title: Stigmella aeneofasciella

text:
Stigmella aeneofasciella là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Loài này có ở hầu hết châu Âu, except bán đảo Iberia và Balkan Peninsula và the Mediterranean Islands.

Sải cánh dài 4.4-5.5 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 4 đến tháng 5 và again từ tháng 7 đến tháng 8. Có hai lứa trưởng thành một năm.

Ấu trùng ăn Agrimonia eupatoria, Fragaria vesca, Potentilla anserina, Potentilla erecta và Potentilla reptans. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
bladmineerders.nl
Swedish Moths
Fauna Europaea

A
Côn trùng châu Âu


title: Lăng Yên các

text:
Lăng Yên các (), dịch tiếng Việt là gác Lăng Yên, là một ngôi lầu nhỏ nằm bên cạnh Điện Tam Thanh ở tây nam Thái Cực cung thuộc hoàng thành Trường An, nhà Đường. Tại đây vào ngày 23 tháng 3 năm 643, tức năm Trinh Quan thứ 17 đời Đường Thái Tông, nhà vua đã ra lệnh cho họa sĩ Diêm Lập Bản vẽ tranh chân dung của 24 vị công thần khai quốc của nhà Đường lấy tên Nhị thập tứ công thần đồ (二十四功臣圖, Tranh vẽ 24 vị công thần) để treo tại ngôi lầu này nhằm tưởng nhớ công lao của những người đã góp phần xây dựng nhà Đường và khích lệ các quan lại đóng góp sức lực cho triều đình.

Các bức chân dung công thần tại Lăng Yên các được đặt trong 3 lớp. Lớp trong cùng là nơi treo tranh của các công thần giữ chức vụ thừa tướng hoặc tương đương, lớp thứ hai là nơi treo tranh các vị vương hầu có công và lớp thứ ba nằm ngoài cùng là nơi treo tranh các công thần khác. 24 người có chân dung tại Lăng Yên các gồm:

Thư viện ảnh

Tham khảo

 Đường thư, quyển 77
 Tư trị thông giám, quyển 196

Văn hóa triều Đường


title: Dalbergia sambesiaca

text:
Dalbergia sambesiaca là một loài đậu thuộc họ Đậu. Nó chỉ được tìm thấy tại Mozambique.

Nguồn
 Bandeira, S. 1998. Dalbergia sambesiaca. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Cây hoa Mozambique
S
Thực vật Mozambique


title: 1805 Dirikis

text:
1805 Dirikis (1970 GD) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 1 tháng 4 năm 1970 bởi Chernykh, L. ở Nauchnyj.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 1805 Dirikis

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Lyudmila Chernykh
Thiên thể phát hiện năm 1970


title: Le Bouillon

text:
Le Bouillon là một xã thuộc tỉnh Orne vùng Normandie tây bắc nước nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 400 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Bouillon


title: Tương Châu (địa danh cổ)

text:
Tương Châu là tên gọi của một trong hai khu hành chính cổ đại tại Trung Quốc trong thời kỳ phong kiến.
 Khoảng giữa niên hiệu Hiếu Xương (525-527), Bắc Ngụy Hiếu Minh Đế thiết lập Tương Châu, trị sở đặt tại huyện Bắc Bình (nay là khu vực phía đông nam huyện Phương Thành tỉnh Hà Nam, Trung Quốc. Địa giới Tương Châu tương đương với khu vực bao gồm các huyện Vũ Dương, Phương Thành tỉnh Hà Nam cùng phía bắc huyện Bí Dương, phía nam huyện Diệp. Thời Bắc Tề chuyển trị sở tới huyện Diệp (nay là phía nam huyện Diệp tỉnh Hà Nam). Tới thời Bắc Chu thì phế bỏ. Chu thư - Văn Đế kỷ có chép: Năm Tây Ngụy Đại Thống thứ 12 (546), "Đông Ngụy khiển kì tướng Hầu Cảnh xâm Tương Châu" là nói tới địa danh này.
 Tây Ngụy Cung Đế (554-556) đổi tên Úng Châu (雍州, tại Việt Nam quen gọi là Ung Châu, nhưng Ung Châu (邕州) là tên gọi cổ của Nam Ninh) thành Tương Châu, trị sở đặt tại huyện Tương Dương (nay là phần nằm ở phía nam sông Hán Thủy của địa cấp thị Tương Dương, tức phần thuộc thành cổ Tương Dương). Địa giới của Tương Châu vào thời nhà Đường tương đương với khu vực ngày nay bao gồm Tương Dương, Cốc Thành, Đan Giang Khẩu, Nam Chương, Nghi Thành. Năm Tuyên Hòa thứ 1 (1119) nhà Tống nâng cấp lên thành phủ Tương Dương. Thời kỳ đầu nhà Đường nơi đặt trị sở của thái phóng sứ Sơn Nam Đông đạo; thời kỳ sau là nơi đặt trị sở của tiết độ sứ. Thời nhà Tống thuộc về Kinh Tây Nam lộ trì.
 Biệt danh của Tương Mô quốc (tức tỉnh Sagami) - 1 địa phương cổ của Nhật Bản

Châu
Khu hành chính cổ đại Trung Quốc


title: Culoptila nahuatl

text:
Culoptila nahuatl là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Culoptila


title: Laccophilus necopinus

text:
Laccophilus necopinus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Guignot miêu tả khoa học năm 1942.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Laccophilus


title: 6285 Ingram

text:
6285 Ingram (1981 EA26) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 2 tháng 3 năm 1981 bởi S. J. Bus ở Đài thiên văn Siding Spring trong khóa học thuộc Khảo sát tiểu hành tinh Schmidt-Caltech vương quốc Anh.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 6285 Ingram

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Schelte J. Bus
Thiên thể phát hiện năm 1981


title: Liarea turriculata

text:
Liarea turriculata là một phân loài ốc đất liền cỡ nhỏ hô hấp trên cạn, a terrestrial pulmonate động vật chân bụng động vật thân mềm thuộc họ Pupinidae. Loài này thường được tìm thấy ở New Zealand.

Phân loài
 Liarea turriculata turriculata (Pfeiffer, 1855)
 Liarea turriculata partula Powell, 1954
 Liarea turriculata waipoua Powell, 1954

Chú thích

Tham khảo

Liarea
Động vật chân bụng New Zealand


title: Đội tuyển bóng đá quốc gia Bahrain

text:
Đội tuyển bóng đá quốc gia Bahrain () là đội tuyển cấp quốc gia của Bahrain do Hiệp hội bóng đá Bahrain quản lý.

Trận thi đấu quốc tế đầu tiên của đội tuyển Bahrain là trận gặp đội tuyển Kuwait vào năm 1966. Đội từng lọt vào tốp 4 đội mạnh nhất Asian Cup và đăng quang ngôi vô địch Tây Á năm 2019.

Danh hiệu
 Vô địch Tây Á: 1
Vô địch: 2019
Hạng ba: 2014

 Vô địch cúp vùng Vịnh: 1
 Vô địch: 2019
Á quân: 1970; 1982; 1992; 2003
 Hạng ba: 1990; 1994; 2004

 Vô địch cúp Ả Rập: 0
 Á quân: 1985; 2002

Thành tích quốc tế

Giải vô địch thế giới

Đội tuyển Bahrain chưa lần nào lọt vào vòng chung kết một giải vô địch thế giới. Lần tiến đến gần sát vòng chung kết nhất là năm 2010. Họ đứng thứ 5 châu Á và giành quyền tranh vé vớt với đại diện của châu Đại Dương là New Zealand. Tuy được đánh giá cao hơn nhưng sau hai lượt trận, Bahrain thua với tổng tỉ số 0–1, nhường tấm vé dự vòng chung kết cho đối thủ.

Cúp bóng đá châu Á

Giải vô địch bóng đá Tây Á

Tại giải đấu tháng 8 năm 2019, Bahrain đã vượt qua chủ nhà Iraq trong trận chung kết với tỷ số tối thiểu để lần đầu tiên giành được chiếc cúp vô địch Tây Á.

Cúp bóng đá vùng Vịnh

Cúp bóng đá Ả Rập

Á vận hội
 (Nội dung thi đấu dành cho cấp đội tuyển quốc gia cho đến kỳ Đại hội năm 1998)

Đội hình
Đội hình các cầu thủ được triệu tập cho 2 trận giao hữu  và  vào tháng 3 năm 2023.
Số liệu thống kê tính đến ngày 28 tháng 3 năm 2023 sau trận gặp .

Từng được triệu tập

INJ Rút lui do chấn thương
PRE Đội hình sơ bộ
RET Đã chia tay đội tuyển quốc gia
SUS Vắng mặt ở trận sau
WD Rút lui vì lý do cá nhân.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Đội tuyển bóng đá quốc gia Bahrain  trên trang chủ của FIFA

Bahrain
Bóng đá


title: Conus patricius

text:
Conus patricius là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Giống như tất cả các loài thuộc chi Conus, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 The Conus Biodiversity website

P
Động vật được mô tả năm 1843


title: Sankt Veit an der Gölsen

text:
Sankt Veit an der Gölsen là một thị xã thuộc huyện Melk trong bang Niederösterreich.

Tham khảo

Đô thị của Niederösterreich


title: Agabus suoduogangi

text:
Agabus suoduogangi là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Stastný & Nilsson miêu tả khoa học năm 2003.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Agabus


title: Bombus tanguticus

text:
Bombus tanguticus là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Morawitz mô tả khoa học năm 1887.

Chú thích

Tham khảo

T
Động vật được mô tả năm 1887


title: Ngày tặng quà

text:
Ngày tặng quà (tiếng Anh: Boxing Day) là ngày sau ngày Giáng sinh, thời điểm mà những người được yêu thương sẽ nhận quà, với tên gọi "Hộp quà Giáng sinh" từ người yêu của mình. Ngày nay, "Ngày tặng quà" là một ngày lễ công cộng hoặc ngày nghỉ của ngân hàng diễn ra vào ngày 26 tháng 12. Nếu ngày này trùng ngày vào ngày thứ Bảy hoặc Chủ nhật thì có thể ngày thứ Hai sau đó sẽ là ngày nghỉ lễ công cộng, tùy thuộc vào luật pháp quốc gia hoặc khu vực. Nó có nguồn gốc từ Vương quốc Anh, và được tổ chức tại một số quốc gia trước đây là một phần của Đế quốc Anh như Úc, Canada, New Zealand, và Ireland.

Trong lịch phụng vụ của Cơ đốc giáo phương Tây, Ngày tặng quà là ngày thứ hai của mùa Giáng sinh. Tại Ireland, và ở Vương quốc Anh nó được công nhận là Ngày Thánh Stêphanô hoặc ngày của chim Tiêu liêu (tiếng Ireland: Lá an Dreoilín). Thánh Stêphanô là vị thánh hộ mạng cho các con ngựa, cho nên ngày này còn được liên kết với việc đua ngựa và săn chồn. Ngoài ra nó cũng được tổ chức ở vùng Catalonia của Tây Ban Nha. Ở một số nước châu Âu, như Romania, Hungary, Đức, Ba Lan, Hà Lan và Scandinavia, ngày 26 tháng 12 được tổ chức như một ngày Giáng sinh thứ hai, và cũng là ngày nghỉ lễ.

Thuật ngữ
Có những lý thuyết cạnh tranh về nguồn gốc của thuật ngữ, không có lý thuyết nào trong số đó giải thích cặn kẽ. Từ điển tiếng Anh Oxford đưa ra những chứng thực sớm nhất từ Anh vào những năm 1830, định nghĩa nó là "ngày đầu tuần sau ngày Giáng sinh, được coi là một ngày lễ mà những người đưa thư, chàng trai chạy việc vặt và người hầu mong đợi nhận được một hộp Giáng sinh ".

Ngoài ra, từ thế kỷ 17 đã xuất hiện thuật ngữ "Christmas-box".

Ở Anh, theo thông lệ, các thương nhân sẽ thu thập "Christmas-box" như tiền hoặc quà vào ngày đầu tuần sau Giáng sinh như lời cảm ơn vì đã phụ giúp trong suốt cả năm. Điều này được đề cập trong mục nhật ký của Samuel Pepys vào ngày 19 tháng 12 năm 1663. Phong tục này được liên kết với một truyền thống lâu đời của Anh: vì họ sẽ phải đợi chủ nhân của mình vào ngày Giáng sinh, những người hầu của những người giàu có được phép vào ngày hôm sau về thăm gia đình họ. Chủ nhân sẽ cho mỗi người hầu một hộp để mang về nhà chứa quà tặng, tiền thưởng và đôi khi là thức ăn thừa.

Ở Nam Phi (một vương quốc thịnh vượng chung của Anh xưa) gần đây, trong những năm 1980, những người thu gom sữa và thu gom rác, những người thường ít có bất kỳ sự tương tác nào với những người họ phục vụ, đã quen với việc gõ cửa nhà họ để xin "Christmas-box".

Truyền thống châu Âu từ lâu đã bao gồm việc tặng tiền và những món quà khác cho những người cần và ở các vị trí phục vụ, đã có từ thời Trung cổ, nhưng không rõ nguồn gốc chính xác. Nó được cho là có liên quan đến Hộp bố thí được đặt trong các khu vực thờ cúng để thu thập quyên góp cho người nghèo. Ngoài ra, nó có thể xuất phát từ một phong tục vào cuối thời La Mã/đầu Kitô giáo, trong đó các hộp kim loại đặt bên ngoài nhà thờ được sử dụng để thu thập các lễ vật đặc biệt gắn liền với Lễ Saint Stephen, trong Nhà thờ phương Tây rơi vào cùng ngày như Boxing Day.

Ở Anh, ngày tặng quà là một ngày lễ chung (ở Anh, xứ Wales và Bắc Ireland kể từ năm 1871). Khi ngày 26 tháng 12 rơi vào thứ bảy, ngày tặng quà được chuyển sang thứ hai tuần sau. Nếu ngày 26 tháng 12 rơi vào Chủ nhật, ngày lễ sẽ là thứ ba tuần sau. Vì ngày Boxing theo truyền thống là ngày đầu tuần sau Giáng Sinh, về mặt kỹ thuật phong tục không thể rơi vào Chủ nhật vì đó được coi là ngày thờ cúng. Tuy nhiên, ngày 26 tháng 12 ngày nay thường được gọi là ngày tặng quà, ngay cả khi nó rơi vào Chủ nhật.

Tại Scotland, ngày tặng quà được chỉ định là một ngày lễ toàn quốc kể từ năm 1974, bởi Tuyên bố Hoàng gia theo Đạo luật Giao dịch Tài chính và Ngân hàng năm 1971.

Tại Hồng Kông, mặc dù đã chuyển chủ quyền từ Anh sang Trung Quốc vào năm 1997, ngày tặng quà vẫn tiếp tục là một ngày lễ. Văn phòng chính phủ, ngân hàng, bưu điện và hầu hết các văn phòng đều đóng cửa vào ngày tặng quà. Nếu rơi vào Chủ nhật, một ngày bù khác sẽ được đưa ra vào ngày cuối tuần tiếp theo.

Ở Úc, ngày tặng quà là một ngày lễ liên bang.

Ở New Zealand, Boxing Day là một ngày lễ theo luật định; vào những ngày lễ này, lương gấp 1,5 lần cho những nhân viên phải làm việc.

Ở Nam Phi, ngày tặng quà được đổi tên thành Ngày của thiện chí trong năm 1994.

Ở Đức là Ngày thứ hai của Giáng sinh (2. Weihnachtsfeiertag) và cũng là ngày nghỉ lễ.

Mặc dù một đạo luật tương tự - Đạo luật về ngày nghỉ lễ ngân hàng 1871 - ban đầu thiết lập ngày nghỉ ngân hàng trên khắp Vương quốc Anh, một ngày sau khi Giáng sinh đã được định nghĩa là tặng quà ở Anh, Scotland và xứ Wales, và ngày lễ của Thánh Stêphanô (Thánh Stephen). Tại Ireland, một kỳ nghỉ ngân hàng thay thế cho ngày 26 tháng 12 chỉ có thể ở Bắc Ireland, phản ánh sự khác biệt pháp lý trong ngày đó của Thánh Stephen không tự động chuyển sang ngày thứ hai trong cùng một cách như Boxing Day.

Tại Canada, ngày tặng quà được đưa vào Bộ luật lao động Canada là một ngày tùy chọn. Chỉ có tỉnh Ontario quy định đây là một ngày nghỉ bắt buộc theo quy định và người lao động được nghỉ có lương. Ở các tỉnh của Canada, nơi ngày tặng quà là một ngày lễ theo luật định và rơi vào Thứ Bảy hoặc Chủ Nhật, một ngày khác để bù sẽ được đưa ra trong tuần tiếp theo.

Mặc dù không được quan tâm ở Hoa Kỳ, vào ngày 5 tháng 12 năm 1996, Thống đốc bang Massachusetts William F. Weld tuyên bố ngày 26 tháng 12 là ngày tặng quà ở Massachusetts, để đáp lại những nỗ lực của một liên minh địa phương của công dân Anh để "truyền đạt truyền thống Anh đến Hoa Kỳ ", nhưng không phải là ngày nghỉ của nhân viên.

Tại Nigeria, ngày tặng quà là một ngày lễ dành cho người đi làm hoặc sinh viên. Khi rơi vào thứ bảy hoặc chủ nhật, luôn có một ngày nghỉ vào thứ hai.

Tại Trinidad và Tobago, ngày tặng quà (26 tháng 12) là một ngày lễ.

Tại Singapore, ngày tặng quà là một ngày lễ dành cho người đi làm hoặc sinh viên. Khi rơi vào thứ bảy hoặc chủ nhật, luôn có một ngày lễ vào thứ hai nhưng để cải thiện khả năng cạnh tranh kinh doanh, nó được coi là một trong những ngày nghỉ lễ của Singapore.

Tại lãnh thổ Bermuda ở nước ngoài của Anh, các vũ công Gombey mặc trang phục biểu diễn trên khắp hòn đảo giữa Đại Tây Dương vào ngày tặng quà, một truyền thống được cho là có từ thế kỷ 18 khi nô lệ được phép tụ tập vào thời điểm Giáng sinh.

Mua sắm
Ở Anh, Canada, Úc, Trinidad và Tobago và New Zealand, ngày tặng quà chủ yếu được biết đến như một ngày lễ mua sắm, giống như Thứ Sáu Đen (một ngày sau Lễ Tạ ơn) ở Hoa Kỳ. Doanh số ngày tặng quà là phổ biến ở Canada, Úc, Trinidad và Tobago và New Zealand. Đó là thời điểm các cửa hàng giữ doanh số, thường giảm giá mạnh. Đối với nhiều thương nhân, ngày tặng quà đã trở thành ngày trong năm với doanh thu lớn nhất. Tại Anh năm 2009, ước tính có tới 12 triệu người mua sắm xuất hiện khi bán hàng (tăng gần 20% so với năm 2008, mặc dù điều này cũng bị ảnh hưởng bởi thực tế là thuế VAT sắp về lại mức 17,5% kể từ ngày 1 tháng 1, sau khi giảm tạm thời xuống 15%).

Nhiều nhà bán lẻ mở cửa rất sớm (thường là 5 giờ sáng hoặc thậm chí sớm hơn). Không có gì lạ khi hàng dài người xếp hàng vào sáng sớm ngày 26 tháng 12, vài giờ trước khi mở cửa hàng, đặc biệt là tại các nhà bán lẻ điện tử tiêu dùng lớn. Nhiều cửa hàng có số lượng hạn chế rút thăm quà lớn hoặc các mặt hàng giảm giá sâu. Các phương tiện truyền thông địa phương thường đưa tin về sự kiện này, đề cập đến việc những người mua sắm bắt đầu xếp hàng sớm như thế nào và hiển thị video những người mua hàng xếp hàng và sau đó rời đi với các mặt hàng đã mua của họ. Nhiều nhà bán lẻ đã thực hiện các hoạt động nhằm quản lý số lượng lớn người mua sắm. Họ có thể giới hạn lối vào, hạn chế số lượng khách hàng quen trong cửa hàng tại một thời điểm, cung cấp vé cho những người đứng đầu hàng đợi để đảm bảo cho họ một mặt hàng vé nóng hoặc người mua hàng xếp hàng chờ thông báo cho họ về những hạn chế trong tồn kho.

Trong những năm gần đây, các nhà bán lẻ đã mở rộng giao dịch sang "Tuần lễ tặng quà". Trong khi ngày tặng quà là ngày 26 tháng 12, nhiều nhà bán lẻ sẽ điều hành doanh số trong vài ngày trước hoặc sau ngày 26 tháng 12, thường là vào đêm giao thừa. Đáng chú ý, trong cuộc suy thoái cuối năm 2008, một số lượng lớn các nhà bán lẻ đã tổ chức các chương trình khuyến mãi sớm do nền kinh tế yếu. Ngày tặng quà của Canada thường được so sánh với Siêu thứ bảy của Mỹ (Thứ bảy trước Giáng sinh) và Thứ sáu đen. Từ năm 2009 trở đi, các giao dịch Thứ Sáu Đen trở nên nổi bật hơn giữa các nhà bán lẻ Canada để ngăn cản người mua sắm qua biên giới sang Hoa Kỳ khi đồng đô la Canada và Hoa Kỳ gần ngang giá, và điều này đã làm giảm bớt sự hấp dẫn của ngày tặng quà ở Canada. Boxing Day không phải và chưa bao giờ là một ngày lễ mua sắm ở Hoa Kỳ; tuy nhiên, ngày 26 tháng 12 thường bắt đầu bán hàng sau Giáng sinh của nhiều nhà bán lẻ.

Ở một số khu vực của Canada, đặc biệt là ở Atlantic Canada và một phần Bắc Ontario, hầu hết các nhà bán lẻ đều bị cấm mở cửa vào ngày này theo luật tỉnh hoặc theo luật thành phố, hoặc thay vào đó là thỏa thuận không chính thức giữa các nhà bán lẻ lớn để cung cấp một ngày thư giãn sau Giáng Sinh. Ở những khu vực này, việc mở cửa bán hàng sẽ được chuyển sang ngày 27.

Trong năm 2009, nhiều nhà bán lẻ có cả cửa hàng trực tuyến và High Street đã bán hàng trực tuyến vào đêm Giáng sinh vào ngày tặng quà này.

Tham khảo

Ngày nghỉ ở Anh
Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Mười Hai
Ngày lễ trong mùa Giáng Sinh
Truyền thống Giáng sinh
Văn hóa phương Tây


title: Dicranomyia lackschewitzi

text:
Dicranomyia lackschewitzi là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: (6368) 1983 RM3

text:
{{DISPLAYTITLE:(6368) 1983 RM3}}

(6368) 1983 RM3 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henri Debehogne ở Đài thiên văn La Silla ở Chile, ngày 1 tháng 9 năm 1983.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 6001–7000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1983
Được phát hiện bởi Henri Debehogne
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Fourchambault

text:
Fourchambault là một xã của tỉnh Nièvre, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền trung nước Pháp.

Dân số
Theo điều tra dân số 1999 có dân số là 4828. Vào ngày 1-1-2005, xấp xỉ là 4786.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Nièvre

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Nièvre


title: Falkenstein, Cham

text:
Falkenstein là một đô thị ở huyện Cham bang Bayern nước Đức. Đô thị Falkenstein, Cham có diện tích 45,46kilômét vuông, dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 3312 người.

Tham khảo


title: Bàn Sơn, Bàn Cẩm

text:
Bàn Sơn (盘山县) là một huyện thuộc địa cấp thị Bàn Cẩm, tỉnh Liêu Ninh, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Bàn Sơn có diện tích 2145 km², dân số 280.000 người. Mã số bưu chính của Bàn Sơn là 124000. Bàn Sơn được chia thành 9 trấn, 5 hương.
Trấn: Thái Bình, Hồ Gia, Cao Thăng, Cổ Thành Tử, Sa Lĩnh, Bá Tường Tử, Dương Khuyên Tử, Đông Quách, Thạch Tân.
Hương: Lục Gia, Điềm Thủy, Đại Hoang, Trần Gia, Ngô Gia.

Tham khảo

Bàn Cẩm
Đơn vị cấp huyện Liêu Ninh


title: Piper saloyanum

text:
Piper saloyanum là một loài thực vật thuộc họ Piperaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador.

Chú thích

Tham khảo
 Santiana, J. & Pitman, N. 2004. Piper saloyanum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
S


title: Sông Vu Gia

text:
Sông Vu Gia, phần thượng nguồn ở Phước Sơn được gọi là Đắk Mi, là một sông lớn ở phía Bắc tỉnh Quảng Nam, Việt Nam .

Dòng chảy
Sông bắt nguồn từ vùng núi ở phía Tây Nam của tỉnh Quảng Nam và ở phía Bắc của tỉnh Kon Tum.

Phần thượng nguồn ở Phước Sơn được gọi là Đắk Mi, sông chảy theo hướng Nam lên Bắc. Khi qua địa bàn phía Đông huyện Nam Giang, sông được gọi là sông Cái. Tại đây, nó nhận một phụ lưu lớn ở phía Tây (tả ngạn), đó là sông Thanh.

Bắt đầu khi chảy sang huyện Đại Lộc, sông được gọi là Vu Gia và có dòng chảy theo hướng Đông-Tây. Sông Vu Gia chảy đến địa phận xã Đại Hòa ở phía Tây Đại Lộc thì tách ra làm hai dòng, một là sông Yên chảy lên phía Bắc hội lưu với sông Cầu Đỏ, dòng còn lại là sông Quá Giáng chảy hướng Đông-bắc hội lưu với sông Đò Toản (một chi lưu của sông Thu Bồn), sông Đò Toản sau đó hợp lưu với sông Cầu Đỏ tại ngã ba ranh giới các quận Cẩm Lệ, Hải Châu và Ngũ Hành Sơn.

Đầu năm 2001, sông Vu Gia tại địa phận xã Đại Cường, huyện Đại Lộc đã tạo ra một dòng chảy được gọi là lạch Quảng Huế mới hội lưu vào sông Thu Bồn và chuyển gần hết lượng nước của mình qua dòng mới đó vào sông Thu Bồn. Việc này làm giảm lượng nước của phân lưu đổ vào sông Yên, và từ đó dẫn tới thiếu nước cho sông Yên và sông Hàn. Các ruộng luống ở phía Bắc Quảng Nam trở nên bị khô hạn trong khi nước mặn từ biển đã thâm nhập vào sông Hàn gây khó khăn cho việc khai thác nước sinh hoạt của thành phố Đà Nẵng. Tỉnh Quảng Nam đã phải xây một con đập kiên cố để chỉnh dòng chảy của Vu Gia về như cũ .

Thủy điện
Sông Vu Gia chảy trong địa bàn núi và trung du, do đó có nhiều tiềm năng thủy điện. Hiện ngành điện lực Việt Nam đang dự tính các dự án thủy điện sau trên sông Vu Gia và phụ lưu:
 Thủy điện A Vương, công suất lắp máy 210 MW, khởi công tháng 8/2003, hoàn thành tháng 12/2008;
 Thủy điện Sông Bung 2, 100 MW;
 Thủy điện Sông Bung 4, 220 MW;
 Thủy điện Sông Giằng, 60 MW;
 Thủy điện Za Hưng, 30 MW, khởi công tháng 3/2007, hoàn thành tháng 7/2009;
 Thủy điện Đăk Mi 1, 255 MW;
 Thủy điện Đăk Mi 4, 190 MW;
 Thủy điện Sông Kôn 2, 60 MW.

Tuy nhiên Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên (WWF) khuyến cáo và lo ngại rằng, việc phát triển thủy điện kéo theo sự xâm hại không nhỏ đến thiên nhiên đang rất cần sự bảo tồn...

Tham khảo

Xem thêm
Tập bản đồ hành chính 64 tỉnh, thành phố, Nhà xuất bản Bản đồ, Hà Nội, 2004.

Liên kết ngoài

Vu Gia
Hệ thống sông Vu Gia – Thu Bồn


title: 26 tháng 10

text:
Ngày 26 tháng 10 là ngày thứ 299 (300 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 66 ngày trong năm.

Sự kiện
1863 – Hiệp hội Bóng đá Anh được thành lập tại Luân Đôn, là hiệp hội bóng đá lâu năm nhất trên thế giới.
1909 – Sát thủ dân tộc chủ nghĩa Hàn Quốc An Jung-geun bắn chết cựu Thủ tướng Nhật Bản, Thống giám Hàn Quốc Itō Hirobumi tại Cáp Nhĩ Tân, Đại Thanh.
1940 – Máy bay tiêm kích North American P-51 Mustang thực hiện chuyến bay đầu tiên, là một trong những kiểu máy bay nổi tiếng và được biết đến nhiều nhất trong các cuộc chiến tranh.
 1942 – Trận chiến quần đảo Santa Cruz diễn ra.
1955 – Việt Nam Cộng hòa được thành lập trên cơ sở Quốc gia Việt Nam, thủ đô là thành phố Sài Gòn, tổng thống là Ngô Đình Diệm.
1956 – Ban hành Hiến pháp của Đệ Nhất Cộng hòa Việt Nam.
1967 – Mohammad Reza Pahlavi tiến hành nghi lễ đăng quang hoàng đế Iran, sau đó phu nhân của ông là Farah Pahlavi cũng đăng quang hoàng hậu.
1979 – Giám đốc Cơ quan tình báo quốc gia Hàn Quốc Kim Jae-kyu tiến hành ám sát Tổng thống Park Chung Hee, Choi Kyu-hah trở thành tổng thống.
2017– Lễ hỏa táng cố quốc vương Thái Lan Bhumibol Adulyadej.

Sinh
 1846 – Lewis Boss, nhà thiên văn học người Mỹ.
 1883  – Napoleon Hill, tác giả người Mỹ.
 1926 – Phạm Hà Thanh, Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa.
 1947 – Hillary Clinton, nữ chính khách Mỹ.
 1960 – Giuse Vũ Văn Thiên, Tổng giám mục Tổng giáo phận Hà Nội.
 1990 – Bảo Thanh, nữ diễn viên Việt Nam.
1995 - Nakamoto Yuta, ca sĩ, thành viên NCT (nhóm nhạc).

Mất
 1824 – Nguyễn Phúc Chẩn, tước phong Thiệu Hóa Quận vương, hoàng tử con vua Gia Long (s. 1803).
 1993 – Maurice Henry Dorman, đại diện Vương quốc Thịnh vượng chung (s. 1912)
 1996 – Hoàng phi Chí Lạc, thứ phi của vua Thành Thái (s. 1890).
 1979 – Tổng thống Hàn Quốc Park Chung-hee, bị trưởng phòng tình báo Kim Jae-kyu giết (s. 1917).
 2007 – Khun Sa, trùm ma túy (s. 1933)
 2021 - Tổng thống Hàn Quốc Roh Tae-woo (s. 1932)

Những ngày lễ và kỷ niệm
Quốc Khánh Việt Nam Cộng Hòa (từ 1955 đến 1975).

Tham khảo

Tháng mười
Ngày trong năm


title: Moringen

text:
Moringen là một thị xã ở district Northeim, phía nam bang Lower Saxony, Đức. Đô thị này có diện tích 82,25 km². Thị xã gồm trung tâm Moringen và 8 làng xung quanh

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức
 Website of the concentration camp memorial
 Website of Moringen Fire Department

Thành phố của bang Niedersachsen
Xã và đô thị ở huyện Northeim


title: Anachis aliceae

text:
Anachis aliceae là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Columbellidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Anachis


title: Caupolicana weyrauchi

text:
Caupolicana weyrauchi là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Moure mô tả khoa học năm 1953.

Chú thích

Tham khảo

Caupolicana
Động vật được mô tả năm 1953


title: Kreischa

text:
Kreischa là một đô thị thuộc huyện Sächsische Schweiz-Osterzgebirge, bang Sachsen, Đức. Đô thị Kreischa có diện tích 28,97 km². Đô thị này giáp với Dresden và có 14 khu dân cư.

Kreischa is kết nghĩa với:
  Loffenau district Rastatt, Baden-Württemberg, Đức từ năm 1990

Các khu dân cư:

Babisnau
Bärenklause
Brösgen
Gombsen
Kautzsch
Kleba
Kleincarsdorf
Lungkwitz
Quohren
Saida
Sobrigau
Theisewitz
Kreischa-Wittgensdorf
Zscheckwitz

Tham khảo


title: Gynoplistia alice

text:
Gynoplistia alice là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gynoplistia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Polyotidium

text:
Polyotidium là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.

Xem thêm
Danh sách các chi Phong lan

Tham khảo

Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (1999). Genera Orchidacearum 1. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2001). Genera Orchidacearum 2. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2003). Genera Orchidacearum 3. Oxford Univ. Press
Berg Pana, H. 2005. Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee. Ulmer, Stuttgart

Danh sách các chi phong lan
Phân họ Lan
Cymbidieae


title: Songtsen Gampo

text:
Songtsen Gampo (chữ Tạng: ; chữ Hán: 松贊干布, bính âm: Sōngzàn Gānbù, Hán Việt: Tùng Tán Cán Bố, 605?–649) là vị vua thứ 33 của người Tạng tại thung lũng Yarlung, ông đã thống nhất các bộ tộc người Tạng và trở thành Tán phổ (Hoàng đế) đầu tiên của Đế quốc Thổ Phồn.

Songtsen Gampo được xem là quân chủ vĩ đại nhất của người Tạng, ngoài việc mở rộng lãnh thổ, ông đã rời đô về Lhasa (thủ phủ của Tây Tạng cho đến ngày nay), thiết lập hệ thống luật pháp, chính trị, quân sự và kinh tế, tạo nền móng vững chắc cho sự thịnh vượng của Thổ Phồn. Ông được xem là người đã đem Phật giáo đến Tạng và đóng vai trò quan trọng trong sự ra đời của chữ Tạng, giúp tiếng Tạng trở thành ngôn ngữ nói và viết chính thức tại cao nguyên Thanh Tạng.

Năm sinh và năm lên ngôi của Songtsen Gampo chưa được làm rõ, quan điểm được đồng nhất là ông sinh vào năm Sửu, tức là một trong những năm: 557, 569, 581, 593, 605 hoặc 617 . Ông được cho là đã lên ngôi vào năm 12 tuổi, theo đó ông lên ngôi muộn nhất vào khoảng năm 629 .

Cuộc đời

Giai đoạn ban đầu
Songtsen Gampo sinh ra tại cung điện Gyama tại Meldro, nằm về phía đông bắc Lhasa ngày nay , với tên khai sinh là Tri Songtsen. Các sử liệu Hán văn như Cựu Đường thư, Tân Đường thư miêu tả Songtsen Gampo là người có tính tình khẳng khái, vũ dũng và có nhiều anh lược . Cha ông Namri Songtsen trong thời gian trị vì đã chinh phục nhiều tiểu quốc lân cận, tuy nhiên lại bị ám sát vào năm 618, dẫn đến việc nhiều nước chư hầu như Tượng Hùng, Sumpa (Nữ Quốc) nổi dậy. Songtsen Gampo 12 tuổi lên ngôi, được Đại tướng Nyang Mangpoje Shangnang phò tá, phát binh trấn áp phản loạn, đem phản đồ ra diệt tộc, củng cố chính quyền của người Tạng .

Nhằm quản lý các vùng đất chinh phục được tốt hơn, Songtsen Gampo ra quyết định rời thủ phủ từ Qonggyai về Lhasa. Ông kế thừa di chí của thân phụ, không ngừng khuếch trương đối ngoại, Kham và Amdo lần lượt được sáp nhập, Thổ Phồn trở thành một cường quốc tại cao nguyên Thanh Tạng, biên giới phía đông tiếp giáp với Thổ Dục Hồn và nhà Đường.

Sau đó ông cử Gar Tongtsen Yulsung đem sính lễ tới Nepal (vương quốc Licchavi) cầu hôn ước. Vua Amshuverma ban đầu cho rằng Thổ Phồn là nơi hoang dã, không tin vào Phật pháp nên cự tuyệt. Gar Tongtsen đem quân bức hôn, vua Amshuverma buộc phải gả công chúa Bhrikuti Devi cho Songtsen Gampo, đồng thời đem tặng ba bức tượng Phật, trong đó có Thích Ca Mâu Ni và Bất Động Minh Vương .

Đại tướng Nyang Mangpoje lập nhiều chiến công, sau lại phụ chính khi Songtsen Gampo còn nhỏ, khiến một trọng thần khác là Khyungpo Pungse Sutse sinh lòng ganh tị. Pungse vu cho Mangpoje hai lòng, lại nói với Mangpoje rằng Songtsen Gampo đã hết tín nhiệm. Mangpoje cho là thực, lui về thành trại của mình, không tham gia triều hội nữa. Songtsen Gampo cho là có ý tạo phản, sai quân tấn công, giết chết Mangpoje .

Quan hệ với nhà Đường
Năm 634, Songtsen Gampo biết tin cả Göktürk và Thổ Dục Hồn đều kết hôn với các công chúa nhà Đường, nên phái người sang sứ Trung Hoa cầu hôn ước . Thổ Phồn bấy giờ chưa được coi trọng, nên bị Đường Thái Tông từ chối. Khi ấy vua Thổ Dục Hồn Nặc Hạt Bát cũng tới Trung Hoa triều kiến, sứ thần Thổ Phồn trở về báo với Songtsen Gampo rằng vua Thổ Dục Hồn ở giữa gây khó dễ, khiến triều Đường cự tuyệt hôn ước. Năm 638, Songtsen Gampo cùng Tượng Hùng xuất quân tiến đánh Thổ Dục Hồn . Thổ Dục Hồn không thể chống cự, phải rút về phía bắc hồ Thanh Hải, khu vực thảo nguyên phía nam bị Thổ Phồn chiếm đóng. Songtsen Gampo lại tấn công đất của người Đảng Hạng , kế đó kéo quân tới Tùng Châu (nay là Tùng Phan, Tứ Xuyên) .

Đô đốc Tùng Châu xuất quân nghênh chiến nhưng nhanh chóng bị đánh bại. Thứ sử hai châu Khoát, Nặc (phía bắc Tùng Phan) cùng nhiều bộ tộc người Khương quy hàng Thổ Phồn. Đường Thái Tông lại phái Lại bộ Thượng thư Hầu Quân Tập đem quân ra đánh. Ngưu Tiến Đạt đi tiên phong, nhân khi ban đêm tấn công, giết hơn ngàn người, ép lui quân quân Phồn. Chinh chiến đã lâu, nhiều người thỉnh cầu bãi binh nhưng Songtsen Gampo khước từ, đến khi tám đại thần đe dọa tự sát ông mới đồng ý , quân Thổ Phồn cũng rút khỏi các vùng chiếm đóng tại

Thổ Dục Hồn và Đảng Hạng. Songtsen Gampo sai Gar Tongsten tới Trường An tạ tội nhân cầu hôn ước, và lần này đã được chấp thuận .

Năm 641, Văn Thành công chúa xuất giá sang Thổ Phồn, đem theo tượng Phật Thích Ca Mâu Ni, trân bảo, kinh thư, kinh điển 360 quyển làm của hồi môn. Songtsen Gampo được nhà Đường phong hiệu "Phò mã Đô úy, Tây Hải quận vương" . Các tài liệu lịch sử tại Tạng lại ghi rằng quân đội Thổ Phồn đã đánh bại quân đội Trung Hoa và Hoàng đế nhà Đường bị ép buộc phải gả công chúa bằng vũ lực .

Chinh phạt Tượng Hùng

Tượng Hùng nằm về phía tây bắc Thổ Phồn, vua Tượng Hùng khi ấy đã kết hôn với em gái Songtsen Gampo là Sämakar, nên quan hệ song phương ban đầu là đồng minh. Tuy nhiên do sự cường thịnh của Thổ Phồn mà quan hệ đôi bên chuyển biến xấu. Cuối cùng vào năm 642, Songtsen Gampo lấy cớ Sämakar bị thất sủng, tự mình đem quân cùng Gar Tongtsen và Khyungpo Pungse chinh phạt. Mất tới ba năm Thổ Phồn mới giành được thắng lợi vào năm 645, Songtsen Gampo sáp nhập lãnh thổ Tượng Hùng vào Thổ Phồn, chính thức thống nhất cao nguyên Thanh Tạng .

Trước đó vào năm 641, Songtsen Gampo cũng đã can thiệp vào cuộc chiến vương vị tại Nepal và biến Licchavi thành thuộc quốc của Thổ Phồn .

Xác lập chế độ chính trị, quân sự
Trong khi tại vị, Songtsen Gampo gia tăng quyền uy Thổ Phồn, chia quan lại thành ba bộ, tổng chín người quản lý triều chính, gọi là "Cửu chính vụ đại thần". Đồng thời xây dựng chế độ địa phương, chia Thổ Phồn ra thành năm ru (, khu vực hành chính); xác lập chế độ yik tsang (), kêu gọi quý tộc cùng bình dân chứng minh thân phận, lại lệnh cho Gar Tongtsen sáng lập chế độ luật pháp . Tuy nhiên, hình pháp dưới thời Songtsen Gampo vô cùng tàn bạo, bao gồm chặt tay, cắt lưỡi, móc mặt, lột da và đổ đồng nóng vào miệng phạm nhân, điều này khiến các học giả Phật giáo hậu thế phi nghị .

Cuối đời
Năm 647, Chính sử Vương Huyền Sách nhà Đường trên đường đi sứ tới Thiên Trúc Magadha đã đi qua Thổ Phồn. Lúc này vua Harsha đã qua đời, một đại thần tên là Arunashwa cướp lấy vương vị . Arunashwa vốn không thích người Trung Hoa, sai quân tập kích sứ đoàn nhà Đường. Sứ đoàn vốn chỉ có vài chục người, bị bắt giữ hơn ba mươi người, cống phẩm nhiều nước đều bị cướp mất. Chỉ có Vương Huyền Sách chạy trốn được tới biên giới Thổ Phồn, thỉnh cầu xuất binh thảo phạt.

Songtsen Gampo cấp cho Vương Huyền Sách 1.200 quân tinh nhuệ, lại điều thêm 7.000 lính từ Licchavi . Vương Huyền Sách đem quân đánh Magadha, chiến đấu kịch liệt ba ngày, giết hơn 3.000 người, cứu được sứ đoàn nhà Đường. Arunashwa chạy trốn, tụ tập tàn binh tái chiến nhưng thất bại và bị bắt giữ. Tàn binh do Vương phi lãnh đạo sau đó cũng bị đánh tan, tù binh bị bắt hơn 12.000 người, tạp súc 3 vạn, hơn 580 thành quy hàng .

Vương Huyền Sách cùng đoàn sứ áp giải Arunashwa về Trường An . Thiên Trúc sau đó bị người Tạng chiếm đóng, nhưng vốn là người vùng cao nên họ không thể làm quen được với khí hậu nóng ở đây, nhanh chóng rút về, chỉ gộp một phần phía bắc Magadha vào lãnh thổ của mình .

Năm 649, Đường Cao Tông lên ngôi, phong hiệu cho Songtsen Gampo làm "Tây Hải Quận Vương".

Songtsen Gampo qua đời cùng năm 649 . Có nhiều giả thuyết được đưa ra về cái chết của ông: có thuyết cho rằng Công chúa Bhrikuti dính phải ôn dịch đã lây bệnh cho ông, không bao lâu sau thì qua đời ; thuyết khác lại cho rằng ông bị giáo chúng Bön giáo, vốn thù địch với Phật giáo, ám hại . Người Tạng năm sau đó cử hành tế tự công khai , lễ táng vô cùng long trọng, chôn cất tại Tán Phổ vương lăng, thung lũng Chongye .

Do con trai Songtsen Gampo là Gungri Gungtsen đã qua đời trước đó, cháu trai ông là Mangsong Mangtsen kế vị Tán Phổ, Đại tướng Gar Tongtsen Yulsung nhiếp chính.

Gia quyến

 Cha: Namri Songtsen.
 Mẹ: Driza Tökarma .
  Anh em trai:
 Tsensong, phản bội và bị giết khoảng năm 641, ngoài ra không có nhiều thông tin .
Chị em gái:
Sämakar.
Thê thiếp :
Belmoza Tritsün (, Phu nhân Nepal), công chúa Nepal Bhrikuti Devi.
Gyamoza (, người vợ Trung Hoa), Văn Thành công chúa nhà Đường.
Mongza (, người vợ tộc Mong), quý tộc người Tạng, được xem là mẹ của Gungri Gungtsen.
Minyakza (, người vợ Đảng Hạng), quý tộc Đảng Hạng.
Một người vợ quý tộc Tượng Hùng.
và một người vợ Tạng khác.
 Con:
Gungri Gungtsen.
 Cháu:
Mangsong Mangtsen.

Truyền nhập Phật giáo

Songtsen Gampo được xem như là người đầu tiên đã đem Phật giáo tới với người Tạng. Ông đã cho xây nhiều ngôi chùa Phật giáo, bao gồm Jokhang (Chùa Đại Chiêu) tại Lhasa, thủ phủ truyền thống của người Tạng được thiết lập bởi Songtsen Gampo , và chùa Tradruk tại Nêdong. Trong thời kỳ trị vì của Songtsen Gampo, thư văn Phật giáo tiếng Phạn bắt đầu được dịch sang tiếng Tạng .

Songtsen Gampo được xem là một trong "Tam Đại Pháp Vương Thổ Phồn" bên cạnh Trisong Detsen và Ralpacan .

Cuốn Người nắm giữ Bạch Liên cho rằng cũng như các Dalai Lama sau này, Songtsen Gampo là hóa thân của Quán Thế Âm Bồ Tát . Bắt đầu từ thế kỷ thứ 11, ông được nhìn nhận như là một Pháp Luân Thánh Vương, luân hồi của Quán Thế Âm trong văn học Phật giáo . Hai người vợ của ông là Bhrikuti Devi và Văn Thành công chúa đều được xem là hóa thân của Đa La Bồ Tát .

Hoạt động văn hóa

Songtsen Gampo đã đưa Thonmi Sambhota tới Ấn Độ để học tập, Sambhota đã dựa trên chữ Phạn để sáng tạo ra chữ Tạng cổ, góp phần tạo nên những tác phẩm văn học, bản dịch, hồ sơ và hiến pháp tiếng Tạng đầu tiên . Sau khi Sambhota trở về từ Ấn Độ, Songtsen Gampo đã dành thời gian ba năm ở trong động cùng Sambhota để học lại tất cả những gì mà Sambhota đã học được từ Ấn Độ.

Songtsen Gampo đã dời thủ phủ của người Tạng từ thung lũng Yarlung tới thung lũng Kyichu, khu vực Lhasa ngày nay. Nơi này ban đầu được gọi là Rasa ("nơi ở của dê") nhưng sau đó được đổi thành Lhasa ("nơi ở của thân") trong ngày khánh thành chùa Jokhang . Bản thân cái tên Lhasa ban đầu cũng chỉ dùng để gọi những khu vực đền chùa.

Ông cũng được xem như là người đã đem đến nhiều cải tiến công nghệ và văn hóa cho người Tạng. Ví dụ như thủ công mỹ nghệ và hệ thống chiêm tinh từ Trung Hoa và Tây Hạ; Pháp giáo và chữ viết từ Ấn Độ; của cải vật chất và báu vật từ Nepal và những vùng đất của người Mông Cổ, cùng với đó là hệ thống luật pháp và quản trị được tham khảo từ người Uyghur tại Hãn quốc Türk phía bắc .

Chú thích

Tham khảo

Tán Phổ Thổ Phồn
Thổ Phồn
Người được thần thánh hóa


title: Xanthodesma

text:
Xanthodesma là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Gonomyia scythra

text:
Gonomyia scythra là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gonomyia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Trung văn Đại Từ điển

text:
Trung văn Đại Từ điển () là một từ điển tiếng Trung được biên soạn bởi Trương Kỳ Quân (張其昀; Zhang Qiyun; Chang Ch'i-yun; 1901-1985) cùng các tác giả khác. Ấn bản đầu tiên gồm 40 tập, phát hành từ năm 1962 đến 1968.

Từ điển mang tính chất bách khoa này bao gồm 49.905 chữ Hán sắp xếp theo 214 bộ thủ. Mỗi mục từ chữ Hán cung cấp cho người đọc các dạng hình của chữ đó trong quá trình "tiến hóa" của nó (ví dụ như chữ tiểu triện), cùng với phát âm và các nghĩa (sắp xếp theo thứ tự thời gian) với nguồn chú dẫn. Từ, cụm từ thành ngữ cũng được liệt kê dưới mỗi mục từ chữ Hán, sắp xếp theo số nét chữ. "Một số mục từ chữ Hán có rất nhiều cụm từ ngữ," theo Teng và Biggerstaff (1971:133), tỉ như chữ "nhất" (一) có 3.417 từ, ngữ và chữ "hoàng" (黄) có 1.398 từ, ngữ.

Mặc dù Trung văn Đại Từ điển rất giống với ấn bản năm 1960 của Đại Hán Hòa Từ điển nhưng nó không được liệt kê bên dưới các tác phẩm đã được tham chiếu. Trung văn Đại Từ điển là tài liệu tham khảo tốt nhất về tiếng Trung cho đến khi Hán ngữ Đại Từ điển được biên soạn xong vào năm 1993.

Xem thêm
Đại Hán Hòa Từ điển
Hán-Hàn Đại Từ điển
Hán ngữ Đại Từ điển
Hán ngữ Đại Tự điển

Tham khảo
Teng, Ssu-yü and Biggerstaff, Knight. 1971. An Annotated Bibliography of Selected Chinese Reference Works, 3rd ed. Cambridge, Mass: Harvard University Press. ISBN 0-674-03851-7
Zhongwen da cidian bianzuan weiyuanhui (中文大辭典編纂委員會).1962-1968. Zhongwen da cidian (中文大辭典). 40 vols. Taibei: Zhongguo wenhua yanjiusuo (中國文化研究所). 1973. Rev. ed., 10 vols.

Tham khảo

Chinese dictionaries
Chinese language


title: Saint-Vincent-en-Bresse

text:
Saint-Vincent-en-Bresse là một xã thuộc tỉnh Saône-et-Loire trong vùng Bourgogne-Franche-Comté miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Saône-et-Loire

Tham khảo
INSEE

Xã của Saône-et-Loire


title: Vestvågøy

text:
Vestvågøy (đảo của Vestvåg) là một hòn đảo và khu đô thị của quận hạt Nordland, Na Uy. Nó là một phần của khu vực truyền thống Lofoten. Trung tâm hành chính của đô thị này là thị trấn của Leknes.

Vestvågøy được tạo lập làm một đô thị mới ngày 1 tháng 1 năm 1963 sau khi sáp nhập các đô thị cũ của Borge, Buksnes, Hol, và Valberg. Với 10.813 cư dân của nó, nó là đông dân ở khu vực của Lofoten và Vesterålen.

Tham khảo

Thành phố của Na Uy
Đô thị của Nordland


title: Alt Bennebek

text:
Alt Bennebek () là một đô thị thuộc huyện Schleswig-Flensburg, bang Schleswig-Holstein, Đức.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Schleswig-Flensburg


title: (120648) 1996 SE4

text:
{{DISPLAYTITLE:(120648) 1996 SE4}}

(120648) 1996 SE4 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 19 tháng 9 năm 1996.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 120001–121000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1996
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Phrynopus pinguis

text:
Phrynopus pinguis là một loài ếch thuộc họ Leptodactylidae.
Đây là loài đặc hữu của Bolivia.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Cortez, C., Reichle, S., De la Riva, I. & Köhler, J. 2004. Phrynopus pinguis . 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Phrynopus
Động vật lưỡng cư Bolivia
Động vật đặc hữu Bolivia


title: Hydropsyche vespertina

text:
Hydropsyche vespertina là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới và vùng Tân Bắc giới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Trichoptera vùng Tân Bắc giới
Hydropsyche


title: Hynobius arisanensis

text:
Hynobius arisanensis là một loài kỳ giông thuộc họ Hynobiidae.
Đây là loài đặc hữu của Đài Loan.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ôn đới, sông ngòi, và suối nước ngọt.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Kuangyang, L. & Wenhao, C. 2004. Hynobius arisanensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

A
Động vật đặc hữu Đài Loan
Động vật lưỡng cư Đài Loan
Động vật được mô tả năm 1922


title: Rivodutri

text:
Rivodutri là một đô thị ở tỉnh Rieti trong vùng Latium, có khoảng cách khoảng 70 km về phía đông bắc của Roma và cách khoảng 13 km về phía bắc của Rieti. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.294 người và diện tích là 26,8 km².

Rivodutri giáp các đô thị: Colli sul Velino, Leonessa, Morro Reatino, Poggio Bustone, Polino, Rieti.

Quá trình thay đổi dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Rieti


title: Heian

text:
Heian (phát âm như Hêi-an) có thể là:
Thời kỳ Heian, một kỷ nguyên trong lịch sử Nhật Bản, 794-1192
Cố đô Heian, kinh đô của Nhật Bản trong thời kỳ 794-1192
Cung điện Heian
Tên khác của bài kata Pin'an trong Karate
Heian-kyō, thủ đô thời kỳ Heian của Nhật Bản đã trở thành thành phố Kyoto ngày nay


title: Phrynobatrachus ghanensis

text:
Phrynobatrachus ghanensis là một loài ếch trong họ Petropedetidae.
Nó được tìm thấy ở Bờ Biển Ngà và Ghana.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và đầm nước ngọt có nước theo mùa. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Rödel, M.-O. & Schiøtz, A. 2004. Phrynobatrachus ghanensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Phrynobatrachus


title: Riculoides

text:
Riculoides là một chi bướm đêm thuộc phân họ Olethreutinae, họ Tortricidae Tortricidae.

Các loài
Riculoides gallicola Pastrana, 1952

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Grapholitini


title: Amblyscirtes celia

text:
Celia's Roadside Skipper or Roadside Rambler (Amblyscirtes celia) là một loài bướm ngày thuộc họ Hesperiidae. Nó được tìm thấy ở Texas, phía nam đến đông bắc México. Strays to tây nam Louisiana.

Sải cánh dài 22–27 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 5 đến tháng 9 in central Texas và throughout the year in miền nam Texas. There are several generations per year.

Ấu trùng có thể ăn Paspalum species. Adults feed on flower nectar.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Butterflies và Moths of North America

Amblyscirtes


title: Glyphostoma epicasta

text:
Glyphostoma epicasta là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Clathurellidae, họ ốc cối.

mô tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

epicasta
Động vật được mô tả năm 1934


title: Leptotarsus gymnocerus

text:
Leptotarsus gymnocerus là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Leptotarsus


title: Ceratina micheneri

text:
Ceratina micheneri là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Daly mô tả khoa học năm 1973.

Chú thích

Tham khảo

Ceratina
Động vật được mô tả năm 1973


title: Ta pòl

text:
Ta pòl là nhạc cụ của người Ba Na, nhưng phổ biến trong nhiều cộng đồng dân tộc ở Tây Nguyên, Việt Nam. Người Gia Rai gọi nó là đinh bút hoặc đinh pơng, người Rơ Măm gọi là pang bôông, còn người Brâu gọi là đinh pu. Ngoài ra nó còn nhiều tên gọi khác tùy theo ngôn ngữ của những dân tộc Tây Nguyên.

Ta pòl xuất hiện từ thời lao động nguyên thủy. Người ta lấy một cây nứa lớn, già, mỏng và khô cắt thành một đoạn dài 2 đến 3 đốt, đục thông suốt để làm ta pòl. Nó giống một ống của đàn K'lông pút nhưng được sử dụng riêng lẻ chứ không kết thành dàn như klông pút. Mặt khác, nó giữ nhiệm vụ bè trầm chứ không chơi giai điệu chính.

Ta pòl có âm thanh vang dội khi người ta vỗ tay vào miệng ống đưa luồng hơi vào ống làm chuyển động cột không khí bên trong ống. Họ đưa miệng ống hơi dốc lên rồi dùng tay phải vỗ vào miệng ống (tay cần phải mềm, không gồng cứng). Thông thường chỉ có phụ nữ mới sử dụng nhạc cụ này, không thấy nam giới đụng tới. Họ sử dụng nó bất cứ lúc nào, khi lên rẫy, ra bờ suối hay trên đường đi. Lúc nhảy múa họ vẫn có thể sử dụng chúng. Nhìn chung, ta pòl thường được dùng để giải trí, giúp thư giãn khi lao động.

Tham khảo

Nhạc cụ dân tộc Việt Nam
Tây Nguyên


title: Trận Ardennes (Thế chiến thứ hai)

text:
Trận Ardennes là một trận chiến quan trọng trong phần cuối của Chiến tranh thế giới thứ hai. Sau khi đổ bộ thành công vào Normandie, quân Đồng Minh chiếm được lợi thế và dần dần đẩy lui quân Đức Quốc xã ra Tây Âu. Trước tình hình này, Adolf Hitler cùng ban tham mưu Đức đặt kế hoạch mở một cuộc phản công bất ngờ để phá thủng trận tuyến của Đồng Minh, với hy vọng cắt đôi lực lượng quân đội Anh, chiếm lại Antwerp (Bỉ) và sau đó bọc hậu bao vây 4 quân đoàn của khối Đồng Minh làm con tin đòi Đồng Minh phải ký hòa ước.

Cuộc phản công này được tổ chức trong bí mật và gây tổn thất bất ngờ cho quân Đồng Minh. Mặc dầu có tình báo cho biết quân Đức sẽ mở cuộc phản công, bộ chỉ huy Đồng Minh lúc bấy giờ đang ỷ thế thắng, mải lo công mà quên thủ, nên thiếu chuẩn bị. Ngoài ra, quân Đồng Minh còn gặp những trở ngại khác như thiếu liên lạc tình báo và không quân bị trì trệ vì thời tiết mùa đông.

Báo chí tiếng Anh gọi trận đánh này là Battle of the Bulge (Bulge nghĩa là phình ra) vì khi nhìn trên bản đồ quân sự, quân Đức chọc thủng được một lỗ hổng lớn và tràn sang khu quân sự của Đồng Minh tạo nên một mũi dùi tương tự như một khối u sưng.

Ngay ngày đầu của cuộc phản công, 16 tháng 12 năm 1944, quân Hoa Kỳ bị tổn thất nặng nề. Hai trung đoàn của Sư đoàn Bộ binh 106 Hoa Kỳ bị bắt gọn. Trận Ardennes là trận đánh đẫm máu nhất của quân đội Hoa Kỳ trong Chiến tranh thế giới thứ hai, với 19.000 lính tử trận. Những bước tiến ban đầu của chiến dịch có thể được xem là chiến thắng cuối cùng của quân đội Đức đồng thời là thảm họa đầu tiên mà quân đội Mỹ gặp phải trong giai đoạn 1944-1945 của cuộc chiến. Nhưng, sau nhiều ngày chiến đấu, quân Đồng Minh giành lại được thế chủ động và đẩy lui quân Đức. Quân Đức không đạt được mục tiêu của kế hoạch và lực lượng bị suy giảm rất nhiều, phải lui về cố thủ dọc phòng tuyến Siegfried. Không thể bù đắp cho thiệt hại nặng nề của mình, quân Đức tiêu tan hy vọng. Sau thắng lợi quyết định này, quân Đồng Minh đã tràn vào nước Đức.

Bối cảnh

Sau thắng lợi tại trận Normandy vào tháng 6 năm 1944, quân Đồng Minh mở thêm chiến dịch đổ bộ vào miền nam nước Pháp, tạo thế vây dồn quân Đức về phía tây bắc. Sức tiến quân của Đồng Minh nhanh hơn dự tính, do đó việc tiếp vận gặp nhiều khó khăn, trở ngại. Tuy kế hoạch mở đường tiếp vận thẳng từ cửa biển tại Normandy đạt mục tiêu trước dự định, nhưng chỉ có cảng Cherbourg là đủ độ sâu để cho tàu hàng lớn vào được. Quân Đồng Minh chiếm đóng cảng Antwerp (Bỉ) từ tháng 9 nhưng tới 28 tháng 11 mới bắt đầu hoạt động được.

Tuy nhiên, đến cuối năm 1944, nước Đức không chịu thừa nhận thất bại, trong khi quân Đồng Minh lo củng cố các vị trí của họ, tập hợp và tái tổ chức các đạo quân của mình thì quân Đức đã có thời gian trấn tĩnh lại. Hơn nữa, vào tháng 9, Hitler đã khởi động một cuộc phản công và bí mật tập hợp những lực lượng thật mạnh ở cửa ngõ Ardennes. Ba cánh quân gồm Tập đoàn Thiết giáp số 5 (Tư lệnh: Thượng tướng Thiết giáp Hasso von Manteuffel), Tập đoàn Thiết giáp số 6 (Đại tướng SS Sepp Dietrich) và Tập đoàn quân số 7 (Thượng tướng Thiết giáp Erich Brandenberger) đã được hồi sức, được tái tổ chức và tái vũ trang đã tụ họp lại trong biên chế Cụm Tập đoàn quân B do Thống chế Walter Model chỉ huy. Quân đội Đức trên mặt trận Tây Âu được đặt chung dưới sự chỉ huy của Thống chế Gerd von Rundstedt.

Lực lượng của hai phe

Chỉ huy lực lượng Đức: Thống chế Gerd von Rundstedt – Tổng tư lệnh Mặt trận Tây Âu; Thống chế Walter Model – Tư lệnh Cụm Tập đoàn quân B

 Phe Đức:
 Bộ binh: 300.000 người - phân thành 30 sư đoàn, 14 hoặc 15 sư đoàn bộ binh cơ động.
 Thiết giáp và xe bọc thép: 11 sư đoàn thiết giáp - gần 1.500 xe tăng và xe thiết giáp.
 Pháo binh: rất nhiều nhưng con số thống kê chung là khoảng 1.600 khẩu pháo, 955 máy phóng hỏa tiễn.
 Không quân: 2.400 máy bay.

Chỉ huy lực lượng Đồng Minh: Thống tướng Dwight D. Eisenhower – Tư lệnh Tối cao Lực lượng Viễn chinh Đồng Minh; Đại tướng Omar Bradley – Tư lệnh Cụm Tập đoàn quân số 12 Mỹ; Thống chế Bernard Montgomery – Tư lệnh Cụm Tập đoàn quân số 12 Anh-Mỹ

 Phe Đồng Minh:
 Bộ binh: 700.000 người.
 Thiết giáp và xe bọc thép: 2.000 xe tăng hạng trung và khoảng 1.000 xe thiết giáp.
 Pháo binh: 4.500 khẩu pháo hạng trung và hạng nặng.
 Không quân: 6.000 máy bay.

Diễn biến chính

Nhiệm vụ chính của đoàn quân này bao gồm việc tái lập chiến công đã được thực hiện vào năm 1940 bởi von Rundstedt chống lại quân Pháp, bởi vì quân Pháp phải cắt ngang qua vùng Ardennes, vượt qua sông Meuse, rồi đi ngược lên phía Bắc để tái chiếm Antwep.

Quân Đức đã tính rất kĩ, nếu họ chiếm được Ardennes và tiến ra đến biển, mặt trận của quân Đồng Minh sẽ không còn và đến lúc đó cả Mỹ-Anh-Pháp cũng chẳng làm được gì. Quân Đồng Minh sẽ dễ dàng rơi vào bẫy của quân Đức tại Bỉ và Hà Lan mà không có đường rút chạy. Nhiệm vụ của quân Đồng Minh phải đảm bảo và bảo toàn các vị trí then chốt ở Ardennes và các cây cầu trên sông Meuse.

Cuộc tấn công trong vùng Ruhr và Sarre đã khiến cho quân Đồng Minh rời xa trung tâm mặt trận, chính xác hơn là ở Ardennes. Binh đoàn số 8 của trung tướng Troy Middleton chiếm đóng gần ở đó, gần bên mặt trận dài hơn 140 km.

Vào sáng sớm ngày 16/12, trong làn sương mù của buổi sáng tinh mơ, pháo binh Đức bắt đầu khai hỏa dữ dội vào phòng tuyến Đồng Minh. Ngay sau đó, Rundstedt và Model tung ra ba đạo quân trên một mặt trận dài 75 km giữa Montjoie và Echternach, xe tăng và bộ binh Đức băng qua phòng tuyến của Hoa Kỳ. Sự bất ngờ có kết quả hoàn hảo, quân đội Đức bẻ gãy các phòng tuyến của Mỹ và gấp rút tiến về sông Meuse. Quân đội Hoa Kỳ càng thêm rối loạn khi quân Đức cử lực lượng đặc công biết tiếng Anh, mặc quân phục và xe của Hoa Kỳ để phá hoại phía sau phòng tuyến, Hoa Kỳ trở nên lo lắng đến ngay cả tướng Omar N.Bradley cũng bị chặn và phải xuất trình giấy tờ để chứng minh ông không phải quân Đức. Nhưng ở nơi đây, tinh thần của quân Đồng Minh đã không còn lung lay như năm 1940; vài đơn vị Hoa Kỳ rời bỏ cuộc chiến đấu và vừa đánh vừa rút lui nhưng trái lại, ở các đơn vị khác, họ không nao núng và bảo vệ mặt trận từng mét một. Những người Đức bị bắt khi mặc quân phục Hoa Kỳ đều sẽ bị xử bắn như là gián điệp. Mây dày khiến máy bay phe Đồng Minh nằm yên, không thể khai thác ưu thế trên không của họ, đòn đột phá của Đức ở đây có thể làm tê liệt, thậm chí là đẩy lùi bước tiến của Đồng Minh. Quân SS ngoài tiền tuyến thể hiện sự khinh thị điển hình khi họ hôi của và đốt phá khắp vùng, gần thị trấn Malmedy, họ bắt và sát hại hơn 300 tù binh Mỹ một cách có chủ ý.

Vì thời tiết xấu ngăn chặn không quân Đồng Minh can thiệp vào, nên kết quả cuộc chiến tuỳ thuộc trên hết là sự kiểm soát những ngã tư của các đại lộ. Mặt đất mấp mô nhiều cây cối vùng Ardennes đã kìm hãm lực lượng cơ động Đức trên các con đường và hệ thống đường sá. Khi đó, tại phía Nam của chỗ lồi, quân Đồng Minh đặt súng chống tăng trên các đại lộ để cản bước tiến của quân Đức, khiến họ phải dùng nguồn nhiên liệu quý giá để đi lối khác. Quân Đồng Minh cố gắng xốc lại lực lượng, nhưng các đơn vị thiết giáp của Đức tổ chức đánh mạnh vào hệ thống phòng ngự của Mỹ, đe dọa chia quân Đồng Minh làm đôi. Với hai phe, không nơi nào quan trọng hơn Saint-Vith và Bastogne, mọi con đường lớn giao nhau tại thị trấn nhỏ của Bỉ này. Ngày 19/12, tại Verdun, Pháp, tướng George S. Patton dự cuộc họp với Bộ Tư lệnh Tối cao quân Đồng Minh, Tư lệnh Eisenhower hỏi ai có thể tái triển khai đủ nhanh để giải vây cho Bastogne, Patton liền đáp lại lời kêu gọi bằng câu nói nổi tiếng: ''Tôi có thể đưa 3 sư đoàn tới Bastogne chỉ trong 48 tiếng '', quân của ông ta cách Bastogne khoảng 100 dặm về phía Nam, Eisenhower không tin điều đó, Patton chuyển mật lệnh cho Tham mưu trưởng của mình: "Đồng ý". Lập tức, 3 sư đoàn nhanh chóng chuyển hướng về Bastogne và hội quân với Tập đoàn quân số 21 của Montgomery ở phía Bắc.

Ở Saint-Vith, sư đoàn thiết giáp số 7 của Hoa Kỳ đang cố gắng chống cự vô vọng trong 6 ngày với những cuộc tấn công ác liệt của quân thiết giáp Đức. Tuy nhiên, quân Đức đã bị lỡ kế hoạch so với dự kiến tiến tới sông Meuse. Saint-Vith thất thủ ngày 21/12. Sư đoàn bộ binh số 28, sư đoàn thiết giáp số 9-10 nhận lệnh của tướng Eisenhower chống lại quân Đức tại Bastogne, bảo vệ thành phố Arnhem. Ngày 20/12, khoảng 10.800 lính Mỹ phòng thủ Bastogne bị bảy sư đoàn Đức bao vây (khoảng 54.000 người).

Quân Đức triển khai toàn bộ lực lượng để tiêu huỷ nút giao thông Bastogne. Ngày 21/12, quân Đức bắt đầu cuộc tấn công vào Bastogne, pháo binh Đức khai hỏa dữ dội vào thị trấn hết đợt này sang đợt khác, những trận pháo kích khủng khiếp khiến cho lực lượng Mỹ ở đây bị hao hụt nghiêm trọng. Sư đoàn Dù số 101 Hoa Kỳ được lệnh tham chiến thay thế cho Sư đoàn Bộ binh số 28 đã bị tiêu hao. Lực lượng Mỹ bảo vệ thị trấn của Bỉ này được gọi là ''Những đứa con hoang bị hành hạ của Bastogne''. Chiến sự diễn ra ác liệt, quân Đức thất bại trong việc xuyên thủng tuyến phòng thủ của Mỹ, khi họ đưa ra điều kiện cho việc đầu hàng, Trung tướng Anthony McAuliffe - chỉ huy lực lượng phòng thủ Bastogne đáp:

Quân Đức tiếp tục đẩy mũi tiến công sâu thêm 100 km ngang qua các phòng tuyến của quân Mỹ và đi tới vị trí cách sông Meuse khoảng chừng 5 km về phía Đông.Hai ngày sau,quân Đức vẫn đến được thị trấn Dinant, cách đó 48 km về phía Tây. Dù bị chậm, canh bạc của Hitler dường như có tác dụng, mũi tiến của quân Đức vẫn lao về phía trước, tuy nhiên nguồn tiếp tế đã thiếu hụt nghiêm trọng và họ đang cạn nhiên liệu. Nhưng tại đây, họ đã bị chặn lại. Sự giáng trả của quân đội Mỹ quá nhanh chóng, dữ dội và rất thông minh. Các toán lính dù và biệt kích Đức bị bắn hạ hoặc vây hãm. Quân Đồng Minh vẫn có thể giữ vững cây cầu sông Meuse, mặc dù chịu tổn thất lớn. Trong gần một tuần của cái lạnh cắt da, các trận đấu súng ác liệt và đẫm máu diễn ra liên tục, hai phe vẫn rơi vào bế tắc, không bên nào giành được lợi thế. Ngày đầu năm mới 1945, không quân Đức mở cuộc tấn công cảm tử vào căn cứ Đồng Minh, đây là lần đầu tiên loại máy bay phản lực tân tiến nhất ME 262 của Đức tham gia trận đánh. Hơn 300 máy bay Đồng Minh bị phá hủy, nhưng không quân Đức cũng mất vài trăm chiếc, vượt quá khả năng của họ.

Bằng một chiến thuật sáng suốt, trong một tuần, Patton đã đổi hướng thành công, từ Đông-Bắc, quân Mỹ do tướng Bernard Montgomery tạm quyền chỉ huy tấn công từ phía Bắc, quân của tướng George S.Patton ép lại từ phía Nam. Đến nửa đêm ngày 23/12, sau khi lặn lội qua những con đường tồi tệ, trơn và phủ đầy băng, Quân đoàn 3 của tướng Patton chỉ còn cách Bastogne chừng 8 dặm. Cùng lúc đó, tuyến ngừng rơi, các máy bay phe Đồng Minh bắn phá và ném bom dữ dội lực lượng Đức một cách không thương tiếc. Sáng hôm sau, thiết giáp cùng bộ binh của Patton và Montgomery đồng loạt xông lên đẩy ngược quân Đức trở lại phía Đông, cuộc chiến ác liệt nổ ra gần 3 giờ đồng hồ giữa lực lượng thiết giáp hai phe. Lực lượng thiết giáp của Đức tuy chiếm ưu thế hơn về sức mạnh nhưng kém hơn về số lượng và còn bị tấn công từ không quân Mỹ, bộ binh Đức dù thiện chiến hơn, mạnh mẽ hơn nhưng cũng không thể địch lại quân Đồng Minh với số lượng áp đảo. Ngày 24/12, quân Đức bị đẩy ra khỏi vùng Ardennes. Thống chế Von Rundstedt cho quân rút lui dần về Berlin một cách có trật tự, ván bài của Hitler xem như đã thất bại.

Kết thúc chiến dịch

Cuối tháng giêng, trận đánh đã kết thúc trong "cái túi" của Ardennes và quân Mỹ đã khôi phục được các phòng tuyến của họ. Tiêu tan hy vọng, Đức Quốc xã đã hoàn toàn mất kiểm soát vùng mặt trận phía Đông và Tây. Lực lượng đã bị dốc cạn, Hitler chắc chắn đã dự đoán được trước sự sụp đổ của cả hai mặt trận và cuối cùng là Đế chế thứ III.

Sau chiến thắng định đoạt của quân lực Đồng Minh trong trận chiến Ardennes, họ đã tràn vào được chính quốc Đức.

Ý nghĩa

Mặc dù tổn thất đến hơn 77.000 lính và trận này là thảm kịch đầu tiên của quân Mỹ trong cuộc chiến, nhưng quân Đồng Minh đã bảo vệ thành công một phòng tuyến quan trọng của mình khỏi quân Hitler. Còn bản thân quân Đức tuy mạnh hơn nhưng sức lực đã không còn, mất hơn 90.000 lính - một tổn thất mà họ khó thể nào bù đắp lại. Đế chế thứ III đã gần đi đến bờ sụp đổ và Hitler đã đánh canh bạc cuối cùng vào trận Ardennes - mở đầu là chiến thắng cuối cùng của ông ta trong cuộc chiến nhưng cuối cùng lại là thắng lợi quyết định của quân lực Đồng Minh - cũng đã hẳn nhận ra kết cục cuối cùng của mình và chế độ Quốc xã.

Trận Ardennes trong văn hoá đại chúng

Phim ảnh:

 Battleground, một bộ phim được công chiếu năm 1949 diễn tả cuộc bao vây tại Bastogne.
 Battle of the Bulge, một bộ phim chiếu năm 1965 về toàn bộ chiến dịch.
 Saints and Soldiers, một bộ phim chiếu năm 2003 về cuộc phản công của Patton.
 Patton, một bộ phim nhựa năm 1970 về cuộc đời và sự nghiệp của Patton.
 A Midnight Clear, một bộ phim được chiếu năm 1992 nói lên sự thông minh trong các đòn phản công của quân Đồng Minh.
 Everyman's War, một bộ phim chiếu năm 2009 về một người lính tham gia trận Ardennes.

Phim nhiều tập:

 Band of Brothers, trong phần 6: Bastogne và phần 7: Breaking Point.
 Decoration Day, một bộ phim truyền hình Mỹ về một bộ binh trong thế chiến II.

Trò chơi điện tử:

 Battle of the Bulge (game), game dàn trận.
 Call of Duty: United Offensive, game theo chiến dịch.
 Medal of Honor: Spearhead, game theo chiến dịch.
 Medal of Honor: European Assault, chiến dịch cuối cùng trong game.
 Bulge '44 (HPS Simulations), một game dàn trận gồm các trận trong thế chiến II.
 Blitzkrieg, một game chiến thuật theo màn do Nival Interactive phát triển.
 Battlefield 1942, màn Battle of the Bulge
 Call Of Duty: WW2: màn Battle of the Bulge

Chú thích

Những trận đánh lớn trong lịch sử
Trận đánh trong Thế chiến thứ hai
Mặt trận phía Tây (Thế chiến thứ hai)
Trận đánh liên quan tới Đức
Trận đánh liên quan tới Vương quốc Liên hiệp Anh
Trận đánh liên quan tới Hoa Kỳ
Xung đột năm 1944
Xung đột năm 1945


title: 8858 Cornus

text:
8858 Cornus (1991 PT7) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 6 tháng 8 năm 1991 bởi E. W. Elst ở Đài thiên văn Nam Âu.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 8858 Cornus

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Eric Walter Elst
Thiên thể phát hiện năm 1991


title: Diabrotica gracilis

text:
Diabrotica gracilis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1878.

Chú thích

Tham khảo

Diabrotica


title: Dytiscus lividus

text:
Dytiscus lividus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Forster miêu tả khoa học năm 1771.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Dytiscus


title: Lalandusse

text:
Lalandusse  là một xã thuộc tỉnh Lot-et-Garonne trong vùng Nouvelle-Aquitaine phía tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 126 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Lot-et-Garonne


title: 6352 Schlaun

text:
6352 Schlaun (2400 T-3) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 16 tháng 10 năm 1977 bởi Cornelis Johannes van Houten, Ingrid van Houten-Groeneveld và Tom Gehrels ở Đài thiên văn Palomar.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 6352 Schlaun

Thiên thể phát hiện năm 1977
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Calliopsis comptula

text:
Calliopsis comptula là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1916.

Chú thích

Tham khảo

Calliopsis
Động vật được mô tả năm 1916


title: Lasioglossum tschakarense

text:
Lasioglossum tschakarense là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Blüthgen mô tả khoa học năm 1925.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1925


title: Villamanín

text:
Villamanín là một đô thị trong tỉnh León, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 1.161 người.

Tham khảo

Đô thị ở León


title: Styringomyia tablasensis

text:
Styringomyia tablasensis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

<references>

Liên kết ngoài

Styringomyia
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Chi Dâm bụt

text:
Chi Dâm bụt (tên khác: Râm bụt hay Phù dung, danh pháp khoa học: Hibiscus) là một chi lớn chứa khoảng 200-220 loài thực vật có hoa trong họ Cẩm quỳ (Malvaceae), có nguồn gốc ở khu vực ôn đới ấm, cận nhiệt đới và nhiệt đới trên khắp thế giới. Chi này bao gồm các loại cây thân thảo một năm hay lâu năm cũng như các loại cây bụi thân gỗ và cây thân gỗ nhỏ. Lá mọc so le, loại lá đơn hình trứng hay hình mũi mác, thông thường với mép lá dạng răng cưa hay dạng thùy. Hoa lớn, dễ thấy, hình kèn, với 5 cánh hoa, có màu từ trắng tới hồng, đỏ, tía hay vàng và rộng từ 4–15 cm. Quả là loại quả nang năm thùy khô, chứa vài hạt trong mỗi thùy, được giải phóng khi quả nang tách ra khi chín.

Nhiều loài trong chi này được trồng do có hoa sặc sỡ cũng như làm hàng rào trong một số vườn hay công viên. Hibiscus syriacus là loài quốc hoa của Hàn Quốc, trong khi Hibiscus rosa-sinensis là loài quốc hoa của Malaysia còn Hibiscus brackenridgei là loài hoa của bang Hawai‘i. Trong khu vực ôn đới, loài được trồng làm cảnh nhiều nhất có lẽ là Hibiscus syriacus. Tại khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới, Hibiscus rosa-sinensis với nhiều giống lai có hoa sặc sỡ, là loại cây cảnh phổ biến.
Các loài trong chi Hibiscus bị ấu trùng của một số loài thuộc bộ Cánh vẩy (Lepidoptera) phá hoại như Hypercompe hambletoni, Discestra trifolii và Agrotis segetum.

Khoảng 200-220 loài đã được biết, bao gồm:
Hibiscus acetosella - phù dung lá đỏ, phù dung châu Phi
Hibiscus arnottianus - dâm bụt Hawaii (koki'o)
Hibiscus bifurcatus
Hibiscus brackenridgei - dâm bụt hoa vàng, dâm bụt Hawaii (ma'o hau hele)
Hibiscus calyphyllus hay Hibiscus calycinus hoặc Hibiscus rockii - dâm bụt mắt chanh
Hibiscus cameronii - dâm bụt hoa hồng
Hibiscus cannabinus hay Abelmoschus verrucosus, Hibiscus verrucosus - đay cách, dâm bụt cần sa, đại ma cận
Hibiscus cisplatinus
Hibiscus clayi - dâm bụt Hawaii (hoa đỏ)
Hibiscus coccineus hay Hibiscus semilobatus - dâm bụt Mỹ, Texas Star
Hibiscus coulteri - dâm bụt sa mạc
Hibiscus dasycalyx - dâm bụt lá hẹp
Hibiscus diversifolius - dâm bụt đầm lầy
Hibiscus elatus
Hibiscus fragilis -
Hibiscus furcellatus - dâm bụt Hawaii ('akiohala)
Hibiscus fuscus
Hibiscus grandiflorus
Hibiscus hamabo - dâm bụt hoa vàng Nhật Bản
Hibiscus hastatus
Hibiscus heterophyllus - dâm bụt Úc
Hibiscus indicus hay Alcea indica, Hibiscus javanicus, Hibiscus venustus - mỹ lệ phù dung
Hibiscus kokio - dâm bụt Hawaii (koki'o 'ula), dâm bụt hoa đỏ
Hibiscus laevis hay Hibiscus militaris - dâm bụt lá kích
Hibiscus lasiocarpos - dâm bụt
Hibiscus lavaterioides
Hibiscus ludwigii
Hibiscus macrophyllus hay Hibiscus setosus, Hibiscus vestitus - dâm bụt lá to, đại diệp mộc cận.
Hibiscus militaris - đồng nghĩa của Hibiscus laevis
Hibiscus moscheutos hay Hibiscus moscheutos palustris, Hibiscus palustris - phù dung quỳ, dâm bụt đầm lầy
Hibiscus mutabilis hay Hibiscus sinensis, Ketmia mutabilis - phù dung thân gỗ, phù dung núi, hoa phù dung
Hibiscus mutabilis versicolor
Hibiscus paramutabilis
Hibiscus pedunculatus
Hibiscus pernambucensis
Hibiscus platanifolius
Hibiscus radiatus
Hibiscus rosa-sinensis - dâm bụt thân gỗ, mộc cận, đại hồng hoa, phù tang (phật tang).
Hibiscus rosa-sinensis L. 'Cooperi hay Hibiscus cooperiHibiscus rosa-sinensis L. 'Hawaiano'Hibiscus sabdariffa hay Abelmoschus cruentus, Hibiscus digitatus, Hibiscus gossypiifolius, Hibiscus sanguineus, Sabdariffa rubra - hoa lạc thần, lạc thần quỳ, mai côi gia, sơn gia, lạc tể quỳ.Hibiscus sabdariffa altissimus hay Hibiscus sabdariffa altissima: dâm bụt sợiHibiscus sabdariffa sabdariffaHibiscus schizopetalus hay Hibiscus rosa-sinensis schizopetalus - liệt biện chu cận, dâm bụt hoa đỏ cánh nhỏHibiscus scottiiHibiscus sinosyriacusHibiscus splendens - dâm bụt ÚcHibiscus syriacus hay Althaea furtex, Ketmia syriaca, Ketmia arborea, Ketmia syrorum, Hibiscus acerifolius, Hibiscus chinensis, Hibiscus floridus, Hibiscus rhombifolius, Hibiscus syriacus chinensis - dâm bụt thân gỗ, mộc cậnHibiscus taiwanensis - phù dung núi, sơn phù dung, dâm bụt Đài LoanHibiscus tiliaceus hay Hibiscus tortuosus, Hibiscus tiliaceus tortuosus - dâm bụt hoa vàng, hoàng cận, dâm bụt Hawaii (Hau)Hibiscus tiliaceus hastatus hay Hibiscus hastatusHibiscus tiliaceus henryanus - dâm bụt Tahiti (bờ biển)Hibiscus tiliaceus typicus - dâm bụt Tahiti (núi)Hibiscus tiliaceus sterilis - dâm bụt Tahiti (vùng đất khô)Hibiscus trionum hay Hibiscus africanus, Hibiscus hispidus - cẩm quỳ Venice, hoa một giờ,Hibiscus yunnanensis - phù dung Vân Nam.Hibiscus waimeae - dâm bụt Hawaii (koki'o ke'oke'o)

Trồng và sử dụng

Một loài Hibiscus, gọi là dâm bụt cần sa (Hibiscus cannabinus), được sử dụng rộng rãi trong sản xuất giấy. Một loài khác, lạc thần (Hibiscus sabdariffa) được dùng làm rau ăn và trà thuốc cũng như mứt (đặc biệt chỉ ở khu vực Caribe). Tại Mexico, nước uống jamaica rất phổ biến và được làm ra từ các đài hoa của cây lạc thần. Tại Ai Cập và Sudan, các cánh hoa của lạc thần được dùng làm một loại trà được ưa thích là karkade, nó có thể uống nóng hay được làm lạnh bằng nước đá.

Các chất chiết ra từ một số loài Hibiscus được cho là có lợi cho sức khỏe, bao gồm điều trị táo bón, chống nôn mửa và nhiễm trùng bàng quang cũng như điều trị huyết áp cao. Các nghiên cứu đưa ra các kết quả này vẫn đang gây tranh cãi. Một loài Hibiscus (không chỉ rõ tên khoa học) được dùng làm trà thuốc, thông thường cùng với quả của một số loài thuộc chi Rosa như tầm xuân (Rosa canina).

Vỏ cây của các loài Hibiscus chứa nhiều sợi rất dai. Chúng có thể thu được bằng cách ngâm vỏ đã lột khỏi thân cây trong nước biển một thời gian sao cho các chất hữu cơ dễ phân hủy bay hết. Tại Polynesia các sợi này (tiếng địa phương gọi là fau, pūrau) được dùng làm váy. Thành phố Phù Dung là tên gọi khác của Thành Đô ở Trung Quốc. Một số loài và giống Hibiscus'' như 'Texas Star' có bề ngoài tương tự như cây cần sa khi nhìn thoáng qua. Điều này khiến cảnh sát hay kiểm tra nhầm.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

 American Hibiscus Society (AHS)
 Australian Hibiscus Society
 International Hibiscus Society
 Foundation for Revitalisation of Local Health Traditions

Chú thích

Hoa
Cây thuốc


title: (79827) 1998 WU3

text:
{{DISPLAYTITLE:(79827) 1998 WU3}}

(79827) 1998 WU3 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Seiji Ueda và Hiroshi Kaneda ở Kushiro, Hokkaidō, Nhật Bản, ngày 18 tháng 11 năm 1998.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 79001–80000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1998
Được phát hiện bởi Hiroshi Kaneda
Được phát hiện bởi Seiji Ueda
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Đại thủ ấn

text:
Đại thủ ấn (zh. 大手印, sa. mahāmudrā, bo. chag-je chen-po ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་) là một trong những giáo pháp tối thượng của Kim cương thừa (sa. vajrayāna), được truyền dạy trong tông phái Ca-nhĩ-cư (bo. kagyupa བཀའ་བརྒྱུད་པ་). của Tây Tạng. Trong tiếng Tây Tạng, Đại thủ ấn được hiểu là tâm ấn của sự chứng ngộ được tính Không (sa. śūnyatā), của việc giải thoát khỏi Luân hồi (sa. saṃsāra) và sự thông hiểu rằng, hai mặt đó không hề rời nhau.

Giáo pháp này xem Bản Sơ Phật Phổ Hiền (sa. samantabhadra)—hiện thân của Pháp thân (sa. dharmakāya, xem Tam thân)—là người đã truyền Đại thủ ấn cho vị Đại thành tựu (sa. mahāsiddha) Đế-la-ba (sa. tilopa). Đế-la-ba tiếp tục truyền cho Na-lạc-ba. Mã-nhĩ-ba (bo. marpa) được chân truyền giáo pháp này và mang về Tây Tạng chỉ dạy cho Mật-lặc Nhật-ba (bo. milarepa མི་ལ་རས་པ་). Phép tu Đại thủ ấn bắt đầu bằng tu Chỉ (sa. śamatha) và lấy đó làm căn bản để biến chuyển mọi kinh nghiệm thành sự trực ngộ tính Không. Có người xem Đại thủ ấn như "Thiền" Tây Tạng. Ngoài phép tu thông thường, người ta còn lưu truyền phép tu "đặc biệt" của Na-lạc-ba với tên Na-lạc lục pháp (Sáu giáo pháp của Na-lạc-ba, bo. nāro chödrug ནཱ་རོ་ཆོས་དྲུག་).
Truyền thống Tây Tạng xem xét phép Đại thủ ấn dưới ba khía cạnh: kiến (sa. darśana), tu (sa. bhāvanā) và hành (sa. caryā).
 Kiến được định nghĩa là tri kiến nhận ra rằng thể tính đích thật của tâm là sự thống nhất giữa tính Không và Tịnh quang, là ánh sáng rực rỡ thanh tịnh. Mỗi hiện tượng đều mang dấu ấn đặc biệt này.
 Mục đích quan trọng nhất của tu tập thiền định là trực nhận thể tính của tâm thức, một sự trực nhận rất tự nhiên không cần sự cố gắng nào. Có hai cách để chuẩn bị phép thiền đó: a) bốn phép tu quán chiếu sự quý báu khi có được thân người, luật vô thường, Nghiệp báo và tính bất toàn của luân hồi; b) bốn phép tu đặc biệt gồm những Thành tựu pháp (sa. sādhana) với những phương pháp thanh lọc Thân, khẩu, ý.
 Hành là hành động, ứng dụng sau khi đã kinh nghiệm trực tiếp Đại thủ ấn, dẫn đến một tâm thức tự tại, siêu việt các quy ước thông thường, dẫn đến các tác phong kì lạ của các bậc "Cuồng thánh."
Cát-mã-ba Nhưỡng-huýnh Đa-kiệt (zh. 攘迥多杰, bo. rangjung dorje རང་བྱུང་རྡོ་རྗེ་, 1284-1339) viết như sau về Đại thủ ấn:

Tham khảo

 Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
 Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.

Mật tông
Phật giáo Tây Tạng
Triết lý Phật giáo
Nghi thức Phật giáo


title: Galeandra stangeana

text:
Galeandra stangeana là một loài phong lan.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

stangeana
Thực vật được mô tả năm 1856


title: Mã Morse

text:
Mã Morse hay mã Moóc-xơ  là một phương pháp được sử dụng trong viễn thông để mã hóa văn bản ký tự như trình tự chuẩn của hai khoảng thời gian tín hiệu khác nhau, được gọi là dấu chấm và dấu gạch ngang hoặc dots và dash.  Mã Morse được đặt theo tên của Samuel Morse, nhà phát minh của điện báo.

Mã Morse quốc tế mã hóa 26 chữ cái tiếng Anh từ A đến Z, một số chữ cái không phải tiếng Anh, chữ số Ả Rập và một tập hợp nhỏ các dấu câu và tín hiệu thủ tục. Không có sự phân biệt giữa chữ in hoa và chữ thường. Mỗi biểu tượng mã Morse được hình thành bởi một chuỗi các dấu chấm và dấu gạch ngang. Thời lượng chấm là đơn vị đo thời gian cơ bản trong truyền mã Morse. Thời lượng của dấu gạch ngang gấp ba lần thời lượng của dấu chấm. Mỗi dấu chấm hoặc dấu gạch ngang trong một ký tự được theo sau bởi khoảng thời gian vắng mặt tín hiệu, được gọi là khoảng trắng, bằng với thời lượng dấu chấm. Các chữ cái của một từ được phân tách bằng khoảng trắng có thời lượng bằng ba dấu chấm và các từ được phân tách bằng khoảng trắng bằng bảy dấu chấm. Để tăng hiệu quả mã hóa, mã Morse được thiết kế sao cho độ dài của mỗi ký hiệu xấp xỉ với tần suất xuất hiện của ký tự mà nó thể hiện trong văn bản của ngôn ngữ tiếng Anh. Do đó, chữ cái phổ biến nhất trong tiếng Anh, chữ "E", có mã ngắn nhất: một dấu chấm đơn. Do các phần tử mã Morse được chỉ định theo tỷ lệ thay vì thời lượng cụ thể, mã thường được truyền với tốc độ cao nhất mà người nhận có khả năng giải mã. Tốc độ truyền mã Morse (tốc độ) được chỉ định theo nhóm mỗi phút, thường được gọi là từ mỗi phút.

Mã Morse thường được truyền bằng cách bật tắt khóa của một phương tiện mang thông tin như dòng điện, sóng vô tuyến, ánh sáng nhìn thấy hoặc sóng âm thanh. Dòng hoặc sóng có mặt trong khoảng thời gian của dấu chấm hoặc dấu gạch ngang và vắng mặt trong khoảng thời gian giữa dấu chấm và dấu gạch ngang.

Mã Morse có thể được ghi nhớ và mã Morse báo hiệu ở dạng có thể cảm nhận được bằng các giác quan của con người, như sóng âm thanh hoặc ánh sáng khả kiến, có thể được đọc trực tiếp với những người được đào tạo kỹ năng này.

Bởi vì nhiều ngôn ngữ tự nhiên không phải tiếng Anh sử dụng ngoài 26 chữ cái La Mã, bảng chữ cái Morse đã được phát triển cho các ngôn ngữ đó.

Trong trường hợp khẩn cấp, mã Morse có thể được tạo bằng các phương pháp ngẫu hứng như bật và tắt đèn, chạm vào vật thể hoặc bấm còi hoặc còi, làm cho nó trở thành một trong những phương thức viễn thông đơn giản và linh hoạt nhất. Tín hiệu báo nguy phổ biến nhất là SOS - ba dấu chấm, ba dấu gạch ngang và ba dấu chấm - được quốc tế công nhận bởi hiệp ước.

Phát triển và lịch sử

Đầu thế kỷ XIX, các nhà thí nghiệm châu Âu đã tiến bộ với các hệ thống tín hiệu điện, sử dụng nhiều kỹ thuật bao gồm tĩnh điện và điện từ các pin Volta tạo ra các thay đổi điện hóa và điện từ. Nhiều thiết kế thử nghiệm khéo léo này là tiền thân của các ứng dụng điện báo thực tế.

Sau khi phát hiện ra điện từ của Hans Christian Ørsted năm 1820 và phát minh ra nam châm điện của William Sturgeon vào năm 1824, đã có những phát triển về điện báo điện từ ở châu Âu và châu Mỹ. Các xung dòng điện được gửi dọc theo dây dẫn để điều khiển một nam châm điện trong thiết bị nhận. Nhiều hệ thống điện báo sớm nhất đã sử dụng hệ thống kim đơn cho ra một nhạc cụ rất đơn giản và mạnh mẽ. Tuy nhiên, nó rất chậm, vì toán tử nhận phải xen kẽ giữa việc nhìn vào kim và viết tin nhắn. Trong mã Morse, độ lệch của kim ở bên trái tương ứng với một dấu chấm và độ lệch về bên phải của dấu gạch ngang. Bằng cách làm cho hai lần nhấp chuột âm thanh khác nhau với một ngà voi và một cửa kim loại, thiết bị kim đơn đã trở thành một công cụ âm thanh, dẫn lần lượt vào tấm đúp Sounder System.

Nghệ sĩ người Mỹ Samuel FB Morse, nhà vật lý người Mỹ Joseph Henry và Alfred Vail đã phát triển một hệ thống điện báo điện tử. Nó cần một phương pháp để truyền ngôn ngữ tự nhiên chỉ bằng các xung điện và khoảng lặng giữa chúng. Khoảng năm 1837, Morse, do đó, đã phát triển tiền thân sớm cho mã Morse quốc tế hiện đại. William Cooke và Charles Wheatstone ở Anh đã phát triển một máy điện báo sử dụng nam châm điện trong các máy thu của nó. Họ đã nhận được bằng sáng chế tiếng Anh vào tháng 6 năm 1837 và trình diễn nó trên Đường sắt Luân Đôn và Birmingham, biến nó thành điện báo thương mại đầu tiên. Carl Friedrich Gauss và Wilhelm Eduard Weber (1833) cũng như Carl August von Steinheil (1837) đã sử dụng các mã với độ dài từ khác nhau cho điện báo của họ. Năm 1841, Cooke và Wheatstone đã chế tạo một máy điện báo in các chữ cái từ một bánh xe chữ bị búa đập.

Hệ thống Morse cho điện báo, lần đầu tiên được sử dụng vào khoảng năm 1844, được thiết kế để tạo ra các vết lõm trên băng giấy khi nhận được dòng điện. Máy thu điện tín ban đầu của Morse đã sử dụng đồng hồ cơ để di chuyển một cuộn băng giấy. Khi nhận được một dòng điện, một nam châm điện có một phần ứng đẩy bút lên băng giấy đang di chuyển, tạo ra một vết lõm trên băng giấy. Khi dòng điện bị gián đoạn, một lò xo rút lại bút và phần băng di chuyển đó vẫn không được đánh dấu. Mã Morse được phát triển để các nhà khai thác có thể dịch các vết lõm được đánh dấu trên băng giấy thành tin nhắn văn bản. Trong mã đầu tiên của mình, Morse đã lên kế hoạch chỉ truyền các chữ số và sử dụng một cuốn sách mã để tra cứu từng từ theo số đã được gửi. Tuy nhiên, mã đã sớm được Alfred Vail mở rộng vào năm 1840 để bao gồm các chữ cái và ký tự đặc biệt để nó có thể được sử dụng phổ biến hơn. Vail ước tính tần suất sử dụng các chữ cái trong tiếng Anh bằng cách đếm số ký tự mà anh ta tìm thấy trong các bài báo của một tờ báo địa phương ở Morristown, New Jersey. Các dấu ngắn hơn được gọi là "dấu chấm" và dấu dài hơn là "dấu gạch ngang" và các chữ cái được sử dụng phổ biến nhất được gán bằng các chuỗi tổ hợp ngắn hơn của dấu chấm và dấu gạch ngang. Mã này, lần đầu tiên được sử dụng vào năm 1844, được gọi là mã điện thoại cố định Morse hoặc mã Morse của Mỹ.

Trong các máy điện báo Morse ban đầu, phần ứng của máy thu phát ra tiếng ồn khi nó di chuyển vào và ra khỏi vị trí để đánh dấu băng giấy. Các nhà khai thác điện báo sớm biết rằng họ có thể dịch các tiếng click trực tiếp thành các dấu chấm và dấu gạch ngang, và viết chúng xuống bằng tay, do đó làm cho băng giấy trở nên không cần thiết. Khi mã Morse được điều chỉnh phù hợp với liên lạc vô tuyến, các dấu chấm và dấu gạch ngang được gửi dưới dạng xung âm ngắn và dài. Sau đó người ta đã phát hiện ra rằng mọi người trở nên thành thạo hơn khi nhận được mã Morse khi nó được dạy như một ngôn ngữ được nghe, thay vì đọc một trang giấy.

Để phản ánh âm thanh của máy thu mã Morse, các nhà khai thác bắt đầu phát âm một dấu chấm là "dit" và dấu gạch ngang là "dah". Các dấu chấm không phải là yếu tố cuối cùng của một chữ cái được gọi là "di". Ví dụ, chữ "c" sau đó được phát âm là "dah-di-dah-dit". Mã Morse đôi khi được gọi là "iddy-umpty" và một dấu gạch ngang là "gumpty", dẫn đến từ " umpteen ".

Mã Morse, như được sử dụng trên phạm vi quốc tế ngày nay, được lấy từ một đề xuất rất tinh tế của Friedrich Clemens Gerke vào năm 1848, được gọi là "bảng chữ cái Hamburg". Gerke đã thay đổi nhiều loại ký tự mã hóa, trong quá trình xử lý các dấu gạch ngang có độ dài khác nhau và các không gian liên yếu tố khác nhau của American Morse, chỉ để lại hai yếu tố mã hóa, dấu chấm và dấu gạch ngang. Mã cho nguyên âm  umlauted của tiếng Đức và "ch" đã được đưa ra. Mã của Gerke đã được thông qua bởi Đức-Österreichischer Telegraphenverein (Hiệp hội điện báo Đức-Áo) vào năm 1851. Điều này cuối cùng đã dẫn đến mã Morse quốc tế vào năm 1865. Mã Morse quốc tế đã thông qua hầu hết các loại tiền mã hóa của Gerke. Các mật mã cho "O" và "P" được lấy từ mã của Steinheil. Một loại tiền mã hóa mới đã được thêm cho "J" vì Gerke không phân biệt giữa "I" và "J". Các thay đổi cũng được thực hiện thành "Q", "X", "Y", "Z". Điều này chỉ còn lại bốn điểm mã giống hệt với mã Morse ban đầu, đó là "E", "H", "K" và "N", và hai cái sau đã có dấu gạch ngang kéo dài. Mã ban đầu được so sánh ngày 1838, không phải mã được hiển thị trong bảng được phát triển vào những năm 1840.

Vào những năm 1890, mã Morse bắt đầu được sử dụng rộng rãi để liên lạc vô tuyến trước cả khi có thể truyền giọng nói. Vào cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, hầu hết các giao tiếp quốc tế tốc độ cao đã sử dụng mã Morse trên các đường dây điện báo, cáp dưới biển và các mạch vô tuyến. Trong ngành hàng không, mã Morse trong các hệ thống vô tuyến bắt đầu được sử dụng một cách thường xuyên vào những năm 1920. Mặc dù các máy phát trước đây cồng kềnh và hệ thống truyền tia lửa rất khó sử dụng, nhưng đã có một số nỗ lực trước đó. Năm 1910, Hải quân Hoa Kỳ đã thử nghiệm gửi Morse từ một chiếc máy bay. Cùng năm đó, một đài phát thanh trên khinh khí cầu Mỹ đã là công cụ phối hợp giải cứu phi hành đoàn của nó. Khí cầu Zeppelin được trang bị radio đã được sử dụng để ném bom và trinh sát hải quân trong Thế chiến I, và các công cụ tìm hướng vô tuyến mặt đất được sử dụng để điều hướng trên khinh khí cầu. Khí cầu đồng minh và máy bay quân sự cũng đã sử dụng một số máy vô tuyến điện. Tuy nhiên, có rất ít đài phát thanh hàng không được sử dụng chung trong Thế chiến I, và trong những năm 1920, không có hệ thống vô tuyến nào được sử dụng bởi các chuyến bay quan trọng như của Charles Lindbergh từ New York đến Paris năm 1927. Khi anh ấy và Linh hồn của St. Louis lên khỏi mặt đất, Lindbergh thực sự đơn độc và bất đồng. Mặt khác, khi chuyến bay máy bay đầu tiên được thực hiện từ California đến Úc vào năm 1928 trên South Cross, một trong bốn phi hành đoàn của nó là người điều khiển vô tuyến của nó đã liên lạc với các trạm mặt đất qua điện báo vô tuyến.

Bắt đầu từ những năm 1930, cả phi công dân sự và quân sự đều được yêu cầu có thể sử dụng mã Morse, cả hai để sử dụng với các hệ thống liên lạc sớm và để xác định các đèn hiệu điều hướng truyền các số nhận dạng hai hoặc ba chữ cái liên tục trong mã Morse. Biểu đồ hàng không cho thấy định danh của từng viện trợ điều hướng bên cạnh vị trí của nó trên bản đồ.

Điện báo vô tuyến sử dụng mã Morse là rất quan trọng trong Thế chiến II, đặc biệt là trong việc mang thông điệp giữa các tàu chiến và các căn cứ hải quân của những kẻ hiếu chiến. Giao tiếp giữa tàu với tàu tầm xa là bằng điện báo vô tuyến, sử dụng tin nhắn được mã hóa bởi vì hệ thống vô tuyến thoại trên tàu sau đó khá hạn chế cả về phạm vi và an ninh của chúng. Điện báo vô tuyến cũng được sử dụng rộng rãi bởi các máy bay chiến đấu, đặc biệt là các máy bay tuần tra tầm xa được các hải quân đó phái đi để trinh sát cho tàu chiến, tàu chở hàng và tàu quân sự của đối phương.

Ngoài ra, các đội quân di chuyển nhanh trong lĩnh vực này không thể chiến đấu hiệu quả nếu không có điện báo vô tuyến vì chúng di chuyển nhanh hơn điện báo và đường dây điện thoại có thể được dựng lên. Điều này được thấy đặc biệt là trong các cuộc tấn công blitzkrieg của Wehrmacht của Đức Quốc xã ở Ba Lan, Bỉ, Pháp (năm 1940), Liên Xô và ở Bắc Phi; bởi Quân đội Anh ở Bắc Phi, Ý và Hà Lan; và bởi Quân đội Hoa Kỳ tại Pháp và Bỉ (năm 1944), và ở miền nam nước Đức năm 1945.

Mã Morse đã được sử dụng như một tiêu chuẩn quốc tế cho sự cố hàng hải cho đến năm 1999 khi nó được thay thế bởi Hệ thống An toàn và Nguy hiểm Hàng hải Toàn cầu. Khi Hải quân Pháp ngừng sử dụng mã Morse vào ngày 31 tháng 1 năm 1997, thông điệp cuối cùng được truyền đi là "Gọi tất cả. Đây là tiếng khóc cuối cùng của chúng tôi trước sự im lặng vĩnh cửu."  Tại Hoa Kỳ chính thức thương mại truyền mã Morse là vào ngày 12 Tháng 7 năm 1999, ký tắt với 1844 thông báo ban đầu của Samuel Morse, "What hath God wrought", và PROSIGN "SK" ("kết thúc liên lạc").

Dùng trong tiếng Việt
Để dùng cho tiếng Việt, các chữ cái đặc biệt và dấu được mã hoá theo quy tắc:
 Â = AA
 Ă = AW
 Ô = OO
 Ê = EE
 Đ = DD
 ƯƠ= UOW
 Ư = UW
 Ơ = OW

 Sắc = S
 Huyền = F
 Hỏi = R
 Ngã = X
 Nặng = J

Truyền bá thông tin ủng hộ cuộc biểu tình Hồng Kông
Theo BBC, bài hát Telegraph 1344 7609 2575 trong trò chơi điện tử âm nhạc Cytus 2 (hay Cytus II) có chứa 1 đoạn mã Morse, có nghĩa: Liberate Hong Kong, the revolution of our times (tạm dịch: Giải phóng Hong Kong, cuộc cách mạng của thời đại chúng ta)

Tác giả của bài hát sau đó đã xin từ chức ở Rayark Games, và tựa game đã bị gỡ khỏi Google Play và App Store Trung Quốc

Đoạn mã xuất hiện ở khoảng thời gian 1:10 đến 1:18 của bài hát dưới dạng âm thanh:.-.. .. -... . .-. .- - . / .... --- -. --. / -.- --- -. --. --..-- / - .... . / .-. . ...- --- .-.. ..- - .. --- -. / --- ..-. / --- ..- .-. / - .. -- . ...

Tham khảo

Liên kết ngoài

Mã Morse
Mã hóa
Phát minh của Hoa Kỳ


title: Allanblackia stuhlmannii

text:
Allanblackia stuhlmannii là một loài thực vật có hoa thuộc họ Clusiaceae.
Loài này chỉ có ở Tanzania.

Chú thích

Tham khảo

 Lovett, J. & Clarke, G.P. 1998. Allanblackia stuhlmannii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

s
Thực vật Tanzania
Thực vật dễ tổn thương


title: IAI Kfir

text:
Israel Aircraft Industries Kfir (Hebrew: כפיר, "Lion Cub - Sư tử con") là một máy bay tiêm kích đa vai trò, bay trong mọi thời tiết được Israel chế tạo. Nó được phát triển dựa vào những cải tiến trên khung máy bay Dassault Mirage 5, với hệ thống điện tử hàng không của Israel và phiên bản động cơ phản lực turbin General Electric J79 do Israel chế tạo.

Phát triển

Bối cảnh

Dự án tạo ra Kfir có thể là một yêu cầu của Israel để làm Dassault Mirage IIIC phù hợp với những yêu cầu đặc biệt của Không quân Israel (IAF).

Mirage IIICJ là máy bay cánh tam giác, bay trong mọi thời tiết, và là máy bay phản lực siêu âm đầu tiên được Israel mua được, và là một phần cấu thành xương sống của IAF trong thập kỷ 1960, cho đến khi A-4 Skyhawk xuất hiện và quan trọng nhất là F-4 Phantom II, vào cuối thập kỷ 1960. Trong khi Mirage IIICJ tỏ ra vô cùng hiệu quả trong vai trò chiếm ưu thế trên không, nó có tầm hoạt động tương đối ngắn khi sử dụng như một máy bay tấn công mặt đất do có một số giới hạn.

Như vậy trong giữa thập niên 1960, theo yêu cầu của Israel, hãng Dassault Aviation bắt đầu phát triển Mirage 5, một phiên bản tấn công mặt đất chỉ bay trong thời tiết tốt của Mirage III. Theo sau những đề nghị của Israel, hệ thống điện tử hàng không tiên tiến đặt ở sau buồng lái bị loại bỏ, cho phép máy bay tăng khả năng mang nhiên liệu trong khi giá thành bảo dưỡng được giảm bớt.

Năm 1968, Dassault đã hoàn thành sản xuất 50 chiếc Mirage 5J cho Israel, nhưng một lệnh cấm vận vũ khí do Chính phủ Pháp áp đặt lên Israel vào năm 1967 đã ngăn cản Dassault thực hiện việc chuyển giao các máy bay. Người Israel đã trả lời bằng việc sản xuất không giấy phép một loạt máy bay sao chép của Mirage 5 mang tên là Nesher (Eagle - Đại bàng), với những đặc điểm kỹ thuật về khung máy bay và động cơ đều do cơ quan tình báo của Israel thu được.

Phát triển

Những phát triển của loại máy bay này có được khiến nhiều người nghi ngờ đây là những kết quả do hoạt động bí mật của các cơ quan trong Mossad. Mossad có thể đã có được bản kế hoạch về máy bay Mirage III của Pháp, chúng được sử dụng trực tiếp trong quá trình thiết kế máy bay Kfir. Những người thiết kế tại IAI bắt đầu công việc trong dự án để cải tiến Mirage III, trước hết bằng việc tìm kiếm một động cơ thay thế.

Hai động cơ được lựa chọn ban đầu cho thử nghiệm là General Electric J79 (động cơ phản lực turbin) và Rolls-Royce Spey (động cơ phản lực cánh quạt đẩy). Cuối cùng, J79 đã được lựa chọn, vì nó cũng được sử dụng trên McDonnell Douglas F-4 Phantom II, do đó Israel dễ dàng mua được loại động cơ này từ Hoa Kỳ, và người Israel mua được loại động cơ này vào năm 1969, cùng với một giấy phép sản xuất J79. J79 rõ ràng mạnh hơn động cơ Atar 09, nó cung cấp lực đẩy kho là 49 kN (11.000 lbf) và lực đẩy khi đốt nhiên liệu phụ trội là 83.4 kN (18.750 lbf).

Để điều chỉnh động cơ mới vào khung của Mirage III, và phải đáp ứng được yêu cầu làm mát của J79, phần thân máy bay phía sau đã bị rút ngắn và được mở rộng ra, nhưng cửa hút khí được mở rộng, và một lối vào khí lớn được đặt ở đáy của bộ phận thăng bằng thẳng đứng, và do đó sẽ cung cấp thêm không khí để làm mát cho động cơ khi đốt nhiên liệu phụ trội. Động cơ được bọc trong một tấm chắn chịu nhiệt bằng titan.

Một chiếc Mirage IIIBJ hai chỗ lắp động cơ GE J79 đã thực hiện chuyến bay đầu tiên vào tháng 9-1970, và nhanh chóng sau đó là một chiếc Nesher được lắp thiết bị mới bay vào tháng 9 năm 1971.

Một nguyên mẫu cải tiến của máy bay có tên gọi Ra'am ("Thunder"), đã bay thử lần đầu vào tháng 6-1973. Nó có một buồng lái được sửa lại nên có tầm nhìn bao quát hơn và rộng hơn, một bộ càng hạ cánh khỏe hơn, và một số lượng đáng kể hệ thống điện tử hàng không do Israel chế tạo. Những thùng nhiên liệu nhỏ được sắp xếp lại, do đó tăng thêm khả năng mang nhiên liệu là 713 gallon.

Có những báo cáo không được xác nhận về một số chiếc Mirage IIIC đầu tiên được trang bị động cơ J779 và mang tên Barak ("Lightning"), đã tham gia vào Chiến tranh Yom Kippur năm 1973, nhưng những nguồn thông tin đó không được chứng minh.

Lịch sử hoạt động

Kfir bắt đầu hoạt động trong IAF vào năm 1975, đơn vị đầu tiên sử dụng là Phi đội tiêm kích số 1. Những năm sau đó, vài phi đội khác cũng được trang bị với loại máy bay mới. Vai trò của Kfir như một máy bay chiếm ưu thế trên không chính của IAF thực tế đã chết yểu, năm 1976, Mỹ đã chuyển cho Israel những chiếc máy bay chiến đấu F-15 Eagle đầu tiên.

Hồ sơ về tham chiến đầu tiên của Kfir ghi diễn ra vào ngày 9 thsang 11-1977, trong thời gian diễn ra cuộc không kích của Israel vào một trại huấn luyện khủng bố tại Tel Azia, Liban. Chiến thắng trên không duy nhất của Kfir trong thời gian phục vụ IAF xảy ra vào ngày 27 tháng 6-1979, khi một chiếc Kfir C.2 bắn hạ một chiếc MiG-21 của Syria.

Vào thời điểm Israel xâm lược miền nam Liban năm 1982 (Chiến dịch Hòa bình cho Galilee), IAF đã sử dụng những chiếc F-15 và F-16 cho vai trò chiếm ưu thế trên không, do đó Kfir đã phải chuyển sang nhiệm vụ tấn công không hộ tống. Sau đó, mọi chiếc IAF C.2 bắt đầu được nâng cấp thành phiên bản C.7, phiên bản này có hiệu suất tăng cường như một máy bay tiêm kích-ném bom, báo hiệu vai trò mới mà Kfir sẽ thực hiện trong các mệnh lệnh chiến đấu của IAF.

Trong đầu thập kỷ 1990, những chiếc Kfir cuối cùng đã rút khỏi biên chế hoạt động trong IAF, sau gần hai mươi năm hoạt động liên tục.

Kfir hoạt động tại các quốc gia khác

Từ khi động cơ turbin J79 cũng như nhiều công nghệ bên trong Kfir được sản xuất tại Israel dưới các giấy phép sản xuất của Mỹ, mọi hợp đồng mua bán của Kfir đều phải tùy thuộc vào sự phê chuẩn của Bộ ngoại giao Mỹ, một thực tế khiến các hợp đồng của Kfir bị giới hạn tới các quốc gia.

Kể từ năm 2006, IAI Kfir đã được xuất khẩu tới Colombia, Ecuador, và Sri Lanka.

Hoa Kỳ
25 chiếc Kfir-C1 cải tiến đã được Hải quân Hoa Kỳ và Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ thuê từ năm 1985 đến năm 1989, để đóng vai máy bay đối phương trong huấn luyện không chiến (DACT). Loại máy bay này được gọi tên F-21A Lion theo cách gọi của Mỹ, nó có cánh mũi nhỏ hơn và một đường ván vuông góc nhỏ trên các cạnh của phần mũi, điều này giúp máy bay cải thiện tính linh hoạt của máy bay, cũng như lái bằng tay ở tốc độ thấp.

12 chiếc F-21 được hải quân thuê, chúng được biên chế vào phi đội VF-43, có căn cứ tại căn cứ không quân hải quân Oceana. Năm 1988 chúng được trả lại và thay thế bởi những chiếc F-16N. 13 chiếc cho Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ thuê được biên chế trong phi đội VMFT-401 tại Trạm không quân thủy quân lục chiến Yuma. Ngoài màu xanh-xam được sơn trên máy bay, thủy quân lục chiến Mỹ còn có một số chiếc F-21 được sơn màu của Israel và màu cát sa mạc "flogger". Những máy bay này được thay thế bởi những chiếc F-5E khi chúng được trả lại vào năm 1989.

Colombia

Năm 1989, khi hiệp định thương mại giữa Colombia và Israel được ký kết, chính phủ Colombia đã mua một lô gồm 12 chiếc IAF Kfir C.2 cũ và 1 chiếc TC.2, chúng được chuyển giao cho Không quân Colombia (FAC) vào năm 1989-1990. Sau đó, mọi chiếc C.2 đã được nâng cấp thành phiên bản C.7. Những chiếc Kfir FAC đã được sử dụng rộng rãi trong các nhiệm vụ tấn công mặt đất trong các chiến dịch chống quân du kích ở Colombia. Kfir được trang bị với những tên lửa Python 3 hồng ngoại. Kể từ năm 2004, 2 chiếc đã mất trong các tai nạn.

Vào tháng 2-2008, Colombia đã ký một thỏa thuận với chính phủ Israel để mua thêm 24 chiếc IAF Kfir cũ khác. Những máy bay này có lẽ sẽ được nâng cấp bởi Israel Aerospace Industries thành tiêu chuẩn C.10.

Ecuador

Vào năm 1981, Ecuador và Israel đã ký một hợp đồng bán 10 chiếc IAF Kfir C.2 và 2 chiếc TC.2 cũ được tân trang lại, chúng được chuyển cho Không quân Ecuador (FAE) vào năm 1982-1983. Những chiếc Kfir được biên chế trong Phi đội 2113 (Lions - Những con sư tử) thuộc Không đoàn tiêm kích 21 của FAE, đặt căn cứ tại căn cứ không quân Taura, trên những vùng đất thấp về phía tây Ecuador.

Những chiếc Kfir thuộc FAE đã tham gia hoạt động trong thời gian Chiến tranh Cenepa 1995 giữa Ecuador và Peru. Dựa vào phi đội những chiếc A-37B dưới tốc độ âm thanh cho các nhiện vụ tấn công mặt đất ở độ cao thấp vào các vị trí của Peru, không quân Ecuador đã giữ những chiếc Mirage F.1 và Kfir C.2 của mình để sử dụng trong các nhiệm vụ hộ tống và đánh chặn. Vào 10 tháng 2-1995, một chiếc Kfir C.2 đã bắn hạ một chiếc Cessna A-37B của Không quân Peru bằng tên lửa không đối không Shafrir 2.

Năm 1996, khi tình trạng căng thẳng xảy ra giữa Ecuador và Peru, người Ecuador đã mua tiếp 4 chiếc Kfir khác (3 chiếc C.2 và 1 chiếc TC.2) sau khi nhận được sự chấp thuận từ Bộ ngoại giao Hoa Kỳ.

Năm 1998, với việc những chiếc tiêm kích-ném bom SEPECAT Jaguar đã già trong các phi đội, chúng đã được rút khỏi các nhiệm vụ tích cực, Ecuador bắt đầu đàm phán với Israel để mua một lô 8 chiếc Kfir. Lo sợ một sự leo thang chạy đua vũ trang tại Nam Mỹ - Peru mới đây đã trang bị 18 chiếc Mikoyan MiG-29 và 18 chiếc Sukhoi Su-25 từ Belarus. Để đối phó với động thái này của Peru, Ecuador và Israel đã ký hợp đồng vào năm 1999 với 2 chiếc Kfir C.10 và chuyển đổi một số chiếc C.2 của FAE thành tiêu chuẩn của C.10, được gọi tên là Kfir CE ở Ecuador, nó có hệ thống hiển thị trên mũ và trang bị tên lửa không đối không hồng ngoại Python 3 và Python 4.

Năm 2005, Ecuador đã mất 4 chiếc Kfir, bao gồm 1 chiếc TC.1, kể từ khi chúng đi vào hoạt động năm 1982.

Sri Lanka
Không quân Sri Lanka (SLAF) có 6 chiếc Kfir C.2 và một chiếc TC.2 từ Israel vào năm 1995-1996. 9 chiếc khác đã được thêm vào bản kiểm kê máy bay năm 2005, bao gồm 4 chiếc C.2 và 4 chiếc C.7 mua năm 2000. Hiện nay SLAF sử dụng hai chiếc TC.2, hai chiếc C.7 và 8 chiếc C.2. SLAF đã sử dụng rộng rãi những chiếc Kfir để thực hiện nhiệm vụ tấn công các mục tiêu thuộc tổ chức LTTE trong các cuộc xung đột hiện nay tại Sri Lanka.

Các phiên bản

 Kfir-C1: Phiên bản sản xuất cơ bản.
 F-21A Lion: 25 chiếc Kfir-C1 nâng cấp để cho Hải quân và Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ thuê, đóng vai trò máy bay đối phương và có tên gọi F-21A. Những máy bay này được cải tiến và bao gồm cánh mũi ở phần cửa hút khí. Những cánh mũi này đã tăng khả năng thao diễn rất lớn của máy bay và khả năng điều khiển tốc độ chậm, và cải tiến này đã được áp dụng trên những phiên bản sau này.
 Kfir-C2: C1 cải tiến với cải tiến nổi bật về hình dáng khí động học. Những thay đổi bao gồm "dogtoothed" (kiểu hình chóp) ở gờ trước cánh máy bay, đường ván nhỏ dưới phần mũi và góc xuôi lớn hơn ở cánh mũi.
 Kfir-TC2: Một phiên bản huấn luyện hai chỗ phát triển từ C2. Nó có phần mũi dài hơn và thấp hơn để cải thiện tầm nhìn của phi công.
 Kfir-C7: Phiên bản cải tiến gần như toàn bộ. Hầu như đa số nếu không phải mọi chiếc C2 được cải tiến thành phiên bản này. Nó bao gồm động cơ J79-GEJ1E cải tiến tăng thêm 1.000 lb lực đẩy khi đốt nhiên liệu phụ trội (và do đó tăng trọng lượng cất cánh cực đại thêm 3.395 lb), thêm hai giá treo vũ khí dưới khe hút khí, hệ thống điện tử hàng không tốt hơn với radar Elta EL/M-2021B, buồng lái với hình dạng HOTAS và khả năng tiếp nhiên liệu khi bay.
 Kfir-TC7: Phiên bản huấn luyện hai chỗ phát triển từ C7.
 Kfir-C10: Một phiên bản phát triển đặc biệt cho xuất khẩu. Thay đổi quan trọng là radar Elta EL/M-2032. Những thay đổi khác bao gồm khả năng HMD va hai màn hình hiển thị đa chức năng (MFD) 127*177mm. Phiên bản này cũng còn được gọi là Kfir CE và Kfir 2000.

Các quốc gia sử dụng

 Không quân Israel

 Không quân Colombia

 Không quân Ecuador

 Không quân Sri Lanka

 Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ
 Hải quân Hoa Kỳ

Thông số kỹ thuật (Kfir C.2)

Đặc điểm riêng
Phi đoàn: 1
Chiều dài: 15.65 m (51 ft 4.25 in)
Sải cánh: 8.21 m (26 ft 11.5 in)
Chiều cao: 4.55 m (14 ft 11.5 in)
Diện tích cánh: 34.80 m² (374.60 sq ft)
Trọng lượng rỗng: 7.285 kg (16.060 lb)
Trọng lượng cất cánh: 10.415 kg (22.961 lb)
Trọng lượng cất cánh tối đa: 14.670 kg (32.340 lb)
Động cơ: 1× General Electric J-79-J1E do IAl Bedek chế tạo, 52.89 kN (11.890 lb st) và 83.40 kN (18.750 lb st) khi đốt nhiên liệu phụ trội

Hiệu suất bay
Vận tốc cực đại: 2.440 km/h (1.516 mph)
Tầm bay: 770 km (480 mi)
Trần bay: 17.700 m (58.000 ft)
Vận tốc lên cao: 233.3 m/s (45.930 ft/min)
Lực nâng của cánh: n/a
Lực đẩy/trọng lượng: n/a

Vũ khí
Pháo: 2x pháo DEFA 553 30-mm do Rafael chế tạo, 140 viên/khẩu.
Khối lượng vũ khí tải tối đa: 6085 kg (13.415 lb)
Bom: Mk-82, GBU-13, Griffin LGBs, TAL-1 và TAL-2 CBUs, BLU-107 Durandal, HOBOS.
Tên lửa không dẫn đường
Tên lửa: Shrike chống bức xạ (ARM); Maverick không đối đất (ASM); Sidewinder, Shafrir, và seri-Python không đối không (AAM).

Tham khảo

Thông tin thêm
 Maquinas de Guerra - Enciclopedia de las Armas del Siglo XX. Planeta-De Agostini, Madrid, 1984. (Aerospace Publishing Ltd., London, 1983). ISBN 84-7551-292-5.
 Terry Gander, Christopher Chant, Bob Munro, Collins/Jane's Combat Aircraft. Harper Resource, 1995. ISBN 0-00-470846-6.
 Israel Aircraft Industries Ltd., www.iai.co.il.
 Federation of American Scientists, www.fas.org.
 Milavia, wwww.milavia.net
 Air Combat Information Group, www.acig.org.
 Daniel H. Green, www.danshistory.com.
 Greg Goebel, www.vectorsite.net.
 www.Israeli-Weapons.com.
 www.Aerospaceweb.org
 Mirage. James Follett. Novel describing the clandestine operation by an Israeli civilian to steal the engineering drawings of the Mirage from a Swiss sub-contractor in the late 60's. ISBN 0-7493-0003-5

Liên kết ngoài
 Israel Aircraft Industries F-21A Kfir

Nội dung liên quan

Máy bay có cùng sự phát triển
 Dassault Mirage III
 Dassault Mirage 5/50
 IAI Nesher
 Atlas Cheetah

Máy bay có tính năng tương đương
 Dassault Mirage F1
 Mikoyan-Gurevich MiG-23
 Saab Viggen

Danh sách
 Danh sách máy bay chiến đấu

Máy bay IAI
Máy bay tiêm kích Israel 1970–1979
Máy bay cánh mũi
Máy bay cánh tam giác
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay tiêm kích
Máy bay một động cơ
Máy bay phản lực
Máy bay cánh dưới
Máy bay một động cơ phản lực


title: Bourg-de-Péage

text:
Bourg-de-Péage là một xã thuộc tỉnh Drôme trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã Bourg-de-Péage nằm ở khu vực có độ cao trung bình 135 mét trên mực nước biển.

Kết nghĩa
Bourg-de-Péage kết nghĩa với:
 Schwaz
 Mindelheim
 Verbania
 Sant Feliu de Guíxols
 East Grinstead

Tham khảo

Bourgdepeage


title: 8299 Téaleoni

text:
8299 Téaleoni là một tiểu hành tinh named after actress Téa Leoni; probably in reference to her role in the 1998 film Deep Impact.

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1993


title: Mericella cingulata

text:
Mericella cingulata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cancellariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Mericella


title: Phyllotreta variipennis

text:
Phyllotreta variipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Boieldieu miêu tả khoa học năm 1859.

Chú thích

Tham khảo

Phyllotreta


title: 7152 Euneus

text:
7152 Euneus (1973 SH1) là một Trojan của Sao Mộc được phát hiện ngày 19 tháng 9 năm 1973 bởi Cornelis Johannes van Houten, Ingrid van Houten-Groeneveld và Tom Gehrels ở Đài thiên văn Palomar.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 7152 Euneus

Được phát hiện bởi Cornelis Johannes van Houten
Được phát hiện bởi Ingrid van Houten-Groeneveld
Được phát hiện bởi Tom Gehrels
Thiên thể phát hiện năm 1973


title: Jungsan

text:
Jungsan (Hán Việt: Tắng San) là một huyện của tỉnh Pyongan Nam tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên. Huyện giáp với Pyongwon ở phía bắc, với Onchon ở phía nam, với Taedong ở phía đông, với Kangso ở phía đông nam, và giáp với Hoàng Hải ở phía tây. Năm 2008, dân số toàn huyện là 113.613 người (54.292 nam và 59.321 nữ), trong đó, dân cư đô thị là 23.578 người (20,8%), còn dân cư nông thôn là 90.035 người (79,2%).

Xem thêm
Phân cấp hành chính Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên

Liên kết ngoài
  Bản đồ Pyongan

Tham khảo

Pyongan Nam


title: 689 Zita

text:
689 Zita

689 Zita là một tiểu hành tinh ở vành đai chính. Nó được Johann Palisa phát hiện ngày 12.9.1909 ở Viên, và được đặt theo tên công chúa Zita của Bourbon-Parma, vợ của hoàng đế Charles I của Áo

Tham khảo

Liên kết ngoài
Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris
 Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1909