title: Đức Phổ

text:
Đức Phổ là một thị xã ven biển nằm ở phía nam tỉnh Quảng Ngãi, Việt Nam.

Địa lý
Thị xã Đức Phổ nằm ở phía đông nam tỉnh Quảng Ngãi, cách thành phố Quảng Ngãi 48 km về phía nam, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp Biển Đông
Phía bắc giáp huyện Mộ Đức
Phía tây bắc giáp huyện Nghĩa Hành
Phía tây giáp huyện Ba Tơ
Phía nam giáp thị xã Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định.

Thị xã Đức Phổ có diện tích 372,76 km², dân số năm 2019 là 150.927 người, mật độ dân số đạt 405 người/km².

Đức Phổ đã trở thành một cái tên quen thuộc với nhiều người; là nơi công tác, chiến đấu, hy sinh của liệt sĩ, bác sĩ Đặng Thùy Trâm qua cuốn Nhật ký Đặng Thùy Trâm và đặc biệt là nền văn hóa Sa Huỳnh đã trở thành một thuật ngữ của ngành khảo cổ học. Đức Phổ còn là quê hương của Nguyễn Nghiêm, Trần Đức Lương...

Điều kiện tự nhiên
Địa hình thị xã Đức Phổ khá phức tạp, đa dạng, bị chia cắt mạnh, núi và đồng bằng xen kẽ, một số nhánh núi của dãy Trường Sơn chạy ra tận bờ biển. Có 3 dạng địa hình:
 Vùng bắc sông Trà Câu có địa hình tương đối bằng phẳng, là vùng trọng điểm sản xuất lúa
 Vùng nam sông Trà Câu đến núi Dâu có núi và đồng bằng xen kẽ, có nhiều sông, suối, địa hình phức tạp, chia cắt mạnh, độ dốc giảm từ tây sang đông, thường bị ngập úng vào mùa mưa
 Vùng nam núi Dâu đến đèo Bình Đê chủ yếu là đồi núi và có một số dãy núi chạy suốt ra bờ biển, có một ít đồng bằng nhỏ hẹp nằm cạnh các suối và xen kẽ với núi.

Trên địa bàn thị xã Đức Phổ rải rác có các đồi núi như: núi Dâu, núi Cửa, một phần núi Lớn (núi Dầu Rái), núi Giàng, núi Bé, núi Xương Rồng, núi Chóp Vung, núi Nga, núi Mồ Côi, núi Diêm, núi Giàng Thượng, núi Giàng Hạ, núi Sầu Đâu, núi Khỉ, núi Chà Phun, núi Làng...

Sông lớn nhất là sông Trà Câu, số còn lại chỉ là sông suối nhỏ bắt nguồn từ huyện Ba Tơ chảy về với đặc điểm chung là diện tích lưu vực hẹp, sông nhỏ, lòng dốc.
 Sông Trà Câu bắt nguồn từ vùng đông nam huyện Ba Tơ, đoạn trên gọi là sông Ba Liên hay sông Vực Liêm, chảy theo hướng tây - tây bắc đến đông - đông nam rồi đổ ra cửa biển Mỹ Á. Sông Trà Câu được coi là một trong những con sông lớn của tỉnh Quảng Ngãi.
 Sông Lò Bó bắt nguồn từ vùng núi phía nam huyện, có độ cao 300m, chảy theo hướng tây nam - đông bắc, diện tích lưu vực khoảng 36 km², chiều dài 27,8 km.
 Sông Thoa là chi lưu của sông Vệ, chảy qua địa bàn Mộ Đức và đông thị xã Đức Phổ, hợp dòng ở hạ lưu với sông Trà Câu đổ ra cửa biển Mỹ Á.
 Sông Trường dài 4 km, hợp với hạ lưu sông Lò Bó và cùng đổ ra cửa biển Mỹ Á.

Vùng dốc dọc sông Trà Câu, trên địa phận các xã Phổ Phong, Phổ Thuận, Phổ Văn, Phổ An, Phổ Quang có đồng bằng tương đối rộng, là vùng trọng điểm sản xuất lúa của Đức Phổ. Vùng đất nam sông Trà Câu đến núi Dâu và từ núi Dâu đến đèo Bình Đê chỉ có đồng bằng nhỏ hẹp, bị chia cắt, không thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp.

Đức Phổ có bờ biển dài trên 40 km, có 2 cửa biển Mỹ Á và Sa Huỳnh, là đầu mối giao thông đường thủy và là tụ điểm của nghề cá, đánh bắt và nuôi trồng hải sản.

Ở dọc ven biển phía đông nam Đức Phổ có hai đầm lớn là đầm Lâm Bình và đầm An Khê. Đây cũng là hai đầm đáng kể nhất trong toàn tỉnh Quảng Ngãi. Đầm An Khê xưa còn gọi là đầm Cẩm Khê hay Phú Khê, nổi tiếng có nhiều cá (cá Phú Khê - ngạn ngữ).

Đức Phổ nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa, có 2 mùa mưa nắng rõ rệt, mùa mưa từ tháng 9 đến tháng 12, mùa khô từ tháng 1 đến tháng 8. Có 2 mùa gió chính là gió mùa đông với hướng gió thịnh hành là tây bắc đến bắc và gió mùa hạ với hướng gió chính là đông đến đông nam. Tốc độ gió trung bình 2 – 4 m/s, nhiệt độ trung bình trong năm là 25,8 °C. Lượng mưa cả năm đạt 1.915mm. Trên biển trung bình hằng năm có 135 ngày gió mạnh (cấp 6 trở lên) gây ảnh hưởng đến thời gian đi biển của ngư dân, nhất là vào các tháng từ tháng 11 đến tháng 1 năm sau.

Lịch sử

Thời phong kiến
Địa bàn Đức Phổ nằm trong huyện Khê Cẩm đời nhà Hồ, Mộ Hoa đời nhà Lê và Mộ Đức đời nhà Nguyễn. Năm 1890, vua Thành Thái cho cắt những xã "Thượng bạn" thuộc huyện Mộ Đức, đặt ra châu Đức Phổ trực thuộc nha Sơn phòng Nghĩa Định. Năm 1899 cắt 3 tổng Cảm Đức, Trí Đức, Triêu Đức gồm 79 xã, thôn thuộc tổng Quy Đức huyện Mộ Đức, sáp nhập vào Đức Phổ, đổi châu làm huyện trực thuộc tỉnh. Huyện Đức Phổ có 3 tổng: Phổ Cẩm, Phổ Tri, Phổ Văn, gồm 78 xã, thôn.

Sau năm 1945

Huyện Đức Phổ đổi tên thành huyện Nguyễn Nghiêm, nhưng chỉ sau một thời gian ngắn đổi lại là Đức Phổ. Các tổng cũng có sự đổi tên: tổng Phổ Cảm đổi là tổng Trần Kha, tổng Phổ Tri đổi là tổng Huỳnh Lầu, tổng Phổ Vân đổi là tổng Phan Bằng (tên các nhà yêu nước địa phương). Nhưng cũng chỉ sau một thời gian ngắn thì quay lại tên cũ và xóa bỏ luôn cấp tổng. Đức Phổ được hoạch định lại đơn vị hành chính với 13 xã đều lấy chữ Phổ làm đầu: Phổ Phong, Phổ Thuận, Phổ Văn, Phổ Quang, Phổ An, Phổ Nhơn, Phổ Ninh, Phổ Hòa, Phổ Minh, Phổ Vinh, Phổ Khánh, Phổ Cường, Phổ Thạnh. Dưới xã là các thôn. Các thôn thường lấy lại tên làng xã cũ.

Kể từ Hiệp định Genève 1954, sau khi tiếp quản đến năm 1958, chính quyền Sài Gòn thành lập quận Đức Phổ, đổi tên gọi các xã, đặt hai xã mới, tổng cộng có 15 xã, vẫn lấy chữ Phổ ở đầu, nhưng đổi tên chữ sau:
 Xã Phổ Hòa đổi là xã Phổ Đại
 Xã Phổ Thuận đổi là xã Phổ Long
 Xã Phổ Văn đổi là xã Phổ Hưng
 Xã Phổ Phong đổi là xã Phổ Nghĩa
 Xã Phổ An đổi là xã Phổ Lợi
 Xã Phổ Quang đổi là xã Phổ Xuân
 Xã Phổ Ninh đổi là xã Phổ Bình
 Xã Phổ Minh đổi là xã Phổ Tân
 Xã Phổ Nhơn đổi là xã Phổ Phước
 Xã Phổ Cường đổi là xã Phổ Trang
 Chia xã Phổ Khánh thành hai xã Phổ Trung và Phổ Hiệp
 Chia xã Phổ Thạnh thành hai xã Phổ Thạch và Phổ Châu
 Xã Phổ Vinh đổi là xã Phổ Thành.

Chính quyền cách mạng vẫn gọi là huyện Đức Phổ và các tên xã như cũ. Riêng 2 xã Phổ Hiệp, Phổ Châu do chính quyền Sài Gòn tách lập vẫn được dùng và cũng được gọi là Phổ Hiệp, Phổ Châu.

Sau năm 1975

Sau 30 tháng 4 năm 1975, huyện Đức Phổ thuộc tỉnh Nghĩa Bình vẫn giữ nguyên địa giới hành chính với 12 xã như thời Pháp thuộc, bao gồm: Phổ An Quang, Phổ Cường, Phổ Hòa, Phổ Khánh, Phổ Minh, Phổ Nhơn, Phổ Ninh, Phổ Phong, Phổ Thạnh, Phổ Thuận, Phổ Văn và Phổ Vinh.

Ngày 24 tháng 3 năm 1979, chia xã Phổ An Quang thành 2 xã: Phổ An và Phổ Quang.

Ngày 12 tháng 3 năm 1987, thành lập thị trấn Đức Phổ (thị trấn huyện lỵ huyện Đức Phổ) trên cơ sở điều chỉnh một phần diện tích và dân số của 3 xã: Phổ Hòa, Phổ Minh và Phổ Ninh.

Ngày 30 tháng 6 năm 1989, tỉnh Quảng Ngãi được tái lập từ tỉnh Nghĩa Bình, huyện Đức Phổ thuộc tỉnh Quảng Ngãi.

Ngày 23 tháng 6 năm 1999, thành lập xã Phổ Châu trên cơ sở 1.985 ha diện tích tự nhiên và 4.675 nhân khẩu của xã Phổ Thạnh.

Ngày 10 tháng 3 năm 2003, Chính phủ ban hành Nghị định số 20/NĐ-CP. Theo đó, điều chỉnh 1.019 ha diện tích tự nhiên của xã Phổ Phong thuộc huyện Đức Phổ về xã Ba Liên thuộc huyện Ba Tơ quản lý.

Sau khi điều chỉnh, xã Phổ Phong còn lại 5.407 ha diện tích tự nhiên và 9.177 người, huyện Đức Phổ còn lại 37.167 ha diện tích tự nhiên và 147.427 người.

Ngày 2 tháng 2 năm 2016, Bộ Xây dựng ban hành Quyết định số 99/QĐ-BXD về việc công nhận thị trấn Đức Phổ mở rộng (gồm thị trấn Đức Phổ và 6 xã) đạt tiêu chuẩn đô thị loại IV.

Ngày 28 tháng 12 năm 2018, Bộ xây dựng quyết định công nhận toàn huyện Đức Phổ (gồm thị trấn Đức Phổ và 14 xã thuộc huyện Đức Phổ) là đô thị loại IV.

Cuối năm 2019, huyện Đức Phổ có 15 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, gồm thị trấn Đức Phổ (huyện lỵ) và 14 xã: Phổ An, Phổ Châu, Phổ Cường, Phổ Hòa, Phổ Khánh, Phổ Minh, Phổ Nhơn, Phổ Ninh, Phổ Phong, Phổ Quang, Phổ Thạnh, Phổ Thuận, Phổ Văn, Phổ Vinh.

Ngày 10 tháng 1 năm 2020, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 867/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã thuộc tỉnh Quảng Ngãi (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 2 năm 2020). Theo đó:
Thành lập thị xã Đức Phổ trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của huyện Đức Phổ.
Thành lập phường Nguyễn Nghiêm trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của thị trấn Đức Phổ.
Chuyển 7 xã: Phổ Hòa, Phổ Minh, Phổ Ninh, Phổ Quang, Phổ Thạnh, Phổ Văn và Phổ Vinh thành 7 phường có tên tương ứng.

Sau khi thành lập, thị xã Đức Phổ có 8 phường và 7 xã như hiện nay.

Hành chính
Thị xã Đức Phổ có 15 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm 8 phường: Nguyễn Nghiêm, Phổ Hòa, Phổ Minh, Phổ Ninh, Phổ Quang, Phổ Thạnh, Phổ Văn, Phổ Vinh và 7 xã: Phổ An, Phổ Châu, Phổ Cường, Phổ Khánh, Phổ Nhơn, Phổ Phong, Phổ Thuận.

Kinh tế

Đức Phổ xuất phát từ kinh tế nông ngư lạc hậu, song có điều kiện tự nhiên và xã hội để phát triển kinh tế khá toàn diện. Tốc độ tăng trưởng kinh tế khá nhanh, nhưng nông, lâm, ngư nghiệp (chủ yếu là nông nghiệp) vẫn chiếm tỷ trọng khá cao. Các ngành kinh tế cơ bản như công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, dịch vụ ngày càng phát triển, nhưng vẫn chưa chiếm tỷ trọng cao trong cơ cấu kinh tế.

Cơ cấu kinh tế Đức Phổ dịch chuyển theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp - xây dựng, thương mại - dịch vụ, giảm tỷ trọng nông - ngư - lâm nghiệp. Tỷ trọng ngành nông - lâm - ngư nghiệp từ 58,3% năm 2000, năm 2004 giảm còn 52,4%, đến năm 2015 giảm còn 10.9%. Ngành thương mại - dịch vụ từ 20,7% năm 2000 lên 25,7% năm 2004, đến 2015 đạt 39,6%. Ngành công nghiệp - xây dựng từ 20,8% năm 2000 tăng lên 25,7% năm 2004, đến 2015 đạt 49,5%.

Đến năm 2005, nông - lâm - ngư nghiệp vẫn là lĩnh vực kinh tế quan trọng nhất của Đức Phổ, tổng giá trị sản xuất nông - lâm - thủy sản là 975.579 triệu đồng, trong đó thủy sản chiếm đến 370.667 triệu đồng, kế đến là nông nghiệp 247.034 triệu đồng, lâm nghiệp 11.442 triệu đồng. Xét về lao động thì toàn huyện Đức Phổ năm 2005 có 81.460 người, trong đó lao động ở ngành nông lâm nghiệp là 56.261 người, ở ngành thủy sản là 8.538 người, công nghiệp và xây dựng là 7.191 người, dịch vụ là 9.470 người.

Đến năm 2015, tổng giá trị sản xuất toàn huyện đạt 7356,9 tỷ đồng, tăng trưởng 18,7 % so với năm 2014.Trong đó:

- Nông lâm thủy sản đạt 803,4 tỷ đồng (chiếm 10,9%)

- Công nghiệp Xây dựng đạt 3.638,5 tỷ đồng (chiếm 49,5%)

- Thương mại dịch vụ đạt 2.915 tỷ đồng (chiếm 39,6%)

Thu nhập bình quân đầu người năm 2015 ước đạt 50 triệu đồng/ người, tăng 25% so với năm 2014.

Nông nghiệp

Nhìn chung, điều kiện tự nhiên ở Đức Phổ không thuận lợi như một số huyện khác trong tỉnh Quảng Ngãi cho sản xuất nông nghiệp, nhất là về độ phì nhiêu của đất đai và vấn đề nguồn nước tưới. Trước năm 1945, nghề nông ở Đức Phổ có phương thức sản xuất lạc hậu, ruộng đất phần lớn tập trung trong tay địa chủ phong kiến. Nghề nông trong thời kỳ này mang nặng tính chất tự cấp, tự túc. Theo Quảng Ngãi tỉnh chí (Nam Phong tạp chí, 1933) của Nguyễn Bá Trác và các tác giả thì ở thời điểm này Đức Phổ có 13.244 mẫu 8 sào điền, 3.856 mẫu 9 sào thổ, trong đó có đất lúa 10.084 mẫu (3.630,24ha), thu hoạch hằng năm được 6.280 tấn lúa trong tổng số 44.070 tấn của toàn tỉnh. Năm 1932, Đức Phổ có 600 mẫu đất mía, 600 mẫu đất trồng khoai sắn. Toàn huyện có 21 đập, tưới cho tổng diện tích khoảng 4.970 mẫu, lớn nhất là đập Vực Tre ở xã An Ninh tưới cho khoảng 500 mẫu, đập Liên Chiểu (ở Kim Giao), đập Làng (ở Diên Trường), đập Đồng Nghê (ở Nho Lâm và Hiển Văn), đập Đồng Đồ (ở Hòa Thịnh, Đông Ôn), đập Lâm Bình (ở Hiển Tây, Thanh Hiếu) mỗi đập tưới 400 mẫu.

Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, nông dân được chia ruộng đất, nghề nông đã có những chuyển đổi mới. Nông dân trồng lúa và các loại cây lương thực khác, bên cạnh đó còn trồng bông, dệt vải, chăn nuôi gia súc, gia cầm. Trong kháng chiến chống Mỹ, về cơ bản nghề nông ở Đức Phổ vẫn phát triển như trước kia. Riêng về thủy lợi có những bước thay đổi về tưới tiêu, nhờ có các loại máy bơm thay cho việc tưới thủ công trước đây. Đồng ruộng cũng phần nào có máy móc thay cho sức kéo trâu, bò. Nhờ những thay đổi đó mà năng suất lúa và hoa màu có sự gia tăng nhất định.

Nông nghiệp Đức Phổ từ 1975 - 2005 phát triển trong điều kiện đất nước hòa bình thống nhất. Ruộng đất được chia đều cho nông dân đã thúc đẩy sản xuất phát triển. Từ 1975 - 1985 hình thành các hợp tác xã nông nghiệp, ruộng đất được đưa vào hợp tác để sản xuất chung, nhưng do cách tổ chức chưa phù hợp nên nông nghiệp không phát triển, đời sống của nông dân còn thấp và gặp nhiều khó khăn. Năm 1981 khi cơ chế "khoán 100" ra đời, sau đó là "khoán 10" được thực hiện, ruộng đất được giao khoán cho nông dân thì nông nghiệp đã có bước phát triển, đời sống của người nông dân được nâng cao rõ rệt. Hiện nay, nông nghiệp ở Đức Phổ phát triển khá toàn diện theo hướng sản xuất hàng hóa. Ngành chăn nuôi được đẩy mạnh. Hệ thống tưới tiêu như hồ Liệt Sơn, hồ Núi Ngang... được xây dựng, mở rộng, hệ thống kênh mương nội đồng Thạch Nham được xây dựng và ngày càng hoàn thiện nhằm đảm bảo diện tích tưới tiêu chủ động cho việc phát triển sản xuất và vật nuôi, cây trồng trên địa bàn huyện.

Tính ở thời điểm năm 2005, sản lượng lương thực có hạt của Đức Phổ đạt 52.412 tấn (trong đó hầu hết là lúa), bình quân lương thực đầu người đạt 342 kg/người/năm(6). Về cây công nghiệp, mía có diện tích 1.512,5ha, sản lượng đạt 73.351 tấn, cây mì có diện tích 1.282ha, năng suất đạt 197,1 tạ/ha, sản lượng 25.265 tấn. Cây đậu phụng có diện tích gieo trồng là 306ha, năng suất bình quân 13,9 tạ/ha, sản lượng 426 tấn.

Trong chăn nuôi, năm 2005 Đức Phổ có đàn trâu 1.234 con, đàn bò 29.469 con, lợn 58.817 con. Trâu nuôi nhiều nhất ở xã Phổ Cường (635 con), các xã Phổ Văn, Phổ Thuận, Phổ Phong (đều trên 100 con); bò nuôi nhiều ở các xã Phổ Khánh (3.578 con), Phổ Phong (2.850 con), Phổ Thuận (2.765 con); lợn nuôi nhiều nhất ở các xã Phổ Ninh (6.700 con), Phổ Văn (6.530 con), Phổ Khánh (6.460 con), Phổ Thạnh (5.570 con).

Lâm nghiệp

Xa xưa ở Đức Phổ phát triển một cách tự nhiên. Rừng có diện tích khá lớn, động thực vật, lâm sản khá phong phú. Những sản phẩm của rừng phần lớn phục vụ nhu cầu sinh hoạt của con người. Trong kháng chiến chống Mỹ, rừng bị tàn phá nhiều, động thực vật cũng còn lại rất ít. Ngày nay, lâm nghiệp được chú trọng và ngày càng phát triển tốc độ trồng rừng, như phủ xanh đất trống đồi núi trọc được đẩy mạnh, đặc biệt là rừng phòng hộ ven biển và các dự án trồng rừng đã và đang được triển khai có kế hoạch. Năm 2003, diện tích rừng phòng hộ của Đức Phổ tại 4 xã là 1.839ha. Diện tích rừng trồng mới là 300ha. Dự án trồng rừng KFW6 đang được triển khai. Năm 2004, trồng 856ha, chăm sóc rừng 800ha, trong đó có 100ha rừng phòng hộ. Sản lượng gỗ rừng trồng khai thác cả năm là 25.200m3, độ che phủ rừng là 21%. Tính đến năm 2005, trồng rừng 500ha, chăm sóc rừng 1.459ha, khoanh nuôi rừng tái sinh 2.246ha.

Ngư nghiệp

Đức Phổ có bờ biển khá dài và có hai cửa biển, thuận lợi cho ngư nghiệp phát triển. Ngư nghiệp xưa nay được xem là một thế mạnh của thị xã. Từ xưa, nghề cá luôn đóng một vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế của nhân dân Đức Phổ. Từ sau năm 1975, ngư nghiệp Đức Phổ đã được phát triển hơn trước, trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn của huyện, đóng góp không nhỏ vào sự phát triển của ngành thủy sản Quảng Ngãi nói chung. Bên cạnh việc đánh bắt và chế biến hải sản, ngư nghiệp còn có thêm một số nghề mới như: nuôi trồng thủy sản, nuôi tôm trên cát, nuôi cá nước ngọt trên các hồ nước. Năm 2003, toàn huyện có 690 tàu đánh cá, sản lượng khai thác là 31.545 tấn cá, tôm, cua, hải sản khác, diện tích nuôi trồng thủy sản là 75ha, sản lượng nuôi trồng là 431,7 tấn. Năm 2004, sản lượng thủy sản khai thác là 36.300 tấn; năm 2005 tăng lên 42.000 tấn, trong đó xã Phổ Thạnh chiếm 26.463 tấn, xã Phổ Quang 5.071 tấn, còn lại là các xã Phổ Vinh, Phổ Châu, Phổ An. Năm 2005, Đức Phổ có số tàu đánh cá 1.050 chiếc với tổng công suất là 87.195CV, trong đó xã Phổ Thạnh cao tuyệt đối với 671 chiếc có tổng công suất 66.308CV, xã Phổ Quang có 195 chiếc với tổng công suất 8.824CV, còn lại 4 xã khác (Phổ An, Phổ Khánh, Phổ Châu, Phổ Vinh) số tàu đều dưới 100 chiếc và tổng công suất đều dưới 700CV. Ngành nuôi trồng thủy sản ở Đức Phổ cũng nổi trội trong toàn tỉnh Quảng Ngãi. Diện tích nuôi trồng thủy sản 304,3ha, trong đó diện tích nuôi tôm là 94,3ha (diện tích nuôi tôm trên cát 46,6ha, gấp 2,3 lần năm 2003). Sản lượng thủy sản nuôi trồng là 515 tấn, trong đó tôm 410 tấn. Việc nuôi cá lồng ở các hồ, đầm ở các xã có hiệu quả. Năm 2005, ngành nuôi trồng thủy sản vẫn tiếp tục phát triển, với diện tích 381ha, sản lượng 1.181 tấn hải sản, chủ yếu là tôm. Các xã nuôi thủy sản mạnh nhất là Phổ Quang (diện tích 60,2ha tôm, sản lượng 489,4 tấn), Phổ Khánh 91,7ha (có 31,7ha tôm, sản lượng 280,7 tấn), Phổ Vinh, Phổ An, Phổ Minh, Phổ Hòa, Phổ Thạnh(8). Thủy sản là một ngành kinh tế mũi nhọn của Đức Phổ. Đức Phổ luôn đứng đầu về sản lượng thủy sản so với các huyện khác, có số tàu thuyền cao nhất. Trong tổng giá trị sản xuất thủy sản năm 2005, thì đánh bắt vẫn chiếm tỷ lệ vượt trội so với nuôi trồng (285,455 tỷ đồng so với 85,092 tỷ đồng), mặc dù ngành nuôi trồng thủy sản cũng khá phát triển.

Diêm nghiệp

Sa Huỳnh là nơi sản xuất muối lớn nhất ở Quảng Ngãi. Năm 1932 có 7.000 tấn muối được xuất cảng ra nước ngoài và nhiều nơi trong nước. Hiện nay, Đức Phổ có 100ha ruộng muối, có khả năng sản xuất từ 10 - 15 nghìn tấn trong năm. Song do chưa tìm được thị trường tiêu thụ, giá cả không ổn định, quy trình làm muối bị đánh giá không đảm bảo chất lượng nên sản lượng muối sản xuất chỉ dừng ở mức 7.500 tấn (2004), 8.000 tấn (2005). Diêm dân làm muối ở Sa Huỳnh gặp rất nhiều khó khăn và đứng trước nguy cơ bỏ làm muối vì giá muối rất thấp (Năm 2016, 1 kg muối giá 200 đồng).

Công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp

Đức Phổ có nhiều cụm công nghiệp, làng nghề, như làng muối Sa Huỳnh,khu công nghiệp Phổ Phong, cụm công nghiệp Sa Huỳnh, cụm công nghiệp Đồng Làng. Nghề thủ công cổ truyền đã có từ xưa ở Đức Phổ như: nghề dệt ở Thạch Bi (Sa Huỳnh); nghề gốm ở Thanh Hiếu, Chỉ Trung; nghề mộc, nghề đan võng ở Hội An, Mỹ Thuận; nghề bạc bịt tháp, chén khay đĩa ở Chỉ Trung. Ở vùng biển có các nghề: làm cá khô, tôm khô, mực khô, nước mắm, đan lưới, đánh nhợ ở Sa Huỳnh. Ngoài ra còn có các nghề như: nghề nấu đường thủ công, nghề làm bún, làm bánh tráng. Ngày nay có nhiều nghề công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp như: sản xuất vật liệu xây dựng, gạch ngói, đá chẻ, đá hoa, đóng và sửa chữa tàu thuyền. Tiểu thủ công nghiệp phát triển các làng nghề: làm chổi đót ở Phổ Phong, Phổ Thuận, Phổ Văn; làm gốm ở Phổ Khánh. Ở xã Phổ Phong đã hình thành khu công nghiệp. Tại Phổ Phong có nhà máy đường có công suất trên 1.000 tấn/ngày, nhà máy gạch ngói Phổ Phong sản xuất 14 triệu viên/năm(đã ngừng hoạt động do thua lỗ).

Năm 2004, giá trị sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp của Đức Phổ đạt 225,076 tỷ đồng, trong đó khu vực ngoài quốc doanh đạt 128,752 tỷ đồng, tàu thuyền đóng mới 30 chiếc, sản lượng muối ráo đạt 7.500 tấn, sản xuất đá xây dựng đạt 74.600m3, tỷ lệ hộ dân sử dụng điện 97%. Năm 2005, giá trị sản lượng công nghiệp tăng lên 302,670 tỷ đồng, trong đó khu vực kinh tế ngoài nhà nước chiếm 192,623 tỷ đồng. Sản xuất công nghiệp cá thể có 2.209 cơ sở với 5.820 lao động.

Mục tiêu từ năm 2006 - 2010, Đức Phổ sẽ ưu tiên xây dựng 3 vùng kinh tế động lực: phát triển trung tâm thị trấn Đức Phổ lên đô thị loại IV để thành lập thị xã Đức Phổ, xây dựng vùng kinh tế văn hóa Sa Huỳnh và khu công nghiệp Phổ Phong, góp phần vào việc phát triển kinh tế - xã hội của Đức Phổ nói riêng, của tỉnh Quảng Ngãi nói chung.

Thương mại - dịch vụ

Việc buôn bán xưa ở Đức Phổ thường diễn ra ở các chợ, như chợ Trà Câu, chợ Cây Chay, chợ Bàu Cối, chợ Giếng Thí, chợ Sa Huỳnh. Việc mua bán lúc bấy giờ mang tính tự cấp, tự túc trong một khu vực, ít mang yếu tố buôn bán chuyên nghiệp. Cũng có một số người đi buôn núi, lên giao lưu trao đổi hàng hóa với bà con người Hrê trên nguồn Ba Tơ và một số người sắm ghe bầu đi buôn vào Nam, ra Bắc.

Thương mại ngày nay phát triển nhờ hệ thống các chợ xã, có ba trung tâm thương mại của huyện là thị trấn Đức Phổ, thị tứ Sa Huỳnh (ở phía nam) và thị tứ Trà Câu (ở phía Bắc).

Năm 2004, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ của Đức Phổ đạt 487,6 tỷ đồng, năm 2005 là 580,25 tỷ đồng. Toàn huyện có 4.452 cơ sở kinh doanh thương mại, dịch vụ (trong đó có 2.492 cơ sở bán lẻ) với 5.172 lao động. Một đề án phát triển thương mại - dịch vụ - du lịch sẽ được thực hiện trong thời gian đến, giúp dịch vụ du lịch phát triển đúng hướng và phát huy được tiềm năng, đạt hiệu quả cao nhất trong phát triển kinh tế - xã hội của huyện.

Dân cư
Địa bàn thị xã Đức Phổ từng có lớp cư dân cổ là chủ nhân của nền Văn hóa Sa Huỳnh (niên đại cách nay 2.500 - 3.000 năm). Lớp cư dân này sống ở ven biển bằng nghề chài lưới và một số ít làm ruộng. Tiếp theo cư dân Văn hóa Sa Huỳnh, thị xã Đức Phổ còn có cư dân Chămpa, lớp cư dân này tiếp tục sống ở ven biển và cụm lại theo từng xóm nhỏ. Một số nơi trong thị xã  ngày nay còn rải rác một số mộ của người Chăm xưa và dấu tích còn lại duy nhất của người Chăm trên mảnh đất này là bi ký Chăm ở khu phố Thạnh Đức 1, phường Phổ Thạnh.

Cư dân Việt định cư trên địa bàn thị xã Đức Phổ từ khá sớm (thế kỷ XV - XVI). Họ sống chủ yếu bằng nghề nông, ngư nghiệp, diêm nghiệp, buôn bán, mang đặc trưng của văn hóa vùng ven.

Thị xã Đức Phổ có dân số, mật độ dân số trung bình so với các huyện đồng bằng của tỉnh Quảng Ngãi. Tính đến năm 2005, số dân, mật độ dân số các xã, phường như sau:

Thống kê cho thấy có sự chênh lệnh khá lớn về dân số, mật độ dân số trên địa bàn thị xã, do sự chi phối của địa hình, điều kiện tự nhiên hơn là do nghề nghiệp.

Về dân số, đông dân nhất là các phường Phổ Thạnh, Phổ Ninh và các xã Phổ Cường, Phổ Khánh, Phổ Thuận, Phổ An.

Về mật độ dân số, ngoài phường Nguyễn Nghiêm tập trung cao về mật độ, thì phường Phổ Văn và xã Phổ Thuận thuộc hạng cao nhất nhưng lại là các xã, phường sống chủ yếu bằng nông nghiệp. Các xã, phường có dân số sống bằng ngư nghiệp là chính, như: Phổ Thạnh, Phổ Quang, Phổ Vinh, Phổ An tuy mật độ dân số có cao nhưng không cao nhất như thường thấy, bởi trên địa bàn phần nhiều là đồi núi, dân số sống tập trung theo từng khu vực nhỏ. Các xã Phổ Phong, Phổ Nhơn và phường Phổ Hòa có mật độ dân số khá thấp cũng vì đất đai trồng trọt ít và đồi núi chiếm phần lớn diện tích tự nhiên.

Giao thông

Thị xã Đức Phổ có đường Thiên Lý Bắc - Nam, sau này là Quốc lộ 1 chạy qua, dọc theo chiều dài của thị xã; có Quốc lộ 24 nối từ Quốc lộ 1 lên tỉnh Kon Tum chạy qua thị xã ở khu vực xã Phổ Phong; đường sắt Bắc - Nam song song với Quốc lộ 1. Xưa kia, các phương tiện giao thông đường thủy có sông Trà Câu thông thương miền xuôi với miền ngược, tuy nhiên hiện nay vì lòng sông cạn nên khá hạn chế. Có hai cửa biển Mỹ Á và Sa Huỳnh là đấu mối giao thông đường thủy quan trọng, đồng thời là tụ điểm của nghề cá.

Hiện nay, thị xã Đức Phổ đang thực hiện bêtông hóa giao thông nông thôn. Năm 2004, cơ bản hoàn thành thi công 18 tuyến đường ở các xã với tổng chiều dài 17,9 km. Đường huyện đã nhựa cứng được 51,6 km, đường xã được nhựa cứng hóa 33,06 km. Về kiên cố hóa kênh mương, năm 2004 xây dựng 6 tuyến kênh với chiều dài 6,231 km, góp phần phục vụ cho việc phát triển sản xuất của nhân dân thị xã.

Trước năm 1975, điện chỉ có ở các cơ quan chính quyền địch, quận lỵ hoặc các tụ điểm dân cư dọc Quốc lộ 1, dùng máy phát điện nhỏ. Sau 1975, mạng lưới điện được kéo về huyện. Đến nay tại các xã, thôn, xóm 97% số hộ đã được dùng điện cho sinh hoạt và sản xuất.

Về liên lạc, thời phong kiến đến thời Pháp thuộc, việc thông tin liên lạc chủ yếu bằng ngựa trạm và có các dịch trạm. Ở Đức Phổ có trạm Nghĩa Quán (ở xã Quán Sứ), trạm có một tá dịch coi sóc và 1 lính trạm chuyên chuyển công văn, thư từ trong địa phương huyện. Nhìn chung thông tin liên lạc thời kỳ này chuyên phục vụ cho việc công, phổ biến trong nhân dân vẫn là dùng thư tay hay nhắn miệng cho người ở xa. Chính vì vậy, thông tin liên lạc thời kỳ này chưa có tác dụng đối với kinh tế - xã hội. Trải qua thời kháng chiến, thời chính quyền Sài Gòn, đến ngày nay, cùng với tốc độ phát triển khoa học công nghệ toàn cầu, ngành thông tin liên lạc đã phát triển nhanh chóng với kỹ thuật công nghệ tiên tiến, hiện đại. Hiện nay bưu điện huyện có 1 bưu cục trung tâm, 2 bưu cục cấp III, có 12 điểm bưu điện văn hóa xã, 3 đại lý đa dịch vụ và hơn 70 đại lý điện thoại được phân bố tại các vùng nông thôn. Tính đến năm 2005, số máy điện thoại cố định trên mạng đã có 10.296 máy, số máy điện thoại di động 1.230 máy. Tổng doanh thu của Bưu cục Đức Phổ là 2.150 triệu đồng (phần lớn là thu từ dịch vụ điện chính). Các dịch vụ bưu chính viễn thông đa dạng và tiện ích của mạng internet đã đáp ứng ngày càng cao nhu cầu sử dụng của cán bộ và nhân dân địa phương, góp phần quan trọng vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao dân trí và thực hiện công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước.

Đây cũng là địa phương có dự án Đường cao tốc Quảng Ngãi - Bình Định đang được xây dựng đi qua.

Du lịch

Thị xã Đức Phổ có những thắng cảnh đẹp như: Bãi biển Sa Huỳnh (cũng chính là nơi đầu tiên tìm ra các dấu tích mộ chum của nền văn hóa Sa Huỳnh), bia đá khắc chữ Phạn (làng Thạch Bi) và nơi được biết đến nhiều hơn cả là thắng cảnh Châu Me với những ghềnh đá và bờ biển thoai thoải, nước trong xanh.

Văn hóa

Các bài hát về Đức Phổ
Mùa xuân Đức Phổ (Trương Quang Lục)
Hát về Đức Phổ quê ta (Văn Chừng)
Đức Phổ khúc hát tự hào (Trần Hữu Pháp)

Người nổi tiếng
Nhà chí sĩ Nguyễn Nghiêm
Nhà chính trị Trần Đức Lương
Nhà văn, nhà báo Nguyễn Vỹ
Diễn viên Hồ Bích Trâm

Chú thích

Tham khảo
Địa chí Quảng Ngãi

Liên kết ngoài
https://baoquangngai.vn/channel/2025/202112/xay-dung-txduc-pho-tro-thanh-thanh-pho-sinh-thai-thong-minh-3095684/index.htm
http://www.quangngai.gov.vn/vi/DucPho/Pages/qnp-ducphotrothanhthixa-qnpnd-797-qnpnc-0-qnpsite-1.html#
Tên các tuyến đường và công trình công cộng trên địa bàn huyện Đức Phổ, huyện Đức Phổ
Những hình ảnh về Đức Phổ năm 1967 (bởi Richard B Mayes)

Đô thị Việt Nam loại IV
Thị xã ven biển Việt Nam


title: 19811 Kimperkins

text:
19811 Kimperkins (2000 SY114) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 9 năm 2000 bởi Nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 19811 Kimperkins

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Chalepus plebeius

text:
Chalepus plebeius là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Chapuis miêu tả khoa học năm 1877.

Chú thích

Tham khảo

Chalepus


title: Saint-Paul-le-Gaultier

text:
Saint-Paul-le-Gaultier là một xã trong tỉnh Sarthe ở tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ/trung bình mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Sarthe


title: Valailles

text:
Valailles  là một xã thuộc tỉnh Eure trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Eure

Xã của Eure


title: Điểm nút quỹ đạo

text:
Điểm nút quỹ đạo là điểm trên quỹ đạo của thiên thể, tại đây thiên thể đi ngang qua mặt phẳng tham chiếu.

Điểm nút lên
Điểm nút lên của quỹ đạo là một điểm trên quỹ đạo của thiên thể, tại đây thiên thể đi ngang qua mặt phẳng tham chiếu từ hướng Nam lên hướng Bắc. Nó được ký hiệu bằng chữ ☊, đây cũng là ký hiệu trong thiên văn học và chiêm tinh học cho phần đầu của chòm sao Rồng (Caput draconis). Với Mặt Trăng, bay quanh Trái Đất, mặt phẳng tham chiếu có thể lấy là mặt phẳng hoàng đạo, và điểm nút lên của quỹ đạo là một trong hai điểm trên thiên cầu mà nhật thực và nguyệt thực có thể xảy ra. Điểm nút của quỹ đạo Mặt Trăng còn được gọi là tiết điểm.

Điểm nút xuống
Điểm nút xuống của quỹ đạo là một điểm trên quỹ đạo của thiên thể, tại đây thiên thể đi ngang qua mặt phẳng tham chiếu từ hướng Bắc xuống hướng Nam. Nó được ký hiệu bằng chữ ☋; đây cũng là ký hiệu trong thiên văn học và chiêm tinh học cho phần đuôi của chòm sao Rồng (Cauda draconis). Với Mặt Trăng, bay quanh Trái Đất, mặt phẳng tham chiếu có thể lấy là mặt phẳng hoàng đạo, và điểm nút xuống của quỹ đạo là một trong hai điểm trên thiên cầu mà nhật thực và nguyệt thực có thể xảy ra. Điểm nút xuống của quỹ đạo Mặt Trăng còn được gọi là tiết điểm xuống.

Xem thêm
Góc Euler
Thiên thực
Kinh độ của điểm nút lên

Tham khảo

Quỹ đạo
Cơ học thiên thể
Thuật ngữ thiên văn học

fr:Nœud descendant


title: Agathiphaga vitiensis

text:
Agathiphaga vitiensis là một loài bướm đêm thuộc họ Agathiphagidae. Nó được tìm thấy ở Fiji tới Vanuatu và quần đảo Solomon.

Chiều dài cánh trước khoảng 4 mm.

Ấu trùng ăn Agathis vitiensis. Ấu trùng lớn đầy đủ dài khoảng 6 mm và ngang 2,5 mm.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Agathiphagidae


title: Waldburg

text:
Đối với thị xã ở Thượng Áo, xem Waldburg, Áo.

Waldburg là một xã ở huyện Ravensburg ở bang Baden-Württemberg thuộc nước Đức. Đô thị này có diện tích 22,71 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2020 là 3180 người.

Tham khảo

Chấm dứt năm 1424
Cựu quốc gia châu Âu
Quốc gia và vùng lãnh thổ khởi đầu thế kỷ 12


title: Cải cách thời Khúc Hạo

text:
Cải cách thời Khúc Hạo là cuộc cải cách đầu tiên trong lịch sử Việt Nam, do Khúc Hạo tiến hành đầu thế kỷ 10.

Hoàn cảnh lịch sử
Năm 905, hào trưởng người Việt ở Hồng châu là Khúc Thừa Dụ giành lấy quyền tự chủ cho người Việt tại Tĩnh Hải quân (tên gọi Việt Nam đương thời), tự xưng là Tiết độ sứ và bước đầu được nhà Đường của Trung Quốc thừa nhận. Việt Nam chấm dứt hơn 1000 năm Bắc thuộc, bắt đầu thời kỳ độc lập tự chủ.

Năm 907, Khúc Thừa Dụ mất, con là Khúc Hạo nối chức Tiết độ sứ. Nhà Hậu Lương, vì mới cướp ngôi nhà Đường, phương Bắc nhiều biến cố nên thừa nhận Khúc Hạo làm Tiết độ sứ Tĩnh Hải quân năm 907. Nhưng qua năm sau (908), vua Hậu Lương là Chu Ôn lại phong cho Tiết độ phó sứ Quảng Châu là Lưu Ẩn kiêm chức "Tĩnh Hải quân tiết độ, An Nam đô hộ". Điều đó có nghĩa là người Trung Quốc vẫn muốn chiếm lại Việt Nam.

Bên ngoài, chính quyền tự chủ mới dựng của người Việt lại đứng trước nguy cơ từ phía Bắc. Bên trong, chính quyền gặp phải những khó khăn do những hậu quả nặng nề thời Bắc thuộc để lại. Để củng cố chính quyền cai trị, xây dựng nền tảng độc lập, phát huy nội lực để dần tự thoát khỏi sự kiềm chế của phương Bắc, Khúc Hạo đã tiến hành cuộc cải cách trên toàn Tĩnh Hải quân.

Nội dung cải cách
Hai lĩnh vực lớn mà Khúc Hạo tiến hành cải cách là hành chính và kinh tế.

Hành chính
Lãnh thổ họ Khúc quản lý bao gồm Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ Việt Nam, kéo dài tới phía bắc Hoành Sơn, thêm một phần phía tây nam tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc hiện nay. Khúc Hạo đã tiến hành cải cách hành chính bằng việc xây dựng lại bộ máy cai trị mới, dù bộ máy chính quyền họ Khúc được nhìn nhận còn giản đơn. Trung tâm Tĩnh Hải quân vẫn được đặt tại Đại La (Tống Bình cũ, tức Hà Nội) như thời thuộc Đường.

Trình tự các cấp đơn vị hành chính dưới thời thuộc Đường là Châu - Huyện – Hương – Xã. Bộ máy cai trị cũ của nhà Đường bao gồm hệ thống từ trên xuống. Dù Thứ sử Giao châu là Khâu Hòa từng đặt ra đơn vị xã (tiểu xã từ 10-30 hộ và đại xã từ 40-60 hộ), nhưng chính quyền đô hộ nhà Đường mới chỉ nắm được đến cấp hương, chưa thể nắm đến cấp xã và không đặt ra các chức quan quản lý cấp xã ở Giao châu.

Từ mô hình của chính quyền đô hộ nhà Đường với Tĩnh Hải quân, nhằm khắc phục tình trạng phân tán quyền lực vào tay các thủ lĩnh địa phương, Khúc Hạo đã có những cố gắng đầu tiên, nhằm xây dựng chính quyền độc lập, thống nhất từ trung ương đến xã. Ông lấy lộ thay châu, lấy phủ châu thay cho huyện. Thời thuộc Đường, dưới châu là hương, Khúc Hạo đổi hương là giáp, các đơn vị bên dưới giáp là xã. Khúc Hạo chủ trương xây dựng một bộ máy gần dân, nắm từ dưới lên, tại đơn vị cơ sở là xã.

Trình tự bộ máy nhà nước tự chủ do Khúc Hạo cải cách là: Lộ - Phủ - Châu – Giáp - Xã - Quận. Mỗi xã, Khúc Hạo đặt ra xã quan, một người chánh lệnh trưởng và một người tá lệnh trưởng. Mỗi giáp có một quản giáp và một phó tri giáp để trông nom việc kê hộ khẩu, nhân khẩu và việc thu thuế. Theo sách "An Nam chí nguyên", Khúc Hạo đặt thêm 150 giáp, cộng với những giáp (vốn là hương) trước đây nhà Đường đặt, cả thảy toàn bộ Tĩnh Hải quân có 314 giáp.

Bằng việc cải cách này, chính quyền họ Khúc đã ý thức được việc quản lý đến chính quyền cấp cơ sở (giáp và xã). Tuy ghi chép về việc cải cách, thay đổi hành chính của Khúc Hạo nhưng sử sách lại không ghi rõ ông đã đặt tên các đơn vị hành chính có tên gọi cụ thể ra sao.

Kinh tế
Thời thuộc Đường, ngoài việc phải cống nạp rất nhiều, người Việt còn chịu tô thuế và lao dịch nặng nề. Nhằm thay đổi điều đó, Khúc Hạo chủ trương sửa đổi lại chế độ tô thuế. Ông thực hiện chính sách "bình quân thuế ruộng". Các sử gia khi xem chính sách này của Khúc Hạo đã cho rằng Khúc Hạo căn cứ vào cách phân phối ruộng đất theo chế độ công xã của phương thức sản xuất châu Á thời cổ trung đại, đánh thuế bình quân theo ruộng đất mà các hộ được phân chia.

Khúc Hạo còn chủ trương bỏ thuế đinh, người thu thuế là Phó tri giáp, theo mô hình cống nạp liên danh của phương thức sản xuất châu Á thời cổ trung đại, khắc phục sự phiền hà sách nhiễu của các quan cũng như việc thu thuế nhiều tầng, nhiều loại, tránh được cả thất thu ngân sách.

Một chính sách khác mà Khúc Hạo áp dụng là "tha bỏ lực dịch", nhằm bớt đi lao động khổ sai cho người dân dưới thời thuộc Đường.

Việt Nam đương thời vừa có những đặc điểm đặc thù, vừa mang đầy đủ những đặc trưng cơ bản của hình thái phương thức sản xuất châu Á. Chính sách của Khúc Hạo có tác động rất lớn đến đời sống xã hội của người Việt đương thời, phù hợp với kết cấu kinh tế - xã hội khi đó, giảm nhẹ được sự bóc lột của chính quyền với nhân dân, tạo ra sự dung hòa cần thiết về quyền lợi giữa nhà nước tự chủ với các làng xã, các thành viên thôn xóm.

Hai chính sách bình quân thuế ruộng và tha bỏ lực dịch được các sử gia xem là tiền đề tạo ra thành công của cuộc cải cách, tác động tích cực tới chính trị, văn hóa, xã hội lúc đó. Do nhà nước quản lý tới tận các đơn vị cơ sở, cải cách kinh tế có tác dụng gây dựng quyền sở hữu ruộng đất của chính quyền trong xã hội, trên cơ sở đó củng cố và mở rộng dần theo quá trình phát triển của chế độ quân chủ trung ương tập quyền trong những thời kỳ sau.

Ý nghĩa
Sách Khâm định Việt sử thông giám cương mục ghi nhận chính sách mà Khúc Hạo áp dụng "cốt khoan dung giản dị, nhân dân đều được yên vui". Đó là chính sách giảm phiền hà, nhiễu dân, không bắt buộc, không quá khắt khe như thời Bắc thuộc.

Chính sách cải cách mà Khúc Hạo áp dụng được các sử gia nhìn nhận là chính sách thân dân, cố kết toàn dân. Cải cách đã đổi mới bước đầu bộ mặt đất nước, đổi mới bộ máy chính trị, thể hiện rõ tinh thần độc lập tự chủ, tự cường, ý thức dân tộc sâu sắc và quyết tâm lớn của dân tộc Việt, nhằm thoát hẳn khỏi sự ảnh hưởng của phong kiến phương Bắc. Qua cải cách, đời sống nhân dân được cải thiện.

Riêng về lĩnh vực hành chính, Đào Duy Anh căn cứ vào những ghi chép trong sử sách những giai đoạn sau cho rằng Khúc Hạo đương thời chưa thể thực hiện cải cách thật chu đáo và toàn diện.

Vì nhu cầu chống ngoại xâm, các hào trưởng địa phương phải phục tùng chính quyền trung ương nhưng vẫn có xu hướng cát cứ và họ Khúc cũng như các triều đại kế tiếp vẫn phải dựa vào các hào trưởng địa phương để củng cố chính quyền các cơ sở. Nhưng từ cuộc cải cách của Khúc Hạo, xu thế độc lập dân tộc gắn liền với thống nhất quốc gia ngày càng được biểu hiện rõ nét.

Sau hơn 1000 năm Bắc thuộc, công cuộc cải cách của Khúc Hạo mở ra một thời kỳ phát triển mới của xã hội Việt Nam mà các triều đại sau đó sẽ hoàn thành.

Cuộc cải cách tạo ra sự ổn định, vững vàng cho Việt Nam trước hoàn cảnh lịch sử khi đó; đoàn kết sức mạnh toàn dân để đứng vững trước những cuộc xâm lăng tiếp theo của phương Bắc, giữ vững nền độc lập, tự chủ. Dù sau thời Khúc Hạo, Nam Hán lại tiến vào chiếm Tĩnh Hải quân, nhưng nhanh chóng bị đẩy lui trở lại Quảng Châu. Các sử gia cho rằng việc người Việt đánh lui liên tiếp hai cuộc tấn công của Nam Hán thời Tự chủ để tiến đến từ bỏ chức vị Tiết độ sứ của phương Bắc và xưng vương hiệu, đế hiệu – những chuỗi chiến thắng mang tính liên tục trong lịch sử Việt Nam - có công lao gây dựng, tạo tiền đề của cuộc cải cách do Khúc Hạo tiến hành cho đời sau.

Sử gia Lê Tung nhà Hậu Lê thế kỷ 16 đánh giá rất cao công lao của Khúc Hạo:
Khúc Trung Chúa (tức Khúc Hạo) nối nghiệp mở nước, khoan hòa, có phong thái trù mưu định kế quyết thắng, ngoài ý mọi người, chống chọi các nước Bắc triều, thật là bậc chúa hiền của nước Việt.

Kết quả có được từ cuộc cải cách này là nền móng cho những thành tựu lớn hơn trong tương lai của các triều đại Ngô, Đinh và Tiền Lê.

Xem thêm
 Khúc Hạo
 Thời kỳ tự chủ Việt Nam

Tham khảo
 Khâm định Việt sử thông giám cương mục
 Phan Huy Lê, Trần Quốc Vượng, Hà Văn Tấn, Lương Ninh (1991), Lịch sử Việt Nam, tập 1, Nhà Xuất bản Đại học và Giáo dục chuyên nghiệp.
 Đào Tố Uyên chủ biên (2008), Giáo trình lịch sử Việt Nam, tập 2, Nhà Xuất bản Đại học sư phạm.
 Văn Tạo (2006), Mười cuộc cải cách, đổi mới lớn trong lịch sử Việt Nam, Nhà Xuất bản Đại học sư phạm.
 Viện Sử học (2001), Lịch sử Việt Nam, tập 1, Nhà Xuất bản Khoa học xã hội.
 Nguyễn Khắc Thuần (2003), Đại cương lịch sử cổ trung đại Việt Nam, Nhà Xuất bản Văn hóa thông tin.
 Nhiều tác giả (2010), Thăng Long – Hà Nội tuyển tập công trình nghiên cứu lịch sử, Nhà Xuất bản Hà Nội.
 Đào Duy Anh (2005), Đất nước Việt Nam qua các đời, Nhà Xuất bản Văn hóa thông tin.

Chú thích

Lịch sử Việt Nam thời Tự chủ
Lịch sử kinh tế Việt Nam


title: Saint-Quentin-le-Verger

text:
Saint-Quentin-le-Verger  là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 86 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Marne


title: Balanomis encyclia

text:
Balanomis encyclia là một loài bướm đêm thuộc họ Pyralidae. Nó được tìm thấy ở Úc, bao gồm New South Wales.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Australian Faunal Directory

Balanomis
Động vật được mô tả năm 1887


title: Họ Súng

text:
Họ Súng (danh pháp khoa học: Nymphaeaceae) là một danh pháp thực vật để chỉ một họ trong thực vật có hoa. Hoa súng trắng là quốc hoa của Bangladesh. Đối với một số nền văn hóa phương Tây thì nó là loài hoa biểu tượng của những người sinh vào tháng 7.

Các loài súng sinh sống ở các khu vực ao, hồ và đầm lầy, với lá và hoa nổi lên trên mặt nước. Lá súng hình tròn, các chi Nymphaea và Nuphar có lá bị khía chữ V nối từ mép lá tới phần cuống lá, nhưng chi Victoria lại có lá hoàn toàn tròn và không bị khía. Lá đơn, mọc cách. Hoa xếp xoắn vòng: lá đài 4 - 12 (thường 5 - 6) đôi khi có màu và lớn hơn cánh hoa như ở chi Nuphar. Cánh hoa nhiều, xếp lớp (ở chi Nuphar cánh hoa rất nhỏ và có dạng vảy). Nhị nhiều, xếp xoắn. Bộ nhụy gồm 5 - 35 lá noãn, hợp nguyên lá noãn với bầu thượng, trung hoặc hạ. Tổng cộng 4-6 chi và khoảng 60-80 loài (tùy theo hệ thống phân loại), phân bố rộng khắp thế giới. Ở Việt Nam có 4 chi với khoảng 7-8 loài là Nymphaea (N. nouchali, N. pubescens, N. rubra, N. tetragona), Barclaya (B. longifolia), Euryale (E. ferox, có thể trồng ở khu vực miền bắc) và Victoria (Victoria amazonica, du nhập từ Nam Mỹ, trồng trong một số thảo cầm viên).

Theo phân loại của nghề làm vườn thì các loài súng bao gồm 2 thể loại chính là: súng chịu rét và súng nhiệt đới. Các loài súng chịu rét chỉ nở hoa vào ban ngày còn các loài súng nhiệt đới có thể nở hoa vào ban ngày hoặc ban đêm cũng như là nhóm duy nhất có chứa các loài súng với hoa có màu xanh lam.

Khả năng tồn tại của hạt súng theo thời gian là rất dài, vào khoảng 2000 năm.

Hoa súng có thể có mùi thơm (chẳng hạn loài súng thơm Nymphaea odorata). Hiện nay tồn tại khoảng vài trăm giống hoa súng khác nhau.

Họa sĩ người Pháp Claude Monet đã có một loạt các tranh vẽ cây và hoa súng.

Phân loại
Nymphaeaceae từng được nghiên cứu có hệ thống trong nhiều thập niên vì các nhà thực vật học coi hình thái học hoa của chúng là thể hiện của một trong các nhóm thực vật hạt kín xuất hiện sớm nhất. Các phân tích di truyền hiện đại của Angiosperm Phylogeny Group đã xác nhận vị trí cơ sở của nó trong số thực vật có hoa. Ngoài ra, họ Nymphaeaceae là đa dạng di truyền hơn và phân tán địa lý hơn so với các nhóm thực vật hạt kín cơ sở khác. Nymphaeaceae được đặt trong bộ Nymphaeales, được coi là nhóm thực vật hạt kín rẽ nhánh thứ hai sau Amborella trong hệ thống phân loại thực vật có hoa được công nhận và sử dụng rộng khắp nhất gần đây là hệ thống APG IV.

Nymphaeaceae là họ nhỏ bao gồm 3-6 chi: Barclaya, Euryale, Nuphar, Nymphaea, Ondinea và Victoria. Chi Barclaya đôi khi được tách riêng trong họ của chính nó là Barclayaceae trên cơ sở của ống bao hoa mở rộng (bao gồm lá đài và cánh hoa) phát sinh ra từ đỉnh bầu nhụy và bởi các nhị hoa hợp tại gốc. Tuy nhiên, phân tích phát sinh chủng loài phân tử lại cho thấy việc gộp nó trong Nymphaeaceae. Chi Ondinea với chỉ 1 loài (Ondinea purpurea) ở Australia gần đây được chỉ ra là một loài khác thường về hình thái của chi Nymphaea, và hiện nay được gộp chung trong chi này. Chi Euryale với chỉ 1 loài (Euryale ferox) ở Viễn Đông, và chi Victoria ở Nam Mỹ có quan hệ họ hàng gần gũi mặc dù xa cách về khoảng cách địa lý, nhưng mối quan hệ của chúng đối với Nymphaea vẫn cần nghiên cứu thêm.

Loài Nelumbo nucifera một thời từng được coi như một loài hoa súng, nhưng hiện nay được coi là một loài thực vật hai lá mầm thật sự biến đổi cao trong họ của nó là Nelumbonaceae thuộc bộ Proteales.

Phát sinh chủng loài
Vị trí phát sinh chủng loài hiện tại (dựa trên hệ thống APG II, với các sửa đổi sau đó) của họ Nymphaeaceae là:

Họ Cambombaceae được gộp trong phạm vi họ Nymphaeaceae trong phân loại của hệ thống APG II (nhưng có thể được công nhận như một họ riêng rẽ một cách tùy ý) hoặc tách biệt như trong hệ thống APG III và APG IV.

Phát sinh chủng loài trong phạm vi họ Nymphaeaceae lấy theo Löhne C. et al. (2007) và Borsch T. et al. (2008).

Các chi
 Barclaya Wall., 1827: Biệt liên, biện liên, súng suối.
 Euryale Salisb., 1805: 1 loài tên gọi là khiếm thực (Euryale ferox)
 Nuphar Sm. in Sibth. & Sm., 1809: Khoảng 10-15 loài bình bồng thảo là số lượng được nhiều hệ thống phân loại chấp nhận nhất, nhưng có thể dao động từ 1-25 loài.
 Nymphaea L., 1753: Chi Súng. Khoảng 36-45 loài.
 Ondinea Hartog, 1970 (gộp trong Nymphaea nghĩa rộng).
 Victoria Lindl., 1837: Khoảng 2-3 loài súng nia (nong tằm, sen vua).

Xem thêm
Hoa sen
Nelumbonaceae

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
Phân loại trong NCBI

Súng, họ
Biểu tượng quốc gia của Sri Lanka
Biểu tượng quốc gia của Bangladesh
Hoa
Thực vật xâm hại


title: Apice

text:
Apice là một đô thị ở tỉnh Benevento trong vùng Campania, có vị trí khoảng 70 km về phía đông bắc của Napoli và khoảng 13 km về phía đông của Benevento. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 5.685 người và diện tích là 48,8 km².

Apice giáp các đô thị: Ariano Irpino, Bonito, Buonalbergo, Calvi, Melito Irpino, Mirabella Eclano, Montecalvo Irpino, Paduli, San Giorgio del Sannio, Sant'Arcangelo Trimonte, Venticano.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Selected Civil Records, Births ,Marriages  and Deaths .

Đô thị tỉnh Benevento
Thành phố và thị trấn ở Campania


title: Fresnay-sur-Sarthe

text:
Fresnay-sur-Sarthe là một xã thuộc tỉnh Sarthe trong vùng Pays-de-la-Loire tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 67-117 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Sarthe


title: 3833 Calingasta

text:
3833 Calingasta là một tiểu hành tinh vành đai chính thuộc hệ Mặt Trời. Được phát hiện năm 1971, nó có bán trục lớn 2.1960015 AU và độ lệch tâm 0.3883789, và độ dốc 11.99336°.

Tham khảo

003833
Được phát hiện bởi Carlos Ulrrico Cesco
Được phát hiện bởi James B. Gibson
Tiểu hành tinh được đặt tên
003833
003833
19710927


title: Sân bay Tandag

text:
Sân bay Tandag  là một sân bay phục vụ vùng Tandag, thủ phủ Surigao del Sur ở Philippines. Đây là một trong 2 sân bay ở Surigao del Sur, sân bay kia là Sân bay Bislig. Sân bay được xếp hạng sân bay thương mại nhỏ theo Cục giao thông hàng không Philippines.

Các hãng hàng không

Các hãng hiện tại
Hiện không có hãng nào đang hoạt động tại đây.

Các hãng trước đây
Asian Spirit
Philippine Airlines

Xem thêm
Sanh sách sân bay Philippines

Tham khảo

Liên kết ngoài
World Aero Data - Tandag Airport (TDG) Details

Sân bay Philippines
Surigao del Sur


title: Mitromorpha spreta

text:
Mitromorpha spreta là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Mitromorphidae, họ ốc cối.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

S
Động vật được mô tả năm 1864


title: Havana (định hướng)

text:
Havana là tên trong tiếng Anh của thủ đô La Habana, Cuba, ngoài ra còn có thể chỉ :

Địa danh Hoa Kỳ
 Havana, Arkansas
 Havana, Florida
 Havana, Illinois
 Havana, North Dakota
 Havana, West Virginia
 Little Havana, quận của người Cuba ở Miami, Florida, đặt tên theo thủ đô Cuba
 Havana on the Hudson, nickname của các cộng đồng Bắc Hudson Union City, New Jersey và West New York, New Jersey

Âm nhạc
 "Havana" (bài hát của Camila Cabello)


title: Mè tương

text:
Mè tương hay sang máu hoa dài (danh pháp khoa học: Horsfieldia longiflora) là một loài thực vật thuộc họ Myristicaceae. Đây là loài đặc hữu của Việt Nam.

Chú thích

Tham khảo

Thực vật đặc hữu Việt Nam
longiflora
Thực vật Việt Nam
Thực vật dễ tổn thương


title: Stigmella ulmiphaga

text:
Stigmella ulmiphaga là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được tìm thấy ở tây nam Europe, from Áo to Hy Lạp. It is also known from Turkmenistan.

Ấu trùng ăn Ulmus species. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ. Kén của loài sâu bướm này rất giống với kén của Stigmella ulmivora và Stigmella kazakhstanica.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Fauna Europaea
Nepticulidae from the Volga và Ural region

U
Côn trùng châu Âu


title: Ponti

text:
Ponti là một đô thị ở tỉnh Alessandria trong vùng Piedmont của Italia, có vị trí cách khoảng 70 km về phía đông nam của Torino và khoảng 35 km về phía tây nam của Alessandria. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 679 người và diện tích là 12,4 km².

Ponti giáp các đô thị: Bistagno, Castelletto d'Erro, Denice, Monastero Bormida, Montechiaro d'Acqui, và Sessame.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Alessandria
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Amphimeloides sexmaculatus

text:
Amphimeloides sexmaculatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Kimoto & Takizawa miêu tả khoa học năm 2002.

Chú thích

Tham khảo

Amphimeloides


title: Atopsyche pacharurac

text:
Atopsyche pacharurac là một loài Trichoptera trong họ Hydrobiosidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Chú thích

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Atopsyche


title: Cophanta

text:
Cophanta là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Các loài
 Cophanta funestalis Walker, 1864
 Cophanta occidentalis Hampson, 1910

Tham khảo

 Cophanta at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Acontiinae


title: Protoptila ternacia

text:
Protoptila ternacia là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Protoptila


title: Tô Lâm

text:
Tô Lâm (sinh ngày 10 tháng 7 năm 1957) là nhà lãnh đạo Đảng, Nhà nước, tướng lĩnh Công an nhân dân Việt Nam và chính trị gia người Việt Nam. Ông hiện là Ủy viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XIII, Bí thư Đảng ủy Công an Trung ương, Bộ trưởng Bộ Công an Việt Nam, Ủy viên Ban Cán sự Đảng Chính phủ, Ủy viên Ban chỉ đạo Quốc gia phòng, chống dịch COVID-19, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng của Đảng Cộng sản Việt Nam và Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIV nhiệm kì 2016 – 2021, thuộc Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Bắc Ninh.

Tô Lâm là Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam, học hàm Giáo sư Khoa học An ninh, học vị Tiến sĩ Luật học, Cao cấp lý luận chính trị, cấp hàm Đại tướng Công an nhân dân Việt Nam, Ủy viên Bộ Chính trị khóa XII, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI, Trưởng Ban Chỉ đạo Tây Nguyên của Đảng Cộng sản Việt Nam, Ủy viên Thường vụ Đảng ủy Công an Trung ương, Bộ trưởng Bộ Công an, Tổng cục trưởng Tổng cục An ninh I.

Xuất thân và giáo dục
Tô Lâm sinh ngày 10 tháng 7 năm 1957, quê quán tại làng Xuân Cầu, xã Nghĩa Trụ, huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Ông là con trai cả của Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, Đại tá Tô Quyền, nguyên Giám đốc Công an tỉnh Hải Hưng, nguyên Cục trưởng Cục Cảnh sát Giao thông và Cục trưởng Cục Cảnh sát quản lý trại giam, cơ sở giáo dục và trường giáo dưỡng. Ông hiện cư trú tại phố Ngọc Khánh, phường Giảng Võ, quận Ba Đình, Hà Nội.

Tô Lâm được sinh ra và lớn lên trong một gia đình hoạt động cách mạng, được giảng dạy, học tập về lịch sử, tình hình đất nước từ nhỏ. Bố của ông, Anh hùng Tô Quyền tham gia cách mạng, vào Nam hoạt động phục vụ Trung ương Cục những năm 1966 – 1975 cho đến khi thống nhất đất nước, đã lấy tên của ông làm biệt danh của mình, được gọi là anh Tư Tô Lâm, chú Tư Tô Lâm. Ông được nuôi nấng ở miền Bắc, theo học phổ thông, tốt nghiệp phổ thông: 10/10.

Với hình tượng của bố, Tô Lâm theo học lĩnh vực an ninh. Tháng 10 năm 1974, ông là học viên khóa sáu của Trường Công an Trung ương, sau đổi tên thành Đại học An ninh nhân dân, nay là Học viện An ninh nhân dân. Sau đó, ông theo học và nghiên cứu lĩnh vực pháp luật, nhận bằng Tiến sĩ Luật học. Ngày 22 tháng 10 năm 2015, ông được phong học hàm Giáo sư ngành Khoa học An ninh.

Tô Lâm được kết nạp Đảng Cộng sản Việt Nam vào ngày 22 tháng 8 năm 1981, trở thành đảng viên chính thức vào ngày 22 tháng 8 năm 1982. Trong quá trình hoạt động Đảng và Nhà nước, ông theo học các khóa tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, nhận bằng Cao cấp lý luận chính trị.

Sự nghiệp

Công an nhân dân
Sau khi tốt nghiệp đại học về lĩnh vực an ninh, Tô Lâm bắt đầu sự nghiệp Công an nhân dân Việt Nam của mình. Tháng 10 năm 1979, ông được phân công vị trí công tác ở Cục Bảo vệ chính trị I, Bộ Nội vụ. Trong lịch sử của công an nhân dân, giai đoạn 1975 – 1998, Bộ Công an và một phần lớn cơ cấu Bộ Nội vụ được hợp nhất thành một bộ mới lấy tên là Bộ Nội vụ, chịu trách nhiệm và vai trò hoàn toàn tương tự ngành công an, bao gồm an ninh, cảnh sát và phòng cháy, chữa cháy. Trong khoảng thời gian 10 năm 1979 – 1988, ông công tác ở đơn vị Cục Bảo vệ chính trị I, Tổng cục An ninh. Tháng 12, năm 1988, ông được bổ nhiệm làm Phó Trưởng phòng của Cục, rồi trở thành Trưởng phòng thuộc Tổng cục An ninh, Bộ Nội vụ, giai đoạn 1993.

Thời kỳ 1993 – 2006, Tô Lâm giữ chức vụ Phó Cục trưởng Cục Bảo vệ chính trị I (A63) rồi Cục trưởng Cục Bảo vệ chính trị III (A64) thuộc Tổng cục An ninh, Bộ Nội vụ rồi Bộ Công an. Tại Cục Bảo vệ chính trị I, ông có nhiệm vụ chủ động phòng ngừa, phối hợp với các đơn vị nghiệp vụ thực hiện tốt nhiệm vụ nắm chắc tình hình, phát hiện, ngăn chặn tội phạm xâm nhập, góp phần thực hiện nhiệm vụ bảo vệ an ninh chính trị, giữ gìn trật tự an toàn xã hội, tập trung chống gián điệp từ Hoa Kỳ và châu Mỹ. Tại Cục Bảo vệ chính trị III, tiền thân là Phòng Trinh sát thuộc Vụ Bảo vệ chính trị, Bộ Công an, công tác của ông tập trung vào việc điều tra khám phá, đối phó và giải quyết những âm mưu phá hoại của các tổ chức, đối tượng thù địch ngoài nước từ châu Âu, nhằm xâm hại an ninh quốc gia.

Năm 2006, Tô Lâm được bổ nhiệm giữ chức Phó Tổng cục trưởng Tổng cục An ninh, Bộ Công an. Đến tháng 4 năm 2007, ông được Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết phong hàm Thiếu tướng. Năm 2009, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng bổ nhiệm ông giữ chức Tổng cục trưởng Tổng cục An ninh I, Bộ Công an. Trong giai đoạn này, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng cũng ban hành quy định chức năng nhiệm vụ quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Công an. Theo đó, Bộ Công an kiện toàn lại tổ chức của Bộ và Tổng cục An ninh nhân dân được tách ra thành hai Tổng cục: Tổng cục An ninh I và Tổng cục An ninh II.

tháng 7 năm 2010, ông được Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết phong hàm Trung tướng, cùng đợt phong Thiếu tướng và Trung tướng với Phạm Minh Chính. Sau đó, ngày 12 tháng 8 năm 2010, Tô Lâm được Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng bổ nhiệm giữ chức vụ Thứ trưởng Bộ Công an. Ông chính thức kết thúc sự nghiệp hơn 30 năm công tác ở Tổng cục An ninh. Suốt sự nghiệp lâu dài công tác ở Tổng cục An ninh, ông đã tập trung nhiệm vụ thực thi chức năng và mục tiêu của công an nhân dân, tiến hành bảo vệ chính trị Đảng, Nhà nước, bảo vệ chủ nghĩa cộng sản, chủ nghĩa dân tộc, đối phó gián điệp, lực lượng chống phá Việt Nam đến từ nước ngoài lẫn nội địa.

Tháng 1 năm 2011, tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 11 của Đảng Cộng sản Việt Nam, Tô Lâm được bầu làm Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khoá XI. Ngày 16 tháng 9 năm 2014, ông được Chủ tịch nước Trương Tấn Sang thăng cấp hàm từ Trung tướng lên Thượng tướng. Bộ Chính trị cũng bổ nhiệm ông giữ vị trí Ủy viên Thường vụ Đảng ủy Công an Trung ương. Năm 2011, Trung tướng, Thứ trưởng Bộ Công an Tô Lâm tiếp Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam Ted Osius tại Hà Nội, với những trao đổi về tình hình chung của hai nước, qua đó hướng tới mục tiêu làm sâu sắc thêm mối quan hệ đối tác toàn diện. Theo Đài Tiếng nói Hoa Kỳ, Đại sứ Hoa Kỳ có đánh giá về ông:"Ông Lâm cũng là nhân vật cứng rắn, nhưng thông minh và quan tâm tới việc tăng cường hợp tác với Hoa Kỳ trong một số lĩnh vực".

Vào ngày 26 tháng 1 năm 2016, tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng Cộng sản Việt Nam, ông được bầu làm Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XII, được Trung ương bầu vào Bộ Chính trị nhiệm kỳ 2016 – 2021.

Đại biểu Quốc hội
Ngày 22 tháng 5 năm 2016, Tô Lâm lần đầu trúng cử Đại biểu Quốc hội năm 2016 ở đơn vị bầu cử số 02, tỉnh Bắc Ninh gồm có thị xã Từ Sơn và các huyện: Tiên Du, Yên Phong, được 269.938 phiếu, đạt tỷ lệ 95,16% số phiếu hợp lệ, cùng với đại biểu Nguyễn Nhân Chiến và Nguyễn Thị Ngọc Lan. Ông trở thành Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIV, thuộc Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Bắc Ninh.

Bộ trưởng bộ Công an

Ngày 9 tháng 4 năm 2016, tại kỳ họp thứ 11, Quốc hội khóa XIII phê chuẩn, Chủ tịch nước Trần Đại Quang bổ nhiệm ông giữ chức Bộ trưởng Bộ Công an. Ngày 13 tháng 4 năm 2016, Bộ Chính trị đã quyết định phân công Tô Lâm giữ chức Bí thư Đảng ủy Công an Trung ương. Ngày 28 tháng 7 năm 2016, tại kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa XIV, đã phê chuẩn, Chủ tịch nước Trần Đại Quang bổ nhiệm ông giữ chức Bộ trưởng Bộ Công an của Chính phủ Việt Nam khóa XIV, nhiệm kỳ 2016 – 2021. Trong nhiệm kỳ mới này, ông trở thành lãnh đạo toàn diện và cao nhất của Công an nhân dân Việt Nam, công tác thuộc Chính phủ lãnh đạo bởi Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc, chịu trách nhiệm thực hiện chức năng quản lý Nhà nước về an ninh trật tự, an toàn xã hội; phản gián; điều tra phòng chống tội phạm; phòng cháy chữa cháy và cứu hộ; thi hành án hình sự, thi hành án không phải phạt tù, tạm giữ, tạm giam; bảo vệ, hỗ trợ tư pháp; quản lý Nhà nước các dịch vụ công trong ngành, lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ.

Ngày 27 tháng 4 năm 2016, Tô Lâm được Bộ Chính trị bổ nhiệm kiêm giữ chức Phó Trưởng ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng của Đảng Cộng sản Việt Nam, tham gia phụ tá, hỗ trợ Trưởng ban, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng trong công tác phòng chống tham nhũng.

Ngày 30 tháng 7 năm 2016, ông được Bộ Chính trị phân công giữ chức Trưởng Ban Chỉ đạo Tây Nguyên của Đảng Cộng sản Việt Nam. Đến ngày 11 tháng 10 năm 2017, tại Hội nghị Trung ương khóa XII lần thứ sáu, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII đã thống nhất kết thúc hoạt động của các Ban Chỉ đạo Tây Bắc, Tây Nguyên, Tây Nam Bộ; ông được thôi giữ chức vụ này.

Ngày 29 tháng 1 năm 2019, Tô Lâm được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng thăng cấp bậc từ Thượng tướng lên Đại tướng cùng với Đại tướng Lương Cường, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam. Đến ngày 30 tháng 1 năm 2021, tại phiên bầu cử Trung ương, ông được bầu làm Ủy viên chính thức Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khoá XIII. Ngày 31, tại phiên họp đầu tiên của Trung ương Đảng khóa XIII, ông được bầu làm Ủy viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XIII.

Ngày 28 tháng 7 năm 2021, tại kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa XV, đã phê chuẩn, được Chủ tịch nước  bổ nhiệm ông giữ chức Bộ trưởng Bộ Công an của Chính phủ Việt Nam khóa XV, nhiệm kỳ 2021 – 2026.

Ngày 25 tháng 8 năm 2021, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính ký Quyết định số 1438/QĐ-TTg, bổ nhiệm ông Tô Lâm làm Ủy viên Ban chỉ đạo Quốc gia phòng, chống dịch COVID-19, Trưởng Tiểu ban An ninh trật tự xã hội.

Các vụ án lớn
Vụ Trịnh Xuân Thanh: Trịnh Xuân Thanh, nguyên Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam, nguyên Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Hậu Giang và Đại biểu Quốc hội khóa XIV. Năm 2016, Trịnh Xuân Thanh bị điều tra và kết luận có nhiều khuyết điểm, vi phạm nghiêm trọng trong thời gian công tác tại Tổng Công ty cổ phần Xây lắp Dầu khí Việt Nam; bị Cơ quan Cảnh sát điều tra, Bộ Công an ra Quyết định khởi tố bị can về tội cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng; đồng thời ra Lệnh bắt tạm giam và Lệnh khám xét đối với Trịnh Xuân Thanh. Sau khi xác định Trịnh Xuân Thanh đã bỏ trốn, Bộ Công an ra Quyết định truy nã toàn quốc và truy nã quốc tế đối với Trịnh Xuân Thanh. Bộ trưởng Tô Lâm đã chỉ đạo việc bắt giữ Trịnh Xuân Thanh, giải quyết vụ án hình sự đặc biệt này. Các nhà điều tra Đức và cảnh sát Slovakia đã cáo buộc Bộ trưởng Tô Lâm chỉ đạo bắt giữ nhân vật từ Đức bằng việc hợp tác quốc tế với Slovakia và Nga. Theo chính quyền Đức và Slovakia, vụ bắt cóc Trịnh Xuân Thanh xảy ra trong một chuyến công du của Tô Lâm vào tháng 7 năm 2017 và việc này đã ảnh hưởng quan hệ ngoại giao của Việt Nam với Đức và Slovakia.

Vụ án lãnh đạo cấp cao: từ năm 2016, ông được giao chức vụ Bộ trưởng Bộ Công an kiêm Phó Trưởng ban Phòng chống tham nhũng Trung ương, phụ tá Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, Đại tướng Tô Lâm đã chỉ đạo công an trong việc điều tra, xử lý, khởi tố chống tham nhũng, vi phạm nghiêm trọng trong đó có nhiều vụ án lớn, mang tính quốc gia. Có thể kể đến vụ án Đinh La Thăng: khởi tố, xét xử, kết án 30 năm tù đối với nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh Đinh La Thăng do những sai phạm quản lý kinh tế khi giữ chức Chủ tịch Tập đoàn Dầu khí Việt Nam; vụ án nguyên Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông Nguyễn Bắc Son và Trương Minh Tuấn về tội vi phạm quy định về quản lý, sử dụng vốn đầu tư công gây hậu quả nghiêm trọng và tội nhận hối lộ, lần lượt chịu chịu tù chung thân và 14 năm tù; vụ án nguyên Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội Nguyễn Đức Chung bị bắt giữ, điều tra về tội chiếm đoạt tài liệu bí mật Nhà nước. Năm 2022, ông và bộ Công an đã tiến hành điều tra hai bê bối lớn liên quan đến các chuyến bay giải cứu và bê bối tại công ty Việt Á làm nhiều quan chức bị điều tra và bỏ tù.

Vụ tấn công 2 trụ sở Ủy ban nhân dân xã tại Đắk Lắk 2023: tại buổi thảo luận ở Quốc hội ngày 20 tháng 6, Tô Lâm nhận định: Vụ việc ở Đắk Lắk cho thấy không thể coi thường an ninh ở cơ sở.

Đối ngoại

Trong nhiệm kỳ 2016 – 2021, Đại tướng Tô Lâm đại diện cho lực lượng công an Nhân dân Việt Nam tiếp đón đại diện quốc tế thăm Việt Nam, thực hiện các chuyến công du các nước đối tác, tăng cường quan hệ quốc tế, đẩy mạnh hội nhập trong giai đoạn mới, đảm bảo chủ quyền, bảo vệ đất nước.

Năm 2016, Tô Lâm tiếp đón đoàn Trung Quốc của Ủy viên Quốc vụ, Bộ trưởng Bộ Công an Quách Thanh Côn sang thăm ở Hà Nội, tổ chức hội nghị, tăng cường hợp tác chống tội phạm của cả hai nước. Đến năm 2017, ông cùng đoàn đại biểu sang thăm Slovakia, gặp gỡ Thủ tướng Robert Fico; cùng Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Nội vụ Slovakia Robert Kalinak ký Thỏa thuận họp tác giữa Bộ Công an Việt Nam và Bộ Nội vụ Slovakia về tác đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Năm 2018, Tô Lâm sang thăm và làm việc tại Vương quốc Anh, cùng Bộ trưởng Nội vụ Anh Sajid Javid ký và trao Bản ghi nhớ giữa Chính phủ Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Chính phủ Liên hiệp Vương quốc Anh và Bắc Ireland về hợp tác phòng, chống mua bán người.

Năm 2019, ông cùng đoàn đại biểu sang thăm Hàn Quốc, gặp gỡ Thủ tướng Lee Nak-yon, Tổng Công tố Moon Moo-il, tăng cường hợp tác hai nước. Năm 2020, ông đã tới thăm các nước Đông Nam Á như sang Lào, gặp gỡ Thủ tướng Thongloun Sisoulith, cùng Bộ trưởng Bộ An ninh Lào Vilay Lakhamphong ký kết Kế hoạch triển khai Hiệp định hợp tác giữa hai bộ; sang Brunei, trao đổi tăng cường chia sẻ thông tin về tình hình tội phạm, an ninh truyền thống và phi truyền thống bao gồm phương thức, thủ đoạn và sự liên kết của các loại tội phạm có ảnh hưởng đến hai nước, nhất là tội phạm khủng bố, tội phạm sử dụng công nghệ cao, tội phạm ma túy, tội phạm kinh tế, tội phạm truy nã, đặc biệt cần tăng cường hợp tác trên lĩnh vực an ninh mạng.

Cuối năm 2020, Bộ trưởng Tô Lâm có buổi tiếp và làm việc với Đoàn đại biểu cấp cao Hoa Kỳ do Ngoại trưởng Mike Pompeo dẫn đầu trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Việt Nam nhân kỷ niệm 25 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam – Hoa Kỳ.

Ngày 31 tháng 1 năm 2021, tại Đại hội Đại biểu toàn quốc Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XIII, ông tái đắc cử Ủy viên Bộ Chính trị nhiệm kỳ 2021-2026

Ngày 9 tháng 4 năm 2023 đến ngày 10 tháng 4 năm 2023, Tô Lâm đã có chuyến công du đến Ấn Độ. Trong cuộc gặp mặt với Cố vấn An ninh quốc gia Ấn Độ Ajit Kumar Doval, hai bên cam kết về việc thúc đẩy quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Ấn Độ ngày càng sâu sắc, đặc biệt là trong các vấn đề chiến lược như an ninh, quốc phòng, góp phần duy trì hòa bình, thịnh vượng và ổn định của hai nước, khu vực và quốc tế.

Từ ngày 19 tháng 5 đến ngày 22 tháng 5 năm 2023, Tô Lâm đã có chuyến thăm đến Iran theo lời mời của Bộ trưởng Bộ Nội vụ Iran Ahmad Vahidi. Hai bên nhất trí cần thúc đẩy hợp tác giữa hai Bộ trong lĩnh vực an ninh trật tự, phối hợp xử lý các loại tội phạm xuyên quốc gia, tội phạm liên quan đến công dân hai nước, bảo vệ tuyệt đối an toàn các chuyến thăm của lãnh đạo cấp cao, đảm bảo an ninh, an toàn cho trụ sở cơ quan đại diện và công dân của nước này công tác, học tập, lao động, tham quan, du lịch, hợp tác đầu tư trên lãnh thổ nước kia; tăng cường hợp tác về an ninh mạng, đẩy mạnh hợp tác trong lĩnh vực đào tạo, nâng cao năng lực nghiệp vụ và ngoại ngữ, ủng hộ lẫn nhau trên các diễn đàn quốc tế mà hai bên là thành viên. Tô Lâm đã hội đàm với Bộ trưởng Tư pháp Iran Amin Houssein Rahimi. Sau hội đàm, được sự ủy quyền của Chủ tịch nước Võ Văn Thưởng, Tô Lâm đã ký Hiệp định dẫn độ và Hiệp định chuyển giao người bị kết án phạt tù giữa nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam và nước Cộng hòa Hồi giáo Iran với Bộ trưởng Tư pháp Iran A.H.Rahimi.

Ông Lâm cũng đã làm việc với Tổng Tư lệnh Cảnh sát quốc gia Ahmad Reza Radan nhằm xác định các hoạt động hợp tác cụ thể trong lĩnh vực phòng chống các loại tội phạm, đặc biệt là tội phạm có tổ chức, tội phạm xuyên quốc gia, tội phạm ma túy và tội phạm công nghệ cao. Ông cũng đã gặp Phó Tổng thống thứ nhất Iran Mohammad Mokhber.

Bê bối

Ăn uống tại nhà hàng Salt Bae
Vào đầu tháng 11 năm 2021, một đoạn video được đăng trên tài khoản TikTok của đầu bếp nổi tiếng Nusret Gökçe, còn được biết với biệt danh "Salt Bae". Đoạn clip này, sau đó đã bị gỡ bỏ, cho thấy Tô Lâm đang ăn uống tại nhà hàng đắt đỏ của Salt Bae ở Luân Đôn, được cho là trong chuyến công du tại Hội nghị thượng đỉnh về biến đổi khí hậu của Liên Hợp Quốc năm 2021. Trong clip, ông còn được đầu bếp Gökçe tận tay đút một miếng thịt bò có dát vàng vào miệng.

Không rõ bữa ăn do ai chi trả, nhưng theo các tờ báo quốc tế, sự kiện này đã gây phẫn nộ với nhiều người Việt Nam trên mạng. Họ cho rằng đây là bữa ăn xa xỉ, với giá món thịt bò dát vàng còn cao hơn một tháng lương của vị bộ trưởng, trong bối cảnh Việt Nam đang chịu thiệt hại nặng nề do đại dịch COVID-19 gây ra với hàng triệu người đang gặp khó khăn. Thông tin một viên chức cộng sản ăn uống tại một nhà hàng nổi tiếng xa xỉ đã được đăng trên nhiều cơ quan truyền thông ở nhiều nước, với một số nguồn nêu lên sự tương phản giữa việc này với hành động ông dâng hoa tại mộ Karl Marx trước đó.

Dù thu hút nhiều quan tâm từ truyền thông quốc tế, báo chí Việt Nam không nói gì về vụ này. Trên mạng xã hội Facebook, từ khóa "#saltbae" đã bị chặn truy cập vài ngày trên toàn thế giới, và đến ngày 9 tháng 11 mới được truy cập lại, nhưng Facebook không nêu lý do chặn cụm từ này và không cho biết có bị chính phủ Việt Nam yêu cầu gỡ bỏ nội dung video hay không. Cũng vào ngày 16 tháng 11 năm 2021, một công dân sống tại Đà Nẵng đã bị công an nhiều lần gửi giấy triệu tập không rõ lý do sau khi đăng tải một video lên trên trang Facebook cá nhân nhại lại điệu bộ của đầu bếp Nusret Gökçe.

Lịch sử thụ phong cấp hiệu

Khen thưởng
 3 Huân chương Quân công hạng Nhất (05/2014, 07/2015, 12/2020).
 Huân chương Quân công hạng Ba (07/2011).
 2 Huân chương Chiến công hạng Nhất (01/2002, 09/2008).
 Huân chương Chiến công hạng Nhì (05/2007).
 Huân chương Chiến công hạng Ba (03/2007).
 Huân chương Chiến sĩ vẻ vang hạng Nhất, Nhì, Ba.
 Huân chương Tự do hạng Nhất của CHDCND Lào (2017).
 Huy chương Vì an ninh Tổ quốc (2002).
 Huân chương Lao động hạng Nhất của CHDCND Lào (2017).

Sách
Tô Lâm, Tư tưởng Hồ Chí Minh về Công an nhân dân, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, 2015.
Tô Lâm, Tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ và công tác cán bộ Công an nhân dân, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, 2017.
Tô Lâm, Quần chúng nhân dân – nhân tố quyết định thắng lợi cuộc đấu tranh bảo vệ an ninh, trật tự, Nhà xuất bản Công an Nhân dân, 2017.
Tô Lâm, Tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của nhân dân trong sự nghiệp bảo vệ an ninh, trật tự, Nhà xuất bản Công an Nhân dân, 2017.
Tô Lâm, Công an nhân dân Việt Nam với tác phẩm tư cách người công an cách mệnh của Hồ Chí Minh, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Sự thật, 2018.

Tham khảo

Ghi chú

Chú thích

Liên kết ngoài

 Tiểu sử lãnh đạo Đảng và Nhà nước: Tô Lâm,  tại website Chính phủ Việt Nam.
 Trang thông tin điện tử: Bộ trưởng Tô Lâm, thuộc Bộ Công an Việt Nam.

Người họ Tô tại Việt Nam
Người Hưng Yên
Tiến sĩ Luật Việt Nam
Giáo sư Việt Nam ngành khoa học an ninh
Đại tướng Công an nhân dân Việt Nam
Bộ trưởng Bộ Công an Việt Nam
Huân chương Quân công hạng Nhất
Ủy viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XIII
Ủy viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XII
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIV
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIV Bắc Ninh
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIV là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
Trưởng Ban Chỉ đạo Tây Nguyên Việt Nam
Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XII
Tổng cục trưởng Tổng cục An ninh 1, Bộ Công an (Việt Nam)
Ứng cử viên Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIV do Trung ương giới thiệu
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIV trúng cử lần đầu
Thiếu tướng Công an nhân dân Việt Nam thụ phong năm 2007
Trung tướng Công an nhân dân Việt Nam thụ phong năm 2010
Tướng lĩnh Công an nhân dân Việt Nam người Hưng Yên
Tướng lĩnh Công an nhân dân Việt Nam đương nhiệm
Bí thư Đảng ủy Công an Trung ương Việt Nam


title: Eleutherodactylus bisignatus

text:
Eleutherodactylus bisignatus là một loài ếch trong họ Leptodactylidae. Chúng là loài đặc hữu của Bolivia.
Môi trường sống tự nhiên của nó là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Cortez, C., Reichle, S., De la Riva, I. & Köhler, J. 2004. Eleutherodactylus bisignatus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

bisignatus
Động vật lưỡng cư Bolivia
Động vật đặc hữu Bolivia
Động vật lưỡng cư Andes


title: Quảng Mục Thiên Vương

text:
Quảng Mục Thiên Vương (chữ Hán: 廣目天王) là một trong bốn vị thần quan trọng mang danh hiệu Tứ Đại Thiên Vương trong tôn giáo truyền thống Đạo Giáo và Phật giáo Trung Quốc. Đây là vị thần trấn phương Tây, theo dõi thế giới, bảo hộ nhân dân, nên còn được gọi là Tây phương Thiên vương.

Trong tôn giáo Ấn Độ
Trong tôn giáo Ấn Độ, vị thần này có tên là Virūpākṣa (tiếng Sanskrit: विरूपाक्ष) hoặc Virūpakkha (tiếng Pali: विरूपाख्ख), được phiên âm Hán Việt là Tỳ Lưu Bác Xoa. Đây là một trong 4 vị thiên tướng trong tôn giáo Bà la môn được du nhập vào Phật giáo Ấn Độ, trở thành một vị Hộ thế (phiên âm Sanskrit: lokapāla), trấn giữ phương Tây của cõi trời thứ nhất trong Dục giới, có nhiệm vụ trừng trị cái ác và bảo vệ đạo pháp và đạo tràng.

Cũng như các Hộ pháp khác, thần được mô tả thân mình mặc giáp trụ. Tuy nhiên, thân hình màu đỏ như lửa, thường có long thần (naga) quấn bên phải và tay cầm ngọc như ý (mani).

Khi Phật giáo Tiểu thừa Ấn Độ được truyền bá ra nước ngoài, tên vị Hộ pháp này được bản địa hóa theo tên gốc. Như tại Tây Tạng, vị Hộ pháp này được phiên âm thành spyan.mi.bzang (Chenmizang); tại Thái Lan, là Thao Virupak (chữ Thái: ท้าววิรูปักษ์).

Trong tôn giáo vùng Đông Á

Khi Phật giáo được du nhập vào Trung Hoa, vị thần này được dịch theo ý nghĩa tên gọi, thành Guăng Mù Tiān Wang (chữ Hán: 廣目天王), với ý nghĩa là "vị thiên vương theo dõi thế giới". Từ đó, theo từng vùng chịu ảnh hưởng của Phật giáo Đại thừa Trung Hoa, tên gọi vị thần này được phiên âm khác nhau. Tại Nhật, vị thần này được gọi là Kōmoku-ten (Kanji: 広目天); tại Hàn Quốc là Gwangmok-cheonwang (Hangul: 광목천왕). Tại Việt Nam, tên gọi vị thần phiên âm thành Quảng Mục Thiên Vương.

Quảng Mục Thiên Vương được mô tả là có đôi mắt to (广目, Quảng Mục) để theo dõi thế giới, bảo hộ nhân dân, ở tại ngọn Bạch Ngân núi Kiên Đà La cạnh núi Tu Di, thân mặc giáp trụ, vốn cai quản giống rồng nên tay cầm một con rồng đỏ (hoặc sợi dây đỏ), hễ thấy ai thành tâm tin Phật liền trói lại, bắt qui y, giữ Tây Ngưu Hạ Châu, là vị Thiên Vương thứ sáu trong hàng Nhị Thập Chư Thiên.

Theo thời gian, với sự ảnh hưởng của Phật giáo Đại thừa, Tứ Đại Thiên Vương cũng được hóa thân thành những vị thần canh giữ Thượng giới, nơi mà Ngọc Hoàng Thượng đế ngự trị trong thần thoại Trung Hoa. Quảng Mục Thiên Vương trấn phương Tây, thuộc canh tân Kim, mang sắc Trắng, tay cầm con rắn, biểu tượng cho sự suôn sẻ, thuận lợi, nên còn được mệnh danh cho chữ "Thuận" (順), đứng hàng thứ tư của Tứ Đại Thiên Vương.

Các pháp khí thường thấy
Sự biến đổi theo văn hóa đã làm xuất hiện sự mô tả khác nhau về các pháp khí của Tứ Đại Thiên Vương. Quảng Mục Thiên Vương cũng không phải là ngoại lệ. Một số pháp khí thường được mô tả chung với hình tượng Quảng Mục Thiên Vương:
 Rồng đỏ (Xích Long, rắn thần naga)
 Ngọc như ý (ngọc mani)
 Lọng Hỗn Nguyên Châu Tán
 Lồng chống lửa (Tịch hỏa trạo)
 Bộ cung tên
 Đàn tỳ bà

Văn hóa đại chúng
Ngoài các kinh điển Phật giáo, hình ảnh về Quảng Mục thiên vương trong thần thoại Trung Hoa được mô tả nhân vật trong tác phẩm Tây Du Ký và Phong thần diễn nghĩa.

Phong thần diễn nghĩa mô tả Quảng Mục Thiên Vương xuất thân tên gọi là Ma Lễ Hồng, theo phò nhà Thương dưới trướng Hoàng Phi Hổ cùng 3 người anh em, gọi chung là "Ma gia Tứ tướng". Ma Lễ Hồng là người thứ 2, có một cây lọng gọi là Hỗn Nguyên Châu Tán, kết chuyền ra bốn chữ Trang Tải Càn Khôn, khi giương lên làm tối tăm trời đất, Càn khôn chuyển động (Hồi 40). Khi Khương Tử Nha phò Võ Vương, dự định khởi binh phạt Trụ, Ma Lễ Hồng cùng các anh em mang quân tấn công Tây Kỳ, về sau tử trận được phong làm Tây Thiên Vương, giữ đàn tỳ bà, cai quản Thiên Môn..

Tây Du Ký không mô tả hình dáng hay chi tiết, mà chỉ khái quát một số lần Quảng Mục Thiên Vương giáp mặt với Tôn Ngộ Không như các lần bao vây ở Hoa Quả sơn, Ngộ Không mượn lồng Tịch hỏa, Ngộ Không thật - giả.

Chú thích

Xem thêm
Tăng Trưởng Thiên Vương
Trì Quốc Thiên Vương
Đa Văn thiên vương
Tứ Đại Thiên Vương
 Tây Du Ký
 Phong thần diễn nghĩa

Tham khảo

Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-guang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.

Triết lý Phật giáo
Trung Quốc tứ đại
Nhân vật thần thoại Trung Hoa
Thần tiên Trung Hoa
Đạo giáo
Vũ trụ học Phật giáo


title: Pomachilius angustulus

text:
Pomachilius angustulus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1900.

Chú thích

Tham khảo

Pomachilius


title: Chùa Báo Thiên

text:
Báo Thiên Tự (chữ Hán: 報天寺), tên đầy đủ là Sùng Khánh Báo Thiên Tự (崇慶報天寺), từng là một ngôi chùa cổ kính, tráng lệ, đồ sộ vào bậc nhất trong lịch sử Việt Nam. Được xây dựng vào năm 1056, dưới triều đại của Hoàng đế Lý Thánh Tông, trong chùa có Tháp Báo Thiên là một trong An Nam tứ đại khí.

Chùa tọa lạc tại thôn Tiên Thị, huyện Thọ Xương, (xưa gọi là phường Báo Thiên), gần hồ Lục Thủy (hồ Gươm), bên ngoài thành Thăng Long. Khu vực này ngày nay là phố Nhà Chung, nơi có Nhà thờ Lớn Hà Nội, Tòa khâm sứ cũ, cùng nhiều trụ sở Công giáo khác.

Lịch sử
Hoàng đế Lý Thánh Tông vừa lên ngôi, đã cho xây dựng chùa vào năm Long Thụy Thái Bình thứ 4 (1057), và cho đúc một quả đại hồng chung nặng 1 vạn 2 ngàn cân ta (tức 7.260 kg) đặt trong chùa. Chùa có Đại Thắng Tư Thiên tháp (大勝資天塔) (còn gọi là Tháp Báo Thiên), có tầng trên cùng dát đồng, được xây dựng một năm sau khi chùa được xây xong.

Suốt hai triều Lý-Trần gần 400 năm, chùa Báo Thiên là một ngôi quốc tự nổi tiếng của kinh đô Thăng Long.

Năm 1427, trong thời thuộc Minh, khi quân Minh bị vây trong thành Thăng Long cố thủ để chờ quân tiếp viện, đã đến chùa, tốc chóp tháp đồng, nấu chảy đại hồng chung và tất cả những gì bằng đồng để làm vũ khí chống lại nghĩa quân Lam Sơn.

Cùng với Chuông Quy Điền, Vạc Phổ Minh và Tượng Phật chùa Quỳnh Lâm, Tháp Báo Thiên trong chùa được coi là An Nam tứ đại khí (4 bảo vật của nước Nam). Có tài liệu cho rằng Tháp Báo Thiên bị phá vào thời thuộc Minh để chế súng; hai trong số An Nam tứ đại khí khác là Chuông Quy Điền và Vạc Phổ Minh được xác định do tướng Minh là Vương Thông phá để lấy đồng đúc vũ khí. An Nam tứ đại khí chỉ còn lại tượng chùa Quỳnh Lâm.

Thời nhà Lê, năm 1443, vua Lê Thái Tông đại trùng tu chùa. Riêng tháp Báo Thiên bị phá đã được tôn cao bằng một đàn tràng ở nơi bây giờ là Nhà thờ Lớn Hà Nội. Trong chùa Lý Quốc Sư ngày nay vẫn còn lưu giữ bản gấm thêu sắc tứ từ đời Cảnh Hưng (tức vua Lê Hiển Tông 1740-1786) nói về sự kiện này.

Cho tới thế kỷ XIX, chùa Báo Thiên luôn được trùng tu bảo tồn, là nơi cử hành các nghi lễ Phật giáo cầu cho quốc thái dân an mưa thuận gió hoà.

Theo sách Đại Nam nhất thống chí, tổng đốc Hà Ninh Tôn Thất Bật sau khi nhậm chức năm 1849 đã cho tu sửa lại chùa.

Theo sách Non nước Hà Nội của tác giả Quảng Văn, gần cuối thế kỷ XIX, chùa Báo Thiên bị một trận hỏa hoạn lớn xảy ra, các nhà sư tu hành di dời sang nơi khác, chờ triều đình tu sửa.

Năm 1873, Francis Garnier đánh chiếm Hà Nội lần thứ nhất, giao toàn bộ ngôi chùa này cho Giám mục Paul-Francois Puginier làm nơi ở và làm việc tạm thời khi Giám mục về Hà Nội trực tiếp làm thông ngôn và cố vấn cho Garnier. Lúc đó, Giám mục Puginier dựng mấy ngôi nhà gỗ trong vườn chùa để ở và làm việc cho gần Garrnier đóng quân tại Trường Thi gần đó, còn Tòa Giám mục (khi đó gọi là Tòa Giám mục Tây Đàng ngoài) thì vẫn đóng ở Kẻ Sở (nay là Kiện Khê, Hà Nam).

Sau đó F. Garnier chiếm mà không giữ được Hà Nội bao lâu vì bị quân Cờ Đen giết chết, quân Pháp rút về Nam, giao Hà Nội lại cho triều đình Huế theo Hòa ước 1874. Giám mục lại trở về Kẻ Sở, tuy vậy chùa Báo Thiên lúc đó dù chưa bị phá hủy nhưng với mấy gian nhà gỗ do Giám mục dựng tạm đã trở thành ngôi nhà thờ Công giáo được các thày kẻ giảng người Việt trông coi.

“Nhà mới dựng giống như một ngôi đền Á Đông, có gian giữa rộng với nhiều cột bằng gỗ lim…”

Năm 1882, Henry Riviere đánh chiếm Hà Nội lần thứ hai.

Năm 1883, quân Cờ Đen tấn công các nơi có quân Pháp đóng. Tại khu vực nhà thờ này có một tiểu đội Pháp đóng (cùng với một số giáo dân được cấp súng làm vệ binh). Đêm 19-5-1883, số lính tráng này bị tấn công, nhà thờ bị đốt phá. Ba cố Tây (Landais có tên Việt là Cố Lan, Rival-Cố Mỹ, Bertrand-Cố Phước) dẫn thủ hạ chạy sang ăn ở chùa Bà Đá bên cạnh, được Sư cụ chùa Bà Đá che giấu cho nên không bị giết (Việc này Chu Thiên có đề cập trong sách Hùng khí Thăng Long).

Rồi khi quân Pháp được tăng viện, chiếm lại khu đất này, thì nhà thờ đã bị đốt phá "những gian nhà gỗ bị cháy rụi, những phần khác của chùa Báo Thiên còn trơ lại những mảnh đống nham nhở đổ nát" Đến năm 1883 chùa bị phá hủy hoàn toàn các công trình kiến trúc.

Năm 1883, theo yêu cầu của Công sứ Bonnal, kinh lược Bắc Kỳ là tổng đốc Nguyễn Hữu Độ đã giao khu đất chùa này cho Giám mục Puginier phá dỡ những phần còn lại để xây Nhà thờ Lớn Hà Nội.

Quá trình phá dỡ chùa Báo Thiên năm 1883 được thừa sai Joseph Villebonnet mô tả lại như sau:

Tháp Báo Thiên

Tháp Báo Thiên là một bộ phận trong tổng thể kiến trúc chùa (tháp Báo Thiên, tam quan, nhà tổ, tháp tổ sư, nhà khách, nhà tăng,...)

Kiến trúc
Trong sân chùa trước kia có một ngôi bảo tháp cao 12 tầng, tên là Đại Thắng Tư Thiên Bảo Tháp (大勝資天寳塔), thường gọi là Báo Thiên tháp (報天塔). Tháp cao vài chục trượng (khoảng 80 mét) gồm 12 tầng, trong tháp trang trí nhiều tượng bằng đá rất tinh xảo.

Báo Thiên tháp có chóp làm bằng đồng, được xây dựng một năm sau khi xây dựng xong chùa. Trong chùa và tháp có rất nhiều vật hạng bằng đồng như tượng Phật, thiền trượng, giới đao hộ pháp nhà Phật….Cho nên năm 1426, khi quân Minh xâm lược đã đến chùa cướp phá tàn bạo: Tốc chóp tháp đồng, nấu chảy đại hồng chung và tất cả những gì bằng đồng, bằng kim loại.

Tháp được xếp vào một trong An Nam tứ đại khí, bốn vật báu của đất nước, mà ba vật quý giá khác là tượng Phật chùa Quỳnh Lâm, Vạc Phổ Minh, và Chuông Quy Điền.

Thơ ca:
Nhà thơ Pham Sư Mạnh đời Trần cũng ca ngợi tháp Báo Thiên:

"Trấn áp đông tây cũng đế kỳ. Khung nhiên nhất tháp độc nguy nguy. Sơn hà bất động kinh thiên bút. Kim cổ nam ma lập địa chùy. Phong bãi chung linh thời ứng đáp. Tinh di đăng chúc dạ quang huy. Ngã lai dục tủy đề thi bút. Quản lãnh xuân giang tác nghiễn trì."

(Trấn áp đông tây, giữ đế kỳ. Một mình cao ngất tháp uy nghi. Chống trời cột trụ non sông vững. Sừng sững ngàn năm một đỉnh chùy. Chuông khánh gió đưa vang đối đáp. Đèn sao đêm đến rực quang huy. Đến đây những muốn lưu danh tính. Mài mực sông xuân viết ngẫu thi)

Hư hỏng
Tháp bị hư hỏng như thế nào thì mỗi sách viết mỗi cách khác nhau:

- Theo Sổ tay địa danh Việt Nam của Đinh Xuân Vinh (NXB Lao Động, Hà Nội 1996, tr. 42) ghi rằng: “…cao 12 tầng, là một trong An Nam tứ khí, Năm 1258 đời Trần Thánh Tông gió to đổ mất đỉnh tháp, năm 1322 đời Trần Minh Tông sét đánh đổ mất hai tầng nữa, năm 1406, chỏm tháp Báo Thiên bị gảy. Năm 1884 bị bỏ hoang và đổ nát”.

- Theo sách Hà Nội nghìn xưa của Trần Quốc Vượng và Vũ Tuấn Sán (NXB Hà Nội 1979) và sách Hà Nội nửa đầu thế kỷ XX của Nguyễn Văn Uẩn (NXB Hà Nội 1994 tập II, tr. 543) thì ghi rằng “…Thời Minh thuộc, tướng giặc Vương Thông bị nghĩa quân Lam Sơn vây khốn trong thành Đông Quan, chúng đã phá các chùa chiền, vơ vét chuông khánh đồng để đúc binh khí chống lại quân ta. Tháp và chùa Báo Thiên bị phá hủy nặng nề và chuông Báo Thiên bị mất”.

- Tr. 544 ghi thêm “Năm Giáp Dần 1434, vua Lê Thái Tông mở mang khu vực Hồ Gươm, sai thợ khéo dựng lại chùa Báo Thiên, còn ngôi tháp đổ không xây lại được nữa. Chỗ nền tháp cũ chỉ còn là một gò đất cao….thành nơi họp chợ của dân phường Báo Thiên, dôi khi dùng làm chỗ hành hình tội nhân”.

Như vậy có thể khẳng định tháp Báo Thiên chỉ tồn tại đến trước khi Lê Thái Tổ lên ngôi (1428). Nhưng vì sao mà tháp bị đổ thì vẫn còn là một nghi vấn vì các nhà nghiên cứu Trần Quốc Vượng, Vũ Tuấn Sán, Nguyễn Văn Uẩn cho rằng bị Vương Thông phá, còn Đinh Xuân Vịnh lại cho rằng bị gió to, sét đánh…

Di tích còn lại
Di tích còn lại của chùa Sùng Chính Báo Thiên (Chùa Báo Thiên) là ngôi giếng đá cổ.

Giếng đá này nằm trong ngõ của một nhà dân ở phố Nhà Chung, thuộc phần đất nhà thờ cho giáo dân cư trú. Năm 2002, giếng đá đã bị người dân cho đổ đất, cát lấp đầy. Vụ việc này được phát hiện và báo chí đưa tin. Báo Thanh Niên (số 288, ra ngày 14-10-2004) cho đăng bài: "Cần bảo vệ một giếng đá cổ ", và báo nguyệt san Giác Ngộ, (số 104, tháng 11-2004) cho đăng bài: "Giếng cổ chùa Báo Thiên"... Sau khi báo đưa tin, các vị thẩm quyền của nhà thờ chính tòa Hà Nội đã cho khai quật giếng cổ ấy lên, di chuyển vào đặt trước hang đá bên trong khuôn viên nhà thờ.

Xem thêm
Danh sách chùa Hà Nội

Chú thích

Liên kết ngoài

Nhà Lý
Báo Thiên
Chùa Việt Nam


title: Benicull de Xúquer

text:
Benicull de Xúquer là một đô thị ở comarca Ribera Baixa cộng đồng Valencia, Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích 3,56 km², dân số thời điểm năm 2006 là người.
Đô thị này cách Valencia 41,6 km.

Tham khảo

Đô thị ở Valencia
Ribera Baixa
Khu dân cư ở tỉnh Valencia


title: (21274) 1996 SG4

text:
{{DISPLAYTITLE:(21274) 1996 SG4}}

(21274) 1996 SG4 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 19 tháng 9 năm 1996.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 21001–22000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1996
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: An Dương (định hướng)

text:
An Dương có thể là:

Địa danh

Việt Nam
 Huyện An Dương, thành phố Hải Phòng
 Phường An Dương, quận Lê Chân, thành phố Hải Phòng.
 Thị trấn An Dương, huyện An Dương, thành phố Hải Phòng.
 Xã An Dương, huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang.

Trung Quốc
 Địa cấp thị An Dương, tỉnh Hà Nam
 Huyện An Dương, địa cấp thị An Dương, Hà Nam

Nhân vật
 Tên hiệu của vua Thục Phán.

Xem thêm
 An Dương Vương (định hướng)


title: Arbach

text:
Arbach là một xã thuộc huyện Vulkaneifel, trong bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Xã này có diện tích 4,4 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 153 người.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Vulkaneifel


title: Niederwölz

text:
Niederwölz là một đô thị thuộc huyện Murau thuộc bang Steiermark, nước Áo. Đô thị  có diện tích 10,26 km², dân số thời điểm cuối năm 2005 là 613 người.

Tham khảo


title: Núi Kosciuszko

text:
Núi Kosciuszko (; Jagungal) là ngọn núi tại Công viên Quốc gia Kosciuszko. Với độ cao  trên mực nước biển, nó là ngọn núi cao nhất Australia (chưa tính phần lãnh thổ bên ngoài). Địa hình này do nhà thám hiểm người Ba Lan Paul Edmund Strzelecki đặt tên để vinh danh danh tướng Ba Lan là Tadeusz Kościuszko, người từng theo giúp quân cách mạng Hoa Kỳ giành độc lập và sau đó lãnh đạo quân đội Ba Lan chống lại quân xâm lăng của Nga hoàng năm 1792.

Hình ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài

 Mt Kosciuszko Inc. — thú vị cho trang web - trang thông tin về thám hiểm P.E Strzelecki
 Peakware - World Mountain Encyclopaedia  — photo

Núi New South Wales
Núi cao nhất quốc gia
Dãy núi Snowy
Điểm cực Úc
Bảy đỉnh núi cao nhất
Thể thao New South Wales


title: Klemzig, Nam Úc

text:
Klemzig () là một vùng ngoại ô của Thành phố Port Adelaide Enfield ở miền tây bắc thành phố Adelaide, thủ đô tiểu bang Nam Úc, nước Úc. Mã bưu điện của ngoại ô là 5087. Dân số khu vực này là 6016 người, diện tích 2,5 km2. Đây là khu vực định cư đầu tiên của người Đức nhập cư vào Úc trong thế kỷ 19 và nó đã được đặt tên theo một ngôi làng ở Silesia.

Chú thích

Ngoại ô Adelaide


title: Muscoidea

text:
Muscoidea là một liên họ ruồi trong phân nhánh Calyptratae. Muscoidea, với khoảng 7000 loài đã được mô tả, chiếm gần 5% mức độ đa dạng loài đã được biết đến của bộ Ruồi. Đa số các loài ruồi liên họ này ăn phân hoặc ăn xác thối như ấu trùng của chúng, nhưng một số loài là động vật ký sinh, săn mồi hoặc ăn thực vật. Vào tháng 9 năm 2008, một nghiên cứu đã được thực hiện trên liên họ này, sử dụng cả DNA nucleic và ty thể và kết luận cho thấy Muscoidea thực sự có thể là đa ngành.

Hình ảnh

Tham khảo

Muscoidea


title: Vicq-d'Auribat

text:
Vicq-d'Auribat là một xã, thuộc tỉnh Landes trong vùng Nouvelle-Aquitaine. Xã này có diện tích 4,2 km², dân số năm 2006 là 251 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 13 mét trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Vicq-d'Auribat trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Vicq-d'Auribat trên trang mạng của INSEE
 Vicq-d'Auribat sur le site du Quid
 Localisation de Vicq-d'Auribat trên bản đồ Pháp et communes limitrophes
 Plan de Vicq-d'Auribat sur Mapquest

Vicq-d'Auribat


title: Euglossa iopoecila

text:
Euglossa iopoecila là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Dressler mô tả khoa học năm 1982.

Chú thích

Tham khảo

Euglossa
Động vật được mô tả năm 1982


title: Loricera

text:
Loricera là một chi bọ cánh cứng thuộc họ Carabidae đặc hữu của miền Cổ bắc và miền Tân bắc. Chúng là chi duy nhất trong tông Loricerini và phân họ Loricerinae.

Các loài

 Loricera aptera Ball & Erwin, 1969
 Loricera balli Sciaky & Facchini, 1999
 Loricera barbarae Sciaky & Facchini, 1999
 Loricera decempunctata Eschscholtz, 1833
 Loricera foveata Leconte, 1851
 Loricera kryzhanowskiji Sciaky & Facchini, 1999
 Loricera mirabilis Jedlicka, 1932
 Loricera obsoleta Semenov, 1889
 Loricera ovipennis Semenov, 1889
 Loricera pilicornis Fabricius, 1775
 Loricera rotundicollis Chaudoir, 1863
 Loricera stevensi Andrewes, 1920
 Loricera wollastonii Javet, 1852

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Loricera pilicornis at Fauna Europaea

Họ Bọ chân chạy


title: Prüm

text:
Prüm () là một đô thị thuộc huyện Bitburg-Prüm, bang Rhineland-Palatinate, Đức.

Thành phố kết nghĩa
 Monthermé (Pháp) từ năm 1962
 Fort Madison, Iowa (Hoa Kỳ) từ năm 1998

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Eifel town of Prüm

Xã và đô thị ở huyện Bitburg-Prüm


title: Psychédélices

text:
Psychédélices là tên của album thứ ba của ca sĩ người Pháp Alizée. Album bắt đầu xuất hiện trên quầy vào 3 tháng 12 năm 2007 bản nhạc số xuất hiện sớm hơn một tuần, vào ngày 26 tháng 11, 2007. Các nhà phát hành album số bao gồm Fnac, Virgin Music France, iTunes và một số khác. Bài hát đầu tiên của album, "Mademoiselle Juliette", xuất hiện lần đầu vào tuần cuối tháng 9. Đoạn video "Mademoiselle Juliette" đã xuất hiện trên MSN France vào 16 tháng 11 năm 2007.

Alizée cộng tác với Bertrand Burgalat, Daniel Darc, Oxmo Puccino, Jérémy Châtelain, Michel-Yves Kochmann, và Jean Fauque để thực hiện album này.

Bảng xếp hạng

Danh sách các track

"Mademoiselle Juliette" - 3:21
"Fifty-Sixty" - 3:44
"Mon taxi driver" - 3:08
"Jamais plus" - 3:24
"Psychédélices" - 4:31
"Décollage" - 3:55
"Par les paupières" - 4:32
"Lilly town" - 4:00
"Lonely list" - 3:55
"Idéaliser" - 3:55
"L’effet" - 3:43

Mexican Tour Edition

CD:
"Mademoiselle Juliette" - 3:21
"Fifty-Sixty" - 3:44
"Mon taxi driver" - 3:08
"Jamais plus" - 3:24
"Psychédélices" - 4:31
"Décollage" - 3:55
"Par les paupières" - 4:32
"Lilly town" - 4:00
"Lonely list" - 3:55
"Idéaliser" - 3:55
"L’effet" - 3:43
"La Isla Bonita" - 3:43
"Fifty-Sixty" [Rolf Honey Remix] - 3:28
"Mademoiselle Juliette" [Datsu Remix] - 3:28
"Fifty-Sixty" [Edana Remix] - 3:26

DVD:
"Mademoiselle Juliette" [Music Video]
"Fifty Sixty" La Trilogie [3 music videos: the original video and two remix videos]
"Alizée en México"

Lịch sử phát hành

Tour thế giới

Dẫn chứng

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức

Album của Alizée
Album năm 2007


title: Chimarra lojaensis

text:
Chimarra lojaensis là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Chimarra


title: Oulema tristis

text:
Oulema tristis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Herbst miêu tả khoa học năm 1786.

Chú thích

Tham khảo

Oulema


title: Nguyễn Phúc Bửu Hội

text:
Nguyễn Phúc Bửu Hội (1915 – 28 tháng 1 năm 1972) là nhà ngoại giao và nhà khoa học Việt Nam Cộng hòa.

Tiểu sử
Nguyễn Phúc Bửu Hội quê quán ở Huế. Thân phụ của ông là cụ Ưng Úy (1889 – 1970), là cựu Thượng thư dưới thời Bảo Đại. Ưng Úy là con của tri huyện Hương Trà Nguyễn Phúc Hồng Thi và là cháu nội của Tuy Lý vương Miên Trinh. Cụ Ưng Úy từng ra chiến khu theo lời mời của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong giai đoạn Chiến tranh Đông Dương. Ông Bửu Hội chính là là chắt của Tuy Lý vương và là cháu 5 đời của vua Minh Mạng.

Ông nhận bằng tiến sĩ hóa học hữu cơ và làm việc tại Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia Pháp. Lĩnh vực nghiên cứu của ông là tổng hợp hữu cơ, đặc biệt là tổng hợp dược phẩm. Ông đã công bố nhiều công trình khoa học ở các tạp chí hóa học danh tiếng của thế giới. Ngoài ra ông còn nghiên cứu về ung thư và năng lượng hạt nhân. Do có nhiều công lao trong nghiên cứu tổng hợp thuốc chữa bệnh ung thư, ông đã được Chính phủ Pháp tặng thưởng huân chương cao quý Bắc đẩu bội tinh hạng 3 cũng như nhiều huy chương, giải thưởng khác của Hà Lan, Mỹ, Pháp.

Trong suốt thập niên 1960, ông được Chính phủ Việt Nam Cộng hòa bổ nhiệm làm Đại sứ đặc mệnh toàn quyền tại Maroc, Bờ Biển Ngà, Nigeria, Senegal và Thượng Volta, và ông thường trú tại Rabat. Nhưng sau cuộc khủng hoảng Phật giáo năm 1963, Bửu Hội quyết định từ chức đại sứ.

Nguyễn Phúc Bửu Hội qua đời vì bệnh ung thư tại tư gia ở Paris vào ngày 28 tháng 1 năm 1972.

Tham khảo

Nguồn tài liệu

Người Pháp gốc Việt
Giáo sư gốc Việt
Người Huế
Nhà khoa học Pháp
Bắc Đẩu Bội tinh
Sinh viên trường Bách khoa Paris
Chính khách Việt Nam Cộng hòa
Nhà khoa học Việt Nam
Nhà khoa học kỹ thuật gốc Việt
Nhà ngoại giao Việt Nam
Hoàng tộc nhà Nguyễn
Sinh thập niên 1910
Nhà Nguyễn
Phật tử Việt Nam
Nhà Nho Việt Nam


title: 23757 Jonmunoz

text:
23757 Jonmunoz là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1253.1279466 ngày (3.43 năm).

Nó được phát hiện ngày 22 tháng 5 năm 1998.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Danh sách đĩa đơn quán quân Hot 100 năm 2001 (Mỹ)

text:
Billboard Hot 100 là một bảng xếp hạng các đĩa đơn nhạc thành công nhất tại thị trường Mỹ, được ấn hành bởi tạp chí Billboard. Các số liệu được tổng hợp bởi Nielsen SoundScan dựa trên doanh số đĩa thường và phát thanh. Năm 2001, có tổng cộng 14 đĩa đơn quán quân bảng xếp hạng trong 52 ngày ấn hành. Trong đó đã loại trừ đĩa đơn "Independent Women Part I" của nhóm nhạc nữ Destiny's Child do đã quán quân từ cuối năm 2000.

Trong năm này, đã có 12 nghệ sĩ có được đĩa đơn quán quân đầu tiên của họ, kể cả với tư cách là nghệ sĩ chính hoặc nghệ sĩ khách mời, bao gồm: Alicia Keys, Crazy Town, Mary J. Blige, Nickelback, OutKast, Shaggy, Ja Rule, Jayvon, Rikrok, Mýa, Lil' Kim và Pink. Có hai ca sĩ có hai đĩa đơn quán quân bảng xếp hạng là Usher và Shaggy.

Ca khúc "All for You" của nữ ca sĩ Janet Jackson là đĩa đơn quán quân lâu nhất năm 2001, với tổng cộng là 7 tuần liên tiếp. Đĩa đơn này cũng giúp Janet có 10 đĩa đơn quán quân trong sự nghiệp, trở thành nữ nghệ sĩ thứ tư có nhiều đĩa đơn quán quân bảng xếp hạng nhất trong Kỷ nguyên Rock. Các đĩa đơn "Fallin'" của Alicia Keys và "Family Affair" của Mary J. Blige đứng quán quân lâu thứ hai năm, với sáu tuần tổng cộng. Trong đó, Fallin' quán quân 6 tuần không liên tiếp còn "Family Affair" quán quân 6 tuần liên tiếp. Đĩa đơn "Lady Marmalade" của Christina Aguilera hợp tác với Mýa, Lil' Kim và Pink quán quân lâu thứ ba năm, với 5 tuần liên tiếp.

Lịch sử xếp hạng

Xem thêm
Âm nhạc năm 2001
Danh sách đĩa đơn quán quân (Mỹ)

Chú thích

Liên kết ngoài
 Bảng xếp hạng Hot 100 hiện tại

Bảng xếp hạng thu âm 2001
2001


title: Le Luhier

text:
Le Luhier là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN
Le Luhier on the intercommunal Web site of the department

Xã của Doubs


title: Le Lac-d'Issarlès

text:
Le Lac-d'Issarlès là một xã ở tỉnh Ardèche, vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ardèche

Tham khảo

Lacdissarles


title: Micropterix myrtetella

text:
Micropterix myrtetella là một loài bướm đêm thuộc họ Micropterigidae. Nó được Philipp Christoph Zeller mô tả năm 1850. Loài này có ở Ý, Áo, Cộng hòa Séc, Slovakia, Hungary, Croatia, Serbia và Montenegro, Albania, Macedonia, Bulgaria, Hy Lạp, România và Ukraina.

Chiều dài cánh trước là 2.2–2.8 mm đối với con đực và 2.7–3 mm đối với con cái.

Phụ loài
Micropterix myrtetella myrtetella
Micropterix myrtetella idae Rebel, 1902 (Hy Lạp)

Chú thích

Tham khảo

Micropterix
Động vật được mô tả năm 1920
Côn trùng châu Âu


title: André-Pierre Gignac

text:
André-Pierre Gignac (; sinh 5 tháng 12 năm 1985) là một cầu thủ bóng đá người Pháp đang chơi cho câu lạc bộ UANL tại giải vô địch bóng đá Mexico.

Tiểu sử
Gignac sinh ở Martigues, Provence-Alpes-Côte d'Azur, miền nam Pháp, có cha là người Pháp và mẹ là người Pháp gốc Algérie. Anh đã lập gia đình và có một con trai tên là André-Pierre.

Sự nghiệp quốc tế
Gignac có lần đầu tiên được gọi lên đội tuyển quốc gia Pháp để chuẩn bị cho trận đấu tại vòng loại FIFA World Cup 2010 với Lithuania. Anh bỏ lỡ trận đấu đầu tiên do chấn thương, nhưng đủ thể lực để có trận đấu đầu tiên vào ngày 1 tháng 4 năm 2009, vào sân thay người ở phút 69 và kiến tạo cho Franck Ribéry ghi bàn trong chiến thắng 1–0. Trong trận đấu với Quần đảo Faroe vào ngày 12 tháng 8 năm 2009, Gignac đã ghi bàn thắng đầu tiên trong màu áo đội tuyển quốc gia và sau đó có tên trong danh sách 23 cầu thủ tham dự World Cup 2010. Tuy nhiên, do thành tích kém cỏi của đội tuyển Pháp tại giải đấu này và sự sa sút của câu lạc bộ Marseille, Gignac bị đội tuyển quốc gia lãng quên và không bắt đầu được lên tuyển cho đến khi mùa giải 2014–15 được bắt đầu.

Thống kê sự nghiệp

Câu lạc bộ

Đội tuyển quốc gia

Bàn thắng quốc tế
Bàn thắng của đội tuyển quốc gia Pháp được ghi trước.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Thông tin trên FIFA

Người Martigues
Tiền đạo bóng đá
Cầu thủ bóng đá nam Pháp
Cầu thủ bóng đá quốc tế Pháp
Người Pháp gốc Algérie
Cầu thủ bóng đá Olympique de Marseille
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Mexico
Cầu thủ bóng đá nam Pháp ở nước ngoài
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Pháp
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2010


title: Beaumont-le-Roger

text:
Beaumont-le-Roger là một xã trong vùng hành chính Normandie, thuộc tỉnh Eure, quận Bernay, tổng Beaumont-le-Roger. Tọa độ địa lý của xã là 49° 04' vĩ độ bắc, 00° 46' kinh độ đông. Beaumont-le-Roger nằm trên độ cao trung bình là 80 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 84 mét và điểm cao nhất là 163 mét. Xã có diện tích 36,42 km², dân số vào thời điểm 1999 là 2818 người; mật độ dân số là 77 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Các thành phố kết nghĩa
  Obersulm, Đức
  Wotton-under-Edge, Anh

Địa điểm tham quan
 Nhà thờ Saint-Nicolas

Tham khảo

Xã của Eure


title: 10005 Chernega

text:
10005 Chernega (1976 SS2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 9 năm 1976 bởi N. S. Chernykh ở Đài vật lý thiên văn Crimean. Nó được đặt theo tên Nikolaj Akimovich Chernega, head of the Department of the Astronomical Observatory thuộc Kiev University between 1961 và 1988.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Nikolai Chernykh
Thiên thể phát hiện năm 1976


title: Karnawad

text:
Karnawad là một thị xã và là một nagar panchayat của quận Dewas thuộc bang Madhya Pradesh, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Karnawad có dân số 10.254 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Karnawad có tỷ lệ 41% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 53%, và tỷ lệ cho phái nữ là 29%. Tại Karnawad, 18% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Madhya Pradesh


title: Cardiophorus jocularius

text:
Cardiophorus jocularius là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1889.

Chú thích

Tham khảo

Cardiophorus


title: Quận Polk, Georgia

text:
Quận Polk là một quận trong tiểu bang Georgia, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở thành phố Cedartown . Theo điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số 38.127 người . Năm 2007, ước tính dân số quận này là người.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận này có diện tích ki-lô-mét vuông, trong đó có km2 là diện tích đất, km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ

Các quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Georgia
Quận của vùng đô thị Atlanta
Quận của Appalachia


title: Ashmeadiella vandykiella

text:
Ashmeadiella vandykiella là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Michener mô tả khoa học năm 1949.

Chú thích

Tham khảo

Ashmeadiella
Động vật được mô tả năm 1949


title: Đức Giang, Hoài Đức

text:
Đức Giang là một xã thuộc huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội, Việt Nam. Xã Đức Giang nằm cách trung tâm thành phố Hà Nội 11 km.

- Xã gồm có 4 thôn: Lưu Xá, Cao Trung, Cao Hạ, Lũng Kinh.

Địa giới hành chính
 Phía Bắc giáp thị trấn Trạm Trôi
 Phía Tây giáp xã Dương Liễu và xã Đức Thượng
 Phía Nam giáp xã Kim Chung, Sơn Đồng và một góc phía Tây Nam giáp các xã Yên Sở và Cát Quế
 Phía Đông giáp xã Kim Chung

Chú thích


title: Xylophanes gundlachii

text:
Xylophanes gundlachii là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở Cuba.

Nó gần giống loài Xylophanes irrorata. Ấu trùng có thể ăn các loài Rubiaceae và Malvaceae.

Chú thích

Tham khảo

Xylophanes
Động vật đặc hữu Cuba


title: Mitromica oryza

text:
Mitromica oryza là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Costellariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Mitromica


title: Tipula imanishii

text:
Tipula imanishii là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Quận Mitchell, Georgia

text:
Quận Mitchell là một quận trong tiểu bang Georgia, Hoa Kỳ. Quận được lập ngày 21/12/1857. Quận lỵ đóng ở thành phố Camilla . Theo điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số người . Năm 2007, ước tính dân số quận này là 23.932 người, ước tính dân số năm 2007 là 24.139 người.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận này có diện tích 1331 ki-lô-mét vuông, trong đó có 5 km2 là diện tích đất, km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ
 U.S. Highway 19
 Georgia State Route 37
 Georgia State Route 65
 Georgia State Route 93
 Georgia State Route 97
 Georgia State Route 112

Các quận giáp ranh
Quận Dougherty (bắc)
Quận Worth (đông bắc)
Quận Colquitt (đông)
Quận Thomas (đông nam)
Quận Grady (nam)
Quận Decatur (tây nam)
Quận Baker (tây)

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Georgia


title: Sooporanga formosus

text:
Sooporanga formosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Germar miêu tả khoa học năm 1841.

Chú thích

Tham khảo

F


title: 19523 Paolofrisi

text:
19523 Paolofrisi (1998 YX3) là một tiểu hành tinh vành đai chính.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 19523 Paolofrisi

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Bulbophyllum chrysotes

text:
Bulbophyllum chrysotes là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

C


title: Prosopodonta tristis

text:
Prosopodonta tristis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Uhmann miêu tả khoa học năm 1939.

Chú thích

Tham khảo

Prosopodonta