title: Thế Pleistocen

text:
Thế Pleistocen (phiên âm tiêng Việt: Pleixtôxen), còn gọi là thế Canh Tân hay thế Cánh Tân (), là một thế địa chất từng được tính từ khoảng 1,806 Ma tới 11,55 Ka BP (Ma/Ka BP: Mega/Kilo annum before present, triệu/ngàn năm trước). Tuy nhiên kể từ ngày 30 tháng 6 năm 2009, Liên hiệp Khoa học Địa chất Quốc tế IUGS đã phê chuẩn đề nghị của Ủy ban Địa tầng Quốc tế ICS về việc kéo lùi thời điểm bắt đầu của thế này về 2,588±0,005 Ma để bao gồm cả tầng Gelasia.

Thế Pleistocen là thế được tạo ra có chủ định để bao trùm thời kỳ gần đây nhất của các chu kỳ băng giá lặp đi lặp lại. Tên gọi pleistocen có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp πλεῖστος (pleistos "nhất, hơn cả") và καινός (kainos "mới").

Thế Pleistocen diễn ra sau thế Pliocen và ngay sau nó là thế Holocen. Thế Pleistocen là thế thứ ba trong kỷ Neogen hay thế thứ sáu của đại Tân Sinh. Sự kết thúc của thế Pleistocen tương ứng với sự kết thúc của thời kỳ đồ đá cũ được sử dụng trong khảo cổ học.

Thế Pleistocen được phân chia thành Pleistocen sớm, Pleistocen giữa và Pleistocen muộn còn trong thời địa tầng học thì nó bao gồm các bậc hay tầng động vật như tầng Gelasia, tầng Calabria, tầng Ionia và tầng Tarantia.

Niên đại
Thế Pleistocen có niên đại từ khoảng 2.588.000 ±5.000 năm (cũ là 1.806.000 ±5.000 năm) tới 11.550 năm trước ngày nay, với niên đại kết thúc được biểu diễn bằng năm cacbon phóng xạ là 10.000 năm C-14 trước ngày nay. Nó bao gồm phần lớn chu kỳ gần đây nhất của sự đóng băng lặp lại, cho tới và bao gồm cả đợt lạnh Dryas Trẻ. Sự kết thúc của Dryas Trẻ có niên đại vào khoảng 9.700 TCN (khoảng 11.700 năm trước ngày nay).

Ủy ban quốc tế về địa tầng học (ICS – một cơ quan của Liên đoàn Quốc tế các ngành Khoa học Địa chất (IUGS) đã xác nhận khoảng thời gian cho thế Pleistocen nhưng vẫn chưa xác nhận phẫu diện điển hình trong Phẫu diện và điểm kiểu địa tầng ranh giới toàn cầu (GSSP), cho ranh giới hai thế Pleistocen/Holocen. Phẫu diện được đề xuất là lõi băng của Dự án lõi băng Bắc Greenland tại tọa độ 75° 06' vĩ bắc và 42° 18' kinh tây.

Phẫu diện điển hình của GSSP cho khởi đầu thế Pleistocen truyền thống là phẫu diện tham chiếu tại Vrica, 4 km về phía nam Crotone ở Calabria, miền nam Italy, một khu vực mà niên đại chính xác của nó đã được xác nhận gần đây bằng phép định tuổi bằng đồng vị phóng xạ của stronti và oxy cũng như bằng trùng lỗ phù du.

Tên gọi có chủ định bao trùm thời kỳ gần đây của các chu kỳ băng giá lặp đi lặp lại; tuy nhiên, sự bắt đầu được thiết lập quá trễ, một số sự kiện lạnh giá đi và đóng băng sớm hiện nay được liệt vào trong tầng Gelasia (theo truyền thống là tầng kết thúc thế Pliocen). Một số nhà khí hậu học và địa chất học vì thế thích áp dụng niên đại cho sự bắt đầu vào khoảng 2,58 triệu năm trước ngày nay. Tên gọi Plio-Pleistocen trong quá khứ được dùng để chỉ thời kỳ băng hà cuối cùng. Nhưng do chỉ một phần của thế Pliocen được bao hàm, nên kỷ Đệ Tứ (Quaternary) sau đó đã được định nghĩa lại để bắt đầu vào 2,58 Ma để phù hợp hơn với các dữ liệu.

Lịch sử khí hậu liên tục từ thế Pliocen sang thế Pleistocen và thế Holocen là một lý do để ICS đề xuất không tiếp tục dùng thuật ngữ "Quaternary", nhưng đề xuất này bị Liên đoàn Quốc tế về Nghiên cứu Kỷ Đệ Tứ (INQUA) phản đối mạnh mẽ. ICS đề xuất rằng "Quaternary" nên được coi là một phân đại (sub-erathem) với gốc của nó là gốc của GSSP trong tầng Gelasia thuộc thế Pliocen vào khoảng 2,58 Ma tại Trạng thái Đồng vị Biển 103. Ranh giới thì không gây tranh cãi, nhưng địa vị phân đại thì bị INQUA từ chối. Vấn đề đang tranh luận có lẽ sẽ có giải pháp giữa ICS và INQUA trong năm 2008. Vì thế, thế Pleistocen hiện tại vẫn là thế của cả kỷ Neogen (theo ICS) dài và kỷ Đệ Tứ (theo INQUA) ngắn hơn.

Đề xuất của INQUA là mở rộng sự bắt đầu của thế Pleistocen vào thời gian khi bắt đầu tầng Gelasia, làm ngắn lại thế Pliocen, và kết thúc kỷ Neogen bằng sự kết thúc đã chỉnh sửa lại của thế Pliocen.

Cổ địa lý và khí hậu

Trong thế Pleistocen, các lục địa hiện đại về cơ bản đã ở vị trí của chúng ngày nay, các mảng kiến tạo mà các lục địa này nằm trên có lẽ đã chuyển động không nhiều hơn 100 km tương đối so với nhau kể từ khi bắt đầu thế địa chất này.

Đặc trưng sông băng
Khí hậu thế Pleistocen được đặc trưng bằng các chu kỳ băng giá lặp đi lặp lại trong đó các sông băng lục địa kéo dài tới vĩ độ 40 ở một vài nơi. Người ta ước tính rằng, khi băng giá cực đại thì khoảng 30% bề mặt Trái Đất bị băng che phủ. Ngoài ra, khu vực băng giá vĩnh cửu từ rìa các dải băng kéo dài về phía nam vài trăm kilômét ở Bắc Mỹ cũng như ở đại lục Á-Âu. Nhiệt độ trung bình năm tại rìa băng là −6 °C; ở rìa băng giá vĩnh cửu là 0 °C.

Mỗi chu kỳ băng giá giữ lại một lượng nước khổng lồ trong các dải băng lục địa dày khoảng 1.500–3.000 m, tạo ra sự rút xuống tạm thời của mực nước biển tới mức 100 m hay hơn thế trên toàn bộ bề mặt Trái Đất. Trong các chu kỳ gian băng, như hiện nay, các vùng ven biển bị ngập lụt là phổ biến, được giảm nhẹ nhờ chuyển động đẳng tĩnh hay các chuyển động nổi bật khác ở một số khu vực. Vào thời kỳ băng hà cực đại trong pleistocen muộn cách đây 18.000 năm, mực nước biển hạ thấp -120m so với hiện tại.

Hiệu ứng của sự đóng băng là toàn cầu. Châu Nam Cực bị băng che phủ trong toàn bộ thế Pleistocen cũng như trong thế Pliocen trước đó. Dãy Andes bị che phủ ở phía nam bởi chỏm băng Patagonia. Tồn tại các sông băng tại New Zealand và Tasmania. Các sông băng hiện tại đang tan của các đỉnh Kenya, Kilimanjaro, và dãy núi Rwenzori ở miền đông và trung châu Phi khi đó là lớn hơn hiện nay. Các sông băng cũng tồn tại trong các dãy núi ở Ethiopia và ở dãy núi Atlas.

Ở Bắc bán cầu, nhiều sông băng hợp lại thành một. Dải băng Cordillera che phủ khu vực tây bắc Bắc Mỹ; ở phía đông là dải băng Laurentia. Dải băng Fenno-Scandia che phủ miền bắc châu Âu, bao gồm cả Đảo Anh; dải băng Alps trên dãy núi Alps. Các vòm băng rải rác kéo dài xuyên suốt Siberi và thềm Bắc cực. Các biển phía bắc bị đóng băng.

Ở phía nam các dải băng là các hồ lớn do lối thoát nước bị ngăn lại và không khí lạnh làm giảm sự bốc hơi. Phía bắc miền trung Bắc Mỹ về tổng thể bị che phủ bởi hồ Agassiz. Trên 100 vùng lòng chảo, hiện nay đã khô cạn hoặc gần như thế, thì đã từng chảy lan tràn khắp ở miền tây Bắc Mỹ. Ví dụ, hồ Bonneville, đã từng tồn tại ở khu vực mà dấu tích còn sót lại hiện nay của nó chính là Hồ Muối Lớn. Tại đại lục Á-Âu, các hồ lớn cũng phát triển như là kết quả của các luồng nước khổng lồ chảy ra từ các sông băng. Các con sông cũng rất lớn và nhiều nước. Các hồ tại châu Phi cũng đầy tràn nước do sự bốc hơi bị giảm xuống.

Ngược lại, các sa mạc thì khô hơn và rộng lớn hơn. Lượng mưa thấp do suy giảm sự bốc hơi nước từ đại dương và các nguồn nước khác.

Các sự kiện chính

Bốn sự kiện băng giá lớn đã được nhận dạng, cũng như nhiều sự kiện nhỏ xen vào. Sự kiện chính là các dao động băng giá chung, được gọi là các chu kỳ "băng giá". Các chu kỳ băng giá được tách biệt bởi các chu kỳ "gian băng". Trong các kỳ băng giá, các sông băng trải qua các đợt gia tăng và thoái lui nhỏ. Các dao động thoái lui nhỏ của sông băng (khí hậu ấm hơn trong các kỳ băng giá, nhưng không kéo dài đủ để coi là gian băng) trong các kỳ băng giá gọi là "interstadial" còn các dao động gia tăng nhỏ của sông băng (khí hậu lạnh hơn trong các kỳ gian băng, nhưng không kéo dài đủ để coi là băng giá) trong các kỳ gian băng gọi là "stadial".

Các sự kiện này được định nghĩa rất khác nhau trong các khu vực khác nhau của dải băng giá, với lịch sử băng giá riêng biệt của chúng, phụ thuộc vào các yếu tố như vĩ độ, địa hình và khí hậu. Ở đây có sự tương ứng chung giữa các kỳ băng giá trong các khu vực khác nhau. Các nhà khoa học thường thay đổi tên gọi nếu địa chất sông băng của khu vực đang xem xét đã được định nghĩa trước đó. Tuy nhiên, nói chung là không chính xác khi dùng tên gọi thời kỳ băng giá của một khu vực cho một khu vực khác.

Trong phần lớn thế kỷ XX chỉ một vài khu vực đã được nghiên cứu và số lượng các tên gọi là tương đối ít. Ngày nay các nhà địa chất của các quốc gia khác nhau đã và đang quan tâm nhiều hơn tới sông băng học trong thế Pleistocen. Kết quả là số lượng tên gọi được gia tăng nhanh chóng và còn tiếp tục gia tăng.

Các kỳ băng giá trong bảng sau là sự đơn giản hóa của các chu kỳ phức tạp hơn của các biến động trong khí hậu và địa hình. Nhiều đợt gia tăng và thoái lui vẫn chưa có tên gọi. Bên cạnh đó, chứng cứ đất đá của một số chu kỳ nhỏ này đã bị xóa bỏ hay bị lu mờ đi bởi các tác động từ các chu kỳ lớn, nhưng các chứng cứ này vẫn còn tồn tại và có thể nhận ra nhờ các nghiên cứu thay đổi khí hậu mang tính chu kỳ này.

Tương ứng với các thuật ngữ băng giá và gian băng, các thuật ngữ pluvial (kỳ mưa) và interpluvial (kỳ gian mưa) cũng được dùng (Latinh: pluvia, mưa). Pluvial là thời kỳ ấm hơn với lượng mưa tăng lên; còn interpluvial là lạnh hơn với lượng mưa giảm xuống. Trước đây kỳ mưa được cho là tương ứng với kỳ băng giá trong các khu vực không bị đóng băng, và trong một số trường hợp thì nó là đúng. Lượng mưa cũng mang tính chu kỳ. Các kỳ mưa và kỳ gian mưa là khá phổ biến.

Tuy nhiên, không có sự tương ứng mang tính chất hệ thống giữa các kỳ mưa với kỳ băng giá. Ngoài ra, các kỳ mưa khu vực không tương ứng với nhau khi xem xét ở quy mô toàn cầu. Ví dụ, một số tác giả đã từng dùng thuật ngữ "Riss pluvial" (kỳ mưa Riss) trong ngữ cảnh khi nói về khí hậu của khu vực Ai Cập. Bất kỳ sự trùng khớp nào đó chỉ là ngẫu nhiên của các yếu tố cục bộ. Các tên gọi cho một số kỳ mưa ở một vài khu vực cũng đã được định nghĩa.

Các chu trình cổ
Tổng thể các yếu tố thoáng qua tác động tới bề mặt Trái Đất có tính chu kỳ: khí hậu, các hải lưu và các chuyển động khác, các phong lưu, nhiệt độ, v.v. Sự phản ứng dạng sóng đến từ các chuyển động tuần hoàn nằm phía dưới của hành tinh, cuối cùng lôi kéo mọi tác động thoáng qua thành đồng bộ và hài hòa với chúng. Các kỳ băng giá lặp đi lặp lại trong thế Pleistocen cũng do cùng các nguyên nhân này gây ra.

Chu kỳ Milankovitch
Sự đóng băng trong thế Pleistocen là một chuỗi các kỳ băng giá và gian băng, stadial và interstadial, phản ánh các thay đổi khí hậu có chu kỳ. Yếu tố chính làm cho khí hậu có chu kỳ hiện nay được coi là các chu kỳ Milankovitch. Chúng là các biến đổi có chu kỳ trong bức xạ mặt trời theo khu vực gây ra bởi tổng thể của nhiều thay đổi lặp lại trong chuyển động của Trái Đất.

Tuy nhiên, các chu kỳ Milankovitch không thể là yếu tố duy nhất do nó không giải thích được sự bắt đầu và kết thúc của thời kỳ băng hà trong thế Pleistocen, hay của các thời kỳ băng hà lặp lại. Chúng chỉ đơn thuần dường như là sự giải thích tốt nhất cho điều đó trong phạm vi thời gian của thế Pleistocen, và nó dự báo các kỳ băng giá với chu kỳ 100.000 năm.

Chu kỳ tỷ lệ đồng vị oxy
Trong phân tích tỷ lệ đồng vị oxy, các biến động trong tỷ lệ của O18 với O16 (hai đồng vị của oxy) theo phương pháp khối phổ (đo bằng máy đo phổ khối lượng) hiện diện trong canxit của các mẫu lõi đại dương được sử dụng như là phép chẩn đoán về thay đổi nhiệt độ đại dương cổ đại và vì thế là sự thay đổi của khí hậu. Các đại dương lạnh hơn thì giàu đồng vị O18 hơn, và nó nằm trong các lớp vỏ của các vi sinh vật tạo ra canxit.

Phiên bản gần đây hơn của quy trình lấy mẫu đồng vị sử dụng các lõi băng. Mặc dù nghèo O18 hơn nước biển, nhưng tuyết rơi trên các sông băng hàng năm lại vẫn chứa O18 và O16 theo tỷ lệ phụ thuộc vào nhiệt độ trung bình hàng năm.

Thay đổi nhiệt độ và khí hậu là chu kỳ khi vẽ biểu đồ của nhiệt độ theo thời gian. Các tọa độ nhiệt độ được lấy theo độ chênh lệch so với nhiệt độ trung bình hàng năm ngày nay, được coi là bằng 0. Kiểu đồ thị này dựa trên tỷ lệ khác của đồng vị so với thời gian. Các tỷ lệ được chuyển đổi thành các sai lệch phần trăm (d) so với tỷ lệ tìm thấy trong trung bình chuẩn của nước đại dương (SMOW).

Đồ thị trong cả hai kiểu xuất hiện như là dạng sóng với các âm bội. Một nửa thời kỳ là giai đoạn đồng vị biển (MIS). Nó chỉ ra các kỳ băng giá (dưới 0) hay gian băng (trên 0). Các âm bội là các stadial hay interstadial.

Theo chứng cứ này, Trái Đất trải qua 44 MIS, bắt đầu từ khoảng 2,4 Ma trong thế Pliocen. Các giai đoạn trong thế Pliocen là nông và thường xuyên. Các giai đoạn cuối cùng là mãnh liệt nhất và có khoảng cách lớn nhất.

Theo quy ước, các giai đoạn được đánh số bắt đầu từ thế Holocen, với số bắt đầu là MIS1. Các kỳ băng giá đánh số chẵn còn các kỳ gian băng đánh số lẻ. Các kỳ băng giá lớn là MIS2, MIS4 vào khoảng 850.000 năm trước. Các kỳ băng giá lớn nhất là 2, 6 và 12; các kỳ gian băng ấm nhất là 1, 5, 9 và 11. Để có sự phù hợp của các MIS với các giai đoạn có tên gọi, xem các bài cho các tên gọi này.

Quần động vật
Các quần động vật biển và lục địa về bản chất là hiện đại.

Các thay đổi khí hậu khắc nghiệt trong thời kỳ băng hà có các ảnh hưởng lớn đối với quần động vật và thực vật. Với mỗi đợt gia tăng của băng giá, các khu vực rộng lớn của các lục địa về tổng thể bị sụt giảm các quần thể sinh vật, và động vật cùng thực vật phải thoái lui xuống phía nam do phải đối mặt với các sông băng đang gia tăng cùng áp lực khủng khiếp. Áp lực khắc nghiệt nhất là kết quả của các thay đổi mạnh của khí hậu, do nó làm giảm không gian sinh sống và co hẹp nguồn cung cấp thức ăn. Sự kiện tuyệt chủng chính của các động vật có vú to lớn (quần động vật lớn), bao gồm voi mamut, voi răng mấu, mèo răng kiếm, thú răng khắc, lười đất, gấu mặt ngắn, đã bắt đầu vào cuối thế Pleistocen và tiếp tục trong thế Holocen. Người Neanderthal cũng bị tuyệt chủng trong thời kỳ này.

Sự kiện tuyệt chủng có lẽ mãnh liệt nhất tại Bắc Mỹ với các loài ngựa và lạc đà bản địa bị tiêu diệt.

Các kỳ động vật có vú đất liền Bắc Mỹ (NALMA) là Blanca (4,5–1,2 Ma), Irvingtonia (1,2–0,5 Ma) và Rancholabrea (0,5–0,01 Ma). Blanca kéo dài đáng kể từ trong thế Pliocen.

Các kỳ động vật có vú đất liền Nam Mỹ (SALMA) là Uquia (2,5–1,5 Ma), Ensenada (1,5–0,3 Ma) và Lujania (0,3–0,01 Ma). Uquia kéo dài đáng kể từ trong thế Pliocen.

Tại châu Âu, các tầng động vật là Calabria (1,806–0,781 Ma), Sicilia (0,781–0,26 Ma) và Tyrrhenia (0,26–0,005 Ma).

Tông Người trong thế Pleistocen

Chứng cứ khoa học chỉ ra rằng loài người đã tiến hóa để có hình dáng giống như ngày nay trong thời gian thuộc thế Pleistocen. Vào đầu thế Pleistocen, các loài trong chi Paranthropus vẫn còn hiện diện, cũng như các tổ tiên sớm của loài người, nhưng trong thời gian Tiền đồ đá cũ chúng đã biến mất, và loài sinh vật dạng người duy nhất được tìm thấy trong các mẫu hóa thạch là người đứng thẳng (Homo erectus) trong phần lớn thời gian của thế Pleistocen. Loài này đã di cư xuyên qua phần lớn Cựu thế giới, tạo ra sự xuất hiện của nhiều biến thái của loài người. Thời gian thuộc Trung và Hậu đồ đá cũ đã có sự xuất hiện các kiểu người mới, cũng như sự phát triển của các công cụ phức tạp hơn so với trước đó. Theo các kỹ thuật định thời bằng ti thể, người hiện đại (Homo sapiens) đã di cư từ châu Phi sau băng giá Riss trong thời gian thuộc Trung đồ đá cũ (khoảng thời gian ứng với gian băng Eem), lan rộng ra khắp các khu vực không bị đóng băng vào cuối thế Pleistocen.

Trong khi quan điểm cơ bản "nguồn gốc châu Phi" về tiến hóa của loài người vẫn chưa bị thách thức thì một số nhà nghiên cứu lại cho rằng sự bành trướng lớn cuối cùng không loại trừ các quần thể sinh vật dạng người đã tồn tại trước đó đã bị đồng hóa khi chúng tiếp xúc với Homo sapiens. Trong khi điều này có thể gợi ý rằng các biến đổi ở người hiện đại có thể là có phạm vi rộng và mang tính khu vực thì học thuyết này vẫn còn gây nhiều tranh cãi.

Trầm tích
Các trầm tích lục địa thuộc thế Pleistocen được tìm thấy chủ yếu trong các đáy hồ, các trầm tích hoàng thổ và các hang động cũng như trong một lượng lớn các vật chất do các sông băng di chuyển qua lại. Các trầm tích biển thuộc thế Pleistocen được tìm thấy chủ yếu trong các khu vực trong phạm vi vài chục kilômét từ bờ biển ngày nay. Trong một vài khu vực hoạt động địa chất mạnh như bờ biển Nam California, các trầm tích biển thuộc thế Pleistocen có thể tìm thấy ở các vị trí có độ cao tới vài trăm mét.

Tham khảo

 Ogg Jim; tháng 6 năm 2004, Overview of Global Boundary Stratotype Sections and Points (GSSP's) www.stratigraphy.org Truy cập 30-4-2006.

Xem thêm
 Kỳ mưa Abbassia
 Niên đại địa chất
 Sự tuyệt chủng trong thế Pleistocen
 Thời kỳ băng hà
 Danh sách các khu vực hóa thạch
 Kỳ mưa Mousteria
 Công viên Pleistocen tại Siberi, Nga

Liên kết ngoài
 Ranh giới Pliocen-Pleistocen tại Vrica, Italia (Bản đồ)

Pleistocen, thế
Pleistocen, thế
Pleistocen, thế
Địa thời học Đệ Tứ


title: Monopteryx

text:
Monopteryx là một chi thực vật có hoa thuộc họ Fabaceae. Nó thuộc phân họ Faboideae.

Tham khảo


title: Givrauval

text:
Givrauval  là một xã thuộc tỉnh Meuse trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 224 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Meuse


title: Đảo Phú Lâm

text:
Đảo Phú Lâm (tiếng Anh: Woody Island; tiếng Pháp: île Boisée; tiếng Trung Quốc: chữ Hán phồn thể:永興島, chữ Hán giản thể:永兴岛, bính âm: Yongxing Dao) là một đảo thuộc nhóm đảo An Vĩnh (Amphitrite Group), quần đảo Hoàng Sa, và là đảo tự nhiên lớn nhất trong cả hai quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa.  Việt Nam, Đài Loan và Trung Quốc đều tuyên bố chủ quyền trên quần đảo Hoàng Sa, trong đó có đảo Phú Lâm.

Trung Quốc quản lý hòn đảo này từ năm 1956. Đảo Phú Lâm là nơi Trung Quốc đặt trụ sở chính quyền thành phố Tam Sa, thuộc tỉnh Hải Nam.

Đặc điểm

Đảo có tọa tọa độ địa lý . Đảo Phú Lâm nằm bên cạnh đảo Đá trên cùng một rặng san hô, diện tích lớn hơn đảo Đá (theo tài liệu của Ủy ban Nhân dân huyện Hoàng Sa Đà Nẵng Việt Nam là 1,5 km² so với 0,4 km²) nhưng cao độ thấp hơn rất nhiều (đảo Đá cao 50 ft = 15,2 m). Theo tài liệu của Trung Quốc thì độ cao trung bình của đảo Phú Lâm là 5,0m, điểm cao nhất của đảo Phú Lâm là bãi cát ở phía tây nam đảo cao 8,5 m so với mặt biển.

Trước khi Trung Quốc bồi đắp, đảo dài 1,84 km, rộng 1,165 km, diện tích tự nhiên khoảng 1,65 km². Theo tài liệu của Marwyn Samuels  năm 1982, đảo Phú Lâm có chiều dài là 2 km và chiều rộng là 1,1 km. Các tài liệu của Việt Nam ghi theo thống kê đầu thế kỷ 20, cho rằng đảo dài khoảng 1,7 km, rộng khoảng 1,2 km diện tích tự nhiên đảo cùng với đảo Linh Côn xấp xỉ nhau (dù đảo Phú Lâm có nhỉnh hơn) khoảng trên 1,5 km². Hình dạng tự nhiên của đảo, theo tài liệu Trung Quốc, là gần như hình elíp cong tròn đều về các phía đông nam, nam, tây nam, tây, tây bắc, phía bắc bờ đảo gần thẳng rồi dần tạo thành góc nhọn về phía đông bắc, giống dạng vỏ ốc ngửa miệng về phía đông bắc. Sau khi Trung Quốc cải tạo xong thành đảo nhân tạo năm 2011, đảo Phú Lâm hiện có hình dạng như con ốc sên đang bò (đầu là đảo Đá), khi nhìn từ vệ tinh (ngoài không gian).

Theo James Horsburgh, vào giữa thế kỷ 19, đảo Phú Lâm có chu vi dạng tròn khoảng 3 dặm Anh (tức khoảng trên 4,8km). Phía tây có con suối nhiều nước ngọt chảy ra. Thực vật thì có nhiều cây nhỏ phủ kín và các cây dừa. Còn sách Đại Nam thực lục thì chép về Cồn Cát Trắng (Bạch Sa Đôi) được cho là đảo Phú Lâm ngày nay, có chu vi là 1.070 trượng (tức là khoảng 5,0km), khi đội Hoàng Sa khảo sát năm 1835. Theo Nguyễn Thông (1827–1884), quan nhà Nguyễn, thì vào giữa thế kỷ 19, trên một cồn cát, thuộc quần đảo Hoàng Sa được cho là đảo Phú Lâm ngày nay, có nước ngọt, chim biển nhiều không kể hết, có miếu cổ [Hoàng Sa Tự] lợp ngói. Lính [đội Hoàng Sa] đi ra đấy, thường mang hạt (quả) cây phương nam, trồng ở các phía trong và ngoài của miếu ấy, mong cho thành cây to để nhận biết được từ xa khơi.. Đến giữa thế kỷ 20, trên đảo vẫn có nhiều chim biển cư trú nên có một lớp phân chim khá dày, đã từng có một công ty Nhật Bản đến khai thác phân chim tại đây. Theo tạp chí Lữ hành gia của Trung Quốc, năm 1956-1957, thực vật trên đảo Phú Lâm chủ yếu là các loại cây dầu mè (ma phong đồng 麻瘋桐), thầu dầu (bì ma 蓖麻) và tị sương hoa (避霜花). Trên hòn đảo có tồn tại một sân bay có một đường băng lớn do Trung Quốc xây dựng từ cuối thế kỷ 20 và cải tạo vào đầu thế kỷ 21.

Tên gọi
Đảo có nhiều cây cối tươi tốt, được mô tả trong Đại Nam thực lục là "thụ mộc sâm mậu 樹木森茂", tức rừng rậm cây cổ thụ tươi tốt, nên mang tên Phú Lâm (chữ Hán là 富林, rừng giàu). Nhưng những nhà hàng hải Phương Tây mới là những người đầu tiên vẽ bản đồ chính xác và đặt tên chính thức cho đảo Phú Lâm và tất cả các đảo của quần đảo Hoàng Sa . Bản đồ Việt - Xiêm trong sách của John Crawfurd (năm 1828) "Journal of an Embassy from the Governor-general of India to the Courts of Siam and Cochin China: Exhibiting a View of the Actual State of Those Kingdoms", đã ghi tên gọi đảo Phú Lâm là Woody Island (đảo Cây gỗ). Đầu thế kỷ 19, James Horsburgh trong sách hướng dẫn hàng hải của mình được xuất bản năm 1852, đã giải thích rằng đảo mang tên Woody Island là do có nhiều cây cối bao phủ, trong đó có một số cây dừa. Trong quần đảo Hoàng Sa (The Paracels), James Horsburgh chỉ mô tả đặc điểm có thực vật mọc bên trên ở 3 đảo là: đảo Phú Lâm bao phủ bởi những cây gỗ nhỏ (trees) và vài cây dừa mọc bên suối; đảo Linh Côn bao phủ bởi những bụi cây nhỏ (brushwood) và ba cây dừa mọc ở giữa đảo cạnh dòng suối; đảo Cây có duy nhất một cây dừa (a coconut tree). Nhà Nguyễn thời Minh Mạng năm 1835, Đại Nam thực lục chỉ gọi đơn giản đảo là "Bạch Sa đôi", tức Cồn Cát Trắng, không khác biệt nhiều so với các đảo khác thuộc quần đảo, hay tên cũ là "núi Phật Tự". Tên gọi Việt Nam - đảo Phú Lâm, chỉ chính thức được gọi kể từ thời Pháp thuộc, qua dịch nghĩa của tên gọi quốc tế, tiếng Anh "Woody Island", hay tiếng Pháp "île Boisée" (đảo Rừng).

Trung Quốc gọi đảo này là Vĩnh Hưng Đảo (永兴岛), đặt theo tên một trong 2 con tàu đổ bộ lên quần đảo Hoàng Sa của chính quyền Trung Hoa Dân Quốc thời Tưởng Giới Thạch năm 1946

Lịch sử

Thời Nguyễn, chính quyền cho xây dựng Hoàng Sa Tự trên đảo Phú Lâm.

Trước thế chiến thứ hai, Pháp đã đặt một trạm khí tượng trên đảo này mang số hiệu 48859.

Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, từ 1939-1945, Nhật Bản chiếm đóng đảo này và sáp nhập cả quần đảo vào Đài Loan thuộc Nhật. Cùng với đảo Ba Bình (thuộc quần đảo Trường Sa), đảo Phú Lâm đã bị quân đồng minh tấn công bằng không quân và hải quân.

Sau khi Nhật đầu hàng Đồng minh, vào tháng 6 năm 1946 Hải quân Pháp gửi chiến hạm Savorgnan de Brazza đến chiếm các đảo Hoàng Sa. Vì Chiến tranh Đông Dương bùng nổ dữ dội, vào tháng 9/1946 người Pháp rút quân khỏi Hoàng Sa.

Vào ngày 26 tháng 6 năm 1946, dựa trên Tuyên bố Cairo và Tuyên bố Potsdam, 4 tàu chiến của Trung Hoa Dân Quốc đổ bộ lên quần đảo với lý do giải giáp quân Nhật (đáng lẽ phải làm vào năm 1945). Ngày 7 tháng 1 năm 1947, chính phủ Trung Hoa Dân Quốc tuyên bố họ đã chiếm giữ quần đảo Tây Sa nhưng thực ra mới chỉ chiếm đảo Phú Lâm mà họ gọi là đảo Vĩnh Hưng.

Ngày 17 tháng 1 năm 1947, pháo hạm Le Tonkinois của Hải quân Pháp đến quần đảo Hoàng Sa để đòi quân đội Tưởng Giới Thạch rút khỏi đây. Khi yêu cầu này bị từ chối, quân Pháp bèn đổ 10 quân nhân Pháp và 17 quân nhân Việt Nam chiếm giữ đảo Hoàng Sa (Pattle Island). Đến tháng 4 năm 1950, sau khi Trung Hoa Dân Quốc chạy ra Đài Loan, quân đội Tưởng Giới Thạch rút khỏi đảo Phú Lâm và đảo Ba Bình.

Bảy năm sau khi làm chủ được đại lục, chính quyền CHND Trung Hoa mới bí mật cho quân chiếm đóng đảo Phú Lâm vào đêm ngày 20, rạng ngày 21 tháng 2 năm 1956.

Trung Quốc cải tạo, vũ trang hóa đảo thành đảo nhân tạo
phải|nhỏ|600x600px|Bản đồ đảo Đá và đảo Phú Lâm (Woody Island, 永興島) của quần đảo Hoàng Sa (Paracel Islands).
Đường băng trên đảo Phú Lâm được Trung Quốc xây dựng xong lần đầu vào năm 1994, dài 2.400m (Trung Quốc bắt đầu xây sân bay này từ năm 1980). Chiều dài đảo (phần có đường băng sân bay xây dựng lần đầu năm 1994) dài khoảng 2,7 km, với khoảng 0,32 ÷ 0,33 km² đất được cải tạo bồi đắp thêm (nâng tổng diện tích của riêng đảo Phú Lâm lên khoảng 1,98 km²). Sau khi xây dựng xong đường băng dọc theo phía đông đảo năm 1994, theo tài liệu của Nhật Bản thì tổng diện tích đảo Phú Lâm là khoảng 1,85 km² (số liệu này phù hợp với số liệu về diện tích tự nhiên của đảo theo tài liệu của Ủy ban Nhân dân huyện Hoàng Sa Đà Nẵng Việt Nam là 1,5 km²). Nhưng tài liệu của Trung Quốc thì ghi diện tích đảo là 2,1 km² (số liệu này là gồm cả diện tích đảo Đá (0,08 km²), diện tích cải tạo bờ kè bến cảng, và cả con đường kè đá rộng 3 m kết nối đảo Đá với đảo Phú Lâm xây dựng năm 1979).

Từ năm 2005 đến năm 2011, Trung Quốc đã tiến hành bồi đắp cải tạo đảo quy mô lớn, với tổng diện tích bồi đắp thêm khoảng 1,13 km² (nâng tổng diện tích đất bồi đắp nhân tạo cho đảo Phú Lâm lên khoảng 1,45 km²) nối đảo Phú Lâm với đảo Đá (Diện tích tự nhiên của đảo Đá khoảng 7,15 ha tức 0,07 km². Số liệu của Trung Quốc là 0,08 km². Tài liệu của Việt Nam nhầm đảo Đá với đảo Bạch Quy (bởi cái tên phụ "Bàn Thạch" của đảo Bạch Quy) nên cho rằng đảo Đá có diện tích 0,4 km², còn đảo Bạch Quy thì cao 15 m cao nhất quần đảo.). Trong đợt này, Trung Quốc đã nạo vét mở rộng bến cảng ở phía nam, xây mới thêm một bến cảng ở phía tây, mở rộng kéo dài đường băng của sân bay cũ (xây trước năm 1994). Trung Quốc nâng cấp đường băng lên thành 2.760m x 55m (trên tổng chiều dài đất cải tạo là khoảng trên 3,0 km) và cảng nước sâu xây mới dài 1.000 mét. Đường băng này có khả năng đón nhận ít nhất tám máy bay thế hệ thứ tư như máy bay chiến đấu SU-30MKK và máy bay ném bom JH-7, trong khi các bến cảng có thể tiếp nhận những tàu có trọng tải từ 5.000 tấn trở lên. Hiện nay cơ sở hạ tầng trên đảo Phú Lâm đã hoàn chỉnh và được tổ chức như một thành phố, nhằm phục vụ mục đích quốc phòng và kinh tế của Trung Quốc trong toàn bộ khu vực Biển Đông. Sau khi bồi đắp, nối đảo Đá với đảo Phú Lâm lại thành một thì đảo mới này dài khoảng 3,1 km theo hướng đông bắc- tây nam, chiều rộng từ 0,68 ÷ 2,03 km theo hướng tây bắc- đông nam (phần đảo nhân tạo rộng khoảng 0,68 km), với tổng diện tích đảo Phú Lâm nối với đảo Đá lên tới khoảng 3,18 km². Theo tài liệu của Trung Quốc, chiều dài đảo 1,95 km (theo hướng tây tây bắc-đông đông nam) và rộng 1,35 km (theo hướng bắc đông bắc-nam tây nam) (số liệu này phù hợp với kích thước phần đảo chính của đảo Phú Lâm  sau cải tạo năm 2011). Trên đảo còn có đài kiểm báo, kênh đào và nhiều tiện nghi quân sự khác. Năm 2012, sau khi cải tạo và vũ trang hóa xong đảo Phú Lâm, Trung Quốc lập ra thành phố Tam Sa quản lý tất cả các đảo Trung Quốc chiếm đóng ở biển Đông, đặt trụ sở hành chính trên đảo Phú Lâm. Đến năm 2020, sau khi cải tạo thành đảo nhân tạo các bãi ngầm thuộc quần đảo Trường Sa mà Trung Quốc chiếm giữ, và hoàn thành việc quân sự hóa chúng, Trung Quốc đã thành lập thêm các quận Tây Sa và Nam Sa thuộc thành phố Tam Sa. Toàn bộ đảo nhân tạo kết hợp hai đảo tự nhiên đảo Phú Lâm và đảo Đá trở thành quận Tây Sa.

Hiện nay, Trung Quốc đặt Bộ chỉ huy toàn thể lực lượng quân trú phòng quần đảo Hoàng Sa trên đảo Phú Lâm. Căn cứ quân sự này kiên cố nhất trên Biển Đông. Sách Ocean Yearbook 10 (Chicago 1993) cho biết có tới 4.000 binh sĩ Hải quân và Thủy quân Lục chiến trong vùng biển Hoàng Sa. Phần lớn số lính này đóng tại đảo Phú Lâm, số ít đóng trên đảo Linh Côn và các đảo thuộc nhóm Trăng Khuyết (Lưỡi Liềm).

Ngày 17 tháng 2 năm 2016, Trung Quốc đã đem tám bệ phóng tên lửa đất đối không HQ-9 đến đảo Phú Lâm, đe dọa an toàn hàng không khu vực. GS Jonathan London trả lời câu hỏi đài RFA cho việc làm này là trái với tinh thần luật pháp quốc tế và đó là một động thái lộ rõ ý muốn xâm lược của Trung Quốc và là hành vi hết sức ngu xuẩn vì tự cô lập mình.

Ngày 30 tháng 3 năm 2016, ông Hồng Lỗi, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc công khai thừa nhận, Trung Quốc đã bố trí tên lửa chống hạm YJ-62 ở đảo Phú Lâm. Đài CNBC của Mỹ ngày 2 tháng 5 năm 2018 dẫn các nguồn tin tình báo cho biết các tên lửa hành trình chống hạm YJ-12B và tên lửa đất đối không HQ-9B cũng đã được Trung Quốc lắp đặt trên ba thực thể Đá Chữ Thập, Đá Xu Bi, Đá Vành Khăn. Hệ thống tên lửa này có khả năng vươn tới các vị trí chiến lược của các nước trong khu vực, trong đó có Việt Nam, Phiippines, Malaysia.

Chiều ngày 20 tháng 8 năm 2020, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Lê Thị Thu Hằng nói tại cuộc họp báo thường kỳ của Bộ Ngoại giao rằng vào đầu tháng 8, Trung Quốc đã đưa oanh tạc cơ H-6J ra đảo Phú Lâm. Thông tin này vẫn chưa được phía Trung Quốc xác nhận.

Miếu thần Hoàng Sa trên đảo Phú Lâm
Cuộc khảo sát đầu tiên là của nhà Thanh năm 1909 do Ngô Kính Vinh dẫn đầu xác nhận: “Ở trên mỗi đảo Hoàng Sa đều có một ngôi miếu nhỏ xây kiểu nhà đá, tất cả tường mái là đá san hô và vỏ sò”. Ba mặt miếu Hoàng Sa bên trái, bên phải và đằng sau đều trồng các loại cây do quân nhân đến đảo đem theo hạt giống gieo trồng như hạt quả thủy nam. Cửa vào Hoàng Sa Tự có khắc hai bên đôi câu:
Cô hồn miếu, cô hồn diễu diễu
孤魂庙，孤魂渺渺； (nghĩa là "Miếu Cô hồn, cô hồn lênh đênh");
Hoàng sa tự, bích huyết Hoàng sa
黄沙寺,碧血黄沙。 (nghĩa là "chùa Hoàng Sa, liệt sĩ Hoàng Sa").

Phía trên là bức Hoành phi có ghi "海不扬波" "Hải bất dương ba" có nghĩa là "Biển không nổi sóng"

Trong miếu có ghi niên hiệu "大南皇帝 保大十四年三月初一"Đại Nam Hoàng Đế Bảo Đại thập tứ niên tam nguyệt sơ nhất" (ngày mồng 1 tháng 3 năm Bảo Đại 14).

Sau khi Trung Quốc đổ quân chiếm đóng Phú Lâm, trong tạp chí "Lữ hành gia" quyển 6 xuất bản năm 1957 tại Bắc Kinh đã xác nhận niên đại trùng tu năm Bảo Đại 14 như trên. Năm 1974, sau khi Trung Quốc đổ quân chiếm đóng toàn bộ quần đảo Hoàng Sa, nhà khảo cổ Trung Quốc Hàn Chấn Hoa và đồng nghiệp đến Hoàng Sa khảo sát, đã ghi nhận di tích của Hoàng Sa Tự (黄 砂 寺) trên đảo Phú Lâm.

Trước đó, trong  Đại Nam thực lục cũng có ghi chép về Miếu thần Hoàng Sa thời Minh Mạng được xây dựng trên một hòn đảo có bài khắc cổ Vạn lý ba bình. Sách này đề cập rằng vào tháng 6 âm lịch năm Ất Mùi niên hiệu Minh Mạng 16 (1835):

 "建廣義黄沙神祠。黄沙,往廣義海分,有一白沙堆,樹木森茂,堆之中有井,西南有古廟,牌刻萬里波平四字。(白沙堆周圍一千七十丈,旧名佛寺山。東,西,南岸,什珊瑚石斜遶水面。北接珊瑚石,奕立,一堆周圍三百四十丈,高一丈三尺興沙堆岸,名磐灘石。)..."
 "Dựng đền thờ thần [ở đảo] Hoàng Sa thuộc Quảng Ngãi (Quảng Nghĩa, 廣義). Hoàng Sa ở hải phận Quảng Ngãi, có một chỗ nổi cồn cát trắng, cây cối um tùm rậm rạp, giữa cồn cát có giếng, phía tây nam có miếu cổ, có tấm bài khắc 4 chữ "Vạn lý ba bình 萬里波平" (cồn Bạch Sa [cát trắng] chu vi 1070 trượng, tên cũ là núi Phật Tự, bờ đông, bờ tây, và bờ nam là vô số đá san hô thoai thoải uốn quanh mặt nước. Phía bắc, giáp với một cồn toàn đá san hô, chu vi 340 trượng, đứng sừng sững, cao hơn so với bờ cồn cát 1 trượng 3 thước, gọi là Bàn Than thạch). Năm ngoái vua toan dựng miếu lập bia ở chỗ ấy, bỗng vì sóng gió không làm được. Đến đây, mới sai cai đội Thủy quân là Phạm Văn Nguyên đem lính thợ Giám thành cùng phu thuyền hai tỉnh Quảng Ngãi, Bình Định, chuyên chở vật liệu đến dựng miếu (cách tòa miếu cổ 7 trượng). Bên tả miếu dựng bia đá; phía trước miếu xây bình phong. Mươi ngày làm xong rồi về."

Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Nhã, Hoàng Sa Tự là "bằng chứng hiển nhiên vết tích của việc xác lập chủ quyền của Việt Nam" tại Hoàng Sa.

Tham khảo

Phú Lâm
Khu vực có tranh chấp chủ quyền của Việt Nam
Tranh chấp lãnh thổ của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
Lãnh thổ tranh chấp tại châu Á


title: Dactylispa wissmanni

text:
Dactylispa wissmanni là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Uhmann miêu tả khoa học năm 1928.

Chú thích

Tham khảo

Dactylispa


title: Staufenberg, Göttingen

text:
Staufenberg là đô thị cực nam của huyện Göttingen, và của bang Niedersachsen, Đức. Đô thị này có diện tích 77,55 km². Đô thị Satufenberg nằm ở phía đông của sông Fulda, cự ly khoảng 6 km về phía nam của Hannoversch Münden, và 12 km về phía đông bắc của Kassel. Cơ quan hành chính ở làng Landwehrhagen.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Göttingen


title: Từ thông

text:
Từ thông là thông lượng đường sức từ đi qua một diện tích.Từ thông liên hệ trực tiếp với mật độ từ thông. Từ thông là tích phân của tích vô hướng giữa mật độ từ thông với véctơ thành phần diện tích, trên toàn bộ diện tích.

Ký hiệu toán và đơn vị đo lường
Từ thông có ký hiệu  . Trong hệ đo lường quốc tế, đơn vị đo từ thông là Weber (Wb), và đơn vị đo mật độ từ thông là Weber trên mét vuông, hay Tesla.

Với:
 là từ thông
B là mật độ từ thông
 Hướng của véctơ B theo quy ước là từ cực nam lên cực bắc của nam châm, khi đi trong nam châm, và từ cực bắc đến cực nam, khi đi ngoài nam châm.

Định luật Gauss
Định luật Gauss cho từ trường, một trong bốn phương trình Maxwell, nói rằng tổng từ thông qua một bề mặt đóng bằng không. Kết quả này tương đương với việc công nhận đơn cực từ không đo được.

Thể hiện trên công thức toán học:

Suy ra:

Định luật cảm ứng Faraday
Thay đổi theo thời gian của từ thông xuyên qua một vòng dây điện sẽ gây ra một lực điện động theo định luật cảm ứng Faraday:

Với:
 là lực điện động
E là cường độ điện trường
ds là thành phần quãng đường trên dây dẫn điện
 là từ thông xuyên qua vòng dây
t là thời gian

Đây là nguyên lý hoạt động của các máy phát điện, máy biến thế, ăng ten...

Xem thêm
 Mật độ từ thông
 Phương trình Maxwell
 Định luật Gauss
 Đơn cực từ
 Lượng tử từ thông

Tham khảo

Từ học
Đại lượng vật lý


title: Sorolopha

text:
Sorolopha là một chi bướm đêm thuộc phân họ Olethreutinae, họ Tortricidae Tortricidae.

Các loài
Sorolopha aeolochlora (Meyrick, 1916)
Sorolopha agalma Diakonoff, 1973
Sorolopha agana (Falkovitsh, 1966)
Sorolopha agathopis (Meyrick, 1927)
Sorolopha archimedias (Meyrick, 1912)
Sorolopha arctosceles (Meyrick, 1931)
Sorolopha argyropa Diakonoff, 1973
Sorolopha artocincta Diakonoff, 1973
Sorolopha asphaeropa Diakonoff, 1973
Sorolopha asymmetrana Kuznetzov, 2003
Sorolopha atmochlora (Meyrick, 1930)
Sorolopha auribasis Diakonoff, 1973
Sorolopha authadis Diakonoff, 1973
Sorolopha autoberylla (Meyrick, 1932)
Sorolopha bathysema Diakonoff, 1973
Sorolopha bruneiregalis Tuck & Robinson, 1993
Sorolopha bryana (Felder & Rogenhofer, 1875)
Sorolopha callichlora (Meyrick, 1909)
Sorolopha camarotis (Meyrick, 1936)
Sorolopha caryochlora Diakonoff, 1973
Sorolopha cervicata Diakonoff, 1973
Sorolopha chiangmaiensis Kawabe, 1989
Sorolopha chlorotica Liu & Bai, 1985
Sorolopha chortodes (Diakonoff, 1968)
Sorolopha compsitis (Meyrick, 1912)
Sorolopha cyclotoma Lower, 1901
Sorolopha delochlora (Turner, 1916)
Sorolopha dictyonophora Diakonoff, 1973
Sorolopha doryphora Diakonoff, 1973
Sorolopha dyspeista Diakonoff, 1973
Sorolopha elaeodes (Lower, 1908)
Sorolopha englyptopa (Meyrick, 1938)
Sorolopha epichares Diakonoff, 1973
Sorolopha euochropa Diakonoff, 1973
Sorolopha eurychlora Diakonoff, 1973
Sorolopha ferruginosa Kawabe, 1989
Sorolopha ghilarovi Kuznetzov, 1988
Sorolopha herbifera (Meyrick, 1909)
Sorolopha homalopa (Diakonoff, 1968)
Sorolopha hydrargyra (Meyrick, 1931)
Sorolopha johngreeni Horak, 2006
Sorolopha karsholti Kawabe, 1989
Sorolopha khaoyaiensis Kawabe, 1989
Sorolopha leptochlora (Turner, 1916)
Sorolopha liochlora (Meyrick, 1914)
Sorolopha longurus Liu & Bai, 1982
Sorolopha margaritopa (Dianokoff, 1953)
Sorolopha melanocycla Diakonoff, 1973
Sorolopha metastena Diakonoff, 1973
Sorolopha micheliacola Liu, 2001
Sorolopha mniochlora (Meyrick, 1907)
Sorolopha muscida (Wileman & Stringer, 1929)
Sorolopha nagaii Kawabe, 1989
Sorolopha nucleata Diakonoff, 1973
Sorolopha phyllochlora (Meyrick, 1905)
Sorolopha plinthograpta (Meyrick, 1931)
Sorolopha plumboviridis Diakonoff, 1973
Sorolopha prasinias (Meyrick, 1916)
Sorolopha rubescens Diakonoff, 1973
Sorolopha saitoi Kawabe, 1989
Sorolopha semiculta (Meyrick, 1909)
Sorolopha sphaerocopa (Meyrick, in Joannis, 1930)
Sorolopha stygiaula (Meyrick, 1933)
Sorolopha tenuirurus Liu & Bai, 1982
Sorolopha timiochlora Diakonoff, 1973

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Olethreutini


title: Anodocheilus virginiae

text:
Anodocheilus virginiae là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Young miêu tả khoa học năm 1974.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Anodocheilus


title: 19630 Janebell

text:
19630 Janebell (1999 RT33) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 2 tháng 9 năm 1999 bởi G. Bell ở Farpoint Observatory.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 19630 Janebell

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Dactylethrella

text:
Dactylethrella là một chi bướm đêm thuộc họ Gelechiidae.

Chú thích

Tham khảo

Chelariini


title: Amphelasma sexlineatum

text:
Amphelasma sexlineatum là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1887.

Chú thích

Tham khảo

Amphelasma


title: Bankapura

text:
Bankapura là một thị xã panchayat của quận Haveri thuộc bang Karnataka, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Bankapura có dân số 20.264 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Bankapura có tỷ lệ 59% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 65%, và tỷ lệ cho phái nữ là 53%. Tại Bankapura, 14% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thị trấn thuộc huyện Haveri


title: Scrapter luridus

text:
Scrapter luridus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Eardley mô tả khoa học năm 1996.

Chú thích

Tham khảo

Scrapter
Động vật được mô tả năm 1996


title: Teucholabis rufula

text:
Teucholabis rufula là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Teucholabis
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Coleophora leucochrysella

text:
Coleophora leucochrysella là một loài bướm đêm in the Coleophoridae. Nó là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

Recorded foodplant: Castanea

Nguồn
 World Conservation Monitoring Centre 1996. Coleophora leucochrysella. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 31 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Coleophora


title: Sissach (huyện)

text:
Huyện Sissach là một trong năm huyện của bang chủ yếu nói tiếng Đức xứ Basel ở Thụy Sĩ. Thủ phủ là thị xã Sissach.

Các đô thị
Sissach có tổng cộng twenty-nine đô thị:

Chú thích

Tham khảo

Huyện của Thụy Sĩ


title: Rastrineobola argentea

text:
Rastrineobola argentea là một loài cá vây tia trong họ Cyprinidae, là thành viên duy nhất của chi Rastrineobola. Nó được tìm thấy ở the hồ Victoria ở Kenya, Tanzania, và Uganda. Những tên địa phương của nó là omena (Kenya), dagaa (Tanzania) and mukene (Uganda).

Nhờ loài này bơi nhanh nên nó không bị de dọa bởi loài cá săn mồi Lates niloticus (cá rô sông Nile) dã du nhập vào hồ Victoria trong thập niên 1950. Nó không được xem là loài bị de dọa bởi IUCN.

Chú thích

Tham khảo

 Bayona, J.D.R. 2005. Rastrineobola argentea. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 19 tháng 7 năm 2007.

A
Động vật được mô tả năm 1904
Cá nước ngọt châu Phi


title: Quadriptilia philorectis

text:
Quadriptilia philorectis là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Loài này có ở Peru.

Sải cánh dài 39–41 mm. Con trưởng thành bay vào tháng 9.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Review of the Neotropical species trong họ Pterophoridae, part I: Ochyroticinae, Deuterocopinae, Pterophorinae (Platyptiliini, Exelastini, Oxyptilini) (Lepidoptera)

Quadriptilia


title: Baubigny, Côte-d'Or

text:
Baubigny là một xã ở tỉnh Côte-d’Or trong vùng Bourgogne-Franche-Comté, phía đông nước Pháp. Khu vực này có độ cao từ 313-566 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Côte-d'Or


title: Zelandotipula uniatra

text:
Zelandotipula uniatra là một loài ruồi trong họ Tipulidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Zelandotipula


title: Rừng mưa nhiệt đới

text:
Rừng mưa nhiệt đới là một kiểu  hệ sinh thái xuất hiện nhiều tại vĩ độ 28 độ Bắc hay Nam của đường xích đạo (trong khu vực xích đạo giữa chí tuyến Bắc và chí tuyến Nam). Hệ sinh thái này tồn tại ở nhiệt độ trung bình khá cao và lượng mưa đáng kể. Rừng mưa có thể được tìm thấy ở Châu Á, Châu Úc, Châu Phi, Nam Mỹ, Trung Mỹ và trên nhiều hòn đảo ở Thái Bình Dương, vùng Caribe, Ấn Độ Dương. Theo như bảng phân loại quần xã sinh vật của Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên, rừng mưa nhiệt đới được cho là một dạng rừng ẩm ướt nhiệt đới (hay rừng lá rộng ẩm ướt nhiệt đới) và cũng có thể được xem là rừng thường xanh đồng bằng tại xích đạo.

Tổng quan

Rừng mưa nhiệt đới có thể được mô tả bằng hai chữ: nóng và ẩm. Có nghĩa là nhiệt độ hàng tháng đều vượt quá 18 độ C (64 độ F) trong cả năm. Lượng mưa trung bình hàng năm không thấp hơn 168 cm (66 inch) và có thể vượt hơn 1000 cm (390 inch) dù rằng nó thường nằm giữa khoảng 175 cm (69 inch) và 200 cm (79 inch). Lượng mưa cao như thế này thường làm cho đất nghèo chất dinh dưỡng do các chất dinh dưỡng dễ tan thường bị rửa trôi đi.

Rừng mưa nhiệt đới thể hiện các mức độ đa dạng sinh học rất cao. Khoảng 40% đến 75% trong tất cả các loài sinh vật đều là bản địa. Rừng mưa còn là nhà của một nửa các sinh vật sống và các loài thực vật của cả hành tinh. Hai phần ba trong tất cả các loài thực vật có hoa có thể được tìm thấy trong các rừng mưa. Một hecta rừng mưa có thể có 42000 loài côn trùng khác nhau, khoảng 807 cây trong 313 loài và 1500 loài thực vật mọc cao hơn. Rừng mưa nhiệt đới còn được gọi là "kho thuốc lớn nhất thế giới", bởi vì hơn một phần tư các loại thuốc tự nhiên đã được tìm thấy tại đó. Có vẻ như là còn hàng triệu loài thực vật, côn trùng và vi sinh vật vẫn chưa được phát hiện trong các rừng mưa nhiệt đới.

Rừng mưa nhiệt đới nằm trong những hệ sinh thái bị đe dọa nhất trên toàn thế giới do sự chia cắt quy mô lớn bởi hoạt động của con người. Sự chia cắt môi trường sống gây ra bởi các quá trình địa lý chẳng hạn như hoạt động núi lửa và sự biến đổi khí hậu xảy ra trong quá khứ, và đã được nhận biết là những nguyên nhân quan trọng của sự hình thành loài. Tuy nhiên, sự hủy diệt môi trường sống gây ra nhanh chóng bởi con người bị nghi ngờ là một trong những nguyên nhân chính của sự tuyệt chủng các loài. Rừng mưa nhiệt đới đã là mục tiêu cho việc khai thác gỗ và phá rừng làm đất nông nghiệp quy mô lớn trong suốt thế kỷ 20, và những khu vực được bao phủ bởi rừng mưa trên toàn thế giới đang bị thu nhỏ nhanh chóng.

Lịch sử
Rừng mưa nhiệt đới đã tồn tại trên Trái Đất hàng trăm triệu năm. Hầu hết rừng mưa nhiệt đới ngày nay nằm trên các mảng của siêu lục địa Gondwana, Đại Trung sinh. Sự chia cắt đại lục đã gây ra mất mát rất lớn ở các loài lưỡng cư, cùng lúc đó khí hậu khô hơn đã thúc đẩy sự đa dạng hóa của các loài bò sát. Sự phân chia đã để lại rừng mưa nhiệt đới tại năm vùng đất chính của thế giới: Châu Mỹ, Châu Phi, Đông Nam Á, Madagascar, và New Guinea, với một phần nhỏ hơn nằm ở rìa ngoài của Châu Úc. Tuy nhiên, những chi tiết về nguồn gốc của rừng mưa vẫn còn chưa chắc chắn bởi vì các di chỉ hóa thạch không đầy đủ.

Các kiểu rừng mưa nhiệt đới
Vài kiểu rừng có quần xã sinh vật của rừng mưa nhiệt đới:

'Rừng mưa thường xanh đồng bằng tại xích đạo là các khu rừng nhận lượng mưa cao (hơn 2000 mm, hay 80 inch hàng năm) trong cả năm. Những khu rừng này xuất hiện trong một vành đai xung quanh đường xích đạo, với những khu vực lớn nhất tại lưu vực Amazon ở Nam Mỹ, lưu vực Congo ở Trung Phi, Indonesia, và New Guinea.
 Rừng theo mùa ẩm ướt bán thường xanh và rụng lá, nhận lượng mưa cao với một mùa hạ có mưa ấm áp và một mùa đông khô ráo và mát hơn. Một số cây trong những khu rừng này rụng một phần hoặc toàn bộ lá trong mùa đông. Những khu rừng này được tìm thấy ở các vùng thuộc Nam Mỹ, Trung Mỹ và xung quanh Caribê, vùng duyên hải Tây Phi, các vùng của tiểu lục địa Ấn Độ, và băng ngang hầu hết bán đảo Đông Dương.
 Rừng mưa vùng núi, một số được biết đến với tên gọi "rừng mây" (rừng sương mù), được tìm thấy ở các khu vực trên núi với khí hậu mát hơn. Tùy thuộc vào vĩ độ, phần giới hạn bên dưới của rừng mưa vùng núi trên các dãy núi lớn thường là giữa 1500m và 2500m, còn phần giới hạn bên trên thì thường là từ 2400m đến 3300m.
 Rừng nước ngọt, gồm bảy loại được biết đến tại khu bảo tồn Tambopata, Peru, Amazon.
Rừng đầm lầy úng nước lâu dài – Trước đây là hồ móng ngựa, vẫn còn ngập nước nhưng được bao phủ bởi rừng.
Rừng đầm lầy úng nước theo mùa – Các hồ móng ngựa đang trong quá trình thêm nước.
Rừng bãi bồi đồng bằng – Các vị trí bãi bồi thấp nhất với khu rừng dễ nhận thấy.
Rừng bãi bồi đất trung – Rừng cao, thỉnh thoảng ngập nước.
Rừng bãi bồi đất cao – Rừng cao, hiếm khi ngập nước.
Rừng bãi bồi cũ – Là nơi được để ngập trong khoảng 200 năm trước.
Khu bãi bồi cũ – Hiện giờ là bãi đất khô (terra firme), nhưng theo lịch sử thì đã từng là bãi bồi của sông Tambopata.

Cấu trúc rừng
Rừng mưa nhiệt đới được chia làm các tầng khác nhau, hay còn gọi là lớp, với thảm thực vật được cấu tạo thành một mô hình chiều dọc từ mặt đất đến tán rừng. Mỗi tầng là một quần thể sinh vật duy nhất bao gồm các loại động thực vật khác nhau, thích nghi với điều kiện sống ở riêng tầng đó. Chỉ có tầng trội (tầng vượt tán) là độc nhất ở rừng mưa nhiệt đới, trong khi các tầng khác cũng được tìm thấy ở rừng mưa ôn đới.

Tầng thảm tươi
Là tầng thấp nhất, chỉ nhận được 2% lượng ánh sáng mặt trời. Chỉ có những thực vật nào thích nghi được với ánh nắng ít mới có thể phát triển được dưới này. Cách xa khỏi các bờ sông, đầm lầy và các khoảng rừng thưa, nơi mà các cây tầng thấp rậm rạp được tìm thấy, thì tầng thảm tươi lại tương đối ít các loài thực vật bởi vì ít ánh sáng mặt trời đến được. Điều này cho phép các loài động vật lớn có thể di chuyển dễ dàng hơn, chẳng hạn như: các loài có móng guốc như hươu đùi vằn (Okapia johnstoni), heo vòi (tapirus sp.), tê giác Sumatra (Dicerorhinus sumatrensis), và các loài khỉ không đuôi giống như khỉ đột đồng bằng phía Tây (Gorilla), cũng như nhiều loài bò sát, lưỡng cư, và côn trùng. Tầng thảm tươi cũng có các phần thực vật và động vật đang trong trạng thái phân hủy, mà sẽ biến mất nhanh chóng, bởi vì điều kiện ấm, ẩm ướt sẽ đẩy nhanh quá trình phân hủy. Nhiều loại nấm phát triển ở đây cũng giúp phân hủy xác động vật và thực vật.

Tầng dưới tán
Tầng dưới tán nằm giữa tầng tán chính và tầng thảm tươi. Tầng dưới tán là nhà của nhiều loài chim, động vật có vú nhỏ, côn trùng, bò sát, và thú săn mồi. Bao gồm báo (Panthera pardus), ếch phi tiêu độc (Dendrobates sp.), Nasua nasua (họ Gấu mèo Bắc Mỹ), trăn Mỹ nhiệt đới (Boa constrictor), và nhiều loại bọ cánh cứng. Thảm thực vật tại tầng này thường bao gồm các cây bụi chịu bóng, thảo mộc, cây gỗ nhỏ, và các loại dây leo thân gỗ lớn mà hay bò lên các cây gỗ để đón ánh sáng mặt trời. Chỉ có khoảng 5% ánh sáng mặt trời xuyên qua được tầng tán chính để đến được tần dưới tán, làm cho thực vật tần dưới tán ít khi phát triển lên đến 3 m (10 feet). Để thích nghi với mức độ ánh sáng thấp như thế này, các thực vật ở đây thường tiến hóa với lá to hơn. Nhiều cây con mà sẽ phát triển đến tầng tán chính đều nằm ở tầng dưới tán.

Tầng tán chính
Tầng tán chính là tầng quan trọng nhất của một khu rừng, tạo thành phần mái che cho hai tầng còn lại. Nó bao gồm phần lớn các cây gỗ to nhất, thường là cao từ 30–45 m. Các cây thường xanh cao, lá rộng là các cây chiếm ưu thế. Những khu vực có quần thể sinh vật rậm rạp nhất thường được tìm thấy tại tầng tán chính của rừng, vì nó thường hỗ trợ nhiều quần thể thực vật biểu sinh bao gồm lan, cây họ dứa, rêu và địa y. Những thực vật biểu sinh này bám vào các thân và cành, nhánh của cây để lấy nước và khoáng chất từ mưa và các mảng vật chất thu được từ các cây hỗ trợ. Quần thể động vật ở đây cũng tương tự như trên tầng trội, nhưng đa dạng hơn. Người ta cho là tổng tất cả các loài chân khớp của tầng tán chính nhiệt đới có thể lên đến 20 triệu loài. Những loài khác sống ở tầng này bao gồm nhiều loài chim, chẳng hạn như Ceratogymna elata, Hedydipna collaris, vẹt xám châu Phi, Ramphastos sulfuratus, vẹt hồng cũng như các loài động vật khác như Ateles, Papilio antimachus, Bradypus, Potos flavus, Tamandua.

Tầng trội (Tầng vượt tán)
Tầng trội có ít các cây gỗ lớn, mọc cao hơn tầng tán chính, vươn đến độ cao 45 – 55 m, dù rằng thỉnh thoảng một vài loài sẽ mọc cao đến 70 – 80 m. Ví dụ như cây Lecythis ampla. Những cây này cần phải có khả năng chịu được nhiệt độ cao và gió mạnh mà hay xuất hiện ở trên tầng tán chính tại một số vùng. Vài loài động vật đặc biệt sống tại tầng này chẳng hạn như đại bàng rừng châu Phi, Colobus polykomos, dơi quạ lớn.

Tuy nhiên, sự phân tầng không phải luôn luôn rõ ràng. Các khu rừng mưa luôn thay đổi không ngừng và nhiều thay đổi ảnh hưởng đến cấu trúc của rừng. Ví dụ, khi các cây tầng trội và tầng tán chính bị đổ, chúng sẽ tạo ra các khoảng hở. Những khoảng hở trên tầng tán chính của rừng được biết đến là rất quan trọng đối với việc trồng và phát triển của cây ở rừng mưa. Người ta đánh giá rằng khoảng 75% các loài cây tại La Selva Biological Station, Costa Rica đều phụ thuộc vào các khoảng hở tại tầng tán chính để nảy mầm hạt giống hay để phát triển qua khỏi giai đoạn cây con.

Sinh thái học

Khí hậu
Hầu hết rừng mưa nhiệt đới đều nằm xung quanh hoặc gần đường xích đạo, do đó tồn tại cái gọi là khí hậu xích đạo, đặc trưng bởi ba thông số khí hậu chính: nhiệt độ, lượng mưa, và cường độ mùa khô. Các thông số khác ảnh hưởng đến rừng mưa nhiệt đới là nồng độ cacbon dioxide, bức xạ mặt trời, và sự hiện hữu của nitơ. Nói chung, các kiểu khí hậu đều bao gồm nhiệt độ ấm và lượng mưa hàng năm cao. Tuy nhiên, lượng mưa phong phú thay đổi xuyên suốt cả năm tạo nên các mùa khô và mưa riêng biệt. Rừng mưa được phân loại bởi lượng mưa nhận được hàng năm, mà cho phép các nhà sinh thái học xác định được sự khác biệt trong các khu rừng mà có cấu trúc tương tự nhau này. Theo như sự phân loại của Holdridge về hệ sinh thái nhiệt đới, rừng mưa nhiệt đới thật sự có lượng mưa hàng năm cao hơn 800 cm và nhiệt độ hàng năm cao hơn 24 độ C. Tuy nhiên, hầu hết rừng mưa nhiệt đới đồng bằng có thể được phân loại là rừng mưa nhiệt đới ẩm ướt, mà khác nhau về lượng mưa. Sinh thái học rừng mưa nhiệt đới – động học, kết cấu và chức năng – rất nhạy cảm với các thay đổi về khí hậu, đặc biệt là lượng mưa. Khí hậu của những khu rừng này bị ảnh hưởng bởi một dải mây gọi là Đới hội tụ liên chí tuyến (Intertropical Convergence Zone) nằm gần được xích đạo và được tạo nên bởi những cơn gió mậu dịch từ Bắc và Nam bán cầu. Vị trí của dải mây này thay đổi theo mùa, di chuyển về phía Bắc vào mùa hạ ở hướng Bắc và về phía Nam vào đông của hướng Bắc, kết quả là nó sẽ ảnh hưởng đến các mùa mưa và khô tại các vùng nhiệt đới. Những vùng này đã trải qua sự ấm lên mạnh với một tốc độ khoảng 0.26 độ C mỗi thập kỷ, trùng khớp với hiện tượng ấm lên toàn cầu do khí thải nhà kính từ các hoạt động của con người vào bầu khí quyển. Các nghiên cứu cũng tìm thấy rằng lượng mưa hàng năm đã giảm bớt và vùng nhiệt đới châu Á đã trải qua sự tăng cường độ mùa khô trong khi vùng Amazon lại không có thay đổi đáng kể nào về lượng mưa hay mùa khô. Ngoài ra, hiện tượng dao động thời tiết phương Nam – El Nino (El Nino – Southern Oscillation, ENSO) làm tăng sự biến đổi khí hậu, thay đổi lượng mưa và nhiệt độ, hậu quả là hạn hán và cường độ mùa khô tăng lên. Vì sự tăng nhiệt độ do các hoạt động của con người làm tăng cường độ và tần suất của ENSO, làm cho các khu rừng mưa nhiệt đới dễ bị ảnh hưởng bởi áp lực và tăng số lượng thực vật bị chết.

Đất rừng

Các loại đất
Các loại đất trong vùng nhiệt đới có tính đa dạng cao và là kết quả của sự kết hợp những thay đổi, chẳng hạn như khí hậu, thảm thực vật, vị trí địa hình, vật chất gốc, và tuổi của đất. Hầu hết các loại đất rừng nhiệt đới đều đặc trưng bởi tính rửa trôi và nghèo chất dinh dưỡng; tuy nhiên vẫn có một số vùng có đất màu mỡ. Các loại đất ở khắp nơi trong rừng mưa nhiệt đới được phân loại làm hai dạng, là: đất sét đỏ (ultisol) và đất đỏ vàng (oxisol). Đất sét đỏ là loại đất bị ảnh hưởng mạnh bởi thời tiết, có tính axit, thiếu hụt các chất dinh dưỡng chính chẳng hạn như calci và kali. Tương tự, đất đỏ vàng cũng có tính axit, lâu đời, thường có màu hơi đỏ, bị ảnh hưởng mạnh bởi thời tiết và có tính lọc bỏ cao, tuy nhiên dễ rút nước hơn so với đất sét đỏ. Do hàm lượng sét trong đất sét đỏ khá cao, nên nước khó thấm vào và chảy ra được. Màu đỏ hung của hai loại đất là kết quả của nhiệt độ và độ ẩm cao tạo thành oxit sắt và nhôm, không tan được trong nước và cũng khó được các loài thực vật chấp nhận.

Hóa tính và lý tính của đất có liên quan chặt chẽ với năng suất trên mặt đất và cấu trúc, động lực học của rừng. Các tính chất vật lý của đất ảnh hưởng đến tốc độ thay thế cây trong khi tính chất hóa học chẳng hạn như lượng nitơ và phosphor ảnh hưởng đến tốc độ phát triển của rừng. Các loại đất ở Đông và trung tâm Amazon cũng như tại rừng mưa Đông Nam Á là loại lâu đời, nghèo khoáng chất trong khi loại đất ở Tây Amazon (Ecuador và Peru) và vùng núi lửa của Costa Rica là loại đất mới và giàu khoáng chất. Năng suất chính hay việc sản xuất gỗ là cao nhất ở Tây Amazon và thấp nhất ở Đông Amazon, nơi mà có loại đất bị ảnh hưởng mạnh bởi thời tiết và được phân loại là đất đỏ vàng. Ngoài ra, đất ở Amazon do bị ảnh hưởng mạnh bởi thời tiết, làm chúng bị thiếu các khoáng chất như Phosphor, Kali, Calci, và Magiê, mà thường là từ các nguồn đá tảng. Tuy nhiên, không phải tất cả rừng mưa nhiệt đới đều được tìm thấy trên đất nghèo dinh dưỡng, mà còn trên cả các bãi bồi và vùng núi lửa giàu chất dinh dưỡng nằm tại vùng đồi Andean, và vùng núi lửa ở Đông Nam Á, châu Phi, và Trung Mỹ.

Đất đỏ vàng, cằn cỗi, bị ảnh hưởng mạnh bởi thời tiết và có tính lọc bỏ mạnh, đã phát triển trên các nền Gondwanan cổ đại. Sự phân hủy nhanh chóng bởi vi khuẩn ngăn cản sự tích lũy chất mùn. Nồng độ oxít sắt và nhôm bởi quá trình đá ong hóa đã tạo cho đất đỏ vàng một màu đỏ chói và đôi khi sinh ra lớp chất khoáng đọng (ví dụ như Bô-xít). Trên các nền đất mới, đặc biệt là các nền có nguồn gốc từ núi lửa, các loại đất nhiệt đới có thể khá màu mỡ.

Tuần hoàn chất dinh dưỡng
Tốc độ phân hủy cao này là kết quả của lượng nitơ trong đất, lượng mưa, nhiệt độ cao và quần thể vi sinh vật rộng lớn. Ngoài vi khuẩn và các vi sinh vật khác ra, có rất nhiều các yếu tố phân hủy khác chẳng hạn như nấm và mối mà cũng hỗ trợ quá trình này. Sự tuần hoàn chất dinh dưỡng rất quan trọng bởi vì nguồn tài nguyên bên dưới lòng đất ảnh hưởng đến sinh khối ở lớp đất trên và cấu trúc quần thể của rừng mưa nhiệt đới. Những loại đất này đặc trưng bởi lượng phosphor giới hạn, mà sẽ kiềm chế năng suất chung hay sự hấp thụ cacbon. Đất có chứa các vi sinh vật hữu cơ chẳng hạn như vi khuẩn, mà sẽ phân giải xác thực vật và các vật chất hữu cơ khác thành các dạng cacbon vô cơ được sử dụng bởi thực vật, được gọi là sự phân hủy. Trong suốt quá trình phân hủy, quần thể vi sinh vật hô hấp, hấp thu khí oxy và thải ra khí cacbon. Tốc độ phân hủy có thể được đánh giá bằng cách đo lượng oxy hấp thu. Nhiệt đô và lượng mưa cao làm tăng tốc độ phân hủy, cho phép xác thực vật phân rã nhanh chóng ở các vùng nhiệt đới, tạo ra chất dinh dưỡng mà sẽ được thực vật hấp thụ ngay lập tức thông qua nước ở bề mặt hay dưới lòng đất. Các kiểu hô hấp theo mùa bị ảnh hưởng bởi xác thực vật và lượng mưa, lực đẩy cacbon phân hủy từ các chất trên vào đất. Tốc độ hô hấp là cao nhất vào đầu mùa mưa bởi vì mùa khô trước đó làm tăng lượng xác thực vật và do đó tăng tỉ lệ chất hữu cơ bị rửa trôi vào đất.

Rễ cạn
Một điểm nổi bật thường thấy ở nhiều rừng mưa nhiệt đới là bộ rễ cạn khác biệt của cây. Thay vì đâm xuyên vào lớp đất sâu hơn, rẽ cạn tạo thành một mạng lưới rễ lan rộng trên mặt đất để hấp thu chất dinh dưỡng hiệu quả hơn trong một môi trường nghèo chất dinh dưỡng và rất cạnh tranh. Hầu hết các chất dinh dưỡng trong đất ở rừng mưa nhiệt đới thì tập trung ở gần bề mặt vì thời gian thay thế và sự phân hủy các chất hữu cơ, lá khá nhanh. Vì vậy, rễ cạn xuất hiện tại mặt đất để cây có thể tối đa hóa việc hấp thu chất dinh dưỡng và cạnh tranh một cách chủ động với các cây khác. Chúng cũng hỗ trợ sự hút nước và trữ nước, tăng diện tích bề mặt để trao đổi khí, tích góp xác thực vật để bổ sung dưỡng chất. Ngoài ra, những rễ này còn giảm sự xói mòn đất và tối đa hóa sự hấp thu dưỡng chất trong suốt những cơn mưa lớn bằng cách chuyển hướng dòng nước giàu dưỡng chất xuống thân cây thành các dòng nhỏ hơn, cùng lúc đó hoạt động như một lá chắn bảo vệ cây khỏi các dòng chảy trên mặt đất. Diện tích bề mặt lớn do những rễ này tạo ra cũng giúp tạo sự chống đỡ và độ ổn định cho cây trong rừng mưa, mà thường phát triển lên đến độ cao đáng kể. Độ ổn định bổ sung này cho phép cây chịu đựng được những tác động của các cơn bão khắc nghiệt, do đó làm giảm sự gãy đổ cây.

Sự nối tiếp trong rừng
Sự nối tiếp là một quá trình sinh thái thay đổi cấu trúc quần thể sinh vật theo thời gian để hướng tới một cấu trúc quần thể ổn định, đa dạng hơn sau một sự xáo trộn ban đầu. Sự xáo trộn ban đầu thì thường là một hiện tượng tự nhiên hoặc sự kiện do con người gây ra. Những sự xáo trộn tự nhiên bao gồm: bão, núi lửa phun trào, sự di chuyển của sông ngòi hoặc chỉ đơn giản như cây gãy tạo nên khoảng hỡ trong rừng. Trong rừng mưa nhiệt đới, những sự xáo trộn tự nhiên giống nhau này đã được lưu rõ trong các di chỉ hóa thạch, và được tin là có ảnh hưởng tích cực đến sự hình thành loài và sự đặc hữu.

Địa lý

Nam và Trung Mỹ
 Rừng mưa Amazon
 Các rừng nhiệt đới bờ biển Đại Tây Dương

Châu Phi
 Rừng mưa Congo
 Rừng mưa Ituri
 Rừng Kilum – Ijim
 Rừng đồng bằng Madagascar

Châu Á
 Rừng mưa Harapan

Châu Úc và châu Đại Dương
 Rừng mưa Daintree
 Rừng mưa nhiệt đới Hawai

Đa dạng sinh học và sự hình thành loài

Rừng mưa nhiệt đới cho thấy sự đa dạng lớn về các chủng loài động thực vật. Nguồn gốc của sự hình thành loài đáng nhớ này vẫn còn là một thắc mắc trong giới khoa học và sinh thái học nhiều năm liền. Nhiều thuyết đã được phát triển nhằm giải thích tại sao và như thế nào mà các khu rừng nhiệt đới lại có thể đa dạng đến thế.

Sự cạnh tranh giữa các loài
Sự cạnh tranh giữa các loài là kết quả từ mật độ cao của các chủng loài với môi trường sống giống nhau trong vùng nhiệt đới và nguồn sống bị giới hạn. Loài nào "thua" khi cạnh tranh có thể trở nên tuyệt chủng hoặc phải tìm môi trường sống khác. Cạnh tranh trực tiếp thường sẽ dẫn đến việc một loài chiếm ưu thế một loài khác nhờ vài thuận lợi, cuối cùng đẩy loài kia vào chỗ tuyệt chủng. Sự ngăn cách môi trường sống là một lựa chọn khác. Đây là ngăn cách và hạn chế nguồn sống cần thiết bằng cách tận dụng các nơi ở, nguồn thực phẩm, bụi rậm khác nhau hay sự khác nhau về hành vi nói chung. Một loài với cùng một loại thực phẩm nhưng số lần ăn khác hẳn cũng là một ví dụ của sự ngăn cách môi trường sống.

Vùng trú ẩn kỷ Pleistocene
Thuyết về vùng trú ẩn kỷ Pleistocene được phát triển bởi Jurgen Haffer vào năm 1969 với bài báo Sự hình thành loài chim rừng Amazon. Haffer đề xuất giải thích cho sự hình thành loài là sản phẩm của các mảng rừng mưa bị chia cắt bởi sự co giãn của các thảm thực vật không phải rừng trong suốt kỷ băng hà cuối cùng. Ông gọi khu vực những mảng rừng mưa này là nơi trú ẩn và bên trong những mảng này, sự hình thành loài tách biệt xảy ra. Với sự chấm dứt của kỷ băng hà và độ ẩm khí quyển tăng lên, rừng mưa bắt đầu mở rộng và những nơi trú ẩn liên kết lại với nhau. Thuyết này là mục tiêu của những cuộc trnh cãi. Các nhà khoa học vẫn còn hoài nghi rằng thuyết này có xác thực hay không. Cá bằng chứng di truyền đề xuất rằng sự hình thành loài đã xảy ra trong sự sắp xếp nhóm nhất định từ 1 – 2 triệu năm trước, sớm hơn kỷ Pleistocene.

Không gian của con người

Nơi sinh sống
Rừng mưa nhiệt đới đã che chở cho con người trong nhiều thiên niên kỷ, như các bộ tộc da đỏ ở Nam Mỹ và Trung Mỹ, những người mà thuộc về Thổ dân châu Mỹ, người Pygmy Congo ở Trung Phi, và vài bộ tộc ở Đông Nam Á như người Dayak và Penan ở Borneo.[30] Nguồn thực phẩm trong rừng phân tán nhiều do sự đa dạng sinh học cao và những chỗ mà có thực phẩm lại thường nằm ở tầng tán chính, đòi hỏi năng lượng đáng kể để có thể lấy được. Vài nhóm người săn bắt – hái lượm khai thác rừng mưa theo mùa nhưng sống chủ yếu ở vùng xa-van kế cận và môi trường rừng thoáng ở ngoài, nơi mà nguồn thực phẩm phong phú hơn. Những bộ tộc khác được mô tả là những người sống trong rừng mưa, săn bắn hái lượm và vẫn tiếp tục sống theo nhóm lớn, trao đổi các vật phẩm có giá trị cao từ rừng chẳng hạn như da thú, lông vũ, và mật ong với những nông dân sống bên ngoài rừng.

Thổ dân

Rất nhiều thổ dân sống bên trong rừng mưa và săn bắn hái lượm, hoặc tiếp tục sống kiểu làm nông quy mô nhỏ bán thời gian, phụ thêm vào các nhóm lớn bằng cách trao đổi đổi các vật phẩm có giá trị cao từ rừng chẳng hạn như da thú, lông vũ, và mật ong với những nông dân sống bên ngoài rừng. Họ đã sống trong rừng mưa hơn mười nghìn năm và vẫn hay lẩn tránh nên gần đây mới có vài bộ tộc được phát hiện. Những thổ dân này đang bị đe dọa nghiêm trọng bởi những người đốn gỗ để tìm các loại gỗ cứng nhiệt đới lâu năm như Ipe, Cumaru và Wenge, hay bởi những nông dân mà muốn mở rộng đất đai để nuôi gia súc lấy thịt và trồng đậu nành xuất khẩu làm thức ăn gia súc sang Châu Âu và Trung Quốc. Ngày 18 tháng 1 năm 2007, quỹ FUNAI báo cáo rằng họ đã xác nhận sự hiện diện của 67 bộ tộc sống tách biệt ở Brazil, tăng lên từ 40 vào năm 2005. Với việc bổ sung này, Brazil đã bắt kịp đảo New Guinea, trở thành quốc gia có số bộ tộc sống cách biệt lớn nhất. Tỉnh Irian Jaya hay Tây Papua tại đảo New Guinea là nhà của khoảng 44 nhóm bộ tộc sống cách biệt.

Người Pygmy là những nhóm người săn bắn – hái lượm sống ở các rừng mưa tại xích đạo, nổi bật bởi chiều cao cơ thể thấp (trung bình là dưới 1m50, hay 59 inch). Trong các nhóm người này có người Efe, Aka, Twa, Baka và người Mbuti ở Trung Phi. Tuy nhiên, từ pygmy được xem là có hàm ý xấu khi nói chung hết các bộ tộc mà không có tên riêng.

Một vài nhóm thổ dân châu Mỹ đáng chú ý, hay còn gọi là Amerindian, bao gồm người Huaorani, Yanomamo, và Kayapo ở lưu vực Amazon. Hệ thống nông nghiệp truyền thống của các bộ tộc ở Amazon thường là du canh du cư (cũng được biết là chặt-và-đốt hay luân phiên) và được xem là tác động vô hại. Thật sự, khi nhìn vào mức độ của các mảnh đất trồng luân phiên cá nhân thì vài kiểu canh tác lại được xem là có lợi. Ví dụ, việc sử dụng các cây chịu bóng và đất bỏ hoang đều giúp bảo tồn các chất hữu cơ trong đất, là một nhân tố then chốt trong việc duy trì sự màu mỡ của đất trồng ở những nơi mà đất bị ảnh hưởng mạnh bởi thời tiết và có tính rửa trôi cao tại Amazon.

Có sự đa dạng về người sống trong rừng tại châu Á, bao gồm người Lumad ở Philippnes và người Penan, Dayak ở Borneo. Những người Dayak là nhóm người đặc biệt đáng chú ý vì họ nổi tiếng bởi truyền thống săn đầu người. Đầu người sống được yêu cầu để thực hiện các nghi lễ nhất định chẳng hạn như Iban "kenyalang" và Kenyah "mamat". Những người Pygmy sống ở Đông Nam Á, nằm trong số những bộ tộc khác, cũng được gọi là "Negrito".

Các nguồn tài nguyên

Nông sản và gia vị trồng trọt
Khoai, cà phê, cacao, chuối, xoài, đu đủ, mắc-ca, bơ, và mía đều bắt nguồn từ rừng mưa nhiệt đới và vẫn được trồng chủ yếu tại các đồn điền trên những vùng mà trước đó là rừng mưa nhiệt đới. Vào giữa những năm 1980 và 1990, 40 triệu tấn chuối đã được tiêu thụ trên toàn thế giới mỗi năm, cùng với 13 triệu tấn xoài. Cà phê xuất khẩu từ Trung Mỹ đáng giá 3 triệu USD vào năm 1970. Rất nhiều cây biến đổi di truyền đã được sử dụng để tránh thiệt hại bởi các loài gây hại vẫn được chuyển hóa từ các nguồn có sẵn tính đề kháng trong tự nhiên. Rừng mưa nhiệt đới đã cung cấp 250 loại quả trồng được, so với chỉ 20 giống từ rừng ôn đới. Chỉ riêng các khu rừng ở New Guinea đã có 251 loài cây với quả ăn được, mà chỉ mới có 43 loài được trồng rộng rãi trước năm 1985.

Dịch vụ sinh thái
Ngoài các hình thức sử dụng khai thác rừng mưa ra, cũng có các hình thức sử dụng không khai thác mà thường được tóm tắt là dịch vụ sinh thái. Rừng mưa đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự đa dạng sinh học, cô lập là trữ cac bon, điều hòa khí hậu toàn cầu, kiểm soát dịch bệnh, và sự thụ phấn.

Du lịch
Dù rằng có những tác động tiêu cực của du lịch trong rừng mưa nhiệt đới, vẫn có một vài tác động tích cực quan trọng

Trong những năm gần đây du lịch sinh thái ở các vùng nhiệt đới đã tăng lên. Trong khi rừng mưa đang trở nên hiếm dần, mọi người tìm đến các quốc gia mà vẫn còn môi trường sống đa dạng này. Người dân địa phương được hưởng lợi từ những nguồn thu nhập thêm bởi các du khách, cũng như những khu vực mà cho thấy được sự thú vị đến khách du lịch cũng thường được bảo tồn. Du lịch sinh thí có thể là một sự khuyến khích cho việc bảo tồn, đặc biệt là nó sẽ kích hoạt thay đổi kinh tế một cách tích cực. Du lịch sinh thái có thể bao gồm rất nhiều hoạt động như các tour ngắm động vật, quang cảnh rừng và kể cả các hoạt động văn hóa và làng mạc của người bản xứ. Nếu những hoạt động này được thực hiện hợp lý thì có thể làm lợi cho cả người dân địa phương và quần xã động thực vật hiện tại.

Phát triển du lịch giúp phát triển kinh tế, lợi nhuận sẽ tập trung vào việc bảo vệ môi trường sống. Du lịch có thể đóng góp trực tiếp vào việc bảo tồn các khu vực và môi trường sống nhạy cảm. Lợi nhuận từ tiền thu phí vào công viên và các nguồn tương tụ có thể được sử dụng đặc biệt nhằm chi trả cho việc bảo vệ và quản lý các khu vực nhạy cảm về môi trường. Lợi nhuận từ tiền thuế và du lịch có thể là sự động viên chính quyền đóng góp cho việc bảo vệ rừng.

Du lịch cũng có tiềm năng tăng thêm sự quan tâm của cộng đồng về môi trường và nhận thức về các vấn đề môi trường khi mà nó đưa mọi người đến gần với môi trường hơn. Những sự quan tâm đặc biệt này có thể đem lại các hành vi có ý thức về môi trường. Du lịch cũng có ảnh hưởng tích cực với các nỗ lực bảo tồn và bảo vệ động vật hoang dã, đáng chú ý là ở châu Phi và cũng ở Nam Mỹ, châu Á, châu Úc, và Nam Thái Bình Dương.

Các mối đe dọa

Khai thác mỏ quặng

Các mỏ quặng kim loại quý hiếm (vàng, bạc, coltan) và nhiên liệu hóa thạch (dầu và khí thiên nhiên) xuất hiện bên dưới rừng mưa trên toàn cầu. Những nguồn tài nguyên này rất quan trọng đối với sự phát triển của quốc gia và việc khai thác chùng thường ưu tiên để khuyến khích tăng trưởng kinh tế. Khai thác mỏ quặng có thể cần mở rộng đất rất lớn, trực tiếp gây ra sự phá rừng. Tại Ghana, một quốc gia ở Tây Phi, sự phá rừng vì hoạt động khai thác mỏ quặng trong hàng thập kỷ đã phá hủy và chỉ còn để lại khoảng 12% diện tích rừng mưa nguyên sinh.

Chuyển đất nông nghiệp
Với sự phát triển của nông nghiệp, con người đã có thể dọn quang các mảng rừng mưa để sản xuất mùa màng, chuyển thành đất nông trại mở. Tuy nhiên, những người này vẫn tìm thực phẩm từ các mảnh đất trồng trong rừng là chính, săn bắn và nuôi gia súc trong rừng để bổ sung thêm. Vấn đề phát sinh là nhu cầu của những người nông dân độc lập cần nuôi sống gia đình và những nhu cầu của cả thế giới. Chuyện này vẫn chưa tiến triển mấy vì không có kế hoạch nào được đề ra nhằm hỗ trợ các bên.

Làm nông trên đất đã từng là rừng trước đó cũng không phải là không có khó khăn. Các loại đất rừng mưa thường mỏng và dễ bị rửa trôi đi nhiều loại khoáng chất, và những cơn mưa lớn có thể nhanh chóng làm trôi đi từ những vùng mà được dọn quang để trồng trọt. Những bộ tộc chẳng hạn Yanomamo ở Amazon tận dụng phương pháp chặt-và-đốt nhằm vượt qua giới hạn này và giúp họ tiến sâu hơn vào những chỗ mà trước đó là môi trường rừng mưa. Tuy nhiên, họ không phải là những người sống trong rừng mưa, mà thường sống trên đất trồng lấn vào rừng mưa. Khoảng 90% khẩu phần ăn tiêu biểu của người Yanomamo là từ các cây trồng được.

Một số hoạt động đã được thực hiện bằng cách để đất trống cho rừng thứ cấp phát triển và phục hồi đất. Những hoạt động có lợi như phục hồi đất và bảo tồn có thể có ích cho những nông dân và cho phép sản xuất tốt hơn trên các mảnh đất trồng nhỏ.

Biến đổi khí hậu
Các vùng nhiệt đới đóng vai trò quan trọng trong việc giảm cacbon dioxide khí quyển. Các vùng nhiệt đới (nổi bật nhất là rừng mưa Amazon) được gọi là các "bồn chứa cacbon". Vì là tác nhân làm giảm cacbon và là nơi trữ cacbon, khí metan từ đất, nên khi rừng bị phá hủy sẽ làm tăng sự giữ bức xạ năng lượng trên Trái Đất và các loại khí ở khí quyển. Sự thay đổi khí hậu tăng lên đáng kể là do sự hủy diệt các khu rừng mưa. Một sự mô phỏng đã được thực hiện khi mà toàn bộ rừng mưa ở châu Phi bị xóa sạch. Kết quả là nhiệt độ khí quyển tăng lên từ 2.5 đến 5 độ C.

Bảo vệ
Các nỗ lực nhằm bảo vệ và bảo tồn môi trường sống trong rừng mưa nhiệt đới rất đa dạng và lan rộng nhanh. Việc bảo tồn rừng mưa nhiệt đới bao gồm từ việc bảo tồn môi trường sống chặt chẽ đến việc tìm kiếm những phương pháp quản lý hiệu qua cho những người sống trong các rừng mưa nhiệt đới. Chính sách thế giới cũng đưa vào một chương trình hỗ trợ thị trường gọi là "Reducing Emissions from Deforestation và Forest Degradation" (REDD) cho các công ty và chính quyền để giảm lượng cacbon thải ra thông qua sự đầu tư tài chính và việc bảo tồn rừng mưa.

Tham khảo

Xem thêm
 Rừng rậm
 Rừng mưa
 Rừng Amazon
 Phá rừng

Liên kết ngoài
 Rainforest Action Network
 Info on Amazon Rainforest, the largest rainforest in the world
 Rain Forest Info from Blue Planet Biomes
 Passport to Knowledge Rainforests

Thực vật nhiệt đới
Hệ thống sinh thái


title: L'Aquila

text:
L'Aquila (, nghĩa là "Con Đại bàng") là một thành phố và là tỉnh lỵ của tỉnh cùng tên, trong vùng Abruzzo của nước Ý. Đô thị này có diện tích 466,87 km², dân số tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 72.222 người.

Lịch sử
L'Aquila hay bị động đất. Lịch sử ghi nhận những trận địa chấn lớn vào những năm 1315, 1349, 1452, 1501, 1646, 1703. Mới đây nhất là vào ngày 6 Tháng Tư năm 2009 lúc 03:32 CET, một trận động đất 6,3 độ Richter với trung tâm ở  gần L'Aquila đã làm hư hại nhiều nhà cửa. Truyền thông Ý loan tin một số dinh thự lịch sử ở trung tâm thành phố đã sập, với số tử vong lên đến hàng trăm người. Số người bị thương lên khoảng 1.500 người và nhiều người gặp cảnh màn trời chiếu đất. Một số học sinh bị chôn lấp dưới căn ký túc xá đang đợi giải cứu.

Trận động đất được ghi nhận khắp vùng Abruzzo và ở tận Roma, Lazio, Molise, Umbria, and Campania.

Thắng cảnh

L'Aquila là nơi du lịch chỉ cách Roma một tiếng rưỡi xe. Dân thủ đô thường tìm đến L'Aquila trượt tuyết vào mùa đông hoặc đi trèo núi vào mùa hè.

Ở ngọn đồi cao nhất giữa thành phố là khu cổ thành Forte Spagnolo, do phó vương Don Pedro de Toledo của Tây Ban Nha xây từ năm 1534. Đồn lũy này nay dung làm cơ sở của Viện Bảo tàng Quốc gia Abruzzo.

Trong số các cổ tích khác phải kể:
 Phế tích thành cổ La Mã Amiternum.
 Lâu đài Rocca Calascio. Tòa lâu đài này xây ở trên ngọn núi cao nên có đặc danh là lâu đài ở đỉnh cao nhất Âu châu. Đây cũng được dùng làm hậu cảnh cho phim Ladyhawke quay vào thập niên 1980.
 Thánh đường chính tòa (Duomo) mang niên đại thế kỷ 13. Tòa nhà này bị hư hại nhiều sau trận động đất năm 1703 và mặt tiền đã được xây lại vào thế kỷ 19.
 Nhà thờ San Bernardino di Siena (1472) mang phong cách thời Phục hưng thực hiện bởi Nicolò Filotesio. Bên trong là ngôi mộ của thánh Bernardino. Phần trang trí điêu khắc là do Silvestro Ariscola (1480).
 Nhà thờ Santa Maria di Collemaggio (1270-1280) cách L'Aquila không xa, xây bằng đá hoa trắng và đỏ. Bên trong có mộ của Giáo hoàng Celestine V (1517).
 Bồn phun nước Fontana delle novantanove cannelle với 99 vòi, xây từ năm 1272.
 Mộ của Karl Heinrich Ulrichs. Ông là người Đức, vào thế kỷ 19 là nhà tiên phong trong phong trào bình quyền của giới đồng tính luyến ái. Ông cư ngụ ở L'Aquila một thời gian và mất ở đây. Hằng năm người đồng tính từ khắp năm châu tụ tập ở đây để tưởng nhớ đến ông.

Các làng
Aragno, Arischia, Assergi, Bagno#REDIRECT  , Bazzano, Camarda, Cese, Civita di Bagno, Casaline, Collebrincioni, Colle di Preturo, Colle di Roio, Colle di Sassa, Collefracido, Coppito, Filetto di Camarda, Foce, Genzano, Monticchio, Onna, Paganica, Pagliare di Sassa, Palombara, Pescomaggiore, Pianola, Poggio di Roio, Preturo, Ripa, Roio Piano, San Benedetto, San Giuliano, San Gregorio, Sant'angelo, Sant'Elia, San Vittorino, Santi, Sassa, Tempera, Vallesindola.

Các đô thị giáp ranh
Antrodoco (RI), Barete, Barisciano, Borgorose (RI), Cagnano Amiterno, Campotosto, Capitignano, Crognaleto (TE), Fano Adriano (TE), Fossa, Isola del Gran Sasso d'Italia (TE), Lucoli, Magliano de' Marsi, Ocre, Pietracamela (TE), Pizzoli, Rocca di Cambio, Rocca di Mezzo, Santo Stefano di Sessanio, Scoppito, Tornimparte.

Chú thích

Đô thị tỉnh L'Aquila


title: 12657 Bonch-Bruevich

text:
12657 Bonch-Bruevich (1971 QO1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 30 tháng 8 năm 1971 bởi T. M. Smirnova ở Đài vật lý thiên văn Crimean.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 12657 Bonch-Bruevich

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Tamara Mikhaylovna Smirnova
Thiên thể phát hiện năm 1971


title: Dera Baba Nanak

text:
Dera Baba Nanak là một thành phố và là nơi đặt hội đồng đô thị (municipal council) của quận Gurdaspur thuộc bang Punjab, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Dera Baba Nanak có dân số 7493 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Dera Baba Nanak có tỷ lệ 75% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 78%, và tỷ lệ cho phái nữ là 72%. Tại Dera Baba Nanak, 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Gallery

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Punjab


title: Pissy-Pôville

text:
Pissy-Pôville là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
Pissy-Pôville on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Velle-le-Châtel

text:
Velle-le-Châtel là một xã ở tỉnh Haute-Saône trong vùng Franche-Comté phía đông Pháp. Xã có diện tích 3 km², dân số năm 2006 là 144 người. Khu vực này có độ cao từ 212-378 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Haute-Saône


title: Acontia lucida

text:
Acontia lucida là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Loài này có ở hầu hết châu Âu, phía đông đến Thổ Nhĩ Kỳ, Iran và Ấn Độ. Nó cũng được tìm thấy ở Algérie. Một lượng hiếm hoi di cư đến bờ biển phía nam của Đảo Anh.

Sải cánh dài 26–30 mm. Con trưởng thành bay vào tháng 5 và tháng 8 làm hai đợt.

Ấu trùng ăn Althaea officinalis, Convolvulus, Chenopodium và Taraxacum.

Hình ảnh

Liên kết ngoài
UKmoths
Fauna Europaea

Chú thích

Động vật được mô tả năm 1766
Acontia


title: Allo

text:
Allo là một đô thị trong tỉnh và cộng đồng tự trị Navarre, Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là 36,26 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2007 là 1078 người.

Đô thị nằm ở độ cao 429 m trên mực nước biển.

Hành chính

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 ALLO in the Bernardo Estornés Lasa - Auñamendi Encyclopedia (Euskomedia Fundazioa)

Đô thị ở Navarre


title: Bidessodes grossus

text:
Bidessodes grossus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Zimmermann miêu tả khoa học năm 1922.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Bidessodes


title: Leucas samhaensis

text:
Leucas samhaensis là một loài thực vật có hoa thuộc họ Lamiaceae.
Loài này chỉ có ở Yemen.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng cây bụi khô khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo
 Miller, A. 2004. Leucas samhaensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

Leucas
Thực vật Yemen
Thực vật dễ tổn thương


title: Maria Gunnoe

text:
Maria Gunnoe là một nhà bảo vệ môi trường người Mỹ, người chống đối phương pháp khai thác mỏ lộ thiên gọi là mountaintop removal mining. Bà đã xuất hiện trên phim tài liệu "Mountain Top Removal" năm 2007 và phim tài liệu Burning the Future: Coal in America năm 2008.

 Năm 2006, Gunnoe đoạt Giải thưởng Callaway cho các nỗ lực tổ chức trong cộng đồng của bà ở miền nam tiểu bang Tây Virginia.
 Năm 2009 Gunnoe được trao Giải Môi trường Goldman, và là nhà bảo vệ môi trường thứ hai được tặng giải này cho việc đấu tranh chống việc khai thác mỏ ở Tây Virginia. Trước đó, Julia Bonds đã đoạt giải này năm 2003 cho việc chống đối phương pháp khai thác mỏ lộ thiên ở dãy Appalachia.
 Năm 2012 bà được trao tặng Huy chương Wallenberg

Tham khảo

Năm sinh thiếu
Nhân vật còn sống
Người Mỹ
Nhà bảo vệ môi trường
Nhà bảo vệ môi trường Mỹ

Sinh năm 1968


title: Günther von Kluge

text:
Günther "Hans" von Kluge (30 tháng 10 năm 1882 – 19 tháng 8 năm 1944) là một Thống chế Quân đội Đức Quốc xã.

Ông sinh tại Posen trong một gia đình quân đội người Phổ. Trong Thế chiến thứ nhất, von Kluge làm lính tham mưu và năm 1916 tham chiến tại trận Verdun.

Năm 1936 von Kluge lên chức thiếu tướng và năm 1937 ông chỉ huy Tập đoàn quân số 6, đạo quân này năm 1939 đổi thành Tập đoàn quân số 4 trong trận tấn công Ba Lan. Tuy von Kluge không tán thành đề nghị tấn công Tây Âu nhưng vẫn chỉ huy Tập đoàn quân số 4 tràn sang khu Ardennes và tham gia xâm lăng Pháp. Tháng 7 năm 1940 von Kluge thăng chức thống chế và đem Tập đoàn quân số 4 sang đánh Liên Xô, trong chiến dịch Barbarossa. Tại chiến trường này, ông bắt đầu có xích mích với tướng thuộc hạ là Heinz Guderian vì khác biệt về chiến thuật và vì ông này thường không nghe theo lời chỉ huy của von Kluge.

Von Kluge thay thế Fedor von Bock thống lãnh Cụm Tập đoàn quân Trung tâm từ cuối năm 1941. Von Kluge thường thanh tra đạo quân của mình bằng máy bay và khi chán thì lại hay dùng máy bay để săn chồn, một thú tiêu khiển khá lập dị.

Ngày 27 tháng 10 năm 1943, von Kluge bị thương nặng trong tai nạn lật xe trên tuyến đường Minsk–Smolensk. Ông phải nghỉ việc nằm nhà cho đến 1944 mới hồi phục và sau đó thay thế Gerd von Rundstedt làm Tổng chỉ huy miền Tây.

Von Kluge ít nhiều có dính líu đến phong trào chống đối Hitler trong quân đội Đức. Tham mưu trưởng của ông tại Cụm tập đoàn quân Trung tâm là Henning von Tresckow, một thành viên của nhóm sĩ quan ngấm ngầm chống Adolf Hitler. Von Kluge biết Tresckow có ý định ám sát Hitler khi Hitler đến viếng thăm nhưng không truy tố thuộc hạ của mình. Tuy von Kluge không hề hợp tác trong âm mưu 20 tháng 7, ông bị Hitler triệu từ Pháp về Berlin sau khi âm mưu này thất bại. Nghĩ rằng Hitler sẽ kết tội ông là thành viên của nhóm âm mưu ám sát, von Kluge uống thuốc độc cyanide tự tử trên chuyến bay về Berlin. Ông viết tâm thư yêu cầu Hitler xin hòa với Đồng Minh để tránh kéo dài thêm cuộc chiến vô vọng của Đức Quốc xã. Theo lời kể lại thì sau khi Hitler đọc thư này, ông đưa cho Alfred Jodl xem và nói rằng nếu von Kluge không tự tử thì cũng bị bắt tù vì những lời khuyên phản trắc.

Chú thích

Sinh năm 1882
Mất năm 1944
Thống chế Lục quân Đức Quốc Xã
Quân nhân Đức trong Thế chiến thứ nhất
Người tự sát
Nhân vật trong Thế chiến thứ hai


title: Pachyanthidium africanum

text:
Pachyanthidium africanum là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1854.

Chú thích

Tham khảo

Pachyanthidium
Động vật được mô tả năm 1854


title: Villebadin

text:
Villebadin là một xã thuộc tỉnh Orne trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 141 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Xã của Orne


title: Higashiōmi, Shiga

text:
là một thành phố thuộc tỉnh Shiga, Nhật Bản.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang web chính thức

Thành phố tỉnh Shiga
Thành phố ở Shiga


title: Vòng loại Giải vô địch bóng đá thế giới 2014 – Khu vực châu Á (Vòng 1)

text:
Bài viết sau đây là tóm tắt của các trận đấu ở vòng 1, vòng loại giải vô địch bóng đá thế giới 2014 khu vực châu Á.

Thể thức
Tại vòng đấu này, các đội xếp hạng từ vị trí thứ 28 cho đến thứ 42 trong khu vực được phân cặp đấu loại với nhau. Lễ bốc thăm phân cặp diễn ra vào ngày 30 tháng 3 năm 2011 tại toà nhà AFC House ở thủ đô Kuala Lumpur, Malaysia. 5 đội tuyển của AFC có thành. Các trận đấu diễn ra từ ngày 29 tháng 6 cho đến ngày 4 tháng 7 năm 2011. 8 đội thắng trong vòng đấu này sẽ giành quyền vào vòng hai cùng với 22 đội đã được vào thẳng.

Các trận đấu

Tổng tỉ số là 4–4. Malaysia thắng bằng luật bàn thắng sân khách và giành quyền vào vòng 2.

Bangladesh thắng với tổng tỉ số 3–0 và giành quyền vào vòng 2.

Lào thắng với tổng tỉ số 8–6 và giành quyền vào vòng 2.

Philippines thắng với tổng tỉ số 5–1 và giành quyền vào vòng 2.

Palestine thắng với tổng tỉ số 3–1 và giành quyền vào vòng 2.

Việt Nam thắng với tổng tỉ số 13–1 và giành quyền vào vòng 2.

Nepal thắng với tổng tỉ số 7–1 và giành quyền vào vòng 2.

Myanmar thắng với tổng tỉ số 2–1 và giành quyền vào vòng 2.

Ghi chú

Tham khảo

A
Bóng đá châu Á năm 2011


title: Monceaux

text:
Monceaux là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France phía bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 49 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Xã của Oise


title: Aeshna viridis

text:
Aeshna viridis (tên tiếng Anh Green Hawker) là một loài chuồn chuồn ngô thuộc họ Aeshnidae. Nó được tìm thấy ở Áo, Cộng hòa Séc, Đan Mạch, Estonia, Phần Lan, Đức, Hungary, Latvia, Litva, Hà Lan, Ba Lan, Nga, Serbia và Montenegro, Slovakia, Thụy Điển, và Ukraina. Môi trường sống tự nhiên của chúng là sông ngòi, đầm lầy, hồ nước, và đầm nước. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống in trong một số khu vực trong vùng phần bố của chúng nhưng nói chung chúng vẫn chưa đến mức bị đe dọa nghiêm trọng.

Hình ảnh

Tham khảo

 Sahlén, G. 2005. Aeshna viridis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 9 tháng 8 năm 2007.

Liên kết ngoài
Photo Aeshna viridis

Aeshna


title: Sân bay quốc tế Sana'a

text:
Sân bay quốc tế Sana'a  là một sân bay ở Sana'a, thủ đô Yemen. Hiện sân bay này có một nhà ga. Nhà ga số 2 sẽ hoàn thành năm 2009.

Các hãng hàng không và các tuyến điểm

 Air Arabia (Sharjah)
 EgyptAir (Cairo)
 Emirates (Dubai)
 Ethiopian Airlines (Addis Ababa)
 Gulf Air (Bahrain)
 Lufthansa (Frankfurt, Riyadh)
 Qatar Airways (Doha)
 Royal Jordanian (Amman)
 Saudi Arabian Airlines (Jeddah)
 Syrian Arab Airlines (Damascus)
 Turkish Airlines (Istanbul-Atatürk)
 Yemenia (Abu Dhabi, Addis Ababa, Aden, Amman, Asmara, Bahrain, Beirut, Cairo, Damascus, Dar Es Salaam, Dhaka, Djibouti, Doha, Dubai, Frankfurt, Guangzhou, Hodeidah, Jakarta, Jeddah, Johannesburg, Karachi, Khartoum, Kuala Lumpur, Kuwait, London-Heathrow, Los Angeles, Marseilles, Moroni, Mumbai, New York-JFK, Paris-Charles de Gaulle, Riyadh, Riyan, Roma-Fiumicino, Seiyun, Socotra, Taiz)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sân bay Yemen


title: 2895 Memnon

text:
2895 Memnon (1981 AE1) là một thiên thể Troia của Sao Mộc, trong nhóm Troia, được phát hiện ngày 10 tháng 1 năm 1981 bởi Norman G. Thomas ở Flagstaff (AM).

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 2895 Memnon

Thiên thể Troia của Sao Mộc (nhóm Troia)
Thiên thể phát hiện năm 1981


title: Boutenac-Touvent

text:
Boutenac-Touvent là một xã trong tỉnh Charente-Maritime Charente-Maritime trong vùng Nouvelle-Aquitaine, tây nam nước Pháp. Xã Boutenac-Touvent nằm ở khu vực có độ cao t 6-64 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

 INSEE commune file

Boutenactouvent


title: Ryōma den

text:
Ryōma den (龍馬伝) là bộ phim truyền hình lịch sử (Taiga Drama) thứ 49 của đài truyền hình Nhật Bản NHK. Ryōma den được khởi chiếu từ tháng 3 năm 2010 và dự định sẽ có 48 tập. Viết kịch bản: Fukuda Yasushi, diễn viên chính: Fukuyama Masaharu. Ryōma den tạm dịch là "chuyện về Ryōma".

Khái yếu

Đây là tác phẩm Taiga Drama có bố cảnh thời kỳ Bakumatsu kể từ bộ Taiga Drama [[Shinsengumi (NHK Taiga Drama)]Shinsengumi]] được trình chiếu từ 6 năm trước. Và đây là lần thứ hai trong lịch sử NHK Taiga Drama có đề tài về nhân vật Sakamoto Ryōma kể từ bộ Taiga Drama Ryōma ga Yuku được dựng từ năm 1968 từ bộ trường biên tiểu thuyết cùng tên của văn hào Shibaryō Tarō.
Từ ngày 6 tháng 11 năm 2008, nam tài tử Fukuyama Masaharu đã được công bố là sẽ vào vai người anh hùng Ryōma trong phim. Phim được khởi quay từ ngày 19 tháng 8 năm 2009. Ryōma den gồm 4 bộ, nội dung xoay quanh Sakamoto Ryōma, nhân vật được tôn xưng là "anh hùng trong số các anh hùng Nhật Bản". Cuộc đời Ryōma được nhìn từ góc nhìn của Iwasaki Yatarō, người khai sáng tập đoàn tài phiệt Mitsubishi. Dưới đây là 4 bộ cấu thành nên nội dung của phim:

Bộ 1 RYOMA THE DREAMER (Ryōma, kẻ mơ mộng) được khởi chiếu từ tháng 1.
Bộ 2 RYOMA THE ADVENTURER (Ryōma, người thám hiểm) được khởi chiếu từ tháng 4.
Bộ 3 RYOMA THE NAVIGATOR (Ryōma, người dẫn đường) được khởi chiếu từ tháng 7.
Bộ 4 RYOMA THE HOPE (Ryōma, nguồn hy vọng) được chiếu từ tháng 9 cho đến hết năm.

Toàn bộ tác phẩm được quay bằng máy quay 30 khung hình/giây, kỹ thuật này cũng từng được sử dụng trong hai bộ NHK Drama là Shirasu Shirō và Saka no ue no Kumo nhưng là lần đầu tiên được sử dụng trong một bộ NHK Taiga Drama. Và cũng giống như Tenchijin, tên diễn viên và thành phần trong ban chế tác được viết ngang màn hình chứ không còn viết dọc.

Nội dung

Năm Meiji thứ 15 (1882), giám đốc của hãng tàu vận chuyển bưu điện là Iwasaki Yatarō được ký giả Sakazaki Shiran của tờ báo Doyō Shimbun tỉnh Kōchi phỏng vấn. Khi được hỏi về Sakamoto Ryōma, một chí sĩ Duy Tân thì Yatarō đã trả lời rằng "tôi ghét hắn ta. Chẳng ở đâu có người ưa nổi nóng như hắn", nhưng lúc ấy vẻ mặt Yatarō có vẻ như đang cười. Và rồi Iwasaki Yatarō hồi tưởng về người anh hùng trong lòng quốc dân Nhật, bắt đầu kể về Ryōma…

Năm Kaei thứ 5 (1852), Ryōma được 18 tuổi, là thời điểm bắt đầu câu chuyện. Sakamoto Ryōma là thứ nam trong một gia đình Hạ sĩ (Hào sĩ) của phiên Tosa miền Nam nước Nhật. Ryōma lớn lên như một thanh niên bình thường với một người chị gái lắm mồm và một người cha nghiêm khắc quanh mình. Đương thời, phiên Tosa nổi tiếng khẳt khe trong vấn đề tôn ti trật tự trên dưới trong xã hội. Lúc ấy, một người bạn của Ryōma bị Burei Uchi (bị chém chết vì vô lễ với người có thân phận cao hơn). Người ra tay là một Thượng sĩ và không bị bắt tội gì. Điều này khiến Takechi Hanpeita và các Hạ sĩ trẻ khác trong phiên nổi giận. Giữa bối cảnh đó, Sakamoto Ryōma bắt đầu suy nghĩ về quốc gia dân tộc, một xã hội bình đẳng không phân chia giai cấp và bắt đầu từ đó, đã hành động theo phương châm của mình cho đến lúc bị ám sát trong sự kiện Teradaya.

Staff

Sáng tác: Fukuda Yasushi
Âm nhạc: Satō Naoki, dàn nhạc giao hưởng NHK
Chỉ huy dàn nhạc giao hưởng: Hirokami Jun-ichi
Chủ đề ca: Lisa Gerrard
Diễn tấu: FACE MUSIC
Tựa đề: Shishū
Khảo chứng thời đại: Ōishi Manabu, Yamamura Tatsuya
Khảo chứng phục trang: Kobayashi Kiyoko
Cung cấp tư liệu: viện tư liệu Sakamoto Ryōma tỉnh Kōchi, Satō Hiroyuki, Kudō Kōhei
Chỉ đạo võ thuật: Hayashi Kunishirō
Chỉ đạo động tác: Nishikawa Minosuke
Giám sát thiết kế nhân vật: Tsuge Isao
Chỉ đạo ngôn từ địa phương phiên Tosa: Okabayashi Keiko, Baba Masao
Chỉ đạo ngôn từ địa phương phiên Chōshū: Ichioka Yūto
Chỉ đạo phép tắc: Nishide Hiroko
Hợp tác quay phim: thành phố Tōno tỉnh Iwate, thành phố Fukuyama tỉnh Hiroshima, chùa Kuonji núi Minobu.
Quản lý sản xuất: Iwatani Kanako, Suzuki Kei
Giám đốc sản xuất: Tsuchiya Katsuhiro

Các nhân vật chính yếu trong phim
Sakamoto Ryōma
Diễn viên: Fukuyama Masaharu
Hào sĩ, con trai thứ của Sakamoto Hachihei.

Sakamoto Tome
Diễn viên: Terajima Shinobu
Chị gái của Ryōma.

Sakamoto Hachihei
Diễn viên: Kodama Kiyoshi
Cha ruột của Ryōma.

Sakamoto Iyo
Diễn viên: Matsubara Chieko
Mẹ kế của Ryōma.

Sakamoto Kō
Diễn viên: Kusakari Tamiyo
Mẹ ruột của Ryōma.

Sakamoto Gompei
Diễn viên: Sugimoto Tetta
Con trai thứ của Hachihei, anh trai của Ryōma.

Takamatsu Chizu
Diễn viên: Ōtori Rei
Chị của Tome và Ryōma, đã lấy chồng.

Sakamoto Harui
Diễn viên: Maeda Atsuko
Con gái của Gompei, cháu của Ryōma.

Iwasaki Yatarō
Diễn viên: Kagawa Teruyuki
Giám đốc hãng tàu Mitsubishi.

Iwasaki Yanosuke
Diễn viên: Suda Naoki
Con trai của Yatarō.

Takechi Hanpeita
Diễn viên: Ōmori Nao
Một phiên sĩ Tosa.

Takechi Tomi
Diễn viên: Okunuki Kaoru
Chánh thất của Hanpeita.

Hirai Kao
Diễn viên: Hirosue Ryōko

Tham khảo

Liên kết ngoài
Truyện ngắn "Hitokiri Izō", Nhất Như dịch

Phim của NHK
Phim truyền hình Nhật Bản
Phim tâm lý
Phim lịch sử
Phim dựa theo tác phẩm của nhà văn
Phim năm 2008
Jidaigeki


title: Lintneria maura

text:
Lintneria maura là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở Argentina và Bolivia.

Sải cánh dài khoảng 80 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 5 đến tháng 10 in Bolivia và từ tháng 11 đến tháng 12 in Argentina.

There are orange-yellow transverse median lines on the abdomen upperside. Con trưởng thành bay vào cuối tháng 1 in Brazil.

Ấu trùng có thể ăn Lamiaceae (such as Salvia, Mentha, Monarda và Hyptis), Hydrophylloideae (such as Wigandia) và Verbenaceae species (such as Verbena và Lantana).

Chú thích

Tham khảo

Lintneria


title: Hydrovatus medialis

text:
Hydrovatus medialis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được J.Balfour-Browne miêu tả khoa học năm 1939.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hydrovatus


title: Gonomyia houtensis

text:
Gonomyia houtensis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gonomyia
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Adicella petraios

text:
Adicella petraios là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Chú thích

Adicella


title: Vera Cruz, São Paulo

text:
Vera Cruz là một đô thị ở bang São Paulo của Brasil. Đô thị này nằm ở vĩ độ 22º13'11" độ vĩ nam và kinh độ 49º49'10" độ vĩ tây, trên khu vực có độ cao 628 m. Dân số năm 2004 ước tính là 11.107 người. Đô thị này có diện tích 248,56 km².

Sông ngòi
 Sông do Peixe
 Sông do Alegre
 Sông Tibiriçá

Các xa lộ
 SP-294

Liên kết ngoài
 Trang mạng của đô thị
 Página da câmara
 Vera Cruz trên WikiMapia

Tham khảo

Đô thị bang São Paulo


title: HMS Cornwall (56)

text:
HMS Cornwall (56) là một tàu tuần dương hạng nặng thuộc lớp County của Hải quân Hoàng gia Anh Quốc và thuộc lớp phụ Kent. Cornwall đã tham gia hoạt động trong giai đoạn đầu của Chiến tranh Thế giới thứ hai trước khi bị máy bay từ tàu sân bay của Hải quân Đế quốc Nhật Bản đánh chìm ngày 5 tháng 4 năm 1942 ở cách 370 km (200 hải lý) về phía Tây Nam Ceylon.

Thiết kế và chế tạo
Cornwall được chế tạo bởi Xưởng hải quân Devonport tại Portsmouth, được đặt lườn vào ngày 9 tháng 10 năm 1924. Nó được hạ thủy vào ngày 11 tháng 3 năm 1926, và đưa ra hoạt động vào ngày 8 tháng 5 năm 1928.

Lịch sử hoạt động
Sau khi hoàn tất vào năm 1928, Cornwall được điều đến China Station. Đến năm 1936 Cornwall hoàn thành lượt nghĩa vụ phục vụ và rời China Station quay trở về Anh Quốc để được tái trang bị trong năm tiếp theo. Vào năm 1938, sau khi hoàn thành việc tái trang bị, Cornwall gia nhập Hải đội Tuần dương 2. Năm 1939, một lần nữa Cornwall được điều đến China Station, gia nhập Hải đội Tuần dương 5.

Vào tháng 9 năm 1939, khi Chiến tranh Thế giới thứ hai nổ ra, chiếc tàu tuần dương được chuyển sang Ấn Độ Dương như một thành viên của "Lực lượng I" vừa mới được thành lập đặt căn cứ tại Ceylon. Vào ngày 5 tháng 10, nó tham gia vào việc truy tìm chiếc thiết giáp hạm bỏ túi Đức Admiral Graf Spee.

Từ ngày 8 tháng 2 đến ngày 14 tháng 2 năm 1940, Cornwall được cho vào ụ tàu Selborne tại Simonstown thuộc Nam Phi để bảo trì. Sang tháng 8, nó được triệu tập từ Nam Đại Tây Dương để đảm trách vai trò hộ tống các đoàn tàu vận tải từ Freetown. Vào ngày 25 tháng 8, đoàn tàu vận tải WS-2 đi đến Nam Phi với các binh lính tăng cường bao gồm ít nhất ba trung đoàn thiết giáp của Sư đoàn Thiết giáp 7 tại Trung Đông. Cùng đến nơi còn có Lữ đoàn Tây Phi 2 trên đường đi từ Mombassa để tham gia Chiến dịch Abyssini. Đoàn tàu vận tải được tách thành WS-2A đi đến Cape Town và WS-2B hướng đến Simonstown, bao gồm 14 tàu. Vào tháng 9, tại khu vực Trung tâm Đại Tây Dương, một lực lượng hải quân viễn chinh Pháp bao gồm các tàu tuần dương hạng nhẹ Georges Leygues, Montcalm và Gloire cùng các tàu khu trục lớn Le Fantasque, Le Malin và L'Audacieux được gửi đến để tái lập chủ quyền của chính phủ Pháp Vichy. Chiếc tàu tuần dương hạng nhẹ Primauguet cùng tàu chở dầu Tarn được phái đi phía trước lực lượng chính của Pháp đến Libreville để cung cấp nhiên liệu, nhưng bị Cornwall và HMS Delhi chặn lại và hộ tống đi đến Casablanca.

Cornwall trải qua tháng 1 năm 1941 trong ụ tàu tại Selborne để sửa chữa bánh lái. Vào tháng 5, đang khi tuần tra tại Ấn Độ Dương, con tàu cướp tàu buôn Đức Pinguin bị phát hiện gần quần đảo Seychelles và bị đánh chặn. Không may là 200 tù binh cùng với 332 thủy thủ Đức đã bị mất cùng với con tàu. Cornwall tìm cách cứu được 60 thủy thủ và 22 tù binh vốn là thủy thủ đoàn của 32 chiếc tàu buôn bị con tàu Đức chiếm hoặc đánh chìm. Trong trận chiến, Cornwall bị bắn trúng vào đuôi tàu. Nó phải quay trở về Durban để sửa chữa, và công việc hoàn tất vào ngày 10 tháng 6. Ngày 25 tháng 11, Cornwall chặn chiếc tàu buôn Surcouf của phe Vichy ngoài khơi bờ biển phía Đông Somalia và đưa nó đến Aden. Surcouf đang trên đường đi đến Djibouti chở đầy lương thực.

Đến tháng 1 năm 1942, Cornwall đi đến Đông Ấn thuộc Hà Lan tham gia hộ tống các đoàn tàu vận tải giữa Ceylon và eo biển Sunda, tiếp tục vai trò này cho đến tháng 3. Ngày 29 tháng 3, Đô đốc Somerville, Tổng tư lệnh Hạm đội Viễn Đông Anh Quốc, nhận được những báo cáo về một cuộc tấn công của quân Nhật vào Ceylon sắp xảy ra, Cornwall cùng với tàu chị em HMS Dorsetshire được điều động để hình thành nên "Lực lượng A", và được phái đến Colombo.

Vào đầu tháng 4, Cornwall cùng với Dorsetshire được cho tách khỏi hạm đội để hộ tống chiếc tàu sân bay HMS Hermes đi đến Trincomalee thuộc Ceylon để sửa chữa. Vào ngày 4 tháng 4, hạm đội tàu sân bay Nhật Bản bị phát hiện, nên hai chiếc tàu tuần dương rời khỏi cảng; và sau khi được tiếp nhiên liệu vội vã trên biển, chúng lên đường không lâu sau nữa đêm hướng đến đảo san hô Addu. Ngày 5 tháng 4, hai chiếc tàu tuần dương Anh bị một máy bay quan sát xuất phát từ tàu tuần dương Nhật Tone phát hiện ở cách 370 km (200 hải lý) về phía Tây Nam Ceylon. Máy bay ném bom lập tức được cho xuất phát từ các tàu sân bay Nhật để tấn công hai tàu chiến Anh, trong một trận chiến được đặt tên Cuộc không kích Chủ nhật Phục sinh.

Cornwall bị đánh chìm trong vòng 12 phút bởi chín quả bom từ 250 đến 550 pound cùng sáu quả ném suýt trúng. Tất cả các nồi hơi và động cơ đều bị ngừng hoạt động chỉ trong vài phút, nên đã không thể cung cấp điện cho các máy bơm và thiết bị chữa cháy. Dorsetshire cũng bị mất trong trận này. Có 1.120 người là thành viên thủy thủ đoàn của cả hai con tàu còn sống sót, và được vớt bởi tàu tuần dương hạng nhẹ HMS Enterprise cùng các tàu khu trục HMS Paladin và HMS Panther.

Chiếc huy hiệu của con tàu tuần dương hiện vẫn đang được trưng bày tại ụ tàu Selborne ở Simonstown, Nam Phi.

Xem thêm

Tham khảo
 Colledge, J. J.; Warlow, Ben (1969). Ships of the Royal Navy: the complete record of all fighting ships of the Royal Navy (Rev. ed.). London: Chatham. ISBN 978-1-86176-281-8. OCLC 67375475.
 British and Empire Warships of the Second World War, H T Lenton, Greenhill Books, ISBN 1-85367-277-7
 Conway's All the World's Fighting Ships, 1922-1946, Ed. Robert Gardiner, Naval Institute Press, ISBN 0-87021-913-8
HMS Cornwall at U-boat.net

Lớp tàu tuần dương Kent
Lớp tàu tuần dương County
Tàu tuần dương của Hải quân Hoàng gia Anh
Tàu tuần dương trong Thế Chiến II
Xác tàu đắm trong Thế Chiến II tại Ấn Độ Dương
Sự kiện hàng hải năm 1942


title: Tipula latemarginata

text:
Tipula latemarginata là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Gorlago

text:
Gorlago là một đô thị ở tỉnh Bergamo trong vùng Lombardia của nước Ý, có vị trí cách khoảng 60 km về phía đông bắc của Milano và khoảng 12 km về phía đông nam của Bergamo. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 4.851 người và diện tích là 5,6 km².

Gorlago giáp các đô thị: Bolgare, Carobbio degli Angeli, Costa di Mezzate, Montello, San Paolo d'Argon, Trescore Balneario.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.gorlago.bg.it

Thành phố và thị trấn ở Lombardia
Đô thị tỉnh Bergamo


title: 10970 de Zeeuw

text:
10970 de Zeeuw (1079 T-2) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Tênd for Tim de Zeeuw (b. 1956) a former director of Leiden Observatory và thuộc Hà Lan Research School for Astronomy (NOVA). He has made substantial contributions to galaxy dynamics và has been awarded an honorary doctorate bởi the Claude Bernard University of Lyon. He is presently the general director thuộc ESO

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1973


title: Tipula varineura

text:
Tipula varineura là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Lapuyan

text:
Lapuyan là một đô thị cấp bốn ở tỉnh Zamboanga del Sur, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2000, đô thị này có dân số 24.366 người trong 4.637 hộ.

Các đơn vị hành chính

Lapuyan, về mặt hành chính, được chia thành 26 khu phố (barangay).

Tham khảo

Liên kết ngoài

Mã địa lý chuẩn Philipin
2000 Thông tin điều tra dân số Philipin

Đô thị của Zamboanga del Sur


title: Lasioglossum molle

text:
Lasioglossum molle là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Sandhouse mô tả khoa học năm 1924.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1924


title: Gonomyia fuscofemorata

text:
Gonomyia fuscofemorata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gonomyia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Yên Thịnh (thị trấn)

text:
Yên Thịnh là thị trấn huyện lỵ của huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình, Việt Nam.

Địa lý
Thị trấn Yên Thịnh cách trung tâm thành phố Ninh Bình 14 km, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp các xã Khánh Thịnh, Yên Phong
Phía tây giáp các xã Khánh Thượng, Yên Hòa
Phía nam giáp xã Yên Hưng
Phía bắc giáp các xã Khánh Thịnh, Khánh Dương.

Thị trấn có diện tích 7,63 km², dân số năm 2019 là 9.036 người, mật độ dân số đạt 1.184 người/km².

Thị trấn Yên Thịnh hiện có 2 đường quốc lộ 12B và 21B đi qua, là điểm nối giữa 2 trung tâm Tam Điệp và Phát Diệm của Ninh Bình. Ở phố Trung Yên của thị trấn có chợ Ngò.

Lịch sử
Ngày 7 tháng 6 năm 1997, Chính phủ ban hành Nghị định số 61-CP thành lập thị trấn Yên Thịnh, thị trấn huyện lỵ của huyện Yên Mô trên cơ sở 56,2 ha diện tích tự nhiên và 1.347 nhân khẩu của xã Yên Phú; 99,32 ha diện tích tựnhiên và 2.776 nhân khẩu của xã Khánh Thịnh.

Thị trấn Yên Thịnh có 155,52 ha diện tích tự nhiên và 4.123 nhân khẩu.

Ngày 28 tháng 11 năm 2012, Chính phủ Việt Nam ban hành Nghị quyết số 80/NQ-CP điều chỉnh nguyên trạng toàn bộ 397,97 ha diện tích tự nhiên, 3.288 nhân khẩu của xã Yên Phú và 159,76 ha diện tích tự nhiên, 1.233 nhân khẩu của một phần xã Khánh Thịnh để thị trấn Yên Thịnh quản lý.

Thị trấn Yên Thịnh có 763,34 ha diện tích tự nhiên và 8.050 nhân khẩu.

Hành chính
Thị trấn Yên Thịnh được chia thành 17 tổ dân phố: Phú Thịnh, Yên Hạ 1, Yên Hạ 2, Bồ Vy 1, Bồ Vy 2, Đông Nhạc 1, Đông Nhạc 2, Yên Thổ, Trung Thành, Trung Yên, Hưng Thượng, Kim Bảng A, Kim Bảng B, Mậu Thịnh, Trung Hậu, Cổ Đà, Bắc Yên.

Giao thông
Các tuyến đường đô thị chính của thị trấn Yên Thịnh:

Chú thích

Liên kết ngoài
Danh mục địa danh các đơn vị hành chính thể hiện trên bản đồ - Địa danh hành chính thể hiện trên bản đồ tỉnh Ninh Bình
Nghị định 61-CP năm 1997 về việc thành lập thị trấn Yên Thịnh thuộc huyên Yên Mô, tỉnh Ninh Bình

Xem thêm
Danh sách thị trấn tại Việt Nam

Huyện lỵ Việt Nam


title: Killiyur

text:
Killiyur là một thị xã panchayat của quận Kanniyakumari thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Killiyur có dân số 19.275 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Killiyur có tỷ lệ 75% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 77%, và tỷ lệ cho phái nữ là 72%. Tại Killiyur, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu


title: Schmalkalden-Meiningen

text:
Schmalkalden-Meiningen là một huyện Kreis ở phía tây của Thuringia, Đức. Các huyện giáp ranh (từ phía tây bắc theo chiều kim đồng hồ) là: Wartburgkreis, Gotha, Ilm-Kreis, thành phố không thuộc huyện Suhl, huyện Hildburghausen, huyện thuộc Bavaria Rhön-Grabfeld, và huyện Fulda của Hesse.

Lịch sử
Huyện được thành lập năm 1994 thông qua việc hợp nhất các huyện cũ Schmalkalden, Meiningen và một phần Suhl-Land.

Các đơn vị kết nghĩa
Huyện này kết nghĩa với Vogelsbergkreis ở Hesse, Komitat Pest ở Hungary.

Địa lý
Sông chính chảy qua huyện này là sông Werra. Huyện tọa lạc ở khu vực chủ yếu là núi non, Rhön và rừng Thuringian. Khu vực xung quanh Oberhof nổi tiếng với các khu nghỉ dưỡng thể thao mùa Đông.

Thị xã và đô thị

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức  (tiếng Đức)

Huyện của bang Thüringen
Schmalkalden-Meiningen