title: Charidotella morio

text:
Charidotella morio là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Fabricius miêu tả khoa học năm 1801.

Chú thích

Tham khảo

Charidotella


title: Santa Cruz de la Salceda

text:
Santa Cruz de la Salceda là một đô thị trong tỉnh Burgos, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 178 người.

Tham khảo

Đô thị ở Burgos


title: 27985 Remanzacco

text:
27985 Remanzacco (1997 VC1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 12 tháng 11 năm 1997 ở Remanzacco (Ý).

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 27985 Remanzacco

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1997


title: (9961) 1991 XK

text:
(9961) 1991 XK là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó bay quanh Mặt Trời theo chu kỳ 3.35 năm.

Discovered bởi S. Ueda & H. Kaneda ngày 4 tháng 12 năm 1991, Tên chỉ định của nó là "1991 XK".

Tham khảo

1991 XK
Thiên thể phát hiện năm 1991


title: Nguyễn Anh Tuấn

text:
Nguyễn Anh Tuấn là một tên họ người Việt rất phổ biến. Một số nhân vật cùng tên tương đối nổi bật có thể là:
Nguyễn Anh Tuấn (1957-), Thiếu tướng Công an nhân dân Việt Nam, nguyên Cục trưởng Cục Cảnh sát điều tra tội phạm ma túy (C47), Bộ Công an.
Nguyễn Anh Tuấn (1962-), Thiếu tướng Công an nhân dân Việt Nam, Phó Giám đốc Công an TP Hà Nội, Thủ trưởng Cơ quan An ninh điều tra Công an TP Hà Nội.
Nguyễn Anh Tuấn (1968-), Thiếu tướng Quân đội nhân dân Việt Nam, Phó Giám đốc Học viện Quốc phòng, nguyên Phó Tư lệnh Quân khu 4, nguyên là Tư lệnh Binh đoàn 12, Bộ Quốc phòng.
Nguyễn Anh Tuấn (1966-), Thiếu tướng, Tư lệnh Quân đoàn 3, Bộ Quốc phòng.
Nguyễn Anh Tuấn, Thiếu tướng Quân đội nhân dân Việt Nam, Phó Cục trưởng Cục Tổ chức, Tổng cục Chính trị, Bộ Quốc phòng.
Nguyễn Anh Tuấn, Trung tướng (1967-), Chính uỷ Bộ đội biên phòng Việt Nam
Nguyễn Anh Tuấn, Đại tá, Tư lệnh Vùng 2 Hải quân, Quân chủng Hải quân, Bộ Quốc phòng
Louis Nguyễn Anh Tuấn (1962-), giám mục phụ tá Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh.

Nguyễn Anh Tuấn (1962-), nguyên tổng biên tập báo VietNamNet.
Nguyễn Anh Tuấn (1969-), võ sĩ Karatedo Việt Nam.
Nguyễn Anh Tuấn (1979-), Bí thư Tỉnh uỷ Bắc Ninh.
Nguyễn Anh Tuấn (1966-), Phó chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa
Nguyễn Anh Tuấn nhà ngoại giao, Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Việt Nam tại Ukraina và Moldova (2017-2020).
Nguyễn Anh Tuấn là tên thật của rapper AT_117.
Nguyễn Anh Tuấn là tên thật của ca sĩ Will - thành viên nhóm nhạc 365.


title: Zincourt

text:
Zincourt là một xã ở tỉnh Vosges, vùng Grand Est, Pháp. Xã này có diện tích 4,47 km² dân số năm 1999 là 77 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 305–393 m trên mực nước biển.

Người dân địa phương danh xưng tiếng Pháp là Zincurtiens.

Hành chính

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
Site de la Communauté de communes
 Zincourt trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Zincourt trên trang mạng của INSEE
 Zincourt trên trang mạng của Quid
 Localisation de Zincourt trên bản đồ Pháp với các xã giáp ranh
 Plan de Zincourt sur Mapquest

Xã của Vosges


title: Appias (chi bướm)

text:
Appias là một chi bướm được tìm thấy ở châu Phi và miền nam châu Á.

Các loài
Các loài được xếp theo thứ tự ABC.
Appias ada (Stoll, [1781])
Appias albina (Boisduval, 1836)
Appias caeca Corbet, 1941
Appias cardena (Hewitson, [1861])
Appias celestina (Boisduval, 1832)
Appias drusilla (Cramer, [1777])
Appias epaphia (Cramer, [1779])
?Appias hero (Fabricius, 1793)
Appias hombroni (Lucas, 1852)
Appias indra (Moore, 1857)
Appias ithome (C. & R. Felder, 1859)
Appias lalage (Doubleday, 1842)
Appias lalassis Grose-Smith, 1887
Appias lasti (Grose-Smith, 1889)
Appias leis (Geyer, [1832])
Appias libythea (Fabricius, 1775)
Appias lyncida (Cramer, [1777])
Appias mata Kheil, 1884
Appias melania (Fabricius, 1775)
Appias nephele Hewitson, [1861]
Appias nero (Fabricius, 1793)
Appias nupta (Fruhstorfer, 1897)
Appias olferna Swinhoe, 1890
Appias panda
Appias pandione (Geyer, [1832])
Appias paulina (Cramer, [1777])
Appias perlucens (Butler, 1898)
Appias phaola (Doubleday, 1847)
Appias phoebe (C. & R. Felder, 1861)
Appias placidia (Stoll, [1790])
Appias punctifera d'Almeida, 1939
Appias remedios Schröder & Treadaway, 1990
Appias sabina (C. & R. Felder, [1865])
Appias sylvia (Fabricius, 1775)
Appias waltraudae Schröder, 1977
Appias wardii (Moore, 1884)

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Appias


title: Paraquasimus baliensis

text:
Paraquasimus baliensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Dolin miêu tả khoa học năm 1997.

Chú thích

Tham khảo

B


title: Villaselán

text:
Villaselán là một đô thị trong tỉnh León, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 270 người.

Tham khảo

Đô thị ở León


title: Tipula schachovskoyi

text:
Tipula schachovskoyi là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Melongena

text:
Melongena là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Melongenidae.

Các loài
Các loài thuộc chi Galeodes bao gồm:

 Galeodes paradisaica

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Melongenidae


title: Eucosia

text:
Eucosia là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.

Xem thêm
Danh sách các chi Phong lan

Tham khảo

Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (1999). Genera Orchidacearum 1. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2001). Genera Orchidacearum 2. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2003). Genera Orchidacearum 3. Oxford Univ. Press
Berg Pana, H. 2005. Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee. Ulmer, Stuttgart

Danh sách các chi phong lan
Phân họ Lan


title: Tuệ Tĩnh

text:
Tuệ Tĩnh Thiền sư (chữ Hán: 慧靜禪師, 1330 - 1400) là một lương y sống ở giai đoạn cuối thời Trần. Ông được hậu thế suy tôn là tiên thánh của ngành thuốc Nam. Tại Hải Dương, còn đền thờ ông ở xã Cẩm Văn, Cẩm Vũ, ở chùa Hải Triều làng Yên Trung, nay là chùa Giám, xã Cẩm Sơn, huyện Cẩm Giàng, Và khu B trường Đại học kỹ thuật y tế Hải Dương, khoa dược bệnh viện 103 Hà Nội, sân của Học Viện Y dược học cổ truyền Việt Nam có tượng Tuệ Tĩnh. Câu đối thờ ông ở đền Bia viết, dịch nghĩa như sau:

Mở rộng phương Tiên, công tế thế cao bằng Thái lĩnh
Sống nhờ của Phật, ơn cứu người rộng tựa Cẩm giang

Tiểu sử
Tuệ Tĩnh có tên thật là Nguyễn Bá Tĩnh (阮伯靜), tự Linh Đàm (靈潭), hiệu Tráng Tử Vô Dật (壯子無逸), Hồng Nghĩa (紅義), quán tại hương Xưa, tổng Văn Thai, huyện Cẩm Giàng, phủ Thượng Hồng (nay là thôn Nghĩa Phú, xã Cẩm Vũ, huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương).

Mồ côi cha mẹ từ lúc 6 tuổi, Nguyễn Bá Tĩnh được các nhà sư chùa Hải Triều và chùa Giao Thủy nuôi cho ăn học. Năm 22 tuổi, ông đậu Thái học sinh dưới triều vua Trần Dụ Tông, nhưng không ra làm quan mà ở lại chùa đi tu lấy pháp hiệu là Tuệ Tĩnh. Những ngày đi tu cũng là những ngày ông chuyên học thuốc, làm thuốc, chữa bệnh cứu người.

Năm 55 tuổi (1385), với trí tuệ uyên bác trong ngành y thuật của mình, Tuệ Tĩnh bị đưa đi cống cho triều đình nhà Minh. Sang Trung Quốc, ông vẫn làm thuốc, nổi tiếng, được vua Minh phong là Đại y Thiền sư. Ông qua đời tại Giang Nam, Trung Quốc.

Tuệ Tĩnh xót thương cho số phận của mình và luôn đau đáu nỗi niềm một ngày được quay lại quê hương, thoát khỏi cảnh đất khách quê người thể hiện qua việc ông đã khóc trong lễ nhậm chức của mình tại triều đình nhà Minh và cho tới ngày nay, trên bia mộ của ông vẫn còn dòng chữ "Ai về nước Nam cho tôi về với".

Năm 1690 tiến sĩ Nguyễn Danh Nho đi sứ sang Trung Hoa, tình cờ thấy mộ Tuệ Tĩnh, nhận ra là người cùng làng. Cảm động với lời nhắn gửi thiết tha của vị danh y, tiến sĩ Nguyễn Danh Nho đã sao chép bia mộ và tạc khắc bia đá mang về quê Hải Dương bây giờ.

Công trình y dược
Những năm ở trong nước, Tuệ Tĩnh đã chăm chú nghề thuốc: trồng cây thuốc, sưu tầm kinh nghiệm chữa bệnh trong dân gian, huấn luyện y học cho các tăng đồ. Ông đã tổng hợp y dược dân tộc cổ truyền trong bộ sách giá trị là bộ Nam dược thần hiệu chia làm 10 khoa. Đặc biệt, ông có bộ Hồng Nghĩa giác tư y thư (2 quyển) biên soạn bằng quốc âm, trong đó có bản thảo 500 vị thuốc nam, viết bằng thơ Nôm Đường luật, và bài "Phú thuốc Nam" 630 vị cũng bằng chữ Nôm. Thơ văn Nôm đời Trần rất hiếm, nếu quả thực đó là tác phẩm của Tuệ Tĩnh thì chúng không chỉ giá trị trong y học mà còn là tác phẩm quan trọng trong lịch sử văn học bởi vì đây là các tác phẩm ở thời kì đầu của văn học chữ Nôm.

Từ bao đời nay, giới y học Việt Nam và nhân dân đều công nhận Tuệ Tĩnh có công lao to lớn trong việc xây dựng một quan điểm y học độc lập, tự chủ, sát với thực tế Việt Nam. Câu nói của ông: "Nam dược trị Nam nhân" thể hiện quan điểm đầy biện chứng về mối quan hệ mật thiết giữa con người với môi trường sống xung quanh. Quan điểm ấy dẫn dắt ông lên ngôi vị cao nhất của nền y học cổ truyền Việt Nam: Ông Thánh thuốc Nam! Trong trước tác của mình, ông không rập khuôn theo các trước tác của các đời trước, Ông không đưa kim, mộc, thủy, hỏa, thổ lên đầu mà xếp các cây cỏ trước tiên! Ông cũng phê phán tư tưởng dị đoan của những người chỉ tin vào phù chú mà không tin thuốc. Ông đã nêu ra nhiều phương pháp khác nhau để chữa bệnh như: châm, chích, chườm, bóp, xoa, ăn, uống, hơ, xông, v.v.

Tuệ Tĩnh đã không dừng lại ở vị trí một thầy thuốc chữa bệnh, ông còn tự mình truyền bá phương pháp vệ sinh, tổ chức cơ sở chữa bệnh trong nhà chùa và trong làng xóm. Có tài liệu cho biết, trong 30 năm hoạt động ở nông thôn, Tuệ Tĩnh đã xây dựng 24 ngôi chùa, biến các chùa này thành y xá chữa bệnh. Ông tập hợp nhiều y án: 182 chứng bệnh được chữa bằng 3.873 phương thuốc. Ông cũng luôn luôn nhắc nhở mọi người chú ý nguyên nhân gây bệnh, tìm biện pháp phòng bệnh tích cực. Tuệ Tĩnh nhấn mạnh tác dụng việc rèn luyện thân thể và sinh hoạt điều độ. Ông nêu phương pháp dưỡng sinh tóm tắt trong 14 chữ:

Bế tinh, dưỡng khí, tồn thần
Thanh tâm, quả dục, thủ chân, luyện hình

Tuệ Tĩnh còn tập hợp những bài thuốc chữa bệnh cho gia súc. Có thể nói, ông đã góp phần đặt cơ sở cho ngành thú y dân tộc của Việt Nam.

Danh ngôn
 Nam dược trị Nam nhân
 Ai về nước Nam cho tôi về với

Xem thêm
Hải Thượng Lãn Ông
Nguyễn Minh Không

Tham khảo

Mất năm 1400
Sinh năm 1330
Người Hải Dương
Bác sĩ Việt Nam
Thầy thuốc Đông y
Y học cổ truyền Việt Nam
Thái học sinh nhà Trần
Người họ Nguyễn tại Việt Nam


title: Gonomyia subnebulosa

text:
Gonomyia subnebulosa là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gonomyia
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Chung kết UEFA Champions League 1997

text:
Trận chung kết UEFA Champions League năm 1997 là trận chung kết thứ năm của UEFA Champions League và là trận chung kết thứ bốn mươi hai của Cúp C1 châu Âu. Đây là trận đấu giữa Borussia Dortmund của Đức và Juventus của Ý trên Sân vận động Olympic ở München, Đức vào ngày 28 tháng 5 năm 1997. Với chiến thắng 3–1, Borussia Dortmund lần đầu tiên giành Cúp C1 châu Âu.

Chi tiết

Xem thêm
UEFA Champions League 1996-97

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mùa giải 1996-97 trên trang chủ của UEFA

Chung kết UEFA Champions League
Chung kết Cúp C1 châu Âu 1997
Chung kết Cúp C1 châu Âu 1997
Chung kết UEFA Champions League 1997
1997


title: Pseudoatta

text:
Pseudoatta là một chi côn trùng thuộc họ Formicidae. Chi này có các loài sau:
 Pseudoatta argentina Gallardo, 1916

Chú thích

Tham khảo

Attini
Động vật đặc hữu Argentina
Động vật Argentina
Loài dễ thương tổn
Côn trùng Nam Mỹ


title: Trương Duy Toản

text:
Trương Duy Toản (1885-1957), tự Mạnh Tự, bút hiệu Đổng Hổ, là một nhà văn, nhà báo, nhà soạn tuồng, nhà cách mạng Việt Nam ở nửa đầu thế kỷ 20.

Tiểu sử
Trương Duy Toản sinh năm Ất Dậu (1885) tại huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long. Thuở nhỏ, ông học chữ Hán, sau chuyển sang học chữ Quốc ngữ và Pháp ngữ ở Sài Gòn.

Năm 1905, ông ra trường làm Kinh lịch tại văn phòng tòa Khâm sứ Nam Vang (Campuchia).

Năm 1907, ông đổi về Sài Gòn. Tại đây, ông tham gia Hội Minh Tân do Trần Chánh Chiếu đứng đầu.

Để cổ động mọi người hưởng ứng phong trào Minh Tân, đồng thời phản đối việc chính quyền thực dân truất phế vua Thành Thái, ông viết một bài ca theo điệu "tứ đại cảnh" rồi cho đăng trên báo Lục tỉnh tân văn số 24 ra ngày 30 tháng 4 năm 1908.

Sau đó, ông sang Nhật Bản hoạt động trong phong trào Đông Du, làm thư ký cho hai nhà cách mạng là Phan Bội Châu và Kỳ Ngoại hầu Cường Để.

Tháng 9 năm 1908, để làm tan rã phong trào này, Pháp ký hiệp ước với Nhật Bản. Theo đó, Nhật Bản sẽ không cho các nhà cách mạng và lưu học sinh Việt Nam ở đất nước của họ nữa. Do đó, một số phải sang Trung Quốc, một số phải trở về nước, trong đó có Trương Duy Toản.

Năm 1910, ông cho xuất bản quyển tiểu thuyết Phan Yên ngoại sử tiết phụ gian truân và gây được tiếng vang. Theo GS. Nguyễn Huệ Chi, ông viết truyện này trong khoảng thời gian ông đang là một thành viên nồng cốt của Việt Nam Quang phục hội ở Nam Kỳ

Năm 1913, Trương Duy Toản bí mật đến Thượng Hải tìm gặp Cường Để. Gặp lúc nhà cách mạng này đang gấp rút khởi hành sang Châu Âu để vừa tránh bị cảnh sát Hương Cảng khủng bố, vừa để tìm gặp các nhà yêu nước ở bên ấy, Trương Duy Toản bèn đi theo để làm thông dịch viên

Đến Paris, Trương Duy Toản nhận sứ mệnh gặp Phan Châu Trinh, nhờ đưa thư Cường Để lên chính phủ Pháp phê phán chính sách thuộc địa ở Đông Dương.
Theo GS. Nguyễn Huệ Chi, thì khi Trương Duy Toản ở đây, nhờ tiếp xúc với Toàn quyền Đông Dương Albert Sarraut (vừa từ Sài Gòn về Pháp để gặp Cường Để) mà biết được ý định của Pháp là muốn bắt giữ Cường Để, nên vị hoàng thân này đã kịp trốn về Trung Quốc, chỉ có ông Toản và Đỗ Văn Y thì bị Pháp bắt được, đưa đi quản thúc tại Pyrénées, rồi giam vào ngục Santé Prison de la Sant. Khoảng năm 1916, Trương Duy Toản bị trục xuất về nước, rồi bị nhà cầm quyền Nam Kỳ đưa xuống an trí ở làng Nhơn Ái, huyện Phong Điền, tỉnh Cần Thơ .

Trong những ngày bị quản chế, ông sáng tác các bài ca cho ban nhạc tài tử Ái Nghĩa để ca trong các thôn xóm. Nghe tiếng ông, nhóm Sa Đéc–Amis của ông bầu Trần Văn Thận (André Thận) có nhờ ông soạn các bài liên ca như "Bùi Kiệm thi rớt trở về", "Kim Kiều hạnh ngộ" phổ theo điệu tứ đại oán để trình diễn. Đấy chính là các bài ca ra bộ (tức là lối kể chuyện bằng lời ca có kèm điệu bộ để minh hoạ nội dung) ra đời năm 1917.

Được người dân ưa thích, ông tiến thêm một bước nữa là soạn hẳn thành vở cải lương, đó là ba vở: Lục Vân Tiên, Kim Vân Kiều (hồi 1) và Lưu Yến Ngọc cứu cha đại hiếu; trong đó "vở Kim Vân Kiều là vở ăn khách nhất của gánh thầy Năm Tú" (lời của nghệ sĩ Ba Vân).

Thấy đối phương đã ít theo dõi mình, lại được sự giúp đỡ của Trần Chánh Chiếu và Nguyễn Văn Của (một ông chủ nhà in được nhà cầm quyền Pháp nể trọng), Trương Duy Toản bèn trở lại nghề báo.

Năm 1919, Trương Duy Toản viết cho tờ Thời vụ báo ở Sài Gòn. Năm 1924, ông làm chủ bút tờ Trung Lập (đồng thời giữ mục "Thiên hạ đồn" được nhiều người đọc) cho đến 1933.

Năm 1930, ông viết cho tờ Sài Thành. Sau khi tờ này bị đóng cửa, năm 1936, ông chủ trương tờ Dân quyền (do Cendsieux đứng tên xin thành lập), nhưng rồi bị tịch thu ngay từ số đầu vì có bài vận động cho Đông Dương đạị hội.

Những năm kháng chiến chống Pháp (1946-1954), ông sống tại Sài Gòn với nghề làm báo. Năm 1955, ông viết một hồi ký Phong trào cách mạng trong Nam Kỳ (đăng liên tiếp trên tuần báo Tiến thủ của Lê Văn Thử với bút hiệu Đổng Hổ). Đây là tác phẩm cuối cùng của ông.

Cuối đời, ông về an dưỡng ở khu Thanh Đa (Sài Gòn). Năm 1957, Trương Duy Toản mất, thọ 72 tuổi, được đưa về an táng tại quê nhà (Tam Bình, Vĩnh Long).

Tác phẩm
Về văn, các tác phẩm chính của Trương Duy Toản, có:
Phan Yên ngoại sử tiết phụ gian truân (tiểu thuyết lịch sử viết theo lối chương hồi, F.H.Schneider xuất bản, Sài Gòn, 1910). Theo Nguyễn Huệ Chi thì cốt truyện ly kỳ nhưng cách kể quá vắn tắt, nhiều chỗ còn sáo và biền ngẫu . Tuy nhiên, tác giả cũng đã gửi gắm được lòng yêu nước và ý chí khôi phục lại độc lập cho đất nước của mình (nhận xét của Đoàn Lê Giang).
Truyện Đơn Hùng Tín An Nam tục kêu Ba Tính (truyện. Nhà in Xưa Nay, Sài Gòn, 1925). Theo Bằng Giang thì ở đây ông đã dựng lại chân dung của một đại ca phản phất hình ảnh của nhóm anh hùng Lương Sơn Bạc trong truyện Thủy Hử.
Phong trào cách mạng trong Nam (hồi ký, 1956).
Ca ra bộ;
Bùi Kiệm thi rớt trở về (1917)
Kim Kiều hạnh ngộ (1917)
Về tuồng, có:
Kim Vân Kiều.
Lục Vân Tiên (1920).
Trang Châu mộng hồ điệp (1923).
Hạnh Nguyên cống Hồ.
Trang Tử cổ bồn ca (1923).
Lưu Yến Ngọc cứu cha đại hiếu (đã diễn, sau in thành sách năm 1930).

Chú thích

Tham khảo
Nguyễn Q. Thắng - Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam. Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 1992.
 Trương Duy Toản  trên Từ điển bách khoa Việt Nam
 Nguyễn Xuân Hoanh, Nhân vật chí Vĩnh Long (bản điện tử)
Đoàn Lê Giang, Các chiến sĩ Đông Du Nam Kỳ hoạt động ở Nhật Bản, đoạn nói về Trương Duy Toản. Tham luận đọc tại Hội thảo quốc tế "Nhật Bản và tiểu vùng MeKong" do Trường Đại học Khoa học xã hội & Nhân văn Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức ngày 20-30 tháng 10 năm 2010 .

Người Vĩnh Long
Nhà cách mạng Việt Nam
Nhà văn Việt Nam
Nhà báo Việt Nam
Soạn giả cải lương
Phong trào Đông Du
Phong trào Minh Tân
Sinh năm 1885
Mất năm 1957


title: Parodiodendron marginivillosum

text:
Parodiodendron marginivillosum là một loài thực vật thuộc họ Euphorbiaceae. Loài này có ở Argentina và Bolivia. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Prado, D. 1998. Parodiodendron marginivillosum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Parodiodendron


title: Melanoxanthus festivus

text:
Melanoxanthus festivus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Van Zwaluwenburg miêu tả khoa học năm 1957.

Chú thích

Tham khảo

Melanoxanthus


title: Chim yến hót

text:
Chim yến hót hay chim yến Canary, chim hoàng yến (danh pháp ba phần: Serinus canaria domestica) là một loài chim cảnh được con người thuần dưỡng từ loài chim Canary hoang dã, đây là một loài chim biết hót có nguồn gốc từ Madeira, Açores và quần đảo Canaria.

Đặc điểm
Đây là loài chim được nhân giống trong điều kiện nuôi nhốt từ thế kỷ 17. Loài chim này được nuôi trong nhà nhưng sinh sản rất tốt. Trung bình mỗi năm một con Canary đẻ từ 4 - 5 lứa, mỗi lứa từ 4 - 5 trứng, chúng tự ấp lấy vì vậy tỷ lệ trứng nở thành công rất cao, đây là loài chim sống theo bầy đàn nên nuôi càng nhiều thì khả năng thành công cao

Thức ăn của chim là các loại hạt như: mè đen, hạt kê, hạt cải, láng (hạt Canary) cùng thực phẩm khô như bánh bít-cốt và với một ít xà lách tươi non, có thể chế biến một lần để dành trong thời gian dài. Ở Việt Nam loài này thường thấy nhất là Hoàng yến, chim hồng yến, bạch yến, Panachée (sặc sỡ nhiều màu), tiếp đến là dòng Agate và dòng Isabelle với những vệt màu sọc thanh tú như đường vân của những viên mã não, hoặc ngời vàng hoặc ửng bạc.

Hình ảnh

Phim ảnh
Nico (Rio & Rio 2): Serinus Flaviventris) (Yellow Canary)
Chuck (The Angry Birds Movie & The Angry Birds Movie 2): Serinus Canaria (Atlantic Canary) (Chim yến Đại Tây Dương)

Trò chơi điện tử
Nhân vật Chuck trong loạt game về Angry Birds của công ty Rovio Entertaiment thuộc loài Serinus Canaria (Atlantic Canary) (Chim yến Đại Tây Dương)

Tham khảo

 McDonald, Robirda, "Brats in Feathers, Keeping Canaries" ISBN 0-9730434-4-X
 Miley-Russell, Marie, "The Practical Canary Handbook, A Guide to Breeding and Keeping Canaries" (especially useful to American Singer canary owners) ISBN 1-59113-851-5

Chú thích

C
Động vật đã được thuần hóa
Chim thuần hóa
Động vật được mô tả năm 1758


title: Bukhara (tỉnh)

text:
Tỉnh Buxoro là một tỉnh nằm ở phía tây nam của Uzbekistan. Sa mạc Kyzyl-Kum chiếm một phần lớn diện tích của tỉnh. Tỉnh giáp với Turkmenistan, tỉnh Navoiy, tỉnh Qashqadaryo, một phần giáp tỉnh Xorazm, và Cộng hòa Qaraqalpaqstan. Tỉnh có diện tích 40.300 km2. Dân số được ước tính là 1.525.900 người (dữ liệu cuối năm 2005), với 71% sống ở nông thôn.

Tỉnh Buxoro được chia thành 11 huyện hành chính. Thủ phủ tỉnh là Buxoro (dân số ước tính 241.300 người vào cuối năm 2005) các thị trấn lớn khác bao gồm Alat, Karakul, Galaasiya, Gazli, Gijduvan (pop. 40.600 cuối năm 2005), Kagan (pop. 53.500, cuối 2005), Romitan, Shafirkan, và Vabkent.
Khí hậu là lục địa thường khô cằn khí hậu.

Thành phố cổ Bukhara là một di sản thế giới, nổi tiếng như một "bảo tàng sống" và một trung tâm du lịch quốc tế. Có rất nhiều di tích lịch sử và kiến trúc trong và xung quanh thành phố và các huyện lân cận.

Tỉnh Buxoro có nguồn tài nguyên thiên nhiên quan trọng, đặc biệt là khí thiên nhiên, dầu khí, than chì, bentonit, đá cẩm thạch, lưu huỳnh, đá vôi, và nguyên liệu cho xây dựng. Các hoạt động công nghiệp phát triển nhất là lọc dầu, bông, dệt may (bao gồm cả Uzbekikat), và công nghiệp nhẹ khác. Hàng thủ công truyền thống như thêu vàng, đồ gốm, và khắc đã được hồi sinh. Bukhara là trung tâm chăn nuôi cừu karakul và sản xuất của Da karakul trong Uzbekistan.

Tham khảo

Tỉnh của Uzbekistan


title: Edward VII của Anh

text:
Edward VII của Anh (Albert Edward; 9 tháng 11 năm 1841 – 6 tháng 5 năm 1910) là Quốc vương Vương quốc Anh và các quốc gia tự trị của Anh, và Hoàng đế Ấn Độ, từ 22 tháng 1 năm 1901 cho đến khi ông qua đời vào năm 1910.

Là con trai lớn của Victoria của Anh và Vương tế Albert, Edward có quan hệ bà con với khắp các hoàng gia vương thất châu Âu. Trước khi kế vị ngai vàng, ông giữ địa vị người thừa kế và mang danh hiệu Thân vương xứ Wales trong thời gian dài hơn bất kì người tiền nhiệm nào. Trong những năm trị vì lâu dài của mẹ, ông bị loại khỏi các công việc chính trị, và dành sự quan tâm cho thời trang, và những công việc nhàn hạ. Ông chu du khắp nước Anh để thực hiện các nghi lễ công chúng, và đại diện cho Anh quốc đến công du các nước khác. Chuyến đi thăm Bắc Mĩ năm 1860 và Ấn Độ năm 1875 khá thành công, mặc dù ông vẫn mất điểm trước công chúng khi bị coi một vương tử ăn chơi trác táng và có mối quan hệ không mấy tốt đẹp với mẹ mình.

Khi làm vua, Edward đóng vai trò trong công cuộc hiện đại hóa Hạm đội quốc gia Anh và tái tổ chức quân đội Anh sau Chiến tranh Boer thứ hai. Ông lập lại những nghi lễ truyền thống như hiện diện trước công chúng và mở rộng xã hội hóa trong vương thất. Ông thiết lập quan hệ tốt đẹp giữa Anh với các nước châu Âu khác, đặc biệt là Pháp, do đó ông được quần chúng gọi là "người tạo ra hòa bình", nhưng quan hệ giữa ông với cháu gọi ông bằng cậu, Đức hoàng Wilhelm II, khá tồi tệ. Thời đại Edward, kéo dài suốt những năm trị vì của Edward và mang thêm theo tên ông, trùng hợp với thời điểm bắt đầu của thế kỉ mới và dự báo trước những thay đổi đáng kể trong công nghiệp và xã hội, bao gồm sự phát triển của tua bin hơi nước và sự nổi lên của chủ nghĩa xã hội. Ông mất năm 1910 vào cao trào của cuộc khủng hoảng hiến pháp và nó được giải quyết vào năm sau với Đạo luật Nghị viện 1911, hạn chế quyền lực của Thượng viện vốn được lập ra không qua bầu cử.

Tuổi thơ và giáo dục

Edward chào đời lúc 10:48 sáng ngày 9 tháng 11 năm 1841 tại Cung điện Buckingham. Ông là con trai lớn nhất và là người con thứ hai của Victoria của Anh cùng chồng (và cũng là em họ bà) Công tử Albrecht xứ Sachsen-Coburg và Gotha. Ông được đặt tên thánh Albert Edward tại Nhà nguyện St George, Lâu đài Windsor, ngày 25 tháng 1 năm 1842. Ông mang tên Albert theo tên cha ông và tên Edward theo tên ông ngoại quá cố Vương tử Edward, Công tước xứ Kent và Strathearn. Ông được gọi là Bertie trong nội bộ vương thất trong suốt cuộc đời ông.

Là con trai lớn của người đứng đầu nước Anh, ông hiển nhiên trở thành Công tước Cornwall và Công tước Rothesay ngay khi chào đời. Là con trai của Vương tế Albert, ông cũng mang địa vị của Công tôn xứ Sachsen-Coburg và Gotha và Công tước Saxony. Ông được tấn phong Thân vương xứ Wales và Bá tước của Chester ngày 8 tháng 12 năm 1841, Bá tước của Dublin ngày 17 tháng 1 năm 1850, danh dự Hiệp sĩ Garter ngày 9 tháng 11 năm 1858, và Hiệp sĩ Thistle ngày 24 tháng 5 năm 1867. Năm 1863, ông tuyên bố từ bỏ quyền thừa kế Công quốc Sachsen-Coburg và Gotha cho em trai ông, Vương tử Alfred.

Victoria của Anh và Vương tế Albert xác định rằng vương trưởng tử nên được học trong một nền giáo dục sẽ chuẩn bị cho ông trên cương vị một vị vua lập hiến hiện đại. Khi lên bảy, Edward bắt đầu được học tập trong một chương trình giáo dục nghiêm khắc do Vương tế Albert đặt ra, và bị khá nhiều gia sư giám sát. Không như chị gái ông Victoria, Edward không nổi trội trong học tập. Ông cố gắng đáp ứng sự kì vọng của song thân, nhưng không mấy thành công. Mặc dù Edward không phải là một học sinh chuyên cần - tài năng thực sự của ông là sự quyến rũ, dễ gần và khéo xử sự — Benjamin Disraeli đã mô tả ông nắm bắt tốt, sáng dạ và cách cư xử đáng yêu. Sau khi học xong chương trình trung cấp, gia sư của ông được thay thế bằng một ủy viên chính phủ duy nhất, Robert Bruce.

Sau một chuyến du học đến Rome, diễn ra vào những tháng đầu năm 1859, ông dành cả mùa hạ năm đó học tại Đại học Edinburgh cùng với những nhân vật khác, như nhà hóa học Lyon Playfair. Tháng 10, ông trúng tuyển vào Christ Church, Oxford. Lúc này đã thoát khỏi nền giáo dục bị kềm kẹp chặt của cha mẹ, ông bắt đầu say mê nghiên cứu và vượt qua thành công các kì thi. Năm 1861, ông chuyển sang Trinity College, Cambridge, nơi ông được dày kèm môn sử bởi Charles Kingsley, Giáo sư lịch sử cấp cao. Những nỗ lực của Kingsley đem đến bảng thành tích học tập tốt nhất trong cuộc đời Edward, và Edward thực sự mong đợi những bài giảng của ông.

Thời thanh niên

Năm 1860, Edward có chuyến đi đầu tiên tới Bắc Mỹ trên tư cách người thừa kế ngôi vua Anh. Những hành xử ân cần, vui tính, tự tin và thân thiện của ông làm cho chuyến thăm đạt được thành công lớn. Ông dự khánh thành Cầu Victoria, Montreal, bắt qua sông St Lawrence, và xếp viên gạch đầu tiên xây Parliament Hill, Ottawa. Ông xem Charles Blondin chinh phục Niagara Falls từ trên cao, và dành thời gian ba ngày với Tổng thống James Buchanan tại Nhà Trắng. Buchanan cùng đi với hoàng tử đến Mount Vernon, để bày tỏ lòng tôn kính của ông trước mộ George Washington. Đám đông chào đón ông ở khắp mọi nơi. Ông đã gặp Henry Wadsworth Longfellow, Ralph Waldo Emerson và Oliver Wendell Holmes. Lần đầu tiên người ta đã cầu nguyện cho hoàng gia tại Nhà thờ Trinity, New York, kể từ năm 1776. Chuyến đi bốn tháng trên lãnh thổ Canada và Hoa Kỳ đã củng cố cho Edward lòng tự tin và tự trọng, và đem lại nhiều lợi ích về ngoại giao cho Liên hiệp Anh.

Edward hi vọng sẽ được giao trọng trách trong Quân đội Anh, nhưng mẹ ông phủ quyết không cho ông hoạt động quân sự. Ông được công nhận là đại tá vào ngày 9 tháng 11 năm 1858—trong nỗi thất vọng của ông, vì ông muốn giành công việc bằng một kì sát hạch kĩ lưỡng. Tháng 9 năm 1861, Edward được đưa đến Đức, được cho là nhằm mục đích quan sát những cuộc diễn tập quân sự, nhưng mục đích thực sự của chuyến đi là một cuộc gặp giữa ông và Công chúa Alexandra của Đan Mạch, con gái lớn của Thái tử Christian của Đan Mạch cùng vợ ông ta là Louise. Victoria và Albert đã quyết định từ lâu về hôn sự giữa Edward và Alexandra. Họ gặp nhau ở Speyer ngày 24 tháng 9 dưới sự xếp đặt của chị ông, Victoria, người đã thành hôn với thái tử nước Phổ năm 1858. Chị của Edward, làm việc này theo sự hướng dẫn của mẹ họ, đã gặp Công chúa Alexandra tại Strelitz vào tháng 6; công chúa trẻ người Đan Mạch đã gây ấn tượng lớn đối với thái tử. Edward và Alexandra thân thiết với nhau ngay từ đầu; và cuộc gặp diễn ra tốt đẹp đối với cả hai bên, và kế hoạch hôn sự tiếp tục tiến triển.

Từ thời gian này, Edward đã mang tiếng là một kẻ ăn chơi trác táng. Quyết tâm học hỏi kinh nghiệm trong quân đội, Edward tham dự diễn tập ở Ireland, trong thời gian đó ông dành ba đêm với một ả đào hát, Nellie Clifden, người này bị đem giấu vào trại của các sĩ quan đồng nghiệp. Vương tế Albert, dù đang bị bệnh, đã kinh hoảng và đến gặp Edward tại Cambridge để khiển trách. Albert mất vào tháng 12 năm 1861 chỉ hai tuần sau chuyến thăm này. Victoria không bao giờ nguôi ngoai, bà mặc đồ tang trong suốt quãng đời còn lại và đay nghiến Edward vì cái chết của cha ông. Ban đầu, bà nhìn con trai bằng ánh mắt chán ghét, cho rằng ông phù phiếm và vô trách nhiệm. Bà viết thư cho vương trưởng nữ, "Mẹ không bao giờ có thể, hay sẽ, nhìn em con mà không rùng mình."

Hôn nhân
Sau ngày trở thành góa phụ, Victoria của Anh không muốn xuất hiện trước công chúng. Không lâu sau cái chết của Vương tế Albert, bà xếp đặt cho Edward thực hiện các chuyến công du tới Trung Đông, thăm Ai Cập, Jerusalem, Damascus, Beirut và Constantinople. Chính phủ Anh muốn Edward củng cố tình hữu nghị với nhà cai trị Ai Cập, Said Pasha, để ngăn chặn người Pháp kiểm soát kênh đào Suez nếu Đế chế Ottoman sụp đổ. Đó là chuyến thăm hàng gia đầu tiên mà một nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp, Francis Bedford, được tham dự. Khi Edward trở về Anh, những sự chuẩn bị cho hôn nhân đang được tiến hành, và hoàn tất tại Laeken thuộc Bỉ ngày 9 tháng 9 năm 1862. Edward kết hôn với Alexandra tại Nhà nguyện St George, Lâu đài Windsor, ngày 10 tháng 3 năm 1863. Ông 21 tuổi, còn bà lên 18.

Cặp đôi này đã thành lập Marlborough House làm nơi cư trú của họ ở London và Sandringham House ở Norfolk làm nơi ở khi họ ẩn dật. Họ có những thú tiêu khiển xa hoa. Cuộc hôn nhân gặp sự phản đối trong suốt thể kỉ đó vì Nữ vương Victoria có một nửa dòng máu Đức, và Đan Mạch tranh chấp với Đức các lãnh thổ Schleswig và Holstein. Khi cha của Alexandra bước lên ngai vàng Đan Mạch thánh 11, 1863, Liên minh Đức đã có cơ hội tấn công và thôn tính Schleswig-Holstein. Victoria có quan tâm rằng đó là một đám cưới phù hợp cho tình hình chính trị đương thời. Sau đám cưới, bà tỏ ra lo lắng về phong cách sống của họ và cố gắng áp đặt họ trong nhiều vấn đề, bao gồm việc đặt tên cho con cái họ.

Edward có nhiều tình nhân xen vào cuộc sống hôn nhân của ông. Ông tằng tịu với đào hát Lillie Langtry; Lady Randolph Churchill (sinh ra Jennie Jerome, là mẹ của Winston Churchill); Daisy Greville, Nữ Bá tước Warwick; đào hát Sarah Bernhardt; nữ quý tộc Lady Susan Vane-Tempest; ca sĩ Hortense Schneider; ả gái điếm Giulia Beneni (được gọi là "La Barucci"); Agnes Keyser; và Alice Keppel. Ước đoán là có ít nhất là 55 cuộc tình vụng trộm. Bằng cách nào mà các mối quan hệ này kết thúc thì người ta không rõ. Edward luôn tìm cách giữ kín, nhưng điều đó không ngăn được những tin đồn trong xã hội và báo chí. Một trong những cháu cố của Alice Keppel, Camilla Parker Bowles, trở thành tình nhân và sau đó là vợ chính thức của Charles, Thân vương xứ Wales, một trong những cháu sơ của Edward. Có tin đồn rằng bà của Camilla, Sonia Keppel (chào đời tháng 5 năm 1900), là con ngoại hôn của Edward, nhưng bà "gần như chắc chắn" là con gái của George Keppel, vì bà rất giống ông ta. Edward không bao giờ thừa nhận bất kì đứa con ngoại hôn nào. Alexandra được tin là biết rõ về cái thói trăng hoa của chồng nhưng vẫn chấp nhận như vậy.

Năm 1869, Sir Charles Mordaunt, một thành viên trong Nghị viện, đe dọa sẽ cho Edward trở thành đồng bị đơn trong vụ kiện li hôn của ông ta. Cuối cùng, ông ta không làm như vậy dù Edward được triệu tập làm nhân chứng trong phiên tòa đầu năm 1870. Người ta chỉ ra rằng Edward đã đến nhà của Mordaunt trong khi Sir Charles đang ngồi họp trong Viện Thứ dân. Mặc dù không có gì nhiều hơn được chứng minh và Edward phủ nhận chuyện ngoại tình, lời đồn đoán về hành động này vẫn gây hại cho ông.

Trong những năm 1880, Edward là khách quen của các nhà thổ ở Paris, đáng kể nhất là Le Chabanais, đây coi như là công trình hàng đầu ở Paris, cái thành phố mà các nhà thổ được coi là hợp pháp. Một căn phòng có bồn tắm đôi khi được chứa đầy rượu champagne; và một thiết kế đặc biệt và tinh xảo siège d'amour (chỗ ngồi tình yêu) tạo điều kiện cho quan hệ bằng miệng thật dễ dàng và còn những hình thức quan hệ khác với hai hoặc ba người. Nó bây giờ là một hiện vật tại viện bảo tàng.

Trong khi Victoria để tang chồng, Edward là người đi đầu trong ý tưởng cho hoàng gia xuất hiện trước công chúng như chúng ta nhìn thấy họ hôm nay, điển hình như, khánh thành Thames Embankment năm 1871, Mersey Tunnel năm 1886, và Tower Bridge năm 1894— nhưng Nữ vương không cho Edward tham gia tích cực vào các hoạt động nhà nước cho đến năm 1898. Ông đã được gửi một phần quan trọng của các tài liệu chính phủ, nhưng bà không cho ông xem bản gốc. Ông thể hiện sự bực bội với mẹ ông bằng cách đứng về phía Đan Mạch trong Vấn đề Schleswig-Holstein năm 1864 (khi bà ta đứng về Đức) và trong cùng năm quấy rầy mẹ ông một lần nữa bằng cách cố gắng dự một cuộc gặp Giuseppe Garibaldi. Thủ tướng thuộc Đảng Tự do William Ewart Gladstone đã gửi cho ông các giấy tờ một cách bí mật. Từ 1886, Ngoại trưởng Lãnh chúa Rosebery các bản thông điệp của bộ Ngoại giao, và từ 1892 một vài tài liệu nội các được đến tay ông.

Năm 1870 sự ủng hộ dành cho phe Cộng hòa ở Anh tăng lên khi hoàng đế Pháp, Napoleon III, chiến bại trong Chiến tranh Pháp-Phổ và Đệ Tam Cộng hòa Pháp được thành lập. Tuy nhiên, mùa đông năm 1871, trong một lần bệnh suýt chết thì Edward đã chiếm được tình cảm của công chúng và cải thiện được quan hệ với mẹ ông. Trong khi đang cư ngụ tại Londesborough Lodge, gần Scarborough, North Yorkshire, Edward nhiễm bệnh thương hàn, căn bệnh được cho là đã dẫn đến cái chết của thân phụ ông. Sự lo lắng lớn trên khắp cả nước, và một trong số những người khách của ông (Lãnh chúa Chesterfield) chết. Sự hồi phục của Edward đã khiến mọi thứ hết căng thẳng. Các buổi lễ công cộng bao gồm Liên hoan Te Deum của Arthur Sullivan. Edward quen biết với các chính trị gia của tất cả các đảng, bao gồm những người Cộng hòa, coi họ như bạn của ông, và vì thế làm tiêu tan hết mọi ý kiến chống lại ông.

Tháng 10 năm 1875 Edward có chuyến đi đến Ấn Độ và dành thời gian 8 tháng trên tiểu lục địa này. Các cố vấn của ông đã nhận xét về cách cư xử của ông với tất cả mọi người là như nhau, không phân biệt vị trí xã hội và sắc tộc của họ. Trong thư gửi về nhà, ông đã phàn nàn về sự đối đãi của các quan chức Anh đối với người Ấn bản địa: "Bởi vì ông ta có một khuôn mặt đen và một tôn giáo khác với chúng ta, không có lý do tại sao chúng ta lại coi ông ta là một kẻ vũ phu." Do đó, Huân tước Salisbury, Bộ trưởng Ngoại giao Ấn Độ, đã ban hành chỉ đạo mới và ít nhất thống sứ đã bị đuổi khỏi chính quyền. Vào cuối chuyến đi này, Victoria của Anh được Nghị viện tôn làm Nữ hoàng Ấn Độ, một phần do kết quả khả quan từ chuyến thăm của ông.

Người thừa kế
Ông nổi tiếng trên khắp thế giới là một khuôn mẫu cho thời trang nam giới. Ông đặt ra các trào lưu thời trang vải tweed, mũ Homburg và áo vec-tông Norfolk, và làm phổ biển việc mang cà vạt đen với áo vét-tông sẫm màu, thay vì cà vạt trắng và có đuôi. Ông là người đi tiên phong trong phong cách ấn ống quần từ bên này sang bên kia trong cái được ưa thích bây giờ là vạt ngực ở phía trước và những nếp gấp đen, và được cho là đã giới thiệu áo sơ mi có cổ áo đứng lên quay xuống. Một người quá khắt khe về mặt trang phục, ông được đồn rằng đã la rầy Huân tước Salisbury vì ông này mặc quần của một người anh cả trong Trinity House với áo bành tô dành cho ủy viên Hội đồng cơ mật. Đang phải lo lắng sâu về một cuộc khủng hoảng quốc tế, Salisbury thông báo với Vuonge tử rằng đó là một buổi sáng ảm đạm, và "tâm trí của thần đang phải bị tràn phần bởi những thứ ít có quan trọng." Theo truyền thống thì một người đàn ông không cài cúc áo gille cuối cùng được cho là có ảnh hưởng đến Edward, ông được cho là đã làm như vậy vì cái vòng eo quá cỡ của ông Vòng eo của ông lên đến 48 inches (122 cm) vào thời điểm không lâu trước khi ông đăng quang. Ông đã giới thiệu thói quen ăn thịt bò nướng, khoai tây nước, nước sốt cải ngựa và yorkshire pudding vào chủ nhật, vẫn còn là một thói quen của người Anh được ưa chuộng trong bữa trưa chủ nhật.

Edward là nhà bảo trợ khoa học và nghệ thuật và ông góp ông lập nên Học viện Âm nhạc Hoàng gia. Ông thành lập học viện năm 1883 với những câu khẩu hiệu, "Tiết học không thể đứng lâu hơn ngoài lớp học ... Tôi tuyên bố cho âm nhạc rằng nó đem lại sự hợp nhất cảm giác mà tôi có nhiều mong muốn để thúc đẩy." Cùng thời điểm đó, ông ham mê cờ bạc và thể thao và là một thợ săn nhiệt tình. Ông ra lệnh cho tất cả các đồng họ tại Sandringham phải chạy trước nửa giờ để cho có nhiều thời gian săn bắn hơn. Đó là một truyền thống của Sandringham Time vẫn tiếp tục cho đến 1936, khi nó bị bãi bỏ bởi Edward VIII. Ông cũng xây một sân golf tại Windsor. Trong những năm 1870 vị vua tương lai có quan tâm đến việc nuôi ngựa và các cuộc đua ngựa. Năm 1896, chú ngựa của ông Persimmon đã giành chiến thắng trong cả Derby Stakes và St Leger Stakes. Năm 1900, anh em của Persimmon, Diamond Jubilee, đã thắng năm cuộc đua (Derby, St Leger, 2,000 Guineas Stakes, Newmarket Stakes và Eclipse Stakes) và một chú ngựa khác của Edward, Ambush II, vô địch Grand National.

Năm 1891 Edward bị lôi kéo vào vụ scandal baccarat hoàng gia, khi có thông tin rò rỉ ra là ông đã chơi bài bạc bất hợp pháp để kiếm tiền những năm trước. Vương tử bị buộc phải xuất hiện trên tư cách nhân chứng trong phiên tòa lần thứ hai khi một trong những người tham gia kiện không thành công người cùng chơi của ông ta vì vu khống ông ta gian lận. Cùng năm đó ông vướng vào một vụ xung đột cá nhân, khi Huân tước Charles Beresford đe dọa sẽ tiết lộ đời sống riêng tư của Edward lên báo chí, như một sự phản đối chống lại việc Edward can thiệp vào chuyện của Beresford với Daisy Greville, Nữ Bá tước Warwick. Tình bạn giữa hai người bị hủy hoại và họ tiếp tục đay nghiến nhau trong những năm còn lại của cuộc đời họ. Thông thường, cơn giận của Edward sẽ dịu đi trong thời gian ngắn, và "sau khi ông đã để cho chính ông đi... [ông sẽ] làm dịu vấn đề bằng sự tử tế đặc biệt".

Cuối năm 1891 con trai lớn của Edward, Albert Victor, đính hôn với Công nữ Victoria Mary xứ Teck. Chỉ vài tuần sau, đầu năm 1892, Albert Victor chết vì viêm phổi. Edward rất đau buồn. "Để mất người con trưởng của tôi", ông viết, "là một trong những tai ương mà tôi không bao giờ có thể hoàn toàn vượt qua được". Edward nói với Victoria, "[Con sẽ] dành cho cuộc sống cho nó, trong khi con không còn đặt chút giá trị cho bản thân". Albert Victor là người con trai thứ hai của Edward chết. Năm 1871, người con trai út, Alexander John, chết chỉ 24 tiếng sau khi chào đời. Edward khăng khăng đòi đặt Alexander John vào một quan tài riêng biệt với "những giọt nước mắt lăn dài trên má".

Trong một gần đến thăm Đan Mạch và đi qua Bỉ ngày 4 tháng 4 năm 1900 là mục tiêu của một nỗ lực ám sát, khi thủ phạm 15 tuổi Jean-Baptiste Sipido bắn vào ông để phản đối Chiến tranh Boer. Sipido, dù rõ ràng là có tội, nhưng được tuyên bố trắng án ở một tòa án Bỉ vì chưa đủ tuổi. Những kỉ luật không chặt chẽ của nhà chức trách Bỉ, cùng với sự ghê tởm của người Anh về những tội ác của người Bỉ ở Congo, đã làm xấu đi mối quan hệ vốn đã không mấy êm đẹp giữa Vương quốc Anh với Lục địa. Tuy nhiên, trong 10 năm tiếp theo, Edward cư xử nhã nhặn và hợp lòng dân, và cũng vì ông biết dùng mối quan hệ dây mơ rễ má giữa các thành viên trong các hoàng gia vương thất, nên đã giúp được cho người Anh trong khối liên minh ở châu Âu.

Lên ngôi

Victoria của Anh qua đời vào ngày 22 tháng 1 năm 1901, Edward đã trở thành Danh sách quân chủ Anh thống nhất, Hoàng đế Ấn Độ, và thêm một sự đổi mới, là Vua của các thuộc địa Anh. Ông chọn Vương hiệu của ông là Edward VII, thay vì Albert Edward— cái tên mà mẹ ông có ý cho ông sử dụng - tuyên bố rằng ông không muốn "đánh giá thấp tên của Albert" và thu nhỏ thân phận của cha ông với "tên cần được đứng một mình". Chữ số VII thường được bỏ qua ở Scotland, thậm chí trong nhà thờ nhà nước, trong sự chống đối những vị vua Edward trước là những vị vua Anh đã "bị loại trừ khỏi Scotland bằng các trận chiến". J. B. Priestley nhớ lại, "Tôi chỉ là một đứa trẻ khi ông kế nhiệm Victoria năm 1901, nhưng tôi có thể làm chứng cho sự nổi tiếng phi thường của ông. Trong thực tế ông là vị vua Anh được lòng dân nhất tôi đã được biết từ những năm 1660."

Ông tặng ngôi nhà của song thân ông, Osborne thuộc Đảo Wight, cho quốc gia và tiếp tục sống ở nhà riêng tại Sandringham. Ông có thể đủ điều kiện để được coi là cao thượng; thư ký riêng của ông, Sir Francis Knollys, tuyên bố rằng ông là người thừa kế đầu tiên lên ngai vàng có sự uy tín. Tài chính của Edward được quản lý bởi Sir Dighton Probyn, Comptroller of the Household (quản gia), và được giúp ích từ những người bạn tài chính người Do Thái của Edward, như Ernest Cassel, Maurice de Hirsch và gia đình Rothschild. Vào thời điểm phong trào bài Do Thái phát triển trên diện rộng, Edward đã gặp phải nhiều lời chỉ trích công khai vì thân thiện với người Do Thái.

Lễ đăng quang của Edward theo kế hoạch ban đầu sẽ diễn ra ngày 26 tháng 6, nhưng hai ngày trước đó 24 tháng 6, ông được chẩn đoán mắc viêm ruột thừa. Viêm ruột thừa thường không được điều trị bằng phẫu thuật vì dẫn tới tỉ lệ tử vong khá cao, nhưng sự phát triển trong kĩ thuật gây mê và sát trùng trong khoảng 50 năm trước đó khiến cho ca phẫu thuật đảm bảo tính an toàn hơn. Sir Frederick Treves, với sự ủng hộ của Huân tước Lister, thực hiện ca mổ và tháo ra khoảng 1 phanh (0,57 lít) mủ từ áp xe qua một vết rạch nhỏ (xuyên qua độ dày 4,5 inch của tường bụng và mỡ bụng); kết quả này cho thấy sự may mắn căn nguyên không phải do ung thư. Hai tuần sau, có tuyên bố rằng nhà vua đã qua cơn nguy kịch. Treves được thưởng bằng hàm nam tước (mà Edward đã xếp đặt trước ca mổ) và phẫu thuật ruột thừa trở thành liệu pháp phổ biến trong y học. Edward được trao vương miện tại Tu viện Westminster ngày 9 tháng 8 năm 1902 bởi Tổng Giám mục Canterbury, Frederick Temple, đã 80 tuổi, người đã chết chỉ bốn tháng sau đó.

Edward tân trang lại các cung điện hoàng gia, giới thiệu lại những nghi lễ truyền thống, như Khai trương Tòa nhà Quốc hội, thứ bị quên lãng dưới thời mẹ ông, và thành lập các huân chương mới, chẳng hạn như Huân chương Merit, để ghi nhận những đóng góp trong lĩnh vực khoa học nghệ thuật. Năm 1902, Shah của Ba Tư, Mozzafar-al-Din, đến thăm Anh để mong nhận được vinh dự Hiệp sĩ Garter. Edward từ chối trao danh hiệu này cho Shah vì danh hiệu này mang ý nghĩ là phần trưởng cá nhân của ông và Ngoại trưởng, Huân tước Lansdowne, đã hứa với Shah mà không có sự đồng ý của ông. Edward cũng phản đối phong tặng một người Hồi giáo danh hiệu thuộc Ki-tô giáo, huân chương hiệp sĩ. Sự từ chối của ông làm phá hỏng những nỗ lực của người Anh nhằm gây ảnh hưởng lên Ba Tư, nhưng Edward bực bội với những nỗ lực của các bộ trưởng của ông nhằm giảm quyền lực truyền thống của nhà vua. Cuối cùng, ông đã nghĩ lại và phía Anh gửi một đại sứ đặc biệt đến gặp Shah trao danh hiệu Hiệp sĩ Garter vào năm sau.

"Người bác của châu Âu"

Là vua, những ảnh hưởng chính của Edward là trong vấn đề ngoại giao và hải quân, quân sự. Thông thạo tiếng Pháp và tiếng Đức, ông thực hiện nhiều chuyến công du nước ngoài, và dự ngày lễ hằng năm ở Biarritz và Marienbad. Một trong những chuyến thăm chính thức quan trọng nhất của ông là chuyến đi Pháp tháng 5 năm 1903 theo lời mời của Tổng thống Émile Loubet. Tiếp đó là chuyến thăm đức Giáo hoàng ở Rome, chuyến đi này giúp tạo không khí thoải mái trong quan hệ Anh Pháp với Entente Cordiale, một thỏa thuận phân chia thuộc địa tại Bắc Phi giữa Anh và Pháp, và loại bỏ nguy cơ về một cuộc chiến tranh trong tương lai giữa hai nước. Entente được thỏa thuận giữa ngoại trưởng Pháp, Théophile Delcassé, và Ngoại trưởng Anh, Huân tước Lansdowne. Được ký ở Luân Đôn ngày 8 tháng 4 năm 1904 giữa Lansdowne và đại swus Pháp Paul Cambon, thỏa thuận này đánh dấu kết thúc một thế kỉ đối đầu giữa Anh và Pháp tại châu Âu, và tạo nên đối trọng đối với sự phát triển mạnh mẽ của Đế quốc Đức và đồng minh, Áo-Hung.

Edward có quan hệ bà con gần với các vị quân chủ châu Âu khác và do đó được mang danh hiệu "bác của châu Âu". Hoàng đế Wilhelm II là con chị gái ông; Nga hoàng Nikolai II là cháu rể ông; Vương hậu Victoria Eugenia của Tây Ban Nha, Vương thái tử phi Margaret của Thụy Điển, Vương thái tử phi Marie của Romania, Vương thái tử phi Sophia của Hi Lạp, và Hoàng hậu Alexandra của Đế quốc Nga là cháu gái ông; Haakon VII của Na Uy là cháu rể và con rể ông; Frederick VIII của Đan Mạch và Georgios I của Hy Lạp là em rể ông; Albert I của Bỉ, Ferdinand của Bulgaria, và Carlos I và Manuel II của Bồ Đào Nha là anh em họ của ông. Tuy nhiên, có một người bà con mà Edward không ưa: Wilhelm II. Mối quan hệ tồi tệ giữa Edward với cháu ông làm trầm trọng thêm những căng thẳng trong quan hệ giữa Đức với Anh.

Tháng 4 năm 1908, trong thời gian Edward nghỉ dưỡng ở Biarritz, ông đã chấp thuận đơn từ chức của Thủ tướng Anh Sir Henry Campbell-Bannerman. Theo như thường lệ, Edward đề nghị người kế nhiệm Campbell-Bannerman, H. H. Asquith, đến Biarritz để làm thủ tục hôn tay. Asquith tuân theo, nhưng dư luận chỉ trích hành động của nhà vua khi bổ nhiệm Thủ tướng tại nước ngoài thay vì trở về Anh. Tháng 6 năm 1908, Edward trở thành vị vua đương nhiệm đầu tiên của Anh đến thăm Đế quốc Nga, mặc dù ông từng từ chối đi năm 1906, khi quan hệ Anh-Nga trở nên căng thẳng bởi hậu quả của Chiến tranh Nga-Nhật, biến cố ngân hàng Dogger, và việc Nga hoàng giải thể Duma. Thăng trước đó, Edward đã đến thăm các nước Bắc Âu, trở thành vị vua Anh đầu tiên đến thăm Thụy Điển.

Quan điểm chính trị

Khi là Thân vương xứ Wales, Edward đã phá vỡ tiền lệ hiến pháp một cách công khai khi bỏ phiếu cho phe Gladstone trong Dự luật đại diện cho người dân (1884) trong Thượng viện. Về những vấn đề khác ông khá bảo thủ: ví dụ như ông không ủng hộ quyển bầu cử của phụ nữ, mặc dù ông đã đề nghị cải cách xã hội Octavia Hill đáp ứng nhu cầu nhà ở cho giai cấp công nhân. Ông cũng phản đối Ireland tự trí, thay vào đó ưu tiên chế độ quân chủ kép.

Khi là Vương thái tử, ông có quan hệ gần gữi và tôn trọng với người mà mẹ ông ghét cay ghét đắng, W. E. Gladstone. Nhưng con trai Gladstone, Bộ trưởng Nội vụ Herbert Gladstone, làm nhà vua tức giận khi lập kế hoạch cho phép các linh mục Công giáo Roma mặc lễ phục thực hiện các nghi lễ tôn bánh thánh trên đường phố Luân Đôn, và với việc bổ nhiệm hai phụ nữ, Lady Frances Balfour và Mrs H. J. Tennant, phục vụ trong một Ủy ban Hoàng gia trong việc cải cách luật li hôn – Edward nghĩ rằng việc li dị không thể thảo luận với "tính nhạy cảm hoặc thậm chí lịch sự" trước những phụ nữ. Người viết tiểu sử của Edward Philip Magnus giả thuyết rằng Gladstone có thể đã trở thành mũi khâu vắt cho sự phát cáu của nhà vua với cả Chính phủ Tự do. Gladstone bị sa thải trong cuộc cải tổ vào năm sau và nhà vua đồng ý, với một ít miễn cưỡng, bổ nhiệm ông ta làm Tổng đốc Nam Phi.

Edward tự mình tham gia vào rất nhiều cuộc thảo luận về vấn đề cải cách quân đội, điều trở nên cấp thiết với thất bại trong Chiến tranh Boer. Ông ủng hộ tái thiết lại bộ tư lệnh quân đội, lập ra quân địa phương, và quyết định gửi một đội quân viễn chinh giúp Pháp trong cuộc chiến tranh với người Đức. Những cải cách Hải quân hoàng gia cũng được đề xuất, một phần là do số lượng ước đoán của hải quân ngày càng tăng, và vì sự xuất hiện của một đe dọa chiến lược mới, Hải quân đế quốc Đức. Cuối cùng một tranh chấp phát sinh giữa Đô đốc Huân tước Charles Beresford, người ủng hộ gia tăng chi phí và triển khai quân rộng rãi, và Đại thần Hải vụ thứ nhất Sir John Fisher, người đề xuất tiết kiệm một cách hiệu quả, tháo dỡ những tàu cũ, và tổ chức lại Hải quân hoàng gia dựa vào các tàu ngư lôi cho việc phòng vệ đất liền và hỗ trợ bởi loại tàu dreadnought mới.

Nhà vua hỗ trợ Fisher, một phần vì ông không ưa Beresford, và cuối cùng Beresford bị sa thảo. Beresford tiếp tục chiến dịch ngoài hải quân của ông ta và Fisher cuối cùng tuyên bố từ chức cuối năm 1909, mặc dù phần lớn các chính sách của ông ta vẫn được giữ lại. Nhà vua có liên quan mật thiết trong việc bổ nhiệm người thay thế Fisher vì mối hận thù giữa Fisher-Beresford chia rẽ công việc, và rất ít nhân vật không nằm về phe nào là Sir Arthur Knyvet Wilson, đã nghỉ hưu năm 1907. Wilson trở lại làm việc trong tư thế miễn cưỡng, nhưng Edward thuyết phục được ông ta, và Wilson trở thành Hải vụ đại thần thứ nhất ngày 25 tháng 1 năm 1910.

Edward hiếm khi quan tâm đến chính trị, dù cho quan điểm của ông trong một vài vấn đề trong thời điểm đó có xu hướng tự do. Trong thời gian cai trị ông cho việc dùng từ nigger là "đáng hổ thẹn" mặc dù nó về sau trở thành từ ngữ công cộng. Năm 1904, trong lúc diễn ra hội nghị thượng đỉnh Anh - Đức tại Kiel giữa Wilhelm II và Edward, Wilhelm lưu ý đến cuộc chiến tranh Nga-Nhật đang diễn ra và nó sẽ bắt đầu "Yellow Peril", thứ ông gọi là "mối hiểm họa lớn nhất đang đe dọa ... Thiên Chúa giáo và nền văn minh châu Âu. Nếu người Nga phải cắt đất, các chủng tộc da vàng, trong thời gian 20 năm, sẽ có mặt ở Moskva và Posen". Wilhelm tiếp tục chỉ trích các chính khách Anh vì đã giúp Nhật chống Nga, bảo rằng người Anh đã dính vào "dòng giống phản bội". Để đáp lại, Edward nói rằng ông "không thấy điều đó. Người Nhật là một dân tộc thông minh, dũng cảm và hào hiệp, tương đối văn minh cũng như người châu Âu, mà chỉ khác nhau bởi màu da mà thôi".

Edward sống trong một cuộc sống xa hoa hơn rất nhiều những thần dân của ông. Tuy nhiên, mối quan hệ của ông với tất cả mọi người thuộc mọi tầng lớp xã hội và sự chỉ trích mạnh mẽ của ông với những thành kiến là một số thứ giúp làm dịu bớt căng thẳng với phe Cộng hòa và mâu thuẫn giai cấp trong suốt triều đại ông.

Khủng hoảng hiến pháp

Trong những năm cuối đời, Edward bị cuốn vào một cuộc khủng hoảng hiến pháp khi phe Bảo thủ chiếm thế đa số ở Thượng viện từ chối thông qua "Ngân quỹ của người dân" theo đề xuất của chính phủ thuộc Đảng Tự do của Thủ tướng H. H. Asquith. Kết quả của cuộc khủng hoảng này – sau cái chết của Edward – là loại bỏ quyền phủ quyết của Thượng viện.

Nhà vua không hài lòng với việc đảng Tự do công kích các khanh tướng, trong đó có một bài phát biểu mang tính bút chiến của David Lloyd George tại Limehouse. Thành viên nội các Winston Churchill công khai yêu cầu một cuộc tuyển cử, vì điều này Asquith phải xin lỗi cố vấn của nhà vua Huân tước Knollys và khiển trách Churchill trong cuộc họp nội các. Edward đã quá chán nản với những luận điệu đấu tranh giai cấp – mặc dù Asquith nói với ông rằng phe ác ý đã chỉ nhận tiếng xấu trong First Home Rule Bill năm 1886 – nhà vua đã giới thiệu con trai mình cho Bộ trưởng Ngoại giao về Chiến tranh Richard Haldane là "nhà vua cuối cùng của Anh". Sau khi chú ngựa của nhà vua Minoru vô địch Derby ngày 26 tháng 7 năm 1909, ông trở lại trường đua ngựa vào ngày hôm sau, và cười khi một người hét lên: "Ngay bây giờ, Hoàng thượng. Ngài đã thắng ở Derby. Trở về nhà và giải tán Nghị viện đẫm máu này!"

Nhà vua kêu gọi những nhà lãnh đạo phe Bảo thủ Arthur Balfour và Huân tước Lansdowne thông qua dự luật Ngân sách, một nỗ lực vô ích. Huân tước Esher đã từng khuyên can ông nhưng ông không theo, vì Victoria của Anh đã giúp dàn xếp thỏa thuận giữa hai viện trong vụ bãi bỏ ở Ireland năm 1869 và Đạo luật Cải cách thứ ba 1884. Tuy nhiên, theo lời khuyên của Asquith, ông không quyết định tổ chức cuộc bầu cử (tại lúc đó, để phán xét từ cuộc bầu cử gần đây, họ đã có thher giành được ghế) như một sự báo ơn mà làm như vậy.

Dự luật Tài chính được thông qua bởi Hạ viện ngày 5 tháng 11 năm 1909 nhưng bị Thượng viện bác đi ngày 30 tháng 11, thay vào đó họ thông qua một nghị quyết của Huân tước Landsdowne tuyên bố rằng họ có quyền bác bỏ dự luận vì nó thiếu sự ủy nhiệm của cử tri. Nhà vua thấy khó chịu vì những nỗ lực của ông để thúc đẩy thông qua dự luật ngân sách được mọi người biết đến và cấm cố vấn của ông Huân tước Knollys, một khanh tướng tích cực của đảng Tự do, bỏ phiếu cho dự luật, dù cho Knollys đã cho thấy rằng điều này sẽ là thích hợp để cho thấy mong muốn của hoàng gia là thấy ngân sách được thông qua. Tháng 12 năm 1909, một đề xuất bổ nhiệm các khanh tướng (cho người Tự do vào Thượng viện) hoặc cho Thủ tướng quyền làm như vậy bị coi là "quá đà" bởi Knollys, ông nghĩ rằng Nhà vua nên thoái vị còn hơn là chấp thuận như vậy.

Cuộc tuyển cử tháng 1 năm 1910 đã bị chi phối bởi cuộc thỏa thuận về quyền loại bỏ quyền phủ quyết của Thượng viện. Trong suốt chiến dịch bầu cử Lloyd George nói về "bảo đảm" và Asquith "che chở" rằng điều đó cần thiết trước khi hình thành một chính phủ Tự do khác, nhưng nhà vua thông náo với Asquith rằng ông sẽ không sẵn sàng tấn phong thêm khanh tướng cho đến sau khi cuộc bầu cử thứ hai. Balfour sẵn sàng thành lập chính phủ Bảo thủ, nhưng khuyên nhà vua hứa không tấn phong khanh tướng cho đến khi ông thấy bất kì điều khoản nào của hiến pháp sửa đổi được đề xuất. Trong chiến dịch lãnh đạo phe Bảo thủ Walter Long đã đề nghị Knollys chấp nhận tuyên bố rằng nhà vua không ủng hộ Ireland tự trị, nhưng Knollys từ chối với lý do nó không thích hợp vì cái nhìn của quần chúng đối với quốc vương.

Kết quả cuộc bầu cử là Nghị viện treo, với một chính phủ Tự do phụ thuộc vào sự ủng hộ của đảng lớn thứ ba, dân tộc Ireland. Nhà vua đề nghị một thỏa hiệp theo đó chỉ có 50 khanh tướng từ mỗi bên được phép bỏ phiếu, điều này cũng sẽ khắc phục được tình trạng chiếm ưu thế của đảng Bảo thủ trong Thượng viện, nhưng Huân tước Crewe, Lãnh đạo phe Tự do trong Thượng viện, khuyên rằng điều này sẽ làm giảm sự độc lập của Thượng viện vì chỉ có những khanh tướng trung thành với Đảng của mình được chọn để bỏ phiếu. Áp lực để loại bỏ quyền phủ quyết của Thượng viện đến từ các nghị sĩ dân tộc Ireland, họ muốn loại bỏ nguy cơ các khanh tướng ngăn chặn dự luật Ireland tự trị sau này. Họ đe dọa sẽ bỏ phiếu chống lại Dự luật trừ phi theo phương kế của họ (một nỗ lực của Lloyd George để thắng những người ủng hộ bằng cách sửa đội đổi bổn phận whisky đã bị bỏ rơi vì Nội các cảm thấyddieuef này sẽ tính lại Ngân sách quá nhiều). Asquith bấy giờ tiết lộ rằng không có "sự bảo hộ" cho việc tấn phong khanh tướng. Nội các từ chức và để lại vị trí cho Balfour thử thành lập một chính phủ Bảo thủ.

Tuyên ngôn từ ngôi vua của Edward ngày 21 tháng 2 đã nhắc tới việc giới thiệu các biện pháp hạn chế quyền phủ quyền của Thượng viện, nhưng Asquith chua thêm cụm từ "theo ý kiến của các cố vấn của quả nhân" nên nhà vua có thể thấy khoảng cách của chính ông đến kế hoach lập pháp.

Hạ viện thông qua nghị quyết ngày 14 tháng 4 tạo cơ sở cho Đạo luật Nghị viện: loại bỏ quyền phủ quyết của Thượng viện, thay thế quyền phủ quyết của họ trong các đạo luật khác bằng quyền trì hoãn, và giảm nhiệm kì của Quốc hội từ 7 xuống 5 năm (nhà vua có vẻ là muốn 4 năm)). Nhưng trong cuộc tranh luận Asquith nói ẩn ý rằng – để đảm bảo sự ủng hộ của các nghị sĩ dân tộc – thì ông đề nghị Nhà Vua phá vỡ bế tắc "trong Nghị viện kia" (tức là trái với ý muốn ban đầu của Edward là có một cuộc bầu cử thứ hai). Dự luật Tài chính được thông qua bởi cả Lưỡng viện vào tháng 4.

Đến tháng 4 trong Cung điện có một cuộc nói chuyện bí mật với Balfour và Tổng Giám mục Canterbury, những người đều khuyên rằng phe Tự do không có đủ quyền hạn để yêu cầu tấn phong khanh tướng. Nhà vua nghĩ rằng toàn bộ các đề xuất "đơn giản chỉ là kinh tởm" và chính phủ là "trong tay của Redmond & Co". Huân tước Crewe công khai tuyên bố ý muốn của chính phủ tấn phong khanh tướng phải được coi là "lời khuyên của chính phủ" (điều mà theo quy ước, các quốc vương phải tuân thủ) dù Huân tước Esher lập luận rằng quốc vương được cho quyền cực đoan để giải tán chính phủ còn hơn là nghe họ "tư vấn". Cái nhìn của Esher được coi là "lỗi thời và vô ích".

Qua đời

Edward có thói quen hút hai mươi điếu thuốc lá và mười hai điếu xì gà mỗi ngày. Năm 1907, ông mắc phải căn bệnh ung thư biểu mô tế bào đáy nhưng đã được chữa khỏi bằng Radium. Đến những tháng cuối đời, ông mắc bệnh viêm phế quản ngày càng nặng. Ông bị mất ý thức tạm thời trong chuyến thăm Berlin tháng 2 năm 1909. Tháng 3 năm 1910, khi đang ở Biarritz ông đổ bệnh. Ông vẫn ở đó để trị bệnh, trong khi ở Asquith đang cố gắng thông qua dự luật Tài chính. Căn bệnh ngày càng nặng của nhà vua đã không được báo về Anh và ông bị chỉ trích vì ở tại Pháp trong khi tình hình chính trị căng thẳng. Ngày 27 tháng 4 ông trở về Cung điện Buckingham, vẫn bị viêm phế quản nặng. Alexandra trở về sau chuyến thăm hoàng đệ, Vua George I của Hi Lạp, ở Corfu một tuần sau đó, ngày 5 tháng 5.

Ngày sôm sau, nhà vua bị hành hạ bởi những cơm đau tim liên tiếp, nhưng từ chối đi ngủ, bảo, "Không, Quả nhân sẽ không từ bỏ; Quả nhân sẽ tiến lên; Quả nhân sẽ cố gắng tới cùng." Giữa lúc ông sắp ngất đi, con trai ông Thân vương xứ Wales (không lâu sau trở thành Vua George V) nói với ông rằng con ngựa của mình đã giành chiến thắng tại Trường đua ngựa Kempton Park. Ông trả lời: "Quả nhân đã nghe nói về nó. Quả nhân rất vui mừng." Đó cũng là những lời nói cuối cùng của ông. Lúc 11:30 p.m. ông bị bất tỉnh và được đưa lên giường nằm. Ông băng hà vào 15 phút sau đó.

Hoàng hậu Alexandra từ chối di chuyển thi hài của nhà vua trong 8 ngày sau đó, dù bà cho phép một nhóm khách nhỏ bước vào phòng ông. Ngày 11 tháng 5, Nhà vua quá cố được mặc vương phục và đặt trong quan tài gỗ sồi lớn, nó được đưa đi vào ngày 14 tháng 5 đến phòng chính, nơi nó được đậy nắp lại theo nghi thức, với bốn vệ binh đứng ở bốn góc quan tài. Mặc dù thời gian đã trôi qua lâu từ khi ông mất, Alexandra nhận xét rằng di thể nhà vua vẫn được "bảo quản tuyệt vời". Sáng ngày 17 tháng 5, chiếc quan tài được đặt lên một chiếc xe ngựa và được những con ngựa đen đưa tới Hội trường Westminster, nơi nhà vua mới và gia đình đang đứng ở đó. Sau một nghi lễ ngắn, các thành viên hoàng tộc rời đi, và hội trường được mở cho công chúng; hơn 400,000 đến xem quan tài trong hai ngày tiếp theo.

Theo như Barbara Tuchman nhận xét trong The Guns of August, tang lễ của ông, tổ chức ngày 20 tháng 5 năm 1910, đánh dấu "cuộc tụ họp lớn nhất của gia đình hoàng gia và tất cả các tầng lớp tập hợp vào một nơi, của hình thức này, lần cuối cùng." Một chuyến xe lửa vận chuyển quan tài của nhà vua từ Luân Đôn tới lâu đài Windsor, nơi Edward VII được an táng tại nhà nguyện St George.

Di sản

Trước khi kế vị ngai vàng, Edward là nắm giữ ngôi vị người thừa kế lâu nhất trong lịch sử Anh. Ông bị vượt mặt bởi cháu sơ Charles, Thân vương xứ Wales, ngày 20 tháng 4 năm 2011. Danh hiệu Thân vương xứ Wales không được tự động trao cho người kế tự; nó được tấn phong bởi quốc vương đương nhiệm tại thời điểm mà ông ta (hay bà ta) chọn lựa. Edward là người nắm giữ tước hiệu này lâu nhất; ông là Thân vương xứ Wales đến 59 năm. Charles được tấn phong danh hiệu này năm 1958.

Là quốc vương, Edward VII đã chứng minh ông thành ông hơn bất cứ dự kiến nào, nhưng ông đã bước qua tuổi trung niên khi lên cầm quyền. Trong thời gian trị vì ngắn ngủi, ông đảm bảo cho vương tử thứ hai và cũng là người thừa kế, George V, có sự chuẩn bị tốt hơn khi bước lên ngai vàng. Người đương thời miêu tả mối quan hệ giữa họ giống những người anh em hơn là cha với con trai, và với cái chết của Edward, George viết trong nhật ký rằng ông đã mất đi "người bạn tốt nhất và người cha tốt nhất ... Trẫm không bao giờ có lời cáu gắt với ông ấy trong suốt đời trẫm. Trẫm đau lòng và tràn ngập trong nỗi thương tiếc".

Edward được công nhận là vị vua lập hiến thực sự đầu tiên của Anh quốc và là vị vua cuối cùng sử dụng quyền lực chính trị. Mặc dù được ca ngợi là "người tạo ra hòa bình", ông lo sợ cháu trai ông, Hoàng đế Đức Wilhelm II, sẽ đưa châu Âu vào một cuộc chiến tranh. Bốn năm sau cái chết của Edward, Chiến tranh thế giới thứ nhất nổ ra. Ông đã hỗ trợ những cải cách trong hải quân và góp phần bảo đảm Liên minh tay ba Anh, Pháp, Nga; cũng như mối quan hệ giữa ông với đại gia đình của mình. Theo những hoang tưởng của Hoàng đế Đức, là người đổ lỗi gây ra chiến tranh cho Edward. Việc xuất bản cuốn tiểu sử của Edward đã bị chính tác giả của nó, Sidney Lee, trì hoãn, vì lo sợ rằng những người tuyên truyền bên Đức sẽ dựa trên tài liệu này mà miêu tả Edward như một kẻ hiếu chiến chống Đức. Lee cũng bị cản trở bởi sự hủy hoại các tư liệu cá nhân của Edward; Edward đã truyền rằng tất cả thư từ của ông cần được đốt cháy hết khi ông qua đời. Cuốn tiểu sử sau đó có thể xây dựng một hình ảnh đẹp hơn thực tế của Edward bằng cách sử dụng một số tài liệu và các nguồn không có giá trị.

Edward nhận nhiều lời chỉ trích vì lối sống buông thả, nhưng ông cũng nhận được nhiều lời khen cho cách xử sự nhã nhặn và thái độ tuyệt vời; cùng kĩ năng ngoại giao của ông. Cháu nội ông Edward VIII viết, "chiếc bật lửa của ông ... che mờ một việc rằng ông có cả cái nhìn thấu đáo và sự ảnh hưởng." "Ông đắm chìm trong những thú vui nhưng ông cũng có ý thức thực sự với nhiệm vụ", theo J. B. Priestley. Huân tước Esher viết rằng Edward là "tử tế và phóng khoáng và không phải không đàng hoàng – nhưng quá cảm tính con người".

Tước hiệu, tước vị, danh hiệu và cờ hiệu

Tước hiệu và tước vị
 9 Tháng 11 – 8 Tháng 12 1841: Công tước Cornwall và Rothesay Điện hạ
 8 Tháng 12 1841 – 22 tháng 1 năm 1901: Thân vương xứ Wales Điện hạ
 22 tháng 1 năm 1901 – 6 tháng 5 năm 1910: Quốc vương Bệ hạ

Danh hiệu
Ở Anh
8 Tháng 12 1841: Hiệp sĩ Garter
25 Tháng 6 1861: Knight Companion of the Hiệp sĩ the Star of India
12 tháng 2 năm 1863: Fellow of the Royal Society
8 Tháng 12 1863: Thành viên of the Privy Council của Liên hiệp Anh và Ireland
10 tháng 2 năm 1865: Knight Grand Cross of the Hiệp sĩ the Bath
28 tháng 3 năm 1866: Knight Grand Commander of the Hiệp sĩ the Star of India
24 tháng 5 năm 1867: Hiệp sĩ Hiệp sĩ the Thistle
18 tháng 3 năm 1868: Hiệp sĩ Hiệp sĩ St Patrick
21 tháng 4 năm 1868: Thành viên Hội đồng cơ mật Ireland
30 tháng 5 năm 1877: Knight Grand Cross of the Hiệp sĩ St Michael and St George
21 Tháng 6 1887: Knight Grand Commander of the Hiệp sĩ the Indian Empire
6 tháng 5 năm 1896: Knight Grand Cross of the Royal Victorian Order
22 Tháng 6 1897: Great Master of the Hiệp sĩ the Bath

Ở nước khác

tháng 5 năm 1852: Hiệp sĩ Hiệp sĩ the Golden Fleece của Tây Ban Nha
tháng 3 năm 1859: Knight Grand Cross of the Hiệp sĩ the Tower and Sword của Bồ Đào Nha
tháng 3 năm 1863: Grand Officer of the Legion of Honour của Pháp
27 Tháng 9 1864: Hiệp sĩ Hiệp sĩ the Seraphim của Thụy Điển.
13 Tháng 6 1867: Grand Cross of the Hiệp sĩ Saint Stephen of Hungary
1869: Hiệp sĩ Hiệp sĩ the Black Eagle của Phổ
tháng 1 năm 1874: Hiệp sĩ St Andrew của Nga
8 Tháng 10 1874: Grand Cross of the Hiệp sĩ St Olav của Na Uy
tháng 5 năm 1876: Knight Grand Cross of the Hiệp sĩ Charles III của Tây Ban Nha
Tháng 9 1901: Grand Commander of the Hiệp sĩ the Dannebrog of Denmark
9 Tháng 10 1901: Grand Cross of the Hiệp sĩ the Star of Ethiopia
13 Tháng 6 1902: Collar of the Hiệp sĩ the Chrysanthemum của Nhật Bản
Tháng 6 1902: Hiệp sĩ the Hanedan-i-Ali-Osman of the Ottoman Empire
Hiệp sĩ Sovereign Military Hiệp sĩ Malta
Hiệp sĩ St John của Đức
Hiệp sĩ Elephant của Đan Mạch
 Hiệp sĩ St Hubert của Bavaria
 Hiệp sĩ the Southern Cross của Brazil
Hiệp sĩ the White Elephant của Siam
Hiệp sĩ the Annunciation của Italy

Chức vụ danh hiệu ở nước ngoài
1870: Đại tá danh dự của Trung đoàn khinh kị binh (Đan Mạch)
1883: Field Marshal (Generalfeldmarschall) của quân Đức
5 tháng 2 năm 1901: Đại tá danh dự thứ 27 (King Edward's) Trung đoàn Dragoons ở Kiev
26 Tháng 6 1902: Đô đốc hạm đội (Großadmiral) à la suite của Hải quân đế quốc Đức
Honorary Captain General of the Spanish Army
Đại tá danh dự của Hải quân Tây Ban Nha
Colonel-in-Chief of the Blücher Hussar Regiment
Colonel-in-Chief 1st Guards Dragoons "Queen of Great Britain and Ireland"
Honorary Colonel of the Infantry Regiment "Zamora" No. 8 (Tây Ban Nha)

Cờ hiệu

Hậu duệ

Gia phả

<center>

Xem thêm
 Gia trang của Vua Edward VII và Hoàng hậu Alexandra
 Thế vận hội mùa hè 1908, do ông khai mạc

Chú thích

Nguồn tham khảo

Danh sách nguồn

 Matthew, H. C. G. (Tháng 9 2004; online edition tháng 5 năm 2006) "Edward VII (1841–1910)", Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, , retrieved 24 Tháng 6 2009

Xem thêm

Liên kết ngoài

 Macaulay, James (editor) (1889). Speeches and addresses of H. R. H. the Prince of Wales: 1863–1888 Luân Đôn: Murray.

|-

Sinh năm 1841
Mất năm 1910
Sĩ quan kị binh hoàng gia lần thứ 10
Tử vong do viêm phế quản
Công tước xứ Cornwall
Công tước xứ Rothesay
Hoàng đế Ấn Độ
Ngườu đứng đầu nhà nước Canada
Người đứng đầu nhà nước New Zealand
Nhà Saxe-Coburg và Gotha (Vương quốc Anh)
Hiệp sĩ St Patrick
Hiệp sĩ Garter
Hiệp sĩ Golden Fleece
Hiệp sĩ Thistle
Thành viên Hội đồng Cơ mật Ireland
Thành viên Hội đồng Cơ mật của Liên hiệp Anh và Ireland
Vua của Australia
Vua Anh
Người liên quan đến Đại học quốc gia Hoàng gia dành cho người mù
Người Westminster
Vương tử Liên hiệp Anh
Vương tử Anh
Vương tử
Hoàng tử
Thân vương xứ Wales
Quân vương Tin Lành
Thống chế Anh
Người nhận danh hiệu Hiệp sĩ St. Andrew
Người nhận danh hiệu Hiệp sĩ the Black Eagle
Người nhận danh hiệu hoàng gia Hiệp sĩ Kalākaua
An tang tại nhà nguyện George, Lâu đài Windsor
Bài viết kèm video clips
Người được nhận Huân chương lông cừu vàng Tây Ban Nha
Người nhận Huân chương Đại bàng trắng (Nga)


title: Précieux

text:
Précieux là một xã trong tỉnh Loire miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Loire

Tham khảo

Xã của Loire


title: Giáo hoàng Anastasiô III

text:
Anastasiô III (Latinh: Anastasius III) là vị giáo hoàng thứ 120 của Giáo hội Công giáo. Theo niên giám tòa thánh năm 1806 thì ông đắc cử Giáo hoàng năm 911 và ở ngôi Giáo hoàng trong 2 năm 2 tháng. Niên giám tòa thánh năm 2003 xác định đó là từ tháng 4 năm 911 cho tới tháng 6 năm 903.

Giáo hoàng Anastasius sinh tại Rôma. Ông là người đạo đức. Trong suốt triều Giáo hoàng của ông diễn ra một cuộc trở lại Kitô giáo của người Norman, nhóm người này định cư ở khu vực phía bắc của nước Pháp và khu vực này mang tên Normandie từ danh xưng của họ.

Ông không thực hiện được gì nhiều, do tình hình nội bộ bất ổn. Anastasius III chịu đau khổ vì áp lực của vua Berengarius I. Có thể ông chết vì bị đầu độc. Ông được mai táng trong Vương cung thánh đường Thánh Phê rô xưa.

Chú thích

Tham khảo

 265 Đức Giáo hoàng, Thiên Hựu Nguyễn Thành Thống, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, xuất bản tháng 5 năm 2009.
 Các vị Giáo hoàng của giáo hội toàn cầu, hội đồng giám mục Việt Nam
 Tóm lược tiểu sử các Đức Giáo hoàng, Đà Nẵng 2003,Jos. TVT chuyển ngữ từ Tiếng Anh.

A
Mất năm 913
Sinh thế kỷ 9
Giáo hoàng người Ý


title: Le Gault-Saint-Denis

text:
Le Gault-Saint-Denis  là một xã thuộc tỉnh Eure-et-Loir trong vùng Centre-Val de Loire ở bắc trung bộ nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 139 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Gaultsaintdenis


title: Plötzkau

text:
Plötzkau là một đô thị thuộc huyện Salzland, bang Saxony-Anhalt, Đức.

Tham khảo


title: Limonius auripilis

text:
Limonius auripilis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Say miêu tả khoa học năm 1823.

Chú thích

Tham khảo

Limonius


title: Tetrigus fleutiauxi

text:
Tetrigus fleutiauxi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Van Zwaluwenburg miêu tả khoa học năm 1933.

Chú thích

Tham khảo

Tetrigus


title: Ochosternus

text:
Ochosternus là một chi bọ cánh cứng trong họ
Elateridae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1863 bởi Candèze.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Ochosternus canalensis Fleutiaux, 1891
 Ochosternus cribriceps Fauvel, 1904
 Ochosternus dubius Fleutiaux, 1891
 Ochosternus gigas Candèze, 1882
 Ochosternus howensis Lea, 1929
 Ochosternus montrouzei Fleutiaux, 1891
 Ochosternus norfolcensis Lea, 1929
 Ochosternus pacificus Fauvel, 1904
 Ochosternus potensis (Montrouzier, 1860)
 Ochosternus punctiger Fleutiaux, 1891
 Ochosternus zealandicus (White, 1846)

Chú thích

Tham khảo

Ampedini


title: Smaragdina volkovitshi

text:
Smaragdina volkovitshi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Lopatin miêu tả khoa học năm 2004.

Chú thích

Tham khảo

Smaragdina


title: Đàm Quốc Sư

text:
Đàm Quốc Sư tên thật là Đàm Công Hiệu (sinh 1652 –mất 1721) tự là Mai Hiên, thuỵ là Trung Vỹ người làng Hương Mạc (còn gọi là làng Me), nay là phường Hương Mạc, thành phố Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh.

Ông thi đỗ Sĩ Vọng được bổ làm quan, ông vừa làm quan, vừa dạy học, nổi tiếng thanh liêm, tài cao, học rộng. Ôn được tiến cửa vào triều dạy Chúa Trịnh Cường và đảm nhiệm nhiều trọng trách khác.
Năm 1720, khi về trí sĩ ông được triều Lê phong Lễ Bộ Thượng Thư, Thiếu Bảo Quốc Lão Nghĩa Quân Công nên ông còn được gọi là Đàm Quốc Sư (Quốc Sư là thầy dạy học cho Hoàng Thái Tử và các Hoàng Tử).
Nghe tin ông ốm nặng, Chúa Trịnh Cường thường xuyên về thăm ông. Hiểu rõ bệnh tình, gia cảnh và ý nguyện của thầy, Trịnh Cường cho chuyển ngôi nhà giảng đường ở Vương phủ về dựng lại tại quê thầy.
Khi ông tạ thế, Triều đình đã miễn trào trong 3 ngày để chịu tang ông. Còn Trịnh Cường thì về tận làng Me để lo tang lễ thầy rất mực chu đáo, trọng thể.
Từ đó ngôi nhà giảng đường xưa trở thành đền thờ Đàm Quốc Sư.
Hiện nay di tích vẫn còn ở Làng Me, quận Từ Sơn và được nhà nước Việt Nam công nhận như một di tích lịch sử phải được bảo vệ và trùng tu.

Tham khảo

Sinh năm 1652
Mất năm 1721
Người Bắc Ninh


title: Kỷ nguyên quark

text:
Trong vật lý vũ trụ học, kỷ nguyên quark là thời điểm được cho rằng xảy ra trong khoảng 10−12 đến 10−6 giây sau sự kiện kiến tạo vũ trụ bởi Vụ Nổ Lớn, khi mà vũ trụ được lấp đầy bởi quark-gluon plasma. Khi đó, các tương tác cơ bản (hấp dẫn, điện từ, mạnh và yếu) đã tồn tại nhưng nhiệt độ lúc đó còn quá cao để các hạt quark có thể liên kết với nhau tạo thành các hạt hadron.

Tham khảo

Physics 175: Stars and Galazies - The Big Bang, Matter and Energy; Ithaca College, New York

Lịch sử vũ trụ
Vũ trụ học vật lý
Vụ Nổ Lớn


title: Seravezza

text:
Seravezza là một đô thị và thị xã của Ý. Đô thị này thuộc tỉnh Lucca trong vùng Toscana. Seravezza có diện tích km2, dân số theo ước tính năm 2005 của Viện thống kê quốc gia Ý là người.
Các đơn vị dân cư:
Đô thị Seravezza giáp với các đô thị:

Tham khảo

Đô thị tỉnh Lucca


title: Vũ Kiệt

text:
Vũ Kiệt (chữ Hán: 武傑,1452 - ?), người xã Yên Việt, huyện Siêu Loại, Kinh Bắc (nay là thôn Cửu Yên thuộc xã Ngũ Thái, thị xã Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh), đỗ đầu đệ nhất giáp tiến sĩ cập đệ (Trạng nguyên) khoa tháng tư, Nhâm Thìn, Hồng Đức năm thứ 3 (1472), đời Lê Thánh Tông cùng Nguyễn Toàn An, Vương Khắc Thuật đỗ đệ nhất giáp tiến sĩ cập đệ; bọn Vũ Đức Khang 7 người đỗ đệ nhị giáp tiến sĩ xuất thân; bọn Chử Phong 16 người đỗ đệ tam giáp đồng tiến sĩ xuất thân. Do ngôi làng quê ông có tên Nôm là làng Vít nên dân gian quen gọi Vũ Kiệt là Trạng Vít (Trạng làng Vít).

Khoa thi này cũng là khoa đầu tiên định lệ tư cánh của tiến sĩ:
 Đệ nhất giáp, người đỗ thứ nhất cho chánh lục phẩm, 8 tư; người đỗ thứ nhì cho tòng lục phẩm, 7 tư; người đỗ thứ ba cho chánh thất phẩm, 6 tư, đều được ban chữ "Tiến sĩ cập đệ".
 Đệ nhị giáp, cho tòng thất phẩm 5 tư; được ban chữ "Tiến sĩ xuất thân".
 Đệ tam giáp cho chánh bát phẩm, 5 tư; được ban chữ "Đồng tiến sĩ xuất thân".

Nếu vào Hàn lâm viện thì được gia 1 cấp; nếu bổ làm Giám sát ngự sử hay Tri huyện thì giữ nguyên phẩm cũ mà bổ.

Vũ Kiệt làm quan tới Hàn lâm viện thị thư, Tả thị lang kiêm Đông các hiệu thư.

Hiện nay, 4 thôn được được gọi là Vít gồm: Vít Cửu Yên hay Vít Ngoại(thôn Cửu Yên); Vít Bùi(Bùi Xá); Vít Cờ(Tứ Cờ) 3 thôn này thuộc xã Ngũ Thái và Vít Nội (thôn Yên Nhuế nay thuộc xã Nguyệt Đức). Tương truyền Trạng nguyên Vũ Kiệt có bốn người con, Trạng Vũ Kiệt ở cùng người con trai út tại làng Vít Nội và hiện nay đình làng Vít Nội thờ thần hoàng làng là Trạng Vũ Kiệt. Hiện 4 thôn, khi mở hội đình làng đều mời nhau tham dự biểu thị cho tình cảm anh em. Việc xác định Trạng Vũ Kiệt sinh tại làng Cửu Yên còn ý kiến khác nhau.

Ghi chú

Liên kết ngoài

Người Bắc Ninh
Quan lại nhà Lê sơ


title: Galerupipla

text:
Galerupipla là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1936 bởi Maulik.

Các loài
Chi này gồm các loài:
 Galerupipla brunnea (Maulik, 1936)

Chú thích

Tham khảo

Galerucini


title: 694

text:
Năm 694 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 694


title: Maurea alertae

text:
Maurea alertae là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Calliostomatidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

 Powell A. W. B., New Zealand Mollusca, William Collins Publishers Ltd, Auckland, New Zealand 1979 ISBN 0-00-216906-1
 Dell, R. K. (1990). Antarctic Mollusca with special reference to the fauna of the Ross Sea. Bulletin of the Royal Society of New Zealand, Wellington 27: 1–311 page(s): 92
 Marshall, 1995. A revision of the recent Calliostoma species of New Zealand (Mollusca:Gastropoda:Trochoidea). The Nautilus 108(4):83-127

A
Động vật chân bụng New Zealand


title: Trichilia triacantha

text:
Trichilia triacantha (Bariaco) là một loài thực vật thuộc họ Meliaceae. Đây là loài đặc hữu của Puerto Rico. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Trichilia triacantha. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Liên kết ngoài

Thực vật Puerto Rico
Trichilia


title: Nomada munakatai

text:
Nomada munakatai là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Tsuneki mô tả khoa học năm 1973.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1973


title: Dendropoma nebulosum

text:
Dendropoma nebulosum là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Vermetidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Dendropoma


title: Orothalassodes

text:
Orothalassodes là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae. Các loài trong chi này được tìm thấy chủ yếu ở Đông Nam Á.

Các loài
 Orothalassodes absimilis (Warren)
 Orothalassodes aptifimbria (Prout)
 Orothalassodes curiosa (Swinhoe, 1902)
 Orothalassodes falsaria (Prout, 1912)
 Orothalassodes floccosa (Prout, 1917)
 Orothalassodes glabrosa Holloway, 1996
 Orothalassodes hypocrites (Prout, 1912)
 Orothalassodes leucoceraea (Prout, 1925)
 Orothalassodes leucospilota (Moore)
 Orothalassodes luculentus (Inoue, 2006)
 Orothalassodes masuii (Inoue, 2006)
 Orothalassodes mirificus (Inoue, 2006)
 Orothalassodes pantascia (West, 1930)
 Orothalassodes pervulgatus (Inoue, 2005)
 Orothalassodes philippinus (Inoue, 2006)
 Orothalassodes retaka (Holloway, 1996)
 Orothalassodes simplex (Warren)
 Orothalassodes vivida (Prout)

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hemitheini
Thalassodini


title: Ed Rendell

text:
Edward Gene "Ed" Rendell (sinh 5 tháng 1 năm 1944) nguyên là Thống đốc thứ 45 của tiểu bang Pennsylvania. Rendell, một thành viên của Đảng Dân chủ, được bầu làm Thống đốc Pennsylvania vào năm 2002, và nhiệm kỳ bắt đầu từ 21 tháng 1 năm 2003. Ông hiện là thành viên của Ủy ban chấp hành Hiệp hội Dân chủ Thống đốc, và cũng là Tổng Chủ tịch Ủy ban Quốc gia Dân chủ trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2000. Rendell cũng là một nhà phân tích bóng đá trên Comcast SportsNet Postgame của Eagles Live, tổ chức bởi Michael Barkann.

Từ năm 2008 đến năm 2009, Thống đốc Rendell là Chủ tịch Hiệp hội Thống đốc Quốc gia. Ông kết hôn với Marjorie Rendell, một thẩm phán liên bang Hoa Kỳ Toà phúc thẩm. Rendell cũng là một giảng viên của Viện Fels của Chính phủ tại Đại học Pennsylvania, và chủ tịch của đội Pennsylvania Foundation.

Tham khảo

Thống đốc Pennsylvania
Sinh năm 1944
Nhân vật còn sống


title: Austrolimnophila chrysorrhoea

text:
Austrolimnophila chrysorrhoea là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Austrolimnophila
Limoniidae ở vùng Australasia


title: (43905) 1995 WC1

text:
{{DISPLAYTITLE:(43905) 1995 WC1}}

(43905) 1995 WC1 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Seiji Ueda và Hiroshi Kaneda ở Kushiro, Hokkaidō, Nhật Bản, ngày 16 tháng 11 năm 1995.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 43001–44000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1995
Được phát hiện bởi Hiroshi Kaneda
Được phát hiện bởi Seiji Ueda
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Telmatobius timens

text:
Telmatobius timens là một loài ếch thuộc họ Leptodactylidae.
Loài này có ở Bolivia và Peru.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao, và sông ngòi.

Chú thích

Tham khảo
 Stuart, S.N. 2006. Telmatobius timens. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Telmatobius
Động vật lưỡng cư Bolivia
Động vật lưỡng cư Peru
Động vật lưỡng cư Andes
Động vật được mô tả năm 2005
Loài cực kỳ nguy cấp


title: Santo-Pietro-di-Tenda

text:
Santo-Pietro-di-Tenda  là một xã ở tỉnh Haute-Corse trên đảo Corse, Pháp. Xã này có diện tích 2 km², dân số năm 1999 là 335 người.

Xem thêm
Thị trấn của tỉnh Haute-Corse

Tham khảo
 Santo-Pietro-di-Tenda Pictures
 INSEE commune file

Santopietroditenda


title: Tetrathemis ruwensoriensis

text:
Tetrathemis ruwensoriensis là một loài chuồn chuồn ngô thuộc họ Libellulidae. Nó là loài đặc hữu của Uganda. Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông. Nó bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Clausnitzer, V. 2005. Tetrathemis ruwensoriensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Động vật Uganda
Tetrathemis
Động vật đặc hữu Uganda


title: Caloptilia leucothoes

text:
Caloptilia leucothoes là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Loài này được tìm thấy ở Nhật Bản (Hokkaidō, Honshū, Kyūshū), vùng Viễn Đông Nga và Hàn Quốc.

Sải cánh dài 8,2–11 mm.
Ấu trùng ăn các loài Leucothoe grayana, Menziesia pentandra và Rhododendron, bao gồm Rhododendron albrechti, Rhododendron dauricum, Rhododendron dilatatum và Rhododendron reticulatum. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Caloptilia


title: Oechsen

text:
Oechsen là một đô thị trong huyện Wartburg ở bang Thüringen, Đức. Đô thị này có diện tích 12,49 km².

Tham khảo


title: Phan Đỉnh Tân

text:
Phan Đỉnh Tân (chữ Hán: 潘鼎新, Pan Dingxin; 1828-1888), tự Cầm Hiên (琴轩), là một nhân vật chính trị, quân sự thời nhà Thanh. Phan chính là người chỉ huy quân Thanh đánh bại quân Pháp tại trận Lạng Sơn (1885).

Xuất thân văn cử
Phan nguyên quán ở Quảng Hàn, Lư Giang, An Huy, sau chuyển cư đến Tam Hà, Phì Tây. Năm Đạo Quang 29 (1849), Phan thi đỗ Cử nhân khi mới 21 tuổi, năm sau được bổ dụng vào Quốc sử quán.

Trấn áp Thái Bình, Niệp quân
Khi Thái Bình Thiên Quốc nổi lên, Phan về quê chiêu mộ dân binh, tham gia trấn áp Thái Bình, được Tăng Quốc Phiên chú ý. Năm Đồng Trị nguyên niên (1862), Phan được thự Giang Tô thường trấn thông hải đạo, sau được gia thêm hàm Án sát sứ, Bố chánh sứ.

Năm Đồng Trị thứ 4 (1865), Phan được bổ đến Sơn Đông, soái lĩnh quân triều trấn áp Niệp quân. Sau được triều đình bổ nhiệm làm Sơn Đông Bố chánh sứ. Năm Đồng Trị 13 (1874), được thụ Vân Nam Bố chánh sứ. Năm Quang Tự thứ 2 (1876), được thăng Tuần phủ. Tuy nhiên, Phan có xung đột với Tổng đốc Lưu Trường Hựu, vì vậy không lâu sau bị điều trở lại kinh thành chờ bổ dụng.

Chiến tranh Pháp-Thanh
Mặc dù Hòa ước Giáp Tuất 1874 cho phép tàu thuyền Pháp đi thám hiểm các dòng sông, nhưng tới những năm đầu 1880, quân Cờ đen của Lưu Vĩnh Phúc tiếp tục quấy nhiễu và cản trở các thương gia Pháp. Hệ quả là chính quyền Pháp phái một lực lượng viễn chinh nhỏ với nhiệm vụ quét sạch quân Cờ đen khỏi vùng đồng bằng sông Hồng. Quân Pháp nhanh chóng đánh chiếm thành Hà Nội và chuẩn bị tiễu trừ các lực lượng quân sự chống đối họ, bao gồm quân của triều đình Huế do Phò mã Hoàng Kế Viêm quản lĩnh và quân Cờ đen của Lưu Vĩnh Phúc. Nhà Thanh vốn luôn phản đối sự hiện diện của Pháp trên Bắc kỳ liền bắt đầu chuẩn bị chiến tranh. Lấy cớ tiễu trừ thổ phỉ, quân đội Vân Nam và Lưỡng Quảng (Quảng Đông và Quảng Tây) được điều động tiến sát về biên giới, sẵn sàng vượt biên giới tiến sang Bắc kỳ. Nhà Thanh cũng hạ lệnh cho hải đội Quảng Đông, gồm 20 thuyền tiến vào hải phận của Việt Nam để thị uy. Tới ngày 17 tháng 6 năm 1882, quân Thanh từ Vân Nam do Tạ Kính Bưu, Đường Cảnh Tùng chỉ huy vượt biên giới tràn sang Bắc Việt, đóng ở Bắc Ninh và ở Sơn Tây, có quan bố chính Quảng Tây là Từ Diên Húc đem quân sang tiếp ứng, phối hợp với các lực lượng tiền tiêu đã đồn trú tại Bắc Việt từ tháng 8 năm 1881, để hỗ trợ cho quân Nam của Hoàng Kế Viêm và quân Cờ đen của Lưu Vĩnh Phúc. Tháng 9 năm 1883, Phan được triều đình bổ làm Hồ Nam Tuần phủ, phụ trách bố phòng. Một năm sau, Phan kiêm chức Quảng Tây tuần phủ, đốc suất quân Lưỡng Quảng tại Bắc Kỳ.

Phan đưa quân đóng tại Lạng Sơn, liên tục tập kích quân Pháp, ban đầu thu được ít nhiều thắng lợi. Tuy nhiên, nhà Thanh bấy giờ không chủ trương tấn công triệt để, phái chủ trương nghị hòa thắng thế. Thậm chí, Lý Hồng Chương còn mật lệnh cho Phan Đỉnh Tân là "Chiến thắng bất đạo, chiến bại tắc thối", khiến quân Thanh tại Bắc Kỳ chỉ lo phòng thủ, dần rơi vào thế bị động.

Năm 1885, quân Pháp vây Lạng Sơn, quân Thanh buộc phải rút lui. Phan tấu về triều tự thỉnh tội, triều đình cho được đái tội lập công. Tháng 2 năm đó, Phan lệnh cho Dương Ngọc Khoa　trấn thủ Trấn Nam quan, còn mình đích thân trấn thủ Hải Thôn. Không lâu sau, Pháp tấn công Trấn Nam quan, trấn thủ Dương Ngọc Khoa, Trấn Nam quan thất thủ. Phan đốc suất quân Thanh tìm cách đoạt lại Trấn Nam quan, đẩy quân Pháp lùi về Văn Uyên, bản thân Phan cũng bị thương. Sau đó, quân Pháp tấn công Long Châu; Phan còn lệnh cho quân Hoài Ngạc, liên tục tập kích quân Pháp, đẩy lui quân Pháp, sau đó lệnh cho Phùng Tử Tài và Tô Nguyên Xuân tăng cường quân trú phòng.

Tháng 3 năm 1885, 3.000 quân Pháp từ Bắc Ninh tiến lên Lạng Sơn, sau đó tìm cách tấn công Long Châu. Phan hội với chư tướng, lệnh cho các cánh quân tấn công quân Pháp, chiếm lại được Văn Uyên, Lạng Sơn. Tuy nhiên, do trái với chủ trương nghị hòa của Thanh đình, Phan bị cách chức và bị triệu hồi về kinh.

Trở về cố hương
Năm Quang Tự 14 (1888), triều đình phục hàm lại cho Phan Đỉnh Tân. Không lâu sau, do vết thương cũ tái phát, Phan qua đời tại quê nhà tại Lư Giang, thọ 61 tuổi.

Chú thích

Tham khảo

Nhân vật quân sự nhà Thanh
Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Sơn Đông
Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Vân Nam
Chính khách từ Hợp Phì
Võ tướng nhà Thanh


title: Cosenza

text:
Cosenza là một thành phố và comune  ở tỉnh Cosenza trong vùng Calabria miền nam nước Ý.
Đây là tỉnh lỵ tỉnh Cosenza. Đô thị Cosenza có diện tích ki lô mét vuông, dân số thời điểm năm 2009 là 70.000 người còn tính cả khu vực thành thị xung quanh thì dân số là 260.000 người. Thành phố nằm ở độ cao 238 mét trên mực nước biển trong một thung lũng giữa cao nguyên La Sila và dãy núi ven biển. Phố cổ, nơi có một tòa lâu đài, dốc xuống phía sông Crathis còn phố mới nằm về phía bắc.
Thành phó nằm ở nơi hợp lưu của hai con sông Busento và Crathis. Đô thị này có các đơn vị dân cư (frazioni) sau: Borgo Partenope, Donnici, Sant'Ippolito.

Tham khảo

Đô thị tỉnh Cosenza
Consenza
Thành phố của Ý


title: Phyllonorycter caryaealbella

text:
Phyllonorycter caryaealbella là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Hoa Kỳ (bao gồm Georgia, Kentucky, Wisconsin và Florida).

Sải cánh dài khoảng 5 mm.

Ấu trùng ăn Carya illinoinensis và Carya ovata. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Phyllonorycter


title: Spincourt

text:
Spincourt là một commune thuộc tỉnh Meuse trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Meuse

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Meuse


title: Nucella canaliculata

text:
Nucella canaliculata, tên tiếng Anh: Channelled Dog Winkle, là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả
Kích thước vỏ ốc khoảng 25 mm và 53 mm

Phân bố
Loài này phân bố ở Thái Bình Dương từ quần đảo Aleut tới California

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 Gastropods.com: Nucella canaliculata; truy cập: 2 tháng 12 năm 2010

Nucella


title: Salares

text:
Salares là một đô thị trong tỉnh Málaga, cộng đồng tự trị Andalusia Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là 11 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là 214 người với mật độ 59,4 người/km². Đô thị này có cự ly 58 km so với tỉnh lỵ Málaga.

Tham khảo

Đô thị ở Málaga


title: Rembertów

text:
Rembertów là một quận của thành phố Warzasawa, thủ đô Ba Lan. Trong giai đoạn 1939 và 1957, đây là một thị xã riêng biệt nhưng dã được chuyển thành một phần của quận Praga Południe. Giai đoạn 1994 và 2002 nó được lập thành một công xã của Warszawa-Rembertów. Thập niên 1940, đây là nơi đặt nhà tù đầu tiên của Đức Quốc xã và sau đó là của Liên Xô.

Hơn 30% diện tích quận này là rừng, một phần diện tích của quận là Khu bảo tồn rừng Kawęczyn.

Rembertów có Học viện quốc phòng (Ba Lan) được thành lập năm 1947 với tên Học viện Tổng tham mưu (Akademia Sztabu Głównego).

Xem thêm
 Cuộc tấn công trại NKVD Camp ở Rembertów

Tham khảo

Quận của Warszaawa
Quận của Warszawa


title: Trevignano Romano

text:
Trevignano Romano là một đô thị Ý. Dân số đô thị này là 5000 người, diện tích là 39 km2. Trevignano nằm bên hồ Bracciano, cách Roma 47 km. Đô thị này có tòa lâu đài xây dựng vào khoảng năm 1200 theo lệnh giáo hoàng Innocent III, và sau này được Orsini gia cố.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức

Đô thị tỉnh Roma
Đô thị Thành phố trung tâm Thủ đô Roma
Lâu đài Ý


title: 1766

text:
Năm 1766 (số La Mã: MDCCLXVI) là một năm thường bắt đầu vào thứ Tư trong lịch Gregory (hoặc một năm thường bắt đầu vào Chủ Nhật của lịch Julius chậm hơn 11 ngày).

Sự kiện

Sinh
3 tháng 1: Nguyễn Du, nhà thơ Việt Nam

Mất
 14 tháng 7: Kế Hoàng Hậu Ô Lạp Na Lạp thị: là một phi tần rất được sủng ái của Càn Long. Nhưng sau chuyến du hành Nam tuần, bà lại bị thất sủng một cách đột ngột. Đây được coi là một bí ẩn lớn trong lịch sử Đại Thanh.

Tham khảo

Năm 1766


title: Alexander Hamilton

text:
Alexander Hamilton (11 tháng 1 năm 1757 hoặc 1755 – 12 tháng 7 năm 1804) là một sĩ quan quân đội, luật sư, chính trị gia, chuyên gia tài chính người Mỹ. Ông là một nhà lập quốc Hoa Kỳ và là Bộ trưởng Ngân khố đầu tiên, người đã thiết lập hệ thống tài chính - ngân hàng, đặt nền móng cho nền kinh tế Mỹ, khi trở thành Bộ trưởng Ngân khố ông mới 32 tuổi. Ông là một trong những luật sư lập hiến đầu tiên của Mỹ, là một lãnh đạo trong Hội nghị Lập hiến Hoa Kỳ năm 1787.

Năm 1787, Hamilton cùng James Madison và John Jay soạn thảo tập Luận cương Chủ nghĩa Liên bang (The Federalist Papers), mục đích nhằm để thúc đẩy việc phê chuẩn Hiến pháp Hoa Kỳ. Đây là vài câu trong đoạn mở đầu của Luận văn Liên bang số 1 (Federalist No. 1)
Có thể nhận thấy rằng người dân của đất nước này có quyền định đoạt một vấn đề rất quan trọng [...] chính là liệu các xã hội loài người có thể thiết lập một chính phủ tốt bằng việc suy xét và chọn lựa hay không, hay liệu họ mãi mãi phải dựa vào may rủi và vũ lực vì lí do thể chế chính trị. Nếu điều trên đúng thì cơn khủng hoảng mà chúng ta đang gặp phải này cũng đích thực chính là thời đại mà đã đến lúc chúng ta phải đưa ra quyết định; và bầu cử sai chính là nỗi bất hạnh chung của nhân loại.

It has been frequently remarked that it seems to have been reserved to the people of this country, by their conduct and example, to decide the important question, whether societies of men are really capable or not of establishing good government from reflection and choice, or whether they are forever destined to depend for their political constitutions on accident and force. If there be any truth in the remark, the crisis at which we are arrived may with propriety be regarded as the era in which that decision is to be made; and a wrong election of the part we shall act may, in this view, deserve to be considered as the general misfortune of mankind.

Trong thời kỳ Chiến tranh Cách mạng Mỹ, Hamilton là đại uý pháo binh, là một trợ tá về hậu cần cho tướng George Washington, chỉ huy ba tiểu đoàn trong trận chiến ở Yorktown. Dưới thời Tổng thống Washington, Hamilton trở thành Bộ trưởng Ngân khố. Trong vai trò là một Bộ trưởng Ngân khố và là bạn thân cận của Washington, Hamilton có ảnh hưởng rộng lớn các chính sách trong những năm thành lập chính phủ.

Hamilton là một trong những người thành lập Đảng Liên bang, một đảng phái chính trị đầu tiên của Mỹ. Sự nghiệp chính trị của ông đầy vinh quang nhưng rất nhiều biến cố, dù chưa bao giờ đạt đến đỉnh quyền lực, trở thành Tổng thống Mỹ, song những gì Alexander Hamilton đã làm có ảnh hưởng rộng lớn sâu sắc đến sự phát triển của Mỹ, ông là một trong ít khuôn mặt luôn được người Mỹ nhớ tới.

Hamilton chết trong một cuộc đấu súng với Phó Tổng thống Aaron Burr (Phó tổng thống thứ ba của Hoa Kỳ dưới thời Thomas Jefferson).

Xem thêm

 Đảng Liên bang (do Alexander Hamilton sáng lập)
 Nhóm lập quốc Hoa Kỳ (mà Alexander Hamilton là một thành viên)

Chú thích

Đọc thêm

Liên kết ngoài

Alexander Hamilton at MetaLibri.
famous quotes by Hamilton

Alexander Hamilton on PBS' AMERICAN EXPERIENCE
Alexander Hamilton and The Origins of Wall Street (need subscription)
Encyclopaedia Britannica, Alexander Hamilton

Hamilton's Report on Manufactures (Columbia University Press)
The Rise and Fall of Alexander Hamilton by Ian Finseth
Hamilton's Congressional biography
The New York Historical Society's Alexander Hamilton Exhibit
Alexander Hamilton: Debate over a National Bank (Feb 23 1791)
Alexander Hamilton by Henry Cabot Lodge: analysis by politician/PhD who edited AH's Works
Elizabeth Hamilton
Alexander Hamilton Quotes  ISearchQuotations
Works by Alexander Hamilton e-book version
Alexander Hamilton's Plan of Government
Hamilton College Clinton, New York Founded as Hamilton-Oneida Academy, 1793.
Creator of Modern America : Alexander Hamilton Tribute
View Alexander Hamilton Lyrics:

Bộ trưởng Ngân khố Hoa Kỳ
Thiếu tướng Lục quân Hoa Kỳ
Luật sư Mỹ
Mất năm 1804
Sinh thập niên 1750
Người Mỹ gốc Scotland
Cựu sinh viên Đại học Columbia
Người sáng lập công ty Mỹ
Người Mỹ gốc Anh


title: Lasfaillades

text:
Lasfaillades  là một xã trong tỉnh Tarn thuộc vùng Occitanie ở miền nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 750 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Tarn


title: Saint-Martin, Bas-Rhin

text:
Saint-Martin là một xã thuộc tỉnh Bas-Rhin trong vùng Grand Est đông bắc Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Bas-Rhin

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Bas-Rhin


title: Xanthochorus

text:
Xanthochorus là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Muricidae, họ ốc gai.

Các loài
Các loài thuộc chi Xanthochorus bao gồm:

 Xanthochorus buxeus (Broderip, 1833)
 Xanthochorus cassidiformis (Blainville, 1832)

Chú thích

Tham khảo

Muricidae


title: Tipula medioflava

text:
Tipula medioflava là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Người Giáy

text:
Người Giáy, còn gọi là Nhắng, Dẳng, Pâu Thìn, Pu Nà, Cùi Chu, Xạ, là một dân tộc trong số 54 dân tộc tại Việt Nam .

Người Giáy nói tiếng Bố Y, một ngôn ngữ thuộc ngữ chi Thái trong hệ ngôn ngữ Tai-Kadai.

Dân số người Giáy tại Việt Nam theo điều tra dân số năm 2019 là 67.858  người , năm 2009 là 58.617 người .

Tên gọi khác
Các tên gọi khác của người Giáy bao gồm Nhắng, Dẳng, Pâu Thìn, Pu Nả, Củi Chu, Xạ.

Người Giáy ở Lào Cai nói nhẹ nhàng, tự gọi tên dân tộc mình là Pú Dáy. Cấn Dẳng là tiếng của người Tày sống gần với người Giáy, tiếp đó là người Kinh gọi Dẳng thành Nhắng. Người Pâu Thìn, Pú Nả, Củi Chu là những nhánh khác. Xa Dìn là tiếng Quan Hỏa địa phương (Hán Việt: Nhiệt Y-热依) dùng để chỉ tên người Giáy.

Người Tày Ngạn tại huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang được xếp vào nhóm dân tộc Tày và người Nùng An ở huyện Quảng Uyên, tỉnh Cao Bằng được xếp vào dân tộc Nùng nhưng có ngôn ngữ gần với tiếng Giáy.

Người Pú Nả
Người Pú Nả hay còn gọi là Củi Chu sinh sống ở các bản Séo Sin Chải , Lò Suối Tủng, Phan Lìn, Nùng Than xã San Thàng, thị xã Lai Châu có nguồn gốc từ tỉnh Quý Châu Trung Quốc, di cư về Việt Nam cách đây từ 150 đến 200 năm. Người Pú Nả mặc trang phục như người Giáy, dùng lời hát, thơ ca, tục ngữ, đồng dao như người Giáy nhưng tiếng Pú Nả người Giáy không nghe được.

Dân số và địa bàn cư trú
Người Giáy cư trú ở Lào Cai (50 %), Hà Giang (27 %), Lai Châu (18 %) và Yên Bái (4 %). Dân số năm 1999 là 49.098 người .

Theo Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009, người Giáy ở Việt Nam có dân số 58.617 người, cư trú tại 39 trên tổng số 63 tỉnh, thành phố. Người Giáy cư trú tập trung tại các tỉnh:
Lào Cai (28.606 người, chiếm 48,8% tổng số người Giáy tại Việt Nam), Hà Giang (15.157 người, chiếm 25,9% tổng số người Giáy tại Việt Nam),
Lai Châu (11.334 người),
Yên Bái (2.329 người)

Đặc điểm kinh tế
Người Giáy làm ruộng nước là chính, rẫy chỉ là nguồn thu nhập thêm và thường cũng là chỗ chăn nuôi lợn, gà. Người Giáy nuôi nhiều trâu, ngựa, lợn, gà, vịt, có truyền thống dùng ngựa để cưỡi, thồ, dùng trâu kéo cày, kéo gỗ.

Văn hóa
Người Giáy vốn có truyện cổ, thơ ca, tục ngữ, câu đố, đồng dao v.v... Có nhiều truyện giải thích hiện tượng tự nhiên, có nhiều truyện thơ dài, có truyện kết hợp lời kể với lời hát. Dân ca phong phú, gồm nhiều loại, mỗi loại có nhiều bài, điệu khác nhau, đặc biệt các hình thức hát giao duyên nam nữ là sinh hoạt sôi nổi và hấp dẫn.

Phong tục tín ngưỡng

Đón Tết
Người Giáy cũng ăn tết theo âm lịch, trùng với Tết Nguyên Đán. Mỗi năm, sắp đến ngày tết, người Giáy làm các món bánh truyền thống như bánh bổng, bánh khảo để cúng bàn thờ tổ tiên và để ăn trong những ngày đầu năm mới.

Từ chiều 30 tết, mọi người tắm rửa sạch sẽ, thay quần áo mới chuẩn bị đón tết. Hương, nến được thắp lên và giữ liên tục không được tắt cho đến lúc lễ hóa vàng xong. Như nhiều dân tộc khác, người Giáy cũng có tục đón linh hồn tổ tiên về trước giao thừa và cúng lễ hóa vàng (những vật phẩm cúng lễ bằng giấy như quần áo, tiền, vàng mã được đốt đi) để tiễn ông bà về trời. Tuy nhiên, người Giáy có nhiều dòng họ khác nhau, lễ hóa vàng của mỗi dòng họ cũng có sự khác biệt. Chẳng hạn họ Vương (Vàng) và một số họ khác làm lễ hóa vàng vào chiều mùng 1 tháng giêng, người họ Sầm (Sần) thì phải đến tận ngày mùng 3.

Lễ xuống đồng
Lễ xuống đồng là ngày lễ quan trọng nhất trong năm, đã được truyền giữ từ đời này sang đời khác, nếu không vì lý do bất khả kháng thì năm nào cũng tổ chức. Theo quan niệm của người Giáy, ngày Thìn - tức là Rồng, làm lễ vào ngày Thìn sẽ được rồng phun mưa cho ruộng lúa tốt tươi, không bị hạn hán. Nếu ngày Thìn đầu năm trùng với ngày tết thì lễ xuống đồng sẽ lùi lại vào ngày Thìn tiếp theo.

Ngày xưa, lễ xuống đồng được tổ chức ngoài ruộng. Mỗi gia đình trong thôn sắm sửa một mâm cúng gồm thịt lợn, gà, bánh khảo, bánh bổng và hương hoa mang ra đặt ngoài đồng, nơi tổ chức lễ. Mọi người sẽ cùng thắp hương khấn vái cầu cho năm mới mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, đời sống ấm no. Ngày nay, lễ xuống đồng có sự tham gia của chính quyền địa phương.

Một nghi thức không thể thiếu trong lễ xuống đồng của người Giáy là ném còn. Trước tết khoảng một tuần, người trong thôn phân công nhau làm những quả còn bằng vải, bọc cát bên trong, to bằng nắm tay, có dây dài chừng 80 cm, trang trí nhiều màu sắc. Một cây tre thẳng, cao chừng 14m cũng được chuẩn bị từ trước tết để đến ngày Thìn đem ra đồng dựng làm cây nêu. Trên ngọn cây treo một vòng còn hình tròn rộng chừng 1m, giữa vòng còn là lỗ còn rộng gần 1 gang tay dán bằng giấy, một mặt màu đỏ tượng trưng cho mặt trời, mặt kia màu trắng (hoặc xanh) tượng trưng cho mặt trăng. Sau phần cúng mâm lễ là đến nghi thức ném còn. Những người có mặt chia nhau đứng về hai phía của vòng còn, mỗi người từ bên này sẽ cầm quả còn ném sao cho quả còn xuyên thủng lỗ còn. Người từ bên kia cũng ném theo hướng ngược lại. Khi lỗ còn bị quả còn xuyên thủng thì nghi thức ném còn kết thúc. Quả còn may mắn xuyên thủng lỗ còn sẽ được người dân nhặt đem về đặt trong hũ gạo với niềm tin sẽ mang lại no ấm cho gia đình. Không chỉ là một trò chơi thử thách kỹ năng, độ chính xác của người chơi mà là một nghi thức mang ý nghĩa phồn thực. Quả còn xuyên qua lỗ còn tượng trưng cho quan hệ tình dục, thể hiện sự âm dương giao hòa với mong muốn mọi sự tốt lành, may mắn. Vì thế, quả còn cứ được tung lên cho đến khi xuyên thủng được lỗ còn mới thôi. Nếu ném tất cả các quả còn mà lỗ còn vẫn chưa thủng, người ta phải buộc dây vào hòn đá thay quả còn, thậm chí dùng súng bắn.

Hôn nhân gia đình
Theo phong tục Giáy, trong các gia đình vị thế nổi bật là người chồng, người cha. Con cái lấy họ theo cha. Nhà trai chủ động việc cưới xin, sau lễ cưới, cô dâu về ở cùng gia đình nhà chồng, tuy vậy việc ở rể cũng là phổ biến. Trước kia người Giáy có tục "kéo vợ". Đó là trường hợp cô gái và gia đình cô ta đồng ý nhưng nhà trai không đủ tiền của để cưới hỏi đường hoàng, chàng trai phải tổ chức "kéo vợ".

Phụ nữ Giáy khi mang thai phải kiêng cữ và cúng cầu mong sinh nở yên lành. Dịp đứa bé đầy tháng, có lễ trình báo với tổ tiên và cầu xin tổ tiên phù hộ. Tên, ngày tháng năm sinh của mỗi người được thầy cúng ghi vào miếng vải đỏ, sẽ dùng để so tuổi khi tính chuyện cưới xin và chọn giờ trong việc làm nhà cửa, đám ma của chính người đó.

Nhà cửa
Nhóm Giáy vùng Hà Giang, Cao Bằng ở nhà sàn. Nhóm Giáy vùng Lào Cai, Lai Châu ở nhà đất. Nhưng qua tài liệu văn học dân gian thì người Giáy vốn ở nhà sàn. Hiện nay người Giáy ở nhà đất vẫn còn dựng một sàn trước cửa để sử dụng. Nhà sàn hay nhà đất, gian giữa đều là nơi trang nghiêm: đặt bàn thờ tổ tiên, tiếp khách. Buồng các cặp vợ chồng trong gia đình quay ở các gian bên. Phụ nữ không nằm gian giữa. Bếp thường đặt ở gian bên; nay có nhiều nơi đã làm nhà để đun nấu riêng.

Trang phục
Trang phục Giáy được chọn chủ yếu là ở trang phục nữ với loại áo ngắn xẻ nách viền cổ trang trí đậm nét. Một số tộc người ở nước ta (phía bắc) có mặc loại áo xẻ nách (thường là áo dài), số áo ngắn loại này không nhiều như người Nùng... Tuy nhiên đây là loại áo với kỹ thuật "xẻ nách" và phong cách trang trí ở đường viền cổ, tuy không cầu kỳ nhưng là một sắc thái riêng cho loại áo này về kỹ thuật và mỹ thuật.

Trang phục nam
Nam mặc áo cánh xẻ ngực, cổ tròn, đứng, cài cúc vải. Áo thường có ba túi, hai túi dưới, một túi trên bên phải. Thân áo hơi ngắn, màu chàm. Nam mặc quần ống đứng (rộng 35 – 40 cm), cạp to bản, không dũng dây cút mà chỉ vận vào người. Trước đây nam giới thường quấn khăn trên đầu. Có nhóm nam cũng mặc áo xẻ nách.

Trang phục nữ
Phụ nữ Giáy phổ biến mặc loại áo ngắn xẻ nách. Đây là loại áo ngắn trùm kín mông, xẻ nách phải, ống tay rộng. Cổ áo đường viền xẻ nách từ vai trái sang phải được viền và trang trí vải khác màu (thường là tương phản với nền áo) cũng như ở hai vai, giữa cánh tay và cửa tay. Cũng có loại áo như trên nhưng lại để chàm hoặc trắng nguyên không trang trí. Áo mặc trong là loại áo cánh ngắn cộc tay, xẻ ngực, cổ tròn thấp và có hai túi dưới. Áo xẻ nách cài cúc vải được tết cẩn thận với nhiều loại đẹp mắt. Phụ nữ Giáy thường đội khăn quấn thành nhiều kiểu khác nhau, cổ đeo vòng bạc. Nhóm Giáy Lào Cai, Lai Châu mặc quần chàm ngắn đến mắt cá chân, ống rộng. Tóc vấn theo kiểu vành khăn và thường đeo túi vải thêu hoa văn phổ biến ở đáy túi là hình răng chó. Phổ biến đi loại giày vải thêu hoa văn nhiều loại.

Những người Giáy có danh tiếng

Tham khảo

Xem thêm
 Danh sách ngôn ngữ
 Danh sách các nước theo ngôn ngữ nói

Liên kết ngoài


title: Hydropsyche autolykos

text:
Hydropsyche autolykos là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Hydropsyche


title: Freycenet-la-Cuche

text:
Freycenet-la-Cuche là một xã thuộc tỉnh Haute-Loire nam trung bộ nước Pháp. Xã  nằm ở khu vực có độ cao trung bình 1170 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Freycenetlacuche