title: Đề Đô thành Nam trang

text:
Đề Đô thành Nam trang (hay còn gọi Đề tích sở kiến xứ) là một trong rất ít những bài Đường thi nói về chủ đề tình yêu của tác giả Thôi Hộ. Tuy sáng tác ít nhưng Thôi Hộ được "lưu danh thiên cổ" cũng nhờ vào bài thất ngôn tứ tuyệt gắn với "thiên tình sử" nhiều giai thoại này.

Khi sáng tác Truyện Kiều, Nguyễn Du cũng mượn hai câu trong bài thơ này để miêu tả tâm trạng Kim Trọng khi trở lại vườn Thúy thì Kiều đã bước vào con đường lưu lạc.

Tác phẩm

Giai thoại
Thôi Hộ tự Ân công, người quận Bác lăng, nay là Định huyện, tỉnh Trực lệ, Trung Hoa, sống vào khoảng niên đại Đường Đức tông. Thôi Hộ vốn lận đận khoa cử lại là người tuấn nhã, phong lưu nhưng sống khép kín, ít giao du.

Một lần nhân tiết Thanh minh, chàng trai Thôi Hộ dạo chơi phía nam thành Lạc Dương. Nhân thấy một khuôn viên trồng đào rất đẹp, tươi thắm những hoa, chàng đến gõ cổng xin nước uống. Lát sau lại thấy một thiếu nữ diễm lệ e ấp nấp trong vườn đào. Uống nước xong, chàng ra đi.

Năm sau, cũng trong tiết Thanh minh, người con trai trở lại chốn cũ, nhưng cổng đóng then cài, gọi mãi không thấy ai. Chàng viết bài thơ trên dán trên cổng. Lâu sau nữa, khi trở lại, chợt nghe tiếng khóc từ trong nhà vọng ra rồi thấy một ông lão ra hỏi chàng có phải là Thôi Hộ không và cho biết con gái của cụ sau khi đọc xong bài thơ bỏ cả ăn uống, đã chết, xác vẫn còn ở trong nhà. Thôi Hộ tìm vào đến bên xác người con gái, tuy đã tắt thở nhưng vẫn còn ấm và mặt mày vẫn hồng nhuận. Chàng quỳ xuống than van kể lể. Người con gái sống lại và họ trở thành vợ chồng. Bài thơ ghi lại mối tơ duyên bất hủ nhuốm màu sắc một huyền thoại.

Đến năm 796, niên hiệu Trinh Nguyên Thôi Hộ đậu tiến sĩ, làm tiết độ sứ Lĩnh Nam.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Nguyễn Thị Bích Hải, 108 bài thơ tình Trung Hoa, Nhà xuất bản Thuận Hóa, Huế 1998

Thơ Đường
Thơ tuyệt cú
Thất ngôn tứ tuyệt


title: Bồ Tùng Linh

text:
Bồ Tùng Linh (phồn thể: 蒲松齡, giản thể: 蒲松龄, sinh ngày 5 tháng 6 năm 1640 — mất ngày 25 tháng 2 năm 1715), tự là Liêu Tiên (留仙) và Kiếm Thần (剑臣), cũng có người gọi ông là Liễu Tuyền cư sĩ (柳泉居士), là một văn sĩ người Trung Hoa dưới triều đại nhà Thanh. Ông được biết đến nhiều với tác phẩm Liêu trai chí dị (聊齋志異).

Tiểu sử
Bồ Tùng Linh sinh ra trong một gia đình tiểu thương ở huyện Truy Xuyên (淄川, nay là một quận của địa cấp thị Truy Bác, tỉnh Sơn Đông). Tổ tiên ông có thể coi là người Mông Cổ. Năm Thuận Trị thứ 14 (1657), ông đỗ tú tài khi mới 18 tuổi, nhưng phải mãi đến năm Khang Hi thứ 50 (1710), khi 71 tuổi mới được bổ làm cống sinh.

Thân phụ của Bồ Tùng Linh là Bồ Bàn vì lận đận nơi khoa trường, nên đã từ bỏ nghiệp nho theo nghiệp thương gia. Sinh con đầu lòng là Triệu Kỳ nhưng chẳng may chết yểu. Đến tuổi trung niên thì coi như ông đã tuyệt tự nên ông đóng cửa chuyên tâm đọc sách và làm từ thiện. Nhưng kỳ lạ thay lúc đó ông lại có bốn người con lần lượt là: Triệu Cơ, Bá Linh, Tùng Linh và Hạc Linh. Bồ Tùng Linh là con dòng thứ. Mẹ đẻ ông là người họ Đổng.

Ông dành hầu hết thời gian trong việc dạy học tư, và sưu tầm những câu chuyện mà sau này được viết trong tác phẩm Liêu trai chí dị.

Sáng tác
Bồ Tùng Linh có các sáng tác trong cả thơ, tiểu thuyết và truyện ngắn. Tác phẩm nổi tiếng nhất của ông là đoản thiên tiểu thuyết Liêu trai chí dị bao gồm 16 quyển chia làm 431 tập truyện chính và 17 truyện phụ, vị chi 448 tập về những truyện kỳ quái mà ông sưu tập được. Đây cũng được coi là một đỉnh cao trong thể loại truyện ngắn cổ điển Trung Quốc.

Về tiểu thuyết, có bộ 16 quyển Liêu trai văn tập. Về thơ cũng có bộ Liêu trai thi tập bao gồm 6 quyển với hơn 1.000 bài thơ, 170 bài từ, 14 vở ca khúc dân gian và 3 vở tạp kịch. Ngoài ra, một số nhà phê bình văn học cho rằng tác phẩm tiểu thuyết Tỉnh thế nhân duyên truyện (醒世姻緣傳) bằng tiếng Trung bản ngữ là của ông sáng tác.

Luận bàn 2 chữ Liêu trai
Trong 2 từ Liêu Trai (聊齋) thì từ "Trai" là chính từ, còn từ "Liêu" chỉ là bổ túc từ.

Từ "Trai - 齋" có rất nhiều nghĩa nhưng nghĩa "phòng học" là được nhiều người đồng tình nhất.

Từ "Liêu - 聊" có nghĩa là "sơ sài", "tạm bợ".

Vậy Liêu Trai có nghĩa là phòng học (cũng có thể là phòng đọc sách ngày xưa) sơ sài tạm bợ.

Có giai thoại kể rằng, Liêu trai chí dị ban đầu có tên là "Quỷ Hồ Truyện" (鬼狐傳), nhưng trong lúc Bồ Tùng Linh đi thi hương, quỷ hồ cứ quanh quẩn ngoài lều khiến ông sợ hãi nên đổi tên thành Liêu Trai Chí Dị. Tuy nhiên đây chỉ là lời đồn, không có căn cứ để xác minh.

Tham khảo
 Encyclopædia Britannica 2005 Ultimate Reference Suite DVD, - P'u Sung-ling
 Shi, Changyu, "Pu Songling". Encyclopedia of China, 1st ed.

Chú thích

Sinh năm 1640
Mất năm 1715
Nhà văn Trung Quốc thời Thanh
Nhà sưu tầm truyện ngắn
Người Sơn Đông
Nhà văn Sơn Đông
Người Mông Cổ ở Trung Quốc


title: Elathous chiarae

text:
Elathous chiarae là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Guglielmi & Platia miêu tả khoa học năm 1985.

Chú thích

Tham khảo

Elathous


title: Vijapur

text:
Vijapur là một thành phố và khu đô thị của quận Mahesana thuộc bang Gujarat, Ấn Độ.

Địa lý
Vijapur có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 116 mét (380 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Vijapur có dân số 24.805 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Vijapur có tỷ lệ 68% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 75%, và tỷ lệ cho phái nữ là 60%. Tại Vijapur, 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Gujarat


title: Phép biến đổi Laplace

text:
Biến đổi Laplace là một biến đổi tích phân của hàm số  từ miền thời gian sang miền tần số phức , được tạo ra bởi nhà toán học người Pháp Pierre-Simon Laplace. Cùng với biến đổi Fourier, phép biến đổi này là một trong hai biến đổi hữu ích trong việc giải các bài toán vật lý, bằng cách đơn giản hóa các phép toán giải tích phức tạp như đạo hàm, tích phân thành các phép tính đại số (giống như cách mà hàm logarit chuyển một phép toán nhân các số thành phép cộng các logarit của chúng). Vì vậy nó đặc biệt hữu ích trong giải các phương trình vi phân, phương trình đạo hàm riêng, phương trình tích phân, và những phương trình thường xuất hiện trong các bài toán vật lý, trong phân tích mạch điện, xử lý số liệu, dao động điều hòa, các hệ cơ học,... Bởi vì qua biến đổi Laplace các phương trình này có thể trở thành các phương trình đại số đơn giản hơn. Đối với các nghiệm của hàm ảnh trong không gian p, chúng ta dùng biến đổi Laplace ngược để có lại hàm gốc trong không gian thực t.

Lịch sử
Từ năm 1744, nhà toán học người Thụy Sĩ Leonhard Euler đã đưa ra các tích phân dưới đây để giải các phương trình vi phân:

 và

Năm 1773, nhà toán học người Pháp gốc Ý Joseph-Louis Lagrange, một người rất ngưỡng mộ Euler, đã nghiên cứu cách tính tích phân của hàm mật độ xác suất và đưa ra biểu thức tích phân:

Năm 1782, Laplace đã chú ý đến các dạng tích phân này khi ông tiếp tục công trình của Euler là sử dụng phép tính tích phân để giải phương trình. Đến năm 1785, vượt ra khỏi giới hạn giải quyết các phương trình bằng phương pháp tích phân, ông đã đưa ra các biến đổi mà sẽ trở nên phổ biến về sau, với phép tích phân:

Nó tương tự với biến đổi Mellin, bằng cách biến đổi phương trình sai phân để giải phương trình biến đổi. Với cách thức tương tự, Laplace đã suy ra các tính chất của biến đổi Laplace. Ông cũng nhận ra rằng phương pháp của Joseph Fourier trong chuỗi Fourier để giải phương trình khuếch tán chỉ có thể áp dụng trong một vùng không gian giới hạn.

Định nghĩa
Phép biến đổi Laplace là cách tiếp cận miền tần số cho các tín hiệu thời gian liên tục bất kể tính ổn định của hệ thống. Phép biến đổi Laplace của hàm số  (với mọi số thực ) là hàm số , được định nghĩa như sau:

Trong đó:  là biến số phức cho bởi  (với  là miền tần số, có đơn vị là phần giây (second)

Giới hạn chỉ rõ thời điểm bắt đầu ngay trước khi , được dùng để lấy gốc hàm số  tại thời điểm .

Biến đổi Laplace hai phía
Một khi nói "biến đổi Laplace" mà không chú ý thêm gì, thường là ta nói đến biến đổi một phía. Biến đổi Laplace có thể được định nghĩa là biến đổi Laplace hai phía bằng cách mở rộng giới hạn của tích phân đến vô cực.

Như vậy, biến đổi Laplace một phía đơn giản sẽ trở thành trường hợp đặc biệt của biến đổi Laplace hai phía, được xác định bằng cách lấy hàm đã chuyển đổi nhân với hàm bước nhảy Heaviside.

Biến đổi Laplace ngược
Biến đổi Laplace ngược giúp chúng ta tìm lại hàm gốc f(t) từ hàm ảnh F(s). Biến đổi Laplace ngược được định nghĩa bởi tích phân sau.

Nhưng thông thường chúng ta ít dùng đến tích phân này để tính hàm gốc mà dùng bảng "các hàm gốc – hàm ảnh tương ứng" đã có sẵn để tìm lại hàm gốc f(t).

Tính chất hàm gốc
Tập hợp các hàm f của biến số thực t sao cho tích phân  hội tụ ít nhất với một số phức p gọi là lớp hàm gốc. Trong khi đó tập hợp các giá trị của p sao cho tích phân  tồn tại thì được gọi là miền hội tụ (hay miền qui tụ).

Ta có thể chứng minh được lớp các hàm gốc phải thỏa mãn các tính chất sau.

 f(t) = 0, với mọi t < 0.
 Khi t ≥ 0, hàm f(t) liên tục cùng với các đạo hàm cấp đủ lớn trên toàn trục t, trừ một số hữu hạn điểm gián đoạn loại một.
 Khi  hàm f(t) có cấp tăng bị chặn, tức là tồn tại hằng số s>0 và M>0 sao cho  Khi đó so = inf {s} được gọi là chỉ số tăng của hàm f. (Tức là hàm f(t) không được tăng nhanh hơn hàm est để đảm bảo tích phân Laplace hội tụ).

Tính chất của biến đổi Laplace
 Cho các hàm f(t) và g(t), và các hàm ảnh tương ứng F(s) và G(s):

 Sau đây là bảng các tính chất của biến đổi Laplace:

 Định lý giá trị ban đầu: (Định lý giới hạn)

 Định lý giá trị cuối: (Định lý giới hạn)

, trong nửa mặt phẳng (Re.s > so)

Biến đổi Laplace của phép đạo hàm của một hàm
Thường dùng phép tính vi phân của biến đổi Laplace để tìm dạng đạo hàm của một hàm. Ta có thể thu được từ biểu thức cơ bản đối với biến đổi Laplace như sau:

 (Từng phần)

Trong trường hợp 2 bên, ta có

Liên hệ với các biến đổi khác

Biến đổi Fourier
Biến đổi Fourier liên tục tương đương với giá trị của biến đổi Laplace hai bên với argument là số phức s = iω hay

Chú ý biểu thức này không tính đến hệ số tỉ lệ , điều này được tính đến trong định nghĩa của biến đổi Fourier.

Mối quan hệ này giữa biến đổi Laplace và biến đổi Fourier thường được dùng để xác định quang phổ tần số của một tín hiệu hay hệ thống động lực học (dynamic system).

Biến đổi Mellin
Biến đổi Mellin và phép nghịch đảo của nó liên hệ với biến đổi Laplace hai bên bằng cách thay đổi biến. Trong biến đổi Mellin

Ta đặt θ = e-t, ta sẽ thu được biến đổi Laplace hai bên.

Biến đổi Z
Biến đổi Z là biến đổi Laplace của một tín hiệu thử lý tưởng bằng cách thay thế:

, với  là chu kỳ (đơn vị là giây), và  là tần số (đơn vị là hertz)

đặt
 là xung lực thử (còn gọi là lực Dirac).

và

là sự biểu diễn liên tục thời gian (continuous-time) của x(t) còn  là biểu diễn sự rời rạc của x(t).

Biến đổi Laplace đối với tín hiệu thử xq(t) là

Đây là định nghĩa chính xác của biến đổi Z đối với hàm x[n].

 (thay )

So sánh 2 phương trình cuối ta thấy mối liên hệ giữa biến đổi Z và biến đổi Laplace của tín hiệu thử

Biến đổi Borel
Dạng tích phân của biến đổi Borel có liên hệ với biến đổi Laplace; thật sự, có một số nhầm lẫn khi cho rằng chúng tương tự như nhau. Biến đổi Borel tổng quát tạo ra biến đổi Laplace cho những hàm không phải hàm mũ.

Mối quan hệ cơ bản
Từ biến đổi Laplace ban đầu có thể xem như là trường hợp đặc biệt của biến đổi hai bên, và từ biến đổi hai bên có thể xem như là tổng của hai biến đổi một bên, điểm khác biệt riêng của các biến đổi Laplace, Fourier, Mellin, Z ở trên là sự liên quan của từng biến đổi đối với biến đổi tích phân.

Bảng các biến đổi Laplace
Vì biến đổi Laplace là một toán tử tuyến tính nên

 Biến đổi Laplace của tổng bằng tổng các biến đổi Laplace của các số hạng

 Biến đổi Laplace của một bội số của hàm bằng bội số nhân cho biến đổi Laplace của hàm đó

Tính đơn ánh của biến đổi Laplace chỉ đúng khi t là số không âm, vì thế các hàm trong miền thời gian ở bảng dưới là bội của hàm bậc thang Heaviside u(t).

 Bảng cung cấp những biến đổi Laplace đối với những hàm chung một biến.

Trở kháng và sơ đồ mạch điện tương đương trong mạch miền s
Biến đổi Laplace được sử dụng để biến đổi các yếu tố mạch điện từ miền thời gian t sang mạch miền s

Mối quan hệ dòng áp trong miền s của các yếu tố mạch điện RLC

Chú ý: đối với điện trở R, mạch miền t và mạch miền s giống nhau. Riêng đối với cuộn cảm L và tụ điện C cần phải kể đến nguồn điều kiện ban đầu (dòng ban đầu đối với cuộn cảm và áp ban đầu đối với tụ điện)

Ứng dụng các tính chất và định lý của biến đổi Laplace
Biến đổi Laplace được sử dụng nhiều trong kỹ thuật và vật lý học. Việc tính toán được chuyển sang không gian Laplace nhằm chuyển phép nhân chập về phép nhân thông thường, khi đó ta có thể giải quyết vấn đề bằng phương pháp đại số.

Biến đổi Laplace còn được sử dụng để giải phương trình vi phân và được ứng dụng rộng rãi trong kỹ thuật điện (electrical engineering). Phương pháp sử dụng biến đổi Laplace để giải phương trình vi phân được phát triển bởi kỹ sư người Anh Oliver Heaviside.

Những ví dụ dưới đây được sử dụng trong hệ đơn vị SI

Giải phương trình vi phân
Bài toán trong vật lý hạt nhân nguyên tử

Phương trình biểu diễn sự phân rã phóng xạ của một chất đồng vị phóng xạ

(1)
N=N(t): số nguyên tử còn lại không bị phân rã ở thời điểm t(s)

: hằng số phân rã

Ta sẽ sử dụng biến đổi Laplace để giải phương trình này

Từ (1) ta có

Thực hiện biến đổi Laplace cho cả hai vế của phương trình

Với

Giải phương trình ta có

Cuối cùng ta thực hiện biến đổi ngược để chuyển về miền t

Tổng trở Z(s) của tụ điện và cuộn cảm
Ví dụ này dựa vào lý thuyết giải tích mạch điện (electrical circuit)

Quan hệ dòng áp của các phần tử RLC trong miền thời gian t

Với i(t) là lượng điện tích chạy qua các thành phần RLC trong một đơn vị thời gian và V(t) là điện áp giữa 2 đầu từng thành phần RLC, cũng là hàm theo thời gian t

Dùng biến đổi Laplace để chuyển sang miền s

Với ,

: dòng điện ban đầu chạy qua cuộn cảm L

: điện áp ban đầu qua tụ điện C

Tổng trở Z(s) được định nghĩa là tỷ số giữa áp V và dòng i khi điều kiện ban đầu bằng 0

Từ đây ta suy ra tổng trở của các thành phần RLC

Hàm truyền
Sự liên hệ giữa miền thời gian t và miền tần số được biểu diễn thông qua bảng sau:

Chú ý rằng ký hiệu * trong miền thời gian chính là phép nhân chập

Xét hệ tuyến tính bất biến theo thời gian với

 (1)

: sự trễ pha

Ta biến đổi (1)

Với : thời gian trễ của hệ và u(t) là hàm bước Heaviside.

Hàm truyền H(s) được suy ra bằng cách dùng biến đổi Laplace đối với hàm h(t)

với  là tần số cộng hưởng của hệ(rad/s)

Phương pháp khai triển thừa số riêng phần
Xét hệ tuyến tính bất biến với thời gian và hàm truyền

: biến đổi Laplace ngược của hàm truyền H(s)

Để thực hiện biến đổi Laplace ngược, ta bắt đầu khai triển H(s) bằng cách sử dụng phương pháp khai triển riêng phần

P, R là các hằng số chưa biết. Để tìm hằng số này ta dùng đồng nhất thức

Từ đây suy ra

và

Thay vào H(s) ta tìm được

Cuối cùng sử dụng tính chất và bảng biến đổi Laplace, ta thực hiện biến đổi Laplace ngược cho hàm H(s)

Tổng hợp hàm sin, cos và hàm mũ

Ta bắt đầu với hàm biến đổi Laplace

Ta tìm hàm ngược của X(s) bằng cách thêm và bớt hằng số vào tử số

Dựa vào định lý dịch chuyển ta có

Cuối cùng, dùng biến đổi Laplace cho hàm sin và cos, ta thu được

Sự trễ pha

Ta bắt đầu với hàm biến đổi Laplace

Suy ra

Thực hiện biến đổi ngược cho X(s), ta có

Áp dụng hệ thức lượng trong tam giác (trigonometric identity)

Ta suy ra

Tương tự ta cũng nhận được

Xem thêm
 Pierre-Simon Laplace
 Biến đổi Fourier
 Analog signal processing
 Laplace transform applied to differential equations

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Online Computation  of the transform or inverse transform, wims.unice.fr
 Tables of Integral Transforms at EqWorld: The World of Mathematical Equations.
 Laplace Transform Module by John H. Mathews
 Good explanations of the initial and final value theorems
 Laplace and Heaviside at Interactive maths.
 Laplace Transform Table and Examples at Vibrationdata.
 Laplace Transform Cookbook  at Syscomp Electronic Design.

Biến đổi tích phân
Phương trình vi phân
Biến đổi


title: Susner

text:
Susner là một thị xã và là một nagar panchayat của quận Shajapur thuộc bang Madhya Pradesh, Ấn Độ.

Địa lý
Susner có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 502 mét (1646 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Susner có dân số 13.440 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Susner có tỷ lệ 72% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 79%, và tỷ lệ cho phái nữ là 64%. Tại Susner, 16% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Madhya Pradesh


title: Smilisca cyanosticta

text:
Smilisca cyanosticta là một loài ếch thuộc họ Nhái bén.
Loài này có ở Belize, Guatemala, và México.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, sông ngòi, và đầm nước ngọt có nước theo mùa.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 Santos-Barrera, G., Lee, J., Acevedo, M. & Walker, P. 2004. Smilisca cyanosticta. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Smilisca
Động vật lưỡng cư Belize
Động vật lưỡng cư Guatemala
Động vật lưỡng cư México


title: 5734 Noguchi

text:
5734 Noguchi (1989 AL1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 15 tháng 1 năm 1989 bởi Endate và Watanabe ở Kitami.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 5734 Noguchi

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1989


title: Vou

text:
Vou là một xã thuộc tỉnh Indre-et-Loire trong vùng Centre-Val de Loire ở miền trung nước Pháp. Theo điều tra dân số năm 2006 của INSEE có dân số 199 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao từ 81-134 mét trên mực nước biển.

Dân số

Tham khảo

 Population of Vou from 1794 to 1999

Liên kết ngoài
 Vou on the Insee website

Vou


title: Chilimalopsis impressifrons

text:
Chilimalopsis impressifrons là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Roig-Alsina mô tả khoa học năm 1992.

Chú thích

Tham khảo

Chilimalopsis
Động vật được mô tả năm 1992


title: Blantyre

text:
Blantyre là thành phố ở phía nam Malawi, là trung tâm hành chính của vùng phía nam và quận Blantyre. Thành phố này nằm bên sông Shire. Đây là thành phố lớn nhất của Malawi và là trung tâm vận tải và thương mại của cao nguyên Shire. Blantyre có các ngành chế biến thuốc lá, cà phê, lúa mì.

Blantyre có dân số chính thức năm 2003 là 646.235 người.
Khu định cư này đã được những người truyền đạo Scotland thành lập năm 1876 và đã được đặt tên theo nơi sinh của nhà thám hiểm David Livingstone. Blantyre đã trở thành thị trấn năm 1895 và đã được hợp nhất với đô thị Blantyre-Limbe năm 1956. Blantyre đã trở thành thành phố năm 1966.

Blantyre có Sân bay quốc tế Chileka kết nối Blantyre với Nam Phi và các quốc gia châu Phi khác.

Tham khảo

Khu dân cư ở Malawi
Khu dân cư ở vùng Nam, Malawi


title: Epitripta

text:
Falcimala là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Loài
 Epitripta acosmopis Turner, 1902

Chú thích

Tham khảo

 Epitripta at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Noctuidae

en:Epitripta


title: Đoàn Phong

text:
Đoàn Phong (chữ Hán giản thể: 团风县, Hán Việt: Đoàn Phong huyện) là một huyện thuộc địa cấp thị Hoàng Cương, tỉnh Hồ Bắc, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 805,6 km2, dân số năm 2004 là 380.000 người. Huyện này có các đơn vị hành chính gồm 8 trấn (Đoàn Phong, Phương Cao Bình, Lâm Sơn, Hồi Long Sơn, Mã Tào Điếm, Thượng Ba Hà, Tổng Lộ Trớ, Đản Điếm) và 2 hương Hòa Cổ Điếm, Đỗ Bì.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Hồ Bắc
Hoàng Cương


title: (207028) 2004 VN60

text:
{{DISPLAYTITLE:(207028) 2004 VN60}}207028 (2004 VN60) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 10 tháng 11 năm 2004 bởi James Whitney Young ở Đài thiên văn Núi bàn gần Wrightwood, California.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 207028 (2004 VN60).

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2004


title: Khổng Lệnh Huy

text:
Khổng Lệnh Huy () là một vận động viên bóng bàn Trung Quốc. Anh sinh ngày 18 tháng 10 năm 1975 tại Cáp Nhĩ Tân thủ phủ của tỉnh Hắc Long Giang, phía đông bắc Trung Quốc. Anh cao 1m74, nặng 59 kg. Anh học bóng bàn từ năm sáu tuổi và được chọn vào đội tuyển quốc gia sáu năm sau đó.

Khổng Lệnh Huy đã giành Huy chương vàng đơn nam tại Thế vận hội Sydney 2000, Huy chương vàng đôi nam tại Thế vận hội Atlanta 1996 và Sydney 2000.

Theo Bảng xếp hạng các tay vợt bóng bàn trên thế giới (World Ranking) của ITTF ngày 1 tháng 3 năm 2007 anh xếp hạng 10.

Xem thêm
 Bóng bàn
 ITTF

Tham khảo

Vận động viên bóng bàn Trung Quốc
Người Hắc Long Giang


title: Courtivron

text:
Courtivron  là một xã ở tỉnh Côte-d’Or trong vùng Bourgogne-Franche-Comté, phía đông nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 321 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Côte-d'Or


title: Coleophora eupepla

text:
Coleophora eupepla là một loài bướm đêm thuộc họ Coleophoridae. Nó được tìm thấy ở Thổ Nhĩ Kỳ, Nga, Hungary, the Republic of Macedonia, Hy Lạp, Pháp và Tây Ban Nha.

Ấu trùng có thể ăn Onobrychis viciifolia.

Chú thích

Tham khảo

Coleophora


title: Idol series tại Philippines

text:
Philippines là quốc gia đã tổ chức hai chương trình thuộc loạt chương trình tìm kiếm tài năng ca hát Pop Idol. Hai chương trình được hai đài truyền hình tổ chức dưới hai tên gọi khác nhau:
 Philippine Idol được trình chiếu năm 2006 trên kênh ABC
 Pinoy Idol là bản kế tiếp được sản xuất năm 2008 và phát trên hệ thống GMA


title: Gnophomyia pallidapex

text:
Gnophomyia pallidapex là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gnophomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Constantinopolis thất thủ

text:
Thành phố Constantinople, kinh đô của Đế chế Đông La Mã, sụp đổ sau một cuộc vây hãm của Đế chế Ottoman kéo dài từ ngày 6 tháng 4 đến thứ ba, ngày 29 tháng 5 năm 1453, dưới sự chỉ huy của Sultan Mehmed II, lúc mới 21 tuổi, chống lại lực lượng phòng thủ được chỉ huy bởi Hoàng đế Konstantinos XI Palaiologos.

Việc chiếm giữ Constantinople (và hai vùng lãnh thổ khác còn lại của Đế quốc Byzantine) đã đánh dấu chấm dứt cho sự tồn tại kéo dài gần 1.500 năm của Đế chế La Mã. Sự kiện Constantinople thất thủ đã gây nên một cú sốc lớn ở châu Âu, và Ottoman sau đó được tự do để tiến vào châu Âu mà không có một đối thủ phía sau nào ngăn cản. Sau cuộc chinh phục, Mehmed biến Constantinople thành thủ đô mới của Đế chế Ottoman, nay là Istanbul. Một số trí thức đã bỏ chạy khỏi thành phố trước và sau cuộc bao vây và di cư đến Italy. Người ta lập luận rằng họ đã giúp tạo nên phôi thai cho thời kỳ Phục hưng. Một số khác thì cho rằng sự kiện Constantinople thất thủ đã đánh dấu kết thúc cho thời Trung Cổ bởi sự sụp đổ của thành phố và Đế chế Đông La Mã.

Tình trạng của đế chế Đông La Mã
Constantinopolis được lập làm kinh đô của La Mã kể từ năm 330 dưới thời Hoàng đế La Mã Constantinus Đại đế. Trong mười một thế kỷ sau, thành phố đã bị kẻ thù của đế chế bao vây nhiều lần, nhưng chỉ bị chiếm giữ duy nhất một lần: trong cuộc Thập tự chinh lần thứ tư vào năm 1204, quân viễn chinh đã thành lập một nhà nước Latin không ổn định trong và xung quanh Constantinopolis trong khi lãnh thổ đế quốc còn lại bị phân tán thành một số tiểu bang Hy Lạp, như là Nicaea, Eripus và Trebizond. Những thành bang Hy Lạp này đã chiến đấu như những đồng minh chống lại các thành bang Latin, cố quay trở về khôi giành lại đế quốc.

Đế quốc Nicaea cuối cùng đã tái chinh phục lại Constantinopolis từ Đế chế Latinh năm 1261. Sau đó có rất ít thời kì hòa bình cho đế chế vốn đã bị suy yếu, nó liên tục phải chống đỡ các cuộc tấn công từ người Latin, Serbia, Bulgaria và, nguy hiểm nhất là người Thổ Nhĩ Kỳ Ottoman. Bệnh dịch hạch đen giữa những năm 1346 và 1349 đã giết chết gần một nửa số dân của Constantinopolis. Vào năm 1450 đế quốc đã thu hẹp rất nhiều, chỉ còn bao gồm một vài dặm vuông bên ngoài thành phố Constantinopolis, quần đảo Hoàng từ trong Biển Marmara, và bán đảo Peloponnesus với trung tâm văn hóa của mình tại Mystras. Đế quốc Trebizond, một nhà nước độc lập được hình thành từ hậu quả của cuộc Thập tự chinh thứ tư, cũng sống sót trên bờ Biển Đen.

Sự chuẩn bị
Khi Sultan Murad II được kế nghiệp bởi con trai ông, Mehmed II vào đầu năm 1451, nhiều người đã cho rằng vị Sultan trẻ lúc này chỉ 19 tuổi, sẽ là một người cai trị không có khả năng và không thể gây ra mối đe dọa lớn đến sở hữu Kitô giáo ở Balkans và biển Aegean. Niềm tin này được củng cố bởi người phái viên thân thiện mà Mehmed đã gửi đi vào buổi đầu của triều đại của ông. Trong mùa xuân và mùa hè 1452, Mehmed II, mà ông nội của ông ta là Bayezid vĩ đại -người trước đây đã xây dựng một pháo đài ở phía châu Á của eo biển Bosphorus gọi là Anadolu Hisarı,lúc này hạ lệnh xây dựng một pháo đài thứ hai cách vài dặm về phía bắc của Constantinopolis ở phía châu Âu, trực tiếp qua eo biển từ Anadolu Hisarı, với mục đích tăng cường sự kiểm soát của người Thổ với eo biển. Một mục tiêu khác của pháo đài này là khả năng ngăn chặn sự giúp đỡ từ các thuộc địa Genova trên bờ Biển Đen đến thành phố. Lâu đài này được gọi là Rumeli Hisarı, Rumeli và Anadolu là các tên tương ứng của các phần châu Âu và châu Á của Đế quốc Ottoman. Pháo đài mới còn được gọi là Bogazkesen, trong đó có một ý nghĩa kép Thổ Nhĩ Kỳ: khóa eo biển hoặc cắt cổ họng, nhấn mạnh vị trí chiến lược của nó. Tên tiếng Hy Lạp của pháo đài, Laimokopia, cũng mang cùng một ý nghĩa kép. Trong tháng 10 năm 1452, Sultan Mehmed II đã ra lệnh cho Turakhan Beg cùng Ahmad con trai của ông ta cùng với Omar lãnh đạo một lực lượng lớn lính Peloponnesus đồn trú ở đó suốt mùa đông để ngăn giữ không cho vua Thomas và Demetrios giúp đỡ Constantinos, em trai của họ trong Cuộc vây hãm Constantinopolis.

Hoàng đế Byzantine Constantinos XI kêu gọi Tây Âu giúp đỡ, nhưng yêu cầu của ông đã không được đáp ứng. Kể từ khi vạ tuyệt thông lẫn nhau của Giáo hội Chính Thống và Giáo hội Công giáo La Mã vào năm 1054, Công giáo La Mã phương Tây đã cố gắng để đạt được quyền hành trên giáo hội phía Đông, một sự cố gắng hợp nhất được tổ chức trước đây tại Lyon năm 1274 và quả thật là một số hoàng đế Paleologan đã được nhận vào Giáo hội Latinh. Hoàng đế John VIII Palaiologos đã cố gắng đàm phán Liên minh với Đức Giáo hoàng Êugêniô IV, và một Hội đồng được tổ chức trong 1439 dẫn đến việc công bố tại Florence, một hiệp ước Liên minh. Trong những năm sau, xuất hiện một xu hướng phản kháng lớn chống lại sự thống nhất bùng nổ ở Constantinopolis và một sự rạn nứt lớn xảy ra trong nhân dân và Giáo hội Byzantine. Mối thù tiềm tàng giữa người Hy Lạp và Latin bắt nguồn từ sự kiện bao vây Constantinopolis 1204 bởi quân thập tự Latin đóng một vai trò quan trọng. Cuối cùng Liên minh thất bại gây nhiều thất vọng cho Giáo hoàng Nicôla V và Giáo hội Công giáo La Mã.

Trong mùa hè năm 1452, khi pháo đài Rumeli Hisari được hoàn thành và đã trở thành mối đe dọa sắp xảy ra, Constantine viết cho Đức Giáo hoàng, hứa hẹn thực hiện sự Hiệp Nhất, vốn đã được tuyên bố hợp lệ bởi một hội đồng bị chia rẽ vào ngày 12 tháng 12 năm 1452. Mặc dù rất háo hức vì có được lợi thế, Giáo hoàng Nicôla V đã không có ảnh hưởng đối với các vị vua và ông hoàng ở phương Tây như Byzantine mong đợi, một số người đã cảnh giác với sự gia tăng kiểm soát của Giáo hoàng, và đã không đủ tiền để đóng góp vào nỗ lực này, đặc biệt là trong bối cảnh tình trạng suy yếu của Pháp và Anh kể từ Chiến tranh Trăm Năm, Tây Ban Nha trong phần cuối cùng của giai đoạn Reconquista (tái chinh phục), nội chiến đánh giết lẫn nhau trong ở các thành bang Đức, và việc Hungary và Ba Lan thất bại trong trận Varna năm 1444. Mặc dù một số binh sĩ đã đến từ thành phố buôn ở phía bắc của Ý, sự đóng góp của phương Tây đã không đủ sức mạnh đối trọng với Ottoman. Một số cá nhân phương Tây, tuy nhiên, đến để giúp bảo vệ các thành phố trên lực lượng riêng của họ. Một trong số đó là một chỉ huy từ Genova, Giovanni Giustiniani, người đến với 700 người đàn ông vũ trang trong tháng 1 năm 1453. Là một chuyên gia trong việc bảo vệ các thành phố có tường bao quanh, ông đã ngay lập tức đưa ra các mệnh lệnh tăng cường sự phòng thủ cho các bức tường của đế chế.

Cũng vào thời gian này, một đội các tàu Venezia tình cờ có mặt trong vịnh Sừng Vàng cũng được huy động để phục vụ hoàng đế. Giáo hoàng Nicôla cũng tiến hành gửi ba tàu chất đầy hàng tiếp tế, bỏ neo tại Venia vào gần cuối tháng Ba, trong khi đó, các cuộc thảo luận đã diễn ra liên quan đến các loại trợ giúp mà các nước Cộng hòa sẽ cho vay đến Constantinopolis. Thượng viện quyết định gửi một hạm đội, nhưng có sự chậm trễ, và khi nó cuối cùng được thông qua vào cuối tháng tư, thì đã quá trễ để có thể tham gia vào trận chiến. Cộng thêm vào việc suy giảm nhuệ khí của Byzantine là việc bảy tàu Ý với khoảng 700 người đàn ông lẻn ra khỏi thủ đô vào thời điểm khi Giustiniani đến, những người vốn đã tuyên thệ bảo vệ thủ đô. Đồng thời, nỗ lực của Constantinos để xoa dịu Sultan với những món quà đã kết thúc với việc trục xuất các đại sứ của Hoàng đế ̉- lúc này ngay cả hoạt động ngoại giao cũng không thể cứu thành phố.

Lo sợ một cuộc tấn công có thể hải quân dọc theo các bờ của vịnh Sừng Vàng, Hoàng đế Constantinos XI ra lệnh đặt một chuỗi xích ngăn qua cửa của bến cảng. Dây chuyền xích này, nổi trên mặt nước nhờ những tấm gỗ, đủ mạnh để ngăn chặn bất kỳ con tàu Thổ Nhĩ Kỳ xâm nhập vào bến cảng. Thiết bị này là một trong hai chiến lược mà Byzantinos hy vọng trì hoãn cuộc bao vây cho đến khi nhận được sự giúp đỡ nước ngoài. Chiến lược này đã được thực thi bởi vì vào năm 1204 quân lính thập tự Chinh lần thứ tư đã phá vỡ sự phòng thủ của Constantinopolis nhờ vào việc phá hủy các bức tường ở phía vịnh Golden Horn. Chiến lược còn lại của Byzantine là việc sửa chữa, bồi bổ của Bức tường trên phía đất liền (Thành Theodosius). Hoàng đế Constantinus ra lệnh gia cố sự đảm bảo cho khu vực Blachernae của bức tường là quan trọng nhất bởi vì đó là phần của bức tường thành nhô ra phía Bắc. Các công sự của tường thành bao gồm một con hào rộng  phía trước các bức tường
bên trong và bên ngoài được bố trí các tháp canh cách nhau mỗi 50-60 yard.

Quân đội bảo vệ Constantinopolis là tương đối nhỏ, tổng cộng khoảng 7.000 binh lính, 2.000 người trong số họ là người nước ngoài. Lúc bắt đầu của cuộc bao vây có thể là 50.000 người đang sống trong các bức tường, bao gồm cả những người tị nạn từ các khu vực xung quanh. Chỉ huy Dorgano người Thổ, người đã ở Constantinopolis đánh thuê cho các Hoàng đế, cũng được bố trí bảo vệ một trong những khu phố của thành phố về phía hướng ra biển cùng với các binh lính đánh thuê người Thổ Nhĩ Kỳ của mình. Những người Thổ Nhĩ Kỳ tiếp tục trung thành với Hoàng đế và thiệt mạng trong trận chiến.

Sức mạnh quân sự

Đế quốc Ottoman, mặt khác, đã có một lực lượng lớn hơn. Các nghiên cứu gần đây và các dữ liệu lưu trữ của Ottoman chỉ ra rằng đã có khoảng 80.000 binh lính Ottoman bao gồm từ 5.000 đến 10.000 lính Janissary, một quân đoàn bộ binh ưu tú, và hàng ngàn quân Kitô giáo, đặc biệt là 1.500 kỵ binh Serbia Serbia từ lãnh chúa Durad Brankovic cung cấp như là một phần nghĩa vụ của mình với Sultan Ottoman. Nhưng chỉ vài tháng trước, ông đã cung cấp tiền cho việc tái thiết của các bức tường của Constantinople. Nhân chứng đương thời của phương Tây, những người có xu hướng phóng đại sức mạnh quân sự của Sultan, cung cấp các con số khác nhau và cao hơn, dao động từ 160.000 đến 200.000 và 300.000 (Niccolò Barbaro: 160.000, các thương gia Florentine như Jacopo Tedaldi và George Sphrantzes Logothete: 200.000; Đức Hồng y của Kiev là Isidore và Tổng Giám mục của Mytilene là Leonardo di Chio: 300.000)

Kế hoạch và chiến lược của quân Ottoman

Mehmed xây dựng một hạm đội bao vây thành phố từ biển (một phần được điều hành bởi các thủy thủ Hy Lạp từ Gallipoli). Ước tính đương đại của sức mạnh của hạm đội Ottoman khoảng 100 tàu (Tedaldi), 145 (Barbaro), 160 (Ubertino Pusculo),200-250 (Isidore của Kiev, Leonardo di Chio) 430 (Sphrantzes). Một ước tính hiện đại và thực tế hơn dự đoán sức mạnh hạm đội khoảng 126 tàu, đặc biệt bao gồm 6 tàu galley lớn, 10 galley thường, 15 galley nhỏ, 75 thuyền dùng mái chèo lớn, và 20 tàu vận chuyển ngựa.

Trước khi cuộc vây hãm Constantinople, người ta biết rằng Ottoman có khả năng bố trí các khẩu đại bác vừa, có khả năng bắn được khoảng cách xa hơn năng lực của quân thủ thành. Nguyên nhân của tiến bộ này của Ottoman trong sản xuất vũ khí là một nhân vật đầy bí ẩn tên Orban, gốc Hungary (hoặc gốc Đức). Một khẩu pháo được thiết kế bởi Orban đã được đặt tên là "Basilica" và có chiều dài 8,2 m, và có thể bắn đạn đá nặng 272 kg đá đi xa 1,6 km.

Người chủ ban đầu đã cố gắng bán thiết kế cho Byzantine nhưng họ không đủ tiền để thuê anh ta. Orban sau đó rời Constantinople và tiếp cận Mehmed II, tuyên bố rằng vũ khí của mình có thể nổ tung các bức tường của Babylon. Với nguồn quỹ dồi dào và các vật tư phong phú, các kỹ sư Hungary chế tạo khẩu pháo trong vòng ba tháng ở Adrianople, nơi mà từ đó nó đã được kéo bởi 60 con bò đến Constantinople. Trong khi đó, Orban cũng sản xuất các công cụ khác cho các lực lượng bao vây của Thổ Nhĩ Kỳ.

Pháo của Orban có một số nhược điểm: phải mất ba giờ để nạp đạn; lượng đạn ít; và những khẩu pháo được nói đến đã bị hư hại do phản lực bắn sau 6 tuần (tuy nhiên thực tế còn đang tranh cãi, trong lá thư của Đức Tổng Giám mục Leonardo di Chio và trong biên niên sử viết sau đó không mấy tin cậy của tác giả người Nga Nestor Iskander). Pháo được đúc trước ở một xưởng đúc lớn cách đó khoảng 150 dặm (240 km), như vậy Mehmed phải tổ chức thực hiện quá trình vận chuyển cho khẩu pháo khổng lồ của ông. Pháo khổng lồ của Orban đã được nói đến được đi kèm với một đoàn gồm 60 con bò và hơn 400 người đàn ông.

Mehmed lên kế hoạch để tấn công khu vực tường thành Theodosian, bức tường và con mương bảo vệ Constantinople các cuộc tấn công từ phía Tây, phần duy nhất của thành phố không được bao quanh bởi mặt nước. Quân đội của ông đóng trại bên ngoài thành phố vào ngày 02 Tháng Tư 1453.

Một lượng lớn quân đội Ottoman đã được đóng trại phía nam của vịnh Sừng Vàng. Quân đội châu Âu bố trí kéo dài dọc theo toàn bộ chiều dài của các bức tường, được chỉ huy bởi Karadja Pasha. Quân đội từ Anatolia dưới quyền Ishak Pasha đóng quân ở phía nam Lycus cho đến biển Marmara. Mehmed tự mình đóng quân tại khu vực trung tâm, lều màu đỏ và vàng của ông được dựng gần Mesoteichion, các trung đoàn ưu tú, các Janissary trang bị súng, được bố trí bảo vệ xung quanh Sultan. Bashi-bazouk được bố trí phía trước. Một đạo quân khác dưới quyền Zagan Pasha đã được triển khai phía bắc của vịnh Sừng Vàng. Thông tin được duy trì bởi một con đường đã được xây dựng trên đầm lầy Sừng.

Kế hoạch và chiến lược của quân Byzantine
Thành phố này có khoảng 20 km tường thành (Theodosian: 5,5 km đê biển dọc theo Golden Horn: 7 km đê biển dọc theo biển Marmara: 7,5 km), một trong những pháo đài mạnh nhất tồn tại vào thời điểm đó. Các bức tường gần đây đã được sửa chữa (theo John VIII) và trong hình dạng khá tốt, đem lại cho những người phòng thủ đủ lý do để tin rằng họ có thể giữ vững cho đến khi sự giúp đỡ từ phương Tây đến. Ngoài ra, những người phòng thủ được trang bị tương đối tốt với một hạm đội gồm 26 tàu: 5
từ Genoa, 5 từ Venice, 3 từ Venetian Crete, 1 từ Ancona, 1 từ Aragon, 1 từ Pháp, và khoảng 10 tàu Byzantine.

Ngày 05 tháng 4, khi cuối cùng thì Sultan cũng đến với quân đội của ông, những người phòng thủ cũng bước vào vị trí của họ. Khi số lượng của họ không đủ để bố trí trên toàn bộ chiều dài tường thành, họ quyết định rằng chỉ có các bức tường bên ngoài sẽ có người phòng thủ. Constantine và quân đội Hy Lạp của ông bảo vệ Mesoteichion, phần giữa của các bức tường trên bộ nơi băng qua sông Lycus. Phần này đã được coi là điểm yếu nhất trong các bức tường và một cuộc tấn công sẽ gây nhiều nguy hiểm nhất ở đây. Giustiniani đóng quân phía bắc hoàng đế, tại cổng Charisian (Myriandrion), sau đó trong suốt cuộc bao vây, ông đã chuyển sang Mesoteichion tham gia với quân của Constantine, để lại Myriandrion cho đợt phản công thực hiện bởi của anh em nhà Bocchiardi. Quân của Minotto và Venice đóng tại cung điện Blachernae, cùng với Teodoro Caristo, anh em Langasco, và Đức Tổng Giám mục Leonardo của Chios. Bên trái của hoàng đế, xa hơn về phía nam, là các chỉ huy Cataneo, cùng với quân đội Genova, và Theophilus Palaeologus, người bảo vệ Cổng Pegae với những người lính Hy Lạp. Phần con lại của bức tường đất liền từ cổng Pegae cho tới cổng Golden Gate (bảo vệ bởi một chỉ huy Genoese tên là Manuel) được bảo vệ bởi Filippo Venetian Contarini, trong khi Demetrius Cantacuzenus được bố trí trên phần phía nam của bức tường Theodosian. Các bức tường phía biển có sự phòng thủ thưa thớt hơn, Contarini Jacobo tại Stoudion, một lực lượng dân binh tạm của các cha xứ Hy Lạp, và hoàng tử Orhan tại cảng Eleutherius. Pere Julia đóng tại cung điện với lính Genoese và quân Catalan, Đức Hồng y Isidore của Kiev bảo vệ mũi của bán đảo gần khu vực xích sắt. Các bức tường biển ở bờ biển phía nam của Golden Horn được bảo vệ bởi Venetian và các thủy thủ Genoese dưới sự chỉ huy của Gabriele Trevisano. Hai lực lượng dự trữ chiến thuật được giữ phía sau trong thành phố, một ở quận Petra phía sau các bức tường đất liền và một gần Giáo hội của các Tông Đồ Thánh, dưới sự chỉ huy của Loukas Notaras và Nicephorus Palaeologus. Alviso Diedo người Venetian chỉ huy đội tàu trong bến cảng. Mặc dù Byzantine cũng có các khẩu pháo, chúng nhỏ hơn nhiều hơn so với những pháo Ottoman và lực giật của chúng có xu hướng gây thiệt hại cho các bức tường của thành phố.

Theo David Nicolle (2000), mặc dù có nhiều ý kiến cho rằng Constantinople chắc chắn phải chịu số phận bi thảm, tuy nhiên hoàn cảnh trước trận đánh nói chung không đơn giản chỉ là cái nhìn đơn giản một chiều như việc bố trí trên bản đồ. Phải khẳng định rằng Constantinople là "thành phố được bảo vệ tốt nhất ở châu Âu" tại thời điểm đó.

Cuộc vây hãm
Vào lúc bắt đầu của cuộc bao vây, Mehmed gửi ra một phần đạo quân của mình để triệt tiêu sự phòng thủ của Byzantine còn lại bên ngoài thành phố Constantinople. Pháo đài herapia trên eo biển Bosphorus và một lâu đài nhỏ hơn tại làng Studius gần biển Marmara đã bị chiếm giữ trong vòng vài ngày. Quần đảo Princes trong biển Marmara được chiếm đóng bởi hạm đội của Đô đốc Baltoghlu.

Pháo lớn Mehmed đã bắn vào các bức tường trong nhiều tuần, nhưng do sự thiếu chính xác và tốc độ tải đạn rất chậm khiến cho quân Byzantine có thể để sửa chữa hầu hết các thiệt hại sau mỗi lần bắn, hạn chế hiệu lực của các khẩu pháo.

Trong khi đó, sau một số cuộc tấn công thăm dò, hạm đội Ottoman dưới quyền Suleiman Baltoghlu không thể nhập Golden Horn do chuỗi xích mà Byzantine đã đặt trên cửa ra vào. Mặc dù một trong những nhiệm vụ chính của hạm đội là để ngăn chặn bất kỳ tàu từ bên ngoài xâm nhập vào vịnh Golden Horn, vào ngày 20 tháng tư, một đội tàu nhỏ gồm 4 tàu Cơ đốc vẫn tìm cách lách được vào vịnh sau một cuộc chiến ác liệt, sự kiện này tăng cường nhuệ khí cho lính thủ thành và làm mất mặt Sultan. Mạng của Baltoghlu đã được tha sau khi cấp dưới của ông ta làm chứng cho sự dũng cảm của ông trong cuộc xung đột.

Sau đó, Mehmed đã cố gắng để phá vỡ các chuỗi xích. Ông đã ra lệnh xây dựng một con đường thông qua bãi bồi Galata ở phía bắc của Golden Horn, và cho quân kéo tàu của mình qua vào ngày 22 tháng 4. Điều này đe dọa nghiêm trọng nguồn cung cấp từ đội tàu Genovese - vốn mang danh nghĩa trung lập - thuộc địa của Pera, và mất tinh thần những người phòng thủ Byzantine. Vào đêm 28 tháng tư, một nỗ lực đã được thực hiện để tiêu diệt các tàu Ottoman sử dụng hỏa công tại vịnh Golden Horn, nhưng quân Ottoman đã được cảnh báo trước và chiến đấu buộc quân Kitô phải rút lui với tổn thất nặng. Từ đó, những người phòng thủ đã bị buộc phải phân tán một phần lực lượng của họ vào các bức tường Golden Horn, để bảo vệ các phần khác nhau của bức tường dẫn đến lực lượng bị suy giảm.

Người Thổ Nhĩ Kỳ đã thực hiện một số cuộc tấn công trực diện vào bức tường trên đất liền, nhưng luôn luôn bị đẩy lùi với tổn thất nặng. Bác sĩ phẫu thuật Nicolo Barbaro người Venetian, mô tả trong cuốn nhật ký của ông về các cuộc tấn công thường xuyên như vậy, đặc biệt thực hiện bới lính Janissaries, đã viết rằng:

"Họ phát hiện ra người Thổ Nhĩ Kỳ đến men theo các bức tường và tìm cách chiến đấu, đặc biệt là lính janissaries... và khi một hoặc hai trong số đó đã thiệt mạng, một lần nữa những người Thổ Nhĩ Kỳ đến và mang đi những người bị chết... mà không quan tâm họ đến gần như thế nào các bức tường thành phố. Lính của chúng tôi nhắm bắn vào họ với súng và nỏ, nhằm vào những người Thổ mang theo lính đã chết của mình, cả hai người trong số họ ngã xuống mặt đất và chết, và sau đó lại xuất hiện những người Thổ Nhĩ Kỳ khác đến và đưa họ đi, không sợ chết, sẵn sàng để cho mười lính của mình bị giết còn hơn là phải chịu sự xấu hổ để lại xác của lính Thổ Nhĩ Kỳ dưới chân tường thành"

Sau những cuộc tấn công trực diện không phân thắng bại, Đế quốc Ottoman đã tìm cách để vượt qua các bức tường bằng cách xây dựng các đường hầm dưới đất trong một nỗ lực để khai thác chúng từ giữa tháng đến 25 tháng 5. Nhiều người trong số các cảm tử là thợ mỏ có nguồn gốc Đức gửi từ Novo Brdo - vị bạo chúa Serbia. Họ được đặt dưới sự chỉ huy của Zagan Pasha. Tuy nhiên, Byzantine sử dụng một kỹ sư tên là Johannes Grant (người được cho là gốc Đức nhưng có lẽ là Scotland), người đã cho thực hiện các biện pháp phản đào hầm, cho phép quân đội Byzantine thâm nhập các đường hầm và giết những thợ đào hầm Thổ Nhĩ Kỳ. Byzantine chặn đường hầm Serbia đầu tiên vào đêm ngày 16 tháng 5. Những nỗ lực tiếp theo làm đường hầm đã bị gián đoạn vào ngày 21, 23, và ngày 25 tháng 5, Byzantine phá hủy chúng với lửa Hy Lạp và những trận chiến đấu căng thẳng. Ngày 23 Tháng Năm, Byzantine bắt được và tra tấn hai sĩ quan Thổ Nhĩ Kỳ, những người đã tiết lộ vị trí của tất cả các đường hầm Thổ Nhĩ Kỳ, mà sau đó đã bị phá hủy.

Vào ngày 21 Tháng 5, Mehmed gửi một đại sứ tới Constantinople và đề nghị dỡ bỏ cuộc bao vây nếu họ dâng nạp cho ông thành phố. Ông hứa ông sẽ cho phép Hoàng đế và người dân rời khỏi với các tài sản của họ. Hơn nữa, ông sẽ công nhận Hoàng đế là thống đốc của Peloponese. Cuối cùng, ông đảm bảo sự an toàn của người dân vẫn còn trong thành phố. Constantine XI chấp nhận cống cao hơn cho Sultan và công nhận tình trạng của tất cả các lâu đài đã bị chinh phục và các vùng đất nằm trong tay của người Thổ Nhĩ Kỳ Ottoman sở hữu. Tuy nhiên, liên quan đến Constantinople, ông nói:

"Việc trao thành phố cho ngài không phục thuộc vào tôi hay bất cứ người cư dân nào của nó, chúng tôi đã quyết định chết với ý chí tự do của chúng tôi và chúng tôi sẽ không màng đến mạng sống của mình"

Khoảng thời gian này, Mehmed đã có một hội bàn cuối cùng với các sĩ quan cao cấp của mình. Tại đây, ông gặp phải một số kháng cự, một trong những cận thần là Pasha Halil -một cựu chiến binh- người đã luôn luôn từ chối kế hoạch của Mehmed để chinh phục thành phố, bây giờ nhắc nhở ông phải bỏ cuộc bao vây khi đối mặt với nghịch cảnh gần đây. Halil bị bác bỏ bởi Zagan Pasha, người khăng khăng một cuộc tấn công ngay lập tức. Bị cáo buộc hối lộ, Halil Pasha buộc phải chết một năm sau đó. Mehmed lên kế hoạch để chế ngự các bức tường bằng vũ lực tuyệt đối, mong rằng năng lực phòng thủ của Byzantine đã suy yếu bởi cuộc bao vây kéo dài bây giờ sẽ được bị chế ngự trước khi ông ta hết quân và bắt đầu chuẩn bị cho một cuộc tấn công tổng lực cuối cùng.

Cuộc tấn công cuối cùng
Việc chuẩn bị cho cuộc tấn công cuối cùng đã được bắt đầu vào tối ngày 26 tháng năm và tiếp tục vào ngày hôm sau.36 giờ sau cuộc họp mà Hội đồng quyết định tấn công, quân đội Ottoman huy động toàn bộ nhân lực của họ để chuẩn bị cho cuộc tổng tấn công. Cầu nguyện và nghỉ ngơi được cấp cho những người lính vào ngày 28, và sau đó lệnh tấn công cuối cùng sẽ được đưa ra. Về phía Byzantine, hạm đội nhỏ 12 tàu Venetian, sau hành trình từ biển Aegean, đến Thủ đô vào ngày 27 tháng năm và báo cáo với hoàng đế rằng không đội tàu cứu trợ Venetian lớn nào khác đang trên đường đến. Ngày 28 tháng năm, vào lúc quân đội Ottoman chuẩn bị cho cuộc tấn công cuối cùng, một đám rước tôn giáo quy mô lớn đã được tổ chức trong thành phố. Vào buổi tối, một buổi lễ long trọng cuối cùng được tổ chức tại Hagia Sophia, trong đó Hoàng Đế và đại diện của cả hai nhà thờ Latin và Hy Lạp cùng tham gia, cùng với giới quý tộc từ cả hai phía.

Ngay sau nửa đêm ngày 29 cuộc tấn công tổng lực bắt đầu. Quân đội Kitô giáo của Đế quốc Ottoman tấn công đầu tiên, tiếp theo là làn sóng của lính ả rập, những người được đào tạo và trang bị kém, trong khi lính Anatolians tập trung vào một phần của các bức tường Blachernae ở phần phía tây bắc của thành phố, vốn đã bị hư hại bởi những khẩu súng. Phần này của bức tường đã được xây dựng trước đó, trong thế kỷ thứ mười một, và yếu hơn nhiều những khu vực còn lại. Lính từ Anatolians phụ trách tấn công phần này của bức tường và tiến vào thành phố, nhưng cũng nhanh chóng bị đẩy lùi bởi những người phòng thủ. Cuối cùng, khi trận đấu được tiếp tục, làn sóng cuối cùng, bao gồm lính Janissaries ưu tú, tấn công các bức tường thành phố. Tổng phụ trách của quân đội phòng thủ người Genoese, Giovanni Giustiniani, bị thương trong cuộc tấn công, và buộc phải di tản khỏi tường thành gây ra hoảng loạn trong hàng ngũ của những người phòng thủ. Giustiniani được mang đến Chios, nơi ông qua đời vì vết thương của ông một vài ngày sau đó.

Với quân Genoese của Giustiniani của rút lui vào thành phố và hướng tới các bến cảng, Constantine và lính của mình, bây giờ bị bỏ lại, chiến đấu và xoay xở giữ chân lính Janissaries trong một thời gian, nhưng cuối cùng họ không thể ngăn chặn họ xâm nhập vào thành phố. Lính phòng thủ cũng bị tràn ngập tại một số điểm trong các phần khác của Constantine. Khi lá cờ Thổ Nhĩ Kỳ đã được nhìn thấy bay trên một cổng tháp canh nhỏ, cổng Kerkaporta được mở, hoảng loạn xảy ra sau đó, và việc phòng
thủ sụp đổ. Lính Janissary, do Ulubatlı Hasan lãnh đạo tiếp tục tiến về phía trước. người ta nói rằng Constantine, ném sang một bên cờ hiệu màu tím của mình, lãnh đạo cuộc phản công cuối cùng chống lại những lính Ottoman đang ập đến đến và chết trong trận chiến trong các đường phố như binh lính của ông ta. Mặt khác Nicolò Barbaro, một nhân chứng người Venetian tại cuộc bao vây, đã viết trong nhật ký của mình rằng Constantine treo cổ tự vẫn tại thời điểm này khi người Thổ Nhĩ Kỳ đã phá vỡ cửa khẩu San Romano, như vậy số phận cuối cùng của ông ta vẫn chưa được biết rõ.

Sau cuộc tấn công quyết định, quân đội Ottoman tuôn rẽ quạt dọc theo trục đường chính của thành phố, băng qua quảng trường Mese lớn, đến khu vực Nhà thờ Các Tông Đồ Thánh mà Mehmed II muốn bảo tồn nhằm cung cấp một cơ sở vững chắc giúp ông ta kiểm soát tốt hơn các đối tượng Kitô giáo của mình. Mehmed II đã gửi một đội quân tạm để bảo vệ các tòa nhà quan trọng như Nhà thờ các Tông Đồ Thánh, vì ông ta không muốn thiết lập thủ đô mới của mình trong một thành phố bị tàn phá hoàn toàn.

Quân đội hội tụ tại Augusteum, quảng trường rộng lớn đối diện nhà thờ Hagia Sophia có cánh cửa đồng đã đóng lại bởi rất nhiều cư dân đang ẩn nấp bên trong, hy vọng sự bảo vệ của Thiên Chúa. Sau khi các cánh cửa đã bị phá vỡ, quân đội Ottoman tràn vào tách đám đông ra theo giá mà họ có thể mang bán ở thị trường nô lệ. Mehmed II đã cho phép quân đội của mình cướp bóc thành phố trong ba ngày. Những người lính tranh giành nhau sở hữu chiến lợi phẩm của chiến tranh.Theo bác sĩ phẫu thuật Venetian. Nicolò Barbaro " suốt cả ngày hôm đó người Thổ Nhĩ Kỳ thực hiện một tàn sát các Kitô hữu khắp thành phố ". Tuy nhiên, theo sử gia người Anh David Nicolle, công dân của Constantinople đã được đối xử tốt hơn bởi quân Ottoman so với những lính Crusaders trước đó vào năm 1204, chỉ khoảng 4.000 người Hy Lạp đã chết trong cuộc bao vây và vào ngày thứ ba của cuộc chinh phục, Mehmed II đã ra lệnh tất cả cướp bóc dừng lại và đưa quân của mình trở lại bên ngoài bức tường thành phố.

Thương vong của quân đội Ottoman
Thương vong của quân đội Ottoman là chưa được biết chính xác, nhưng được cho bởi hầu hết các nhà sử học là rất nặng nề do một vài cuộc tấn công thất bại của quân Ottoman trong suốt cuộc bao vây và do đợt tấn công cuối cùng. Barbaro mô tả vùng biển quanh thủ đô nổi với những thi thể của người Thổ Nhĩ Kỳ và các Kitô hữu "như những quả dưa hấu nổi trên con kênh". Dù thương vong nặng, Đế quốc Ottoman đã phục hồi sức mạnh của nó. Phía Đông đế quốc giờ đây tiếp xúc với Hãn quốc Karamanid,phía bắc giáp Hungary và các tiểu bang nhỏ hơn, chẳng hạn như Despotate Morea và các vùng lãnh thổ Slavic ở Balkans đang trong vòng tranh chấp với người Hungary.

Hậu quả
Sử gia George Sphrantzes người Byzantine là một nhân chứng của sự sụp đổ của Constantinople. Trong biên niên sử về sự sụp đổ của thành phố, ông đã viết những sự kiện đã xảy ra vào cuối ngày thứ ba của cuộc chinh phục:

" Vào ngày thứ ba sau sự sụp đổ của thành phố của chúng tôi, Sultan ăn mừng chiến thắng của ông với một khải hoàn vui vẻ tuyệt vời. Ông đã đưa ra một công bố: các công dân thuộc tất cả các lứa tuổi, những người đã lẩn trốn để tránh bị phát hiện có thể rời khỏi nơi ẩn khắp thành phố để ra hiện diện công khai, họ sẽ vẫn tự do và không có sự tra hỏi nào. Ông cũng tuyên bố khôi phục lại nhà ở và tài sản cho những người đã từ bỏ thành phố của chúng tôi trước khi cuộc bao vây, nếu họ trở về nhà, họ
sẽ được đối xử theo cấp bậc và tôn giáo của họ, như không có gì đã thay đổi." -George Sphrantzes

Sự mất mát của thành phố là một cú đánh lớn vào Kitô Giáo, và nó phơi bày lãnh thổ phía tây Kitô giáo đối diện với một kẻ thù mạnh mẽ và hiếu chiến từ phía đông. Giáo hoàng Nicôla V kêu gọi một cuộc phản công ngay lập tức dưới hình thức của một cuộc thập tự chinh. Khi không có quốc vương châu Âu sẵn lòng để lãnh đạo cuộc thập tự chinh, chính Đức Giáo hoàng đã quyết định để đi, nhưng cái chết sớm của ông đã ngừng lại kế hoạch này.

Với việc chiếm Constantinople, Mehmed II đã có được thủ đô "tự nhiên" cho vương quốc của mình, mặc dù trong tình trạng suy giảm sau nhiều năm chiến tranh. Và cuộc chinh phục của Đế quốc Byzantine cũng đã loại bỏ một kẻ thù phía sau trong quá trình xâm nhập của đế chế Ottoman vào châu Âu.

Xa rồi thời thời hoàng kim của nó, vào lúc này, Constantinople có dân số suy giảm như là một kết quả của sự suy giảm kinh tế và lãnh thổ chung của đế quốc sau khi phục hồi một phần từ thảm họa của cuộc Thập tự chinh thứ tư gây ra bởi quân đội Christian hai thế kỷ trước. Vì vậy, thành phố vào năm 1453 là một loạt các làng có tường bao quanh ngăn cách bởi những cánh đồng rộng lớn bao quanh bởi bức tường Theodosian có từ thế kỷ thứ năm. Nhà thờ lớn Hagia Sophia được chuyển đổi thành một nhà thờ Hồi giáo, mặc dù Giáo hội Chính thống Hy Lạp vẫn còn nguyên vẹn, và Gennadius Scholariusđược bổ nhiệm làm Thượng Phụ Constantinople.

Nhiều người Hy Lạp, chẳng hạn như John Argyropoulos và Constantine Lascaris, chạy trốn khỏi thành phố và tìm thấy nơi trú ẩn ở phương Tây Latin, mang theo những kiến thức và tài liệu từ truyền thống Hy Lạp – La Mã và các vùng khác xa hơn nữa góp phần thúc đẩy thời kỳ Phục hưng, mặc dù các làn sóng của các học giả Hy Lạp đi vào phương Tây đã bắt đầu sớm hơn nhiều, đặc biệt là ở thành phố phía Bắc Ý đã bắt đầu chào đón các học giả từ thế kỷ thứ mười một và mười hai. Thủ hiến của Florence là Coluccio Salutati tiến hành trao đổi văn hóa từ năm 1396 bằng cách mời Manuel Chrysoloras, một học giả Byzantine giảng dạy tại trường Đại học Florence. Nước Ý hăm hở du nhập kinh điển Latin và tái áp dụng ngôn ngữ Hy Lạp như là một yếu tố tri thức quan trọng cơ bản cho thời kỳ Phục hưng. Những người Hy Lạp vẫn còn ở lại Constantinople chủ yếu sống ở các huyện Phanar và Galata của thành phố. Các Phanariotes, như họ được gọi, cung cấp nhiều cố vấn có khả năng các nhà cai trị Ottoman.

Tại Morean (Peloponnesian) pháo đài của Mystras, nơi các anh em khác của Constantine là Thomas và Demetrius cai trị, liên tục xung đột với nhau và biết rằng Mehmed cuối cùng cũng sẽ xâm chiếm họ, giữ được cho đến năm1460. Rất lâu trước khi sự sụp đổ của Constantinople, Demetrius đã chiến đấu giành ngôi vua với Thomas, Constantine, và các anh em khác của họ như John và Theodore. Thomas cuối cùng chạy trốn tới Roma khi người Ottoman xâm chiếm Morea trong khi Demetrius mong đợi được cai trị một quốc gia bù nhìn, nhưng thay vào đó bị cầm tù tại đó cho đến cuối đời. Tại Roma, Thomas và gia đình của ông đã nhận được một số hỗ trợ tiền tệ từ Đức Giáo hoàng và các nhà lãnh đạo phương Tây khác như là hoàng đế Byzantine lưu vong, cho đến 1503. Năm 1461, nhà nước độc lập thuộc Byzantine là Trebizond rơi vào tay Mehmed.

Các học giả xem xét sụp đổ của Constantinople như là một sự kiện quan trọng kết thúc thời Trung cổ và bắt đầu thời kỳ Phục hưng vì sự kết thúc của trật tự tôn giáo cũ ở châu Âu và việc sử dụng pháo và thuốc súng. Sự sụp đổ của Constantinople và sự bành trướng nói chung của người Thổ Nhĩ Kỳ trong khu vực cũng cắt đứt liên kết mậu dịch chính giữa châu Âu và châu Á, và kết quả là châu Âu bắt đầu nghiêm túc xem xét khả năng đến châu Á bằng đường biển.

Đệ tam La Mã
Byzantium là một thuật ngữ được sử dụng bởi các nhà sử học hiện đại để đề cập đến Đế quốc La Mã thời kì cuối. Trong thời gian của mình, đế chế cai trị từ Constantinople (hoặc "Tân La Mã" như Constantine đã chính thức đặt tên) được gọi là đơn giản là "Đế chế La Mã." Sự sụp đổ của Constantinople đã dẫn đến các thế lực cạnh tranh nhau cùng tuyên bố là những người kế thừa chính thức của Đế quốc. Tuyên bố của người Nga về sự kế thừa di sản của Byzantine đã đụng độ với tuyên bố của đế chế Ottoman. Trong quan điểm của Mehmed thì ông ta là người các kế thừa Hoàng đế La Mã, tuyên bố mình Kayser-i Rum, nghĩa đen là "Hoàng đế La mã", mặc dù ông thường được ghi nhớ như là "Kẻ chinh phục ", người sáng lập một hệ thống chính trị tồn tại mãi cho đến năm 1922 cùng với sự thành lập của nước Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ mà vẫn duy trì Constantinople (đổi tên thành Istanbul), nhưng di chuyển thủ đô của nhà nước Thổ Nhĩ Kỳ tới Ankara. Sự mâu thuẫn trong tư tưởng như vậy kích thích chiến tranh giữa Nga và Đế quốc Ottoman, vào thế kỷ 18 và 19 quân đội Nga đã tiếp cận gần sát Constantinople. Trong thực tế, quân đội Nga đã đến được vùng ngoại ô Yeşilkoy của Constantinople, chỉ cách có 10 dặm (16 km) về phía tây của Cung điện Topkapi trong chiến tranh Nga-Thổ Nhĩ Kỳ 1877-1878.

Stefan Dusan, Sa hoàng của Serbia, và Ivan Alexander, Sa hoàng của Bulgaria đều có những tuyên bố tương tự, cho rằnh bản thân mình là người kế thừa hợp pháp để Đế quốc Byzantine. Các bên tranh chấp tiềm năng khác, chẳng hạn như Cộng hòa Venice và Đế chế La Mã thần thánh cũng dần chìm vào lịch sử.

Ngoài những lợi ích chính trị và quân sự mà người Thổ Nhĩ Kỳ giành được, thì tuyến đường buôn bán gia vị từ phương Đông thông qua trung gian của người Hồi giáo bước vào một thời kỳ suy giảm. châu Âu vẫn còn tiếp tục thương mại thông qua Constantinople cho đến thế kỷ 16 nhưng giá cả tăng cao thúc đẩy việc tìm kiếm các nguồn cung cấp thay thế mà không qua trung gian của Đế quốc Ottoman và các đế quốc nhỏ hơn như Safavids và Mamelukes. Một số lượng ngày càng tăng các đội tàu của Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha và Hà Lan bắt đầu cố gắng để đi thuyền đến Ấn Độ thông qua mũi phía nam của châu Phi. Thật vậy, nếu Columbus đã không tin rằng ông sẽ đến châu Á để đàm phán quyền thương mại bằng cách chạy thuyền phía tây như ông đã trình bày với người bảo trợ của ông, vua Tây Ban Nha - ông sẽ không đã tìm thấy thế giới mới.

Tham khảo

 Bùi Đức Tịnh (biên dịch) Lịch sử thế giới, tr.175, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin.

Đọc thêm
Franz Babinger: Mehmed the Conqueror and His Time (1992) Princeton University Press ISBN 0-691-01078-1
The Siege of Constantinople  (1453), according to the eyewitness Nicolo Barbaro

Richard A. Fletcher: The Cross and the Crescent (2005) Penguin Group ISBN 0-14-303481-2
 Jonathan Harris, Constantinople: Capital of Byzantium (2007) Hambledon/Continuum. ISBN 978-1-84725-179-4

Smith, Michael Llewellyn, "The Fall of Constantinople", in History Makers magazine No. 5 (London, Marshall Cavendish, Sidgwick & Jackson, 1969) p. 192
Andrew Wheatcroft: The Infidels: The Conflict Between Christendom and Islam, 638–2002 (2003) Viking Publishing ISBN 0-670-86942-2
Justin Wintle: The Rough Guide History of Islam (2003) Rough Guides ISBN 1-84353-018-X

Xung đột vào thế kỷ 15
Châu Âu năm 1453
Châu Á năm 1453
Chiến tranh Byzantine-Ottoman
Các cuộc bao vây Constantinople
Cuộc vây hãm liên quan tới Đế quốc Ottoman
Trận đánh liên quan tới Đế quốc Byzantine
Xung đột năm 1453
Ly giáo Đông–Tây


title: 29 tháng 8

text:
Ngày 29 tháng 8 là ngày thứ 241 (242 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 124 ngày trong năm.

Sự kiện
939 – Nước Mân xảy ra binh biến, hoàng đế Vương Kế Bằng chạy khỏi kinh thành song sau đó bị bắt giữ và sát hại, Vương Diên Hy trở thành quân chủ, tức ngày Tân Tị (12) tháng 7 nhuận năm Kỉ Hợi.
1533 – Hoàng đế cuối cùng của đế chế Inca là Atahualpa bị quân Tây Ban Nha hành quyết.
1825 – Vương quốc Bồ Đào Nha và Đế quốc Brasil ký kết Hiệp định Rio de Janeiro, theo đó Bồ Đào Nha công nhận Brasil là một quốc gia độc lập.
1831 – Michael Faraday khám phá hiện tượng cảm ứng điện khi tiến hành thí nghiệm.
1842 – Đế quốc Anh và nhà Thanh ký kết Điều ước Nam Kinh, kết thúc Chiến tranh nha phiến lần thứ nhất, là hiệp ước bất bình đẳng đầu tiên của Trung Quốc.
1871 – Minh Trị Duy tân: Thiên hoàng Minh Trị ra chiếu phế phiên, lập huyện trên toàn quốc.
1910 – Nhật Bản và Đại Hàn đế quốc ký kết điều ước sáp nhập, chính thức bắt đầu sự cai trị của Nhật Bản đối với bán đảo Triều Tiên.
1944 – Khởi đầu Khởi nghĩa Dân tộc Slovak, tiếng Slovak: Slovenské národné povstanie (SNP) chống phát xít Đức, thất bại vào cuối tháng 10 cùng năm.
1949 – Liên Xô tiến hành thử nghiệm bom nguyên tử đầu tiên của mình tại Semipalatinsk, Kazakhstan.
 1966 – The Beatles trình diễn trực tiếp buổi diễn thương mại cuối cùng của nhóm tại sân vận động Candlestick Park ở San Francisco, Mỹ.
1982 – Nguyên tố hóa học Meitneri được tổng hợp lần đầu tiên tại Viện nghiên cứu hạt ion nặng ở Darmstadt, Đức.
1991 – Sau cuộc đảo chính tháng 8, Xô viết tối cao đình chỉ toàn bộ hoạt động của Đảng Cộng sản Liên Xô.
 1996 – Tuần duyên Hoa Kỳ tháo gỡ hải đăng trên Đảo Navassa. Một lực lượng đặc nhiệm liên hợp lãnh đạo bởi Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ chuyển đảo cho Bộ Nội vụ Hoa Kỳ
2005 – Bão Katrina đổ bộ vào đất liền, tàn phá phần lớn duyên hải Vịnh Mexico của Hoa Kỳ từ Louisiana đến Florida

Sinh
1632 – John Locke, nhà triết học, nhà hoạt động chính trị người Anh (m. 1704).
1792 – Charles Grandison Finney, nhà thần học Hoa Kỳ (m. 1875).
1915 – Ingrid Bergman, diễn viên Thụy Điển (m. cùng ngày năm 1982).
 1927 – Đồng Văn Khuyên, Trung tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa (mất 2015).
1936 – John McCain, thượng nghị sĩ Hoa Kỳ, ứng cử viên Cộng hòa trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2008.
1958 – Michael Jackson, nam ca sĩ người Mỹ gốc Phi được mệnh danh là "Vua nhạc pop" (m. 2009).
1980 – Tạ Đình Phong, nam ca sĩ, diễn viên người Hồng Kông.

Mất
939 – Vương Kế Bằng, hoàng đế nước Mân, tức ngày Tân Tị (12) tháng 7 nhuận năm Kỉ Hợi.
1836 – Nguyễn Phúc Uyển Diễm, phong hiệu Lộc Thành Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (s. 1815)
1904 – Murad V, sultan Đế quốc Ottoman (s. 1840).
1982 – Ingrid Bergman, diễn viên Thụy Điển (s. cùng ngày năm 1915).
1988 – Lưu Quang Vũ, nhà soạn kịch, nhà thơ và nhà văn hiện đại Việt Nam (s. 1948) và Xuân Quỳnh, nhà thơ Việt Nam (s. 1942)
1996 – Fujiko F. Fujio, họa sĩ truyện tranh Nhật Bản, tác giả bộ truyện Doraemon (s. năm 1933).
2003 – Nguyễn Xuân Oánh, trí thức Việt Nam yêu nước.

Những ngày lễ và kỷ niệm

Tham khảo

Tháng tám
Ngày trong năm


title: Giác Hải

text:
Thiền sư Giác Hải  (覺海, 1024 (? 1023) – 1138) là người họ Nguyễn , húy Nguyễn Viết Y (Nguyễn Quốc Y), pháp hiệu Giác Hải tính chiếu đại sư bài vị chùa viên quang ghi Diệu thông xung mặc hoằng hóa đại pháp sư là thiền sư Việt Nam thời nhà Lý, thuộc thế hệ thứ 10 dòng thiền Vô Ngôn Thông.

Thân thế
Thiền sư Giác Hải tên húy là Nguyễn Viên Y (Nguyễn Quốc Y), sinh năm thứ 15 - Giáp Tý, niên hiệu Thuận Thiên (1023), mất ngày mùng 4 tháng giêng năm Thiệu Minh (1138) đời vua Lý Anh Tông, thọ 115 tuổi là người hương Hải Thanh, phủ Hải Thanh (đời trần là Thiên Thanh sau đổi là phủ Xuân Trường thuộc huyện Xuân Trường - Giao Thủy, tỉnh Nam Định)

Theo sách "Tân biên Nam Định tỉnh địa dư chí lược" (Phòng Địa chí - Thư viện tỉnh Nam Định chế bản) tại trang 146, trong mục chùa Keo thì: Không Lộ tên chính là Nguyễn Chí Thành người xã Điềm Xá huyện Gia Viễn cùng Nguyễn Viết Y người xã Loa Điền - Hải Thanh kết bạn với nhau, Chí Thành đạo hiệu là Không Lộ, Viết Y đạo hiệu là Giác Hải, sau gặp sư Từ Đạo Hạnh người Yên Lãng cùng sang Tây Trúc học đạo đều thành.

Theo Đại Nam nhất thống chí, Sư tên Quốc Y, hiệu Giác Hải, người Giao Thủy, Hải Nam, nhỏ theo nghề chèo chài lưới của cha. Sau bà mẹ đem về Yên Vệ (Yên Khánh, Ninh Bình) cùng với Nguyễn Minh Không (tức Lý Quốc Sư) kết bạn, đi Tây Trúc cầu đạo. Được đạo rồi, bèn trở về Giao Thủy, trụ trì chùa Nghiêm Quang tức Chùa Keo Hành Thiện ngày nay.

Theo Địa chí Nam Định thì ngài kết bạn với Dương Không Lộ, Từ đạo Hạnh và cùng sang Tây Trúc thành đạo.

Thiền sư có 2 người con trai được vua gia ân cho làm quan, bia ký chùa Viên Quang cho biết, cháu 4 đời Lý Tường Dĩnh làm đến Thái sư và cũng làm tăng như ngài.

Hành trạng
Thuở thiếu thời, ông làm nghề đánh cá, thường lênh đênh trên sông biển.

Năm 25 tuổi, ông dứt bỏ thế nghiệp, xuống tóc đi tu. Lúc đầu, ông với Nguyễn Minh Không (có tài liệu ghi là Không Lộ) theo học đạo với nhà sư Hà Trạch ở chùa Diên Phước (sau sư trụ trì chùa này). Sau sư lại kế thừa dòng pháp Vô Ngôn Thông.

Thời vua Lý Nhân Tông (1072-1128), thiền sư Giác Hải và Thông Huyền chân nhân có lần được vời vào hoàng cung ngồi hầu vua. Mỗi lần vua ra chơi Hải Thanh bao giờ cũng vào chùa thăm ông trước.

Đến đời vua Lý Thần Tông (1128-1137), thiền sư Giác Hải được nhiều lần triệu vào cung, song ông đều viện cớ già yếu để từ chối.

Lúc sắp tịch, thiền sư gọi chúng đến dạy kệ rằng:
Xuân lai hoa điệp thiện tri thì
Hoa điệp ưng tu cộng ứng kỳ
Hoa điệp bản lai giai thị huyễn
Mạc tu hoa điệp hướng tâm trì.
Dịch nghĩa:
Xuân sang hoa và bướm khéo quen với thời tiết.,
Hoa bướm đều cần phải thích ứng với kỳ hạn của chúng.
Nhưng hoa với bướm vốn dĩ đều là hư ảo
Chớ nên bận tâm về hoa với bướm.

Đêm ấy có ngôi sao lớn rơi xuống ngay góc đông nam nhà phương trượng. Thiền Sư ngồi nói chuyện đến sáng rồi ngồi ngay ngắn mà mất.. Vua xuống chiếu cho lấy thuế ba mươi hộ để cúng hương hỏa, và cho hai người con trai  của thiền sư ra làm quan để tỏ lòng khen thưởng.

Nhân dân các nơi lấy ngày mùng 4 tháng giêng làm ngày húy nhật ngài.

Giai thoại
Sách Thiền uyển tập anh chép (dịch):
Đời vua Lý Nhân Tông, Sư (Giác Hải) thường cùng Thông Huyền chân nhân, bị triệu vào nhà hóng mát hầu hạ, bỗng có tiếng cắc kè kêu nhau chối tai, đáng ghét. Vua khiến Huyền làm cho nó đừng kêu. Huyền bèn lâm râm niệm chú, làm rơi trước một con. Huyền cười Sư, Sư bảo "Đang còn một con, để đó cho Sa môn". Sư chú mục nhìn, trong giây lát, nó cũng rơi theo. Vua lấy làm lạ, làm một bài thơ khen:
"Giác Hải tâm như hảiThông Huyền đạo lại huyền
Thần thông cùng biến hóaMột Phật, một thần tiên".
Từ đó, tiếng tăm Sư vang khắp thiên hạ, tăng tục ngưỡng chuộng. Vua thường đối đãi Sư như bậc thầy. Mỗi lần ra chơi hành cung Hải Thanh, vua tất đến chùa Sư trước.
Một hôm, vua hỏi Sư: "Phép ứng chân thần túc, có thể được nghe chăng?". Sư bèn làm tám phép thần biến rồi vung thân lên hư không, cách đất vài trượng rồi lại hạ xuống. Vua và các quan đều vỗ tay khen ngợi. Do đó, vua ban cho pháp hiệu Giác Hải tính chiếu đại sư và một kiệu vai, để ra vào của khuyết...

Di văn
(Một lần) có vị tăng hỏi: "Phật và chúng sinh ai khách, ai chủ?".
Sư dùng bài kệ đáp:
Bất giác nữ đầu bạch - Ai biết má đào mà bạc tóc
不覺女頭白
不覺女頭白，
報你作者識。
若問佛境界，
龍門遭點額。
Phiên âm
" Liễu dụng nữ đầu bạch
Báo nhĩ tác giả thức
Nhược vẫn Phật cảnh giới
Long môn tao điểm ngạch"
Dịch nghĩa
Nào ai biết rằng trong cô gái trẻ trung đã thấy mái đầu bạc;
Nói cho người học đạo hiểu,
Nếu cứ lo tìm hỏi đâu là cõi Phật,
Thì cũng như cá chép nhảy thi ở Long Môn bị "chấm trán" (thi trượt-không vượt qua Long Môn) mà thôi.
Huệ Chi và Băng Thanh dịch thơ:
Ai biết má đào mà bạc tóc,
Khuyên người cầu học hiểu cho sâu.
Ví như cõi Phật hoài công hỏi,
Cá vượt Long môn bị điểm đầu.
Lê Mạnh Thát dịch thơ:
"Gái tơ chỏm tóc bạc
Báo ngươi tác giả biết
Nếu hỏi cảnh giới Phật
Long môn gặp điểm trán" .
Đỗ Quang Liên dịch thơ:
Má đào ai biết bạc đầu,
Khuyên người cầu học hiểu sâu khỏi nhầm;
Lo tìm cõi Phật mênh mông,
Ví như cá nhảy Long Môn chấm đầu!

Một bài thơ (kệ) khác của thiền sư Giác Hải cũng được in trong tập Thơ văn Lý Trần
Hoa diệp - hoa và bướm
春來花蝶善知時,
花蝶應須共應期.
花蝶本來皆是幻,
莫須花蝶向心持.
Phiên âm:
Xuân lai hoa điệp thiện tri thì,
Hoa điệp ứng tu cộng ứng kỳ.
Hoa điệp bản lai giai thị huyễn,
Mạc tu hoa điệp hướng tâm trì.
Dịch nghĩa:
Xuân sang hoa và bướm khéo quen với thời tiết.,
Hoa bướm đều cần phải thích ứng với kỳ hạn của chúng.
Nhưng hoa với bướm vốn dĩ đều là hư ảo
Chớ nên bận tâm về hoa với bướm.
Ngô Tất Tố dịch thơ:
Xuân sang hoa bướm khéo quen thì,
Bướm lượn hoa cười vẫn đúng kỳ.
Nên biết bướm hoa đều huyền ảo,
Thây hoa, mặc bướm, để lòng chi.
Lê MạnhThát dịch thơ:
Xuân đến bướm hoa khéo biết thì,
Cần nhau hoa bướm biết nhau khi.
Bướm hoa vốn thảy đều hư huyễn,
Chớ đem hoa bướm giữ lòng chi.
Một dị bản khác trong địa dư Quỳnh Côi:
"Xuân lai hoa diệp tiện chi thi
Hoa diệp ưng tu đã ứng kỳ
Hoa diệp bản lai giai thị ảo
Mạc tu tiều táo hướng tâm trì"

Thờ ở làng Nghĩa Xá
Di tích lịch sử văn hóa chùa Viên Quang được Bộ văn hóa thông tin xếp hạng năm 1991, thuộc làng Nghĩa Xá - Xuân Ninh - Xuân Trường - Nam Định là nơi thiền sư Giác Hải trụ trì và viên tịch. Chùa có lối bài trí tiền Phật hậu Thánh.

Tại đây còn lưu giữ tấm bia đá "Viên Quang tự bi minh tính tự" do Dĩnh Đạt soạn đề năm Thiên Trù Duệ Vũ thứ ba (1122) ca ngợi công đức ngài Giác Hải.

Ban đầu thời Lý, chùa dựng ở vạn Giao Thủy, hương Hải Thanh, tên chữ Diên Phúc, vua Lý Anh Tôn dổi làm Viên Quang sau dời đổi về xứ Bát Dương phủ Xuân Trường (ngày nay là khu vực Nam Hồng - Nam Trực - Nam Định) đến năm 1866 sông xói lở nhân dân dời về khu Lục Cơ - Hộ Xá sau đổi Nghĩa Xá - Xuân Trường- Nam Định.

Theo Ngô Vi Liễn thì chùa còn có tháp mộ thờ ngài Nguyễn Minh Không

Thờ ở làng Yên Vệ
Làng Yên Vệ thuộc xã Khánh Phú huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình. Nơi đây có đền thượng và chùa Phúc Long, là một quần thể kiến trúc có giá trị về lịch sử và văn hoá. Chùa Phúc Long thờ phật và thờ Tiên thiên Thánh Mẫu, mẹ của Giác Hải thiền sư. Đền Thượng thờ tam thánh: Giác Hải, Từ Đạo Hạnh và Nguyễn Minh Không.

Lễ hội làng Yên Vệ hàng năm được tổ chức vào ngày mồng 4 tháng giêng là ngày giỗ của Giác Hải, sau khi tế thánh có thi đấu vật.

Sách tham khảo
Sách Thiền uyển tập anh, mục: "Thiền sư Giác Hải". Bản dịch của Ngô Đức Thọ-Nguyễn Thúy Nga. Nhà xuất bản Văn học, 1990. Bản điện tử ở đây:
Sách Thiền uyển tập anh, mục: "Thiền sư Giác Hải" bản dịch của Lê Mạnh Thát. Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh, 1999. Bản điện tử ở đây:
Thích Thanh Từ, Thiền sư Việt Nam, mục: "Thiền sư Giác Hải". Thành hội Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh ấn hành năm 1992.
Nguyễn Q. Thắng-Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam, mục từ: "Nguyễn Giác Hải". Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 1992.
Thơ văn Lý Trần tập 1. Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 1977, trang 443 thiền sư Giác Hải; trang 450 "Viên Quang tự bi minh tính tự"

Chú thích

Người Nam Định
Thiền sư Việt Nam
Thiền phái Vô Ngôn Thông
Người thọ bách niên Việt Nam


title: Nimsreuland

text:
Nimsreuland là một đô thị thuộc huyện Bitburg-Prüm, bang Rhineland-Palatinate, Đức.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Bitburg-Prüm


title: Galaxias parvus

text:
Galaxias parvus là một loài cá thuộc họ Galaxiidae. Đây là loài đặc hữu Australia.

Chú thích

Tham khảo

Galaxias
Cá Úc


title: 13024 Conradferdinand

text:
13024 Conradferdinand (1989 AJ6) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 11 tháng 1 năm 1989 bởi F. Borngen ở Tautenburg.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 13024 Conradferdinand

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Freimut Börngen
Thiên thể phát hiện năm 1989


title: Danh sách thành phố và thị xã Slovakia

text:
Dưới đây là danh sách thành phố và thị xã Slovakia. Tên thành thị gồm tên tiếng Slovakia, tên tiếng Đức và tiếng Hungary trong lịch sử và cuối cùng là dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006. (

Tham khảo

Liên kết ngoài
 from World Gazetteer by Stefan Helders
 in World Gazeteer
Historical demographic data of Slovak towns  from Populstat site by Jan Lahmeyer
 Official web page of Statistical Bureau of Slovak Republic

Slovakia
Thành phố
Slovakia


title: Rhyacophila tashidingpa

text:
Rhyacophila tashidingpa là một loài Trichoptera trong họ Rhyacophilidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Rhyacophila


title: Đái Lai Động chúa

text:
Đái Lai Động chúa (chữ Hán: 帶來洞主; bính âm: Dailai Dongzhu) là một nhân vật hư cấu trong tiểu thuyết lịch sử Tam Quốc diễn nghĩa của nhà văn La Quán Trung. Trong tiểu thuyết này, Đái Lai xuất hiện tại Hồi thứ 90 cho đến Hồi thứ 91 và được giới thiệu là em trai của Chúc Dong phu nhân vợ của Mạnh Hoạch và hiện đang làm trưởng bộ Bát Phiên và là chúa động Đái Lai. Đái Lai tham gia vào chiến dịch của người Nam Man chống lại sự tấn công của quân Thục Hán vào vùng Nam Trung.

Đái Lai đã hiến kế cho Mạnh Hoạch cầu viện lực lượng của Mộc Lộc đại vương và Ngột Đột Cốt để chống lại quân Thục và được Mạnh Hoạch giao nhiệm vụ liên lạc với các lực lượng này, Đái Lai đã hoàn thành tốt công việc Mạnh Hoạch giao cho. Trong các đợt tấn công của quân Thục, Đái Lai và Mạnh Hoạch nhiều lần thất bại phải bỏ động rút sâu về phía Tây Nam. Đái Lai từng dùng kế phản gián để bắt Mạnh Hoạch nộp cho Khổng Minh nhưng Khổng Minh đã biết trước kế hoạch và tương kế tựu kế bắt toàn bộ quân Nam Man. Đái Lai sau cùng bị bắt lần thứ bảy và lần này đã cùng Mạnh Hoạch, Chúc Dung quy hàng quân Thục.

Xem thêm
 Danh sách nhân vật hư cấu trong Tam quốc diễn nghĩa
 Danh sách sự kiện hư cấu trong Tam Quốc diễn nghĩa

Tham khảo

Nhân vật Tam quốc diễn nghĩa
Người Trung Quốc giả tưởng


title: 3704 Gaoshiqi

text:
3704 Gaoshiqi (1981 YX1) là một tiểu hành tinh vành đai chính.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 3704 Gaoshiqi

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1981


title: Từ Sơn

text:
Từ Sơn là một thành phố nằm ở cửa ngõ phía tây của tỉnh Bắc Ninh, là đô thị vệ tinh của thủ đô Hà Nội và là một trong hai trung tâm kinh tế - văn hóa - giáo dục của tỉnh (sau thành phố Bắc Ninh). Từ Sơn là một đô thị công nghiệp với nhiều khu công nghiệp, làng nghề truyền thống nổi tiếng.

Địa lý
Thành phố Từ Sơn nằm ở phía tây của tỉnh Bắc Ninh, nằm cách thành phố Bắc Ninh khoảng 12 km về phía tây nam, cách trung tâm thủ đô Hà Nội khoảng 18 km về phía đông bắc, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp huyện Tiên Du
Phía tây giáp huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội
Phía nam giáp huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội
Phía bắc giáp huyện Yên Phong.

Thành phố có diện tích 61,08 km², dân số năm 2020 là 202.874 người, mật độ dân số đạt 3.321 người/km². Từ Sơn là địa phương có mật độ dân số cao nhất tỉnh Bắc Ninh, gấp 2 lần mật độ dân số trung bình của vùng đồng bằng sông Hồng, gấp 1,8 lần mật độ dân số của thành phố Hải Phòng và gấp 1,2 lần mật độ dân số của thành phố Hà Nội.

Hành chính
Thành phố Từ Sơn có 12 phường trực thuộc, bao gồm các phường: Châu Khê, Đình Bảng, Đông Ngàn, Đồng Kỵ, Đồng Nguyên, Hương Mạc, Phù Chẩn, Phù Khê, Tam Sơn, Tân Hồng, Trang Hạ, Tương Giang.

Hiện nay, Từ Sơn là 1 trong 7 thành phố trực thuộc tỉnh chỉ có phường, không có xã trực thuộc (cùng với Bắc Ninh, Dĩ An, Đông Hà, Sóc Trăng, Thủ Dầu Một và Vĩnh Long).

Lịch sử
Tên huyện Từ Sơn có từ thời Trần. Sang thời Hậu Lê, địa danh Từ Sơn được đặt cho một phủ thuộc thừa tuyên Kinh Bắc, gồm các huyện Tiên Du, Yên Phong, Quế Dương, Đông Ngàn, Vũ Ninh; trong đó huyện Đông Ngàn có địa giới tương ứng với thành phố Từ Sơn (Bắc Ninh) và một phần các huyện Đông Anh, Gia Lâm (Hà Nội) ngày nay. Sang thời Nguyễn, phủ Từ Sơn thuộc tỉnh Bắc Ninh.

Sau cách mạng tháng Tám (1945), bỏ cấp phủ, đổi làm huyện Từ Sơn, ban đầu gồm 21 xã: Châu Khê, Đình Bảng, Đình Xuyên, Đông Hội, Đồng Nguyên, Đồng Quang, Đông Thọ, Dục Tú, Dương Hà, Hương Mạc, Liên Hà, Mai Lâm, Ninh Hiệp, Phù Chẩn, Phù Khê, Quang Trung, Tam Sơn, Tân Hồng, Tiền Phong, Vân Hà, Văn Môn. Năm 1959, thành lập 2 thị trấn Từ Sơn và Yên Viên.

Năm 1961, các xã Liên Hà, Vân Hà, Dục Tú, Quang Trung 2 (Yên Thường), Đông Hội, Mai Lâm, Tiền Phong (Yên Viên), Đình Xuyên, Dương Hà, Ninh Hiệp và thị trấn Yên Viên của huyện Từ Sơn được sáp nhập vào thủ đô Hà Nội, nay là một phần các huyện Đông Anh, Gia Lâm.

Năm 1963, sau khi tỉnh Bắc Ninh hợp nhất với tỉnh Bắc Giang thành tỉnh Hà Bắc, huyện Từ Sơn cũng hợp nhất với huyện Tiên Du thành huyện Tiên Sơn. Cùng lúc đó, chuyển 2 xã Phú Lâm, Tương Giang của huyện Yên Phong về huyện Tiên Sơn quản lý (nay là phường Tương Giang thuộc thành phố Từ Sơn và xã Phú Lâm thuộc huyện Tiên Du) và chuyển 2 xã Đông Thọ, Văn Môn của huyện Từ Sơn về huyện Yên Phong quản lý.

Năm 1999, ba năm sau khi tái lập tỉnh Bắc Ninh, huyện Từ Sơn cũng được tái lập, gồm 10 xã: Châu Khê, Đình Bảng, Đồng Nguyên, Đồng Quang, Hương Mạc, Phù Chẩn, Phù Khê, Tam Sơn, Tân Hồng, Tương Giang và thị trấn Từ Sơn.

Ngày 31 tháng 5 năm 2007, huyện Từ Sơn được Bộ Xây dựng công nhận là đô thị loại IV.

Ngày 24 tháng 9 năm 2008, Chính phủ ban hành Nghị định 01/NĐ-CP. Theo đó:
Thành lập thị xã Từ Sơn trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của huyện Từ Sơn
Thành lập phường Đông Ngàn trên cơ sở thị trấn Từ Sơn và một phần các xã: Đồng Nguyên, Tân Hồng, Đình Bảng, Đồng Quang
Chia xã Đồng Quang thành 2 phường: Đồng Kỵ và Trang Hạ
Chuyển 4 xã: Châu Khê, Đình Bảng, Đồng Nguyên, Tân Hồng thành 4 phường có tên tương ứng.

Sau khi thành lập, thị xã Từ Sơn có 6.133,23 ha diện tích tự nhiên và 143.843 người với 12 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm 7 phường và 5 xã.

Ngày 12 tháng 10 năm 2018, Bộ Xây dựng ban hành Quyết định 1293/QĐ-BXD về việc công nhận thị xã Từ Sơn là đô thị loại III trực thuộc tỉnh Bắc Ninh.

Ngày 12 tháng 1 năm 2021, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết 1191/NQ-UBTVQH14 về việc thành lập các phường thuộc thị xã Từ Sơn (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 2 năm 2021). Theo đó, thành lập 5 phường: Hương Mạc, Phù Chẩn, Phù Khê, Tam Sơn, Tương Giang trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của 5 xã có tên tương ứng. Từ đó, thị xã Từ Sơn có 12 phường.

Ngày 22 tháng 9 năm 2021, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết 387/NQ-UBTVQH15 về việc thành lập thành phố Từ Sơn thuộc tỉnh Bắc Ninh trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của thị xã Từ Sơn (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 11 năm 2021).

Kinh tế - xã hội
Từ Sơn là thành phố cửa ngõ phía tây của tỉnh Bắc Ninh, là đô thị vệ tinh của thủ đô Hà Nội và là một trong hai trung tâm kinh tế - văn hóa - giáo dục của tỉnh Bắc Ninh (sau thành phố Bắc Ninh). Từ Sơn là một đô thị công nghiệp với nhiều khu công nghiệp, nhiều làng nghề truyền thống nổi tiếng như:
 KCN Tiên Sơn
 KCN VSIP (Việt Nam – Singapore)
 KCN Hanaka Đình Bảng
 Cụm CN Đình Bảng
 Cụm CN Tân Hồng
 Cụm CN Đồng Kỵ (làng nghề gỗ Đồng Kỵ)
 Cụm CN Châu Khê (làng nghề sắt Đa Hội)
 Cụm CN Phù Khê (làng nghề gỗ Phù Khê).
Trên địa bàn thành phố Từ Sơn đã và đang hình thành một số khu đô thị mới:
 Khu đô thị Phố Chợ Kinh Bắc
Tổ hợp đô thị Centa City, phường Phù Chẩn
 Khu đô thị cao cấp Belhomes, VSIP (Việt Nam – Singapore)
 Khu đô thị Dabaco, phường Đình Bảng
 Khu đô thị Đền Đô, phường Đình Bảng
 Khu đô thị cao cấp Singland, VSIP, phường Phù Chẩn
Khu đô thị Mạnh Đức Residence Park
Khu đô thị Kinh Bắc Golden Gate
Khu đô thị Từ Sơn Garden City
Khu đô thị Kinh Bắc Golden Lotus
Khu đô thị Vườn Sen, phường Đồng Kỵ
Khu đô thị Aroma, phường Đồng Kỵ
Khu đô thị Trang Hạ Long Phương
Khu đô thị Phù Khê
Khu đô thị Hanaka Paris Ocean Park
Khu biệt thự Đình Bảng, phường Đình Bảng
 Khu đô thị Đồng Nguyên, phường Đồng Nguyên
 Khu đô thị Tân Hồng - Đông Ngàn, phường Tân Hồng và phường Đông Ngàn
Khu đô thị Nam Từ Sơn, phường Phù Chẩn
Khu biệt thự liền kề Đồng Kỵ, phường Đồng Kỵ.

Giáo dục

Các trường THPT:
 Trường THPT Lý Thái Tổ
 Trường THPT Từ Sơn
 Trường THPT Ngô Gia Tự
 Trường THPT Nguyễn Văn Cừ
Các trường Đại học - Cao đẳng:
 Đại học Thể dục thể thao TW1
 Đại học Kinh doanh và công nghệ (cơ sở 2 tại phường Đình Bảng).
 Đại học Luật Hà Nội (đang xây dựng cơ sở 2 tại phường Đồng Nguyên).
 Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội - Cơ sở 2 (tại phường Đồng Nguyên, thành phố Từ Sơn)
 Cao đẳng Công nghệ Bắc Hà.
 Cao đẳng Kinh tế, Kỹ thuật và Thủy sản, Bộ NN & PTNT, phường Đình Bảng.
 Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên ( thuộc Bộ Công thương ), cơ sở 2 tại: Phường Đồng Kỵ
 Cao đẳng Đại Việt.
Các viện nghiên cứu:
 Viện Nghiên cứu Da giày - Bộ Công thương, Cơ sở 2: phường Đồng Nguyên
 Viện Nghiên cứu Nuôi trồng Thủy sản I - Bộ NN & PTNT, phường Đình Bảng.

Giao thông
Có Quốc lộ 1, đường sắt Hà Nội - Đồng Đăng, đường cao tốc Hà Nội – Bắc Giang chạy qua.

Ngoài ra còn có hệ thống Vận tải hành khách bằng phương tiện công cộng:
 Tuyến BN04: Từ Sơn - Lim - Hiệp Hòa.
 Tuyến buýt kết nối Hà Nội 10A: Từ Sơn - Long Biên.
 Tuyến 54: Thành phố Bắc Ninh - Từ Sơn - Long Biên
 Tuyến 203: Giáp Bát - Long Biên - Gia Lâm - Từ Sơn - Thành phố Bắc Ninh - Thành phố Bắc Giang.
 Tuyến 210: Hiệp Hòa (Bắc Giang) - Từ Sơn - Gia Lâm - Long Biên.

Danh nhân
Lý Thái Tổ
Lý Thái Tông
Thiền Sư Vạn Hạnh
Thiền sư Cứu Chỉ
Lý Nhân Tông
Lý Thánh Tông
Nguyễn Quan Quang
Ngô Miễn Thiệu
Đàm Tướng Công
Nguyễn Giản Thanh
Đàm Quốc Sư
Ngô Gia Tự
Ngô Gia Khảm
Nguyễn Văn Cừ
Lê Quang
Trần Đức
Nguyễn Hòa Bình

Danh thắng

Đình Bảng (phường Đình Bảng)
Chùa Dận (phường Đình Bảng)
Đền Đô - Đền Lý Bát Đế (phường Đình Bảng) là di tích cấp Quốc gia đặc biệt
Thọ lăng Thiên Đức - Cụm di tích lăng mộ các vị vua triều đại Lý (phường Đình Bảng) là di tích cấp Quốc gia đặc biệt
Chùa Tiêu (phường Tương Giang)
Chùa Trăm Gian (phường Tam Sơn)
Đền Đầm
Nhà thờ Dòng họ Nguyễn Thạc (phường Đình Bảng)
Đình Hồi Quan (phường Tương Giang). Đình Hồi Quan nay thuộc khu phố Hồi Quan -Tưong Giang- Từ Sơn -Bắc Ninh. thờ hai danh nhân: Đức Thánh Tam Quang Đại Vương và bà Nguyễn Thị Ngọc Thường người quê hương. Ông Tam Quang là người tướng của hai bà Trưng đã có công trong công cuộc khởi nghĩa ,giàng lại nền độc lập trong những năm 40-43 sau Công Nguyên,bà Nguyễn Thị Ngọc Thường đã có tâm tôn tạo đình làng,ngồi đình làng được dựng vào thời Lê năm Ất Mùi(1715)và được sửa dựng lại năm 1901. Trước đây phía trước của đình còn có tắc môn,vũ sĩ và ao hình bán nguyệt.Nhưng nay chỉ còn tiền tệ ,đại đình ,hậu cung...Tháng 2 năm 1988 dân làng trùng tu lại lần thứ hai nhưng vẫn giữ nguyên dáng vẻ ban đầu,đặc biệt những máng chạm khắc hoa văn trên đầu dư,cồn bẩy rất sinh động ....Những đồ thờ ,đồ tế ,binh khí còn giữ được ở đình là những dấu ấn ,triều đại Lê- Nguyễn ,đồng thời là những tác phẩm đặc sắc ,đình Hồi Quan không chỉ là nơi thờ các danh nhân mà là nơi trung tâm sinh hoạt căn hoá,hội họp dân làng ,là nơi diễn ra nhiều sự kiện lịch sử quan trọng của địa phương ,từ ngày thành lập đảng đến nay,đặc biệt là ngày 13 tháng giêng năm 1953....  ￼ Năm 1989 đình Hồi Quan được nhà nước quyết định công nhận là khu di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật....

Các đường phố chính
Lý Thái Tổ 1
Lý Thánh Tông
Trần Phú
Minh Khai
Nguyễn Văn Cừ
Ngô Gia Tự
Lý Thường Kiệt
Lý Nhân Tông
Lý Đạo Thành
Tô Hiến Thành
Nguyễn Quán Quang
Lê Phụng Hiểu
Nguyễn Văn Trỗi
Chợ Tre
Phù Lưu
Vạn Hạnh
Cổ Pháp
Hoàng Quốc Việt
Đồng Cẩm
Trung Hòa
Lý Khánh Văn
Lý Anh Tông
Lý Cao Tông
Lý Chiêu Hoàng
Bính Hạ
Kim Đài
Nhân Thọ
Chợ Giầu
Chợ Gạo
Quy Chế
Yên Lã
Lý Tự Trọng
Diệu Tiên
Trịnh Nguyễn - Đồng Phúc
Trang Liệt.

Làng nghề
Là một đơn vị hành chính có diện tích hơn 60 km² với vị trí giáp ranh Thủ đô Hà Nội, thành phố Từ Sơn có rất nhiều làng nghề khác nhau. Chính vì vậy mà Từ Sơn là nơi phát triển sớm và giàu mạnh bậc nhất tỉnh Bắc Ninh. Làng nghề truyền thống và làng nghề mới nổi tiếng vùng Kinh Bắc như:
 Mộc, đồ gỗ mỹ nghệ, khảm trai (Đồng Kỵ)
 Làng nghề mộc mỹ nghệ Phù Khê Đông (Phù Khê)
 Dệt lụa thôn Hồi Quan (Tương Giang)
 Bánh xu xê ở Đình Bảng
 Làng nghề rèn, sắt thép Đa Hội (Châu Khê)
Nghề xây dựng, buôn bán đường dài ở Tân Hồng
 Làng nghề xây dựng làng Viềng (Đồng Nguyên)
 Nghề chạm khắc gỗ, đồ gỗ mỹ nghệ thôn Hương Mạc (Hương Mạc)
Đồ gỗ mỹ nghệ thôn Kim Thiều (Hương Mạc)
 Đồ gỗ mỹ nghệ Đường Sơn (Tam Sơn)
 Làng nghề mộc Phù Khê Thượng (Phù Khê)
 Nghề sắt thép thôn Đa Vạn (Châu Khê)
 Nghề nấu rượu ở Cẩm Giang (Đồng Nguyên)
Đồ gỗ mỹ nghệ Kim Bảng (Hương Mạc)
Làng nghề mộc mĩ nghệ Tiến Bào (Phù Khê)
 Nghề sơn mài ở Đình Bảng
Làng nghề sắt thép Song Tháp (Châu Khê)
Làng mộc mĩ nghệ Đồng Hương (Hương Mạc)
 Thương mại, buôn bán đường dài ở Phù Lưu (Đông Ngàn)
 Trồng hoa đào tết ở Đình Bảng
 Nghề mộc mĩ nghệ Nghĩa Lập (Phù Khê)
 Đồ gỗ mỹ nghệ Mai Động (Hương Mạc)
Rèn tái chế sắt thép Trịnh Xá (Châu Khê)
Nghề xây dựng ở Tương Giang
Dịch vụ tổng hợp, đa ngành ở nhiều phường.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đô thị Việt Nam loại III


title: Stigmella quercipulchella

text:
Stigmella quercipulchella là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được tìm thấy ở Kentucky, Ohio, Pennsylvania, Illinois và Ontario.

Có hai lứa trưởng thành một năm.

Ấu trùng ăn Quercus species, bao gồm Quercus palustris, Quercus marilandica và Quercus rubra.Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Nepticulidae of North America
A taxonomic revision of the North American species of Stigmella (Lepidoptera: Nepticulidae)

Q
Động vật được mô tả năm 1878
Q


title: Le Mesnil-sous-Jumièges

text:
Le Mesnil-sous-Jumièges là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandie

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
 Official commune website
 A history website of Le Mesnil
Le Mesnil-sous-Jumièges on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: 2690 Ristiina

text:
2690 Ristiina (1938 DG1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 2 năm 1938 bởi Y. Vaisala ở Turku.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 2690 Ristiina

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1938


title: Ceratina liberica

text:
Ceratina liberica là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1937.

Chú thích

Tham khảo

Ceratina
Động vật được mô tả năm 1937


title: Klosterlechfeld

text:
Klosterlechfeld là một đô thị ở huyện Augsburg bang Bayern nước Đức. Đô thị Klosterlechfeld có diện tích 2,8 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 2680 người.

Tham khảo


title: Danh sách cầu thủ ghi bàn tại giải vô địch bóng đá thế giới

text:
Dưới đây là danh sách các cầu thủ đã ghi bàn tại các kì World Cup từ khi giải đấu bắt đầu năm 1930. Ở các lần tổ chức giải cầu thủ ghi bàn nhiều nhất sẽ đạt danh hiệu chiếc giày vàng, nếu có nhiều hơn 1 cầu thủ ghi số bàn bằng nhau thì sẽ trao cho cầu thủ có số phút thi đấu ít nhất trong số đó. Cầu thủ hiện nay ghi nhiều bàn nhất qua các kì là Miroslav Klose của Đức với 16 bàn thắng.

Danh sách các cầu thủ ghi nhiều hơn 5 bàn

 16 bàn
  Miroslav Klose

 15 bàn
  Ronaldo

 14 bàn
  Gerd Müller

 13 bàn
  Lionel Messi
  Just Fontaine

 12 bàn
  Pelé
  Kylian Mbappé

 11 bàn
  Jürgen Klinsmann
  Sándor Kocsis

 10 bàn
  Gabriel Batistuta
  Gary Lineker
  Thomas Müller
  Helmut Rahn
  Teófilo Cubillas
  Grzegorz Lato

 9 bàn
  Ademir
  Jairzinho
  Vavá
  Karl-Heinz Rummenigge
  Uwe Seeler
  Roberto Baggio
  Paolo Rossi
  Christian Vieri
  Eusébio
  David Villa

 8 bàn
  Diego Maradona
  Guillermo Stábile
  Leônidas
  Neymar
  Rivaldo
  Harry Kane
  Rudi Völler
  Cristiano Ronaldo
  Oscar Míguez

 7 bàn
  Careca
  Oldřich Nejedlý
  Hans Schäfer
  Lajos Tichy
  Johnny Rep
  Andrzej Szarmach
  Luis Suárez

 6 bàn
  Mario Kempes
  Erich Probst
  Bebeto
  Rivelino
  Hristo Stoichkov
  James Rodríguez
  Davor Šuker
  Ivan Perišić
  Enner Valencia
  Thierry Henry
  Helmut Haller
  Lothar Matthäus
  Max Morlock
  Asamoah Gyan
  György Sárosi
  Salvatore Schillaci
  Dennis Bergkamp
  Rob Rensenbrink
  Arjen Robben
  Wesley Sneijder
  Robin van Persie
  Zbigniew Boniek
  Oleg Salenko
  Josef Hügi
  Diego Forlán

5 bàn
  Gonzalo Higuaín
  Tim Cahill
  Hans Krankl
  Romelu Lukaku
  Marc Wilmots
  Garrincha
  Romario
  Zico
  Roger Milla
  Mario Mandžukić
  Tomáš Skuhravý
  Jon Dahl Tomasson
  Geoff Hurst
  Olivier Giroud
  Michel Platini
  Zinédine Zidane
  Franz Beckenbauer
  Lukas Podolski
  Gyula Zsengellér
  Alessandro Altobelli
  Silvio Piola
  Johan Neeskens
  Peter McParland
  Valentin Ivanov
  Emilio Butragueño
  Raúl González
  Fernando Hierro
  Fernando Morientes
  Kennet Andersson
  Henrik Larsson
  Xherdan Shaqiri
  Landon Donovan
  Edinson Cavani
  Pedro Cea
  Juan Alberto Schiaffino

Danh sách theo quốc gia

Các bàn thắng phản lưới nhà
 Roberto Perfumo (Ghi cho Ý năm 1974)
 Enzo Fernández (Ghi cho Úc năm 2022)

Các bàn thắng phản lưới nhà
 Colin Curran (ghi cho Đông Đức năm 1974)
 Aziz Behich (ghi cho Pháp năm 2018)

Các bàn thắng phản lưới nhà
 Sead Kolašinac (ghi cho Argentina năm 2014)

Các bàn thắng phản lưới nhà
 Marcelo (ghi cho Croatia năm 2014)
 Fernandinho (ghi cho Bỉ năm 2018)

Các bàn phản lưới nhà
 Ivan Davidov (ghi cho Hungary năm 1966)
 Ivan Vutsov (ghi cho Bồ Đào Nha năm 1966)
 Georgi Bachev (ghi cho Tây Ban Nha năm 1998)

Các bàn thắng phản lưới nhà
 Andrés Escobar (ghi cho Hoa Kỳ năm 1994)

Tên là  tại World Cup 1974.

Ghi chú: Robert Prosinečki cũng ghi bàn cho Nam Tư tại World Cup 1990. Ông là cầu thủ duy nhất ghi bàn tại các kì World Cup cho 2 đội tuyển khác nhau.

 Các bàn thắng phản lưới nhà
 Mario Mandžukić (ghi cho Pháp năm 2018)

Xem thêm Tiệp Khắc tại các kì World Cup giai đoạn 1930–1994.

Xem thêm Cộng hòa Séc và Slovakia tại các kì World Cup từ 1998 đến nay.

 Các bàn phản lưới nhà
 Jozef Barmoš (ghi cho Anh năm 1982)

Các bàn phản lưới nhà
 Daniel Agger (ghi cho Hà Lan năm 2010)

Các bàn thắng phản lưới nhà
 Ahmed Fathy (ghi cho Nga năm 2018)

Các bàn phản lưới nhà
 Jimmy Dickinson (ghi cho Bỉ năm 1954)

Xem thêm Đông Đức giai đoạn 1954–1990, và cả Tây Đức.

 Các bàn phản lưới nhà
 Berti Vogts (ghi cho Áo năm 1978)

 Các bàn phản lưới nhà
 John Boye (ghi cho Bồ Đào Nha năm 2014)

 Các bàn phản lưới nhà
 László Dajka (ghi cho Liên Xô năm 1986)

  Xem Đông Ấn Hà Lan năm 1938.

 Các bàn phản lưới nhà
 Andranik Eskandarian (ghi cho Scotland năm 1978)

 Các bàn phản lưới nhà
 Cristian Zaccardo (ghi cho Hoa Kỳ năm 2006)

 Các bàn phản lưới nhà
 Cho Kwang-rae (ghi cho Ý năm 1986)
 Park Chu-young (ghi cho Argentina năm 2010)

 Các bàn phản lưới nhà
 Manuel Rosas (ghi cho Chile năm 1930)
 Raúl Cárdenas (ghi cho Pháp năm 1954)
 Javier Guzmán (ghi cho Italia năm 1970)
 Edson Álvarez (ghi cho Thụy Điển năm 2018)

 Các bàn phản lưới nhà
 Youssef Chippo (ghi cho Na Uy năm 1998)
 Aziz Bouhaddouz (ghi cho Iran năm 2018)
 Nayef Aguerd (ghi cho Canada năm 2022)

 Các bàn phản lưới nhà
 Ruud Krol (ghi cho Bulgaria năm 1974)
 Ernie Brandts (Ghi cho Ý năm 1978)

 Các bàn phản lưới nhà
 Joseph Yobo (ghi cho Pháp năm 2014)
 Oghenekaro Etebo (ghi cho Croatia năm 2018)

 Các bàn phản lưới nhà
 Carlos Gamarra (ghi cho Anh năm 2006)

 Các bàn thắng phản lưới nhà
 Thiago Cionek (ghi cho Sénégal năm 2018)

 Các bàn phản lưới nhà
 Jorge Costa (ghi cho Mĩ năm 2002)
 Petit (ghi cho Đức Năm 2006)

  Xem Liên Xô giai đoạn 1930–1990. Các bàn thắng phản lưới nhà
 Denis Cheryshev (ghi cho Croatia năm 2018)
 Sergei Ignashevich (ghi cho Bỉ năm 2018)

 Các bàn phản lưới nhà
 Tom Boyd (ghi cho Brazil năm 1998)

  Xem Serbia và Montenegro năm 2006. Xem Nam Tư cho giai đoạn 1930–2002.  Xem thêm Tiệp Khắc và Cộng hòa Séc.

 Các bàn phản lưới nhà
 Pierre Issa (ghi cho Pháp năm 1998)

  Xem thêm Nga cho giai đoạn từ 1994 đến nay.

 Các bàn phản lưới nhà
 Carles Puyol (ghi cho Paraguay năm 2002)

 Các bàn phản lưới nhà
 Ernst Lörtscher (ghi cho Đức năm 1938)
 Yann Sommer (ghi cho Costa Rica năm 2018)

 Các bàn phản lưới nhà
 Brent Sancho (ghi cho Paraguay năm 2006)

 Các bàn thắng phản lưới nhà
 Yassine Meriah (ghi cho Panama năm 2018)

 Các bàn phản lưới nhà
 Jeff Agoos (ghi cho Bồ Đào Nha năm 2002)

 Các bàn phản lưới nhà
 Luis Cruz (ghi cho Áo năm 1954)

  Ghi chú: Robert Prosinečki cũng ghi bàn cho Croatia năm 1998.Ông là cầu thủ duy nhất ghi bàn cho hai đội tuyển quốc gia khác nhau ở các kì World Cup.''

 Các bàn phản lưới nhà
 Ivan Horvat (ghi cho Đức năm 1954)
 Siniša Mihajlović (ghi cho Đức năm 1998)

Xem thêm
 Kỷ lục Giải vô địch bóng đá thế giới

Chú thích

Giải vô địch bóng đá thế giới
Cầu thủ ghi bàn tại giải vô địch bóng đá thế giới


title: Chimarra luzoquezonensis

text:
Chimarra luzoquezonensis là một loài Trichoptera thuộc họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Chimarra


title: Petabyte

text:
Petabyte (xuất phát từ tiền tố SI peta-) là một đơn vị thông tin hay lưu trữ máy tính bằng với một triệu tỷ byte. Thường được viết tắt là PB. Khi được dùng như bội số của byte, tiền tố SI có thể dùng để chỉ lũy thừa của 1000 hoặc 1024, nên con số chính xác có thể là:

 1.000.000.000.000.000 bytes — 10005, hay 1015, hay
 1.125.899.906.842.624 bytes — 10245, hay 250.l

Thuật ngữ "pebibyte", sử dụng tiền tố nhị phân, đã được đề nghị để dùng cho nghĩa thứ hai để tránh nhầm lẫn với nghĩa thứ nhất.

Việc sử dụng Petabyte
 Vào năm 2006, Google sử dụng không gian ổ cứng đến 2 petabyte.
 15 petabyte dữ liệu sẽ được tạo ra mỗi năm trong các nghiên cứu vật lý hạ nguyên tử sử dụng Large Hadron Collider của CERN.
 Vào tháng 10 2004, Phòng nghiên cứu quốc gia Lawrence Livermore đã cài đặt hơn 1,1 petabyte dung lượng mạng   tốc độ cao trên BlueGene.
 Wayback Machine dùng để lưu trữ Internet chứa khoảng 60 petabyte dữ liệu và đang phát triển với tỷ lệ 20 terabyte mỗi tháng. (vào năm 2006)

Xem thêm
 Pebibyte
 Petabit
 Tiền tố nhị phân
 Orders of magnitude (data)
GB (Gigabyte)
Terabyte

Tham khảo

Liên kết ngoài
 CacheLogic Survey: P2P Accounts for 10 Petabytes of Data
 Fancy a Million-Gigabyte Hard Drive?
Wayback Machine: Xem hơn 300000 trang web được lưu trữ theo thời gian và đã lưu trữ 60 petabyte dữ liệu.

Đơn vị thông tin


title: Hoita orbicularis

text:
Hoita orbicularis là một loài đậu.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
Jepson Manual Treatment
USDA Plants Profile
Photo gallery

Hoita
Thực vật California


title: Grafenbach-Sankt Valentin

text:
Grafenbach-Sankt Valentin là một thị xã thuộc huyện Neunkirchen trong bang Niederösterreich.

Tham khảo

Đô thị của Niederösterreich


title: Pseudocaspidea cassidea

text:
Pseudocaspidea cassidea là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Westwood miêu tả khoa học năm 1842.

Chú thích

Tham khảo

Pseudocaspidea


title: Chelonomorpha

text:
Chelonomorpha là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Các loài
 Chelonomorpha austeni Moore, 1879
 Chelonomorpha burmana Strand, 1912
 Chelonomorpha formosana Miyake, 1907
 Chelonomorpha japana Motschulsky, 1860

Tham khảo

 Chelonomorpha at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Agaristinae


title: Viên Quy

text:
Chòm sao Viên Quy 圓規, (tiếng La Tinh: Circinus) là một trong 88 chòm sao hiện đại, mang hình ảnh Com pa.
Chòm sao này có diện tích 93 độ vuông, nằm trên thiên cầu nam, chiếm vị trí thứ 85 trong danh sách các chòm sao theo diện tích.
Chòm sao Viên Quy nằm kề các chòm sao Bán Nhân Mã, Thương Dăng, Thiên Yến, Nam Tam Giác, Củ Xích, Sài Lang.

Tên gọi

Thiên thể
Các thiên thể đáng quan tâm
 Sao α Cir
 thiên hà Viên Quy

Tham khảo

Liên kết ngoài

Chòm sao Viên Quy
Chòm sao phương nam


title: Platyptilia comorensis

text:
Platyptilia comorensis là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Nó được tìm thấy ở Comoros.

Chú thích

Tham khảo

Platyptilia
Động vật đặc hữu Comoros
Động vật Comoros


title: Benna

text:
Benna là một đô thị ở tỉnh Biella vùng Piedmont của nước Ý, có vị trí cách khoảng 60 km về phía đông bắc của of Torino và khoảng 4 km về phía đông nam của of Biella. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.168 và diện tích là 9,4 km².

Benna giáp các đô thị: Candelo, Cossato, Massazza, Mottalciata, Verrone.

Quá trình thay đổi dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Biella
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Duy Nghĩa

text:
Duy Nghĩa là một xã thuộc huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam, Việt Nam.

Địa lý
Xã Duy Nghĩa cách thị trấn huyện lỵ Nam Phước khoảng 10 km, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Duy Hải
Phía tây giáp xã Duy Thành và xã Duy Vinh
Phía bắc giáp thành phố Hội An
Phía nam giáp huyện Thăng Bình.

Xã Duy Nghĩa có diện tích 15,33 km², dân số năm 2019 là 10.650 người, mật độ dân số đạt 695 người/km².

Hành chính
Xã Duy Nghĩa được chia thành 5 thôn: Thành Triều, Hội Sơn, Thuận An, Lệ Sơn, Sơn Viên.

Kinh tế
Xã Duy Nghĩa có thôn Hồng Triều (Thành Triều bây giờ), cái nôi cách mạng của xã Duy Nghĩa. Hồng Triều có sông Thu Bồn xinh đẹp chảy qua. "Hồng Triều rợp mát bóng dừa".

Vì thế mà trước đây đời sống ở đây chưa được cải thiện nhiều. Sau khi cầu Cửa Đại khánh thành nối Duy Nghĩa với Thành phố Hội An, đã kéo theo nhiều dự án và khu đô thị mới mọc lên tại Duy Nghĩa, đời sống nhân dân được cải thiện. Những năm gần đây ủy ban nhân dân xã Duy Nghĩa đã đưa ra nhiều giải pháp nhằm nâng cao đời sống tinh thần và vật chất của người dân nơi đây. Phong trào thể dục thể thao nơi đây ngày càng phát triển mạnh mẽ.

Chú thích

Tham khảo


title: Gonomyia jamaicana

text:
Gonomyia jamaicana là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gonomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Zelandotipula nebulipennata

text:
Zelandotipula nebulipennata là một loài ruồi trong họ Tipulidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Zelandotipula


title: Varize, Eure-et-Loir

text:
Varize  là một xã thuộc tỉnh Eure-et-Loir trong vùng Centre-Val de Loire ở bắc trung bộ nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 118 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Eure-et-Loir


title: Copelatus fidschiensis

text:
Copelatus fidschiensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Zimmermann miêu tả khoa học năm 1928.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Copelatus


title: Agrypnus subcylindricus

text:
Agrypnus subcylindricus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1908.

Chú thích

Tham khảo

Agrypnus


title: Cồn (thị trấn)

text:
Cồn là một thị trấn thuộc huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định, Việt Nam.

Địa lý
Thị trấn Cồn nằm ở phía nam huyện Hải Hậu, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Hải Lý
Phía đông bắc giáp xã Hải Tây
Phía đông nam giáp xã Hải Chính
Phía tây giáp xã Hải Sơn
Phía tây nam giáp xã Hải Cường
Phía nam giáp xã Hải Xuân
Phía bắc giáp xã Hải Tân.

Thị trấn Cồn có diện tích 2,17 km², dân số năm 2022 là 8.808 người, mật độ dân số đạt 4.058 người/km².

Hành chính
Thị trấn Cồn được chia thành 7 tổ dân phố số: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7.

Lịch sử
Cồn là thị trấn đầu tiên của tỉnh Nam Định, được thành lập vào năm 1958 theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, trên cơ sở một phần diện tích tự nhiên và dân số của các xã Hải Tiến, Hải Tân và Hải Lý.

Ngày 18 tháng 12 năm 1976, Chính phủ ban hành Quyết định số 1506-CP sáp nhập xã Hải Tiến vào thị trấn Cồn.

Ngày 2 tháng 12 năm 2021, HĐND tỉnh Nam Định ban hành Nghị quyết số 61/2021/NQ-HĐND về việc:
Sáp nhập TDP số 2 vào TDP Số 1.
Sáp nhập 3 TDP: Hùng Uyển, Nguyễn Thọ, Vũ Đức thành TDP Số 2.
Sáp nhập TDP Số 4A vào TDP Số 3.
Đổi tên TDP Số 4B thành TDP Số 4.
Sáp nhập TDP Cao An vào TDP Số 5.
Sáp nhập TDP Nguyễn Tảo và TDP Thị Lý thành TDP Số 6.
Sáp nhập 4 TDP: Đỗ Bá, Nguyễn Chẩm A, Nguyễn Chẩm B, Nam Thịnh thành TDP Số 7.

Kinh tế - xã hội
Thị trấn Cồn từ xưa đã nổi tiếng với chợ Cồn – trung tâm thương mại của cả vùng phía nam huyện Hải Hậu.

Thị trấn Cồn có Trường THPT C Hải Hậu, Trường THCS Thị trấn Cồn và Trường Tiểu học Thị trấn Cồn.

Văn hóa
Chùa Cồn là ngôi chùa nổi tiếng của huyện với lễ hội được tổ chức vào ngày 4 tháng 2 âm lịch hàng năm. Chùa nằm tại TDP số 5, cách ủy ban nhân dân thị trấn khoảng 100 m về phía Tây. Chùa Cồn đã được Bộ Văn hóa – Thông tin trao bằng Di tích Lịch sử cấp Quốc gia năm 1995. Thị trấn Cồn còn có đền thờ Trần Hưng Đạo tại TDP 4A được xây dựng hàng trăm năm có cây đa cổ thụ là nơi nuôi giấu Công an Nam Định trong thời kỳ kháng chiến. Thị trấn cũng có gần 40% dân số theo đạo Thiên Chúa, tập trung chủ yếu quanh khu vực Nhà thờ An Bài.

Xem thêm
Danh sách thị trấn tại Việt Nam

Chú thích

Tham khảo


title: Giấy cói

text:
Giấy cói hay tên gốc là Papyrus () là một vật liệu dày giống giấy được sản xuất từ ruột cây papyrus (Cyperus papyrus), một loại cói túi mọc trên các cùng đất ẩm đã từng rất phong phú ở Châu thổ sông Nin. Papyrus thường mọc cao tới 2-3 mét (5-9 ft). Papyrus được ghi nhận đã được sử dụng lần đầu tiên ở Ai Cập cổ đại (khoảng vương triều thứ nhất) nhưng nó còn được sử dụng rộng khắp các vùng thuộc Địa Trung Hải. Ở Ai Cập cổ đại, người ta dùng cây này để làm thuyền con, nệm, thảm, chiếu và giấy

Sản xuất
Để hoàn thành sản phẩm giấy papyrus cần trải qua nhiều công đoạn khác nhau, đòi hỏi tay nghề khéo của người thợ. Trước tiên, họ thu hoạch thân cây papyrus và cắt thành những khúc dài, bóc bỏ vỏ xanh phía bên ngoài lấy phần lõi xốp, cán dập phần lõi này càng mỏng càng tốt và ngâm chúng vào trong nước khoảng 3 ngày để khử đường. Sau đó, chúng sẽ được ép hết nước và xếp thành các lớp. Lớp thứ nhất trải san sát, ghế nhẹ các mép lên nhau khoảng 1mm. Lớp thứ hai được trải tương tự nhưng vuông góc với lớp thứ nhất. Hai lớp này sẽ được ép lại với nhau và được chèn dưới một vật có trọng lượng lớn, thông thường là phiến đá to để ép khô trong khoảng 6 ngày. Lượng đường còn lại papyrus sẽ liên kết dính các thớ sợi với nhau. Cuối cùng, khi giấy đã khô, bề mặt giấy được đánh nhẵn bằng vỏ ốc hoặc miếng ngà voi. Chất lượng thành phẩm phụ thuộc vào một số yếu tố bao gồm vị trí trồng cây papyrus, tuổi cây, mùa thu hoạch cây, và quan trọng nhất là lớp lõi trong thân cây. Giấy papyrus đẹp nhất được làm từ lớp phía trong cùng lấy từ cây papyrus mọc ở vùng châu thổ sông Nile.

Đặc tính
Giấy cói cứng nên khó gập. Cứng nhưng nó rất dễ gãy. Nhẹ. Dễ viết

Hình ảnh

Tham khảo

 H. Idris Bell and T.C. Skeat, 1935. "Papyrus and its uses"  (British Museum pamphlet).
 Bierbrier, Morris Leonard, ed. 1986. Papyrus: Structure and Usage. British Museum Occasional Papers 60, ser. ed. Anne Marriott. London: British Museum Press.
 Černý, Jaroslav. 1952. Paper and Books in Aancient Egypt: An Inaugural Lecture Delivered at University College London, 29 tháng 5 1947. London: H. K. Lewis. (Reprinted Chicago: Ares Publishers Inc., 1977).
 Langdon, S. 2000. Papyrus and its Uses in Modern Day Russia, Vol. 1, pp. 56–59.
 Leach, Bridget, and William John Tait. 2000. "Papyrus". In Ancient Egyptian Materials and Technology, edited by Paul T. Nicholson and Ian Shaw. Cambridge: Cambridge University Press. 227–253. Thorough technical discussion with extensive bibliography.
 Leach, Bridget, and William John Tait. 2001. "Papyrus". In The Oxford Encyclopedia of Ancient Egypt, edited by Donald Bruce Redford. Vol. 3 of 3 vols. Oxford, New York, and Cairo: Oxford University Press and The American University in Cairo Press. 22–24.
 Parkinson, Richard Bruce, and Stephen G. J. Quirke. 1995. Papyrus. Egyptian Bookshelf. London: British Museum Press. General overview for a popular reading audience.

Liên kết ngoài

Leuven Homepage of Papyrus Collections
Papyrus Institute: Homepage of the company founded by Dr. Hassan Ragab.
Complete List of Greek NT Papyri
Ancient Egypt papyrus collection and stories behind each scene
Ancient Egyptian Papyrus - Aldokkan
Khám phá thế giới: Nghề làm giấy papyrus của người Ai Cập cổ đại

Cói
Ai Cập cổ đại
Chất liệu viết
Châu thổ sông Nin

Phát minh của Ai Cập