title: Châu Nam Cực

text:
Lục địa Nam Cực hay châu Nam Cực (, phát âm  hay ; còn được gọi là Nam Cực) là lục địa nằm xa về phía nam và tây nhất trên Trái Đất, chứa Cực Nam địa lý và nằm trong Vùng Nam Cực của Nam Bán cầu, gần như hoàn toàn ở phía nam Vòng Nam Cực và được Nam Đại Dương bao quanh. Châu Nam Cực có diện tích , là lục địa lớn thứ năm trên Trái Đất, gần gấp đôi Úc. Khoảng 98% châu Nam Cực bị bao phủ bởi một lớp băng có bề dày trung bình . Băng lan tỏa ra khắp mọi phía, xa nhất lên phía bắc tới bán đảo Nam Cực. Theo một quy định tập thể chính thức tức về mặt kỹ thuật thì châu lục này được đảm bảo rằng hoàn toàn không bị bất kỳ nước nào tuyên bố chủ quyền ở đây.

Xét trung bình, Châu Nam Cực là lục địa lạnh nhất, khô nhất, nhiều gió nhất, và cao nhất trong số tất cả các lục địa. Châu Nam Cực chủ yếu là một hoang mạc địa cực với lượng giáng thủy hàng năm chỉ  ở dọc bờ biển và ít hơn nhiều trong nội lục. Nơi đây từng ghi nhận mức nhiệt −89,2 °C (−128,6 °F), trong khi nhiệt độ trung bình quý ba (giai đoạn lạnh nhất trong năm) là −63 °C (−81 °F). Hàng năm có khoảng 1.000 đến 5.000 người cư trú tại các trạm nghiên cứu nằm rải rác trên khắp lục địa. Sinh vật bản địa nơi đây bao gồm nhiều loại tảo, vi khuẩn, nấm, thực vật, nguyên sinh vật, một số loài mạt, giun tròn, cánh cụt, chân vây, và gấu nước. Thảm thực vật hiện diện là đài nguyên.

Châu Nam Cực là vùng đất cuối cùng trên Trái Đất được con người khai phá và định cư. Mãi tới năm 1820 lục địa này mới được quan sát lần đầu bởi đoàn thám hiểm người Nga của Fabian Gottlieb von Bellingshausen và Mikhail Petrovich Lazarev trên hai con tàu Vostok và Mirny, những người đã trông thấy thềm băng Fimbul. Mặc dù vậy, do môi trường khắc nghiệt, thiếu nguồn tài nguyên dễ tiếp cận và tính biệt lập, châu Nam Cực vẫn bị bỏ mặc trong phần còn lại của thế kỷ 19. Cuộc đổ bộ được xác nhận đầu tiên do một nhóm người Na Uy thực hiện vào năm 1895.

Châu Nam Cực trên thực tế là một nơi công quản do các bên tham gia Hệ thống Hiệp ước Nam Cực có vị thế cố vấn quản lý. Hiệp ước Nam Cực được 12 nước ký kết vào năm 1959, tính đến nay đã có thêm 42 nước thành viên. Hiệp ước ngăn cấm các hoạt động quân sự, khai thác khoáng sản, thử hạt nhân và thải bỏ chất thải hạt nhân; ủng hộ nghiên cứu khoa học và bảo vệ khu sinh thái của lục địa. Các thí nghiệm đang được thực hiện bởi hơn 4.000 nhà khoa học đến từ nhiều quốc gia.

Lịch sử khám phá
Châu Nam Cực không có dân bản địa. Trong hành trình thứ hai vào tháng 2 năm 1775, James Cook nêu lục địa cực như vậy có thể tồn tại và trong một bản nhật ký khác ông viết: "Tôi tin chắc điều này và chúng ta, còn hơn là có thể, đã nhìn thấy một phần của nó".

Tuy nhiên, niềm tin về sự tồn tại của Terra Australis, một lục địa rộng lớn ở phương nam xa xôi để "cân bằng" với những miền đất phương bắc châu Âu, châu Á, Bắc Mỹ, đã phổ biến từ thời Ptolemy hồi thế kỷ 1 trước CN. Thậm chí đến cuối thế kỷ 17 sau khi các nhà thám hiểm nhận ra Nam Mỹ và Úc không phải một phần của "châu Nam Cực" truyền thuyết, các nhà địa lý vẫn tin rằng lục địa này lớn hơn nhiều thực tế. Cái tên Terra Australis được trao cho Úc thay vì châu Nam Cực bởi suy nghĩ sai lầm rằng không còn khối đất đáng kể nào có thể tồn tại xa hơn ở phía nam. Nhà thám hiểm Matthew Flinders được tin là người đã phổ biến việc trao tên gọi Terra Australis cho Úc.

Bản đồ của người châu Âu vẫn thể hiện vùng đất giả thuyết này cho đến khi các con tàu HMS Resolution và Adventure của James Cook vượt qua Vòng Nam Cực vào ngày 17 tháng 1 năm 1773, tháng 12 năm 1773 và tháng 1 năm 1774. Cook đã tiến đến còn cách bờ biển châu Nam Cực khoảng 120 km trước khi quay về vì gặp đồng băng vào tháng 1 năm 1773.

Vào năm 1820 các con tàu chỉ huy bởi Fabian Gottlieb von Bellingshausen, Edward Bransfield, và Nathaniel Palmer đã trông thấy châu Nam Cực hoặc thềm băng của nó.

Chuyến thám hiểm Nam Cực đầu tiên của người Nga do Bellingshausen và Mikhail Lazarev dẫn đầu trên con tàu chiến 985 tấn Vostok (phương Đông) và tàu hỗ trợ 530 tấn Mirny (Hòa Bình) đã đến điểm cách vùng đất Queen Maud 32 km và trông thấy một thềm băng tại 69°21′28″N 2°14′50″T vào ngày 27 tháng 1 năm 1820, đó ngày nay là thềm băng Fimbul. Ba ngày sau Bransfield trông thấy phần đất của bán đảo Trinity. Thợ săn hải cẩu người Mỹ John Davis được ghi chép là người đầu tiên đặt chân lên châu Nam Cực, có vẻ tại vịnh Hughes, gần mũi Charles, Tây Nam Cực vào ngày 7 tháng 2 năm 1821, dù vậy một số nhà sử học nghi ngờ thông tin này. Lần đổ bộ đầu tiên được ghi nhận và xác thực là tại mũi Adair vào năm 1895 bởi một con tàu săn cá voi Thụy Điển-Na Uy.

Vào ngày 22 tháng 1 năm 1840, hai ngày sau khi khám phá bờ biển phía tây quần đảo Balleny, một số thành viên đoàn thám hiểm 1837–40 của Jules Dumont d'Urville đã đặt chân lên hòn đảo cao nhất trong nhóm đảo đá ven biển nằm cách mũi Géodésie thuộc vùng đất Adélie 4 km. Tại đó họ lấy một số mẫu động vật, tảo, khoáng vật, giương cờ Pháp và tuyên bố chủ quyền lãnh thổ.

Nhà thám hiểm James Clark Ross băng qua biển Ross và khám phá ra đảo Ross (cả hai đều mang tên ông) vào năm 1841. Ross đã đi tàu men theo một tường bằng khổng lồ mà sau này được đặt tên là thềm băng Ross. Núi Erebus và Terror mang tên hai con tàu Ross sử dụng trong chuyến đi: HMS Erebus và Terror. Mercator Cooper đặt chân lên Đông Nam Cực vào ngày 26 tháng 1 năm 1853.

Trong chuyến thám hiểm Nimrod do Ernest Shackleton dẫn đầu vào năm 1907, đoàn của Edgeworth David đã lần đầu tiên leo núi Erebus và đến cực từ nam. Shackleton cùng ba thành viên khác đã tiên phong làm một số điều trong thời gian từ tháng 12 năm 1908 đến tháng 2 năm 1909: những người đầu tiên đi qua thềm băng Ross, qua dãy Transantarctic (đường sông băng Beardmore), và đặt chân lên cao nguyên Nam Cực. Nhà thám hiểm người Na Uy Roald Amundsen cùng đoàn thám hiểm của mình với con tàu Fram đã lần đầu tiên đến Cực Nam địa lý vào ngày 14 tháng 12 năm 1911 theo tuyến đường từ vịnh Whales đến sông băng Axel Heiberg. Một tháng sau đoàn thám hiểm người Anh cũng đến cực nam.

Richard E. Byrd dẫn đầu một vài chuyến du hành đến vùng Nam Cực bằng máy bay trong những năm 1930 và 1940. Ông được cho là đã dùng phương tiện cơ giới vận chuyển trên lục địa và tiến hành nghiên cứu sinh học, địa chất sâu rộng. Caroline Mikkelsen là phụ nữ đầu tiên đặt chân lên một hòn đảo Nam Cực vào năm 1935 và Ingrid Christensen là phụ nữ đầu tiên đặt chân lên lục địa châu Nam Cực vào năm 1937.

Mãi đến ngày 31 tháng 10 năm 1956 con người mới lại đặt chân lên Cực Nam, đó là một đội lính hải quân Mỹ do đề đốc George J. Dufek chỉ huy đã hạ cánh thành công một chiếc máy bay xuống đây. Pam Young, Jean Pearson, Lois Jones, Eileen McSaveney, Kay Lindsay và Terry Tickhill là những phụ nữ đầu tiên chạm chân đến Cực Nam vào năm 1969.

Vào ngày 28 tháng 4 năm 1979, máy bay McDonnell Douglas DC-10-30 trong chuyến bay 901 của Air New Zealand đã rơi xuống núi Erebus khiến toàn bộ 257 người trên máy bay thiệt mạng.

Vào mùa hè Nam Bán cầu 1996-97 nhà thám hiểm người Na Uy Børge Ousland đã trở thành người đầu tiên vượt châu Nam Cực một mình từ bờ biển này sang bờ biển khác.  Ousland có diều trợ giúp (lợi dụng sức gió để kéo đi). Mọi nỗ lực băng qua từ chuẩn rìa lục địa nơi băng giáp biển mà không có diều hay tiếp tế đều thất bại do khoảng cách lớn. Với lần vượt này, Ousland còn giữ kỷ lục cho hành trình không hỗ trợ nhanh nhất đến Cực Nam, chỉ 34 ngày.

Địa lý

Châu Nam Cực tọa lạc bất cân xứng quanh Cực Nam và chủ yếu ở phía nam Vòng Nam Cực, là lục địa xa về phương nam nhất và được bao quanh bởi Nam Đại Dương hoặc theo định nghĩa khác là phần nam Thái Bình Dương, Đại Tây Dương, Ấn Độ Dương, hay phần nam Thế Giới Dương. Ở châu Nam Cực có một số sông và hồ, sông dài nhất là Onyx còn Vostok là một trong những hồ dưới băng lớn nhất thế giới. Châu Nam Cực có diện tích hơn 14 triệu km², là lục địa lớn thứ năm, gấp khoảng 1,3 lần châu Âu. Bờ biển dài 17.968 km, chủ yếu là những dạng băng.

Dãy Transantarctic gần nối liền hai chỗ thắt ở biển Ross và biển Weddell chia châu Nam Cực thành hai phần. Phần phía tây biển Weddell và phía đông biển Ross là Tây Nam Cực và phần còn lại là Đông Nam Cực.

Khoảng 98% diện tích châu Nam Cực bị phiến băng Nam Cực, một lớp băng dày trung bình ít nhất 1,6 km, che phủ. 90% lượng băng của thế giới, tương ứng 70% lượng nước ngọt, là ở châu Nam Cực. Nếu toàn bộ số băng này tan chảy thì mực nước biển sẽ dâng thêm khoảng 60 m. Giáng thủy là rất thấp ở đa phần nội lục, chỉ 20 mm một năm. Ở một số vùng "băng xanh" giáng thủy nhỏ hơn thăng hoa nên cân bằng khối lượng là âm. Tại những thung lũng khô, hiệu ứng tương tự xảy ra trên nền đá tạo nên cảnh quan cằn cỗi.

Tây Nam Cực bị một phiến băng bao phủ. Vì có xác suất nhỏ sụp đổ nên phiến băng này thu hút sự quan tâm gần đây. Nếu phiến băng tan vỡ, mực nước biển sẽ dâng thêm vài mét trong một thời gian địa chất tương đối ngắn, có lẽ cỡ vài thế kỷ. Một số dòng chảy băng, thứ chiếm khoảng 10% dung tích phiến băng, chảy tới một trong nhiều thềm băng của châu Nam Cực.

Đông Nam Cực nằm về bên Ấn Độ Dương và bao gồm các vùng đất Coats, Queen Maud, Enderby, Mac. Robertson, Wilkes, và Victoria. Đa phần Đông Nam Cực thuộc Đông Bán Cầu và bị một phiến băng che phủ.

Vinson thuộc dãy Ellsworth là núi cao nhất châu Nam Cực với độ cao 4.892 m. Châu Nam Cực có nhiều núi ở cả lục địa và các đảo xung quanh. Erebus trên đảo Ross là núi lửa còn hoạt động nằm xa về phía nam nhất của thế giới. Một núi lửa khác trên đảo Deception nổi tiếng vì lần phun trào lớn vào năm 1970. Các vụ phun trào nhỏ xảy ra thường xuyên và dòng dung nham được quan sát trong những năm gần đây. Những núi ngủ yên có tiềm năng thức dậy. Vào năm 2004 các nhà nghiên cứu người Mỹ và Canada phát hiện một núi lửa dưới nước có khả năng hoạt động ở Bán đảo Nam Cực.

Châu Nam Cực có hơn 70 hồ nằm dưới phiến băng lục địa, lớn nhất là hồ Vostok bên dưới Trạm Vostok của Nga được khám phá vào năm 1996. Hồ này được tin đã cô lập trong 500.000 đến một triệu năm nhưng khảo sát gần đây gợi ý thi thoảng có những dòng chảy lớn từ hồ này sang hồ khác.

Các lõi băng được khoan tới khoảng 400 m trên mực nước cho thấy một số bằng chứng về sự sống vi sinh trong hồ Vostok. Bề mặt đóng băng của hồ có những điểm tương đồng với vệ tinh Europa của Sao Mộc. Việc khám phá ra sự sống trong hồ Vostok sẽ củng cố luận cứ có sự sống trên Europa. Vào ngày 7 tháng 2 năm 2008 một đội NASA khởi động nhiệm vụ đến hồ Untersee tìm kiếm sinh vật ái cực trong nước có tính kiềm cao. Nếu được phát hiện, những sinh vật kiên cường này có thể ủng hộ thêm lý lẽ về sự sống ngoài Trái Đất ở những môi trường cực lạnh và giàu metan.

Địa chất

Lịch sử địa chất và cổ sinh vật
Hơn 170 triệu năm trước, châu Nam Cực là một phần của siêu lục địa Gondwana. Qua thời gian, Gondwana dần tan vỡ và châu Nam Cực mà chúng ta biết ngày nay hình thành vào khoảng 25 triệu năm trước. Châu Nam Cực không phải luôn luôn lạnh, khô và bị băng bao phủ. Tại một số thời điểm, lục địa này nằm xa hơn về phía bắc, có khí hậu nhiệt đới hoặc ôn đới, có rừng bao phủ và là nơi cư ngụ của nhiều dạng sống cổ xưa.

Đại Cổ sinh (540–250 Ma)
Vào kỷ Cambri, một lượng lớn đá cát, đá vôi, đá phiến đã lắng kết. Gondwana có khí hậu ôn hòa và một phần Tây Nam Cực nằm ở Bắc Bán cầu. Đông Nam Cực tọa lạc tại xích đạo, kề những biển nhiệt đới nơi mà bọ ba thùy và động vật không xương sống dưới đáy phát đạt. Đến khi kỷ Devon bắt đầu (416 Ma), Gondwana đã lùi xa hơn về phương nam. Khí hậu lạnh hơn song hóa thạch thực vật mặt đất lại được biết từ thời kỳ này. Cát và bùn đọng lại ở nơi mà nay là dãy Ellsworth, Horlick và Pensacola. Băng hà khởi phát tại điểm kết của kỷ Devon (360 Ma) và Gondwana trở nên dịch về tâm cực nam. Khí hậu lạnh đi song quần thực vật vẫn còn đó. Vào kỷ Permi, thống trị mặt đất là thực vật có hạt như Glossopteris sinh trưởng nơi đầm lầy. Qua thời gian đầm lầy trở thành trầm tích than đá ở dãy Xuyên Nam Cực. Lui tới hồi kết của kỷ Permi, sự ấm lên mang đến khí hậu nóng, khô cho khắp Gondwana.

Đại Trung sinh (250–66 Ma)
Quá trình ấm lên tiếp diễn, hệ quả là chỏm băng cực tan chảy và đa phần Gondwana biến thành hoang mạc. Ở Đông Nam Cực, dương xỉ hạt trở nên phong phú và lượng lớn đá cát cùng đá phiến lắng kết. Synapsida, thường gọi là "bò sát giống động vật có vú", phổ biến ở châu Nam Cực vào Trias Sớm và bao gồm các đại diện như Lystrosaurus. Bán đảo Nam Cực bắt đầu hình thành trong kỷ Jura (206–146 Ma) và các hòn đảo dần nhô lên khỏi đại dương. Ginkgo, Pinophyta (thông), Cycadeoidea, Equisetum, Polypodiopsida (dương xỉ), và Cycadophyta (tuế) phong phú vào thời gian này. Ở Tây Nam Cực, rừng thông lấn át suốt kỷ Creta (146–66 Ma), dù vậy về cuối kỷ sồi phương nam trở nên nổi trội hơn. Cúc đá phổ biến ở biển quanh châu Nam Cực và khủng long cũng hiện diện dù đến nay con người mới chỉ mô tả được ba chi khủng long châu Nam Cực (Cryolophosaurus, Glacialisaurus, và Antarctopelta). Đây cũng là lúc mà Gondwana bắt đầu tan vỡ.

Gondwana tan vỡ (160–23 Ma)
Châu Nam Cực lạnh đi từng bước khi các lục địa tỏa ra làm thay đổi hải lưu từ chuyển động theo chiều kinh tuyến sang chiều vĩ tuyến khiến sự khác biệt nhiệt độ theo vĩ độ tăng.

Châu Phi tách khỏi châu Nam Cực vào kỷ Jura, khoảng 160 Ma, kế đến là tiểu lục địa Ấn Độ vào đầu kỷ Creta (khoảng 125 Ma). Đến hết kỷ Creta (khoảng 66 Ma), châu Nam Cực (khi ấy liền với Úc) vẫn có khí hậu cận nhiệt đới và quần thực vật, động vật có túi. Vào thế Eocen, Úc và New Guinea tách khỏi châu Nam Cực (40 Ma) khiến cho những hải lưu vĩ tuyến có thể cô lập châu Nam Cực khỏi Úc và băng bắt đầu xuất hiện. Trong sự kiện tuyệt chủng Eocen–Oligocen 34 triệu năm trước, hàm lượng CO2 được phát hiện vào tầm 760 ppm và đang giảm từ mức hàng ngàn ppm trước đó.

Khoảng 23 Ma, eo biển Drake mở ra giữa châu Nam Cực và Nam Mỹ dẫn đến việc Hải lưu vòng Nam Cực cô lập hoàn toàn lục địa. Mô hình biến đổi gợi ý sự sụt giảm hàm lượng CO2 trở nên hệ trọng hơn. Băng bắt đầu lan tỏa thay thế rừng cây đã từng che phủ châu Nam Cực trước đó. Từ khoảng 15 Ma lục địa đã bị băng bao phủ hầu khắp.

Ngày nay

Lớp băng dày vĩnh cửu che phủ hầu hết lục địa gây trở ngại lớn cho công tác nghiên cứu địa chất châu Nam Cực. Tuy nhiên, công nghệ mới như viễn thám, ra-đa xuyên đất, và hình ảnh vệ tinh đã bắt đầu tiết lộ cấu trúc bên dưới lớp băng.

Về mặt địa chất, Tây Nam Cực gần giống dãy Andes ở Nam Mỹ. Bán đảo Nam Cực hình thành bởi việc trầm tích đáy biển biến chất và nâng lên vào cuối đại Cổ sinh và đầu đại Trung sinh đi kèm hiện tượng núi lửa và magma xâm nhập. Andesit và rhyolit là hai loại đá phổ biến nhất ở Tây Nam Cực hình thành từ núi lửa trong kỷ Jura. Còn có bằng chứng về hoạt động núi lửa ở vùng đất Marie Byrd và đảo Alexander kể cả khi đã xuất hiện phiến băng. Khu vực khác thường duy nhất ở Tây Nam Cực là dãy Ellsworth có địa tầng giống Đông Nam Cực hơn.

Đông Nam Cực đa dạng về địa chất, khởi nguồn từ Tiền Cambri với một số đá hình thành vào hơn 3 tỉ năm trước. Phần nền gồm đá magma và đá biến chất là thành tố cơ bản của khiên lục địa. Trên cùng lớp nền là than và các loại đá ngày nay như đá cát, đá vôi, đá phiến lắng kết vào kỷ Devon và Jura làm nên dãy Transantarctic. Ở những vùng duyên hải như dãy Shackleton và vùng đất Victoria xảy ra một vài sự đứt gãy.

Than là nguồn khoáng sản chính của châu Nam Cực. Frank Wild đã lần đầu tìm thấy than gần sông băng Beardmore trong chuyến thám hiểm Nirod và hiện than cấp thấp được biết có ở nhiều nơi thuộc dãy Transantarctic. Nhóm núi Prince Charles chứa lượng trầm tích quặng sắt đáng kể. Tài nguyên giá trị nhất của châu Nam Cực nằm ở ngoài khơi, đó là các mỏ dầu và khí thiên nhiên được phát hiện ở biển Ross vào năm 1973. Nghị định thư Bảo vệ Môi trường của Hiệp ước Nam Cực cấm khai thác mọi nguồn khoáng sản cho đến năm 2048.

Khí hậu

Châu Nam Cực là lục địa lạnh nhất trên Trái Đất. Tuy nhiên, nó chỉ bắt đầu bị băng che phủ vào 34 triệu năm trước và trước đó băng không tồn tại. Nhiệt độ không khí tự nhiên thấp nhất từng ghi nhận trên hành tinh là −89,2 °C tại Trạm Vostok của Liên Xô (nay là Nga) ở châu Nam Cực vào ngày 21 tháng 7 năm 1983. Một phép so sánh, mức nhiệt này thấp hơn điểm băng khô thăng hoa tại một át-mốt-phe áp suất riêng phần 10,7 °C, nhưng vì CO2 chỉ chiếm 0,039% thành phần không khí, cần nhiệt độ thấp hơn −150 °C để tạo thành tuyết băng khô ở châu Nam Cực. Vào năm 2010, vệ tinh đã xác định một mức nhiệt trong không khí thấp hơn là −94,7 °C nhưng nó có thể bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ mặt đất và không được đo tại độ cao 2 mét trên bề mặt theo như yêu cầu cho kỷ lục nhiệt độ không khí chính thức. Châu Nam Cực là một hoang mạc băng giá với lượng giáng thủy thấp, trung bình hàng năm  dưới 10 mm tại điểm Cực Nam. Nhiệt độ xuống thấp nhất vào khoảng −80 °C đến −89,2 °C trong nội lục vào mùa đông và lên cao nhất 5 °C đến 15 °C gần bờ biển vào mùa hè. Mức nhiệt cao kỷ lục được ghi nhận là 20,75 °C vào tháng 9 năm 2020 tại đảo Seymour. Cháy nắng thường là vấn đề sức khỏe bởi bề mặt tuyết phản xạ gần như toàn bộ tia tử ngoại chiếu tới. Do đặc điểm vị trí địa lý, luôn tồn tại những giai đoạn tối bất biến và sáng bất biến dài tạo nên những kiểu khí hậu lạ lẫm đối với con người ở hầu khắp phần còn lại của hành tinh.

Đông Nam Cực lạnh hơn phần phía tây bởi độ cao lớn hơn. Frông thời tiết hiếm khi thâm nhập sâu vào trong lục địa khiến cho vùng trung tâm lạnh và khô. Phần này mặc dù ít mưa, nhưng băng vẫn duy trì trong thời gian dài. Tuyết rơi dày là hiện tượng phổ biến ở duyên hải lục địa, nơi từng ghi nhận lượng tuyết rơi lên tới 1,22 m trong 48 giờ.

Ở rìa lục địa, gió katabatic (giáng phong) mạnh thường thổi ngang tốc độ gió bão. Trong nội lục, sức gió điển hình ở ngưỡng vừa phải. Vào những ngày hè quang đãng, lượng bức xạ mặt trời chiếu đến bề mặt Cực Nam nhiều hơn xích đạo do ngày nắng ở đây kéo dài 24 giờ.

Châu Nam Cực lạnh hơn Vùng Bắc Cực bởi ba lý do. Thứ nhất, đa phần lục địa cao trên 3.000 mét so với mực nước biển và ở tầng đối lưu nhiệt độ giảm theo độ cao. Thứ hai, bao phủ vùng cực bắc là Bắc Băng Dương: sự ấm áp tương đối của đại dương truyền qua lớp băng và ngăn không cho nhiệt độ ở Vùng Bắc Cực đạt đến ngưỡng tối cực đặc thù của bề mặt đất châu Nam Cực. Thứ ba, Trái Đất ở điểm viễn nhật trong tháng 7 (tức là Trái Đất ở xa Mặt Trời nhất vào mùa đông Nam Cực) và ở điểm cận nhật trong tháng 1 (ở gần Mặt Trời nhất vào mùa hè Nam Cực); khoảng cách quỹ đạo góp phần khiến mùa đông Nam Cực lạnh hơn (và mùa hè ấm hơn). Tuy nhiên, hai lý do đầu có tác động chủ yếu.

Nam cực quang, hay ánh sáng phương nam, là khung cảnh rực rỡ sắc màu trên bầu trời đêm gần Nam Cực tạo bởi gió mặt trời khi đi qua Trái Đất. Một cảnh tượng độc đáo khác là bụi kim cương, đám mây gần mặt đất chứa các tinh thể băng nhỏ mà nhìn chung hình thành dưới bầu trời trong hoặc tương đối trong. Ảo nhật hay Mặt Trời giả, một hiện tượng quang học khí quyển thường gặp, là một đốm sáng bên cạnh Mặt Trời thật.

Dân số

Một số chính phủ duy trì các trạm nghiên cứu có người ở lâu dài trên lục địa. Số người làm, hỗ trợ nghiên cứu khoa học cùng những công việc khác ở châu Nam Cực và các hòn đảo gần đó dao động từ khoảng 1.000 vào mùa đông đến 5.000 vào mùa hè, tương ứng mật độ dân số 70–350 người/một triệu km² mỗi thời điểm. Không ít trạm bố trí người quanh năm, nhân viên làm qua mùa đông thường tới từ nước họ và phục vụ một năm. Nhà thờ Chính thống giáo Trinity mở cửa vào năm 2004 tại Trạm Bellingshausen của Nga quanh năm có một đến hai tư tế điều hành và họ cũng được thay phiên hàng năm.

Cư dân bán thường trực đầu tiên của khu vực gần châu Nam Cực (phía nam đới hội tụ Nam Cực) là những thợ săn hải cẩu người Mỹ và Anh. Họ từng ở South Georgia một năm hoặc hơn, từ 1786 trở đi. Vào thời kỳ săn cá voi kéo dài đến năm 1966, dân số đảo này dao động từ hơn 1.000 vào mùa hè (một số năm hơn 2.000) đến tầm 200 vào mùa đông. Thợ săn chủ yếu là người Na Uy cùng một tỉ lệ người Anh tăng dần. Chốn định cư gồm có Grytviken, King Edward Point, Stromness, Husvik, Godthul, Cảng Leith, Prince Olav, và Ocean. Quản lý và những công chức thâm niên của trạm cá voi thường sống cùng gia đình. Trong số họ có Carl Anton Larsen, nhà thám hiểm và thợ săn cá voi lão luyện người Na Uy, người sáng lập Grytviken. Larsen và gia đình nhập quốc tịch Anh vào năm 1910.

Bé gái người Na Uy Solveig Gunbjørg Jacobsen là đứa trẻ đầu tiên sinh ra ở Vùng Nam Cực, cụ thể tại Grytviken vào ngày 8 tháng 10 năm 1913. Cô là con gái của Klara Olette Jacobsen và Fridthjof Jacobsen, trợ lý điều hành của trạm cá voi. Jacobsen đến đảo vào năm 1904 và trở thành người quản lý Grytviken từ 1914 đến 1921. Ông có hai người con sinh ra trên đảo.

Emilio Marcos Palma là người đầu tiên sinh ra ở phía nam vĩ tuyến 60 độ nam và trên lục địa Nam Cực, cụ thể trong Căn cứ Esperanza tại mũi bán đảo Nam Cực vào năm 1978. Cha mẹ Palma cùng bảy gia đình khác được chính phủ Argentina cử đến để xem cuộc sống gia đình có phù hợp ở đây không. Juan Pablo Camacho là người Chile đầu tiên sinh ra ở châu Nam Cực vào năm 1984 tại Trạm Frei Montalva. Một số căn cứ hiện là nơi sinh sống của những gia đình có con đi học tại trạm. Tính đến năm 2009 đã có 11 đứa trẻ ra đời ở châu Nam Cực (phía nam vĩ tuyến 60 độ nam), tám tại Căn cứ Esperanza của Argentina và ba tại Trạm Frei Montalva của Chile.

Đa dạng sinh học

Động vật

Vài loại động vật có xương sống trên cạn sống ở những hòn đảo cận Nam Cực. Sinh vật không xương sống gồm có mạt, chấy, giun tròn, gấu nước, luân trùng, moi lân, và bọ đuôi bật. Loài ruồi nhuế không bay Belgica antarctica với chiều dài tối đa 6 mm là động vật chỉ sống trên cạn lớn nhất châu Nam Cực. Hải âu pêtren là một trong ba loại chim chỉ sinh sản ở châu Nam Cực.

Một số động vật biển tồn tại và lệ thuộc trực tiếp hay gián tiếp vào thực vật phù du. Sinh vật biển Nam Cực có chim cánh cụt, cá voi xanh, cá voi sát thủ, mực ống khổng lồ, và hải cẩu lông. Cánh cụt hoàng đế là loài chim cánh cụt duy nhất sinh sản vào mùa đông ở châu Nam Cực còn cánh cụt Adélie thì tại địa điểm xa về phía nam nhất. Cánh cụt rockhopper phương nam có những lông vũ đặc biệt quanh mắt làm nên bộ lông mi độc đáo. Cánh cụt vua, cánh cụt quai mũ, và cánh cụt gentoo cũng sinh sản ở Vùng Nam Cực.

Trong thế kỷ 18 và 19, hải cẩu lông mao Nam Cực bị những thợ săn tới từ Mỹ và Anh săn bắt rất nhiều để lấy da. Hải cẩu Weddell là một loài hải cẩu không tai được đặt theo tên của James Weddell, chỉ huy đoàn thám hiểm săn hải cẩu ở biển Weddell. Moi lân Nam Cực luôn tụ tập thành bầy lớn là loài chủ chốt của hệ sinh thái Nam Đại Dương và nguồn thức ăn quan trọng cho cá voi, hải cẩu, mực, cá băng, cánh cụt, hải âu mày đen, cùng nhiều loài chim khác.

Vào Năm Địa cực Quốc tế 2007–2008, một cuộc điều tra về sự sống biển được tiến hành với sự tham gia của khoảng 500 nhà nghiên cứu. Đây là một phần của cuộc điều tra sự sống biển toàn cầu và nó đã đem lại một số phát hiện đáng chú ý. Hơn 235 sinh vật biển sống ở hai vùng cực đã nối liền khoảng cách 12.000 km. Chim và động vật lớn như một số loại cá voi du hành khứ hồi thường niên. Bất ngờ hơn là việc một số dạng sống nhỏ như hải sâm và sên bơi tự do được tìm thấy ở đại dương hai cực. Các yếu tố khác nhau có lẽ đã giúp chúng phân bổ: nhiệt độ khá đồng nhất của đại dương sâu tại cực và xích đạo (chênh nhau không quá 5 °C) và hệ thống hải lưu lớn hay hoàn lưu muối nhiệt giúp vận chuyển trứng và ấu trùng.

Nấm
Con người đã ghi nhận khoảng 1.150 loài nấm ở châu Nam Cực, trong đó 750 là nấm không tạo địa y và 400 là tạo địa y. Một số loài sống trong đá do hệ quả của quá trình tiến hóa dưới điều kiện cùng cực và góp phần đáng kể vào việc làm nên hình dạng đá ấn tượng của Thung lũng Khô McMurdo và những rặng núi xung quanh. Hình thái bên ngoài đơn giản, cấu trúc không mấy phân biệt, hệ thống trao đổi chất và enzym vẫn hoạt động ở mức nhiệt rất thấp, cùng vòng đời ngắn đi giúp những loại nấm này chuyên thích nghi với môi trường khắc nghiệt như thung lũng McMurdo. Cụ thể, chúng chịu được tia tử ngoại nhờ tế bào hắc tố mạnh và dày vách. Các đặc điểm này cũng có ở tảo và khuẩn lam, gợi ý sự thích nghi với điều kiện thịnh hành ở châu Nam Cực. Từ đó dẫn đến suy đoán rằng nếu sự sống từng xuất hiện trên Sao Hỏa thì nó có lẽ trông tương tự nấm Nam Cực như Cryomyces antarcticus và Cryomyces minteri. Một số loại nấm dường như là đặc hữu của châu Nam Cực, đó còn bao gồm các loài sống trong phân nhất định đã từng tiến hóa để đối phó với thách thức kép: sinh trưởng trong phân ở nhiệt độ cực thấp và sống sót trong hành trình đi qua ruột của động vật máu nóng.

Thực vật
Khoảng 300 triệu năm trước rừng cây kỷ Permi bắt đầu che phủ lục địa và thảm thực vật lãnh nguyên tồn tại cho đến 15 triệu năm trước. Tuy nhiên khí hậu châu Nam Cực ngày nay không cho phép thảm thực vật rộng lớn hình thành. Nhiệt độ băng giá, đất nghèo dinh dưỡng, thiếu độ ẩm, và thiếu ánh mặt trời khiến cây cối không thể phát triển. Vì lẽ đó thực vật rất thiếu tính đa dạng và khả năng phân bổ bị hạn chế. Quần thực vật của lục địa chủ yếu là rêu. Có khoảng 100 loài rêu thực và 25 loài rêu tản, chỉ ba loài thực vật có hoa là Deschampsia antarctica, Colobanthus quitensis, Poa annua phi bản địa và tất cả đều được tìm thấy ở bán đảo Nam Cực. Sinh trưởng bị hạn chế trong vài tuần mùa hè.

Sinh vật khác

Châu Nam Cực có 700 loài tảo, đa phần là thực vật phù du. Tảo tuyết đa màu và tảo cát đặc biệt phong phú ở những vùng duyên hải vào mùa hè. Vi khuẩn được phát hiện sống trong tăm tối và lạnh lẽo ở độ sâu đến 800 m bên dưới lớp băng.

Bảo tồn

Nghị định thư Bảo vệ Môi trường của Hiệp ước Nam Cực (còn gọi là Nghị định thư Môi trường hay Nghị định thư Madrid) bắt đầu có hiệu lực năm 1998 là văn kiện chính liên quan đến bảo tồn và quản lý đa dạng sinh học ở châu Nam Cực. Ủy ban Bảo vệ Môi trường khuyến nghị Hội nghị Tư vấn Hiệp ước Nam Cực bàn về các vấn đề bảo tồn và môi trường. Một mối lo lớn là nguy cơ vô ý mang đến những loài phi bản địa từ nơi khác.

Đạo luật Bảo tồn Nam Cực thông qua năm 1978 đã áp đặt một số hạn chế lên hoạt động đánh bắt của Hoa Kỳ ở châu Nam Cực. Hành vi mang đến động vật hay thực vật ngoại lai có thể bị phạt hình sự vì gây hại cho loài bản địa. Việc moi lân, loài quan trọng trong hệ sinh thái Nam Cực, bị đánh bắt quá mức đã khiến giới chức sửa đổi luật đánh cá. Hiệp định Bảo tồn Tài nguyên sống Biển Nam Cực (CCAMLR) đi vào hiệu lực năm 1980 yêu cầu chỉnh đốn lại tất cả hoạt động đánh bắt ở Nam Đại Dương được xem là có nguy cơ ảnh hưởng đến hệ sinh thái Nam Cực. Tuy nhiên bất chấp luật mới, đánh bắt bất hợp pháp và không kiểm soát vẫn là vấn nạn nghiêm trọng, đặc biệt là loài cá răng Patagonia. Ước tính 32.000 tấn cá răng đã bị săn bắt trái phép trong năm 2000 và hành vi này đang gia tăng.

Chính trị

Một số quốc gia tuyên bố chủ quyền ở những vùng nhất định. Vài trong số này công nhận lẫn nhau song giá trị pháp lý của những tuyên bố không được toàn thể chấp nhận.

Hành động khẳng định chủ quyền ở châu Nam Cực bị đình chỉ từ năm 1959, dù vậy vào năm 2015 Na Uy đã chính thức thôn tính vùng đất Queen Maud. Hiệp ước Nam Cực 1959 và những hiệp định liên quan khác gọi chung là Hệ thống Hiệp ước Nam Cực quy định tình trạng châu Nam Cực. Theo đó châu Nam Cực được định nghĩa là toàn bộ đất đai và thềm băng phía nam 60° N. 12 nước trong đó có Liên Xô (sau này là Nga), Vương quốc Anh, Argentina, Chile, Úc, và Hoa Kỳ ký kết hiệp ước. Châu Nam Cực được xếp là một khu bảo vệ môi trường, bảo tồn khoa học cho phép tự do nghiên cứu khoa học và cấm hoạt động quân sự. Đây là thỏa thuận kiểm soát vũ khí đầu tiên trong Chiến tranh Lạnh.

Vào năm 1983 các bên tham gia hiệp ước bắt đầu đàm phán về quy định khai thác mỏ ở châu Nam Cực. Một liên minh các tổ chức quốc tế đã khơi mào chiến dịch tạo áp lực dư luận để ngăn chặn mọi hành vi khai khoáng trong khu vực, đi đầu là Greenpeace từng vận hành trạm khoa học riêng của họ là World Park Base ở biển Ross từ 1987 đến 1991 và thực hiện các chuyến thám hiểm thường niên để ghi lại tác động của con người đến môi trường ở châu Nam Cực. Vào năm 1988, Công ước Quy định Tài nguyên Khoáng sản Nam Cực (CRAMRA) được thông qua. Tuy nhiên một năm sau Úc và Pháp thông báo sẽ không thông qua làm dập tắt mọi ý định và mục đích của công ước. Thay vào đó họ đề xuất đàm phán một chế độ toàn diện nhằm bảo vệ môi trường Nam Cực. Nghị định thư Bảo vệ Môi trường của Hiệp ước Nam Cực ("Nghị định thư Madrid") được đàm phán khi các nước khác đồng tình và bắt đầu có hiệu lực vào ngày 14 tháng 1 năm 1998. Văn kiện cấm mọi hành vi khai thác mỏ và định rõ châu Nam Cực là "khu bảo tồn thiên nhiên dành cho khoa học và hòa bình".

Hiệp ước Nam Cực cấm mọi hoạt động quân sự ở châu Nam Cực, bao gồm việc xây các căn cứ quân sự và công sự, diễn tập quân sự, và thử vũ khí. Quân nhân hay quân bị chỉ được phép dùng cho nghiên cứu khoa học và những mục đích hòa bình khác. Cuộc diễn tập mặt đất duy nhất được ghi lại là chiến dịch nhỏ NINETY của quân đội Argentina vào năm 1965.

Các lãnh thổ châu Nam Cực

Argentina, Anh, Chile tranh giành mọi diện tích xen lấn dẫn đến xích mích. Vào ngày 18 tháng 12 năm 2012, Văn phòng Đối ngoại và Thịnh vượng chung Anh đặt tên một khu vực không tên trước đó là Queen Elizabeth Land (Vùng đất Nữ hoàng Elizabeth) để mừng Đại lễ Kim cương của Nữ hoàng Elizabeth II. Tới ngày 22 đại sứ Anh ở Argentina John Freeman bị chính phủ Argentina triệu tập để phản đối tuyên bố. Quan hệ Argentina–Anh vốn đã bị tổn hại suốt năm 2012 bởi tranh chấp về chủ quyền của quần đảo Falkland gần đó và dịp kỷ niệm 30 năm chiến tranh Falkland.

Các khu vực mà Úc và New Zealand tuyên bố là lãnh thổ Anh đến khi chúng được trao tay sau khi những nước này giành độc lập. Úc hiện khẳng định diện tích lớn nhất. Anh, Úc, New Zealand, Pháp và Na Uy đều công nhận lãnh thổ của nhau.

Còn các nước khác tham gia hiệp ước Nam Cực quan tâm đến lãnh thổ ở châu Nam Cực song điều khoản của hiệp ước không cho phép họ tuyên bố chủ quyền trong lúc hiệp ước đang có hiệu lực.
  chính thức duy trì quyền khẳng định.
  thừa hưởng quyền khẳng định lãnh thổ của Liên Xô dưới Hiệp ước Nam Cực gốc.
  chính thức duy trì quyền khẳng định.
  chính thức duy trì quyền khẳng định trong Hiệp ước Nam Cực gốc.

Kinh tế

Hiện không có hoạt động kinh tế ở châu Nam Cực trừ đánh cá ngoài khơi và du lịch quy mô nhỏ, cả hai đều khởi điểm bên ngoài lục địa.

Mặc dù than, hydrocacbon, quặng sắt, bạch kim, đồng, crôm, niken, vàng và các khoáng sản khác đã được tìm thấy song không nhiều để khai thác. Nghị định thư Bảo vệ Môi trường 1991 cũng hạn chế tiếp cận tài nguyên. Vào năm 1998 các bên nhất trí một thỏa hiệp áp đặt lệnh cấm khai mỏ vô thời hạn sẽ được xét lại vào năm 2048, điều này hạn chế thêm hoạt động khai thác và phát triển kinh tế. Đánh bắt và buôn bán cá ngoài khơi là hoạt động kinh tế chủ yếu. Sản lượng cá Nam Cực báo cáo năm 2000–01 là 112.934 tấn.

Du lịch thám hiểm quy mô nhỏ tồn tại từ năm 1957 và hiện lệ thuộc vào những điều khoản của Nghị định thư Bảo vệ Môi trường nhưng thực tế do Hiệp hội Điều hành Du lịch Nam Cực Quốc tế (IAATO) tự điều chỉnh. 95% hoạt động du lịch liên kết với IAATO. Chuyến đi chủ yếu bằng tàu cỡ nhỏ hay trung bình, tập trung vào những thắng cảnh cụ thể cùng động vật hoang dã biểu tượng có thể tiếp cận. Có 37.506 chuyến tham quan vào mùa hè Nam Bán cầu 2006–07, gần như toàn bộ là từ tàu thương mại; con số này năm 2015–16 là 38.478 chuyến. Tính đến năm 2015 có hai máy rút tiền tự động của Wells Fargo ở châu Nam Cực.

Dòng du khách làm dấy lên chút quan ngại về ảnh hưởng xấu tới hệ sinh thái và môi trường. Một số nhà khoa học và môi trường kêu gọi quy định chặt chẽ hơn đối với tàu bè và đề ra giới hạn du lịch. Các bên tham gia Hiệp ước Nam Cực phản ứng thông qua Ủy ban Bảo vệ Môi trường và sự hợp tác với IAATO, đóng cửa hoặc hạn chế những địa điểm vốn hay hút khách. Từng có những chuyến bay tham quan Nam Cực (không hạ cánh) khởi hành từ Úc và New Zealand cho đến vụ máy bay của Air New Zealand rơi ở núi Erebus vào năm 1979 khiến toàn bộ 257 người trên máy bay tử nạn. Qantas khôi phục đường bay thương mại từ Úc đến châu Nam Cực vào giữa thập niên 1990.

Nghiên cứu

Hàng năm, các nhà khoa học đến từ 28 nước khác nhau tiến hành những thí nghiệm không làm được ở bất kỳ nơi nào khác trên thế giới. Số nhà khoa học vận hành các trạm nghiên cứu là hơn 4.000 vào mùa hè và hơn 1.000 vào mùa đông. Trạm nghiên cứu lớn nhất ở châu Nam Cực là McMurdo chứa được hơn 1.000 nhà khoa học và du khách.

Các nhà nghiên cứu gồm có nhà sinh học, địa chất học, hải dương học, vật lý học, thiên văn học, băng hà học, và khí tượng học. Nhà địa chất nghiên cứu kiến tạo mảng, vẫn thạch từ không gian ngoài, và tài nguyên từ sự tan vỡ của siêu lục địa Gondwana. Nhà băng hà nghiên cứu lịch sử và động lực của băng nổi, tuyết theo mùa, sông băng, phiến băng. Nhà sinh học khảo sát sự sống hoang dã, tìm hiểu cái cách mà nhiệt độ khắc nghiệt cùng sự hiện diện của con người tác động đến khả năng thích nghi và chiến lược sinh tồn đa dạng của sinh vật. Bác sĩ thí nghiệm truyền vi rút và phản ứng của cơ thể với nhiệt độ cùng cực. Nhà vật lý thiên văn tại Trạm Amundsen–Scott nghiên cứu bức xạ nền vũ trụ và thiên cầu. Quan sát thiên văn tiến hành ở nội lục châu Nam Cực tốt hơn hầu hết các điểm bề mặt Trái Đất khác bởi nơi đây cao nên khí quyển mỏng, nhiệt độ thấp làm giảm lượng hơi nước trong khí quyển, và không có ô nhiễm ánh sáng giúp cảnh quan không gian trong hơn. Băng vùng Nam Cực vừa là lá chắn và môi trường phát hiện cho kính viễn vọng nơ-tri-nô lớn nhất thế giới được xây phía dưới Trạm Amundsen–Scott 2 km.

Từ thập niên 1970 một trọng tâm nghiên cứu quan trọng là tầng ozone ở khí quyển phía trên châu Nam Cực. Vào năm 1985, ba nhà khoa học Anh làm việc với dữ liệu thu thập tại Trạm Halley trên thềm băng Brunt và phát hiện tồn tại một lỗ hổng ở tầng này. Cuối cùng người ta xác định thứ phá hủy ozone là chlorofluorocarbon (CFC) do sản phẩm của con người thải ra. Với lệnh cấm CFC trong Nghị định thư Montreal năm 1989, các đề án khí hậu nhận định tầng ozone sẽ hồi phục về trạng thái năm 1980 vào khoảng năm 2050–2070.

Tháng 9 năm 2006, dữ liệu vệ tinh NASA cho thấy lỗ hổng ozone Nam Cực rộng 2.750.000 km², lớn nhất từng ghi nhận. Con người không biết nhiều về tác động của lớp ozone triệt giảm đến biến đổi khí hậu ở châu Nam Cực.

Vào năm 2007 Trung tâm Không gian Địa cực thành lập sử dụng công nghệ cảm biến từ xa và địa không gian để cung cấp dịch vụ bản đồ cho các tổ nghiên cứu được chính quyền liên bang Hoa Kỳ tài trợ. Hiện trung tâm có thể ghi lại toàn bộ hình ảnh châu Nam Cực ở độ phân giải 500 mm mỗi 45 ngày.

Vào ngày 6 tháng 9 năm 2007 Quỹ Địa cực Quốc tế có trụ sở ở Bỉ khánh thành Princess Elisabeth, trạm khoa học địa cực không phát thải đầu tiên trên thế giới ở châu Nam Cực nhằm nghiên cứu biến đổi khí hậu. Princess Elisabeth là trạm dựng sẵn trị giá 16,3 triệu đô-la và một phần của Năm Địa cực Quốc tế được chở từ Bỉ đến Nam Cực cuối năm 2008 để theo dõi tình trạng vùng cực. Nhà thám hiểm người Bỉ Alain Hubert phát biểu: "Đây là căn cứ không phát thải đầu tiên trong số những loại tương tự biến nó thành hình mẫu độc nhất về cách thức sử dụng năng lượng ở vùng Nam Cực". Johan Berte là trưởng nhóm thiết kế trạm và quản lý của dự án nghiên cứu khí hậu, băng hà, và vi sinh vật.

Tháng 1 năm 2008, các nhà khoa học của Cục Khảo sát Nam Cực (BAS) do Hugh Corr và David Vaughan dẫn đầu báo cáo 2.200 năm trước một núi lửa đã phun trào bên dưới phiến băng châu Nam Cực và đây là vụ phun trào lớn nhất nơi này trong 10.000 năm qua. Tro núi lửa được phát hiện lắng kết trên bề mặt băng dưới dãy núi Hudson, gần sông băng đảo Pine.

Một nghiên cứu năm 2014 ước tính trong thế Pleistocen phiến băng Đông Nam Cực đã mỏng đi ít nhất 500 m. Quá trình băng mỏng đi kể từ thời Cực đại băng hà cuối cùng khả năng bắt đầu hậu 14.000 năm trước với độ hao hụt chưa đến 50 m.

Vẫn thạch

Vẫn thạch châu Nam Cực là một phạm vi nghiên cứu quan trọng về vật chất hình thành vào thưở sơ khai của Hệ Mặt trời, đa phần tới từ tiểu hành tinh song một số có thể từ những hành tinh lớn hơn. Vẫn thạch đầu tiên được phát hiện năm 1912 mang tên Adelie Land. Vào năm 1969 một đoàn thám hiểm Nhật Bản phát hiện chín vẫn thạch và hầu hết số này rơi xuống phiến băng trong hàng triệu năm qua. Chuyển động của phiến băng có xu hướng dồn vẫn thạch vào những điểm bị chặn như dãy núi, rồi vận động bào mòn của gió mang chúng lên bề mặt sau hàng thế kỷ bị chôn vùi dưới mưa tuyết tích tụ. Vẫn thạch Nam Cực được bảo quản tốt nếu so với vẫn thạch ở những địa bàn ôn hòa hơn trên Trái Đất.

Số lượng vẫn thạch nhiều cho phép con người biết nhiều hơn về độ đa dạng của các loại vẫn thạch trong Hệ Mặt trời và mối liên hệ giữa chúng với tiểu hành tinh và sao chổi. Các loại mới và hiếm đã được tìm thấy, như các mảnh văng từ Mặt Trăng và có thể là Sao Hỏa do va chạm. Những mẫu vật, đặc biệt là ALH84001 do ANSMET phát hiện là tâm điểm tranh luận về bằng chứng cho sự sống vi sinh trên Sao Hỏa. Vì vẫn thạch trong không gian hấp thu và ghi lại bức xạ vũ trụ nên thời điểm chúng đụng Trái Đất có thể xác định qua nghiên cứu trong phòng thí nghiệm. Thời gian vẫn thạch ở Trái Đất cho biết thêm thông tin có thể hữu dụng trong công tác nghiên cứu phiến băng Nam Cực về mặt môi trường.

Khối băng và mực nước biển toàn cầu

Do vị trí ở vùng cực nam, châu Nam Cực tiếp nhận tương đối ít bức xạ mặt trời ngoại trừ vào mùa hè phương nam. Điều này có nghĩa đây là một lục địa rất lạnh nơi mà nước hầu hết ở dạng băng đá. Giáng thủy là thấp (đa phần châu Nam Cực là hoang mạc) và hình thái gần như luôn là tuyết rơi, chúng dần tích tụ và làm nên một phiến băng khổng lồ che phủ mặt đất. Các phần của phiến băng này tạo thành những sông băng di chuyển hướng ra rìa lục địa. Cạnh bờ lục địa là rất nhiều thềm băng, đó là phần nổi của những sông băng chảy từ khối băng lục địa ra phía ngoài. Ngoài khơi, nhiệt độ cũng đủ thấp để khiến nước biển đóng băng hầu khắp năm. Việc hiểu về các loại băng khác nhau ở châu Nam Cực là quan trọng để hiểu được ảnh hưởng có thể có tới mực nước biển và sự liên đới đến lạnh đi toàn cầu.

Hàng năm, băng biển lan rộng vào mùa đông Nam Cực và hầu hết số băng này tan chảy vào mùa hè. Chúng được tạo thành từ nước biển và trôi nổi phía trên do đó không góp phần làm mực nước biển tăng. Quy mô băng biển quanh châu Nam Cực vẫn duy trì gần như bất biến trong những thập kỷ gần đây, dù vậy sự thay đổi về độ dày lớp băng là không rõ ràng.

Các thềm băng nổi tan chảy không góp phần nhiều làm mực nước biển tăng, tuy nhiên băng chảy ra từ đất liền tạo thành thềm băng thì có. Hiệu ứng này được bù lại bởi tuyết rơi trong lục địa. Sự sụp đổ của những thềm băng lớn quanh bờ biển châu Nam Cực, đặc biệt dọc bán đảo Nam Cực, đã được chứng kiến trong những thập kỷ gần đây. Dấy lên những lo ngại rằng điều này có thể dẫn tới việc sông băng từ khối băng lục địa chảy nhiều hơn ra phía ngoài.

Trong lục địa, lượng băng lớn hiện diện chiếm khoảng 70% trữ lượng nước ngọt trên thế giới. Khối băng này liên tục được bổ sung thêm từ tuyết và hao hụt đi do chảy ra biển.

Sheperd et al. 2012 thấy rằng các phương pháp vệ tinh khác nhau để đo khối lượng và sự biến đổi của băng cho ra kết quả khá tương đồng. Kết hợp các phương pháp để chắc chắn hơn thì khối lượng băng của Đông, Tây, và bán đảo Nam Cực biến thiên +14 ± 43, −65 ± 26, và −20 ± 14 giga tấn (Gt) mỗi năm. Vào năm 2018, nhóm nghiên cứu lại một cách có hệ thống và ước tính lượng băng lục địa mất đi trung bình là 43 giga tấn một năm giai đoạn 1992−2002, con số này lên đến 220 giga tấn giai đoạn 2012−2017. Trang web Climate Change của NASA chỉ ra chiều hướng băng hao hụt hơn 100 giga tấn mỗi năm kể từ 2002.

Một nghiên cứu năm 2015 của H. Jay Zwally et al. lại phát hiện khối lượng băng tăng nhẹ xấp xỉ 82 giga tấn/năm (dao động đáng kể theo khu vực) khiến mức tăng mực nước biển toàn cầu giảm 0,23 mm/năm. Tuy nhiên, nhà phê bình Eric Rigno đến từ Phòng Thí nghiệm Sức đẩy Phản lực của NASA phát biểu những phát hiện của nghiên cứu này "xung đột với mọi phương pháp độc lập khác và các nhóm sử dụng chung dữ liệu" đồng thời có vẻ đạt tới giá trị chính xác hơn những gì mà công nghệ và toán học hiện tại cho phép.

Đông Nam Cực là một vùng lạnh giá có nền đất cao hơn mực nước biển và chiếm đa phần lục địa. Nơi đây phổ biến là tuyết rơi dần tích tụ trở thành băng rồi dòng chảy băng hướng ra biển. Cân bằng khối lượng tổng thể của phiến băng Đông Nam Cực được cho là hơi dương hoặc gần bằng 0. Tuy nhiên, dòng chảy ra của băng ở một vài nơi có dấu hiệu tăng.

Ảnh hưởng của ấm lên toàn cầu

Châu Nam Cực đã và đang ấm lên ở một số nơi, đặc biệt tại Bán đảo Nam Cực. Nghiên cứu công bố năm 2009 của Eric Steig lần đầu tiên lưu ý xu hướng nhiệt độ bề mặt trung bình toàn lục địa tăng nhẹ khoảng >0,05 °C (0,09 °F) một thập kỷ từ 1957 đến 2006 và Tây Nam Cực đã ấm lên hơn 0,1 °C (0,2 °F) một thập kỷ trong 50 năm qua, mạnh nhất vào mùa đông và mùa xuân. Vấn đề này được bù đắp phần nào bởi việc Đông Nam Cực lạnh đi vào mùa thu. Có bằng chứng từ một nghiên cứu chỉ ra rằng châu Nam Cực đang ấm lên là hệ quả của việc con người phát thải carbon dioxide vào không khí, tuy nhiên điều này chưa rõ ràng. Tây Nam Cực mặc dù ấm lên nhiều nhưng không khiến băng tan đáng kể trên bề mặt và không trực tiếp tác động đến sự đóng góp của khối băng vùng này tới mực nước biển. Thay vào đó tình trạng sông băng chảy ra nhiều lên gần đây được tin là do dòng nước ấm thâm nhập từ đại dương sâu, ngay ngoài thềm lục địa. Sự góp phần làm gia tăng mực nước biển của bán đảo Nam Cực nhiều khả năng là hệ quả trực tiếp của việc bầu khí quyển nơi đây ấm lên nhiều hơn nhiều.

Vào năm 2002 thềm băng Larsen-B của bán đảo Nam Cực đổ sụp. Từ ngày 28 tháng 2 đến 8 tháng 3 năm 2008 khoảng 570 km² băng của thềm băng Wilkins ở phần tây nam bán đảo đổ sụp, đặt 15.000 km² (5.800 dặm²) còn lại vào tình thế rủi ro. Thềm băng được giữ lại bởi một dải băng rất mảnh trước khi dải băng này biến mất vào ngày 5 tháng 4 năm 2009. Theo NASA, sự tan băng bề mặt vùng Nam Cực có quy mô lớn nhất trong vòng 30 năm qua xảy ra vào năm 2005 khi một khu vực băng có kích cỡ ngang California tan chảy trong một thời gian ngắn trước khi đóng băng trở lại, điều này có thể là hệ quả của việc nhiệt độ tăng cao tới 5 °C (41 °F).

Một nghiên cứu công bố trên Nature Geoscience năm 2013 (trực tuyến tháng 12 năm 2012) nhận định trung tâm Tây Nam Cực là một trong những vùng ấm lên nhanh nhất trên Trái Đất. Các nhà nghiên cứu đưa ra dữ liệu nhiệt độ hoàn chỉnh từ trạm Byrd ở châu Nam Cực và khẳng định nó "cho thấy sự gia tăng tuyến tính trong mức nhiệt thường niên giai đoạn 1958-2010 ở ngưỡng 2,4±1,2 °C".

Tháng 2 năm 2020 châu Nam Cực ghi nhận nhiệt độ cao nhất 18,3 °C, cao hơn gần một độ so với kỷ lục trước đó là 17,5 °C vào tháng 3 năm 2015.

Suy giảm ozone

Ở phía trên châu Nam Cực tồn tại "lỗ hổng ozone", một vùng mật độ ozone thấp rộng lớn bao trùm gần như cả lục địa và lớn nhất vào tháng 9 năm 2006, khi ấy nó duy trì đến cuối tháng 12, lâu nhất từng ghi nhận. Lỗ hổng ozone được các nhà khoa học phát hiện vào năm 1985 và có xu hướng mở rộng trong những năm quan sát. Hoạt động phát thải các chất chlorofluorocarbon hay CFC vào khí quyển được cho là nguyên nhân, chúng phân hủy ozone thành những loại khí khác.

Một số nghiên cứu khoa học đề xuất rằng sự suy giảm ozone có thể đóng vai trò chủ đạo trong việc khống chế biến đổi khí hậu ở châu Nam Cực (và một vùng Nam Bán cầu rộng hơn). Ozone hấp thụ lượng lớn bức xạ tử ngoại ở tầng bình lưu. Sự sụt giảm ozone phía trên châu Nam Cực có thể làm tầng bình lưu nơi đây lạnh đi khoảng 6 °C, điều này có tác động làm tăng cường độ gió tây thổi quanh lục địa (xoáy cực) và do đó ngăn khí lạnh gần cực nam thổi ra phía ngoài. Hệ quả là khối băng lục địa của Đông Nam Cực được giữ ở mức nhiệt thấp hơn và nhiệt độ ở những vùng ngoại vi của châu Nam Cực, đặc biệt là bán đảo Nam Cực, cao hơn thúc đẩy băng tan nhanh. Các mô hình cũng đề xuất rằng hiệu ứng suy giảm ozone/tăng cường xoáy cực còn là nguyên nhân làm tăng băng biển gần lục địa trong thời gian gần đây.

Vào năm 2019 lỗ hổng ozone có kích cỡ bé nhất trong 30 năm do tầng bình lưu trên Cực Nam ấm lên làm suy yếu xoáy cực.

Chú giải

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Bản đồ độ phân giải cao (2018) – Reference Elevation Model of Antarctica (REMA)

 British Services Antarctic Expedition 2012
 Antarctic Treaty Secretariat, chính phủ de facto
 British Antarctic Survey (BAS)
 U.S. Antarctic Program Portal
 Australian Antarctic Division
 Portals on the World – Antarctica từ Thư viện Quốc hội
 NASA's LIMA (USGS mirror)
 The Antarctic Sun (Tờ báo trực tuyến của chương trình Nam Cực của Hoa Kỳ)
 Châu Nam Cực và New Zealand (NZHistory.net.nz)
 Hành trình đến châu Nam Cực năm 1959
 Nghe Ernest Shackleton mô tả Chuyến thám hiểm Cực Nam của ông năm 1908
 Bản đồ các hồ dưới băng châu Nam Cực
 Video: Đá móng bên dưới châu Nam Cực
 Tiếng lóng dùng ở châu Nam Cực
 Tài liệu của Henry Francis Jr. tại Thư viện Đại học Dartmouth

Bài cơ bản dài

Lục địa
Điểm cực Trái Đất
Vùng Nam Cực
Vùng cực Trái Đất
Khu phi quân sự


title: Jake Gyllenhaal

text:
Jacob Benjamin Gyllenhaal (; ; sinh ngày 19 tháng 12 năm 1980) là một nam diễn viên người Mỹ. Sinh ra trong gia đình Gyllenhaal, anh là con trai của đạo diễn Stephen Gyllenhaal và nhà biên kịch Naomi Foner. Gyllenhaal bắt đầu công việc diễn xuất vào năm 10 tuổi trong City Slickers (1991), tiếp theo là các vai diễn trong A Dangerous Woman (1993) và Homegrown (1998) đều do cha mình đạo diễn. Sự nghiệp của anh bứt phá với vai diễn Homer Hickam trong October Sky (1999) và vai diễn một cậu bé gặp vấn đề về thần kinh trong Donnie Darko (2001).

Gyllenhaal góp mặt trong bộ phim khoa học giả tưởng thảm họa The Day After Tomorrow (2004) với vai một sinh viên mắc kẹt trong một trận đại hồng thủy do sự mát dần toàn cầu. Anh thủ vai Jack Twist trong bộ phim tình cảm chính kịch Chuyện tình sau núi (2005) của Lý An, giành giải BAFTA cho nam diễn viên phụ xuất sắc nhất và được đề cử giải Oscar cho cùng hạng mục. Tiếp theo, anh thủ vai chính trong phim giật gân Zodiac (2007), phim hài tình cảm Love and Other Drugs (2010) và phim khoa học giả tưởng Mật mã gốc (2011). Vai diễn của Gyllenhaal trong hai tác phẩm giật gân Lần theo dấu vết (2013) và Enemy (2013) của Denis Villeneuve được giới chuyên môn tán dương nhiệt liệt. Anh được đề cử giải BAFTA cho nam diễn viên chính xuất sắc nhất nhờ diễn xuất trong vai một nhà báo thao túng trong Kẻ săn tin đen (2014) và một tác giả nổi loạn trong Nocturnal Animals (2016). Tác phẩm có doanh thu cao nhất của Gyllenhaal là bộ phim siêu anh hùng thuộc Vũ trụ Điện ảnh Marvel, Người Nhện xa nhà (2019), trong đó anh thủ vai phản diện Quentin Beck / Mysterio. Ngoài ra, anh còn xuất hiện trong các phim Wildlife (2018), Bức họa ma quái (2019), The Guilty (2021) và Xe cấp cứu (2022).

Trên sân khấu, Gyllenhaal đã góp mặt trong vở kịch This Is Our Youth tại West End và nhạc kịch Sunday in the Park with George tại Broadway, cùng với các vở Constellations và Sea Wall/A Life. Vai diễn trong vở Sea Wall/A Life đã mang về cho anh giải Tony cho nam diễn viên chính xuất sắc nhất thể loại kịch. Ngoài diễn xuất, Gyllenhaal còn sôi nổi với các vấn đề chính trị và xã hội.

Đầu đời

Jacob Benjamin Gyllenhaal sinh ngày 19 tháng 12 năm 1980 tại Los Angeles, California, là con trai của nhà sản xuất phim và biên kịch Naomi Foner (nhũ danh Achs) và đạo diễn Stephen Gyllenhaal. Nữ diễn viên Maggie Gyllenhaal, chị gái anh, xuất hiện cùng Jake trong bộ phim Donnie Darko. Cha của Gyllenhaal mang hai dòng máu Thụy Điển và Anh, đồng thời cũng là dòng dõi của dòng họ Gyllenhaal thuộc giới quý tộc Thụy Điển. Tổ tiên cuối cùng của anh sinh ra ở Thụy Điển là ông cố Anders Leonard Gyllenhaal. Mẹ Jake là người Do Thái, sinh ra tại thành phố New York trong một gia đình Do Thái Ashkenazi vốn có xuất thân từ Nga và Ba Lan; Jake cũng cho biết anh luôn tự coi mình là một người Do Thái. Vào ngày sinh nhật thứ 13, Jake thực hiện nghi thức "kiểu Bar Mitzvah nhưng không có trang phục truyền thống" tại một khu nhà dành cho người vô gia cư vì cha mẹ anh muốn anh nhớ và tỏ lòng biết ơn đến gốc gác của gia đình.

Cha mẹ anh yêu cầu anh làm thêm vào mùa hè để có thể phần nào nuôi sống bản thân, do đó Jake được nhận làm vệ sĩ cứu đắm và dọn bàn tại một nhà hàng là chỗ quen biết với gia đình. Anh nói rằng họ đã khuyến khích sự biểu hiện nghệ thuật: "Tôi có cha mẹ vốn thường xuyên ủng hộ tôi ở một số mặt nhất định. Về những mặt khác, họ còn nhiều thiếu sót. Nhưng chắc chắn là gia đình tôi luôn giỏi nhất ở khả năng thể hiện và sáng tạo".

Sự nghiệp diễn xuất

1991–2000: Khởi nghiệp
Khi còn nhỏ, Gyllenhaal thường xuyên được tiếp xúc với việc làm phim do những mối quan hệ sâu sắc trong ngành của gia đình. Anh bắt đầu sự nghiệp diễn xuất với vai diễn con trai của Billy Crystal trong phim hài City Slickers năm 1991. Năm 1992 cha mẹ không cho phép Gyllenhaal tham gia trong bộ phim The Mighty Ducks vì anh sẽ phải xa nhà hai tháng. Trong những năm sau đó, gia đình cho phép Gyllenhaal tham gia những buổi thử vai, nhưng thường xuyên cấm anh nhận vai nếu được chọn. Một vài lần anh được xuất hiện trong những phim cha mình làm đạo diễn. Gyllenhaal góp mặt trong bộ phim ra mắt năm 1993 A Dangerous Woman cùng với chị gái Maggie; trong "Bop Gun", một tập trong bộ phim truyền hình Homicide: Life on the Street năm 1994; và trong bộ phim hài Homegrown năm 1998. Cùng với mẹ, Jake và Maggie xuất hiện trong hai tập của Molto Mario, một chương trình nấu ăn Italia trên kênh truyền hình Food Network. Cho đến năm cuối trung học, anh chỉ tham gia duy nhất một bộ phim nữa không do cha mình đạo diễn là phim Josh and S.A.M năm 1993, một bộ phim phiêu lưu trẻ em ít được biết đến.

Gyllenhaal tốt nghiệp trường Harvard-Westlake tại Los Angeles năm 1998, sau đó nhập học đại học Columbia, nơi mẹ anh tốt nghiệp và chị gái cũng đang học năm cuối, với chuyên ngành tôn giáo và triết học phương Đông. Tại Columbia, anh cư trú ở ký túc xá John Jay Hall. Gyllenhaal bỏ học sau hai năm để tập trung vào sự nghiệp diễn xuất, nhưng vẫn bày tỏ mong muốn được tốt nghiệp. Anh có vai chính đầu tay trong phim October Sky năm 1999, một tác phẩm được chuyển thể từ cuốn tự truyện Rocket Boys của Homer Hickam, trong đó anh khắc họa một người đàn ông trẻ tuổi đến từ Tây Virginia phấn đấu để giành được một học bổng khoa học để không phải trở thành thợ mỏ. Bộ phim được đón nhận tích cực và thu về 32 triệu USD tại phòng vé; báo Sacramento News and Review mô tả đây là một "màn trình diễn đột phá" của Gyllenhaal.

2001–2004: Từ Donnie Darko đến sân khấu Luân Đôn
Donnie Darko của đạo diễn Richard Kelly, bộ phim thứ hai mà Gyllenhaal thủ vai chính, không đạt được thành tích tốt tại phòng vé khi ra mắt lần đầu năm 2001, nhưng về sau trở thành phim cult với một lượng khán giả trung thành đáng kể. Tác phẩm lấy bối cảnh năm 1988 với Gyllenhaal trong vai một thiếu niên nổi loạn, sau khi thoát chết đã nhìn thấy ảo ảnh của một con thỏ cao 6 bộ (1,8 m) tên Frank nói với cậu ta rằng thế giới đang đi đến bờ vực diệt vong. Diễn xuất của Gyllenhaal được giới chuyên môn đón nhận tích cực; Gary Mairs của trang Culture Vulture viết rằng Gyllenhaal "đã thực hiện được một kỹ thuật khó với việc tạo cảm giác vừa thờ ơ vừa bị làm phiền một cách sâu sắc, có khi trong cùng một phân cảnh".

Vai diễn tiếp theo của Gyllenhaal là viên phi công Kelston trong bộ phim Highway năm 2002 đóng chung với Jared Leto. Diễn xuất của anh được một nhà phê bình mô tả là "ngu ngốc, sáo rỗng và không đủ tốt để ra rạp (straight-to-video)." Gyllenhaal thành công hơn khi sánh vai cùng Jennifer Aniston trong The Good Girl, ra mắt tại Liên hoan phim Sundance năm 2002; anh cũng góp mặt trong bộ phim Lovely & Amazing cùng với Catherine Keener. Trong cả hai phim, Gyllenhaal vào vai một nhân vật tâm lý không ổn định và có một mối quan hệ tùy tiện với một người phụ nữ hơn tuổi. Gyllenhaal về sau gọi đó là những vai diễn "định hình phong cách" của mình. Sau đó, Gyllenhaal góp mặt trong bộ phim hài tình cảm Bubble Boy của hãng phim Touchstone, một phần dựa vào câu chuyện của David Vetter. Bộ phim khắc họa những cuộc phiêu lưu của nhân vật chính khi anh theo đuổi tình yêu của đời mình trước khi cô kết hôn với một người đàn ông khác. Tác phẩm bị giới phê bình chỉ trích mạnh mẽ; Paul Clinton của CNN nó là "ngu ngốc và chẳng có cái gì tốt để bù đắp lại cả".

Sau Bubble Boy, Gyllenhaal góp mặt cùng Dustin Hoffman, Susan Sarandon và Ellen Pompeo trong Moonlight Mile (2002), với vai một người đàn ông trẻ tuổi đối mặt với cái chết của vị hôn thê và sự đau buồn của bố mẹ cô gái. Câu chuyện, vốn nhận được những đánh giá trái chiều, một phần được dựa trên trải nghiệm cá nhân của biên kịch/đạo diễn Brad Silberling sau khi người bạn gái Rebecca Schaeffer bị sát hại. Cùng năm, Gyllenhaal có màn ra mắt sân khấu kịch Luân Đôn với vai chính trong bản làm lại This Is Our Youth của Kenneth Lonergan. Anh nói rằng, "Tất cả những diễn viên tôi ngưỡng mộ đều tham gia sân khấu kịch, vì vậy tôi biết rằng tôi phải thử sức mình." Vở kịch được công diễn tám tuần tại sân khấu West End của Luân Đôn; Gyllenhaal nhận phản hồi chuyên môn tốt và giành giải thưởng Evening Standard Theatre Award cho hạng mục Diễn viên mới xuất sắc.

Gyllenhaal suýt giành được vai Người Nhện trong bộ phim Người Nhện 2 (2004) khi đạo diễn Sam Raimi lo ngại về sức khỏe của diễn viên chính phần phim gốc, Tobey Maguire. Tuy nhiên, Maguire sau đó hồi phục và phần tiếp theo được bấm máy mà không có Gyllenhaal. (Hai diễn viên này về sau góp mặt cùng nhau trong Brothers năm 2009, tương đồng nhau đến mức Gyllenhaal vẫn đùa rằng các tài xế taxi thường gọi anh là "Người Nhện".) Vào năm 2003, anh cũng đã thử vai Người Dơi trong phim siêu anh hùng Huyền thoại Người Dơi và đã tiến rất gần đến vai diễn chính thức, nhưng sau đó Christian Bale là người cuối cùng được chọn. Thay vào đó, Gyllenhaal thủ vai chính trong phim bom tấn khoa học giả tưởng The Day After Tomorrow năm 2004, với Dennis Quaid trong vai người bố.

2005–2011: Chuyện tình sau núi và loạt vai diễn chính

Năm 2005, Gyllenhaal tham gia phim Proof cùng với Gwyneth Paltrow và Anthony Hopkins, tại đây anh thủ vai một sinh viên cao học ngành toán cố gắng thuyết phục nhân vật của Paltrow công bố một chứng minh có tính cách mạng về một bài toán đang làm đau đầu giới toán học. Tác phẩm nhìn chung nhận được phản hồi chuyên môn tốt. Anh cũng góp mặt trong Jarhead của Sam Mendes, vào vai một lính thủy đánh bộ Hoa Kỳ trong cuộc chiến tranh Vùng Vịnh lần thứ nhất. Phim được đón nhận tích cực; Stephen Hunter của The Washington Post đánh giá cao diễn xuất của Gyllenhaal, viết rằng "anh đã khiến chúng ta thấy được trí thông minh của nhân vật" và "anh không cảm thấy ghen tị với sự chú ý của máy quay khi nó hướng đến người khác".

Trong Chuyện tình sau núi (2005), Gyllenhaal và Heath Ledger vào vai hai người đàn ông trẻ gặp nhau khi làm những người chăn cừu và bắt đầu một mối quan hệ tình dục vào năm 1963, kéo dài suốt 20 năm. Tác phẩm thường được giới truyền thông đề cập với cụm từ viết tắt "bộ phim cao bồi đồng tính nam" ("the gay cowboy movie"), cho dù có nhiều ý kiến khác nhau về xu hướng tình dục của các nhân vật trong phim. Trong các giải thưởng và đề cử mà phim nhận được có giải Sư tử vàng tại Liên hoan phim Venice. Tác phẩm giành ba giải Oscar, còn Gyllenhaal được đề cử ở hạng mục Nam diễn viên phụ xuất sắc nhất cho màn trình diễn của mình, nhưng thất bại dưới tay George Clooney trong phim Syriana. Phim cũng đoạt bốn giải Quả cầu vàng và bốn giải BAFTA (trong đó Gyllenhaal đoạt giải Nam diễn viên phụ xuất sắc nhất). Anh và Ledger cùng giành giải Điện ảnh của MTV trong hạng mục "Nụ hôn đẹp nhất" năm 2006. Không lâu sau giải Oscar năm 2006, Gyllenhaal được mời vào Viện Hàn lâm như một sự thừa nhận cho sự nghiệp diễn xuất của mình.

Gyllenhaal có những cảm giác khác nhau về trải nghiệm làm việc cùng đạo diễn Lý An trong phim Chuyện tình sau núi, nhưng nói chung anh có nhiều lời hoan nghênh hơn là chê trách về phong cách chỉ đạo. Trong khi phàn nàn về việc Lý có xu hướng giữ khoảng cách với các diễn viên trong quá trình làm phim, Gyllenhaal khen ngợi khả năng động viên cũng như cách tiếp cận tinh tế của ông. Tại lễ trao giải của Hội Đạo diễn Hoa Kỳ diễn ra ngày 28 tháng 1 năm 2006, Gyllenhaal cũng ca ngợi Lý An vì "sự khiêm tốn và sự tôn trọng dành cho mọi người xung quanh". Khi được hỏi về những cảnh hôn nhau cùng Heath Ledger trong Chuyện tình sau núi, Gyllenhaal nói "Là một diễn viên, tôi nghĩ chúng ta nên chấp nhận những khoảnh khắc mà mình thấy khó chịu nhất." Khi được hỏi về những cảnh quay nhạy cảm hơn với Ledger, Gyllenhaal ví chúng như là "đang đóng cảnh tình dục với một phụ nữ mà tôi không hứng thú." Sau khi Chuyện tình sau núi ra mắt, có những tin đồn xuất hiện xung quanh xu hướng tình dục của Gyllenhaal. Khi được hỏi về chúng trong một cuộc phỏng vấn, anh cho biết: "Bạn biết đấy, thật khoái khi có tin đồn rằng tôi là người song tính. Điều đó có nghĩa là tôi có thể đóng nhiều loại vai hơn. Tôi cởi mở với việc mọi người muốn gọi tôi là ai. Tôi chưa bao giờ thực sự bị hấp dẫn bởi đàn ông về mặt tình dục, nhưng tôi không nghĩ mình phải sợ nếu như điều đó xảy ra."

Gyllenhaal dẫn truyện trong bộ phim hoạt hình ngắn The Man Who Walked Between the Towers năm 2005, chuyển thể từ cuốn sách cùng tên của Mordicai Gerstein kể về màn đi trên dây nổi tiếng của Philippe Petit. Tháng 1 năm 2007, khi làm dẫn chương trình Saturday Night Live, anh mặc một bộ váy dạ hội lấp lánh và hát bài "And I Am Telling You I'm Not Going" của vở nhạc kịch Dreamgirls trong phần giới thiệu đầu chương trình. Sau đó, Gyllenhaal thủ vai chính trong phim giật gân kỳ bí Zodiac (2007) của đạo diễn David Fincher, dựa trên câu chuyện về sát thủ Zodiac. Anh vào vai Robert Graysmith, một họa sĩ làm việc cho tờ San Francisco Chronicle. Để chuẩn bị cho vai diễn, Gyllenhaal đến gặp Graysmith và ghi hình lại để nghiên cứu phong cách và tính cách của ông. Bộ phim nhận được phản hồi tốt từ giới chuyên môn; viết trên The Sydney Morning Herald, Paul Byrnes cho rằng đây là tác phẩm "thương tâm, đầy kích thích và ám ảnh", đồng thời gọi Gyllenhaal là "tuyệt vời". Tiếp theo, anh đóng cùng Meryl Streep, Alan Arkin và Reese Witherspoon trong bộ phim Rendition (2007) do Gavin Hood đạo diễn, với nội dung về chính sách dẫn độ nghi phạm người nước ngoài đến các quốc gia khác để thẩm vấn. Mặc dù phim nhận phản hồi trái chiều nhưng David Edelstein của tạp chí New York đã gọi Gyllenhaal là "hấp dẫn ... anh là một diễn viên kín tiếng. Nhưng anh đã xây dựng được hạn chế ấy vào trong nhân vật". Hai năm sau, Gyllenhaal xuất hiện cùng Tobey Maguire và Natalie Portman trong Brothers của Jim Sheridan, phiên bản làm lại từ bộ phim Đan Mạch cùng tên năm 2004 của Susanne Bier. Tác phẩm đón nhận những nhận xét trái chiều và chỉ đạt doanh thu ở mức trung bình, song Anthony Quinn của The Independent cảm nghĩ rằng Gyllenhaal và Maguire có "diễn xuất chân thật". Gyllenhaal cũng chia sẻ rằng phần thể hiện của Maguire trong phim đã làm ảnh hưởng đến diễn xuất của mình trong suốt sự nghiệp.

Năm tiếp theo, Gyllenhaal thủ vai chính trong bộ phim chuyển thể từ trò chơi Hoàng tử Ba Tư: Dòng cát thời gian, được sản xuất bởi Jerry Bruckheimer và phát hành bởi Disney. Anh góp mặt trong bộ phim hài tình cảm Love and Other Drugs đóng chung với Anne Hathaway, ra mắt ngày 24 tháng 11 năm 2010, mang lại cho anh giành một đề cử giải Quả cầu Vàng. Philip French của The Guardian hoan nghênh việc Gyllenhaal lựa chọn một vai diễn hài, trái ngược với các vai diễn điện ảnh trước đây, nhưng nhận thấy tác phẩm đã "sẩy chân một cách tệ hại". Sau đó, Gyllenhaal đóng vai đại úy Colter Stevens trong bộ phim giật gân du hành thời gian Mật mã gốc, dự án duy nhất mà anh tham gia trong năm 2011. Mặc dù chỉ ra cốt truyện của tác phẩm là thiếu thực tế, Peter Howell của Toronto Star vẫn dành lời khen cho phần diễn xuất chính của các diễn viên.

2012–2018: Thắng lợi chuyên môn và ra mắt tại Broadway

Gyllenhaal đóng cùng Michael Peña trong bộ phim End of Watch của đạo diễn David Ayer, một tác phẩm mà anh đồng thời giữ vai trò giám đốc sản xuất, nói về hai cảnh sát viên ở Los Angeles. Phim ra mắt ngày 21 tháng 9 năm 2012 và nhận được những phản hồi tích cực; nhà phê bình Roger Ebert nhận xét "End of Watch là một trong những bộ phim cảnh sát hay nhất trong những năm gần đây, một sự hợp nhất bậc thầy giữa biểu diễn và những cảnh hành động thót tim", còn Andrew O'Hehir trên Salon thì cho rằng đây "ít nhất là bộ phim cảnh sát hay nhất kể từ We Own the Night của James Gray hay Training Day của Antoine Fuqua (mà, không phải ngẫu nhiên, cũng do Ayer viết kịch bản)". Để chuẩn bị cho vai diễn này, Gyllenhaal đã phải tham gia huấn luyện chiến thuật và những lần đi tuần thật sự cùng bạn diễn Michael Peña để nắm được ngôn ngữ của các nhân vật.

Gyllenhaal là thành viên ban giám khảo tại Liên hoan phim quốc tế Berlin lần thứ 62 diễn ra vào tháng 2 năm 2012. Cũng trong năm 2012, anh ra mắt sân khấu Off-Broadway trong vở kịch If There Is I Haven't Found It Yet của Nick Payne tại nhà hát Laura Pels của Roundabout Theatre Company. Năm 2013 chứng kiến sự xuất hiện của Gyllenhaal trong hai bộ phim được đạo diễn bởi Denis Villeneuve, người mà Gyllenhaal gọi là "một người anh trai" của mình. Trong tác phẩm đầu tiên, phim giật gân Lần theo dấu vết, anh thủ vai một điều tra viên tên Loki đi tìm kẻ bắt cóc hai bé gái nhỏ tuổi. Nhà phê bình phim của Rolling Stone, Peter Travers, tán dương diễn xuất "hiếm có" của Gyllenhaal trong phim. Ở lần hợp tác thứ hai, Gyllenhaal tham gia cùng lúc hai vai gồm một giáo viên dạy lịch sử và doppelgänger của anh ta, trong phim giật gân Enemy. Năm kế tiếp, anh sản xuất và đóng vai chính trong bộ phim giật gân tội phạm Kẻ săn tin đen, giành được đề cử giải Quả cầu vàng và giải thưởng của Nghiệp đoàn diễn viên màn ảnh cho phần diễn xuất. Ben Sachs của tờ Chicago Reader gọi phần thể hiện của Gyllenhaal là "gây chú ý" và thêm rằng anh đã "tạo nên một sự hiện diện đáng nhớ trên màn ảnh".

Gyllenhaal khởi đầu sự nghiệp diễn xuất trên sân khấu Broadway trong vở Constellations của Nick Payne tại nhà hát Samuel J. Friedman, tham gia chung với Ruth Wilson. Vở kịch bắt đầu công diễn từ tháng 1 năm 2015 và kết thúc vào tháng 3. Cùng năm đó, Gyllenhaal góp mặt trong tác phẩm hài Accidental Love, một bộ phim được quay tại South Carolina từ năm 2008 có Jessica Biel cùng tham gia, cũng như trong bộ phim thể thao chính kịch Southpaw của đạo diễn Antoine Fuqua. Viết trên The Independent, Geoffrey Macnab gọi diễn xuất của Gyllenhaal ở vai võ sĩ quyền Anh trong Southpaw là "hợp lý", đồng thời cũng ca ngợi "sự tổn thương cảm xúc" của anh, bất chấp kịch bản cũ kỹ. Tiếp theo, anh đóng vai nhà leo núi người Mỹ Scott Fischer trong Everest của Baltasar Kormákur, dựa trên câu chuyện về thảm họa trên núi Everest năm 1996; phim đạt thành công lớn tại phòng vé với doanh thu toàn cầu 203 triệu USD. Cuối cùng, anh xuất hiện ở bộ phim hài chính kịch Demolition của Jean-Marc Vallée trong vai nhân viên ngân hàng đầu tư Davis Mitchell, một người đang gầy dựng lại cuộc đời sau khi mất đi người vợ của mình. Bilge Ebiri của The Village Voice đánh giá cao diễn xuất của Gyllenhaal, viết rằng "anh đã thể hiện xuất sắc cái sự tò mò đầy trẻ con của Davis, cái sự lưỡng lự đầy lặng lẽ và trố mắt của một ai đó mới lần đầu khám phá ra thế giới". Anh cũng là thành viên giám khảo cho các hạng mục giải thưởng chính của Liên hoan phim Cannes 2015.Năm 2016, Gyllenhaal góp mặt trong bộ phim giật gân neo-noir Nocturnal Animals do Tom Ford đạo diễn, chuyển thể từ tiểu thuyết Tony and Susan của Austin Wright. Phim được giới chuyên môn đón nhận tích cực; Sandra Hall của The Sydney Morning Herald dành lời khen cho sự xuất sắc của màn diễn xuất hai vai cùng lúc đến từ Gyllenhaal, trong khi Justin Chang của Los Angeles Times viết rằng phần thể hiện của anh hàm chứa "những sắc thái cảm xúc phong phú" và sự xúc cảm mãnh liệt leo thang đến mức khó cưỡng. Tháng 10 năm 2016, anh xuất hiện trong vai George ở bốn buổi diễn hòa nhạc từ thiện vở nhạc kịch Sunday in the Park with George của Stephen Sondheim và James Lapine tại nhà hát New York City Center. Alexis Soloski của The Guardian cho số điểm tuyệt đối 5 sao và ca ngợi phần hát "tuyệt vời" của Gyllenhaal. Bắt đầu từ tháng 2 năm 2017, Gyllenhaal trở lại với vai trên tại nhà hát Hudson (vừa được mở cửa trở lại thời điểm đó) ở Broadway. Ben Brantley của The New York Times khen ngợi "sự hiện diện sục sôi trên sân khấu, trong đó đôi mắt anh cũng chính là trọng tâm của anh". Theo dự kiến ban đầu, Gyllenhaal sẽ xuất hiện trong vở Burn This của Lanford Wilson dưới sự chỉ đạo của Michael Mayer vào năm 2017, nhưng vở kịch này sau đó được tái khởi động vào năm 2019 với sự góp mặt của Adam Driver, trong khi vở có Gyllenhaal tham gia được cho là đã bị hủy bỏ.

Năm 2017, Gyllenhaal thủ vai phi hành gia David Jordan trong bộ phim khoa học giả tưởng kinh dị Mầm sống hiểm họa; Eric Henderson của Slant Magazine cho rằng anh đã "chết đằng sau đôi mắt ngay từ phân cảnh đầu tiên của mình". Anh cũng có vai phụ trong tác phẩm phiêu lưu hành động Okja và góp mặt trong phim chính kịch Stronger, dựa trên câu chuyện về nạn nhân sống sót vụ nổ bom tại Marathon Boston, Jeff Bauman. Trong bài viết đánh giá phim Stronger, Geoffrey Macnab của The Independent có lời khen cho sự đa tài và phần diễn xuất "nổi bật" của Gyllenhaal trong vai Bauman. Năm tiếp theo, Gyllenhaal tham gia phim chính kịch Wildlife đóng chung với Carey Mulligan, tại đây anh thủ vai một người cha tạm xa cách gia đình để nhận lấy một công việc nguy hiểm. Phim được dựa trên tiểu thuyết cùng tên năm 1990 của Richard Ford. Ella Kemp, viết cho tạp chí Sight & Sound, ca ngợi sự phối hợp ăn ý giữa các diễn viên chính "xì ra với một động lực dễ dàng". Anh cũng có vai trong phim chính kịch Viễn Tây The Sisters Brothers (2018).

2019–nay: Phim hành động và giật gân
Gyllenhaal tái ngộ đạo diễn Kẻ săn tin đen, Dan Gilroy, trong bộ phim giật gân Bức họa ma quái, tại đây anh thủ vai nhà phê bình nghệ thuật Mort Vandewalt. Phim ra mắt tại Liên hoan phim Sundance 2019 và được phát hành bởi Netflix. Peter Debrudge của Variety cho rằng Gyllenhaal "đang thưởng thức thêm một trong những màn thể hiện mang chất camp theo cách đả kích". Tiếp theo, Gyllenhaal thủ vai nhân vật phản diện truyện tranh Mysterio / Quentin Beck trong phim siêu anh hùng Người Nhện xa nhà, hậu truyện của Người Nhện: Trở về nhà, lấy bối cảnh trong Vũ trụ Điện ảnh Marvel. Tác phẩm là một trong những phim ăn khách nhất năm 2019 với doanh thu toàn cầu 1,13 tỷ USD. Cùng năm, anh xuất hiện cùng với Tom Sturridge trong Sea Wall/A Life, một màn độc thoại kép do Nick Payne và Simon Stephens chắp bút, tại nhà hát Hudson ở Broadway. Anh được đề cử giải Tony ở hạng mục Nam diễn viên chính xuất sắc nhất thể loại kịch cho vai diễn nói trên. Gyllenhaal cũng góp giọng cho bộ phim hoạt hình Spirit: Chú ngựa bất kham (2021). Cũng trong năm 2021, anh thủ vai điều tra viên Joe Baylor trong phim giật gân tội phạm The Guilty, phiên bản làm lại của bộ phim Đan Mạch cùng tên năm 2018.

Năm 2022, Gyllenhaal đóng vai một tên tội phạm trong bộ phim hành động giật gân Xe cấp cứu của Michael Bay; phim nhận phản hồi trái chiều từ giới chuyên môn. Anh cũng lồng tiếng một nông dân trong phim hoạt hình Thế giới lạ lùng của Disney. Năm 2023, Gyllenhaal tham gia phim Khế ước của Guy Ritchie và dự kiến sẽ góp mặt trong tác phẩm hành động Road House của Doug Liman.

Hình ảnh trên truyền thông
Gyllenhaal có tên trong danh sách "50 người đẹp nhất thế giới" của tạp chí People năm 2006. Cùng năm đó anh có mặt trong danh sách "Những người độc thân quyến rũ nhất" cũng của tạp chí này. Tháng 4 năm 2012, trang web truyền thông Shalom Life xếp anh đứng thứ 6 trong số "50 người đàn ông Do Thái tài năng, thông minh, hài hước và quyến rũ nhất thế giới". Năm 2013, anh xếp thứ 35 trong cuộc bầu chọn "100 ngôi sao điện ảnh gợi cảm nhất" của tạp chí Empire. Trong một cuộc bầu chọn khác do tạp chí Glamour thực hiện, Gyllenhaal được chọn là một trong "những người đàn ông gợi cảm nhất năm 2018".

Đời tư

Gia đình và các mối quan hệ
Gia đình Gyllenhaal gồm đạo diễn Stephen Gyllenhaal, biên kịch Naomi Foner cùng hai diễn viên Jake và Maggie Gyllenhaal. Maggie kết hôn với Peter Sarsgaard, bạn diễn của Gyllenhaal trong Jarhead và Rendition. Tháng 12 năm 2006, hai chị em Gyllenhaal thoát chết trong vụ cháy nhà hàng Manka's tại Inverness, California, nơi họ đang đi nghỉ.

Gyllenhaal có cả cha và mẹ đỡ đầu, những người mà anh miêu tả là "cha mẹ đỡ đầu nổi tiếng". Nam diễn viên và đạo diễn Paul Newman là cha đỡ đầu của anh, trong khi nữ diễn viên Jamie Lee Curtis là mẹ đỡ đầu. Những cha mẹ đỡ đầu khác của anh bao gồm một cặp đồng tính nam và đạo diễn hình ảnh Robert Elswit. Bản thân Gyllenhaal cũng là cha đỡ đầu của Matilda Rose Ledger (sinh ngày 28 tháng 10 năm 2005), con gái của Heath Ledger và Michelle Williams, đều là bạn diễn của anh trong Chuyện tình sau núi.

Gyllenhaal bắt đầu hẹn hò với nữ diễn viên Kirsten Dunst vào năm 2002 sau khi họ được chị gái Maggie, người đã đóng chung với Dunst trong Mona Lisa Smile, giới thiệu; họ chia tay nhau vào năm 2004. Sau đó anh qua lại với bạn diễn trong Rendition Reese Witherspoon từ năm 2007 đến năm 2009. Anh có quan hệ tình cảm với ca sĩ kiêm nhạc sĩ Taylor Swift từ tháng 10 năm 2010 đến tháng 1 năm 2011, người mẫu Alyssa Miller từ tháng 7 đến tháng 12 năm 2013, và người mẫu người Pháp Jeanne Cadieu từ cuối năm 2018.

Chính trị và các sở thích khác
Gyllenhaal hoạt động chính trị tích cực. Anh tham gia một quảng cáo cho tổ chức phi lợi nhuận Rock the Vote và cùng với chị gái đến thăm Đại học Nam California để khuyến khích sinh viên tham gia bỏ phiếu trong cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ năm 2004. Anh cũng tham gia vào chiến dịch tranh cử của ứng cử viên đảng Dân chủ John Kerry. Tuy nhiên, Gyllenhaal cho biết rằng "Tôi thấy thất vọng khi các diễn viên nói về chính trị; tôi thuộc về chính trị và tôi đưa ra quyết định trong các bộ phim của mình mà tôi nghĩ là có tính chính trị. Tôi nỗ lực và nói ra các thứ với những gì tôi làm." Tại cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2018, Gyllenhaal tuyên bố ủng hộ ứng viên Thượng viện Beto O'Rourke qua một bài đăng trên Facebook. Bài đăng này kèm theo một bức ảnh chụp anh đang mặc áo in chữ "BETO" cùng đoạn viết dài nhằm đồng thời tuyên bố ủng hộ các ứng viên Stacey Abrams, Andrew Gillum, Kyrsten Sinema và Jacky Rosen tại các cuộc bầu cử cấp Thượng viện hoặc Thống đốc mà họ tham gia.

Gyllenhaal nói trong một cuộc phỏng vấn rằng anh tái chế rác thải thường xuyên và bỏ ra 400 USD mỗi năm để trồng cây tại một khu rừng ở Mozambique, một phần để quảng bá chương trình Future Forests. Sau khi đóng máy bộ phim The Day After Tomorrow, anh bay đến Bắc Cực để quảng bá nâng cao nhận thức về biến đổi khí hậu. Gyllenhaal đã xem nhà hoạt động khí hậu Greta Thunberg là một nhân vật truyền cảm hứng.

Năm 2003, Gyllenhaal tham gia vào một chiến dịch quảng cáo của American Civil Liberties (Các quyền tự do của công dân Mỹ). Gyllenhaal là thành viên danh dự trong Hội đồng Cố vấn của Ney Eyes For the Needy, tổ chức phi lợi nhuận cung cấp kính mắt tái chế tại Mỹ, đồng thời cũng là một trong các nghệ sĩ tham gia chương trình từ thiện Stand Up to Cancer. Anh là thành viên ban giám đốc của Anti-Recidivism Coalition và tham gia công việc tình nguyện tại các trung tâm giam giữ vị thành niên ở California cùng với nhà sáng lập Scott Budnick. Năm 2014, Gyllenhaal tham dự một sự kiện nhằm quyên góp cho Headstrong Project, một tổ chức chuyên hỗ trợ điều trị cựu chiến binh đang bị hậu chấn tâm lý, tại đây anh đọc bài thơ do một cựu chiến binh sáng tác. Đến năm 2017, anh tham gia một sự kiện quyên góp để giúp đỡ các nạn nhân bị mất chi trong cuộc tấn công khủng bố ngày 11 tháng 9 năm 2001.

Gyllenhaal đã nghiên cứu về Phật giáo; anh từng nói rằng "Tôi không phải là một Phật tử chính danh, nhưng tôi luôn cố gắng thực hành chánh niệm" và rằng anh nỗ lực ngồi thiền mỗi ngày.

Các tác phẩm đã tham gia và giải thưởng
Các phim được đón nhận tích cực nhất của Gyllenhaal, theo trang tổng hợp đánh giá Rotten Tomatoes, bao gồm October Sky (1999), Donnie Darko (2001), Lovely & Amazing (2002), Chuyện tình sau núi (2005), Zodiac (2007), Mật mã gốc (2011), End of Watch (2012), Kẻ săn tin đen (2014) và Stronger (2017). Anh đã được đề cử một giải Oscar, hai giải Quả cầu vàng, ba giải BAFTA và ba giải của Nghiệp đoàn diễn viên màn ảnh.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sinh năm 1980
Nhân vật còn sống
Nam diễn viên điện ảnh Mỹ
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 20
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 21
Nam diễn viên sân khấu Mỹ
Nam diễn viên truyền hình Mỹ
Nam diễn viên thiếu nhi Mỹ
Người Mỹ gốc Anh
Cựu sinh viên Đại học Columbia
Người giành giải BAFTA cho Nam diễn viên phụ xuất sắc nhất
Nam diễn viên Los Angeles
Người Mỹ gốc Thụy Điển


title: Dalopius corvinus

text:
Dalopius corvinus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Brown miêu tả khoa học năm 1934.

Chú thích

Tham khảo

Dalopius


title: Eudolia nepalica

text:
Eudolia nepalica là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 1990.

Chú thích

Tham khảo

Eudolia


title: Nhà khoa học điên

text:
Nhà khoa học điên hay nhà bác học điên là một nhân vật điển hình trong các tác phẩm giả tưởng. Dù ở phe phản diện, chính diện hay trung lập, họ đều có tài năng phi thường, tính cách lập dị, đôi khi vụng về, và làm việc với những công nghệ giả tưởng nhằm phục vụ cho một kế hoạch nào đó (nếu có). Ngoài ra, họ không thấy điều ác trong việc "đóng vai Chúa". Không phải tất cả các nhà khoa học điên đều là ác hay phản diện, một số có thể nhân từ, có những ý định tốt, ngay cả khi hành động của họ là nguy hiểm hoặc có vấn đề, có thể tình cờ đẩy họ vào vai phản diện. Trong một số trường hợp, họ là nhân vật chính (hoặc về phe chính nghĩa), chẳng hạn như Dexter trong loạt phim hoạt hình Phòng thí nghiệm của Dexter, Tiến sĩ Muto, tiến sĩ Benjamin Jeffcoat, hoặc tiến sĩ Emmett "Doc" Brown trong bộ phim Trở lại tương lai.

Lịch sử

Tiền thân

Trong phim truyện giả tưởng

Sau 1945

Xem thêm
Igor

 Chuyên gia mất trí
 Kỹ thuật sáng tạo
 Boffin (từ lóng)
 Người lập dị
 Danh sách các nhà bác học điên
 Hoang tưởng
 Lập dị

Tham khảo

 Garboden, Nick (2007). Mad Scientist or Angry Lab Tech: How to Spot Insanity. Portland: Doctored Papers. ISBN 1-56363-660-3.
 Haynes, Roslynn Doris (1994). From Faust to Strangelove: Representations of the Scientist in Western Literature. Baltimore: Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-4801-6.
 Christopher Frayling – Mad, Bad and Dangerous?: The Scientist and the Cinema (Reaktion Books, 2005) ISBN 1-86189-255-1
 Junge, Torsten; Doerthe Ohlhoff (2004). Wahnsinnig genial: Der Mad Scientist Reader. Aschaffenburg: Alibri. ISBN 3-932710-79-7.
 Norton, Trevor (2010). Smoking Ears and Screaming Teeth. (A witty celebration of the great eccentrics...). Century. ISBN 978-1-84605-569-0
 Schneider, Reto U. (2008). The Mad Science Book. 100 Amazing Experiments from the History of Science. London: Quercus. ISBN 978-1-84724-494-9
 Tudor, Andrew (1989). Monsters and Mad Scientists: A Cultural History of the Horror Movie. Oxford: Blackwell. ISBN 0-631-15279-2.
 Weart, Spencer R. (1988). Nuclear Fear: A History of Images. Cambridge, Mass.: Harvard University Press.

Liên kết ngoài
 Analyzing the culture motif
 Gary Hoppenstand, "Dinosaur Doctors and Jurassic Geniuses: The Changing Image of the Scientist in the Lost World Adventure"
 The Scarecrow's Brain – images of the scientist in film, Christopher Frayling
 Breaking Down the Stereotypes of Science by Recruiting Young Scientists
 The Mad Scientist Database with links and Looks
 Mad Science Experiments

Bác học điên
Nhân vật điển hình
Đạo đức khoa học
Đạo đức khoa học và công nghệ
Nhân vật kiểu mẫu


title: Heliocheilus multiradiata

text:
Heliocheilus multiradiata là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở Châu Phi, bao gồm Nam Phi và Zimbabwe.

Liên kết ngoài
 Synonymous Checklist of the South African Lepidoptera
 Checklist of the Lepidoptera of Zimbabwe

Chú thích

Heliocheilus


title: Bairnsdale, Victoria

text:
Bairnsdale là một thành phố ở Gippsland trong bang Victoria, Úc, cách thủ phủ bang Melbourne 67 km về phía đông bắc. Thành phố có dân số 11.282 người (năm 2006).
Bairnsdale nằm trên bãi sông của sông Mitchell, gần nơi sông Mitchell chảy vào hồ King.
Bairnsdale là trung tâm thương mại cho khu vực Đông Gippsland và là thủ phủ của chính quyền địa phương đối với các Shire Đông Gippsland.
Nguồn gốc của tên gọi của thành phố là không chắc chắn, tuy nhiên nó được cho là đã được bắt nguồn từ tên của tài sản thuộc sở hữu của người định cư tiên phong Archibald Macleod.

Khí hậu
Bairnsdale trải qua khí hậu ôn hòa với mùa hè ấm áp và mùa đông mát mẻ, ẩm ướt. Nhiệt độ cao nhất được ghi nhận ở thị trấn là 46,2 độ C vào ngày 7 tháng 2 năm 2009, trong đợt nắng nóng mùa hè Úc đầu năm 2009. Mức thấp nhất, −5,4 độ, được ghi nhận vào ngày 2 tháng 7 năm 2017.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Australian Places - Bairnsdale
Bairnsdale Chamber of Commerce and Industry
CASA
Bairnsdale Hospital
The Imperial War Graves Commission
Lucknow Primary School
Bairnsdale Primary School 754
Bairnsdale West Primary School
Eastwood Bairnsdale
McDermott

Thị trấn ở Victoria (Úc)
Thị trấn ở Đông Gippsland
Quận của Đông Gippsland


title: Discobola gibberina

text:
Discobola gibberina là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Discobola
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Tipula tardigrada

text:
Tipula tardigrada là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Indomalaya.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Colletes alicularis

text:
Colletes alicularis là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Noskiewicz mô tả khoa học năm 1936.

Chú thích

Tham khảo

Colletes
Động vật được mô tả năm 1936


title: Octomeria decumbens

text:
Octomeria decumbens là một loài lan đặc hữu của miền nam và đông nam Brasil.

Hình ảnh

Tham khảo

decumbens


title: Musk Orchid

text:
The musk orchid (Herminium monorchis) là một commonly occurring species of European lan.

Status and distribution

Status in Britain
Musk orchids have a localised distribution in Britain. Sites ở đó nó is found include Ham Hill in Wiltshire.

Hình ảnh

Tham khảo

Herminium
Thực vật được mô tả năm 1753
Lan Châu Á
Lan Châu Âu


title: Grand Rapids, Michigan

text:
Grand Rapids là một thành phố ở tiểu bang Michigan, Hoa Kỳ. Thành phố tọa lạc bên sông Grand khoảng 40 dặm Anh về phía đông hồ Michigan. Theo điều tra dân số Hoa Kỳ 2010, thành phố có dân số 188.040 người. Năm 2010, vùng đô thị Grand Rapids có dân số 774.160 người và vùng thống kê kết hợp, Grand Rapids-Muskegon-Holland, có dân số 1.321.557 người. Thành phố là quận lỵ của quận Kent, Michigan, là thành phố lớn thứ nhì về dân số ở Michigan (sau Detroit), và là thành phố lớn nhất ở West Michigan. Là một trung tâm sản xuất đồ nội thất lịch sử, Grand Rapids có năm công ty đồ nội thất hàng đầu thế giới và được mệnh danh là "Furniture City" (Thành phố Nội thất). Thành phố và các cộng đồng xung quanh có kinh tế đa dạng và đóng góp lớn cho chăm sóc y tế, công nghiệp ô tô, hàng không, sản xuất hàng tiêu dùng.

Các biệt danh khác bao gồm "Thành phố sông" và gần đây là "Thành phố bia" (tên  sau do USA Today đặt và được thành phố sử dụng làm thương hiệu). Thành phố và các cộng đồng xung quanh rất đa dạng về kinh tế, dựa trên các ngành công nghiệp chăm sóc sức khỏe, công nghệ thông tin, ô tô, hàng không và sản xuất hàng tiêu dùng, v.v.

Grand Rapids quê hương thời thơ ấu của Tổng thống Hoa Kỳ Gerald Ford, người được chôn cất cùng vợ Betty trong khuôn viên của Bảo tàng Tổng thống Gerald R. Ford trong thành phố. Sân bay chính của thành phố và một trong những xa lộ của nó cũng được đặt theo tên ông.

Tham khảo

Thành phố của Michigan

Quận Kent, Michigan
Michigan Neighborhood Enterprise Zone


title: Naoriya Pakhanglakpa

text:
Naoriya Pakhanglakpa là một thị trấn thống kê (census town) của quận Imphal West thuộc bang Manipur, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Naoriya Pakhanglakpa có dân số 6619 người. Phái nam chiếm 50% tổng số dân và phái nữ chiếm 50%. Naoriya Pakhanglakpa có tỷ lệ 79% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 85%, và tỷ lệ cho phái nữ là 73%. Tại Naoriya Pakhanglakpa, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Manipur


title: Phạm Mại

text:
Phạm Mại (chữ Hán: 范邁), hay Phạm Tông Mại (范宗邁, ? - ?), hiệu: Kính Khê; là nhà thơ và là quan nhà Trần trong lịch sử Việt Nam.

Tiểu sử
Phạm Mại là người hương Kính Chủ, huyện Giáp Sơn, phủ Tân Hưng; nay là xã Hoành Sơn, thị xã Kinh Môn, tỉnh Hải Dương.

Ông nguyên họ Chúc, tên Cố; sau Trần Nhân Tông (ở ngôi: 1285-1293) cho rằng họ Chúc không phải là họ lớn, mới cho đổi thành họ Phạm, còn tên Cố vì trùng với tên thầy học Nguyễn Sĩ Cố nên đổi thành Mại.

Theo tài liệu thì ba cha con ông đều hay thơ. Cha (không rõ tên) là nhà sư ở Phù Thạch (Hà Tĩnh), em là Phạm Ngộ (hay Phạm Tông Ngộ), làm quan đồng thời với ông .

Không rõ Phạm Mại có thi đỗ gì không, chỉ biết khi Trần Nhân Tông xuất gia (Kỷ Hợi, 1299), Phạm Mại và Phạm Ngộ đều được cử làm Thị nội học sinh để theo hầu .

Đầu đời Trần Minh Tông (ở ngôi: 1314-1323), Phạm Mại được cử đi sứ sang Nguyên (Trung Quốc) cùng với Nguyễn Trung Ngạn. Khi về nước, ông được làm chức Ngự sử trung tán, rồi lần lượt thăng đến chức Môn hạ sảnh đồng tri .

Theo sách Nam Ông mộng lục của Hồ Nguyên Trừng, khi Phạm Mại đang giữ chức Ngự sử trung thừa, thì bị cách chức trong vụ án Trần Quốc Chẩn . Sau khi Quốc Chẩn được minh oan, Phạm Mại mới được thăng làm Tham tri chính sự .

Khi ở Ngự sử đài, Phạm Mại nổi tiếng là người "cương trực dám nói, có phong cách của người bề tôi can ngăn ngày xưa" .

Tác phẩm
Tác phẩm của Phạm Mại hiện chỉ còn 5 bài thơ luật Đường chép trong Toàn Việt thi lục và Việt âm thi tập, và một bài "Thiên thu kim giám phú" (Phú gương vàng nghìn thu).

Thơ Phạm Mại "thanh thoát, bay bướm, có thú thanh cao". Qua bài "Đề ẩn giả sở cư họa vận" (Hoạ vần bài thơ đề nơi ở của ẩn sĩ), và bài "Phỏng tăng" (Thăm sư) "đều có thể tưởng thấy được thái độ, tư cách của ông" . Bài "Thiên thu kim giám phú" nêu một lời răn cần thiết cho người làm vua: rút kinh nghiệm những tấm gương hưng phế trong lịch sử mà tìm ra con đường hay, đường đúng cho mình.
Giới thiệu một bài:

Sách tham khảo
 Ngô Sĩ Liên, Đại Việt sử ký toàn thư (Tập 2). Nhà xuất bản Khoa học Xã hội. 1985.
 Phan Huy Chú, mục "Phạm Tông Mại" in trong Lịch triều hiến chương loại chí (Tập I, phần "Nhân vật chí"). Nhà xuất bản Khoa học Xã hội. 1992.
 Nguyễn Huệ Chi, mục từ "Phạm Mại" in trong Từ điển văn học (bộ mới). Nhà xuất bản Thế giới, 2004.
 Nguyễn Đăng Na (chủ biên), Văn học thế kỷ X-XV, mục từ "Phạm Mại". Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, 2004.

Chú thích

Năm sinh thiếu
Năm mất thiếu
Quan lại nhà Trần
Người Hải Dương
Nhà thơ Việt Nam thời Trần


title: Caloptilia zachrysa

text:
Caloptilia zachrysa là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản (Honshū, Kyūshū), Hàn Quốc, Sri Lanka và Đài Loan.

Sải cánh dài 10.2-13.2 mm.

Ấu trùng ăn Rhododendron indicum, Malus pumila, Malus sylvestris, Photinia (bao gồm Photinia glabra), Prunus persica và Rubus. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Caloptilia


title: Nam Phiếu

text:
Nam Phiếu (chữ Hán giản thể: 南票区, âm Hán Việt: Nam Phiếu khu) là một quận của địa cấp thị Hồ Lô Đảo, tỉnh Liêu Ninh, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận Long Cảng có diện tích 512 kilômét vuông, dân số 150.000 người. Mã số bưu chính là 125027. Quận Nam Phiếu được chia thành 7 nhai đạo, 2 trấn và 2 hương.
Nhai đạo biện sự xứ: Cửu Long, Khâu Bì Câu, Tiểu Lăng, Triệu Gia Truân, Vi Tử Câu, Sa Oa Truân, Tam Gia Tử.
Trấn: Noãn Trì Đường, Hang Diêu Lĩnh.
Hương: Sa Oa Truân, Hoàng Thổ Khảm.

Tham khảo

Hồ Lô Đảo
Đơn vị cấp huyện Liêu Ninh


title: Marginella fishhoenkensis

text:
Marginella fishhoenkensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Marginellidae, họ ốc mép.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Marginella


title: Thyreus empeyi

text:
Thyreus empeyi là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Eardley mô tả khoa học năm 1991.

Chú thích

Tham khảo

Thyreus
Động vật được mô tả năm 1991


title: Lasioglossum quadrinotatulum

text:
De Lasioglossum quadrinotatulum (tên tiếng Anh: steilrandgroefbij) là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Schenck mô tả khoa học năm 1861.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1861


title: Polycentropus jamaicensis

text:
Polycentropus jamaicensis là một loài Trichoptera thuộc họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Polycentropus


title: Talapa

text:
Talapa là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Ceriagrion batjanum

text:
Ceriagrion batjanum là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Ceriagrion batjanum được Asahina miêu tả khoa học năm 1967.

Chú thích

Tham khảo

Ceriagrion


title: Rougefay

text:
Rougefay là một xã trong tỉnh Pas-de-Calais, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Rougefay có cự ly khoảng  phía tây Arras, tại giao lộ của các tuyến đường D110 và D102.

Dân số

Địa điểm nổi bật
 The 19th century church.
 Saint-Anne’s chapel.

Xem thêm
Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Tham khảo
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 Rougefay on the Quid website

Xã của Pas-de-Calais


title: Vernonia zollingerianoides

text:
Vernonia zollingerianoides là một loài thực vật có hoa thuộc họ Asteraceae.
Loài này chỉ có ở Indonesia.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Vernonia zollingerianoides. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

Vernonia
Thực vật Indonesia
Thực vật châu Á
Thực vật dễ tổn thương


title: Proxiphocentron prathamajam

text:
Proxiphocentron prathamajam là một loài Trichoptera thuộc họ Xiphocentronidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Proxiphocentron


title: Riedbach

text:
Riedbach là một đô thị ở Haßberge bang Bavaria thuộc nước Đức.

Tham khảo


title: Anthodioctes mapirensis

text:
Anthodioctes mapirensis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1927.

Chú thích

Tham khảo

Anthodioctes
Động vật được mô tả năm 1927


title: Hespera bhutanensis

text:
Hespera bhutanensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Scherer miêu tả khoa học năm 1979.

Chú thích

Tham khảo

Hespera


title: Diabrotica bipustulata

text:
Diabrotica bipustulata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1886.

Chú thích

Tham khảo

B


title: Rượu ngô Bản Phố

text:
Rượu ngô Bản Phố hay còn gọi là rượu ngô Bắc Hà là một thứ rượu ngon đặc sản của người H'Mong và người Dao ở Bản Phố, cao nguyên Bắc Hà, Lào Cai. Cùng với rượu Táo Mèo và rượu San Lùng, rượu ngô Bản Phố là loại rượu nổi tiếng của Lào Cai.

Rượu ngô Bản Phố nấu từ nước lấy từ suối Hang Dế. Ngô dùng nấu rượu Bản Phố không phải trồng ở nương rẫy hoặc thung lũng, mà ở trên núi đá cao heo hút, đặc biệt là giống ngô vàng trồng ở xã Lùng Phình (Bắc Hà) cho ra nhiều rượu có hương thơm nồng rất ngon. Sau khi thu hoạch, ngô được giữ nguyên bắp, phơi khô và bảo quản để nấu rượu dần. Bí quyết tạo nên sự khác biệt của rượu ngô Bản Phố với các loại rượu khác là lên men bằng bột bông của cây "pa", còn gọi là cây Hồng Mi(?)

Chú thích

Liên kết ngoài

Rượu Việt Nam


title: Học viện Quản lý Singapore

text:
Học viện Quản lý Singapore ( - SIM, , Tân Gia Ba Quản lý Học viện) là tập đoàn giáo dục đào tạo hàng đầu tại Singapore với một nền tảng giáo dục lâu đời và tiên tiến. Được thành lập năm 1964 bởi Ủy ban Phát triển Kinh tế Singapore với nhiệm vụ chính là nuôi dưỡng và phát triển nguồn nhân lực cho Singapore.

Trong những năm đầu thành lập, học viện hoạt động gần giống như một trung tâm đào tạo quản lý cho các nhân sự cấp cao. Năm 1973, lần đầu tiên, SIM giới thiệu chương trình đào tạo cấp Chứng Chỉ về Nghiên cứu Quản lý và kể từ đó phát triển một loạt các chương trình đào tạo chứng chỉ, bằng cử nhân, thạc sĩ và tiến sĩ thông qua việc hợp tác với các trường đại học quốc tế.

Hiện nay, tập đoàn giáo dục SIM có 4 thành viên, gồm viện Giáo dục Toàn Cầu SIM (SIM Global Education), Đại học SIM (SIM University), Viện Phát triển Nhân Lực cấp cao SIM (SIM Professional Development) và Viện thành viên SIM (SIM Membership Services).

Giáo dục Toàn Cầu của SIM (SIM Global Education - SIM GE)
Giáo dục Toàn Cầu của SIM là một đơn vị đào tạo tư nhân có trụ sở tại Singapore. SIM Global Education cũng là một trong bốn thành viên của tập đoàn giáo dục SIM, chuyên cung cấp các chương trình đào tạo chứng chỉ, đào tạo trước và sau đại học, phối hợp cùng các đối tác là các trường đại học tại Úc, Anh quốc, Mỹ và Thụy Sĩ. Sinh viên có thể học tại Singapore và tốt nghiệp với văn bằng do trường nước ngoài cấp. Các môn học chuyên ngành bao gồm: nghệ thuật, kinh doanh, truyền thông, tài chính, công nghệ thông tin, dịch vụ nhà hàng-khách sạn, quản lý và tâm lý học.

Khu học xá
Học viện có bốn cơ sở tại Clementi, Đại lộ Namly và Ulu Pandan (khu ký túc xá) và hiện đang mở rộng thêm một cơ sở. SIM Global Education hiện tại có 19.500 sinh viên đang theo học.

Học bổng
Tất cả các sinh viên đều có thể nộp đơn xin cấp học bổng SIM GE. Những cá nhân nhận học bổng sẽ được tài trợ toàn bộ học phí. Học bổng được cấp cho các sinh viên có kết quả học tập xuất sắc hoặc đạt được những thành tích cao trong thể thao, nghệ thuật. Học bổng không đòi hỏi sinh viên phải thực hiện bất kì cam kết nào.

Tại Việt Nam, SIM được Bộ Giáo Dục và Đào tạo công nhận văn bằng và có đại diện pháp nhân chính thức hoạt động dưới sự hỗ trợ của Bộ Giáo Dục và Đào tạo. Hằng năm, SIM tổ chức định kỳ các kỳ kháo thí cho các sinh viên có tiềm năng từ Việt Nam để cấp các suất học bổng có giá trị.

Các trường Đại Học liên kết
 Đại học George George Washington,, Mỹ
 Trường Tài chính Ifs (hiện nay LIBF), Anh Quốc
 Học viện Quản lý Khách sạn Quốc tế IMI, Thụy Sĩ
 Đại học RMIT, Úc
 Đại học Manchester, Anh Quốc
 Đại học Sheffield, Anh Quốc
 Đại học Sydney, Úc
 Đại học Warwick, Anh Quốc
 Đại học Birmingham, Anh Quốc
 Đại học Buffalo, Đại học Bang New York, Mỹ
 Đại học Luân Đôn, Anh Quốc
 Đại học Wollongong, Úc

Các chương trình dành cho sinh viên Quốc tế

Đại học RMIT, Úc
 Cử nhân Kinh doanh (Kinh tế và Tài chính)
 Cử nhân Kinh doanh (Quản lý)
 Cử nhân Kinh doanh (Tiếp thị)

Học viện Quản lý Singapore
 Chứng chỉ Kế toán
 Chứng chỉ Nghiên cứu Quản lý

Đại học Birmingham, Anh Quốc
 Cử nhân (Danh dự) Quản lý Kinh doanh
 Cử nhân (Danh dự) Kinh doanh Quốc tế

Đại học Sheffied, Anh Quốc
 Cử nhân (Danh dự) Kế toán và Quản lý Tài chính

Đại học Buffalo, Đại học Bang New York, Mỹ
 Cử nhân Truyền thông
 Cử nhân Tâm lý học
 Củ nhân Xã hội học
 Cử nhân Kinh tế học
 Cử nhân Quản trị Kinh doanh
 Văn bằng kép -  Cử nhân Quản trị Kinh doanh và Cử nhân Tâm lý học
 Chuyên ngành kép – Cử nhân Truyền thông và Tâm lý học
 Chuyên ngành kép – Cử nhân Truyền thông và Xã hội học
 Chuyên ngành kép – Cử nhân Tâm lý học và Xã hội học

Đại học Luân Đôn, Anh Quốc
 Cử nhân (Danh dự) Kế toán và Tài chính
 Cử nhân (Danh dự) Ngân hàng và Tài chính
 Cử nhân (Danh dự) Kinh doanh
 Cử nhân (Danh dự) Điện toán Sáng tạo
 Cử nhân (Danh dự) Điện toán và Hệ thống Thông tin
 Cử nhân (Danh dự) Kinh tế
 Cử nhân (Danh dự) Kinh tế và Tài chính
 Cử nhân (Danh dự) Kinh tế và Quản lý
 Cử nhân (Danh dự) Hệ thống Thông tin và Quản lý
 Cử nhân (Danh dự) Quản lý
 Cử nhân (Danh dự) Toán học và Kinh tế học
 Chứng chỉ Kinh tế học

Đại học Wollongong, Úc

 Cử nhân Khoa học Máy Tính (Bảo mật Hệ thống Kỹ thuật số)
 Cử nhân Khoa học Máy Tính (Phát triển Truyền thông đa phương tiện và Trò chơi)
 Cử nhân Khoa học (Tâm lý học)

Học viện Quản lý Khách sạn Quốc tế (IMI), Thụy Sĩ
 Chứng chỉ nâng cao về Quản lý Khách sạn Quốc tế

Nguồn tham khảo

Các trang tham khảo ngoài
SIM Website

Trường đại học Singapore


title: Röttenbach

text:
Röttenbach là một thị xã thuộc huyện Erlangen-Höchstadt, trong bang Bayern, nước Đức. Đô thị Röttenbach có diện tích 7,75 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 4895 người.

Tham khảo