title: François I của Pháp

text:
François I (tiếng Pháp: François Ier; tiếng Pháp Trung cổ: Francoys; 12 tháng 9 năm 1494 – 31 tháng 3 năm 1547) là Vua của Pháp từ năm 1515 cho đến khi qua đời vào năm 1547. Ông là con trai của Charles, Bá tước Angoulême và Louise xứ Savoy. Ông kế vị người anh họ đầu tiên của mình sau khi bị phế truất và bố vợ Louis XII, người đã chết mà không có con trai.

Là một người bảo trợ phi thường cho nghệ thuật, ông đã thúc đẩy thời kỳ Phục hưng Pháp mới nổi bằng cách thu hút nhiều nghệ sĩ Ý làm việc cho mình, bao gồm cả Leonardo da Vinci, người đã mang theo bức tranh Mona Lisa mà François đã mua được. Triều đại của François đã chứng kiến những thay đổi quan trọng về văn hóa với sự phát triển của quyền lực trung tâm ở Pháp, sự truyền bá chủ nghĩa nhân văn và đạo Tin lành, và sự khởi đầu của việc khám phá Thế giới mới của Pháp. Jacques Cartier và những người khác đã tuyên bố các vùng đất ở Châu Mỹ cho Pháp và mở đường cho sự bành trướng của đế chế thực dân Pháp đầu tiên.

Vì vai trò của mình trong việc phát triển và quảng bá tiếng Pháp, ông được biết đến với cái tên le Père et Restaurateur des Lettres ('Cha đẻ và Người khôi phục Thư từ'). Ông còn được gọi là François au Grand Nez ('Phanxicô Mũi To'), Grand Colas, và Roi-Chevalier ('Vua Hiệp sĩ').

Để phù hợp với những người tiền nhiệm của mình, Francis tiếp tục Chiến tranh Ý. Việc đối thủ lớn của ông là Hoàng đế Charles V kế vị Habsburg Hà Lan và lên ngôi Tây Ban Nha, tiếp theo là việc ông được bầu làm Hoàng đế La Mã Thần thánh, dẫn đến việc Pháp bị chế độ quân chủ Habsburg bao vây về mặt địa lý. Trong cuộc đấu tranh chống lại quyền bá chủ của Đế quốc, François đã tìm kiếm sự hỗ trợ của Henry VIII của Anh tại Cánh đồng Vải vàng. Khi điều này không thành công, ông đã thành lập một liên minh Pháp-Ottoman với sultan Hồi giáo Suleiman Đại đế, một động thái gây tranh cãi đối với một vị vua Cơ đốc giáo vào thời điểm đó.

Cuộc sống sớm và Gia nhập
François xứ Orléans sinh ngày 12 tháng 9 năm 1494 tại Château de Cognac ở thị trấn Cognac, lúc đó thuộc tỉnh Saintonge, một phần của Công quốc Aquitaine. Ngày nay thị trấn nằm trong bộ phận của Charente.

François là con trai duy nhất của Charles xứ Orléans, Bá tước Angoulême và Louise xứ Savoy, đồng thời là chắt của Vua Charles V của Pháp. Gia đình ông không được cho là sẽ thừa kế ngai vàng, vì người em họ thứ ba của ông là Vua Charles VIII vẫn còn trẻ vào thời điểm ông sinh ra, cũng như em họ của cha ông là Công tước Orléans, sau này là Vua Louis XII. Tuy nhiên, Charles VIII qua đời mà không có con vào năm 1498 và được kế vị bởi Louis XII, người không có người thừa kế là nam giới. Luật Salic ngăn phụ nữ thừa kế ngai vàng. Do đó, cậu bé François bốn tuổi (người đã là Bá tước Angoulême sau cái chết của chính cha mình hai năm trước đó) đã trở thành người thừa kế ngai vàng của Pháp vào năm 1498 và được phong tước hiệu Công tước xứ Valois.

Năm 1505, Louis XII lâm bệnh, ra lệnh cho con gái của ông là Claude và François phải kết hôn ngay lập tức, nhưng chỉ thông qua một cuộc họp của các quý tộc, hai người mới đính hôn. Claude là người thừa kế được cho là của Công quốc Brittany thông qua mẹ cô, Anne xứ Brittany. Sau cái chết của Anne, hôn lễ diễn ra vào ngày 18 tháng 5 năm 1514. Vào ngày 1 tháng 1 năm 1515, Louis qua đời và François thừa kế ngai vàng. Ông lên ngôi Vua nước Pháp tại Nhà thờ chính tòa Đức Bà Reims vào ngày 25 tháng 1 năm 1515, với Claude là hoàng hậu của ông.

Trị vì

Khi François đang được giáo dục, những ý tưởng xuất hiện từ thời Phục hưng Ý đã có ảnh hưởng ở Pháp. Một số gia sư của ông, chẳng hạn như François de Moulins de Rochefort (người hướng dẫn tiếng Latinh của ông, người sau này dưới triều đại của Francis được mệnh danh là Đại phát chẩn viên Pháp) và Christophe de Longueil (một nhà nhân văn người Brabantian), đã bị thu hút bởi những cách thức mới này. suy nghĩ và cố gắng gây ảnh hưởng đến François. Trình độ học vấn của ông ấy là về số học, địa lý, ngữ pháp, lịch sử, đọc, đánh vần và viết và ông ấy đã trở nên thông thạo tiếng Do Thái, tiếng Ý, tiếng Latinh và tiếng Tây Ban Nha. François đến để học võ hiệp sĩ, khiêu vũ và âm nhạc, và anh ấy yêu thích bắn cung, nuôi chim ưng, cưỡi ngựa, săn bắn, đấu thương, quần vợt thực sự và đấu vật. Cuối cùng, ông ấy đọc triết học và thần học và anh ấy say mê nghệ thuật, văn học, thơ ca và khoa học. Mẹ của ông, người rất ngưỡng mộ nghệ thuật thời Phục hưng của Ý, đã truyền niềm yêu thích này cho con trai bà. Mặc dù François không được giáo dục theo chủ nghĩa nhân văn, nhưng ông chịu ảnh hưởng của chủ nghĩa nhân văn hơn bất kỳ vị vua Pháp nào trước đây.

Người bảo trợ của nghệ thuật
Vào thời điểm ông lên ngôi năm 1515, thời kỳ Phục hưng đã đến Pháp và François trở thành người bảo trợ nhiệt tình cho nghệ thuật. Vào thời điểm ông lên ngôi, các cung điện hoàng gia của Pháp chỉ được trang trí rải rác bằng những bức tranh tuyệt vời chứ không phải một tác phẩm điêu khắc nào, không cổ cũng không hiện đại.

François đã bảo trợ cho nhiều nghệ sĩ vĩ đại cùng thời với ông, bao gồm Andrea del Sarto và Leonardo da Vinci; người sau này đã bị thuyết phục biến Pháp thành quê hương của mình trong những năm cuối đời. Mặc dù da Vinci vẽ rất ít trong những năm ở Pháp, nhưng ông đã mang theo nhiều tác phẩm vĩ đại nhất của mình, bao gồm cả bức Mona Lisa (ở Pháp gọi là La Joconde), và những tác phẩm này vẫn còn ở Pháp sau khi ông qua đời. Các nghệ sĩ lớn khác nhận được sự bảo trợ của François bao gồm thợ kim hoàn Benvenuto Cellini và các họa sĩ Rosso Fiorentino, Giulio Romano và Primaticcio, tất cả đều được thuê để trang trí các cung điện khác nhau của François. Ông cũng mời kiến trúc sư Sebastiano Serlio, người đã có một sự nghiệp khá thành công ở Pháp. François cũng ủy quyền cho một số đại lý ở Ý mua các tác phẩm nghệ thuật đáng chú ý và chuyển chúng đến Pháp.

Người đàn ông của những thư từ
François cũng nổi tiếng là một người viết thư. Khi ông ấy bắt đầu cuộc trò chuyện giữa các nhân vật trong Sách về cận thần của Baldassare Castiglione, đó là niềm hy vọng lớn lao để mang văn hóa đến quốc gia Pháp bị ám ảnh bởi chiến tranh. François không chỉ ủng hộ một số nhà văn lớn trong thời kỳ đó, mà bản thân ông còn là một nhà thơ, nếu không muốn nói là một trong những khả năng đặc biệt. François đã làm việc siêng năng để cải thiện thư viện hoàng gia. Ông bổ nhiệm nhà nhân văn vĩ đại người Pháp Guillaume Budé làm thủ thư trưởng và bắt đầu mở rộng bộ sưu tập. François đã thuê các đại lý ở Ý để tìm kiếm những cuốn sách và bản thảo quý hiếm, giống như ông đã thuê các đại lý tìm kiếm các tác phẩm nghệ thuật. Trong triều đại của ông, quy mô của thư viện đã tăng lên rất nhiều. Ông ta không chỉ mở rộng thư viện mà còn có bằng chứng rằng ông ta đã đọc những cuốn sách mà ông ta mua cho nó, một sự kiện hiếm hơn nhiều trong biên niên sử hoàng gia. François đã thiết lập một tiền lệ quan trọng bằng cách mở thư viện của mình cho các học giả từ khắp nơi trên thế giới để tạo điều kiện phổ biến kiến thức.

Năm 1537, François đã ký Sắc lệnh Montpellier, ra lệnh rằng thư viện của ông được cấp một bản sao của mọi cuốn sách được bán ở Pháp. Chị gái của Francis, Marguerite, Nữ hoàng Navarre, cũng là một nhà văn tài ba, người đã cho ra đời tuyển tập truyện ngắn kinh điển có tên là Heptameron. François đã trao đổi thư từ với viện trưởng và triết gia Claude de Bectoz, những lá thư mà ông yêu thích đến nỗi ông sẽ mang chúng đi khắp nơi và đưa chúng cho các cung nữ trong triều của mình. Cùng với em gái, ông đến thăm cô ở Tarascon.

Công trình
François đổ rất nhiều tiền vào các cấu trúc mới. Ông tiếp tục công việc của những người tiền nhiệm tại Lâu đài Amboise và cũng bắt đầu cải tạo Lâu đài Blois. Vào đầu triều đại của mình, ông đã bắt đầu xây dựng lâu đài tráng lệ Chambord, lấy cảm hứng từ phong cách kiến trúc thời phục hưng của Ý, và thậm chí có thể được thiết kế bởi Leonardo da Vinci. François đã xây dựng lại Cung điện Louvre, biến nó từ một pháo đài thời trung cổ thành một tòa nhà tráng lệ thời Phục hưng. Ông đã tài trợ cho việc xây dựng Tòa thị chính mới (Hôtel de Ville) cho Paris để kiểm soát thiết kế của tòa nhà. Ông đã xây dựng Lâu đài Madrid ở Bois de Boulogne và xây dựng lại Lâu đài Saint-Germain-en-Laye. Dự án xây dựng lớn nhất của François là tái thiết và mở rộng Lâu đài Fontainebleau, nơi nhanh chóng trở thành nơi ở yêu thích của ông, cũng như nơi ở của tình nhân chính thức của ông, Anne, Nữ công tước xứ Étampes. Mỗi dự án của François đều được trang trí sang trọng cả trong lẫn ngoài. Ví dụ, Fontainebleau có một đài phun nước phun trào trong sân, nơi một lượng rượu được trộn với nước.

Hành động quân sự

Mặc dù Chiến tranh Ý (1494–1559) đã thống trị triều đại của François I, các cuộc chiến không phải là trọng tâm duy nhất trong các chính sách của ông. François chỉ tiếp tục các cuộc chiến không ngừng mà những người tiền nhiệm của ông đã bắt đầu và những người kế vị ông trên ngai vàng nước Pháp sẽ kéo dài sau cái chết của François. Thật vậy, Chiến tranh Ý đã bắt đầu khi Milan gửi lời cầu xin tới Vua Charles VIII của Pháp để được bảo vệ khỏi các hành động hung hăng của Vua xứ Naples. Về mặt quân sự và ngoại giao, triều đại của François là một sự pha trộn giữa thành công và thất bại. François đã cố gắng và thất bại trong việc trở thành Hoàng đế La Mã Thần thánh trong cuộc bầu cử Hoàng gia năm 1519. Tuy nhiên, cũng có những chiến thắng tạm thời, chẳng hạn như trong một phần của Chiến tranh Ý được gọi là Chiến tranh của Liên minh Cambrai (1508–1516) và cụ thể hơn là , đến giai đoạn cuối cùng của cuộc chiến đó, mà lịch sử gọi đơn giản là "Chiến tranh Ý lần thứ nhất của François" (1515–1516), khi François đánh đuổi các lực lượng kết hợp của các Quốc gia Giáo hoàng và Cựu Liên bang Thụy Sĩ tại Marignano vào ngày 13–15 tháng 9 1515. Chiến thắng này tại Marignano cho phép François chiếm được thành phố-bang Milan của Ý. Sau đó, vào tháng 11 năm 1521, trong Chiến tranh Bốn năm (1521–1526) và đối mặt với các lực lượng Đế quốc đang tiến lên của Đế chế La Mã Thần thánh và mở cuộc nổi dậy ở Milan, François buộc phải từ bỏ Milan, do đó, hủy bỏ chiến thắng tại Marignano.

Phần lớn hoạt động quân sự dưới triều đại của François tập trung vào kẻ thù không đội trời chung của ông, Hoàng đế La Mã Thần thánh Charles V. François và Charles duy trì một sự cạnh tranh cá nhân gay gắt. Trên thực tế, Charles đã nhiều lần thách thức François đánh đơn lẻ một cách thô bạo. Ngoài Đế chế La Mã Thần thánh, Charles còn đích thân cai trị Tây Ban Nha, Áo và một số thuộc địa nhỏ hơn lân cận Pháp. Do đó, ông ta là mối đe dọa thường xuyên đối với vương quốc của François.

François đã cố gắng dàn xếp một liên minh với Henry VIII tại cuộc gặp nổi tiếng tại Cánh đồng vải vàng vào ngày 7 tháng 6 năm 1520, nhưng bất chấp hai tuần ngoại giao xa hoa, họ đã không đạt được thỏa thuận. François và Henry đều bị ám ảnh bởi giấc mơ về quyền lực và vinh quang hào hiệp; mối quan hệ của họ có sự cạnh tranh gay gắt giữa cá nhân và triều đại. François bị thúc đẩy bởi sự háo hức mãnh liệt trong việc chiếm lại Milan, bất chấp sự phản đối mạnh mẽ của các Cường quốc khác. Henry cũng quyết tâm chiếm lại miền bắc nước Pháp, điều mà Francis không bao giờ cho phép.

François chịu thất bại nặng nề nhất trong Trận Pavia vào ngày 24 tháng 2 năm 1525, trong một phần của Chiến tranh Ý đang tiếp diễn được gọi là Chiến tranh Bốn năm. François thực sự bị bắt làm tù binh: Cesare Hercolani làm bị thương con ngựa của mình, và François bị bắt bởi Diego Dávila, một nhà quý tộc và sĩ quan quân đội Tây Ban Nha, và Juan de Urbieta, từ Guipúzcoa. Vì lý do này, Hercolani được mệnh danh là "Người chiến thắng trong trận Pavia". Zuppa alla Pavese được cho là đã được phát minh ngay tại chỗ để làm thức ăn cho vị vua bị giam cầm ngay sau trận chiến.

François I bị giam cầm ở Madrid. Trong một bức thư gửi cho mẹ, ông ấy viết, "Trong tất cả mọi thứ, không có gì còn lại đối với tôi ngoài danh dự và cuộc sống, thứ được bình an." Dòng này đã đi vào lịch sử một cách nổi tiếng với tên gọi "Tất cả đã mất để dành danh dự." Tối hậu thư của Quốc vương Ottoman Suleiman gửi cho Charles V cũng đóng một vai trò quan trọng trong việc trả tự do cho ông. François I từ bỏ mọi yêu sách đối với Napoli và Milan ở Ý. François công nhận nền độc lập của Công quốc Burgundy, vốn là một phần của Pháp kể từ cái chết của Charles the Bold năm 1477. Và cuối cùng, François đã được hứa hôn với Eleanor, em gái của Charles. François được phép trở lại Pháp để đổi lấy hai con trai của mình, François và Henry, nhưng khi được tự do, ông lập luận rằng thỏa thuận của ông với Charles đã được thực hiện dưới sự ép buộc. Ông ta cũng tuyên bố rằng thỏa thuận vô hiệu vì các con trai của ông ta đã bị bắt làm con tin với ngụ ý rằng chỉ lời nói của ông ta là không thể tin cậy được. Vì vậy, ông kiên quyết từ chối nó. Một liên minh mới với Anh đã giúp François từ chối hiệp ước Madrid.

François kiên trì căm ghét Charles V và mong muốn kiểm soát nước Ý. Vào giữa những năm 1520, Giáo hoàng Clement VII mong muốn giải phóng nước Ý khỏi ách thống trị của nước ngoài, đặc biệt là của Charles V, vì vậy ông đã liên minh với Venice để thành lập Liên minh Cognac. Francis gia nhập Liên minh vào tháng 5 năm 1526, trong Chiến tranh của Liên minh Cognac năm 1526–30. Các đồng minh của Francis tỏ ra yếu kém, và cuộc chiến kết thúc bởi Hiệp ước Cambrai (1529; "Hòa bình của các quý bà", được thương lượng bởi mẹ của François và dì của Charles). Hai cậu bé được trả tự do, và Francis kết hôn với Eleanor.

Sau khi Liên minh Cognac thất bại, François đã ký kết một liên minh bí mật với Philipp I xứ Hesse vào ngày 27 tháng 1 năm 1534. Điều này nhằm chống lại Charles V với lý do hỗ trợ Công tước Württemberg giành lại ghế truyền thống của mình, từ đó Charles đã loại bỏ ông trong 1519. François cũng nhận được sự giúp đỡ của Đế chế Ottoman và sau cái chết của Francesco II Sforza, người cai trị Milan, đã nối lại cuộc tranh giành ở Ý trong Chiến tranh Ý 1536–1538. Vòng giao tranh không có nhiều kết quả này đã kết thúc bằng Hiệp định đình chiến Nice. Tuy nhiên, thỏa thuận đã sụp đổ, dẫn đến nỗ lực cuối cùng của Francis đối với Ý trong Chiến tranh Ý 1542–1546. Lần này, François đã ngăn chặn được lực lượng của Charles V và Henry VIII. Charles V buộc phải ký Hiệp ước Crépy vì khó khăn tài chính và mâu thuẫn với Liên minh Schmalkaldic.

Quan hệ với Tân thế giới và châu Á
François đã rất bất bình trước sắc lệnh của giáo hoàng Aeterni regis: vào tháng 6 năm 1481, quyền cai trị của Bồ Đào Nha đối với Châu Phi và Ấn Độ đã được xác nhận bởi Giáo hoàng Sixtus IV. Mười ba năm sau, vào ngày 7 tháng 6 năm 1494, Bồ Đào Nha và Vương quốc Castille đã ký Hiệp ước Tordesillas, theo đó các vùng đất mới được phát hiện sẽ được chia cho hai bên ký kết. Tất cả những điều này đã khiến Vua Francis tuyên bố, "Mặt trời chiếu sáng cho tôi cũng như cho những người khác. Tôi rất muốn thấy điều khoản trong di chúc của Adam theo đó tôi sẽ bị từ chối chia sẻ thế giới của mình."

Để đối trọng với quyền lực của Đế chế Habsburg dưới thời Charles V, đặc biệt là quyền kiểm soát các phần lớn của Tân Thế giới thông qua Vương quốc Tây Ban Nha, François I đã nỗ lực phát triển các mối liên hệ với Tân Thế giới và Châu Á. Các hạm đội được gửi đến châu Mỹ và Viễn Đông, đồng thời phát triển các mối liên hệ chặt chẽ với Đế chế Ottoman cho phép phát triển thương mại Địa Trung Hải của Pháp cũng như thiết lập một liên minh quân sự chiến lược.

Thành phố cảng hiện được gọi là Le Havre được thành lập vào năm 1517 trong những năm đầu trị vì của François. Việc xây dựng một cảng mới là cần thiết khẩn cấp để thay thế các bến cảng cổ Honfleur và Harfleur, những bến cảng đã giảm công dụng do bồi lắng. Le Havre ban đầu được đặt tên là Franciscopolis theo tên của vị vua đã thành lập nó, nhưng cái tên này không tồn tại cho đến các triều đại sau này.

Châu Mỹ
Xem thêm thông tin: Quan hệ Pháp-Châu Mỹ

Năm 1524, François hỗ trợ người dân Lyon tài trợ cho chuyến thám hiểm của Giovanni da Verrazzano tới Bắc Mỹ. Trong chuyến thám hiểm này, Verrazzano đã đến thăm địa điểm hiện tại của Thành phố New York, đặt tên cho nó là Angoulême Mới, và tuyên bố Newfoundland là vương miện của Pháp. Bức thư của Verrazzano gửi cho François ngày 8 tháng 7 năm 1524 được gọi là Cèllere Codex.

Năm 1531, Bertrand d'Ornesan cố gắng thiết lập một thương điếm của Pháp tại Pernambuco, Brazil.

Năm 1534, Françoiscử Jacques Cartier đi thám hiểm sông St. Lawrence ở Quebec để tìm "một số hòn đảo và vùng đất mà người ta nói rằng phải có một lượng lớn vàng và của cải khác". Năm 1541, François cử Jean-François de Roberval đến định cư ở Canada và hỗ trợ cho việc truyền bá "đức tin Công giáo Thần thánh."

Viễn Đông Châu Á

Xem thêm thông tin: Quan hệ Pháp–Châu Á

Thương mại của Pháp với Đông Á được bắt đầu dưới triều đại của François I với sự giúp đỡ của chủ tàu Jean Ango. Vào tháng 7 năm 1527, một tàu buôn Normandy của Pháp từ thành phố Rouen được João de Barros người Bồ Đào Nha ghi lại là đã đến thành phố Diu của Ấn Độ. Năm 1529, Jean Parmentier, trên tàu Sacre và Pensée, đến Sumatra. Khi trở về, đoàn thám hiểm đã kích hoạt sự phát triển của các bản đồ Dieppe, ảnh hưởng đến công việc của những người vẽ bản đồ Dieppe như Jean Rotz.

Đế chế Ottoman
Xem thêm thông tin: Liên minh Pháp-Ottoman và Chủ nghĩa phương Đông ở nước Pháp thời kỳ đầu hiện đại

Dưới triều đại của François I, Pháp trở thành quốc gia đầu tiên ở châu Âu thiết lập quan hệ chính thức với Đế chế Ottoman và thiết lập việc giảng dạy bằng tiếng Ả Rập dưới sự hướng dẫn của Guillaume Postel tại Collège de France.

Trong một thời điểm bước ngoặt trong nền ngoại giao châu Âu, François đã hiểu được Đế chế Ottoman đã phát triển thành một liên minh Pháp-Ottoman. Mục tiêu của François là tìm một đồng minh chống lại Nhà Habsburg. Cái cớ mà François sử dụng là sự bảo vệ của những người theo đạo Thiên chúa ở vùng đất Ottoman. Liên minh được gọi là "liên minh ngoại giao phi ý thức hệ đầu tiên thuộc loại này giữa một đế chế Cơ đốc giáo và không theo Cơ đốc giáo". Tuy nhiên, nó đã gây ra một vụ bê bối khá lớn trong thế giới Cơ đốc giáo và được chỉ định là "liên minh vô đạo đức", hay "sự kết hợp báng bổ của Hoa bách hợp [Pháp] và Lưỡi liềm [Ottoman]." Tuy nhiên, nó đã tồn tại trong nhiều năm, vì nó phục vụ lợi ích khách quan của cả hai bên. Hai cường quốc đã thông đồng chống lại Charles V, và vào năm 1543, họ thậm chí còn kết hợp với nhau trong một cuộc tấn công hải quân chung trong Cuộc vây hãm Nice.

Năm 1533, François I cử đại tá Pierre de Piton làm đại sứ tại Maroc, bắt đầu quan hệ chính thức giữa Pháp và Maroc. Trong một bức thư gửi cho Francis I ngày 13 tháng 8 năm 1533, nhà cai trị Wattassid của Fez, Ahmed ben Mohammed, đã hoan nghênh các cuộc đàm phán của Pháp và trao quyền tự do vận chuyển và bảo vệ các thương nhân Pháp.

Cải cách quan liêu và chính sách ngôn ngữ
François đã thực hiện một số bước để xóa bỏ sự độc quyền của tiếng Latinh với tư cách là ngôn ngữ của tri thức. Năm 1530, ông tuyên bố tiếng Pháp là ngôn ngữ quốc gia của vương quốc, và cùng năm đó đã mở Collège des trois langues, hay Collège Royal, theo đề xuất của nhà nhân văn Guillaume Budé. Sinh viên tại Collège có thể học tiếng Hy Lạp, tiếng Do Thái và tiếng Aramaic, sau đó là tiếng Ả Rập dưới thời Guillaume Postel bắt đầu từ năm 1539.

Năm 1539, trong lâu đài của ông ở Villers-Cotterêts, François đã ký sắc lệnh quan trọng được gọi là Sắc lệnh Villers-Cotterêts, cùng với những cải cách khác, biến tiếng Pháp trở thành ngôn ngữ hành chính của vương quốc để thay thế cho tiếng Latinh. Cũng chính sắc lệnh này yêu cầu các linh mục phải đăng ký khai sinh, kết hôn và khai tử, đồng thời thành lập văn phòng đăng ký ở mỗi giáo xứ. Điều này đã bắt đầu những ghi chép đầu tiên về số liệu thống kê quan trọng với các mối quan hệ có sẵn ở châu Âu.

Chính sách tôn giáo
Sự chia rẽ trong Cơ đốc giáo ở Tây Âu dưới triều đại của François đã tạo ra những rạn nứt quốc tế kéo dài. Việc rao giảng và viết lách của Martin Luther đã châm ngòi cho Phong trào Cải cách Tin lành, lan rộng khắp châu Âu, bao gồm cả Pháp.

Ban đầu, François tương đối khoan dung với phong trào mới, mặc dù đã thiêu sống một số kẻ dị giáo tại Place Maubert vào năm 1523. Ông chịu ảnh hưởng của người em gái yêu quý Marguerite de Navarre, người thực sự bị thần học của Luther thu hút. François thậm chí còn coi nó là hữu ích về mặt chính trị, vì nó khiến nhiều hoàng tử Đức quay lưng lại với kẻ thù của mình là Charles V.

Thái độ của François đối với đạo Tin lành thay đổi theo chiều hướng xấu hơn sau "Vụ việc của những tấm bảng", vào đêm ngày 17 tháng 10 năm 1534, trong đó các thông báo xuất hiện trên đường phố Paris và các thành phố lớn khác tố cáo quần chúng Công giáo. Những người Công giáo nhiệt thành nhất đã phẫn nộ trước những cáo buộc của thông báo. Bản thân François coi phong trào này là một âm mưu chống lại mình và bắt đầu đàn áp những người theo phong trào này. Những người theo đạo Tin lành bị bỏ tù và hành quyết. Ở một số khu vực, toàn bộ ngôi làng đã bị phá hủy. Tại Paris, sau năm 1540, Francis đã tra tấn và thiêu sống những kẻ dị giáo như Étienne Dolet. Việc in ấn bị kiểm duyệt và các nhà cải cách Tin lành hàng đầu như John Calvin bị buộc phải sống lưu vong. Các cuộc bức hại nhanh chóng khiến hàng nghìn người chết và hàng chục nghìn người mất nhà cửa.

Các cuộc đàn áp những người theo đạo Tin lành đã được quy định trong Sắc lệnh Fontainebleau (1540) do François ban hành. Các hành động bạo lực lớn vẫn tiếp tục, như khi François ra lệnh tiêu diệt một trong những nhóm lịch sử tiền Lutheran, người Waldensian, tại Cuộc thảm sát Mérindol năm 1545.

Qua đời
François qua đời tại Lâu đài Rambouillet vào ngày 31 tháng 3 năm 1547, vào ngày sinh nhật thứ 28 của con trai ông và người kế vị. Người ta nói rằng "ông ấy đã chết khi phàn nàn về sức nặng của chiếc vương miện mà lần đầu tiên ông ấy coi như một món quà từ Chúa". Ông được an táng với người vợ đầu tiên của mình, Claude, Nữ công tước xứ Brittany, tại Vương cung thánh đường Saint Denis. Ông được kế vị bởi con trai mình, Henry II.

Lăng mộ của François và của vợ và mẹ ông, cùng với lăng mộ của các vị vua Pháp khác và các thành viên hoàng gia, đã bị mạo phạm vào ngày 20 tháng 10 năm 1793 trong Triều đại Khủng bố ở đỉnh cao của Cách mạng Pháp.

Hình ảnh và danh tiếng
François I ít có tiếng tăm ở Pháp - lễ kỷ niệm 500 năm của ông ít được chú ý vào năm 1994. Trí nhớ lịch sử phổ biến và học thuật đã bỏ qua việc xây dựng rất nhiều lâu đài đẹp, bộ sưu tập nghệ thuật tuyệt đẹp và sự bảo trợ xa hoa của ông đối với các học giả và nghệ sĩ. Ông được coi là một tay chơi đã làm ô nhục nước Pháp khi để mình bị đánh bại và bị bắt làm tù binh tại Pavia. Nhà sử học Jules Michelet đã thiết lập hình ảnh tiêu cực.

Biểu tượng cá nhân của François là con kỳ nhông và phương châm tiếng Latinh của ông là Nutrisco et extinguo ("Tôi nuôi dưỡng [điều tốt] và dập tắt [điều xấu]"). Chiếc mũi dài của ông khiến ông có biệt danh là François du Grand Nez ('François Mũi To'), ông còn được gọi một cách thông tục là Grand Colas hoặc Bonhomme Colas. Vì cá nhân tham gia vào các trận chiến, ông được biết đến với cái tên le Roi-Chevalier ('Vua hiệp sĩ') hoặc le Roi-Guerrier ('Vua chiến binh').

Nhà sử học người Anh Glenn Richardson coi François là một thành công:Ông là một vị vua cai trị cũng như trị vì. Ông biết tầm quan trọng của chiến tranh và có uy tín quốc tế cao trong việc khẳng định mình là một vị vua-chiến binh vĩ đại của nước Pháp. Trong trận chiến, anh ta dũng cảm, nếu bốc đồng, dẫn đến chiến thắng và thảm họa như nhau. Trong nước, François thực hiện tinh thần và thư từ của đặc quyền hoàng gia đến mức tối đa. Ông đã mặc cả rất nhiều về thuế và các vấn đề khác với các nhóm lợi ích, thường bằng cách tỏ ra không mặc cả chút nào. Ông tăng cường quyền lực hoàng gia và tập trung quyền ra quyết định vào một người điều hành cá nhân chặt chẽ nhưng lại sử dụng nhiều chức vụ, quà tặng và sức hút cá nhân của mình để xây dựng mối quan hệ cá nhân tự chọn trong hàng ngũ quý tộc mà triều đại của ông phụ thuộc vào .... Dưới thời François, triều đình Pháp ở đỉnh cao uy tín và ảnh hưởng quốc tế trong thế kỷ 16. Mặc dù ý kiến đã thay đổi đáng kể trong nhiều thế kỷ kể từ khi ông qua đời, nhưng di sản văn hóa của ông đối với nước Pháp, thời kỳ Phục hưng của nó, là vô cùng to lớn và phải đảm bảo danh tiếng của ông là một trong những vị vua vĩ đại nhất của nước này.

Hôn nhân và hậu duệ
Vào ngày 18 tháng 5 năm 1514, François kết hôn với người em họ thứ hai của mình là Claude, con gái của Vua Louis XII và Nữ công tước Anne của Brittany. Hai vợ chồng có bảy người con:

Louise (19 tháng 8 năm 1515 – 21 tháng 9 năm 1518): chết trẻ; đính hôn với Charles I của Tây Ban Nha gần như từ khi sinh ra cho đến khi qua đời.

Charlotte (23 tháng 10 năm 1516 – 8 tháng 9 năm 1524): chết trẻ; đính hôn với Charles I của Tây Ban Nha từ năm 1518 cho đến khi qua đời.

Francis (28 tháng 2 năm 1518 – 10 tháng 8 năm 1536): kế vị mẹ ông là Claude làm Công tước xứ Brittany, nhưng qua đời ở tuổi 18, không lập gia đình vì có con ngoài giá thú.

Henry II (31 tháng 3 năm 1519 – 10 tháng 7 năm 1559): kế vị cha mình là Francis I làm Vua nước Pháp và anh trai là Francis làm Công tước xứ Brittany. Kết hôn với Catherine de' Medici và có con.

Madeleine (10 tháng 8 năm 1520 – 2 tháng 7 năm 1537): kết hôn với James V của Scotland và không có con cái.

Charles (22 tháng 1 năm 1522 – 9 tháng 9 năm 1545): chết khi chưa lập gia đình và không có con.

Margaret (5 tháng 6 năm 1523 – 14 tháng 9 năm 1574): kết hôn với Emmanuel Philibert, Công tước xứ Savoy và có con.

Vào ngày 7 tháng 7 năm 1530, François I kết hôn với người vợ thứ hai là Eleanor của Áo, Nữ hoàng (góa phụ) của Bồ Đào Nha và là em gái của Hoàng đế Charles V. Hai người không có con.

Trong thời gian trị vì của mình, François đã giữ hai tình nhân chính thức tại tòa án. Người đầu tiên là Françoise de Foix, Nữ bá tước Châteaubriant. Năm 1526, bà được thay thế bởi Anne de Pisseleu d'Heilly, có văn hóa, tóc vàng, Nữ công tước xứ Étampes, người sau cái chết của Nữ hoàng Claude hai năm trước đó, đã nắm giữ nhiều quyền lực chính trị hơn nhiều so với người tiền nhiệm của bà. Một trong những tình nhân trước đó của ông được cho là Mary Boleyn, tình nhân của Vua Henry VIII và là em gái của vợ tương lai của Henry, Anne Boleyn.

Chú thích

 Clough, C.H. "Francis I and the Courtiers of Castiglione’s Courtier." European Studies Review. vol. 8, 1978.
 Denieul-Cormier, Anne. The Renaissance in France. trans. Anne Fremantle and Christopher Fremantle. London: George Allen and Unwin Ltd., 1969.
 Frieda, Leonie. Francis I: The Maker of Modern France. New York: HarperCollins, 2018.
 Grant, Arthur James. The French Monarchy, Volume I. New York: Howard Fertig, 1970.
 Guy, John. Tudor England. Oxford: Oxford University Press, 1988.
 Isom-Verhaaren, Christine. "'Barbarossa and His Army Who Came to Succor All of Us': Ottoman and French Views of Their Joint Campaign of 1543–1544." French Historical Studies 30:3 (2007): 395–425 online[dead link].
 Jensen, De Lamar. "The Ottoman Turks in Sixteenth Century French Diplomacy," Sixteenth Century Journal 16:4 (1985): 451–470 JSTOR 2541220
 Jensen, De Lamar, ed. Renaissance Europe: Age of Recovery and Reconciliation. Lexington, Massachusetts: D.C. Heath and Company (2nd ed. 1991).
 Battle of Marignano, Italy in 1515.
 Major, J. Russell. From Renaissance Monarchy to Absolute Monarchy. (Johns Hopkins University Press, 1994).
 Mansfield, Lisa. Representations of Renaissance Monarchy: Francis I and the Image-Makers (2016).
 Norwich, John Julius. Four Princes: Henry VIII, Francis I, Charles V, Suleiman the Magnificent and the Obsessions that Forged Modern Europe. (Grove Press, 2016).
 Parker, Geoffrey. Emperor: A New Life of Charles V (Yale University Press, 2019).
 Potter, D. L. Renaissance France at War: Armies, Culture and Society, c. 1480–1560 (Woodbridge, UK: Boydell Press, 2008).
 Reston Jr., James. Defenders of the Faith: Christianity and Islam Battle for the Soul of Europe, 1520–1536 (Penguin, 2009), popular history.
 Seward, Desmond. Prince of the Renaissance: The Life of François I (New York: Macmillan, 1973) ISBN 978-0-3511-8234-1 OL 10687109M

Vua Pháp
Vương tộc Valois-Angoulême
Vương tộc Valois
Vương triều Valois
Tín hữu Công giáo Pháp
F
Chế độ cũ Pháp
Công tước xứ Bretagne
Công tước xứ Valois
Hiệp sĩ Lông cừu vàng Áo


title: Peter Chen

text:
Peter Pin-Shan Chen (tiếng Trung: 陳品山; sinh ngày 3 tháng 1 năm 1947) là tác giả của mô hình thực thể-kết hợp (entity-relationship model hoặc ER model). Ông đã nhận bằng kỹ sư điện tại Đại học quốc gia Đài Loan vào năm 1968 và bằng tiến sĩ về khoa học máy tính và toán ứng dụng tại Đại học Harvard vào năm 1973. Giáo sư Peter Chen hiện đang giữ danh hiệu "M. J. Foster Distinguished Chair Professor" của Khoa Khoa học máy tính thuộc Đại học Tiểu bang Louisiana từ năm 1983 đến nay.

Mô hình thực thể-kết hợp được xem như là nền tảng trong các phương pháp phân tích và thiết kế hệ thống, trong các công cụ hỗ trợ công nghệ phần mềm (computer-aided software engineering hoặc CASE) và trong các hệ thống cơ sở dữ liệu (repository system). Mô hình này đã được sử dụng trong hệ thống cơ sở dữ liệu quản lý MVS của IBM và hệ thống CDD/Plus của DEC.

Các thuật ngữ "mô hình thực thể-kết hợp" (ER model), "sơ đồ thực thể-kết hợp" (ER diagram) và "Peter Chen" đã trở nên quen thuộc trong các tự điển trực tuyến, các sách, các bài báo, các trang web, đề cương của các khoá học và trong các sản phẩm thương mại.

Bài báo nguyên thủy về mô hình thực thể-kết hợp của Peter Chen  là một trong những bài báo được tham khảo nhiều nhất trong lãnh vực phần mềm máy tính. Thông qua một khảo sát gần đây với 1000 giáo sư dạy về khoa học máy tính, bài báo nguyên thủy của Peter Chen đã được bầu chọn là một trong 38 bài báo có nhiều ảnh hưởng nhất trong khoa học máy tính. Vào năm 1998, ông được đề cử như là một thành viên của Hiệp hội Máy tính (Association for Computing Machinery).

Thành tựu của Giáo sư Peter Chen là nền tảng cho công nghệ phần mềm, cụ thể là các công cụ hỗ trợ công nghệ phần mềm. Vào cuối thập niên 1980 và đầu thập niên 1990, mô hình chu kỳ phát triển ứng dụng của IBM (application development cycle hoặc AD/Cycle) và phần mềm DB2 đã dựa trên mô hình thực thể-kết hợp này. Các phần mềm cơ sở dữ liệu khác như CDD+ của Digital cũng dựa trên mô hình này. Giáo sư Chen cũng có nhiều hoạt động hiệu quả cho các CASE trong kỹ nghệ thông qua các nghiên cứu và các bài giảng về các phương pháp phát triển hệ thống có cấu trúc khắp nơi trên thế giới. Mô hình thực thể-kết hợp cũng ảnh hưởng đến đến các CASE phần mềm như ERWIN của Computer Associates, Designer/2000 của Oracle Corporation, PowerDesigner của Sybase, thậm chí công cụ vẽ thông dụng như Visio của Microsoft và chuẩn IDEF1X.

Khái niệm hypertext rất phổ biến trong World Wide Web cũng tương tự với các khái niệm chính trong mô hình thực thể-kết hợp. Giáo sư Chen hiện đang nghiên cứu về mối liên hệ này như là một chuyên gia cho một số nhóm làm về XML trong cộng đồng World Wide Web (W3C).

Mô hình thực thể-kết hợp cũng được xem như là nền tảng cho một số nghiên cứu gần đây như các phân tích và thiết kế hướng đối tượng (object-oriented) và ngữ nghĩa Web (semantic web). Mô hình UML cũng xuất phát từ mô hình thực thể-kết hợp.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang thông tin của Giáo sư Peter Chen ở Đại học Tiểu bang Louisiana

Mô hình hóa dữ liệu
Nhà khoa học máy tính Mỹ
Cựu sinh viên Đại học Harvard
Giáo sư Mỹ
Người Mỹ gốc Đài Loan
Sinh năm 1947
Nhân vật còn sống


title: Mirassolândia

text:
Mirassolândia là một đô thị ở bang São Paulo của Brasil. Đô thị này nằm ở vĩ độ 20º37'00" độ vĩ nam và kinh độ 49º27'50" độ vĩ tây, trên khu vực có độ cao 524 m. Dân số năm 2004 ước tính là 4.111 người.
Đô thị này có diện tích 166,4 km².

Thông tin nhân khẩu

Dữ liệu dân số theo điều tra dân số năm 2000

Tổng dân số: 3.741
Dân số thành thị: 3.124
Dân số nông thôn: 617
 Nam giới: 1.919
 Nữ giới: 1.822
Mật độ dân số (người/km²): 22,48

Tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh dưới 1 tuổi (trên một triệu người): 11,83

Tuổi thọ bình quân (tuổi): 73,53

Tỷ lệ sinh (số trẻ trên mỗi bà mẹ): 2,06

Tỷ lệ biết đọc biết viết: 86,27%

Chỉ số phát triển con người (HDI-M): 0,764
 Chỉ số phát triển con người - Thu nhập: 0,655
 Chỉ số phát triển con người - Tuổi thọ: 0,809
 Chỉ số phát triển con người - Giáo dục: 0,827
(Nguồn: IPEADATA)

Localização Externa
Trang mạng của đô thị

Tham khảo

Đô thị bang São Paulo


title: Quốc lộ 20

text:
Quốc lộ 20 là tuyến đường quốc lộ dài 264 km đi qua hai tỉnh Đồng Nai và Lâm Đồng, Việt Nam. Được xây dựng vào năm 1920 và khánh thành vào năm 1933, Quốc lộ 20 có nhiều đèo dốc, trong đó có đèo Bảo Lộc và đèo Mimosa.

Nó là 1 cung đường đi qua có nhiều địa hình nhất, bao gồm đồng bằng, bình nguyên, bình sơn nguyên (cao nguyên thấp), cao nguyên với độ cao từ 100m - 1500m.

Quốc lộ 20 bắt đầu từ Ngã ba Dầu Giây, thuộc thị trấn Dầu Giây, huyện Thống Nhất, tỉnh Đồng Nai, nơi giao với Quốc lộ 1 và kết thúc tại Ngã ba Đơn Dương, thuộc thị trấn D'Ran, huyện Đơn Dương, tỉnh Lâm Đồng, nơi giao với Quốc lộ 27.

Địa lý
Đa số đoạn tuyến quốc lộ 20 trên địa phận tỉnh Đồng Nai thì thuộc địa hình là đồng bằng và bình sơn nguyên, với độ dốc lớn trải dài từ phía Bắc xuống Nam, có độ cao trung bình từ 100 - 350m so với mực nước biển. Đặc biệt phần đường ở đây thì từ huyện Thống Nhất đến huyện Định Quán thì đa phần là núi rải rác, còn địa phận huyện Tân Phú thì núi nhiều hơn vì ở đây là nơi cội nguồn của dãy Trường Sơn Nam.
Bắt đầu sang địa phận tỉnh Lâm Đồng thì độ cao tăng dần lên vì đây là đất cao nguyên, nhưng không đáng kể (chỉ 300 - 400m) vì từ đất huyện Đạ Huoai thì chưa tính là cao nguyên vì ở đây độ cao chỉ là 400m và đây là phần đất cuối của tỉnh Lâm Đồng (Theo khoa học thì vùng đất có độ cao bằng hoặc lớn hơn 500m thì mới tính là một cao nguyên), trong trường hợp này thì xét loại địa hình này là dạng địa hình chuyển tiếp giữa bình nguyên và cao nguyên, gọi là bình sơn nguyên hay cao nguyên thấp. Khi qua đèo Bảo Lộc và sang đất Bảo Lộc thì địa hình ở đây mới đúng là cao nguyên thật sự vì Bảo Lộc thuộc cao nguyên Bảo Lộc - Di Linh và có độ cao >800m. Nên suy ra đoạn đường quốc lộ này nằm trên địa phận huyện Đạ Huoai thì thuộc địa hình là bình sơn nguyên (cao nguyên thấp), tức loại địa hình chuyển tiếp giữa bình nguyên và cao nguyên. Còn phần đường quốc lộ bắt đầu từ Bảo Lộc trở đi thì thuộc địa hình cao nguyên cho đến hết đường quốc lộ này.

Chiều dài đoạn đường giữa mỗi tỉnh

Tỉnh Đồng Nai
Tuyến đường đi qua 3 huyện trên địa phận tỉnh Đồng Nai là huyện Thống Nhất (Km 0 - Km 17), huyện Định Quán (Km 17 - Km 55), huyện Tân Phú (Km 55 - Km 75) với tổng chiều dài là 75 km.

Tỉnh Lâm Đồng
Trên địa phận tỉnh Lâm Đồng, tuyến đường đi qua 5 huyện và 2 thành phố: huyện Đạ Huoai (Km 75 - Km 104), thành phố Bảo Lộc (Km 104 - Km 129), huyện Bảo Lâm (Km 129 - Km 135), huyện Di Linh (Km 135 - Km 177), huyện Đức Trọng (Km 177 - Km 220), thành phố Đà Lạt (Km 220 - Km 259) và huyện Đơn Dương (Km 259 - Km 264) với tổng chiều dài là 189 km.

Danh sách các cung đường đèo
Quốc lộ 20 là cung đường nhiều đường đèo dốc và đây là danh sách các cung đường đèo nằm trên tuyến đường này (chỉ ở địa phận tỉnh Lâm Đồng):

Đèo Chuối (thuộc huyện Đạ Huoai)
Đèo Bảo Lộc (nối huyện Đạ Huoai và thành phố Bảo Lộc)
Đèo Phú Hiệp (nối huyện Di Linh và huyện Đức Trọng)
Đèo Mimosa (thuộc thành phố Đà Lạt)
Đèo D'Ran (nối thành phố Đà Lạt và huyện Đơn Dương)

Chiều dài một số tuyến đường

Ngã tư Dầu Giây, Thống Nhất, Đồng Nai - Phú Lâm, Tân Phú, Đồng Nai: 65 km
Phú Lâm, Tân Phú, Đồng Nai - TT. Ma Đa Gui, Đạ Huoai, Lâm Đồng: 13 km
TT. Ma Đa Gui, Đạ Huoai, Lâm Đồng - TT. Đạm Ri, Đạ Huoai, Lâm Đồng: 18 km
TT. Đạm Ri, Đạ Huoai, Lâm Đồng - Đại Lào, Bảo Lộc, Lâm Đồng: 14 km
Đại Lào, Bảo Lộc, Lâm Đồng - Lộc Nga, Bảo Lộc, Lâm Đồng: 22 km
Lộc Nga, Bảo Lộc, Lâm Đồng - Lộc An, Bảo Lâm, Lâm Đồng: 4 km
Lộc An, Bảo Lâm, Lâm Đồng - Đinh Trang Hòa, Di Linh, Lâm Đồng: 5 km
Đinh Trang Hòa, Di Linh, Lâm Đồng - TT. Di Linh, Di Linh, Lâm Đồng: 16 km
TT. Di Linh, Di Linh, Lâm Đồng - Tam Bố, Di Linh, Lâm Đồng: 20 km
Tam Bố, Di Linh, Lâm Đồng - Ninh Gia, Đức Trọng, Lâm Đồng: 10 km
Ninh Gia, Đức Trọng, Lâm Đồng - TT. Liên Nghĩa, Đức Trọng, Lâm Đồng: 15 km
TT. Liên Nghĩa, Đức Trọng, Lâm Đồng - Phường 3, Đà Lạt, Lâm Đồng: 27 km
Phường 3, Đà Lạt, Lâm Đồng - Trạm Hành, Đà Lạt, Lâm Đồng: 35 km
Trạm Hành, Đà Lạt, Lâm Đồng - Ngã ba Đơn Dương, TT. D'Ran, Đơn Dương, Lâm Đồng: 8 km

Lưu lượng giao thông
Quốc lộ 20 là tuyến đường giao thông chính từ thành phố Hồ Chí Minh đi Đà Lạt và ngược lại. Đây là một trong những tuyến đường khá năng động có lưu lượng giao thông tương đối cao. Khách du lịch và hàng hoá là hai loại hình vận chuyển chính trên tuyến này.

Trong đó, lưu lượng khách du lịch chủ yếu là từ thành phố Hồ Chí Minh và một số nơi khác di chuyển đến thành phố Đà Lạt. Ngược lại, từ Đà Lạt hàng hoá được vận chuyển qua quốc lộ 20 chủ yếu là rau củ, nông sản của thành phố đi cung cấp đến các nơi khác.

Từ 22 giờ đến 5 giờ sáng, lượng xe lưu thông trên quốc lộ 20 chủ yếu là xe chở hành khách và xe chở rau củ. Vào các dịp lễ tết hoặc mùa cao điểm du lịch, tuyến đường vẫn thường xuyên sảy ra tình trạng kẹt xe do lượng du khách đột biến đổ về hướng thành phố Đà Lạt trước lễ và trở về sau kỳ nghỉ lễ.

Tham khảo

20
Giao thông Lâm Đồng
Giao thông Đồng Nai


title: Valserres

text:
Valserres là một xã của tỉnh Hautes-Alpes, thuộc vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur, đông nam nước Pháp.

Tham khảo

Xã của Hautes-Alpes


title: Psylliodes infandus

text:
Psylliodes infandus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Nadein miêu tả khoa học năm 2005.

Chú thích

Tham khảo

Psylliodes


title: Kishimoto Masashi

text:
là một họa sĩ truyện tranh đã được biết đến qua bộ truyện tranh nổi tiếng thế giới Naruto. Người em song sinh của Masashi, Kishimoto Seishi, cũng là một họa sĩ truyện tranh, tác giả của 666 Satan và Blazer Drive.

Công việc
Tác phẩm đầu tay của Masashi là Karakuri được anh gửi cho nhà xuất bản Shueisha vào năm 1995. Bộ truyện này đã đem về cho anh giải thưởng "Hop Step Award" hàng tháng của tập san Weekly Shōnen Jump và mở ra con đường đầy triển vọng cho anh.
Tháng 11 năm 1999, Naruto bắt đầu được đăng trên Weekly Shōnen Jump. Hiện tại series chính của bộ truyện Naruto đã kết thúc với 700 chương chính và một số bộ ngoại truyện. Bộ truyện cũng đã được chuyển thể thành hai bộ anime tổng cộng 720 tập, 12 phần phim lẻ (movie) và 8 phần OVA rất thành công. Hiện tại anh đảm nhiệm vai trò viết kịch bản cho series Boruto – Naruto hậu sinh khả úy.

Cuộc sống
Sống ở tỉnh Okayama, Kishimoto Masashi đã bắt đầu nghiệp vẽ rất sớm, trước cả tuổi đi học. Từ khi còn là học sinh tiểu học, Masashi đã có ước muốn trở thành một họa sĩ vẽ truyện tranh. Một trong những bộ truyện mà Masashi yêu thích nhất, là bộ Doraemon nổi tiếng. Masashi còn là một fan bự của truyện tranh Bảy viên ngọc rồng.

Tác phẩm

Manga
 Truyện ngắn Karakuri (1995, thắng giải Hop Step Award, đăng trên Hop Step Award Phần 18 ('95~'96))
 Naruto pilot (1997, published in Akamaru Jump, đăng trên Naruto tập 1)
 Karakuri (Tháng 4 năm 1998 - Tháng 5 năm 1998, đăng trên Weekly Shōnen Jump)
 Naruto (21 tháng 9 năm 1999 – 10 tháng 11 năm 2014, đăng trên Weekly Shōnen Jump)
 Boruto – Naruto hậu sinh khả úy (cố vấn trực tiếp từ năm 2015)
 Samurai 8: Hành trình của Hachimaru

Khác
 UZUMAKI MASASHI KISHIMOTO
 NARUTO  MASASHI KISHIMOTO
 UZUMAKI NARUTO MASASHI KISHIMOTO
 Sách "Lâm Thư" (Sách thông tin thứ nhất)(NARUTO -ナルト- 秘伝・臨の書 キャラクターオフィシャルデータBOOK, NARUTO Hiden: Rin no Sho Kyarakutā Ofisharu DētaBOOK)
 Sách "Binh Thư" (Sách thông tin thứ hai) (NARUTO -ナルト- 秘伝・闘の書 キャラクターオフィシャルデータBOOK, NARUTO Hiden: Tō no Sho Kyarakutā Ofisharu DētaBOOK)
 Sách "Đấu Thư" (Sách thông tin thứ ba)(NARUTO -ナルト- 秘伝・者の書 キャラクターオフィシャルデータBOOK, NARUTO Hiden: Sha no Sho Kyarakutā Ofisharu DētaBOOK)
 Sách "Giả Thư" (Sách thông tin thứ tư) (NARUTO -ナルト- 秘伝・陣の書 キャラクターオフィシャルデータBOOK, NARUTO Hiden: Jin no Sho Kyarakutā Ofisharu DētaBOOK)
 The Naruto Secret: Scroll of Soldiers Official Fanbook (Fanbook thứ nhất) (NARUTO -ナルト-秘伝・兵の書 オフィシャルファンBOOK, NARUTO Hiden: Hyō no Sho Ofisharu FanBOOK)
 The Naruto Secret: Scroll of Everyone Official Fanbook (Fanbook thứ hai) (NARUTO -ナルト- 秘伝・皆の書 オフィシャルファンBOOK, NARUTO Hiden: Kai no Sho Ofisharu FanBOOK)
 PAINT JUMP: Những bức vẽ của Naruto

Dự án NARUTO: Tân thời đại khai mạc (ＮＡＲＵＴＯ‐ナルト‐新時代開幕プロジェクト, Naruto: Shinjidai Kaimaku Purojekuto)
 Naruto Bí truyện: Liệt thư [The Naruto Secret: Scroll of Line Official Movie Guidebook (NARUTO -ナルト- 秘伝・列の書 オフィシャルムービーガイドBOOK, NARUTO Hiden: Retsu no Sho Ofisharu Mūbī GaidoBOOK)]
 Naruto thiên: Phong thư [The Naruto Exhibition Official Guestbook New Style: Scroll of Wind (NARUTO -ナルト-展オフィシャルゲストBOOK 新伝・風の書, Naruto-ten Ofisharu GesutoBOOK Shinden: Fū no Sho)]
 Naruto thiên: Lôi thư [The Naruto Exhibition Premium Fanbook New Style: Scroll of Thunder (NARUTO -ナルト-展プレミアムファンBOOK 新伝・雷の書, Naruto-ten Puremiamu FanBOOK Shinden: Rai no Sho)]
 Naruto ngoại truyện: Hokage đệ thất & Mùa hoa đỏ [Naruto Gaiden: The Seventh Hokage and the Scarlet Spring (NARUTO -ナルト- 外伝 ～七代目火影と緋色の花つ月～, Naruto Gaiden: Nanadaime Hokage to Akairo no Hanatsuzuki)]
 Naruto Bí truyện: Tại thư [The Naruto Secret: Scroll of Country Official Moviebook (NARUTO -ナルト- 秘伝・在の書 オフィシャルムービーBOOK, NARUTO Hiden: Zai no Sho Ofisharu MūbīBOOK)]

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tiểu sử Kishimoto Masashi trên NarutoFan

Naruto
Nhân vật còn sống
Người Okayama
Sinh năm 1974
Họa sĩ manga
Người sinh đôi từ Nhật Bản


title: Bufo gargarizans

text:
Bufo gargarizans là một cóc loài đặc hữu khu vực Đông Á. Đây là loài cóc phổ biến tại Trung Quốc (đặc biệt là An Huy, Phúc Kiến, Cam Túc, Quý Châu, Hà Bắc, Hắc Long Giang, Hà Nam, Hồ Bắc, Hồ Nam, Nội Mông, Giang Tô, Giang Tây, Cát Lâm, Thanh Hải, Thiểm Tây, Sơn Đông, Sơn Tây, Tứ Xuyên, và Chiết Giang) và các khu vực Viễn Đông Nga (lên phía bắc đến thung lũng sông Amur và đảo Sakhalin, và phía đông đến Transbaikalia ở Xibia), nhưng tương đối hiếm gặp trên bán đảo Triều Tiên. Loài cóc này cũng được tìm thấy trên quần đảo Ryukyu ở miền nam Nhật Bản, mặc dù chúng đã bị tận diệt ở một số đảo trong những năm gần đây, có thể bao gồm Okinawa. Phụ loài Ryukyu, Bufo gargarizans miyakonis, còn được gọi là cóc Miyako.
Loài cóc này tránh rừng dày đặc, nhưng được tìm thấy trong hầu hết môi trường sống khác, bao gồm đồng cỏ, rừng mở, và các khu vực canh tác. Nó thích các khu vực ẩm ướt, và hiếm khi được tìm thấy ở độ cao hơn 800 mét.
Loài cóc này có vai trò quan trọng trong Đông y. Chiết xuất độc tố từ loài này được gọi là nọc cóc hoặc Chan-su, từ lâu đã được sử dụng do trong Đông Y các thuộc tính y học của nó. Ngoài ra, da cóc sấy khô đã được mô tả là thuốc chữa bệnh phù thũng và các chứng bệnh khác. Gần đây, Tây Y cũng đã quan tâm đến loài cóc này. Năm 1998, một peptide kháng khuẩn được chiết xuất từ cóc, và cấp bằng sáng chế.

Các loài trước đây được phân loại như là Bufo bufo gargarizans, một phân loài của Bufo bufo, loài cóc thông thường.

Hình ảnh

Ghi chú

Tham khảo

G
Động vật lưỡng cư Nga
Động vật lưỡng cư Triều Tiên
Động vật lưỡng cư Nhật Bản
Động vật lưỡng cư Trung Quốc
Động vật được mô tả năm 1842


title: Marsupina

text:
Marsupina là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Bursidae.

Các loài
Các loài trong chi Marsupina gồm có:

 Marsupina bufo (Bruguière, 1792)
 Marsupina nana (Broderip & G.B. Sowerby I, 1829)

Chú thích

Tham khảo

Bursidae


title: Ngô Tự Lập

text:
Ngô Tự Lập (sinh ngày 4 tháng 6 năm 1962 tại Sơn Tây, Hà Tây, nay là Hà Nội) là một nhà sư phạm, nhà văn, dịch giả và nhà nghiên cứu văn hóa. Ông từng là Viện trưởng Viện Quốc tế Pháp ngữ (Institut Francophone International), đồng sáng lập Nhà xuất bản Tri Thức, cựu giám đốc Quỹ văn hóa Phan Châu Trinh và cựu Tổng biên tập tạp chí Khoa học, Đại học Quốc gia Hà Nội. Ông là người Việt Nam đầu tiên có đề cử sơ khảo tại PEN cho hạng mục "Thơ dịch" năm 2014 với tác phẩm thơ song ngữ Anh–Việt, Những vì sao đen (Black Stars, Martha Collins dịch).

Ngô Tự Lập là một nhà sư phạm hoạt động tích cực trong Cộng đồng Pháp ngữ tại Việt Nam, và là ủy viên Ban thường vụ của Hội hữu nghị và hợp tác Việt Nam – Pháp (VUFO) nhiệm kỳ 2017–22. Đầu năm 2016, ông là phó Viện trưởng của Viện Quốc tế Pháp ngữ trực thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, trực tiếp đào tạo các chương trình liên kết giữa Việt Nam và các quốc gia nói tiếng Pháp. Tới cuối năm, ông trở thành Viện trưởng và đưa cơ sở đào tạo này hoạt động tài chính độc lập với Đại học Quốc gia Hà Nội. Tới nay, đây là một trong số những cơ sở đào tạo của Việt Nam có các chương trình đào tạo Cử nhân và Thạc sĩ được công nhận tại các quốc gia Pháp ngữ. Năm 2019, ông cùng IFI sáng lập nên Diễn đàn kinh tế Pháp ngữ Franconomics, trở thành hoạt động thường niên quan trọng trong hoạt động khung của Tổ chức Quốc tế Pháp ngữ, Tổ chức Đại học Pháp ngữ và Bộ ngoại giao Việt Nam.

Năm 2019, Ngô Tự Lập được Đại sứ Cộng hòa Pháp tại Việt Nam Nicolas Warnery trao tặng Huân chương Văn học và Nghệ thuật vì "những cống hiến cho sự nghiệp gìn giữ và phát huy giá trị di sản chung của Việt Nam và Pháp, góp phần vào sự phát triển quan hệ hợp tác giữa hai nước."

Tiểu sử
Ngô Tự Lập sinh năm 1962 tại Sơn Tây, Hà Tây. Sau khi tốt nghiệp Đại học Hàng hải Baku (Liên Xô) vào năm 1986, Ngô Tự Lập làm thuyển trưởng một tàu đổ bộ trước khi chuyển về Tòa án Quân sự Trung ương và theo học Đại học Luật Hà Nội. Ông có thời gian làm biên tập viên tại Nhà xuất bản Quân đội Nhân dân và Nhà xuất bản Hà Nội. Trong thời gian này, ông nhận bằng Thạc sĩ văn chương tại Trường sư phạm Fontenay-St. Cloud (Pháp, 1996) và Tiến sĩ ngôn ngữ và văn học Anh tại Đại học bang Illinois (Hoa Kỳ, 2006).

Từ năm 2006 tới 2012, Ngô Tự Lập là Chủ nhiệm Bộ môn Khoa học – xã hội – nhân văn – kinh tế tại Khoa Quốc tế, Đại học Quốc gia Hà Nội. Sau đó, ông giữ chức Phó Tổng biên tập rồi Tổng biên tập của tạp chí Khoa học cho tới năm 2014. Trước khi phụ trách Viện Quốc tế Pháp ngữ, ông tham gia giảng dạy nhiều bộ môn về văn hóa học tại Đại học Quốc gia Hà Nội như Lý luận và phê bình điện ảnh, Lý luận văn học, Luật, Giao tiếp xã hội – kinh doanh, Hoa Kỳ học, v.v.

Viện Quốc tế Pháp ngữ

Viện Tin học Pháp ngữ (Institut de la Francophonie pour l'Informatique) được thành lập năm 1993 theo Quyết định số 1549/GD-ĐT của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo. Khi đó, trụ sở của IFI được đặt tại Đại học Bách khoa Hà Nội và nhận được sự hỗ trợ tài chính của phía Tổ chức Đại học Pháp ngữ (AUF) với nhiệm vụ là đào tạo Thạc sĩ chuyên ngành Công nghệ - thông tin bằng tiếng Pháp.

Năm 2010, Viện Tin học Pháp ngữ được chuyển giao và trở thành một trong các học viện nghiên cứu & đào tạo trực thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội theo Quyết định số 5206/QĐ-BGDĐT của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo. Viện có trụ sở chính đặt tại tầng 2, nhà C3 và tầng 3, nhà G6; tầng 6 nhà G7, trong khuôn viên của Đại học Quốc gia Hà Nội.

Tới năm 2012, IFI tiếp nhận thêm Trung tâm Đại học Pháp tại Hà Nội (PUF Hanoï), vốn là thành quả từ Thỏa thuận giữa hai Chính phủ Pháp và Việt Nam vào tháng 10 năm 2004 nhân chuyến thăm của Tổng thống Pháp Jacques Chirac. Ngày 18 tháng 11 năm 2014, Viện Tin học Pháp ngữ đổi tên thành Viện Quốc tế Pháp ngữ (Institut Francophone International) theo Quyết định số 4299/QĐ-ĐHQGHN của Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội nhằm mở rộng phạm vi hoạt động của IFI, định hướng phát triển thành một trung tâm nghiên cứu và đào tạo quốc tế liên ngành chất lượng cao. Năm 2015, PUF Hà Nội được đổi tên thành Trung tâm quản lý Đào tạo và Bồi dưỡng, trực thuộc IFI.

Ngô Tự Lập là một trong những giảng viên đầu tiên của IFI. Trong thời gian làm Chủ nhiệm bộ môn Khoa học – xã hội – nhân văn – kinh tế tại Khoa Quốc tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, ông vẫn thường xuyên giảng dạy khoa học tại IFI. Tháng 3 năm 2016, ông trở thành Phó Viện trưởng của IFI, và tới tháng 11 cùng năm, ông được Đại học Quốc gia Hà Nội bổ nhiệm làm Viện trưởng của IFI.

Với sự bảo trợ của AUF, IFI sớm gia nhập mạng lưới các trường đại học Pháp ngữ trên toàn thế giới. Từ năm 2014, trường bắt đầu nhận học sinh quốc tế tới trao đổi tại các chương trình đào tạo Thạc sĩ và sau Thạc sĩ. Kể từ năm học 2016–2017, IFI chính thức mở các khóa chuyên ngành về tin học và quản lý công nghệ cho các du học sinh Pháp ngữ tới theo học các khóa đào tạo từ bậc Cử nhân, với những yêu cầu khắt khe từ phía AUF. Với phương châm "xuất khẩu giáo dục" và "tự chủ tài chính Đại học", Ngô Tự Lập cùng ban giám hiệu IFI trực tiếp gây dựng các chương trình giảng dạy chính quy, giúp sinh viên Việt Nam và quốc tế theo học có thể có được bằng Cử nhân và Thạc sĩ tương tự với các cơ sở đào tạo tiếng Pháp khác trên thế giới.

Các sinh viên của IFI chủ yếu tới từ châu Phi, ngoài ra còn có các sinh viên Trung Quốc, Thái Lan, Malaysia, Singapore, Philippines... Tính tới năm học 2020–2021, IFI đã tốt nghiệp 23 khóa đào tạo Cử nhân và Thạc sĩ, chủ yếu trong các ngành tin học và kỹ thuật. Năm học 2019–2020 ghi nhận IFI có số lượng học viên kỷ lục (120) tới từ 17 quốc gia khác nhau. IFI cũng nhận được các chương trình hợp tác và trao đổi với các trường Đại học Toulon, Đại học La Rochelle và Đại học Claude Bernard Lyon 1. IFI là cơ sở giáo dục duy nhất của Việt Nam trực thuộc mạng lưới đào tạo và liên kết Pháp ngữ quốc tế mang tên ACTIF của AUF.

Năm 2019, Ngô Tự Lập đề xuất thành lập Diễn đàn Kinh tế Pháp ngữ Franconomics lần thứ nhất, nhận được sự hỗ trợ từ Tổ chức Quốc tế Pháp ngữ (OIF), Tổ chức Đại học Pháp ngữ (AUF), Bộ Ngoại giao Việt Nam, Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam, và nhiều đơn vị Pháp ngữ tại Việt Nam và thế giới. Mục tiêu chính của Franconomics là tạo nên không gian trao đổi mang tính quốc tế giữa các đơn vị đào tạo, doanh nghiệp, nhà quản lý, nhà hoạch định chính sách trước những xu thế mới của nền kinh tế toàn cầu, từ đó hướng tới những mô hình giảng dạy, tuyển dụng và phát triển vĩ mô phù hợp thông qua công nghệ hiện đại nhất.

Cũng trong năm 2019, Ngô Tự Lập cùng IFI lần đầu tiên tổ chức Liên hoan hát quốc ca sinh viên quốc tế, hợp tác cùng Đài Tiếng nói Việt Nam, Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam và một số trường Đại học trong khu vực Đông Nam Á. Đây là chương trình thường niên dành cho các sinh viên quốc tế đang học tập và sinh sống tại Việt Nam. Ngoài ra, IFI cũng là đơn vị tổ chức cuộc thi quốc tế thường niên mang tên "Cuộc thi phim ngắn kỹ thuật số màn ảnh dọc", tạo tiếng vang lớn trong cộng đồng các bạn trẻ đam mê công nghệ và điện ảnh trong thời đại số.

Ngô Tự Lập nghỉ hưu và thôi giữ chức Viện trưởng Viện quốc tế Pháp ngữ vào tháng 12 năm 2022.

Quan điểm sư phạm
Ngô Tự Lập là một nhà sư phạm giảng dạy nhiều bộ môn khác nhau, từ văn hóa, kinh tế, chính trị, cho tới khoa học, triết học và công nghệ. Thông thạo nhiều ngôn ngữ, ông có cơ hội tiếp xúc và so sánh những phương pháp và mô hình giáo dục từ khắp nơi trên thế giới, từ đó đưa ra những quan điểm cá nhân về cải cách giáo dục ở Việt Nam, đặc biệt là ở bậc đại học.

Năm 2012, trong thời gian làm quyền Tổng biên tập tạp chí Khoa học của Đại học Quốc gia Hà Nội, Ngô Tự Lập đã chỉ rõ những hạn chế của kỳ thi tuyển sinh đại học đại trà toàn quốc nói riêng, và những hạn chế của mô hình đào tạo nghề thông qua đại học ở Việt Nam. Theo ông, tuyển sinh đại học ở Việt Nam cần "dũng cảm" cải cách, nhằm tránh sự trì trệ và thiếu hụt tài chính như các trường đại học công ích tại châu Âu hiện nay. Từ đó, chỉ có "thương mại hóa giáo dục" và "phổ cập đại học" mới có thể đảm bảo sự sống còn của các trường đại học Việt Nam trong tương lai.

Ngô Tự Lập cũng là một trong những người phản đối việc các trường đại học Việt Nam quá đề cao các bảng xếp hạng quốc tế như là chuẩn mực về chất lượng giảng dạy. Theo ông, giáo dục đại học của Việt Nam trước tiên cần phải giảm "tình trạng thất nghiệp của sinh viên" chứ không phải chạy theo "những quy chuẩn" của thế giới. Mặt khác, việc đào tạo lao động của Việt Nam cần hướng tới những tiêu chí mới mang tính dài hạn, phù hợp với hoàn cảnh kinh tế và nhu cầu hội nhập quốc tế. Cuối cùng, cải cách giáo dục cần phải nhanh nhạy hơn và "đi trước" sự phát triển và nhu cầu của xã hội.

Kể từ khi trở thành Viện trưởng Viện Quốc tế Pháp ngữ vào năm 2016, Ngô Tự Lập tiếp tục tận dụng mạng lưới hoạt động của Tổ chức Đại học Pháp ngữ (AUF) nhằm giúp IFI ngay lập tức thành công trong mô hình "xuất khẩu giáo dục", khi số lượng du học sinh theo học gia tăng đều đặn, đảm bảo cho IFI duy trì hoạt động độc lập và mở rộng quy mô giảng dạy sau từng năm học. "Chi phí chưa chắc đã thấp và chi phí thấp cũng chưa chắc đã là rẻ. Bởi chi phí phải nằm trong mối tương quan với chất lượng. Điều quan trọng nhất là tấm bằng và kiến thức mà người học nhận được phải có giá trị thực sự, phải được quốc tế công nhận."

Nghiên cứu khoa học
Ngô Tự Lập là nhà sư phạm có thể giảng dạy nhiều lĩnh vực khác nhau và bằng nhiều ngôn ngữ khác nhau, bao gồm tiếng Anh, tiếng Pháp và tiếng Nga. Là thành viên của Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam (VUSTA), ông có nhiều nghiên cứu về khoa học, kỹ thuật và công nghệ – những lĩnh vực mà ông phụ trách và quản lý tại Đại học Quốc gia Hà Nội, và sau này tại Viện Quốc tế Pháp ngữ. Nhiều nghiên cứu học thuật của ông được công bố và lưu trữ thành tài liệu giảng dạy tại Đại học Quốc gia Hà Nội. Một số khảo cứu được đăng tại các báo Công an Nhân dân, Tiền phong, Thanh niên, Vietnamnet, Tuổi trẻ, Hà Nội Mới, tạp chí Khoa học...

Tuy nhiên, lĩnh vực nghiên cứu chuyên ngành quan trọng nhất của Ngô Tự Lập là ngôn ngữ và triết học. Theo ông, "triết học là môn học hay nhất", tuy nhiên việc giảng dạy triết học ở Việt Nam còn "phiến diện", "máy móc" và "giản lược thái quá". Nhiều công trình của ông được biên tập thành sách như Những đường bay của mê lộ (2003), Minh triết của giới hạn (2005), Hàn thử biểu tâm hồn: tiểu luận và đối thoại (2008), Triết học ngôn ngữ Bakhtin (cùng Ngô Minh Thủy, 2008), Văn chương như là quá trình dụng điển (2008), Gương mặt kẻ khác: các tiểu luận ngắn (2009), Triết học ngôn ngữ Voloshinov và một số vấn đề học thuật hậu huyền thoại Bakhtin (2020)...

Năm 2004, trăn trở về văn hóa đọc tại Việt Nam, Ngô Tự Lập đã lên kế hoạch xây dựng Dự án "500 cuốn sách" và Quỹ dịch thuật Phan Châu Trinh. Đề xuất này dẫn tới việc VUSTA cho ra đời Nhà xuất bản Tri Thức vào tháng 9 năm 2005 và tủ sách "Tinh hoa tri thức" dưới sự điều hành của Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Chu Hảo.

Quỹ văn hóa Phan Châu Trinh, tiền thân từ Quỹ dịch thuật cùng tên, được thành lập vào năm 2006 và chính thức đi vào hoạt động từ năm 2007 với Chủ tịch Hội đồng quản lý là Nguyễn Thị Bình và giám đốc là Ngô Tự Lập nhằm "góp phần phục hưng, du nhập, khởi phát, giữ gìn và lan tỏa những giá trị tinh hoa văn hóa nhằm phục vụ công cuộc canh tân văn hóa Việt Nam trong thế kỷ 21". Từ năm 2010, Quỹ trao tặng những giải thưởng được gọi chung là Giải thưởng văn hóa Phan Châu Trinh, tổ chức hàng năm vào ngày mất của nhà yêu nước này để "tri ân và tôn vinh các học giả trong và ngoài nước". Dự án dừng hoạt động vào đầu năm 2019 vì nhiều lý do và chính thức giải thể theo quyết định 4547/QĐ-UBND của Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội vào tháng 10 năm 2020.

Kể từ năm 2020, Ngô Tự Lập là Chủ tịch hội đồng khoa học dự án phi lợi nhuận về đào tạo tiếng Nhật (CLEF), do VUSTA phối hợp hoạt động cùng Đài tiếng nói Việt Nam (VOV2).

Văn hóa

Ngô Tự Lập xuất bản những tác phẩm văn học đầu tay từ thập niên 1990, bắt đầu với tập truyện ngắn Vĩnh biệt đảo hoang (1991), sau đó là Tháng có 15 ngày (1993), Mùa đại bàng (1995), Mộng du và những truyện khác (1997), Giấc ngủ kỳ lạ của ông Lương Tử Ban (2005), Truyện biển khơi (2017), Mỹ phẩm trí tuệ (2020). Ngoài ra, ông cũng có một vài tập thơ tạo tiếng vang như Tặng người nhóm lửa (cùng Ngô Minh Thủy, 1991) hay Chuyến bay đêm tháng sáu (2000).

Nhiều tác phẩm văn học của ông được phát hành tại nước ngoài, có thể kể tới "Part four. Hauntings: [from] A walk in the garden of heaven. Waiting for a friend" (1995), "The Gift" (1997), L'Univers et Moi (Thế giới và tôi, song ngữ Việt–Pháp, 2001), Vietnam berättar: Eldsommar, juliregn (trích dẫn, 2007), Au rez-de-chaussée du paradis : récits vietnamiens 1991–2003 (trích dẫn, 2007), Phụ nữ thập niên 1960 — Tập I và Tập II (song ngữ Việt–Pháp, 2008; dịch tiếng Anh bởi Martha Collins, 2008), Till: igår. Tolv vietnamesiska poeter (trích dẫn, 2010), Những vì sao đen (dịch tiếng Anh bởi Martha Collins, 2013), Une tempête hors saison (2014).

Ông cũng trực tiếp dịch nhiều tác phẩm văn học nước ngoài sang tiếng Việt, đáng kể nhất là Hoa máu : Những truyện ngắn hay nhất thế giới (nhiều tác giả, 1994), Con bù nhìn (Yuri Kolesnikov, tiếng Nga, 1997), Xứ sở của nước và thạch sùng (Jean-Michel Maulpoix, tiếng Pháp, 1999), Chiếc bát mang hình thế giới (Werner Lambersy, tiếng Pháp, 2001) và Chủ nghĩa Marx và triết học ngôn ngữ (V.N. Voloshinov, tiếng Nga, 2015).

Ngoài vai trò giảng viên, quản lý sư phạm, nhà nghiên cứu triết học và dịch giả, Ngô Tự Lập còn là trưởng nhóm của ban nhạc M6 (thành lập năm 2006, gồm các thành viên Giáng Son, Nguyễn Vĩnh Tiến, Ngô Hồng Quang, Nguyễn Thắng, Trần Đức Minh và Lê Tâm), từng trình diễn và thu hút tương đối khán giả. Ông sáng tác một số ca khúc như "Giọt nước trong ngần", "Chim ngói bay về", "Hà Nội hip hop", "Nhà xưa", "Đường dương cầm", "Những vì sao đen"... Họ từng tổ chức liveshow kỷ niệm 10 năm hoạt động mang tên Đêm nhiệt đới vào tháng 9 năm 2016 tại Hà Nội.

Giải thưởng
Ông nhận nhiều giải thưởng: giải "Tác phẩm tuổi xanh" của báo Tiền phong (1991), giải "Hoa Phượng Đỏ" của Hội Văn học – Nghệ thuật Hải Phòng (1992), giải sáng tác về "Biển và Hải Quân" của Bộ tư lệnh Hải quân (1990), giải thưởng sáng tác văn học của Nhà xuất bản Hà Nội (1993), giải thưởng "Truyện ngắn hay" của báo Người lao động (2003), giải thưởng cuộc thi tiểu luận "Về trí thức và phát triển" của tạp chí Khoa học và Tổ quốc (2003), Giải "Bông Hồng Vàng" về truyện ngắn của Hội Tấm lòng vàng (1994), tặng thưởng về dịch thuật văn học của tạp chí Văn nghệ Quân đội (1990).

Tập thơ song ngữ Anh–Việt của ông do Martha Collins dịch, Những vì sao đen (Black Stars, Milkweed, 2013), từng lọt vào vòng sơ khảo PEN 2014 cho hạng mục "Thơ dịch". Ngày 23 tháng 10 năm 2019 tại Viện Pháp tại Hà Nội (L'Espace), Ngô Tự Lập được Đại sứ Cộng hòa Pháp tại Việt Nam Nicolas Warnery trao tặng Huân chương Hiệp sĩ Văn học và Nghệ thuật của Pháp vì "những cống hiến cho sự nghiệp gìn giữ và phát huy giá trị di sản chung của Việt Nam và Pháp, góp phần vào sự phát triển quan hệ hợp tác giữa hai nước".

Tham khảo

Liên kết ngoài

Trang web chính thức của

Sinh năm 1962
Người Hà Nội
Nhà văn Việt Nam thời kỳ từ 1976
Nhân vật còn sống
Dịch giả Việt Nam
Giảng viên Đại học Quốc gia Hà Nội
Giảng viên Đại học Bách khoa Hà Nội
Cựu sinh viên Đại học Luật Hà Nội


title: Đại lộ Ngôi sao (Hồng Kông)

text:
Đại lộ Ngôi sao (chữ Hán: 星光大道, Hán Việt: Tinh quang đại đạo, tiếng Anh: Avenue of Stars) là một con đường chạy dọc cảng Victoria thuộc khu Tiêm Sa Chủy, Hồng Kông. Được xây dựng từ năm 1982, đến năm 2003 đại lộ Ngôi sao được cải tạo phỏng theo Đại lộ Danh vọng Hollywood để vinh danh các nhân vật nổi tiếng của điện ảnh Hồng Kông.

Lịch sử
Năm 1982, tập đoàn New World cho đầu tư xây dựng một con đường dạo mát bên bờ cảng Victoria cạnh trung tâm mua sắm New World Centre (thuộc Tiêm Sa Chủy, Cửu Long, Hồng Kông). Đến năm 2003 tập đoàn này tuyên bố đầu tư 40 triệu HKD để cải tạo con đường dạo mát trở thành "Đại lộ Ngôi sao", một điểm thu hút khách du lịch với đề tài là nền điện ảnh Hồng Kông, đây là dự án lấy hình mẫu từ Đại lộ Danh vọng Hollywood, Hoa Kỳ. Ý tưởng này của tập đoàn New World đã được chính quyền Hồng Kông, Cục Du lịch Hồng Kông (Hong Kong Tourism Commission), Ủy ban Văn hóa và Giải trí Hồng Kông (Hong Kong Leisure and Cultural Services Department) và Hiệp hội Giải thưởng Điện ảnh Hồng Kông ủng hộ.

Con đường mới được chính thức khánh thành ngày 28 tháng 4 năm 2004 với sự có mặt của nhiều quan chức trong chính quyền Hồng Kông cũng như các nhân vật có tên tuổi trong ngành giải trí Hồng Kông. Trong buổi lễ này người ta cũng tuyên bố danh sách 73 "ngôi sao" đầu tiên được khắc tên trên đại lộ.

Mô tả
Đại lộ Ngôi sao thuộc khu vực tập trung rất nhiều điểm tham quan du lịch ở khu Tiêm Sa Chủy dọc cảng Victoria, ngoài New World Centre còn có Bảo tàng Nghệ thuật Hồng Kông, Bảo tàng Không gian Hồng Kông, Trung tâm Văn hóa Hồng Kông và Tháp đồng hồ Tiêm Sa Chủy (Clock Tower). Vào buổi tối đứng từ con đường này người ta có thể quan sát toàn cảnh vịnh Hồng Kông, vì vậy đây là địa điểm rất thuận lợi để theo dõi các buổi trình diễn ánh sáng Huyền thoại vịnh Hương Giang (幻彩詠香江).

Tại điểm bắt đầu của con đường ở vườn Salisbury, người ta dựng một phiên bảo của bức tượng Giải thưởng Điện ảnh Hồng Kông (Kim tượng) cao 4,5 m. Trong suốt chiều dài 440 m của đại lộ Ngôi sao, người ta cũng cho dựng một số bức tượng khác miêu tả quá trình làm phim như tượng đạo diễn, nhà quay phim, xe chiếu phim lưu động. Ngoài ra lịch sử của điện ảnh Hồng Kông cũng được tóm tắt trên 9 cột sơn đỏ dọc Đại lộ. Điểm thu hút nhất của con đường là các viên gạch có hình ngôi sao khắc tên (bằng chữ Hán và tiếng Anh) của các "ngôi sao" trong nền điện ảnh Hồng Kông, kèm theo dấu tay và chữ ký của những nhân vật còn sống. Ngày 27 tháng 11 năm 2005, nhân kỉ niệm ngày sinh lần thứ 65 của ngôi sao võ thuật Lý Tiểu Long, một bức tượng mô tả nhân vật của Lý Tiểu Long trong Long tranh hổ đấu (龍爭虎鬪, 1973) đã được khánh thành trên đại lộ.

Danh sách nhân vật
Dưới đây là danh sách các nhân vật được vinh danh tại đại lộ Ngôi sao trong 5 đợt: tháng 4 năm 2004 (73 người), tháng 11 năm 2005 (10 người), tháng 11 năm 2006 (10 người), tháng 6 năm 2007 (8 người) và tháng 12 năm 2012 (6 người), các nhân vật được vinh danh sẽ có một ngôi sao gắn trên con đường, bên cạnh ngôi sao là chữ ký, dấu tay của người đó. Với các nhân vật đã qua đời, sẽ chỉ có ngôi sao khắc tên của họ (cả bằng chữ Hán và tiếng Anh) được gắn trên đường.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Trang web chính thức của Đại lộ Ngôi sao
Mô tả trên trang web của Ủy ban Du lịch Hồng Kông

Du lịch Hồng Kông
Điện ảnh Hồng Kông


title: Guatteria augusti

text:
Guatteria augusti là một loài thực vật thuộc họ Annonaceae. Đây là loài đặc hữu của Peru.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Guatteria augusti. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Peru
Guatteria
Thực vật dễ tổn thương


title: Ba Sâm

text:
Ba Sâm (; sinh năm 1954 tại Tân Cuơng, Trung Quốc), nguyên danh Ba Sâm Trát Bố () hay Batdorj-in Baasanjab (, Батдоржын Баасанжав), là một diễn viên kỳ cựu người Trung Quốc gốc Mông Cổ và chuyên vào vai Thành Cát Tư Hãn. Theo gia phả, ông là hậu duệ của Sát Hợp Đài - con trai thứ 2 của Thành Cát Tư Hãn.

Các phim đã tham gia
 Anh hùng xạ điêu vai Thành Cát Tư Hãn (2003)
 Thành Cát Tư Hãn vai Thành Cát Tư Hãn (2004)
 Hán huyết bảo mã vai Kim Đại Chi (2005)
 Đại Chiến Xích Bích vai Quan Vũ (2008)
 Đại Chiến Xích Bích (II) vai Quan Vũ (2009)
 Hốt Tất Liệt truyền kỳ vai Oa Khoát Đài (2011)

Tham khảo

Liên kết ngoài
  Ba Sen's blog on Sina.com
  Ba Sen on Baidu Baike

Nam diễn viên điện ảnh Trung Quốc
Đạo diễn phim Trung Quốc
Người Trung Quốc gốc Mông Cổ
Người Tân Cương


title: Xã của tỉnh Nord

text:
Đây là danh sách 652 xã của tỉnh Nord ở Pháp.

 (CUDL) Communauté urbaine de Lille Métropole, created in 1966.
 (CUD) Communauté urbaine de Dunkerque Grand Littoral, created in 1968.
 (CAC) Communauté d'agglomération de Cambrai, created in 2000.
 (CAD) Communauté d'agglomération du Douaisis, created in 2002.
 (CAM) Communauté d'agglomération Maubeuge Val de la Sambre, created in 2001.
 (CAS) Communauté d'agglomération de la Porte du Hainaut, created in 2001.
 (CAV) Communauté d'agglomération de Valenciennes Métropole, created in 2001.

 của Pháp|Nord]]

Tham khảo


title: Vervò

text:
Vervò là một đô thị ở tỉnh Trento ở vùng Trentino-Alto Adige/Südtirol của Ý, tọa lạc cách 25 km về phía bắc của Trento. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 694 người và diện tích là 15,2 km².

Vervò giáp các đô thị: Taio, Cortaccia sulla strada del vino, Tres, Ton và Roverè della Luna.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị Trentino


title: Lethrinops microdon

text:
Lethrinops microdon là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Nó là loài đặc hữu của Malawi. Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước ngọt.

Nguồn
 Kazembe, J. & Darwall, W. 2005. Lethrinops microdon . 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Động vật Malawi
Lethrinops


title: Avezé

text:
Avezé là một xã thuộc tỉnh Sarthe trong vùng Pays-de-la-Loire tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 85-189 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Sarthe


title: Ischnotoma antinympha

text:
Ischnotoma antinympha là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Ischnotoma


title: Hoành

text:
Hoành có thể là tên gọi của:
Một dãy núi tại Việt Nam: Hoành Sơn.
Hoành thôn, một di sản thế giới theo UNESCO, nằm tại huyện Y, thành phố Hoàng Sơn, phía Nam tỉnh An Huy, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.
Huyện Hoành, một huyện cũ thuộc thành phố Nam Ninh, khu tự trị dân tộc Choang, Quảng Tây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Nay là thành phố cấp huyện Hoành Châu.
Hoành có nghĩa là ngang như trong các khái niệm trục hoành, hoành độ của hệ tọa độ Descartes, hay tung Hoành gia...
Tên một bộ phận của mái nhà.
Gọi tắt của hoành phi.

Xem thêm
Hoành Sơn


title: Bang Sai (1413)

text:
Bang Sai () là một huyện (‘‘amphoe’’) ở phía tây của tỉnh Ayutthaya, miền trung Thái Lan. Có một huyên khác cùng tên của Ayutthaya có cùng cách La Mã hóa là Bang Sai, nhưng viết bằng chữ cái Thái khác.

Lịch sử
Đơn vị hành chính này đã được lập làm một tiểu huyện (King Amphoe) năm 1948 với lãnh thổ được tách từ Sena. Tiểu huyện này đã được nâng thành huyện năm 1958.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ) là Phak Hai, Sena và Lat Bua Luang của tỉnh Ayutthaya, và Bang Pla Ma của tỉnh Suphanburi.

Hành chính
Huyện này được chia thành 6 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia thành 53 làng (muban). Đô thị phó huyện (thesaban tambon) Bang Sai nằm trên một phần của tambon Bang Sai, Kaeo Fa and Tao Lao. Các khu vực phi đô thị do 4 tổ chức hành chính tambon quản lý.

Tham khảo

Liên kết ngoài
amphoe.com (tiếng Thái)

Bang Sai


title: Benney

text:
Benney  là một xã của tỉnh Meurthe-et-Moselle, thuộc vùng Grand Est, đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 320 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Meurthe-et-Moselle


title: Étourvy

text:
Étourvy  là một xã ở tỉnh Aube, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aube

Tham khảo

Etourvy


title: Halictus opacoviridis

text:
Halictus opacoviridis là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Ebmer mô tả khoa học năm 2005.

Chú thích

Tham khảo

Halictus
Động vật được mô tả năm 2005


title: Fusinus wallacei

text:
Fusinus wallacei là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Fasciolariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Fusinus


title: Propsephus pallidipennis

text:
Propsephus pallidipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Leseigneur miêu tả khoa học năm 1958.

Chú thích

Tham khảo

Propsephus


title: Dicranomyia humerosa

text:
Dicranomyia humerosa là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Độ xiên (thống kê)

text:
Độ xiên là một đại lượng đo lường mức độ mức độ bất đối xứng của phân phối xác suất của một biến ngẫu nhiên. Nó còn tên gọi nữa là hệ số bất đối xứng.

Nếu hệ số này bằng 0, thì phân phối là cân xứng. Các số bình quân, trung vị và mode bằng nhau.

Nếu hệ số này lớn hơn 0, thì phân phối lệch phải. Số mode nhỏ hơn số trung vị, và số trung vị lại nhỏ hơn số bình quân.

Nếu hệ số này nhỏ hơn 0, thì phân phối lệch trái. Số bình quân nhỏ hơn số trung vị, và số trung vị nhỏ hơn số mode.

Để tính ra giá trị độ xiên, có thể sử dụng công thức:

trong đó  là độ xiên hay moment chuẩn hóa,  tâm moment thứ ba và  là độ lệch chuẩn.

Tham khảo

 Thống kê ứng dụng trong kinh tế - xã hội. Hoàng Trọng và Chu Nguyễn Mộng Ngọc. Nhà xuất bản Thống kê. Năm 2008.

Xem thêm
 Độ nhọn (thống kê)

Các đại lượng số mô tả dữ liệu
Phân phối xác suất


title: Bang Rak

text:
Bang Rak (; ) Bang Rak là một quận của Bangkok, Thái Lan. Quậnn được bao bọc bởi bốn quận, huyện khác (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ): Pathum Wan, Sathon, Khlong San (trên sông Chao Phraya), và Samphanthawong. Nó được thành lập vào năm 1912.

Quận Bang Rak có diện tích km2, dân số là 60.485 người. Có hai lý thuyết về tên quận Bang Rak. Một giả thuyết cho rằng tên ban đầu cho các khu vực mà trở thành Bang Rak đã được viết bằng tiếng Thái như บาง รักษ์ (cũng phát âm Bang Rak) có nghĩa là làng chữa bệnh do sự hiện diện của một bệnh viện nổi tiếng. Qua thời gian chính tả Thái Lan đã được rút ngắn các hình thức hiện tại, có nghĩa là làng của tình yêu. Lý thuyết thứ hai của Phraya Anuman Ratchathon cho thấy rằng Rak đề cập một loại thực vật và có một trong những cây trồng đó trong một con kênh trên địa bàn huyện. Bởi vì của Bang Rak có thể có nghĩa là làng của tình yêu, tại huyện là nơi phổ biến nhất để đăng ký kết hôn đặc biệt là vào ngày Valentine mỗi năm.

Tham khảo

Quận Bangkok