Sự hình thành và tiến hóa của Hệ Mặt Trời bắt đầu từ cách đây khoảng 4,6 tỷ năm với sự suy sụp hấp dẫn của một phần nhỏ của một đám mây phân tử khổng lồ. Hầu hết khối lượng suy sụp tích tụ ở trung tâm, tạo nên Mặt Trời, trong khi phần còn lại dẹt ra hình thành một đĩa đám mây bụi tiền hành tinh tiến hóa dần thành các hành tinh, mặt trăng, tiểu hành tinh và các tiểu thiên thể khác trong Hệ Mặt Trời.

Mô hình giả thuyết tinh vân được chấp thuận rộng rãi này do Emanuel Swedenborg, Immanuel Kant và Pierre-Simon Laplace đề ra từ thế kỉ 18. Lý thuyết về sự hình thành Hệ Mặt Trời đã phát triển liên tục nhờ kết quả của tiến bộ trong nhiều lĩnh vực khác nhau bao gồm thiên văn học, vật lý học, địa chất học và khoa học hành tinh. Từ buổi bình minh của Thời đại Không gian, mô hình này đã chịu nhiều thử thách và nó được hiệu chỉnh nhiều lần để thích ứng những phát hiện mới.

Hệ Mặt Trời đã tiến hóa đáng kể từ dạng ban đầu của nó. Nhiều Mặt trăng được hình thành từ các đĩa khí và bụi quay xung quanh các hành tinh, trong khi một số khác sinh ra độc lập nhưng về sau bị bắt vào quỹ đạo của hành tinh. Một số khác nữa, như Mặt Trăng của Trái Đất, có thể là kết quả của những vụ va chạm khổng lồ. Va chạm thiên thể xảy ra thường xuyên cho tới tận ngày nay và đóng vai trò trung tâm trong sự tiến hóa của Hệ Mặt Trời. Vị trí các hành tinh thường xuyên thay đổi và hiện tượng dịch chuyển hành tinh này được cho là thiết yếu trong sự tiến hóa giai đoạn đầu của Hệ Mặt Trời.

Trong khoảng 5 tỷ năm tới, Mặt Trời sẽ nguội dần và nở ra nhiều lần kích thước hiện tại (trở thành một sao khổng lồ đỏ), trước khi lớp ngoài của nó tách ra trở thành một tinh vân hành tinh và để lại một tàn tích sao, tức sao lùn trắng. Trong tương lai xa, hấp dẫn từ các ngôi sao băng qua sẽ từ từ tước mất các hành tinh của Mặt Trời. Một số sẽ bị hủy diệt, số khác sẽ tách ra đi vào không gian liên sao. Cuối cùng, trong một quá trình hàng chục tỷ năm, có thể Mặt Trời sẽ không còn một thiên thể ban đầu nào quay quanh nó.

Lịch sử

Những ý tưởng liên quan tới nguồn gốc và định mệnh của thế giới bắt nguồn từ những ghi chép cổ đại; nhưng ý tưởng về "Hệ Mặt Trời" như một hệ hành tinh, theo nhãn quan hiện đại, chỉ mới xuất hiện rất gần đây. Bước đầu tiên hướng tới một lý thuyết về sự hình thành và phát triển Hệ Mặt Trời là sự công nhận thuyết nhật tâm, xem Mặt Trời ở trung tâm và Trái Đất quay xung quay nó. Quan niệm này đã được thai nghén từ hàng nghìn năm trước (Aristarchus của Samos đã nói đến nó từ khoảng năm 250 trước Công nguyên) nhưng thuyết này chỉ được chấp nhận rộng rãi từ thế kỉ 17. Ghi chép đầu tiên nhắc tới thuật ngữ "Hệ Mặt Trời" xuất hiện vào năm 1704.

Lý thuyết chuẩn hiện nay về sự hình thành Hệ Mặt Trời, giả thuyết tinh vân, đã trải qua nhiều thăng trầm kể từ khi xuất hiện trong thế kỉ 18 với Emanuel Swedenborg, Immanuel Kant, và Pierre-Simon Laplace, có lúc gần như bị bác bỏ. Sự chỉ trích đáng chú ý nhất đối với lý thuyết này là nó có vẻ giải thích không thỏa mãn việc Mặt Trời có tương đối ít mô men động lượng so với các hành tinh. Tuy nhiên, từ đầu những năm 1980 nghiên cứu về các ngôi sao trẻ cho thấy chúng cũng có các đĩa khí và bụi nguội bao quanh, chính xác như giả thuyết tinh vân tiên đoán, khiến cho gần đây nó được đa số giới khoa học đón nhận trở lại.

Hiểu biết về cách thức Mặt Trời tiếp tục phát triển ra sao đòi hỏi một hiểu biết về nguồn gốc năng lượng của nó. Việc Arthur Stanley Eddington xác nhận thuyết tương đối tổng quát của Albert Einstein đã khiến ông nhận ra rằng năng lượng Mặt Trời sinh ra từ phản ứng nhiệt hạch bên trong lõi. Năm 1935, Eddington đi xa hơn tới chỗ đề xuất rằng các nguyên tố khác nặng hơn cũng có thể hình thành bên trong các ngôi sao. Fred Hoyle phát triển tiên đề này với lập luận rằng các ngôi sao đã tiến hóa được gọi là sao khổng lồ đỏ tạo ra nhiều nguyên tố nặng hơn hydro và heli trong lõi của chúng. Khi một sao khổng lồ đỏ tách bỏ các lớp ngoài, các nguyên tố này có thể quay lại hình thành nên các hệ thống sao mới.

Sự hình thành

Tinh vân tiền Mặt Trời

Giả thiết tinh vân khẳng định rằng Hệ Mặt Trời hình thành từ một vụ suy sụp hấp dẫn của một phần của một đám mây phân tử khổng lồ. Đám mây này có kích thước khoảng 20 parsec (pc), trong khi các mảnh của nó cỡ khoảng gần 1 pc (tức 3,25 năm ánh sáng). Sự suy sụp các mảnh nhỏ dẫn tới hình thành những nhân đặc lớn cỡ 0,01–0,1 pc (2000–20000 AU). Một trong số các mảnh này, được gọi là tinh vân tiền Mặt Trời, sau này sẽ trở thành Hệ Mặt Trời. Cấu tạo của khu vực có khối lượng chỉ lớn hơn một chút Mặt Trời ngày nay này bao gồm hydro, cùng heli và những lượng rất nhỏ lithi sản sinh ra từ tổng hợp hạt nhân của Vụ Nổ Lớn, chiếm tới 96,69% khối lượng của nó. 3.31% còn lại bao gồm các nguyên tố nặng sinh ra từ tổng hợp hạt nhân ở các thế hệ sao trước nó. Ở cuối vòng đời sao, các sao thường phun trào các nguyên tố nặng vào không gian liên sao.

Những khoáng vật cổ nhất tìm thấy trong các mảnh thiên thạch, vốn được xem là những tàn tích của những vật liệu thể rắn đầu tiên hình thành trong tinh vân tiền Mặt Trời, có tuổi 4568,2 triệu năm, là chỉ dấu về tuổi của bản thân Hệ Mặt Trời. Nghiên cứu về thiên thạch cổ phát hiện thấy những hạt nhân con của các đồng vị có chu kỳ bán rã ngắn, như Fe-60, vốn chỉ hình thành trong các sao tuổi đời ngắn phát nổ. Điều này cho thấy rằng một hoặc nhiều vụ nổ siêu tân tinh đã xảy ra gần Mặt Trời khi nó đang hình thành. Sóng xung kích từ siêu tân tinh đã kích hoạt sự hình thành Mặt Trời bằng việc tạo nên những vùng đậm đặc hơn bên trong đám mây, khiến cho các vùng này co sụp lại. Bởi vì chỉ có những sao lớn, tuổi đời ngắn mới hình thành được siêu tân tinh, Mặt Trời ắt hẳn phải sinh ra trong một vùng tạo sao đã tạo nên những sao lớn, tương tự như Tinh vân Lạp Hộ. Nghiên cứu về cấu trúc của Vành đai Kuiper và các vật liệu dị thường của nó gợi ý rằng Mặt Trời sinh ra trong một đám chứa khoảng từ 1 nghìn tới 10 nghìn sao đường kính từ 6,5 tới 19,5 năm ánh sáng với tổng khối lượng vào cỡ 3000 lần khối lượng Mặt Trời (M⊙). Đám này bắt đầu tách ra từ 135 triệu tới 535 triệu năm sau khi hình thành. Một số mô hình mô phỏng Mặt Trời khi còn trẻ tương tác với các sao ở gần băng qua trong 100 triệu năm đầu đời sinh ra các quỹ đạo dị thường như ở phía rìa Hệ Mặt Trời, chẳng hạn các "vật thể tách rời" bên ngoài Sao Hải Vương.

Do bảo toàn mô men động lượng, tinh vân quay ngày càng nhanh trong lúc co lại. Khi vật liệu bên trong tinh vân ngưng tụ, các nguyên tử trong nó va đập với tần số tăng dần, chuyển động năng của nó thành nhiệt. Tâm của nó, nơi chứa phần lớn khối lượng, trở nên ngày càng nóng hơn phần đĩa bao quanh. Trong khoảng 100 nghìn năm, sự cạnh tranh giữa lực hấp dẫn, áp suất khí, từ trường và sự quay khiến cho tinh vân dẹt ra thành một đĩa tiền hành tinh với đường kính 200 đơn vị thiên văn (AU) và tạo nên một tiền sao (một ngôi sao chưa bắt đầu tổng hợp hydro) ở tâm.

Vào chặng tiến hóa này, Mặt Trời được cho là ở giai đoạn sao T Tauri. Nghiên cứu về dạng sao này chỉ ra rằng chúng thường đi kèm với những đĩa vật chất tiền hành tinh với khối lượng cỡ 0,001-0,1 M⊙. Các đĩa này bao phủ những miền rộng hàng trăm AU—Kính viễn vọng Không gian Hubble đã từng quan sát các đĩa tiền hành tinh có đường kính lên tới 1000 AU trong các vùng tạo sao như Tinh vân Lạp Hộ—và tương đối nguội, có nhiệt độ bề mặt cao nhất chỉ khoảng 1000 K.
Trong vòng 50 triệu năm, nhiệt độ và áp suất trong lõi Mặt Trời trở nên rất lớn, đủ để kích hoạt hydro phản ứng nhiệt hạch, tạo ra nguồn nội năng cưỡng lại sự suy sụp hấp dẫn cho đến khi đạt tới trạng thái cân bằng thủy tĩnh. Sự kiện này đánh dấu việc Mặt Trời bước vào giai đoạn quan trọng nhất trong vòng đời của nó, được gọi là "dãy chính", kéo dài tới tận ngày nay. Đặc trưng chủ yếu của các sao ở chuỗi chính là năng lượng sao lấy từ phản ứng nhiệt hạch tổng hợp heli từ hydro.

Sự hình thành các hành tinh
Các hành tinh khác nhau được tạo ra từ tinh vân Mặt Trời, đám mây bụi khí dạng đĩa còn lại sau khi Mặt Trời hình thành. Phương thức hình thành hành tinh được giới khoa học chấp nhận hiện nay là sự bồi tụ (accretion), trong đó các hành tinh khởi đầu từ những hạt bụi quay xung quanh tiền sao. Do va đập vào nhau, các hạt này gắn kết thành những khối đường kính lên tới 200 mét, và đến lượt mình các khối này va đập tạo thành những vật thể lớn hơn (planetesimal tức vi thể hành tinh) lớn chừng 10 km. Các vật thể này tiếp tục lớn dần thông qua va chạm, với tốc độ cỡ vài cm mỗi năm trong khoảng vài triệu năm sau đó.

Phía trong Hệ Mặt Trời, khu vực trong vòng 4 AU từ tâm hệ, quá ấm cho những phân tử dễ bay hơi như nước và methan ngưng tụ, do đó các vi thể hành tinh sinh ra ở đây chỉ có thể tạo ra từ những hợp chất có điểm nóng chảy cao, như các kim loại sắt, nickel, và nhôm cùng những dạng đá silicat. Những vật thể rắn này sẽ trở thành các hành tinh đất đá (Sao Thủy, Sao Kim, Trái Đất, và Sao Hỏa). Các hợp chất này rất hiếm trong vũ trụ, chỉ chiếm 0,6% khối lượng tinh vân, cho nên các hành tinh đất đá không thể phát triển lớn được. Các vật thể phôi thai (tức tiền hành tinh) của các hành tinh đất đá lớn lên cỡ 0,05 khối lượng Trái Đất (M⊕) và ngừng tích tụ vật chất khoảng 100 000 năm sau khi Mặt Trời hình thành; những sự va chạm và kết hợp sau đó giữa các vật thể kích thước hành tinh cho phép chúng lớn lên thành kích thước hiện tại.

Khi các hành tinh đất đá hình thành, chúng vẫn ngập chìm trong đĩa khí bụi. Chất khí chịu ảnh hưởng của áp suất và không quay quanh Mặt Trời nhanh bằng các hành tinh. Sức cản sinh ra giữa chúng gây nên một sự truyền mô men động lượng, khiến cho các hành tinh dần dần dịch chuyển vào các quỹ đạo mới. Các mô hình cho thấy sự thay đổi nhiệt độ trong đĩa chi phối tốc độ dịch chuyển, với xu hướng tổng thể là các hành tinh phía trong dịch chuyển về phía trong khi các đĩa tiêu tán đi cho tới khi hình thành quỹ đạo ổn định như ngày nay.

Các hành tinh khí khổng lồ (Sao Mộc, Sao Thổ, Sao Thiên Vương, và Sao Hải Vương) hình thành phía ngoài "đường đóng băng" (frost line), điểm giữa quỹ đạo của Sao Hỏa và Sao Mộc nơi vật chất có nhiệt độ đủ thấp để cho các hợp chất dễ bay hơi nằm ở thể rắn. Băng hình thành nên các hành tinh kiểu Sao Mộc dồi dào hơn nhiều kim loại hay silicat, khiến cho các hành tinh này đủ lớn để bắt giữ được hydro và heli, những nguyên tố nhẹ nhất và phổ biến nhất. Các vi thể hành tinh phía ngoài đường đóng băng kết tụ lên tới 4 M⊕ trong khoảng 3 triệu năm. Ngày nay, bốn hành tinh khí khổng lồ, với tổng khối lượng bằng 445,6 M⊕, chiếm khoảng 99% tổng khối lượng các vật thể quay quanh Mặt Trời. Các nhà lý thuyết tin rằng không phải ngẫu nhiên mà Sao Mộc nằm vừa sát bên ngoài đường đóng băng. Bởi đường đóng băng tích tụ một lượng lớn nước bay hơi từ các vật liệu đóng băng rơi vào phía trong, nó tạo nên một vùng áp suất thấp tăng vận tốc quay của các hạt bụi và giảm chuyển động hướng tâm của chúng, trên thực tế, đường đóng băng đóng vai trò như một rào chắn khiến cho vật chất tích tụ nhanh chóng ở khoảng cách khoảng 5 AU tính từ tâm hệ. Khối lượng vật liệu này lớn dần thành một tiền hành tinh nặng 10 M⊕, sau đó phát triển nhanh chóng bằng cách hút lấy hydro từ đĩa khí bao quanh, đạt 150 M⊕ chỉ trong khoảng 1 nghìn năm và cuối cùng từ từ lớn lên cho tới khi trở thành Sao Mộc như hiện nay với khối lượng 318 M⊕. Sao Thổ có khối lượng nhỏ hơn nhiều đơn giản bởi vì nó hình thành vài triệu năm sau Sao Mộc, do đó còn lại ít khí cho nó hấp thụ hơn.

Các ngôi sao T Tauri như Mặt Trời khi trẻ có gió sao mạnh hơn nhiều những sao già, ổn định. Sao Thiên Vương và Sao Hải Vương có lẽ hình thành muộn hơn Sao Mộc và Sao Thổ, khi các đợt gió Mặt Trời mạnh thổi bay phần lớn đĩa khí bao quanh nó. Kết quả là các hành tinh này tích tụ được rất ít hydro và heli, chỉ cỡ 1 M⊕ mỗi hành tinh. Sao Thiên Vương và Sao Hải Vương đôi khi được gọi là các "nhân thất bại". Vấn đề chính đối với các lý thuyết hình thành hành tinh này là khoảng thời gian hình thành chúng. Ở các vị trí như hiện nay sẽ cần hàng trăm triệu năm để cho nhân của chúng hình thành. Điều này bất hợp lý và nó có nghĩa là Sao Thiên Vương và Sao Hải Vương hẳn phải hình thành gần với Mặt Trời hơn-ở gần thậm chí là ở giữa Sao Mộc và Sao Thổ-và sau đó dịch chuyển ra phía ngoài (xem mục Dịch chuyển hành tinh phía dưới). Chuyển động của kỷ nguyên các vi thể hành tinh không phải luôn luôn hướng tâm vào Mặt Trời; những mẫu vật mà Stardust thu thập được từ Sao chổi Wild 2 cho thấy rằng vật liệu từ giai đoạn hình thành ban đầu của Hệ Mặt Trời dịch chuyển từ miền trong ấm hơn tới khu vực vành đai Kuiper.

Sau khoảng từ 3 tới 10 triệu năm, gió Mặt Trời dọn dẹp hết khí và bụi trong đĩa tiền hành tinh, thổi chúng vào không gian liên sao, chấm dứt sự phát triển của các hành tinh mới.

Những phát triển về sau

Ban đầu người ta cho rằng các hành tinh đã hình thành gần quỹ đạo hiện tại của chúng. Tuy nhiên quan điểm này đã thay đổi mạnh mẽ trong những năm cuối thế kỉ 20 và đầu thế kỉ 21. Hiện nay, người ta tin là Hệ Mặt Trời trông rất khác với hình dạng ban đầu của nó: một số vật thể nặng ít nhất cỡ Sao Thủy từng hiện diện trong miền trong Hệ Mặt Trời, miền ngoài thì từng nhỏ hơn nhiều ngày nay, và vành đai Kuiper từng gần Mặt Trời hơn nhiều.

Các hành tinh đá
Vào cuối kỷ nguyên hình thành hành tinh, miền trong Hệ Mặt Trời từng có tới 50-100 hành tinh phôi thai kích thước cỡ từ Mặt Trăng tới Sao Hỏa. Sự lớn lên có thể xảy ra được là nhờ các vật thể va đập và hợp nhất kéo dài ít hơn 100 triệu năm. Các vật thể này tương tác hấp dẫn với nhau, kéo quỹ đạo lại gần nhau và va đập để lớn lên thành 4 hành tinh đất đá mà chúng ta biết ngày nay. Một cú va đập lớn như vậy có thể đã hình thành nên Mặt Trăng (xem mục Mặt Trăng ở dưới), trong khi một cú khác đã tách mất lớp vỏ của Sao Thủy trẻ tuổi.

Một vấn đề vẫn chưa được giải quyết trong mô hình này là nó không thể giải thích được làm thế nào các quỹ đạo ban đầu của các tiền hành tinh đất đá, cần phải có độ lệch tâm rất cao để va chạm với nhau, lại trở thành những quỹ đạo gần tròn và ổn định như ngày nay. Một giả thuyết cho cái gọi là "trút bỏ độ lệch tâm" này là kết quả của việc các hành tinh đất đá hình thành trong một đĩa khí chưa bị Mặt Trời đẩy đi. "Ma sát hấp dẫn" (gravitational drag) của lượng khí tồn lưu này dần dần làm giảm năng lượng của các hành tinh và khiến quỹ đạo của chúng trở nên ổn định. Tuy nhiên, nếu như một đĩa khí như vậy từng tồn tại, thì ngay từ đầu nó đã không cho phép các quỹ đạo lệch tâm xuất hiện. Một giả thuyết khác là ma sát hấp dẫn không xảy ra giữa các hành tinh và khí tồn lưu mà là giữa hành tinh với các vật thể nhỏ chưa bị hấp thụ còn lại. Khi các vật thể lớn di chuyển giữa một đám những vật thể nhỏ hơn, các vật thể nhỏ này bị hút bởi hấp dẫn của các vật thể lớn, tạo nên một vùng có mật độ cao hơn, hay một "vệt đuôi hấp dẫn" (giống như vệt sóng ở đuôi tàu thủy) trên đường đi của vật thể lớn. Hấp dẫn ngày càng tăng ở vệt đuôi làm cho vật thể lớn hơn chậm lại và đi vào một quỹ đạo đều đặn hơn.

Vành đai tiểu hành tinh
Rìa ngoài của vùng hành tinh đá, trong khoảng từ 2 tới 4 AU, tới Mặt Trời, được gọi là vành đai tiểu hành tinh. Vành đai này ban đầu chứa đủ vật chất để hình thành 2-3 hành tinh cỡ Trái Đất, và thực sự có rất nhiều vi thể hành tinh hình thành ở đây. Cũng như ở phía trong, các vi thể hành tinh này kết tụ thành cỡ 20–30 hành tinh phôi thai có kích thước từ cỡ Mặt Trăng tới Sao Hỏa; tuy nhiên, do ở gần Sao Mộc cho nên sau khi hành tinh khổng lồ này hình thành, tức khoảng 3 triệu năm sau khi Mặt Trời xuất hiện, khu vực này chịu tác động mạnh mẽ. Cộng hưởng quỹ đạo với Sao Mộc và Sao Thổ đặc biệt mạnh ở vành đai tiêu hành tinh, và tương tác hấp dẫn với những phôi thai nặng hơn đã phân tán rất nhiều vi thể hành tinh vào các miền cộng hưởng này. Lực hấp dẫn của Sao Mộc làm tăng vận tốc các vật thể trong miền cộng hưởng, khiến chúng vỡ vụn ra sau các va chạm thay vì dính vào và hợp nhất.

Khi Sao Mộc dịch chuyển vào phía trong sau khi hình thành (xem mục Dịch chuyển hành tinh ở dưới), sự cộng hưởng quét qua vành đai tiểu hành tinh, kích thích các vật thể trong vùng này gia tăng vận tốc tương đối với nhau. Tác động kết hợp của cộng hưởng và các hành tinh phôi thai hoặc phân tán các vi thể hành tinh ra khỏi đĩa hoặc tăng cường độ nghiêng quỹ đạo và độ lệch tâm quỹ đạo của chúng. Chính một số phôi thai hành tinh lớn bị Sao Mộc đẩy ra, trong khi số khác có thể đã dịch chuyển vào phía trong hệ và đóng vai trò trong giai đoạn kết tụ cuối cùng của các hành tinh đất đá. Trong giai đoạn tiêu biến này, vành đai tiểu hành tinh mất đi hầu hết khối lượng ban đầu của nó, chỉ còn chừng dưới 1% M⊕, chủ yếu chứa các vi thể hành tinh nhỏ. Một giai đoạn tiêu biến thứ hai đã xảy ra sau khi Sao Mộc và Sao Thổ bước vào một giai đoạn cộng hưởng quỹ đạo 2:1 tạm thời, khiến chúng giảm khối lượng 10–20 lần, chỉ còn khoảng 1/2,000 khối lượng Trái Đất như ngày nay.

Thời kỳ các vụ va chạm lớn ở miền trong Hệ Mặt Trời có thể đã đóng một vai trò hình thành nên lượng nước ngày nay trên Trái Đất (~6 kg) từ các vành đai tiểu hành tinh sơ khai. Nước quá dễ bay hơi để có mặt vào lúc hình thành Trái Đất và hẳn phải tới hành tinh này từ các miền lạnh hơn, xa hơn của Hệ Mặt Trời. Nước có lẽ đã đến từ những phôi thai hành tinh và các vi thể hành tinh bị Sao Mộc ném văng ra khỏi vành đai tiểu hành tinh. Năm 2006 người ta phát hiện một quần thể các sao chổi vành đai chính, đây cũng có thể là một nguồn gốc khác của nước trên Trái Đất. Trong khi đó, các sao chổi từ vành đai Kuiber hoặc các vùng xa hơn nhiều nhất chỉ có thể đem lại 6% lượng nước cho Trái Đất. Giả thuyết panspermia cho rằng bản thân sự sống có lẽ đã tới Trái Đất theo cách này, tuy nhiên ít người tán thành nó.

Dịch chuyển hành tinh
Theo giả thuyết tinh vân, hai hành tinh phía ngoài nằm "sai vị trí". Sao Thiên Vương và Sao Hải Vương (gọi là những hành tinh băng khổng lồ) tồn tại ở một khu vực mà mật độ tinh vân suy giảm và chu kỳ quỹ đạo dài hơn khiến cho sự hình thành chúng khó mà xảy ra. Thay vì thế hai hành tinh này được cho là đã hình thành trong các quỹ đạo gần Sao Mộc và Sao Thổ (gọi là những hành tinh khí khổng lồ), nơi có nhiều vật chất hơn, và đã dịch chuyển ra phía ngoài tới vị trí ngày nay trong hàng trăm triệu năm.

Sự dịch chuyển của các hành tinh phía ngoài cũng cần thiết để xét đến sự tồn tại và tính chất của các khu vực ngoài cùng Hệ Mặt Trời. Bên ngoài Sao Hải Vương, Hệ Mặt Trời tiếp nối bằng Vành đai Kuiper, Đĩa phân tán, và Đám mây Oort, ba quần thể các vật thể đóng băng nhỏ nơi sinh ra hầu hết những sao chổi quan sát được. Ở khoảng cách tới Mặt Trời này, sự bồi tụ quá chậm để cho các hành tinh có thể tạo thành trước khi tinh vân Mặt Trời khuếch tán, và do đó các đĩa ban đầu không đủ mật độ khối lượng để kết tụ lại thành hành tinh. Vành đai Kuiper nằm trong khoảng từ 30 tới 55 AU từ Mặt Trời, trong khi các đĩa phân tán mở rộng ra tới trên 100 AU, và đám mây Oort ở rất xa, bắt đầu từ khoảng cách 50 000 AU. Tuy nhiên ban đầu vành đai Kuiper từng đặc hơn và gần Mặt Trời hơn nhiều, với rìa ngoài xấp xỉ 30 AU. Rìa trong của nó có thể chỉ ngay ngoài quỹ đạo của Sao Thiên Vương và Sao Hải Vương, vốn cũng gần Mặt Trời hơn nhiều hơn khi mới hình thành (rất có thể trong khoảng 15-20 AU) và ở vị trí hoán đảo, tức là Sao Thiên Vương khi đó xa Mặt Trời hơn là Sao Hải Vương.

Sau khi hình thành Hệ Mặt Trời, quỹ đạo của tất cả các hành tinh khổng lồ tiếp tục thay đổi từ từ do tương tác với một lượng lớn các vi thể hành tinh còn lại. Sau khoảng 500-600 triệu năm (tức khoảng 4 tỉ năm trước) Sao Mộc và Sao Thổ rơi vào hiện tượng cộng hưởng 2:1: chu kỳ quỹ đạo Sao Mộc dài gấp đúng 2 lần chu kỳ quỹ đạo Sao Thổ. Sự cộng hưởng này tạo ra một cú đẩy hấp dẫn lên các hành tinh phía ngoài, khiến cho Sao Hải Vương băng vượt qua Sao Thiên Vương và rơi vào vành đai Kuiper cổ đại. Các hành tinh phân tán phần lớn các vật thể nhỏ đóng băng vào phía trong, trong khi chính chúng di chuyển ra phía ngoài. Quá trình này tiếp tục cho tới khi các vi thể hành tinh đi vào trong đủ sâu để tương tác Sao Mộc, hành tinh có hấp dẫn không lồ đẩy chúng vào các quỹ đạo rất lệch tâm hoặc thậm chí đẩy văng chúng ra khỏi Hệ Mặt Trời. Sao Mộc mất một phần năng lượng do quá trình này và dịch chuyển một chút vào phía trong. Những vật thể bị Sao Mộc phân tán vào các quỹ đạo rất lệch tâm tạo nên Đám mây Oort; những vật thể bị phân tán ở mức độ thấp hơn do Sao Hải Vương di chuyển tạo nên vành đai Kuiper và đĩa phân tán ngày nay. Kịch bản này giải thích thành công khối lượng nhỏ hiện tại của vành đai Kuiper và đĩa phân tán. Một số vật thể bị phân tán, bao gồm Sao Diêm Vương, gắn vào quỹ đạo Sao Hải Vương, khiến chúng rơi vào cộng hưởng chuyển động trung bình. Cuối cùng, ma sát bên trong đĩa vi thể hành tinh khiến quỹ đạo của Sao Thiên Vương và Sao Hải Vương trở lại dạng tròn.

Trái với các hành tinh phía ngoài, các hành tinh phía trong không dịch chuyển đáng kể qua các thời đại của Hệ Mặt Trời, bởi vì quỹ đạo của chúng không chịu ảnh hưởng lớn kể từ sau thời kỳ các vụ va chạm lớn.

Một câu hỏi khác là tại sao Sao Hỏa lại quá nhỏ so với Trái Đất. Một nghiên cứu công bố tháng 6 năm 2011 đề xuất rằng Sao Mộc đã dịch chuyển phía trong tới 1,5 AU, và khi Sao Thổ hình thành, Sao Mộc dịch chuyển trở lại vị trí ngày nay. Do đó Sao Mộc đã hấp thụ phần lớn lượng vật chất đáng ra Sao Hỏa có thể có để lớn lên. Các mô phỏng tương tự cũng tái tạo được các đặc tính của vành đai tiểu hành tinh hiện nay, với các tiểu hành tinh khô và các vật thể chứa nhiều nước tương tự như sao chổi.

Các đợt bắn phá sau này

Sự đổ vỡ hấp dẫn từ sự dịch chuyển các hành tinh phái ngoài có lẽ đã đẩy một số lượng lớn các tiểu hành tinh vào miền trong Hệ Mặt Trời, làm tiêu biến dữ dội vành đai ban đầu cho đến khi nó đạt khối lượng cực kì nhỏ ngày nay. Sự kiện này có thể đã kích hoạt thời kỳ Bắn phá mạnh cuối (Late Heavy Bombardment) xảy ra khoảng 4 tỷ năm trước. Thời kỳ bắn phá này kéo dài vài trăm triệu năm và nó thể hiện rõ ràng với các hố thiên thạch vẫn còn thấy rõ trên các thiên thể hủy diệt về mặt địa chất của miền trong Hệ Mặt Trời như Sao Thủy và Mặt Trăng. Những bằng chứng cổ nhất mà người ta biết đến về sự sống trên Trái Đất có niên đại 3,8 tỷ năm- nghĩa là hầu như ngay sau khi thời kỳ Bắn phá mạnh cuối chấm dứt.

Các vụ va chạm là một phần thường trực (dù gần đây không thường xuyên) trong sự tiến hóa của Hệ Mặt Trời. Chúng tiếp tục xảy ra mà những bằng chứng rõ rệt là vụ va chạm của Sao chổi Shoemaker–Levy 9 với Sao Mộc năm 1994, sự kiện va chạm Sao Mộc 2009, sự kiện Tunguska, Sao băng Chelyabinsk và Hố thiên thạch Barringer ở Arizona. Quá trình bồi tụ, do đó, chưa hoàn thành, và vẫn đặt ra một đe dọa lớn cho tồn vong của sự sống trên Trái Đất.

Trong quá trình tiến hóa của Hệ Mặt Trời, các sao chổi bị đẩy ra ngoài miền trong Hệ Mặt Trời bởi hấp dẫn của các hành tinh khổng lồ, và đi tới hàng nghìn AU phía ngoài để tạo nên Đám mây Oort, một đám những nhân sao chổi rìa xa nhất của tầm hút hấp dẫn của Mặt Trời. Cuối cùng, sau khoảng 800 triệu năm, sự đổ vỡ hấp dẫn do thủy triều thiên hà, các ngôi sao băng qua và các đám mây phân tử khổng lồ bắt đầu tiêu trừ đám mây, tung những sao chổi đi vào miền trong Hệ Mặt Trời. Sự tiến hóa của miền ngoài Hệ Mặt Trời dường như cũng chịu ảnh hưởng của thời tiết không gian từ gió Mặt Trời, các vi thiên thạch, và các thành phần trung hòa trong môi trường liên sao.

Sự tiến hóa của vành đai tiểu hành tinh sau thời kỳ Bắn phá mạnh cuối chủ yếu bị chi phối bởi các vụ va chạm. Các vật thể khối lượng lớn có đủ hấp dẫn để giữ lại bất kỳ lượng vật chất nào bắn ra bởi một vụ chạm mạnh. Trong vành đai tiểu hành tinh thì không như vậy. Kết quả là, nhiều hành tinh lớn hơn bị vỡ tách ra, và đôi khi những vật thể mới tạo nên từ tàn dư của những vụ va chạm ít kịch liệt hơn. Các vệ tinh xung quanh tiểu hành tinh ngày này chỉ có thể giải thích như là những sản phẩm gắn kết các vật liệu tách ra khỏi thiên thể gốc mà không có đủ năng lượng để thoát hẳn ra khỏi hấp dẫn của nó.

Mặt trăng

Các mặt trăng xuất hiện xung quanh hầu hết các hành tinh và các thiên thể khác của Hệ Mặt Trời. Các vệ tinh tự nhiên này sinh ra từ một trong ba cơ chế sau:
 Cùng tạo thành từ một đĩa tiền hành tinh (chỉ trong trường hợp các hành tinh khí khổng lồ);
 Hình thành từ các mảnh vỡ va chạm (với điều kiện xảy ra va chạm đủ mạnh ở một góc nông); và
 Bắt được một vật thể bay ngang qua đó

Sao Mộc và Sao Thổ có một vài mặt trăng rất lớn, như Io, Europa, Ganymede và Titan, có lẽ bắt nguồn từ các đĩa khí xoay quanh các hành tinh khổng lồ này không khác gì các hành tinh sinh ra từ đĩa khí xung quanh Mặt Trời. Nguồn gốc này có thể suy đoán từ kích thước lớn của các mặt trăng và khoảng cách gần với các hành tinh tương ứng. Những đặc điểm như vậy không thể quy cho việc bắt giữ, trong khi bản chất khí của hành tinh khổng lồ này khiến chúng cho không thể nào tạo ra vệ tinh từ 'mảnh vỡ' va chạm. Các mặt trăng phía ngoài của các hành tinh khí khổng lồ có xu hướng nhỏ và quỹ đạo lệch tâm với độ nghiêng quỹ đạo bất thường; đây là những đặc trưng của các vật thể bị bắt giữ. Hầu hết các mặt trăng như vậy quay theo hướng ngược với hành tinh nó phụ thuộc. Mặt trăng bất thường lớn nhất là Triton của Sao Hải Vương, được cho là một vật thể vành đai Kuiper bị bắt.

Các mặt trăng của những thiên thể rắn được tạo ra cả bởi va chạm và bắt giữ. Hai mặt trăng nhỏ của Sao Hỏa, Deimos và Phobos, có lẽ là những tiểu hành tinh bị bắt giữ. Mặt Trăng của Trái Đất được cho là hình thành của một vụ va chạm xiên duy nhất.
Thiên thể va chạm vào Trái Đất đó hẳn phải có khối lượng tương đương với Sao Hỏa, và vụ va chạm có lẽ đã xảy ra gần cuối thời kỳ các vụ va chạm lớn. Vụ va chạm đã làm bật văng ra quỹ đạo một phần vỏ của thiên thể va chạm, về sau tụ lại thành Mặt Trăng. Sự kiện đó có lẽ là vụ va chạm cuối cùng trong một loạt các vụ hợp nhất tạo nên Trái Đất như ngày nay. Người ta còn phỏng đoán thêm rằng thiên thể kích cỡ Sao Hỏa đó đã có thể tạo nên một trong các điểm Lagrange bền của Mặt Trời-Trái Đất ( hoặc ) và trôi dạt khỏi vị trí của nó. Các mặt trăng của thiên thể bên ngoài Sao Hải Vương là Charon của Sao Diêm Vương và Vanth của Orcus cũng có thể đã hình thành từ các vụ va chạm lớn: các hệ Sao Diêm Vương–Charon, Orcus–Vanth và Trái Đất-Mặt Trăng là khác thường trong Hệ Mặt Trời, bởi chúng có khối lượng của vệ tinh lớn hơn 1% thiên thể nó quay quanh.

Tương lai
Các nhà thiên văn ước tính rằng Hệ Mặt Trời mà chúng ta biết ngày nay sẽ không thay đổi triệt để cho tới khi Mặt Trời sử dụng hầu hết nhiên liệu hydro trong nhân của nó, bắt đầu sự tiến hóa từ dãy chính của biểu đồ Hertzsprung-Russell và bước vào pha sao khổng lồ đỏ. Dù thế, Mặt Trời vẫn tiếp tục tiến hóa cho tới thời điểm đó.

Ổn định dài hạn
Hệ Mặt Trời trong trạng thái hỗn độn xét trên bậc thời gian hàng triệu hoặc hàng tỉ năm, với các quỹ đạo hành tinh có khả năng thay đổi trong dài hạn. Một ví dụ nổi bật của sự hỗn độn này là hệ Sao Hải Vương-Sao Diêm Vương, nằm trong hiện tượng cộng hưởng 3:2. Mặc dù sự cộng hưởng tự thân nó ổn định, không thể nào tiên đoán được vị trí của Sao Diêm Vương với độ chính xác lớn hơn 10-20 triệu năm (thời gian Lyapunov) trong tương lai. Một ví dụ khác là độ nghiêng trục quay của Trái Đất, do ma sát tăng lên trong lớp vỏ Trái Đất do tương tác thủy triều với Mặt Trăng, sẽ trở nên không tính toán được ở một điểm giữa 1,5 tỷ và 3,5 tỷ năm tới.

Các quỹ đạo hành tinh hỗn độn trong bậc thời gian dài hơn, với thời gian Lyapunov trong khoảng 2-230 triệu năm nữa.
Trong mọi trường hợp điều này có nghĩa là vị trí của một hành tinh trên quỹ đạo của nó cuối cùng trở nên không thể tiên đoán ở bất kỳ độ xác định nào (nên, chẳng hạn, thời gian mùa đông và mùa hè trở nên bất đinh), nhưng trong một số trường hợp bản thân quỹ đạo có thể thay đổi mãnh liệt. Những hỗn độn như vậy biểu hiện mạnh mẽ nhất trong sự thay đổi độ lệch tâm, với quỹ đạo vài hành tinh có thể trở nên êlip hơn hoặc tròn lại đáng kể.

Xét tổng thể trong vài tỉ năm tới Hệ Mặt Trời là ổn định theo nghĩa có lẽ không có hành tinh nào va đập vào nhau hoặc bị văng ra khỏi hệ. Nhưng xa hơn nữa, trong khoảng 5 tỷ năm độ lệch tâm của Sao Hỏa có thể lên tới 0,2, khiến nó cắt ngang quỹ đạo Trái Đất, có khả năng dẫn đến một vụ va chạm. Cũng trong khoảng thời gian đó, độ lệch tâm của Sao Thủy có thể cao hơn thế nữa, có thể va chạm với Sao Kim và về mặt lý thuyết có thể đẩy Sao Thủy văng ra khỏi Hệ Mặt Trời hoặc hất Sao Thủy vào vị trí va chạm với Sao Kim hay Trái Đất. Điều này có thể xảy ra trong khoảng 1 tỷ năm, theo các mô phỏng số, trong đó quỹ đạo Sao Thủy bị nhiễu loạn.

Hệ thống vành đai mặt trăng
Sự tiến hóa của hệ thống mặt trăng chịu ảnh hưởng chi phối của các lực thủy triều. Một mặt trăng sẽ tạo ra chỗ trương lên ở thiên thể mà nó quay quanh do chênh lệch lực hấp dẫn qua đường kính của thiên thể chính. Nếu một mặt trăng quay cùng hướng với sự quay của hành tinh và hành tinh quay nhanh hơn chu kỳ quỹ đạo của mặt trăng, sự trương lên này sẽ không ngừng bị kéo phía trước mặt trăng. Trong trường hợp này, mô men động lượng sẽ truyền từ sự quay của thiên thể chính tới sự quay của vệ tinh. Mặt trăng hấp thụ năng lượng và dần dần chuyển động xoáy ra ngoài, trong khi thiên thể chính quay chậm dần đi theo thời gian.

Mặt Trăng và Trái Đất là một ví dụ của một hệ như vậy. Ngày nay, Mặt Trăng trong trạng thái bị khóa bởi lực thủy triều vào Trái Đất, mỗi vòng của nó xung quanh Trái Đất (hiện nay khoảng 29 ngày) bằng đúng một vòng quanh trục của nó, vì thế nó luôn luôn hướng 1 mặt về Trái Đất. Mặt Trăng sẽ tiếp tục rút khỏi Trái Đất, và sự tự quay của Trái Đất sẽ tiếp tục chậm lại. Trong khoảng 50 tỉ năm, nếu chúng sống sót qua sự giãn nở của Mặt trời, Mặt Trăng và Trái Đất sẽ trở nên bị khóa vào nhau, mỗi thiên thể sẽ bị bắt vào thứ gọi là cộng hưởng "tự quay-quay quỹ đạo" trong đó Mặt Trăng sẽ quay quanh Trái Đất khoảng 47 ngày và cả Mặt Trăng và Trái Đất sẽ tự quay quanh trục của chúng bằng ấy thời gian mỗi vòng, và chỉ một bán cầu của mỗi thiên thể có thể nhìn thấy nhau. Những ví dụ khác là vệ tinh Galileo của Sao Mộc (cũng như các mặt trăng nhỏ hơn của siêu hành tinh này) và hầu hết các mặt trăng lớn hơn của Sao Thổ.

Một kịch bản khác xảy ra khi mặt trăng hoặc quay xung quanh thiên thể chính nhanh hơn thiên thể đó quay, hoặc xoay theo hướng ngược lại sự quay của thiên thể chính. Trong các trường hợp này, sự trương thủy triều tụt lại phía sau mặt trăng trên quỹ đạo của nó. Trong trường hợp đầu, hướng truyền mô men động lượng ngược lại, cho nên sự quay của hành tinh chính tăng tốc trong khi quỹ đạo của vệ tinh co lại. Trong trường hợp sau, mô men động lượng của sự quay và sự tự quay có dấu ngược nhau, cho sự truyền mô men dẫn tới sự giảm biên độ của cả hai (khử lẫn nhau). Chú ý rằng trong khi tổng động lượng của hệ này bảo toàn, tổng năng lượng lại không do nhiệt ma sát bị thất thoát đi, và đây chính là nguyên nhân gây ra sự truyền mô men động lượng. Trong cả hai trường hợp, sự tăng tốc do lực thủy triều khiến cho mặt trăng chuyển động xoáy hướng vào thiên thể chính cho tới khi hoặc nó bị áp lực thủy triều xé tan, rồi tạo nên một hệ vành đai hành tinh, hoặc nó đâm thẳng vào bề mặt hoặc khí quyển hành tinh đó. Một kết cục như vậy đang chờ các mặt trăng Phobos của Sao Hỏa (trong khoảng 30  tới 50 triệu năm nữa), Triton của Sao Hải Vương (trong khoảng 3,6 tỉ năm nữa), Metis và Adrastea của Sao Mộc, cũng như ít nhất 16 vệ tinh nhỏ của Sao Thiên Vương và Sao Hải Vương. Desdemona thậm chí có khả năng va đập với một trong số các vệ tinh lân cận.

Một khả năng thứ 3 là khi hành tinh chính và mặt trăng khóa với nhau do lực thủy triều. Trong trường hợp này, sự trương thủy triều sẽ xảy ra tức thời không có độ trễ, và do đó không có sự truyền mô men động lượng, và chu kỳ quỹ đạo sẽ không đổi. Sao Diêm Vương và Charon là một ví dụ của một hệ như vậy.

Trước khi tàu vũ trụ Cassini–Huygens đi đến vào năm 2004, các vành đai Sao Thổ thường được cho là trẻ tuổi hơn nhiều Hệ Mặt Trời và người ta kì vọng sẽ không sống sót được thêm 300 triệu năm nữa. Tương tác hấp dẫn với các mặt trăng của Sao Mộc có vẻ sẽ dần dần đẩy rìa ngoài của vành đai hướng vào hành tinh, và sự mài mòn của các tiểu vẫn tinh và hấp dẫn của Sao Thổ cuối cùng tước đi phần còn lại, khiến cho Sao Thổ không còn vành đai. Tuy nhiên dữ liệu từ sứ mệnh Cassini khiến các nhà khoa học chỉnh sửa lại quan điểm ban đầu. Các quan sát phát hiện ra những mạnh băng rộng 10 km không ngừng tách ra và tái hợp, khiến nó có vẻ mới. Các vành đai Sao Thổ lớn hơn nhiều vành đai của các hành tinh khí khổng lồ khác. Khối lượng lớn này có lẽ đã bảo tồn chúng từ lúc hành tinh hình thành 4,5 tỉ năm trước đây, và có thể sẽ tiếp tục bảo tồn chúng hàng tỉ năm tới.

Mặt Trời và môi trường hành tinh

Về dài hạn, những thay đổi lớn nhất trong Hệ Mặt Trời đến từ những thay đổi trong bản thân Mặt Trời khi nó già đi. Khi Mặt Trời đốt đi nguồn dự trữ hydro của nó, nó sẽ trở nên nóng hơn và do đó đốt phần dự trữ còn lại ngày càng nhanh. Kết quả là Mặt Trời sẽ tăng cường độ sáng với tốc độ 10% mỗi 1,1 tỉ năm. Trong thời gian một tỷ năm, khi công suất bức xạ Mặt Trời tăng lên, vùng cho phép sự sống của nó sẽ dịch chuyển ra ngoài, khiến cho bề mặt Trái Đất quá nóng để nước tiếp tục tồn tại một cách tự nhiên ở thể lỏng. Vào thời điểm này, tất cả sự sống trên mặt đất sẽ bị tuyệt diệt. Trước khi các đại dương hoàn toàn khô cạn, hơi nước bốc lên từ bề mặt đại dương tạo thành một nguồn khí nhà kính khổng lồ, làm tăng tốc quá trình tăng nhiệt độ, có thể chấm dứt sự sống trên Trái Đất còn sớm hơn nữa. Trong khoảng thời gian này, có thể là nhiệt độ bề mặt Sao Hỏa sẽ tăng từ từ, hơi nước và CO2 hiện tại đang đóng băng dưới regolith bề mặt sẽ giải phóng vào khí quyển tạo nên hiệu ứng nhà kính nung nóng hành tinh cho đến khi nó đạt những điều kiện tương đương với Trái Đất ngày nay, do đó cung cấp nơi trú chân tiềm năng trong tương lai cho sinh vật trên Trái Đất. Trong khoảng 3,5 tỉ năm tới, các điều kiện trên bề mặt Trái Đất sẽ tương tự như của Sao Kim ngày nay.

Sau khoảng 5,4 tỉ năm tới, lõi Mặt Trời sẽ trở nên đủ nóng để kích hoạt phản ứng nhiệt hạch hydro ở lớp vỏ bao quanh nó. Điều này sẽ khiến các lớp bên ngoài nở ra mạnh mẽ, và ngôi sao sẽ bước vào một giai đoạn tiếp trong cuộc đời của nó, khi nó trở thành một sao khổng lồ đỏ. Trong khoảng 7,5 tỉ năm, Mặt Trời sẽ giãn nở tới bán kính cỡ 1,2 AU—tức gấp 256 lần kích thước hiện tại. Ở đỉnh của nhánh sao khổng lồ đỏ trong biểu đồ tiến hóa sao, do kết quả của diện tích bề mặt tăng cực lớn, bề mặt Mặt Trời sẽ trở nên nguội hơn nhiều hiện nay (khoảng 2600 K) và độ sáng của nó cũng tăng lên 2700 lần độ sáng hiện tại. Một đặc trưng khác của sao khổng lồ đỏ là gió sao từ nó sẽ rất mạnh, đem đi khoảng 33% khối lượng của nó ra không gian. Trong thời gian này, có thể là vệ tinh Titan của Sao Thổ đạt được nhiệt độ bề mặt cần thiết để đảm bảo cho sự sống tồn tại.

Khi Mặt Trời giãn nở, nó sẽ nuốt các hành tinh ở gần gồm Sao Thủy và Sao Kim. Số phận của Trái Đất thì khó lường hơn; mặc dù Mặt Trời sẽ nở ra trùm cả quỹ đạo ngày nay của Trái Đất, sự mất mát khối lượng của ngôi sao làm suy yếu hấp dẫn của nó sẽ khiến quỹ đạo các hành tinh di chuyển ra xa hơn. Nếu chỉ tính đến điều này thì Sao Kim và Trái Đất có lẽ sẽ thoát khỏi sự thôn tính, nhưng một nghiên cứu gần đây hơn (2008) gợi ý rằng Trái Đất sẽ bị tiêu diệt do tương tác thủy triều với lớp vỏ ngoài gắn kết lỏng lẻo của Mặt Trời.

Dần dần, hydro đốt cháy trong vỏ bao quanh Mặt Trời sẽ làm tăng khối lượng của nó cho tới khi nó đạt khoảng 45% khối lượng hiện tại của Mặt Trời. Vào thời điểm đó mật độ và nhiệt độ sẽ đạt rất cao tới nỗi sự tổng hợp heli thành cacbon sẽ bắt đầu, dẫn đến cái gọi là chớp heli; Mặt Trời sẽ co lại từ 250 lần kích thước hiện tại (dãy chính) xuống còn 11 lần. Độ sáng theo đó cũng giảm từ 3000 lần mức hiện tại xuống còn 54 lần, và nhiệt độ bề mặt sẽ tăng lên tới khoảng 4770 K. Mặt Trời sẽ trở thành một ngôi sao ở nhánh chân trời, đốt cháy heli trong nhân một cách ổn định giống như nó đang đốt hydro hiện nay. Pha nhiệt hạch heli này chỉ tồn tại chừng 100 triệu năm. Cuối cùng, nó một lần nữa lại quay về nguồn dự trữ hydro và heli ở các lớp bên ngoài và sẽ nở ra một lần nữa, trở thành một ngôi sao nhánh khổng lồ tiệm cận. Vào lúc đó độ sáng Mặt Trời sẽ lại tăng lần nữa, đạt 2090 lần mức hiện tại, và nó sẽ nguội lại xuống còn 3500 K. Pha này tồn tại kéo dài chừng 30 triệu năm, sau đó, trong một quá trình tốn khoảng 100 nghìn năm, các lớp ngoài còn lại của Mặt Trời sẽ tách ra, tuôn những dòng vật chất khổng lồ vào không gian và tạo nên một vầng hào quang bị gọi (hiểu lầm) là một tinh vân hành tinh. Vật chất phóng ra sẽ chứa heli và carbon tạo từ phản ứng hạt nhân của Mặt Trời, tiếp tục cung cấp các nguyên tố nặng vào không gian liên sao cho các thế hệ sao tương lai.

Đây là một sự kiện tương đối yên bình, không hề giống với một vụ nổ siêu tân tinh mà Mặt Trời vì quá bé nên không thể tạo ra. Bất kỳ người quan sát nào có mặt để chứng kiến sự kiện này sẽ thấy sự tăng cường gió Mặt Trời quy mô lớn, nhưng nó sẽ không đủ để hủy diệt hoàn toàn một hành tinh. Tuy nhiên, sự mất mát khối lượng ngôi sao có thể khiến quỹ đạo các hành tinh sống sót rơi vào hỗn độn, khiến một số va đập vào nhau, một số văng ra khỏi Hệ Mặt Trời, và số khác bị xé vụn bởi tương tác thủy triều. Sau đó, tất cả những gì còn lại của Mặt Trời là một sao lùn trắng, một thiên thể cực kì đặc, với 54% khối lượng ban đầu nén vào một kích thước chỉ bằng Trái Đất. Ban đầu, sao lùn trắng này có thể sáng gấp 100 lần Mặt Trời hiện tại. Nó sẽ chứa oxy và carbon suy biến, nhưng không bao giờ đủ nóng để phản ứng nhiệt hạch với các nguyên tố này. Do đó sao lùn trắng Mặt Trời sẽ nguội dần, trở nên ngày càng mờ đi.

Khi Mặt Trời chết dần, sức hút hấp dẫn lên các thiên thể quay quanh nó, như các hành tinh, sao chổi và tiểu hành tinh sẽ yếu đi do sự mất mát khối lượng. Tất cả các hành tinh còn lại sẽ giãn quỹ đạo quay; nếu Sao Kim, Trái Đất và Sao Hỏa vẫn còn sống sót, quỹ đạo của chúng một cách xấp xỉ sẽ tương ứng nằm trong khoảng , , và . Chúng và các hành tinh còn lại khác sẽ trở thành các khối vật thể lạnh lẽo, tối tăm, hoàn toàn tiêu diệt bất kỳ dạng sự sống nào. Chúng sẽ tiếp tục quay quanh ngôi sao, vận tốc giảm dần do khoảng cách tới Mặt Trời tăng và hấp dẫn Mặt Trời giảm. Hai tỉ năm sau đó, khi Mặt Trời nguội xuống khoảng 6000–8000 K, carbon & oxy trong lõi Mặt Trời sẽ đóng băng, với 90% khối lượng còn lại của nó mang một cấu trúc tinh thể. Cuối cùng, sau thêm hàng tỉ năm nữa, Mặt Trời sẽ hoàn toàn ngừng phát sáng, trở thành một sao lùn đen.

Tương tác thiên hà

Hệ Mặt Trời di chuyển cô độc trong Ngân Hà trong một quỹ đạo tròn cách xấp xỉ 30000 năm ánh sáng từ tâm thiên hà với vận tốc cỡ 220 km/s. Chu kỳ quay quanh tâm thiên hà, gọi là năm thiên hà, vào khoảng 220-250 triệu năm. Từ khi hình thành tới giờ Hệ Mặt Trời đã hoàn thành ít nhất 20 vòng như vậy.

Các nhà khoa học khác nhau đã phỏng đoán rằng đường đi của Hệ Mặt Trời trong thiên hà là một yếu tố gây nên tính chu kỳ của các đợt tuyệt chủng hàng loạt mà các hóa thạch Trái Đất ghi dấu lại. Một giả thuyết đề xuất rằng các dao động dọc do Mặt Trời gây ra khi nó quay quanh tâm thiên hà khiến nó đều đặn vượt qua mặt phẳng thiên hà. Khi quỹ đạo Mặt Trời đi ra ngoài đĩa thiên hà, ảnh hưởng của thủy triều thiên hà yếu đi, khi nó quay trở lại đĩa thiên hà, theo những khoảng thời gian 20-25 triệu năm, nó chịu những thủy triều đĩa mạnh hơn nhiều mà, theo những mô hình toán học, sẽ tăng dòng sao chổi từ đám mây Oort lên 4 lần, dẫn tới sự tăng đột biến khả năng một vụ va chạm tàn khốc.

Tuy nhiên, những người khác lập luận rằng Mặt Trời hiện nay đang gần mặt phẳng thiên hà, và dù thế sự kiện tuyệt chủng lớn cuối cùng đã xảy ra 15 triệu năm trước. Do đó chỉ vị trí chiều dọc của Mặt Trời thôi không đủ để giải thích sự tuyệt chủng theo chu kỳ như vậy, và thay vào đó những lần tuyệt chủng xảy ra khi Mặt Trời vượt qua các nhánh xoắn ốc của thiên hà. Các cánh tay xoắn ốc không chỉ là nơi cư trú của rất nhiều đám mây phân tử, mà hấp dẫn của chúng có thể làm nhiễu loạn đám mây Oort, mà cả một mật độ cao hơn những sao khổng lồ xanh sáng sống trong những khoảng thời gian ngắn và rồi bùng nổ mãnh liệt thành các siêu tân tinh.

Va chạm thiên hà và đổ vỡ hành tinh
Mặc dù đại đa số các thiên hà trong vũ trụ dịch chuyển ra xa khỏi Ngân Hà, Thiên hà Andromeda, thành viên lớn nhất của Nhóm Địa phương, đang hướng tới đây với vận tốc khoảng 120 km/s. Trong 4 tỉ năm tới, Andromeda và Ngân Hà sẽ đụng độ, khiến cả hai biến dạng khi các lực thủy triều xé các nhánh ngoài của chúng thành những đuôi thủy triều khổng lồ. Nếu sự đổ vỡ ban đầu này diễn ra, các nhà thiên văn tính toán rằng có xác suất 12% là Hệ Mặt Trời sẽ bị kéo ra phía ngoài vào đuôi thủy triều của Ngân Hà và 3% nó sẽ bị gắn bởi lực hấp dẫn của Andromeda và trở thành một phần của thiên hà này. Khi một chuỗi các cú đánh trượt qua ở các nhánh tiếp tục diễn ra, khả năng văng ra của Hệ Mặt Trời tăng lên 30%, và các hố đen siêu nặng ở tâm hai thiên hà sẽ hợp nhất. Cuối cùng, trong khoảng 6 tỉ năm tới, Ngân Hà và Andromeda sẽ hợp nhất hoàn toàn thành một nhiên hà xoắn ốc khổng lồ. Trong quá trình hợp nhất, nếu có đủ khí, hấp dẫn gia tăng sẽ buộc khí đi vào tâm của thiên hà xoắn ốc mới. Điều này có thể dẫn tới một thời kỳ hình thành sao mạnh mẽ trong thời gian ngắn, gọi là sự bùng nổ sao. Ngoài ra, các khí đi vào trong sẽ nuôi dưỡng hố đen mới hình thành chuyển hóa nó thành một nhân thiên hà hoạt động. Lực hình thành do những tương tác này có thể sẽ đẩy Hệ Mặt Trời vào vùng hào quang của thiên hà mới, khiến nó tương đối ít bị tổn hại từ bức xạ của những va chạm này.

Có một quan niệm sai lầm phổ biến rằng sự va chạm này sẽ làm đổ vỡ quỹ đạo của các hành tinh trong Hệ Mặt Trời. Trong khi đúng là hấp dẫn của các sao bay ngang qua có thể tách các hành tinh vào không gian liên sao, khoảng cách giữa các sao là quá lớn khiến cho khả năng cuộc va chạm Ngân Hà-Andromeda gây ra một sự đổ vỡ như thế đối với bất cứ hệ thống sao riêng lẻ nào là rất nhỏ, có thể bỏ qua. Trong khi Hệ Mặt Trời xét như một toàn thể có thể chịu ảnh hưởng bởi các sự kiện này, Mặt Trời và các hành tinh nói chung sẽ không bị nhiễu loạn đáng kể
.

Tuy nhiên, theo thời gian, xác suất tích lũy của một cú va chạm với một ngôi sao tăng lên, và sự đổ vỡ của các hành tinh sẽ trở thành không thể tránh khỏi trong một bậc thời gian ngoài sức tưởng tượng. Giả sử rằng các kịch bản cáo chung của vũ trụ Vụ Co Lớn hoặc Vụ Xé Lớn không xảy ra, các tính toán gợi ý rằng hấp dẫn của các sao băng qua sẽ hoàn toàn tước đi các hành tinh còn lại của Mặt Trời đã chết trong vòng 1 triệu tỉ năm (1015 năm). Thời điểm đó đánh dấu sự chấm dứt của Hệ Mặt Trời: trong khi Mặt Trời và các hành tinh vẫn còn hiện hữu, Hệ Mặt Trời, theo nghĩa một hệ thống hành tinh, không còn tồn tại.

Niên đại

Khung thời gian của sự hình thành Hệ Mặt Trời được xác định bằng phương pháp định tuổi bằng đồng vị phóng xạ. Các nhà khoa học ước tính rằng Hệ Mặt Trời đã 4,6 tỉ năm tuổi. Các hạt khoáng chất cổ nhất trên Trái Đất có khoảng 4,4 tỉ năm tuổi. Các mảnh đá già như vậy rất hiếm, bởi vì bề mặt Trái Đất không ngừng thay đổi hình dạng do xói mòn, phun trào núi lửa, và kiến tạo mảng. Để đánh giá tuổi của Hệ Mặt Trời, các nhà khoa học sử dụng các vẫn thạch được hình thành từ giai đoạn ngưng tụ tinh vân Mặt Trời. Hầu hết tất cả các vẫn thạch đều có tuổi 4,6 tỉ năm, cho thấy Hệ Mặt Trời ít nhất phải già cỡ đó.

Các nghiên cứu về các đĩa xung quanh các ngôi sao khác cũng giúp phần vào việc lập nên một khung thời gian hình thành Hệ Mặt Trời. Các ngôi sao khoảng từ 1 tới 3 triệu năm tuổi có những đĩa chứa nhiều khí, trong khi những đĩa xung quanh các sao hơn 10 triệu năm tuổi chứa rất ít hoặc không có khí, cho thấy rằng các hành tinh khí khổng lồ trong chúng đã ngừng hình thành.

Niên biểu của Hệ Mặt Trời
Chú ý: Tất cả thời gian năm tháng trong niên biểu này là có tính xấp xỉ.

Xem thêm
Giả thuyết tinh vân
WDJ0914+1914, một sao lùn trắng hiện có một hành tinh khí khổng lồ quay quanh
Sự hình thành và tiến hóa thiên hà

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

  tải lên vào 10-10-2011
 Hình ảnh động 7M  từ skyandtelescope.com minh họa tiến hóa ban đầu của miền ngoài Hệ Mặt Trời.
 Hình ảnh động QuickTime về va chạm tương lai giữa Ngân Hà và Andromeda
 Mặt Trời Sẽ Chết Ra Sao: Và Điều Gì Xảy Ra cho Trái Đất (Video trên Space.com)

Bài viết thiên văn chọn lọc
Hệ Mặt Trời
Khoa học hành tinh

Lý thuyết động lực học hệ Mặt Trời
Nguồn gốc vũ trụ học
Thiên văn học sao


title: Pachybrachis tekensis

text:
Pachybrachis tekensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Lopatin miêu tả khoa học năm 1983.

Chú thích

Tham khảo

Pachybrachis


title: NTT DoCoMo

text:
là nhà cung cấp dịch vụ viễn thông di động lớn nhất Nhật Bản. Tên gọi của hãng được viết tắt chính thức từ cụm từ tiếng Anh Do Communications Over the Mobile Network (Thực hiện thông tin liên lạc qua mạng lưới di động), nhưng cũng có nghĩa "ở mọi nơi" trong tiếng Nhật.

DoCoMo được tách từ NTT vào tháng 8 năm 1991 để đảm nhận điều hành hệ thống điện thoại di động. DoCoMo cung cấp dịch vụ di động 2G (MOVA) PDC ở băng tần 800 MHz và 1,5 GHz (băng thông tổng cộng 34 MHz), và dịch vụ 3G (FOMA) W-CDMA ở băng tần 2 GHz (1945-1960 MHz). Hãng cũng kinh doanh các dịch vụ khác như PHS (Paldio), nhắn tin và vệ tinh. DoCoMo thông báo dịch vụ PHS của hãng sẽ bị huỷ bỏ từng bước trong vòng vài năm tới.

Khách hàng
DoCoMo có 49,8 triệu khách hàng điện thoại di động, trong đó hơn 15,8 triệu thuê bao FOMA và 45 triệu người dùng i-mode. Hãng dẫn đầu thị phần ở Nhật với tỷ lệ 56,0%, và giảm nhẹ trong những năm gần đây;

i-Mode
DoCoMo là nhà điều hành điện thoại di động đầu tiên trên thế giới thành công trong việc giới thiệu dịch vụ dữ liệu di động vào thương mại cho đối tượng khách hàng rộng. i-Mode được khởi xướng vào tháng 2 năm 1999 và sự hưởng ứng của khách hàng vượt quá mong đợi, trong khi kế hoạch giới thiệu dịch vụ dữ liệu di động dùng WAP vào cùng lúc đó không tìm được khách hàng ủng hộ. Trong một thời gian ngắn DoCoMo đã thu hút gần tất cả 40 triệu thuê bao trở thành người dùng i-Mode, tức trả thêm một khoản tiền hàng tháng cho i-Mode, và hầu hết họ cũng trả tiền cho nhiều loại hình đi kèm như dữ liệu, nhạc, trò chơi và thông tin.

Chỉ trong một thời gian ngắn sau khi i-Mode xuất hiện, các đối thủ của DoCoMo cũng đã giới thiệu các dịch vụ dữ liệu tương tự rất giống với mô hình của i-Mode.

Sau vài năm, i-Mode và các dịch vụ dữ liệu tương đương của các đối thủ của DoCoMo trở thành một phần thiết yếu trong hạ tầng cấu trúc thương mại và xã hội Nhật.

FOMA
DoCoMo là nhà điều hành điện thoại di động đầu tiên trên thế giới ứng dụng truyền thông di động 3G vào thương mại. Dịch vụ 3G của DoCoMo được tiếp thị dưới tên FOMA. Hiện tại (2005) FOMA dùng công nghệ wCDMA với tốc độ dữ liệu 384 kbit/s. Vì DoCoMo là nơi đầu tiên ứng dụng công nghệ mạng 3G, DoCoMo dùng kỹ thuật khác với các tiêu chuẩn UMTS châu Âu, lúc đó chưa chín mùi cho ứng dụng của DoCoMo. Gần đây DoCoMo đang tiến hành sửa đổi FOMA để tương thích hoàn toàn với các tiêu chuẩnUMTS.

HSDPA
DoCoMo đang làm việc để nâng cấp tốc độ dữ liệu lên đến 10 Mbit/s dùng HSDPA.

Quyền sở hữu
Cổ phiếu của NTT DoCoMo được bán công cộng tại một số sàn giao dịch chứng khoán, với cổ đông chính (trên 60%) là nhà điều hành điện thoại NTT của Nhật. NTT cũng là tập đoàn công cộng và người giữ phần lớn cổ phiếu là chính phủ Nhật Bản.

Nghiên cứu và phát triển
Trong khi hầu hết các nhà điều hành điện thoại di động trên thế giới không tiến hành việc nghiên cứu và phát triển (R&D) nào đáng kể và dựa vào các nhà cung ứng thiết bị cho việc phát triểu và ứng dụng thiết bị viễn thông mới, NTT DoCoMo tiếp tục truyền thống nghiên cứu và phát triển rất tốn kém của NTT. Chính các đầu tư nghiên cứu và phát triển mạnh mẽ đã cho phép DoCoMo giới thiệu dịch vụ dữ liệu i-Mode và viễn thông 3G sớm hơn bất cứ nơi nào khác trên thế giới.

Đầu tư của DoCoMo ra ngoài Nhật Bản
DoCoMo có phạm vi đầu tư rộng rãi ở nước ngoài. Tuy nhiên hãng đã không thành công trong việc đầu tư vào các nhà điều hành viễn thông nước ngoài. DoCoMo đã đầu tư nhiều tỉ đôla vào KPN, Hutchison, AT&T Wireless và cuối cùng phải huỷ bỏ hoặc bán lại cho các nhà điều hành khác. Hậu quả là DoCoMo thiệt hại khoảng 10 tỷ đôla Mỹ, trong khi cùng lúc các hoạt động tại Nhật Bản của hãng lại ăn nên làm ra.

Xem thêm
 NTT

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang web của NTT DoCoMo
 Phòng thí nghiệm châu Âu của DoCoMo
 Yahoo! - NTT DoCoMo, Inc. Company Profile
 Tổng quan về công nghiệp viễn thông Nhật Bản
 FAQ về i-Mode của DoCoMo
 Tổng quan về dịch vụ di động 3G ở Nhật Bản
 Tổng quan về dịch vụ di động 4G đang được dự định ở Nhật Bản

Công ty điện thoại di động
Công ty Nhật Bản
Chỉ số Nikkei 225
Công ty niêm yết tại Thị trường Chứng khoán New York
Công ty niêm yết tại Sở giao dịch chứng khoán Tokyo
Chỉ số TOPIX 100


title: Dicerostylis

text:
Dicerostylis là một chi thực vật có hoa trong họ Orchidaceae.

Xem thêm
Danh sách các chi Phong lan

Tham khảo

Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (1999). Genera Orchidacearum 1. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2001). Genera Orchidacearum 2. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2003). Genera Orchidacearum 3. Oxford Univ. Press
Berg Pana, H. 2005. Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee. Ulmer, Stuttgart

Danh sách các chi phong lan
Phân họ Lan

es:Hylophila
pt:Hylophila


title: Torrejón del Rey

text:
Torrejón del Rey là một đô thị trong tỉnh Guadalajara, Castile-La Mancha, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 2.341 người.

Tham khảo

Đô thị ở Guadalajara


title: Merida (bướm đêm)

text:
Merida là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Stemmaphora

text:
Stemmaphora là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hadeninae


title: Watsuki Nobuhiro

text:
(sinh ngày 26 tháng 5 năm 1970) là một mangaka (tác giả manga), nổi tiếng nhất với seri lấy chủ đề samurai Rurouni Kenshin. Ông đã tùng làm trợ lý cho tác giả yêu thích của mình là Obata Takeshi, và bị ảnh hưởng bởi truyện tranh Siêu anh hùng như X-Men, Spider-Man, Hulk và Spawn khi sáng tạo ra các nhân vật.

Tiểu sử
Watsuki Nobuhiro sinh ở Nagaoka, tỉnh Niigata, Nhật Bản. Khi Watsuki còn là một cậu bé, anh trai của ông, hơn ông 3 tuổi, vẽ manga. Anh trai của Watsuki là thần tượng của ông vì vậy ông bắt đầu sáng tác manga. Watsuki được truyền cảm hứng bởi rất nhiều mangaka thời kỳ này như Osamu Tezuka và Fujiko F. Fujio. Sau đó, anh trai của ông ngừng vẽ manga nhưng "Vì Watsuki ít nói, cậu vẫn tiếp tục vẽ manga".

Khi Watsuki học trung học, ông tập Kendo. Ông vẫn vẽ manga nhưng lại đam mê thể thao. Watsuki thừa nhận ông rất yếu. "Thực ra quá yếu," Watsuki nói, "đến nỗi tôi là nỗi xấu hổ với chiều cao 1,83 m của mình" (RK vol. 1). Watsuki không bao giờ thắng nổi một trận kendo. Mặc dù ông một lần đã được chọn là người đấu trận đầu sau khi một đồng đội bị treo giò vì phản ứng. Watsuki trở nên nản chí với kendo, và cuối cùng từ bỏ. Khi ông bị thúc bách phải tìm ra một nhân vật mới cho Rurouni Kenshin, ông dùng cách nhìn của mình về kendo làm nền cho Myojin Yahiko.

Nobuhiro Watsuki đã làm khá nhiều việc trong quá khứ. Ở trường trung học, ông giành giải triển vọng truyện Teacher Pon. Sau đó, Watsuki là trợ lý của bộ truyện Arabian Lamp-Lamp. Mộtíp nhân vật Sagara Sanosuke là dựa trên một bản khác của Lamp. Năm 1994 một câu truyện khác được sáng tác và đăng trên tạp chí Shonen Jump Weekly. Dường như câu chuyện này là khởi đầu cho Rurouni Kenshin. Tác phẩm gần đây nhất của ông, Buso Renkin (Arms Alchemy) được xuất bản vào tháng 6 năm 2003, cũng ở Jump.

Khi không sáng tác, Watsuki thích chơi video game, đọc các manga khác, và xem TV. Truyện tranh Hoa Kỳ mà ông yêu thích là X-Men vì ông thích hành động. Anime yêu thích của ông (ngoài những cái của chính mình) là Neon Genesis Evangelion. Ông thích video game như Samurai Spirits và những game tương tự. Ông cũng thích các phim hành động như Die Hard và The Matrix.

Nguồn cảm hứng từ thế giới thực
Các nhân vật của Watsuki dựa nhiều trên các nhân vật lịch sử hay từ các bộ anime/manga khác. Ví dụ, Himura Kenshin là dựa trên Kawakami Gensai, một trong các hitokiri (sát thủ) vào thời Bakumatsu (Cách mạng Nhật). Ông tinh thông kiếm thuật tên gọi shiranui-ryu. Gensai nổi tiếng vì đánh gục nhà tư tưởng nổi tiếng Sakuma Shozan. Bốn năm sau khi cuộc Cách mạng kết thúc, Gensai bị kết án oan và bị xử tử. Watsuki ngưỡng mộ Kenshin vì khát vọng của anh làm việc thiện vì những người mà anh đã sát hại để chính phủ Minh Trị có thể tồn tại.

Ngoài ra, Saitō Hajime là dựa trên một Saito có thực, thành viên của Shinsengumi. Vài nhân vật khác, đáng chú ý nhất là Sagara Sanosuke, Shinomori Aoshi và Seta Sojiro, cũng phần nào dựa trên các nhân vật trong Shisengumi. Okita Sōji, Okubo Toshimichi và Katsura Kogoro nằm trong số các nhân vật lịch sử khác xuất hiện trong truyện.

Sự nghiệp sáng tác manga
Trăng lưỡi liềm ở vùng đất chiến tranh (tác phẩm chuyên nghiệp đầu tiên) – Không chính thức bắt đầu thế giới Rurouni Kenshin. Kể về câu chuyện của một cựu Hiko Seijuro. Nó được đưa vào tập 6 Rurouni Kenshin.
Rurouni: Câu chuyện lãng mạn của kiếm sỹ thời Minh Trị – 2 truyện ngắn về Rurouni Kenshin làm tiền đề cho seri sau này trên Shonen Jump. Nó được đưa vào Rurouni Kenshin tập 1 và 3 ở Nhật Bản và Bắc Mỹ.
Rurouni Kenshin (るろうに剣心)
Kenshin Kaden – Cuốn sách hướng dẫn về Rurouni Kenshin gồm cả một câu chuyện màu kể chi tiết lại cuộc sống sau này của các nhân vật trong Rurouni Kenshin.
Yahiko no Sakabatō – Cũng bắt nguồn từ thế giới Rurouni Kenshin. Chi tiết hóa câu chuyện cuối cùng của Myōjin Yahiko từ sau câu chuyện. Yahiko phải cứu con gái của một người dạy kiếm khỏi một tên từng đi theo Shishio. Được đưa vào tập 28 Ruroni Kenshin bản tiếng Pháp.
Mưa thiên thạch (メテオ　ストライク) – Câu truyện ngắn để tham dự cuộc thi do tạp chí Shonen Jump tổ chức. Về một cậu bé bị một mãnh thiên thạch văng vào đầu. Cậu có được sức mạnh siêu nhiên từ mảnh thiên thạch trong đầu và cứu thành phố khỏi bị tàn phá bởi một thiên thạch đang lao xuống lò phản ứng hạt nhân. Cũng xuất hiện trong tập 28 Ruroni Kenshin tiếng Pháp.
GUN BLAZE WEST- Lấy bối cảnh nước Mỹ những năm 1800, 3 nhân vật chính tìm kiếm một thiên đường vẫn tồn tại lay lắt tên là "Gun Blaze West". Nó bị hủy bỏ sau 3 tập.
Buso Renkin (武装錬金 Busō Renkin)- kết thúc sau 10 tập. Về một cậu bé mạo hiểm tính mạngcủa mình để cứu cô gái khỏi con quỷ homunculus – con quỷ ăn thịt đội lốt người. Trái tim của cậu bị thay thế bằng giả kim thuật và cậu sử dụng nó để triệu hồi cây giáo của mình để tiêu diệt con quái vật.
Ướp xác –Người chết và cô dâu- (làm cho "JUMP the REVOLUTION" năm 2005 – Câu truyện ngắn dựa trên ý tưởng về Frankenstein với ý tưởng mang lại sự sống)
Ướp xác II –Người chết và người yêu- (làm cho "Jump the Revolution" năm 2006 – Một câu truyện ngắn khác diễn ra trong thế giới Embalming)
Ướp xác –Câu chuyện khác về Frankenstein- (bắt đầu tháng 11 năm 2007 trên Jump Square; dựa trên một câu truyện ngắn trước đó của ông)

Thiết kế Video Game
Shinsengumi Gunraw Den
Samurai Shodown V

Những người trợ giúp đáng chú ý
Oda Eiichiro - Mangaka của One Piece
Takei Hiroyuki - Mangaka của Vua pháp thuật
Kurosaki Kaoru (黒崎薫)
Suzuki Shinriya - Mangaka của Mr. Fullswing

Tham khảo

Liên kết ngoài
The-OrO// Mangaka  Thông tin thêm về Watsuki.

Sinh năm 1970

Nhân vật còn sống
Họa sĩ manga


title: Cảng Cam Ranh

text:
Cảng Cam Ranh (tên cũ Cảng Ba Ngòi) là cảng thương mại quốc tế nằm trong vịnh Cam Ranh thuộc tỉnh Khánh Hòa, nơi hội tụ những điều kiện tự nhiên thuận lợi cho phát triển dịch vụ cảng biển như mực nước sâu, kín gió, diện tích lớn, nằm gần đường hàng hải quốc tế và sân bay Cam Ranh, cách Quốc lộ 1 1,5 km và tuyến đường sắt Bắc – Nam 3 km nên từ lâu cảng đã là đầu mối giao thông đường biển quan trọng cho khu vực Nam Khánh Hòa và các tỉnh lân cận.

Ngày 14 tháng 5 năm 2009, cảng Ba Ngòi đã chính thức hoạt động theo mô hình mới với tên gọi Công ty TNHH một thành viên Cảng Cam Ranh, sau hơn một năm được ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa bàn giao cho Tổng công ty Hàng hải Việt Nam (Vinalines).

Từ những lợi thế vốn có, cảng không ngừng được đầu tư nâng cấp cả về nhân lực và cơ sở hạ tầng để thúc đẩy phát triển và hội nhập quốc tế. Từ một Phân cảng của Cảng Nha Trang – Ba Ngòi trực thuộc Cục Hàng Hải, năm 1991 Cảng được tách thành một đơn vị kinh doanh cảng biển độc lập. Qua 15 năm hoạt động, Cảng Ba Ngòi không ngừng lớn mạnh về mọi mặt, lượng hàng thông qua Cảng tăng hơn 10 lần đến nay đã vượt trên 01 triệu tấn, các dịch vụ hậu cần cảng biển ngày càng phát triển.

Với tổng chiều dài khai thác cầu cảng là 308 mét, độ sâu trước bến –11,6 mét, độ sâu luồng -10,2 mét, Cảng đã tiếp nhận được các loại tàu có trọng tải đến 30.000 DWT. Cơ sở hạ tầng trong cảng không ngừng được hoàn thiện, trang thiết bị phục vụ xếp dỡ tiếp tục được đầu tư, quy trình công nghệ liên tục được cải tiến đã đưa năng suất xếp dỡ hàng rời đạt từ 4.000 - 5.000 tấn/ngày, hàng bao từ 2.000 - 2.500 tấn/ngày, đảm bảo giải phóng tàu nhanh. Mọi công đoạn bốc dỡ từ tàu lên xe, hoặc nhập kho, lưu bãi và ngược lại được thực hiện theo quy trình khép kín.

Ghi chú

Giao thông Khánh Hòa
Ba Ngòi
Kinh tế Khánh Hòa


title: 3472 Upgren

text:
3472 Upgren (1981 EJ10) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 1 tháng 3 năm 1981 bởi S. J. Bus ở Siding Spring.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 3472 Upgren

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1981


title: Néris-les-Bains

text:
Néris-les-Bains là một xã trong tỉnh Allier, thuộc vùng hành chính Auvergne-Rhône-Alpes của nước Pháp, có dân số là 2.708 người (thời điểm 1999). Xã là một nơi nghỉ dưỡng vì có nguồn nước nóng.

Nhân khẩu học

Các thành phố kết nghĩa
  Wadersloh, Đức

Tham khảo

Xã của Allier


title: 18636 Villedepompey

text:
18636 Villedepompey là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1815.2892739 ngày (4.97 năm).

Nó được phát hiện ngày 2 tháng 3 năm 1998.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Cosmópolis

text:
Cosmópolis là một đô thị tại bang São Paulo. Đô thị này nằm ở vĩ độ 22º38'45" độ vĩ nam và kinh độ 47º11'46" độ vĩ tây, trên khu vực có độ cao 652 m. Dân số năm 2004 ước tính là 128 638 người. Đô thị này có diện tích 154,70 km².

Thông tin nhân khẩu

Dữ liệu dân số theo điều tra dân số năm 2000

Tổng dân số: 137.973
Dân số thành thị: 136.164
Dân số nông thôn: 1.809
 Nam giới: 72.215
 Nữ giới: 62.140
Mật độ dân số: 286,72 người/km²

Tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh dưới 1 tuổi: 14,08 trên 1 triệu

Tuổi thọ bình quân: 72,20 tuổi

Tỷ lệ sinh: 2,26 số trẻ trên mỗi bà mẹ

Tỷ lệ biết đọc biết viết: 92,95%

Chỉ số phát triển con người (HDI-M): 0,799
 Chỉ số phát triển con người - Thu nhập: 0,726
 Chỉ số phát triển con người - Tuổi thọ: 0,787
 Chỉ số phát triển con người - Giáo dục: 0,884
(Nguồn: IPEADATA)

Tham khảo

Cosmopolis


title: Pudur (S)

text:
Pudur (S) là một thị xã panchayat của quận Tirunelveli thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Pudur (S) có dân số 11.095 người. Phái nam chiếm 49% tổng số dân và phái nữ chiếm 51%. Pudur (S) có tỷ lệ 63% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 74%, và tỷ lệ cho phái nữ là 52%. Tại Pudur (S), 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu


title: Amailloux

text:
Amailloux là một xã ở tỉnh Deux-Sèvres trong vùng Nouvelle-Aquitaine phía tây nướcPháp. Xã này có diện tích 37 km2 và có cự ly khoảng 14 km về phía tây bắc Parthenay.

Tham khảo
INSEE

Xã của Deux-Sèvres


title: Tào Thanh công

text:
Tào Thanh công (chữ Hán: 曹声公; trị vì: 514 TCN-510 TCN), tên thật là Cơ Dã (姬野), là vị vua thứ 23 của nước Tào – chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Tào Thanh công là con thứ của Tào Bình công – vua thứ 21 nước Tào và em của Tào Điệu công – vua thứ 22 nước Tào.

Theo Sử ký, năm 515 TCN, anh ông là Tào Điệu công sang triều kiến nước Tống, bị Tống Cảnh công bắt giam. Theo Kinh Xuân Thu, Tào Điều công qua đời trong nước. Người nước Tào bèn lập Cơ Dã lên nối ngôi, tức là Tào Thanh công.

Năm 510 TCN, Tào Thanh công bị chú là Cơ Thông – em của vua cha Tào Bình công – sát hại cướp ngôi. Ông ở ngôi được 5 năm.

Cơ Thông lên làm vua, tức là Tào Ẩn công.

Xem thêm
Tào Ẩn công
Tào Điệu công

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
 Quản Sái thế gia
 Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới
 Khổng Tử (2002), Xuân Thu tam truyện, tập 5, Nhà xuất bản TP Hồ Chí Minh

Chú thích

Vua nước Tào
Vua Trung Quốc bị giết
Năm sinh thiếu
Mất năm 510 TCN


title: Stigmella cerea

text:
Stigmella cerea là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Loài này có ở Ohio và Pennsylvania.

Sải cánh dài 3.5-3.6 mm.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Nepticulidae of North America
A taxonomic revision of the North American species of Stigmella (Lepidoptera: Nepticulidae)

C


title: Hướng nghiệp

text:
Hướng nghiệp là các hoạt động nhằm hỗ trợ mọi cá nhân chọn lựa và phát triển chuyên môn nghề nghiệp phù hợp nhất với khả năng của cá nhân, đồng thời thỏa mãn nhu cầu nhân lực cho tất cả các lĩnh vực nghề nghiệp (thị trường lao động) ở cấp độ địa phương và quốc gia.
Lâu nay chúng ta vẫn tưởng rằng hướng nghiệp chỉ là sự lựa chọn một nghề nghiệp mà mình yêu thích, chọn một trường đại học phù hợp với mình. Thực tế cho thấy, các bạn thường lựa chọn theo cảm tính, do "nổi hứng" nhất thời, do chạy theo phong trào hoặc do bị mất phương hướng nên "nhắm mắt đưa chân"...

Tuy nhiên đây chỉ là phần ngọn của một quá trình, một hoạt động trong số rất nhiều các hoạt động của hướng nghiệp. Thuật ngữ hướng nghiệp (career mentoring) nếu được hiểu chính xác nó là sự kết hợp của nhiều lĩnh vực như: đánh giá nghề nghiệp (career assessment), quản lý nghề nghiệp (career management), phát triển nghề nghiệp (career development)...

Khi mỗi cá nhân đều có được chuyên môn nghề nghiệp vững vàng, ổn định, họ sẽ có nhiều cơ hội nâng cao chất lượng cuộc sống cá nhân. Ở một góc độ khác, hướng nghiệp có hiệu quả tạo ra một lực lượng lao động có định hướng rõ ràng, do họ có năng lực nghề nghiệp tốt, làm tăng năng suất lao động, góp phần cho sự phát triển về kinh tế xã hội một cách toàn diện:

• Về giáo dục:
- Giúp học sinh có hiểu biết về thế giới nghề nghiệp
- Hình thành nhân cách nghề nghiệp cho học sinh
- Giáo dục thái độ đúng đắn đối với lao động
- Tạo ra sự sẵn sàng tâm lý đi vào lao động nghề nghiệp

• Về kinh tế:
- Góp phần phân luồng học sinh phổ thông tốt nghiệp các cấp
- Góp phần bố trí hợp lý 3 nguồn lao động dự trữ bảo đảm sự phù hợp nghề
- Giảm tai nạn lao động
- Giảm sự thuyên chuyển nghề, đổi nghề
- Là phương tiện quản lý công tác kế hoạch hoá phát triển kinh tế, xã hội trên cơ sở khoa học

• Về xã hội:
- Giúp học sinh tự giác đi học nghề
- Khi có nghề sẽ tự tìm việc làm
- Giảm tỉ lệ thất nghiệp, giảm tệ nạn xã hội, giảm tội phạm
- Ổn định được xã hội

Tham khảo

Việc làm
Hướng nghiệp
Lao động sản xuất


title: Sinnamary

text:
một commune của vùng hành chính hải ngoại Guyane thuộc Pháp của nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Guyane

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Guyane


title: Heliocheilus eodora

text:
Heliocheilus eodora là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở Lãnh thổ Thủ đô Úc, New South Wales, Bắc Úc, Queensland, Nam Úc và Tây Úc.

Ấu trùng ăn the seedheads của Eulalia aurea.

Liên kết ngoài
Australian Caterpillars
Australian Faunal Directory

Chú thích

Heliocheilus


title: Zepherina tenuis

text:
Zepherina tenuis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1921.

Chú thích

Tham khảo

Zepherina


title: Teniorhinus

text:
Teniorhinus là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erionotini


title: 5577 Priestley

text:
5577 Priestley (1986 WQ2) là một tiểu hành tinh vành đai chính bên trong được phát hiện ngày 21 tháng 11 năm 1986 bởi Duncan Waldron ở Siding Spring.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 5577 Priestley

005577
Tiểu hành tinh được đặt tên
005577
19861121


title: Palwal

text:
Palwal là một thành phố và là nơi đặt hội đồng đô thị (municipal council) của quận Faridabad thuộc bang Haryana, Ấn Độ.

Địa lý
Palwal có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 195 mét (639 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Palwal có dân số 100.528 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Palwal có tỷ lệ 65% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 72%, và tỷ lệ cho phái nữ là 57%. Tại Palwal, 15% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Haryana


title: Sa Tăng

text:
Sa Tăng (沙僧, Bính âm: Sha Seng) hay Sa Ngộ Tịnh (Phồn thể: 沙悟淨, Giản thể: 沙悟淨, Bính âm: Sha Wujing) hay Sa Ngộ Tĩnh là đồ đệ thứ ba của Đường Tăng đi thỉnh kinh ở Tây Thiên trong tiểu thuyết Tây du ký của Ngô Thừa Ân.

Nguồn gốc tên gọi Sa Tăng

 Ngộ Tịnh do Quan Thế Âm Bồ Tát đặt, có nghĩa là giác ngộ được tâm thanh tịnh trong đạo Phật. Có tài liệu phiên âm tên này là Sa Ngộ Tĩnh, nhưng so với chữ Hán trong nguyên bản (沙悟淨) thì chữ 淨 chỉ có một âm đọc là "tịnh", như trong "thanh tịnh" (清淨). Tên này luôn được Đường Tăng gọi.

 Sa Tăng là do Tôn Ngộ Không đặt khi ông chịu phò giá Đường Tăng, vì thấy cách chào của Sa Tăng giống hoà thượng. Ngộ Không và Bát Giới luôn gọi Sa Tăng là "Sa sư đệ" hoặc "tam sư đệ" mặc dù nếu tính đúng thì Ngộ Tịnh là đệ tử thứ tư của Đường tăng.
 Bát Bảo (Bửu) Kim Thân La Hán Bồ Tát : Hồi 100, khi Tam Tạng tâu với Lý Thế Dân đã nêu rõ chức phẩm được phong của từng đồ đệ. Như vậy, Sa Tăng được phong Bát Bảo Kim Thân La Hán Bồ Tát là đã tu thành chính quả.

Nguồn gốc của Sa Tăng
Sa Tăng ngày trước vốn giữ chức Quyển Liêm Đại tướng (卷帘大将). Là chức để coi việc trông rèm, trông sa giá cho Ngọc Đế. Năm xưa làm vỡ chén lưu ly ở Hội Bàn Đào trong lúc say rượu nên bị đày xuống sông Lưu Sa làm yêu quái. Vì thế mà Quan Thế Âm Bồ Tát đã cho phò giá Đường Tăng để chuộc lại lỗi lầm đã gây ra.

Tây du ký miêu tả Sa Tăng như sau:

Chuỗi vòng đầu lâu đeo trên cổ Sa Tăng
Trên cổ Sa tăng đeo chuỗi vòng 9 đầu lâu, Sa Tăng từng giải thích với Quan Thế Âm Bồ Tát rằng:

“Ta ở nơi đây đã ăn thịt vô số người, từ trước đến giờ những người đi qua đây đều bị ta ăn thịt. Phàm là đầu lâu còn sót lại, ta đều ném xuống sông Lưu Sa này, và chúng đã chìm hết xuống đáy. Nước con sông này lông ngỗng cũng không thể nổi lên, nhưng kỳ lạ, chỉ có chín cái đầu lâu của người đi lấy kinh này, là nổi lềnh bềnh trên mặt nước, không chìm xuống. Ta cho rằng đây là những vật lạ, nên đã lấy dây xâu lại thành một chuỗi vòng đeo lên cổ, để khi rảnh rỗi lấy ra xem”.

Trong “Thi thoại Đường Tam Tạng thỉnh kinh” được viết trước khi tác phẩm “Tây Du Ký” ra đời, Sa Tăng từng nói với Tam Tạng pháp sư: “Dưới cổ ta là những đầu lâu của người mà ta đã từng ăn thịt”.

Trong tạp kịch “Tây Du Ký” Sa Tăng nói: “Có một tăng nhân, phát nguyện đi đến Tây Thiên thỉnh kinh, nhưng con người làm sao có thể đi qua con sông này? Hắn đã làm tăng 9 đời, cũng đã bị ta ăn thịt 9 lần, 9 chiếc đầu lâu của hắn đã được ta sâu thành chuỗi vòng cổ này”.

Những chiếc đầu lâu trên chuỗi vòng cổ đều là đời trước của Đường Tăng. Những kiếp trước, Đường Tăng đã bị Sa Tăng ăn thịt 9 lần. Đó là lý do trong “Tây Du Ký” thường nói Đường Tăng là Kim Thiền Tử chuyển thế lần thứ 10.

Cuộc chiến giữa Tôn Ngộ Không, Trư Bát Giới và Sa Tăng
Thầy trò Đường Tăng đi đến sông Lưu Sa gặp trở ngại không qua được, Trư Bát Giới, Tôn Ngộ Không cùng đánh với Sa Tăng, hồi sau không cự nổi bèn chạy xuống sông chỉ còn Trư Bát Giới giao đấu với Sa Tăng, hai bên bất phân thắng bại:

Tôn Ngộ Không phải cầu cứu Quan Âm Bồ Tát, Bồ Tát phái Mộc Tra xuống thu phục Sa Ngộ Tịnh, quy y làm đồ đệ thứ ba của Đường Tăng.

Phò giá Đường Tăng
Trong cuộc hành trình, Sa Tăng cùng Trư Bát Giới chuyên gánh hành lý và chăn ngựa. Về vũ khí, Sa Tăng chuyên sử dụng một cây bảo trượng hàng yêu nặng 5.048 cân (月牙鏟, nguyệt nha san). So với Tôn Ngộ Không, Sa Tăng và Trư Bát Giới giỏi chiến đấu dưới nước hơn.

Tính cách nhân vật
Sa Tăng là một nhân vật siêng năng, cần mẫn, nhưng tính cách ba phải, không dám đấu tranh chống lại những thói xấu do nhị sư huynh Trư Bát Giới gây ra. Tại hồi 27, khi Tôn Ngộ Không ba lần đánh Bạch Cốt Tinh bị Bát Giới gièm pha, Sa Tăng dù biết lẽ phải thuộc về Ngộ Không nhưng vẫn không dám can ngăn Tam Tạng, rốt cuộc Ngộ Không bị đuổi về Hoa Quả Sơn. Vì vậy nên trong hồi 31, khi Bát Giới đến mời Ngộ Không đi cứu sư phụ, gặp lại Sa Tăng, Ngộ Không mới nói với Sa Tăng rằng:

{{cquote|Cái chú sa ni này! Lúc sư phụ niệm chú khẩn cô nhi, sao chú không nói giúp tôi một câu? Chỉ rặt khua môi múa mép! Bảo vệ sư phụ, sao không sang phương Tây đi, còn ngồi đây làm gì?}}

 Thành chính quả
Sau khi thỉnh được chân kinh, Sa Tăng được phong làm Kim Thân La Hán (La Hán Mình Vàng).

 Chú thích

 Tham khảo
 Tây du ký, Như Sơn, Mai Xuân Hải, Phương Oanh dịch'', Nhà xuất bản Văn học, 2007.

Nhân vật Tây du ký
Thần thoại Trung Hoa


title: Danh sách sân bay Đài Loan

text:
Đây là '''danh sách các sân bay Đài Loan NGUYỄN CÔNG TOẢN

Sân bay
In đậm là các sân bay đang hoạt động thương mại.

Xem thêm
 Có mấy sân bay ở Đài Bắc – Taipei? Tên là gì, ký hiệu?
 Phương tiện giao thông tại Đài Loan

Tham khảo

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Danh sách các sân bay Đài Loan:
 Great Circle Mapper
 FallingRain.com
 Aircraft Charter World
 The Airport Guide
 World Aero Data

Đài Loan
Sân bay Đài Loan


title: Danh sách sách bị cấm bởi chính quyền

text:
Xuyên suốt lịch sử của loài người, sách đã từng bị cấm ở rất nhiều quốc gia trong nhiều hoàn cảnh khác nhau. Dưới đây là danh sách 10 cuốn sách bị cấm nổi tiếng nhất trong thế kỷ vừa qua.

The Color Purple của Alice Walker
Câu truyện kể về một cô gái trẻ người da đen tên là Celie. Nội dung cuốn sách là những bức thư cô viết cho Chúa bởi vì không còn biết viết cho ai. Celie đã bị hãm hiếp bởi cha dượng của mình, bị đánh đập bởi chồng của mình. Cuốn sách đã từng bị cấm bởi có quá nhiều chi tiết mô tả về bạo lực, tình dục, sự mâu thuẫn giữa các chủng tộc và ngay cả sự thiếu tin tưởng vào Chúa.

I Know Why The Caged Bird Sings của Maya Angelou
Cuốn sách là cuốn tự truyện của tác giả về những năm còn trẻ của cuộc đời mình (từ 3 tới 17 tuổi ở Stamps Arkansas). "I Know Why The Caged Bird Sings" cũng là một câu chuyện minh chứng cho việc sức mạnh và tình yêu của văn chương có thể thắng được nạn phân biệt chủng tộc và hệ quả gây ra bởi nó. Cuốn sách này đã từng bị cấm bởi có quá nhiều đoạn mô tả bạo lực, phân biệt chủng tộc, tình dục và cả những ngôn từ có phần mạnh bạo và không được trong sáng.

Giết con chim nhại của Harper Lee
Được xuất bản vào năm 1960, cuốn sách đã nhanh chóng nổi tiếng và thậm chí đã đoạt giải thưởng cao quý Pulitzer. Đó là một câu chuyện xen lẫn của ngây thơ, vui vẻ, sự ấm áp và những vấn đề gai góc như nạn phân biệt chủng tộc, cưỡng bức tình dục. Đã có rất nhiều những câu hỏi về giá trị đích thực của cuốn sách khi trong đó cũng có quá nhiều những đoạn văn mô tả tình dục với ngôn từ không trong sáng, mô tả những suy nghĩ phân biệt chủng tộc không lời giải đáp. Tuy vậy, giá trị đích thực của To Kill a Mocking Bird đã dần được công nhận và đã được xuất bản tại Việt Nam.

Thế giới mới tươi đẹp của Aldous Huxley
Được xuất bản năm 1932, cuốn sách là lời chế nhạo đối với Utopia (khái niệm về một xã hội hoàn hảo). Cho tới tận năm 1993, cuốn sách này vẫn còn bị các cơ quan kiểm duyệt ở Mỹ đặt câu hỏi bởi tính nhân văn của nó khi xã hội vẽ ra trong đó là một xã hội xấu xa không lối thoát đối với lớp trẻ.

Một chín tám tư (1984) của George Orwell
Cũng giống như Brave New World, cuốn tiểu thuyết được xuất bản năm 1949 của Orwell đã vẽ ra một xã hội trong tương lai đầy tối tăm, không còn sự tự trọng, sự tin tưởng. Chính vì vậy, cuốn sách này đã từng bị American Library Associations cấm (và cả bởi vì những đoạn văn mô tả tình dục trong đó). Cũng chính trong cuốn tiểu thuyết này, khái niệm "Big Brother" đã ra đời. 1984 cũng đã được dựng thành phim và bộ phim này nổi tiếng không kém gì cuốn sách nguyên gốc.

Trại súc vật (Chuyện ở Nông Trại) của Geogre Orwell
Một tác phẩm nữa của tác giả Geogre Orwell phản ánh chế độ toàn trị thông qua hình ảnh ẩn dụ những con vật ở nông trại, Trại súc vật được đánh giá rất cao trên thế giới từ độc giả cũng như các nhà học giả và được phát hành ở Việt Nam dưới tên " Chuyện ở Nông Trại " do nhà xuất bản Nhã Nam ấn hành năm 2013 nhưng sau một tháng từ thời điểm ấn hành sách đã bị thu hồi toàn bộ ở Việt Nam.

Lolita của Vladimir Nabokov
Cuốn sách kể về cuộc tình của một người đàn ông trung niên, từng trải với cô gái trẻ mang tên Lolita (về sau, tất cả những cô gái lớn hơn tuổi của mình thường có biệt danh này). Lolita lúc đầu đã từng bị từ chối bởi 4 nhà xuất bản khác nhau ở Pháp cho tới khi được in bởi một nhà xuất bản chuyên in các truyện khiêu dâm nhưng rồi cũng bị cấm. Tiếp theo đó, Lolita đã bị cấm ở Nam Mỹ, Anh, Argentina do nội dung của mình (nhưng không bị cấm ở Mỹ). Nabokov đã từng được coi là một quái vật nhưng cũng là một người tuyệt vời, từng đốt bản thảo cuốn sách cuối cùng của mình vì không muốn mọi người đọc truyện của mình nữa. Lolita cũng đã được dựng thành phim.

Bắt trẻ đồng xanh của J. D. Salinger
Ngay khi được xuất bản vào năm 1951, cuốn sách đã leo lên bảng xếp hạng các cuốn sách bán chạy nhất liên tục trong vài tuần lễ. Cuốn sách mô tả ba ngày (chỉ ba ngày) trong cuộc đời của một cậu bé 16 tuổi đang gặp rắc rối. Bắt trẻ đồng xanh bị cấm có lẽ bởi không ai muốn cậu bé 16 tuổi có những tư tưởng chống đối người lớn này lại trở thành hình mẫu của giới trẻ. Năm 1960, cuốn sách gây xôn xao dư luận khi một hiệu trưởng đã quyết định đuổi việc tức khắc một giáo viên khi biết ông này dùng Bắt trẻ đồng xanh trong một bài giảng của mình cho học sinh lớp 11.

Harry Potter của J. K. Rowling
Tập truyện này đã bị các vị phụ huynh phản đối khá nhiều do có nhiều cảnh bạo lực, giết chóc, sợ hãi và đề cao thế giới pháp thuật quá mức. Tại một vài nơi tại Anh và Mỹ, tập truyện này đã bị cấm không được đọc trong lớp, không được mượn về nhà và thậm chí đã bị đốt ở nơi công cộng. Tất nhiên, đó chỉ là một vài nơi ít ỏi trên thế giới này. Còn lại, mọi người đều cho rằng Harry Potter là nhân vật giải trí vĩ đại nhất thập kỷ vừa qua.

Candide của Voltaire
Một cuốn truyện châm biếm tuyệt vời của nhà văn cổ điển người Pháp. Cuốn sách 30 chương đã kể về sự đen đủi của một chàng trai nhưng thông qua sự đen đủi này đã châm chọc tới tất cả những thế lực lúc đó: nhà thờ, triết gia, nhà cầm quyền… Cho dù bị hội đồng Geneva cấm ngay sau khi cuốn sách được xuất bản, Candide bây giờ đã được coi là một tác phẩm văn học kinh điển của những người yêu văn học.

Những cuộc phiêu lưu của Huckleberry Finn của Mark Twain
Cuốn sách của nhà văn nổi tiếng người Mỹ đã bị cấm bởi chính những người Mỹ chỉ sau 1 năm khi nó được xuất bản, năm 1885. Cuốn sách kể về những chuyến đi của cậu bé Huckleberry và người nô lệ đang trốn chạy Jim, được các nhà văn như Hemingway đánh giá là một hòn ngọc quý trong văn chương Mỹ. Tuy vậy, có tới hơn 200 lần các từ ngữ thô tục xuất hiện trong cuốn sách này và lúc đầu nó đã bị cấm tại nhiều nơi.

Chú thích

Văn chương án
Tự do thể hiện
Danh sách sách
Danh sách sách gây tranh cãi
Danh sách nhân quyền
Danh sách chính phủ
Danh sách đen


title: Holorusia schlingeri

text:
Holorusia schlingeri là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Holorusia


title: Romentino

text:
Romentino là một thị xã có khoảng 5000 dân ở tỉnh Novara, Piedmont (Northern Ý) 8 km Về phía đông của Novara và 40 km về phía tây của Milano. Thị xã có dân số khoảng 18 km2.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng Romentino

Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Bulbophyllum leytense

text:
Bulbophyllum leytense là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

leytense]]

L


title: Trédrez-Locquémeau

text:
Trédrez-Locquémeau () là một xã của tỉnh Côtes-d’Armor, thuộc vùng Bretagne, tây bắc Pháp.

Dân số
Người dân ở Trédrez-Locquémeau được gọi là Trédréziens.

Xem thêm
Xã của tỉnh Côtes-d’Armor

Tham khảo

Liên kết ngoài
French Ministry of Culture list for Trédrez-Locquémeau

Tredrezlocquemeau


title: 8131 Scanlon

text:
8131 Scanlon (1976 SC) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 27 tháng 9 năm 1976 bởi E. F. Helin ở Palomar.

Tiểu hành tinh được đặt tên theo Leo Scanlon, một nhà thiên văn nghiệp dư, đồng sáng lập Amateur Astronomers Association of Pittsburgh, hay AAAP và là thành viên Học viện Nghệ thuật và Khoa học Pittsburgh.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 8131 Scanlon

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1976


title: Lasioglossum araxanum

text:
Lasioglossum araxanum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Blüthgen mô tả khoa học năm 1923.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1923


title: Kuchera

text:
Kuchera là một thành phố và khu đô thị của quận Nagaur thuộc bang Rajasthan, Ấn Độ.

Địa lý
Kuchera có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 301 mét (987 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Kuchera có dân số 19.563 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Kuchera có tỷ lệ 50% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 65%, và tỷ lệ cho phái nữ là 32%. Tại Kuchera, 25% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Rajasthan


title: Andrena korovini

text:
Andrena korovini là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Osytshnjuk mô tả khoa học năm 1986.

Chú thích

Tham khảo

K
Động vật được mô tả năm 1986


title: Osse, Doubs

text:
Osse là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Doubs


title: Neuville-près-Sées

text:
Neuville-près-Sées là một xã thuộc tỉnh Orne trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 175 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Neuvillepressees


title: Wüstenjerichow

text:
Wüstenjerichow là một đô thị thuộc huyện Jerichower Land, bang Sachsen-Anhalt, Đức. Đô thị Wüstenjerichow có diện tích 21,43 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 127 người.

Tham khảo


title: George

text:
George  có thể đề cập đến:
George Washington
George III của Anh
George Gershwin
George W. Bush
George H. W. Bush

Xem thêm

sv:Georg#Personer med namnet Georg eller George


title: Porosalvania vixplicata

text:
Porosalvania vixplicata là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rissoidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Porosalvania


title: Pseudopostega fumida

text:
Pseudopostega fumida là một loài bướm đêm thuộc họ Opostegidae. Nó là loài duy nhất được tìm thấy ở secondary, tropical forest miền trung Belize.

Chiều dài cánh trước khoảng 2.1 mm. Adults are glossy gray with a largely white head. Con trưởng thành bay vào tháng 4.

Tham khảo

Liên kết ngoài
A Revision of the New World Plant-Mining Moths of the Family Opostegidae (Lepidoptera: Nepticuloidea)

Pseudopostega


title: Plateumaris tenuicornis

text:
Plateumaris tenuicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Balthasar miêu tả khoa học năm 1934.

Chú thích

Tham khảo

Plateumaris


title: Suavodrillia textilia

text:
Suavodrillia textilia là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Borsoniidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Suavodrillia


title: Lens, Hainaut

text:
Lenslà một đô thị ở tỉnh Hainaut. Tại thời điểm ngày 1 tháng 1 năm 2006 Lens có dân số 3.974 người. Tổng diện tích là 49,42 km² với mật độ dân số là 80 người trên mỗi km².

Lens tọa lạc dọc theo đường 56.

Tham khảo

Đô thị của Hainaut


title: Groß Miltzow

text:
Groß Miltzow là một đô thị ở huyện Mecklenburgische Seenplatte (trước thuộc huyện Mecklenburg-Strelitz), bang Mecklenburg-Vorpommern, Đức. Đô thị này có diện tích 48,54 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 là 1269 người.

Tham khảo

Xã của bang Mecklenburg-Vorpommern
Xã và đô thị ở huyện Mecklenburgische Seenplatte


title: Anh Ngọc

text:
Anh Ngọc (sinh năm 1925) là ca nhạc sĩ nhạc tiền chiến Việt Nam.

Cuộc đời
Ông tên thật là Từ Ngọc Toản, sinh năm 1925 tại Hà Đông, trong một gia đình có 8 người con.

Ông trưởng thành tại Hà Nội và từng theo học các trường Thăng Long, Puginier và Louis Pasteur ở đây. Khi còn rất trẻ, ông đã yêu thích ca hát mặc dù sinh trưởng trong một gia đình thủ cựu, gồm có 8 người con, trong đó chỉ có ông và Ngọc Long trở thành ca sĩ.

Năm 1947, ông vào Huế thăm một người anh làm việc ở đây và lưu lại Huế hơn một năm. Trong thời gian này ông được nữ ca sĩ Minh Trang mời hát trên đài phát thanh Huế.

Năm 1949, Anh Ngọc vào Sài Gòn để khởi đầu cộng tác với Đài phát thanh Pháp Á. Sau đó, ông lần lượt được mời hát trong chương trình ca nhạc của Đài Phát thanh Quân đội (thuộc Nha Chiến tranh Tâm lý), Đài phát thanh Sài Gòn, đài Mẹ Việt Nam, Đài Tiếng nói Tự do và Đài Truyền hình Việt Nam.

Với đài Sài Gòn, ông còn giữ vai trò xướng ngôn viên. Ông đã phụ trách chương trình "Tiếng nhạc tâm tình" với một số ca sĩ cùng thời, như Thái Thanh, Kim Tước, Mai Hương, Hà Thanh, và một số nhạc sĩ khác.

Sau khi vào Sài Gòn, công việc chính của ông là nhân viên của Sở Thông tin Hoa Kỳ, từ năm 49 cho đến khi ông được gọi động viên vào đầu thập niên 1960. Mặc dù tuy là một danh ca, nhưng nghề chính của ông không phải là ca sĩ.

Trong thời gian quân ngũ, Anh Ngọc phục vụ trong ngành Chiến tranh tâm lý, trong vai trò xướng ngôn viên tại Đài Phát thanh Quân đội. Sau khi giải ngũ, ông làm việc cho đài Tiếng nói Tự do, vừa là xướng ngôn viên, vừa tham gia những chương trình ca nhạc phát thanh.

Sau biến cố tháng 4 năm 1975, ông bị kẹt lại Việt Nam và không tham gia vào bất cứ sinh hoạt ca nhạc nào mặc dù nhiều lần được nhắc nhở.

Năm 1990, Anh Ngọc sang Mỹ theo diện đoàn tụ. Ba năm đầu ông cư ngụ ở Quận Cam. Từ năm 1993, ông cùng gia đình về cư ngụ tại thành phố Burke, tiểu bang Virginia cho đến nay. Năm 1995, ông đã cho xuất bản CD Trở về dĩ vãng và Một thời để nhớ. Năm 2004, ông giải nghệ, không còn xuất hiện trên sân khấu nữa, thỉnh thoảng chỉ hát cho góp vui..

Ngoài vai trò ca sĩ, thì Anh Ngọc có thêm một bút danh khác khi sáng tác nhạc, đó là bút danh Anh Hoa.

Ca khúc

Sáng tác
 Đợi anh
 Bóng anh về
 Khúc ca muôn thưở (Granada)
 Khúc nhạc thanh bình (Hoài An - Anh Hoa)
 Hận ly hương (Anh Hoa - Ngọc Long)
Nhạc buồn (viết lời Việt)
 Quê người miền Bắc
 Tà áo trắng
 Trăng phương Nam
 Tiễn người chinh phu

Trình diễn
 Tơ sầu (Lâm Tuyền)
 Trở về mái nhà xua (Phạm Duy)
 Tình hoài hương (Phạm Duy)
 Trương Chi (Văn Cao)
 Bóng chiều xưa (Dương Thiệu Tước & Minh Trang)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Anh Ngọc: Một đời để hát
Danh ca Anh Ngọc -  Giọng ca của một bậc tiền bối

Ca sĩ nhạc tiền chiến Việt Nam
Nhạc sĩ tiền chiến
Sinh tại Hà Đông
Nhạc sĩ nhạc vàng


title: Elaphropoda taiwanica

text:
Elaphropoda taiwanica là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Wu mô tả khoa học năm 2000.

Chú thích

Tham khảo

Elaphropoda
Động vật được mô tả năm 2000


title: Littorina squalida

text:
Littorina squalida là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Littorinidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Littorina


title: Siedenburg

text:
Siedenburg là một đô thị thuộc the huyện Diepholz, trong bang Niedersachsen, Đức. Đô thị này có diện tích km². It is situated cự ly khoảng 20 km về phía tây của Nienburg.

Siedenburg là thủ phủ của Samtgemeinde ("đô thị tập thể") Siedenburg.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Diepholz


title: Pusillina marginata

text:
Pusillina marginata là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rissoidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Pusillina


title: Cochylidichnium

text:
Cochylidichnium là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.

Các loài
Cochylidichnium amulanum Razowski, 1986

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Cochylini


title: Cornillac

text:
Cornillac là một xã thuộc tỉnh Drôme trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã Cornillac nằm ở khu vực có độ cao từ 471-1455 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Drôme


title: 1306 Scythia

text:
1306 Scythia (1930 OB) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 22 tháng 7 năm 1930 bởi Grigory Neujmin ở Simeiz Observatory.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 1306 Scythia

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1930


title: Granulifusus pulchellus

text:
Granulifusus pulchellus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Fasciolariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Granulifusus


title: DaPa

text:
Dapa có thế là
 Pascal (đơn vị)
 Dapa, một đô thị ở Philippines


title: Terminalia nitens

text:
Terminalia nitens là một loài thực vật thuộc họ Combretaceae. Loài này có ở Nhật Bản và Philippines. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Terminalia nitens. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Liên kết ngoài

N
Thực vật dễ tổn thương


title: Thiên hạ thái bình

text:
Thiên Hạ Thái Bình là một bộ phim truyện truyền hình nhiều tập của Trung Quốc sản xuất (với độ dài 32 tập). Phim có sự góp mặt của các kiều nữ xinh đẹp Đới Kiều Thiên vào vai Thương Thiên Bối cùng sự tham gia của các diễn viên danh tiếng khác như Quan Lễ Kiệt, Tôn Diệu Uy, Trịnh Phối Phối...

Nội dung
Bộ phim chủ yếu xoay quanh chuyện tình nàng công chúa bướng bỉnh Thương Thiên Bối.

Hoàng thái hậu sau nhiều năm buông rèm, chấp chính, thuận theo ý dân, lập Thương Thiên Bảo lên làm hoàng đế, bản thân lùi lại hậu cung. Thiên Bảo mong lập đại công, muốn di dời bá tánh để tu sửa bờ kè sông Hoàng Hà sau nhiều năm bị ngập lụt.

Hoàng Thúc muốn chiếm đoạt Hoàng vị nên tung tin đồn nhảm khiến lòng dân hoảng loạn. Hoàng Thái Hậu ban lệnh Thiên bảo trong vòng hai tháng không được hỏi đến triều chính, Thiên Bảo đến Phương Nam giải sầu.

Hoàng thái hậu muốn để Thiên Bảo hiểu được nổi khổ của bá tánh nên đồng ý. Công chúa Thương Thiên Bối vì không chấp nhận phò mã do Hoàng thái hậu chỉ định nên tìm đến ca ca, nhưng không ngờ Thiên Bảo đã đi Giang Nam. Cô cải nam trang đến Giang Nam tìm ca ca.
Công chúa vào nhằm hắc điếm, may nhờ người bạn mới quen Khổng Long và hai người nữa cứu giúp. Tuy rằng cô không thích Khổng Long, nhưng vì không một xu dín túi nên cô đành đi theo anh đến thị trấn Thái Bình.

Trên đường đi vì đang cải nam trang và bở ngỡ trước những gì xảy ra ngoài xã hội, nên công chúa và hai người bạn của Khổng Long đã gây ra không ít trò cười.
Thiên Bảo cũng đến thị trấn Thái Bình lập tức bị mê hoặc bởi tuyệt sắc mỹ nhân Khổng Tước. Khổng Tước là người như thế nào, công chúa Thiên Bối có gặp lại ca ca Thiên Bảo hay không?

Diễn viên
 Huỳnh Hải Băng vai Thương Thiên Bảo,
 Tôn Diệu Uy vai Khổng Long,
 Đới Kiều Thiên vai Thương Thiên Bối,
 Châu Khiết vai Diệp Tử,
 Quan Lễ kiệt vai Cao Dũng.
 Trần Nhã Luân vai Khổng Tước

Chú thích

Phim truyền hình Trung Quốc


title: Marestaing

text:
Marestaing  là một xã thuộc tỉnh Gers trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này có độ cao trung bình 180 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Gers


title: Pseudagrion camerunense

text:
Pseudagrion camerunense là một loài chuồn chuồn kim thuộc họ Coenagrionidae. Loài này có ở Bénin, Cameroon, Bờ Biển Ngà, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Nigeria, và Togo. Môi trường sống tự nhiên của chúng là sông ngòi.

Chú thích

Tham khảo

 Dijkstra, K.-D.B. 2005. Pseudagrion camerunense. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.

Pseudagrion