, lĩnh chức Cửu Giang thái thú. Năm thứ 7 (228), Ngô Đại đế đến Hoàn Thành, sai Tông theo Phụ quốc tướng quân Lục Tốn đánh Ngụy soái Tào Hưu, phá địch ở Thạch Đình. Bấy giờ các tộc thiểu số vùng núi ở các quận Đan Dương, Ngô, Cối Kê nổi dậy, đánh chiếm huyện Chúc. Ngô Đại đế cắt những khu vực hiểm trở của 3 quận hợp thành quận Đông An, cho Tông lĩnh chức thái thú.  Tông đặt trị sở tại huyện Phú Xuân  , thưởng phạt rõ ràng, kêu gọi quy hàng. Trong vài năm, Tông thu được hơn vạn người. Ngô Đại đế triệu Tông về đồn Ngưu Chử, bãi bỏ quận Đông An.

Trên đường về đồn, Tông ghé qua Tiền Đường, sửa sang và cúng tế phần mộ, dựng cái thứ huy (cờ đi đầu) tràng (cờ tràng) tiết (cờ tiết) cái (lọng), tỏ rõ vinh diệu ở quê xưa, mời những người quen biết cũ, họ hàng nội ngoại, trao gởi ân huệ, kẻ được ngàn người được vạn. Người ở quê nhà đều lấy làm vẻ vang.

Năm Hoàng Long đầu tiên (229), Tông được thăng Vệ tướng quân, Tả hộ quân, Từ Châu mục.

Năm Gia Hòa thứ 2 (233), Tông đốc 5 vạn bộ kỵ tấn công Lục An, dân chúng Lục An tan chạy, chư tướng muốn chia binh đuổi bắt. Tông nói: “Thừa lúc hỗn loạn để tìm lợi ích, dùng biện pháp không vẹn toàn, là trái với đại thể của nước nhà. Nay chia binh bắt dân, được mất ngang nhau, há gọi là vẹn toàn ư? Cho dù bắt được dân, cũng không làm suy yếu kẻ địch, mà còn mất mát uy vọng của nước nhà. Lỡ như gặp địch, tổn hại ắt không nhỏ. Nếu bị bắt tội, Tông thà một mình nhận lấy, không dám ham công mà làm lỡ việc nước.”

Năm thứ 3 (234), hai nước Ngô – Thục liên kết đánh Ngụy, Ngô Đại đế tự đến Tân Thành, cho Tông nhận phủ việt, làm Hữu đốc. Gặp lúc quân đội phát sanh bệnh dịch, nên vô công mà lui.

Con trai thứ của Chu Du là Chu Dận chịu tội lưu đày ở quận Lư Lăng. Năm Xích Ô thứ 2 (239), Gia Cát Cẩn, Bộ Chất liên danh dâng sớ xin tha cho Dận, Tông cùng Chu Nhiên cũng cầu xin, Ngô Đại đế đồng ý.  Sau đó anh Du là Thiên tướng quân Chu Tuấn mất, Tông xin lấy con Tuấn là Hộ làm tướng, Ngô Đại đế chê hành vi của Hộ nguy hiểm, nên không đồng ý.

Tháng 4 ÂL năm thứ 4 (241), Tông soái vài vạn quân tấn công Thọ Xuân, cùng tướng Ngụy là Vương Lăng giao chiến ở Thược bi. Quân Ngô thất thế, bọn tướng Tần Hoảng hơn mười người tử trận. Bọn Trương Hưu (con Trương Chiêu), Cố Thừa (con Cố Ung) hăng hái đánh trả, ghìm được quân Ngụy. Bọn Toàn Tự (con Tông), Toàn Đoan (cháu Tông) nhân đó đẩy lui quân Ngụy. Tháng 6 ÂL, quân Ngô rút lui.

Luận công ban thưởng, ghìm được địch là công lớn, đẩy lui địch là công nhỏ. Bọn Hưu, Thừa đều được làm tướng quân thật sự, mà bọn Tự, Đoan chỉ được làm Thiên tướng quân hoặc Bì tướng quân. Cha con Tông phẫn hận,  nhiều lần nói Điển quân Trần Tuân tăng dối công của bọn Hưu, Thừa, cho rằng bọn họ tư thông.

Năm thứ 9 (246), Tông được thăng làm Hữu đại tư mã, Tả quân sư.

Năm thứ 12 (249), Tông mất,  hưởng thọ 52 tuổi.

Tính cách
Ban đầu Tông làm tướng, rất dũng cảm, quyết đoán, đương đầu với nguy nan, hăng hái không tiếc thân. Khi làm đốc soái, Tông trở nên kiềm chế thận trọng; mỗi lần cầm quân, ông luôn tính kế sách, không ham lợi nhỏ.

Ngô Đại đế sai thái tử Tôn Đăng ra trận, đã xuất quân, đi đến An Nhạc, quần thần không dám can ngăn. Tông gởi mật biểu nói: “Xưa nay thái tử chưa từng ra trận, nên theo hoàng đế gọi là phủ quân, ở lại giữ thành gọi là giám quốc. Nay thái tử rời đông cung, trái với chế độ xưa, thần trộm lấy làm lo sợ.” Đế lập tức nghe theo, mệnh cho Đăng đem quân về. Người đời bàn luận đều cho rằng Tông có khí tiết của bậc đại thần.

Tông làm người cung kính, hòa thuận, giỏi nhìn sắc mặt Ngô Đại đế để khuyên can, lời lẽ không khi nào mạo phạm bề trên. Trước khi Ngô Đại đế lấy Châu Nhai  rồi sau đó là Di Châu (nay là Đài Loan), đều hỏi Tông. Tông cho rằng những nơi ấy xa xôi, thủy thổ không hợp, binh sĩ dễ phát sanh bệnh tật, có đi không về, lợi bất cập hại; Ngô Đại đế không nghe. Trải qua 1 năm, binh sĩ chết vì bệnh dịch 8, 9 phần 10, đế rất lấy làm hối hận. Về sau đế nhắc đến việc này, Tông đáp: “Lúc bấy giờ, quần thần ai không can ngăn, thần cho rằng kẻ ấy bất trung.”

Tông được hoàng đế gần gũi, trọng dụng, con em họ hàng đều sủng ái vinh hiển, bản thân ông được ban thưởng kể đến ngàn vàng, nhưng vẫn khiêm tốn đón tiếp sĩ đại phu, vẻ mặt không chút kiêu ngạo.

Trần Thọ nhận xét: Sơn Việt quen thói phản loạn, khó yên dễ động, là bởi Tôn Quyền không rỗi với ngoại địch, phải điệu thấp với nhà Ngụy. Những bề tôi này, đều là kẻ có thể dẹp yên nội loạn, ổn định bờ cõi vậy... Toàn Tông là bậc tài năng ở đời, vinh hiển một thời, nhưng không biết dạy con, chịu chê cười mất danh dự.

Gia đình
 Vợ là Tôn Lỗ Ban, con gái cả của Ngô Đại đế, thành hôn vào năm Hoàng Long đầu tiên (229).
 Con trai trưởng là Toàn Tự, từ nhỏ nổi tiếng, sau đó được nhận tư cách Phụng triều thỉnh, rồi được ra khỏi triều đình nắm quân đội, dần được thăng đến Dương vũ tướng quân, Ngưu Chử đốc. Ngô Phế đế Tôn Lượng nối ngôi (252), Tự được thăng làm Trấn bắc tướng quân. Cùng năm, Tự theo Đinh Phụng làm tiên phong chiến đấu ở trận Đông Hưng, phá được quân Ngụy; nhờ công mà 1 con trai được phong tước đình hầu. Không rõ Tự mất khi nào, hưởng thọ 44 tuổi.
 Con trai thứ là Toàn Ký, vốn là tân khách của Lỗ vương Tôn Bá, bị Ngô Đại đế kết tội là bè đảng của Bá, chịu ban chết.
 Con trai đích là Toàn Dịch, mẹ là Tôn Lỗ Ban, được kế tự. Dịch được nối nghiệp cha, nắm binh làm tướng. Dịch tham gia cứu viện Gia Cát Đản ở Thọ Xuân (257 – 258), đầu hàng Tào Ngụy, được làm Bình đông tướng quân, phong Lâm Tương hầu.
 Con Tự là Y, Nghi, Tĩnh theo Dịch ra hàng Ngụy, được làm đến chức quận thái thú, tước liệt hầu.
 Con trai út là Toàn Ngô, mẹ là Tôn Lỗ Ban, được phong Đô hương hầu.

Tham khảo
 Tam quốc chí

 Một số sử liệu khác

Chú thích
  Nay là địa cấp thị Hàng Châu, tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc.
  Nay là khu Phú Dương, địa cấp thị Hàng Châu, tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc.
  Quận Châu Nhai của Đông Ngô thiết lập gồm 3 huyện Từ Văn (nay là Từ Văn), Chu Lô (nay không rõ), Châu Quan (nay không rõ), đặt trị sở ở Từ Văn, thi hành chánh sách diêu lĩnh, thuộc Cao Châu quản hạt.

Sinh năm 198
Mất năm 249
Người Chiết Giang
Nhân vật quân sự Đông Ngô


title: Bulbophyllum peperomiifolium

text:
Bulbophyllum peperomiifolium là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

peperomiifolium]]

P


title: 21721 Feiniqu

text:
21721 Feiniqu (1999 RY119) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 9 tháng 9 năm 1999 bởi Nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 21721 Feiniqu

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Terebra bratcherae

text:
Terebra bratcherae là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Terebridae, họ ốc dài.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Terebra
Động vật được mô tả năm 1987


title: Agdistis krooni

text:
Agdistis krooni là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Nó được tìm thấy ở Nam Phi (Bắc Cape).

Sải cánh dài 19-21,5 mm. Cánh trước có màu xám nhưng không có đốm rõ ràng, cánh sau màu xám đồng nhất. Con trưởng thành bay vào tháng 3 và tháng 11.
Loài này được đặt tên theo tiến sĩ D. Kroon, Nam Phi, một nhà nghiên cứu microlepidoptera.

Chú thích

Tham khảo

Agdistis


title: Mouliets-et-Villemartin

text:
Mouliets-et-Villemartin  là một xã thuộc tỉnh Gironde trong vùng Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Gironde

Tham khảo

Moulietsetvillemartin


title: 4187 Shulnazaria

text:
4187 Shulnazaria (1978 GR3) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 11 tháng 4 năm 1978 bởi N. S. Chernykh ở Nauchnyj.
Nó được đặt theo tên Ukrainian astronomers Leonid Shulman và his wife Galyna Nazarchuk.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 4187 Shulnazaria

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1978


title: Rennes-en-Grenouilles

text:
Rennes-en-Grenouilles là một xã thuộc tỉnh Mayenne trong vùng Pays de la Loire tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 130 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Rennesengrenouilles


title: Trigonistis

text:
Trigonistis là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Các loài
 Trigonistis demonias Meyrick, 1902

Tham khảo

 Meyrick (1902). Trans. ent. Soc. London 35: 39.
 Natural History Museum Lepidoptera genus database
 Trigonistis at funet.fi

Hypenodini


title: 4645 Tentaikojo

text:
4645 Tentaikojo (1990 SP4) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 16 tháng 9 năm 1990 bởi Tetsuya Fujii và Kazuro Watanabe ở Đài thiên văn Kitami.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 4645 Tentaikojo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1990


title: Pyrrhalta tumida

text:
Pyrrhalta tumida là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gressitt & Kimoto miêu tả khoa học năm 1963.

Chú thích

Tham khảo

Pyrrhalta