title: Lâu đài bay của pháp sư Howl (phim)

text:
, hay Lâu đài di động của Howl, là một bộ phim điện ảnh hoạt hình Nhật Bản thuộc thể loại kỳ ảo năm 2004 do Miyazaki Hayao đạo diễn kiêm viết kịch bản, dựa trên tiểu thuyết cùng tên năm 1986 của nữ tác giả người Anh Diana Wynne Jones. Bộ phim do Suzuki Toshio sản xuất, với phần đồ hoạ hoạt hình của Studio Ghibli và do Toho phân phối. Hai diễn viên lồng tiếng chính cho phiên bản tiếng Nhật bao gồm Baisho Chieko và Kimura Takuya, còn các diễn viên lồng tiếng Anh là Jean Simmons, Emily Mortimer và Christian Bale. Lấy bối cảnh một vương quốc hư cấu nơi mà cả phép thuật và công nghệ tiên tiến đầu thế kỷ 20 cùng tồn tại, câu chuyện xoay quanh Sophie, cô thợ làm mũ trẻ luôn bằng lòng với cuộc sống bình lặng của mình. Sau khi bị một mụ phù thủy yểm bùa biến thành bà già, Sophie gặp được pháp sư Howl và cùng anh chống lại nhà vua, người yêu cầu anh tham gia vào cuộc chiến tranh với nước láng giềng.

Tác phẩm mang chủ đề phản chiến do ảnh hưởng từ quan điểm phản đối cuộc xâm lược Iraq của Hoa Kỳ của Miyazaki. Miyazaki khẳng định rằng ông "cực kì phẫn nộ" với cuộc chiến tranh này, do đó vị đạo diễn muốn làm một bộ phim mà ông nghĩ sẽ không được đón nhận ở Mỹ. Phim cũng khai thác chủ đề tuổi già và miêu tả tuổi tác theo chiều hướng tích cực, giúp mang lại sự tự do cho nhân vật chính. Tác phẩm còn chứa đựng các yếu tố nữ quyền và mang thông điệp về giá trị của lòng trắc ẩn. Năm 2013, Miyazaki chia sẻ rằng đây là tác phẩm yêu thích của ông trong số những đứa con tinh thần của mình và giải thích: "Tôi muốn truyền đi thông điệp rằng cuộc đời là đáng sống và tôi nghĩ điều đó chưa từng thay đổi." Bộ phim có khác biệt đáng kể so với cuốn sách, khi nguyên tác nhấn mạnh sự phản bác các chuẩn mực về giai cấp và giới tính, còn bản chuyển thể lại tập trung vào tình yêu và sự thủy chung, cũng như sự tàn phá của chiến tranh.

Lâu đài bay của pháp sư Howl có buổi công chiếu đầu tiên trên thế giới tại Liên hoan phim Venezia vào ngày 5 tháng 9 năm 2004 và ra mắt các rạp chiếu Nhật Bản vào ngày 20 tháng 11 năm 2004. Phim thu về 190 triệu USD tại Nhật Bản và 236 triệu USD trên toàn thế giới, trở thành một trong những phim điện ảnh Nhật Bản có doanh thu cao nhất trong lịch sử. Tác phẩm nhận được sự khen ngợi từ giới phê bình, chủ yếu dành cho mặt hình ảnh và cách Miyazaki thể hiện các ý đồ trong phim. Bộ phim được đề cử trong hạng mục Phim hoạt hình hay nhất tại lễ trao giải Oscar lần thứ 78 và giành được một số giải thưởng khác trong đó có bốn giải Tokyo Anime và một giải Nebula cho Kịch bản xuất sắc nhất.

Nội dung
Sophie là một cô thợ làm mũ trẻ và là chị cả trong gia đình có ba chị em gái. Cô tình cờ gặp chàng pháp sư Howl trên đường đến thăm em gái Lettie. Khi trở về nhà, cô bị Phù thủy Vùng hoang địa yểm bùa biến thành một cụ già chín mươi tuổi. Sophie đành lên đường tìm kiếm cách phá bỏ lời nguyền. Trên đường đi, cô gặp một con bù nhìn biết đi và đặt tên cho nó là "Đầu củ cải". Nó dẫn cô đến lâu đài di động của Howl. Sau khi tự tiện tiến vào lâu đài, Sophie gặp Markl, học trò nhỏ tuổi của Howl, và Calcifer, con quỷ lửa nắm giữ phép thuật và khả năng di chuyển của lâu đài. Calcifer thỏa thuận với Sophie rằng sẽ hoá giải lời nguyền của cô nếu cô có thể phá bỏ mối liên kết giữa cậu và Howl. Khi Howl trở về, Sophie nói với anh rằng cô đã tự thuê mình làm người giúp việc của lâu đài.

Đất nước của Sophie vướng vào một cuộc chiến với vương quốc láng giềng lúc này đang tìm kiếm hoàng tử mất tích của họ. Đức vua triệu tập Howl tham gia vào cuộc chiến, nhưng anh nhờ Sophie giả làm mẹ mình để đến khước từ đề nghị của Đức vua với lý do không đủ dũng khí chiến đấu. Trước khi Sophie đi, Howl đưa cho cô một chiếc nhẫn có phép thuật dẫn lối cô về với Calcifer và đảm bảo an toàn cho cô. Ở cung điện, Sophie gặp Suliman, phù thủy đứng đầu của nhà vua, cũng như Phù thủy Vùng hoang địa, người bị Suliman trừng phạt bằng cách rút hết mọi sức mạnh của mụ và biến mụ về tuổi thật của mình, một bà già vô hại. Suliman cảnh báo Sophie rằng Howl sẽ có số phận tương tự nếu anh không chịu chiến đấu vì nhà vua. Khi Howl đến để giải cứu Sophie, Suliman cố gài bẫy để anh biến thành một con quái vật, nhưng nhờ Sophie mà Howl nhớ lại chính mình và kịp thời tránh được cái chết. Cả hai trốn thoát cùng với Phù thủy Vùng hoang địa và chú chó Heen của Suliman. Cùng lúc, binh lính của mỗi vương quốc xông vào nhà của Jenkins và Pendragon, hai bí danh của Howl ở từng vương quốc. Tuy nhiên, họ chỉ tìm thấy một sân trống và một nhà kho trống vì phép thuật của lâu đài giúp nó có thể di chuyển tới bốn vị trí riêng biệt.

Sophie biết được rằng sinh mạng của Howl bằng cách nào đó có liên hệ mật thiết với Calcifer, cũng như anh đã biến hình thành một sinh vật có hình dạng giống loài chim để can thiệp vào cả hai phe của cuộc chiến, nhưng sau mỗi lần biến đổi anh càng khó có cơ hội để trở lại hình dáng con người. Howl dùng phép thuật liên kết lâu đài với nhà của Sophie và đặt nó ở ngoại ô thị trấn. Vài ngày sau, thị trấn bị máy bay địch ném bom, trong khi đó tay sai của Suliman tấn công ngôi nhà và cửa hàng mũ của Sophie. Howl lại biến hình để bảo vệ mọi người. Sophie đưa mọi người ra khỏi nhà và mang Calcifer ra khỏi lò sưởi, khiến toà lâu đài sụp đổ. Phù thủy Vùng hoang địa nhận ra Calcifer có trái tim của Howl và chộp lấy nó. Để cứu mụ khỏi chết cháy, Sophie dội nước lên người mụ, làm dập tắt Calcifer. Lâu đài đổ nát lại chia làm đôi; Sophie rơi xuống vực sâu và bị tách khỏi nhóm.

Lần theo chiếc nhẫn phép, Sophie lạc vào một khung cảnh trong quá khứ. Cô thấy Howl khi còn trẻ đang bắt một ngôi sao rơi – Calcifer – và trao trái tim mình cho cậu. Trong lúc bị dịch chuyển lại về thực tại, Sophie hét lớn rằng Howl hãy tìm cô trong tương lai. Ở thực tại, cô gặp lại Howl và đoàn tụ với những người khác. Mụ phù thủy nghe lời Sophie và trả cho cô trái tim của Howl. Sophie hồi sinh Howl bằng cách đặt lại trái tim vào trong cơ thể anh, qua đó giải thoát cho Calcifer, nhưng cậu quyết định ở lại. Lời nguyền của Sophie được hoá giải dù mái tóc của cô vẫn bạc trắng. Khi cô đặt một nụ hôn lên má Đầu củ cải, anh biến trở lại hình dạng con người và tiết lộ mình là Justin, hoàng tử mất tích của vương quốc láng giềng. Justin tiết lộ rằng chỉ nụ hôn của người anh thực sự yêu mới có thể phá vỡ lời nguyền của anh. Nhận thấy tình cảm của Sophie dành cho Howl, anh quyết định trở về nhà để chấm dứt chiến tranh, nhưng cũng hứa sẽ trở lại. Nhìn thấy sự việc qua quả cầu pha lê, Suliman cũng quyết định kết thúc chiến tranh. Một thời gian sau, trên bầu trời xám xịt, các máy bay ném bom bay qua một vùng quê xanh tươi đã phục hồi sau chiến tranh nhưng lại trên đà tiến tới một cuộc chiến khác, trong khi đó, Sophie, Howl và mọi người bay theo hướng ngược lại trên một toà lâu đài di động mới.

Diễn viên lồng tiếng

Các chủ đề

Chủ nghĩa hòa bình
Lâu đài bay của pháp sư Howl có chứa nhiều chủ đề phản chiến mạnh mẽ do ảnh hưởng từ sự phản đối của Miyazaki trước cuộc tấn công Iraq năm 2003. Khi nhận giải Oscar cho Sen và Chihiro ở thế giới thần bí (2001), ông chia sẻ rằng mình "cực kì phẫn nộ [với cuộc chiến tranh Iraq]. Vậy nên [ông] cảm thấy có phần do dự khi nhận giải thưởng này." Miyazaki tự nhận là một người theo chủ nghĩa hòa bình. Vào đêm trước khi cuộc Chiến tranh Iraq bùng nổ, Miyazaki quyết định làm một bộ phim mà ông cảm thấy sẽ không được đón nhận tại Hoa Kỳ. Mặc dù tác phẩm vẫn đạt được thành công ở Mỹ, học giả văn học Dani Cavallaro nhận định rằng Miyazaki "tạo nên một bộ phim mà nhìn chung đã gây ra một sự khó chịu nhất định cho các khán giả Mỹ." Trong phim, Quý bà Suliman tỏ ra là một người chỉ vì thích làm tổn thương kẻ khác mà gây ra xung đột và dù bà là người có trí tuệ tinh thông nhưng lại không thể nhận ra tính chất vô nghĩa của cuộc chiến cho tới tận khi bộ phim kết thúc. Điều này cho thấy Miyazaki muốn chỉ ra rằng nguyên nhân dẫn đến những cuộc xung đột trong thế giới thực cũng có phần ngẫu nhiên và chúng được thúc đẩy bởi tham vọng của những kẻ có đầu óc khó đoán. Cavallaro cho rằng cách cuộc chiến được tái hiện trong phim mang lại "một hương vị đắng không thể nhầm lẫn", cũng như sự hiện diện của quân đội và chiến tranh đã được làm nổi bật trong bộ phim. Các nhân tố có liên quan đến quân đội được tô đậm ngay từ những bản phác thảo ý tưởng ban đầu, hay như trong phim, những người lính trong quân phục trở nên nổi bật một cách có chủ đích trên nền một khu thương mại đông đúc, nhộn nhịp.

Lâu đài bay của pháp sư Howl được khắc hoạ là một vũ trụ không có những nhân vật phản diện và anh hùng rõ ràng; thay vào đó, các nhân vật có chiều sâu phức tạp, bên cạnh đó ngay cả những nhân vật ban đầu được miêu tả theo chiều hướng tiêu cực như Howl về sau cũng cho thấy khả năng thay đổi. Dù vậy, Matt Kimmich nhận định rằng thông điệp giản đơn của bộ phim chỉ là "chiến tranh là xấu." Cảnh Sophie đang đứng giữa cánh đồng hoa tuyệt đẹp thì trên bầu trời bỗng xuất hiện một tàu bay quân sự đã "buộc tội đế chế cầm quyền là kẻ hủy diệt nền hòa bình." Sự khắc hoạ này trái ngược hẳn với các tác phẩm khác của Miyazaki như Mononoke Hime (1997), vốn thường chỉ trích xung đột quân sự theo một cách khác biệt hơn. Andrew Osmond cho rằng: "Lập trường phản đối chiến tranh đầy thành thực của Howl được thể hiện như thể phản đối kẻ cầm quyền là lựa chọn duy nhất, khi anh chiến đấu chống lại cả hai phe và trở thành nỗi kinh hoàng tồi tệ nhất cho tất cả bọn họ", dưới hình dạng của một con chim dữ tợn. Howl chấp nhận mạo hiểm chính con người mình khi biến hình thành một con thú, còn Calcifer nói rằng sớm muộn anh sẽ không thể quay trở lại hình dạng con người. Ngược lại, nhân vật Ashitaka trong Mononoke Hime cố gắng chiến đấu với vết thương ma quỷ cho anh sức mạnh phi thường nhưng đồng thời cũng khiến anh đau đớn, ngoài ra anh còn cố gắng thương lượng một nền hòa bình cho hai phe đối địch. Osmond nhận định cả hai bộ phim đều chỉ ra rằng nam tính cũng có các giới hạn như những gì Howl và Ashitaka đã minh chứng.

Khả năng bay lượn và sự phê bình nền văn minh hiện đại
Giống như một số tác phẩm khác của Miyazaki, Lâu đài bay của pháp sư Howl phản ánh niềm đam mê của vị đạo diễn đối với khả năng bay lượn. Điều này thể hiện qua một số tàu bay có thiết kế sáng tạo trong phim, cũng như việc Howl biến hình thành một con chim. Sau này, Miyazaki đã lựa chọn bay lượn làm chủ đề chính trong bộ phim Kaze Tachinu (2013). Vị đạo diễn chia sẻ rằng ngày nhỏ ông thấy rất thích thú với máy bay quân sự, nhưng ông dần trở nên căm ghét chúng do chúng được tạo ra vì mục đích hủy diệt. Do đó, trong Lâu đài bay của pháp sư Howl có cả hình ảnh của một chiếc "tàu bay" vô hại, đẹp đẽ và những máy bay quân sự to lớn, xấu xí, chuyên gieo rắc sự phá huỷ. Cavallaro viết rằng Miyazaki muốn "tái hiện khả năng bay lượn như là một điều đáng ngưỡng mộ và nể phục", nhưng đồng thời ông cũng không "[ngó lơ] cách nó bị lạm dụng bởi các chiến lược gia và nhà cầm quyền vô đạo đức."

Cách nhìn nhận có chút khác biệt về khả năng bay lượn của Miyazaki là một trong những sự phê bình của ông về xã hội và công nghệ hiện đại nói chung. Margaret Talbot viết rằng ngoài đời Miyazaki tỏ ra "cực kì không hài lòng với cuộc sống hiện đại," đặc biệt là trước những tác động của công nghệ và sự xa rời thiên nhiên của con người. Nhiều bộ phim của ông cho thấy thái độ ngạo mạn về trình độ công nghệ chính là gốc rễ của cái ác. Những chiếc tàu chiến trong phim được miêu tả là "có ngoại hình hiện đại đầy bóng bẩy và ra vẻ chính nghĩa," nhưng sau đó lại gây ra sự tàn phá nặng nề. Ngược lại, theo Carl và Garrath Wilson, lâu đài vừa như một vật thể sống vừa không của Howl thể hiện "sự diễn giải theo lối Đạo giáo của Miyazaki rằng muốn phát triển kinh tế và xã hội dựa trên công nghiệp thì cần phải hoà hợp với tự nhiên". Antonio Lioi viết rằng những cảnh tượng đẹp đẽ thường được Miyazaki khắc hoạ trái ngược hẳn so với những cảnh có chứa các biểu tượng của nền văn minh hiện đại, chẳng hạn như khi thế giới mộng mơ của Sophie bị một cỗ máy chiến tranh xen vào. Tạo ra sự tương phản này là một cách để Miyazaki bày tỏ sự phê bình sinh thái của mình về nền văn minh hiện đại, nhưng thay vào đó ông cũng mang đến những khung phim với phong cảnh thiên nhiên tươi đẹp.

Tuổi già và lòng trắc ẩn
Miyazaki cho rằng một khía cạnh hấp dẫn trong Lâu đài bay của pháp sư Howl đó là tuổi già được tái hiện một cách khá tích cực. Bị bùa phép của mụ phù thủy biến thành bà già thậm chí giúp Sophie cảm thấy dễ dàng nói ra suy nghĩ của mình hơn. Theo Miyazaki, không giống như trong Lâu đài bay của pháp sư Howl, các cụ bà ít khi được thống trị màn ảnh, điều khiến ý tưởng trong bộ phim của ông có phần mạo hiểm. Elizabeth Parsons nhận định tác phẩm đã phá bỏ định kiến "tuổi già chỉ toàn mang lại những điểm kém thu hút", khi Sophie già nua do trúng bùa phép nhưng lại có thể giải cứu hai chàng trai tuấn tú (cuối cùng đều đem lòng yêu cô) và vô tình giúp vương quốc của cô kết thúc chiến tranh. Những việc Sophie làm thường là các công việc của người bà, chẳng hạn như đối xử tốt và săn sóc những người xung quanh, hoặc thường xuyên tham gia làm công việc nhà; dù vậy, chúng được miêu tả như là những việc làm mạnh mẽ và lớn lao. Sophie là một trong những nữ chính mạnh mẽ trong các tác phẩm của Miyazaki. Theo Parsons, điều này cũng mang lại yếu tố nữ quyền cho bộ phim. Ngoài ra, dù Sophie tự nhận là người giúp việc để hợp lý hoá sự có mặt của mình trong toà lâu đài, nhưng sau đó những công việc nhà trong phim vẫn được phân chia công bằng, qua đó càng củng cố thêm cho yếu tố nữ quyền của tác phẩm.

Năm 2013, Miyazaki chia sẻ rằng Lâu đài bay của pháp sư Howl là tác phẩm yêu thích của ông trong số những đứa con tinh thần của mình. Ông giải thích: "Tôi muốn truyền đi thông điệp rằng cuộc đời là đáng sống, và tôi nghĩ điều đó chưa từng thay đổi." Trong phim, Sophie đã vượt qua mọi khó khăn khi học cách đặt hạnh phúc của những người mà cô yêu thương lên trên lợi ích của bản thân, một phẩm chất mà Miyazaki gọi là sự tận tâm. Một số nhân vật chính trong các tác phẩm của Miyazaki như Ashitaka và San trong Mononoke Hime hay Sheeta và Pazu trong Laputa: Lâu đài trên không (1986) đã tìm được cách sống sót khi nhận ra bài học tương tự. Cavallaro cho rằng Miyazaki đã giảng giải bài học đạo lý này xuyên suốt bộ phim nhằm diễn tả khả năng động lòng trắc ẩn của con người, chẳng hạn như khi Đầu củ cải che ô cho Sophie lúc trời đổ mưa. Howl từ một nhân vật ích kỷ và chỉ chăm lo cho ngoại hình của mình cũng đã học cách đặt người khác lên trước bản thân. Khi Quý bà Suliman biến Phù thủy Vùng hoang địa trở lại hình dạng thật của mụ là một bà lão già nua, Sophie đã cho mụ phù thủy một chỗ ở và chăm sóc cho mụ dù chính bà ta đã ếm lời nguyền lên cô, qua đó ý niệm về lòng nhân ái càng được thể hiện rõ hơn. Mụ phù thủy sau đó suýt nữa đã giết chết Howl vì hành động ích kỷ của mình, nhưng tới cuối lại góp công cứu toà lâu đài. Parsons viết: "Trên cán cân công bằng của Miyazaki, các cụ bà có thể vừa mạnh mẽ vừa mềm yếu, vừa tích cực mà cũng vừa tiêu cực, biết yêu thương nhưng cũng tỏ ra ích kỷ, bị chỉ trích nhưng cũng được yêu quý; nói tóm lại, họ không dễ để phân loại hay đưa vào khuôn mẫu, đồng thời cũng không thể bị coi là những kẻ gian tà hư cấu dù mang hình dạng của một phù thủy xấu xa." Các nhân vật này cũng được trao nhiều không gian trong phim với tư cách là người chủ động định đoạt số phận của mình, một điều ít thấy trong các bộ phim phương Tây.

Sản xuất

Tháng 9 năm 2001, Studio Ghibli đưa ra thông báo tiến hành sản xuất hai bộ phim. Bộ phim thứ nhất mang tên Loài mèo trả ơn và tác phẩm thứ hai là bản chuyển thể từ tiểu thuyết Lâu đài bay của pháp sư Howl của Diana Wynne Jones. Có nguồn tin cho rằng Miyazaki đã nảy ra ý tưởng thực hiện Lâu đài bay của pháp sư Howl khi đến thăm chợ Giáng sinh Strasbourg. Suzuki Toshio, nhà sản xuất của Lâu đài bay của pháp sư Howl, cho biết Miyazaki đã nảy sinh cảm hứng để thực hiện bộ phim khi đọc cuốn tiểu thuyết của Jones và ông cảm thấy ấn tượng mạnh với hình ảnh một toà lâu đài bay lượn trên đồng quê. Trong khi cuốn tiểu thuyết không giải thích cách toà lâu đài di chuyển thì Miyazaki lại muốn tìm hiểu xem nó có thể chuyển động như thế nào, do đó ông nghĩ ra hình ảnh toà lâu đài di chuyển bằng chân gà. Toà lâu đài di động với hình dạng phức tạp tự biến đổi và tái cấu trúc lại nhiều lần trong suốt bộ phim để phù hợp với tính tình có phần lập dị của Howl, cũng như để thích ứng trong nhiều trường hợp khác nhau. Cấu trúc cơ bản của toà lâu đài gồm hơn 80 phần, trong đó có một cái lưỡi ve vẩy, các tháp canh, bánh răng cưa và chân gà, tất cả đều được tái hiện như là những vật thể kỹ thuật số.

Ban đầu, Hosoda Mamoru từ hãng sản xuất phim hoạt hình Toei Animation được chọn làm đạo diễn cho Lâu đài bay của pháp sư Howl, nhưng ông quyết định rời bỏ dự án sau khi nhiều ý tưởng của mình dành cho bộ phim không nhận được cái gật đầu từ các nhà điều hành của Studio Ghibli. Quá trình sản xuất tác phẩm bị gác lại cho đến khi Miyazaki tiếp quản dự án. Bộ phim được tiếp tục tiến hành sản xuất vào tháng 2 năm 2003, dự kiến hoàn thành vào mùa xuân năm 2004 và phát hành vào mùa hè cùng năm.

Để nghiên cứu các công trình kiến trúc và khung cảnh nhằm dựng bối cảnh cho bộ phim, Miyazaki đã đến thăm hai xã Colmar và Riquewihr thuộc vùng Alsace của Pháp. Miyazaki còn lấy cảm hứng từ các ý tưởng về công nghệ tương lai trong những tác phẩm của Albert Robida. Các nhà bình luận cho rằng hình ảnh trong phim của Miyazaki chịu ảnh hưởng từ niềm yêu thích của ông đối với những bức hoạ theo phong cách "nghệ thuật ảo ảnh" châu Âu thế kỷ 19. Suzuki cho rằng, không giống như nhiều bộ phim phương Tây thường đưa hình ảnh đi "từ cái chung chung [đến] cái cụ thể," Miyazaki sử dụng lối tiếp cận độc đáo của Nhật Bản, đó là bắt đầu với một hình ảnh rất cụ thể và bắt đầu chuyển cảnh từ đó. Tuy nhiên, Lâu đài bay của pháp sư Howl cũng như các bộ phim của Miyazaki đều chú trọng việc sử dụng các hình ảnh chân thực theo cách không giống với những tác phẩm anime khác.

Studio Ghibli sản xuất bộ phim dưới dạng kỹ thuật số, tuy nhiên họ vẽ và tô màu các bối cảnh nền bằng tay trước khi đem số hóa, còn các nhân vật cũng được vẽ tay trước khi được quét để đưa vào máy tính. 1400 bảng vẽ minh hoạ cốt truyện cho bộ phim được hoàn thiện vào ngày 16 tháng 1 năm 2004. Ngày 25 tháng 6, công đoạn tạo khung chuyển tiếp hoàn tất và khâu kiểm duyệt được hoàn thành vào ngày 26 tháng 6. Studio Ghibli sử dụng công nghệ kỹ thuật số để cho chạy nhiều bản sao của các thành phần tĩnh trong một cảnh; quy trình này nhằm tránh sự rời rạc giữa các khung hình tĩnh khác nhau, tuy nhiên cách làm này lại tạo ra cảm giác thiếu chân thực. Do đó, hãng phim chọn cách sửa đổi thủ công các hình ảnh vốn đã được chỉnh sửa kỹ thuật số để mang lại cảm giác của một hình ảnh vẽ tay.

Giống như các bộ phim khác của Studio Ghibli, Lâu đài bay của pháp sư Howl cũng do hãng này đồng sản xuất với các công ty khác, đó là Tokuma Shoten, Nippon Television Network, Dentsu, Buena Vista Home Entertainment, Mitsubishi và Toho.

So sánh giữa phim và tiểu thuyết
Bộ phim có một số điểm khác biệt so với tiểu thuyết, một phần do hai dạng phương tiện truyền thông này có nhiều đòi hỏi khác nhau. Cuốn tiểu thuyết của Jones sở hữu dàn nhân vật đồ sộ cũng như một vài tình tiết truyện quá phức tạp để có thể chuyển thể lên phim ảnh. Do đó, một số nhân vật như cô em út của Sophie là Martha đã được lược bỏ, giống như tình tiết Markl tán tỉnh Sophie (trong tiểu thuyết nhân vật này có tên là Michael và được miêu tả là một chàng thanh niên chứ không phải là một cậu bé). Jones đã có cuộc thảo luận về bộ phim với đại diện của Studio Ghibli nhưng không đóng góp hay tham gia vào việc sản xuất phim. Miyazaki đến Anh vào mùa hè năm 2004 để chiếu riêng cho Jones xem bản chuyển thể điện ảnh đã hoàn thành. Cảm nghĩ của bà được trích lại như sau: "Thật ngoài sức tưởng tượng. Không, tôi đã không có ý kiến đóng góp nào—tôi viết sách chứ không làm phim. Đúng vậy, bộ phim có điểm khác biệt so với cuốn sách—sự thực là nó có thể sẽ rất khác, nhưng nên là như vậy. Đây vẫn sẽ là một bộ phim tuyệt vời."

Lâu đài của Howl trong tiểu thuyết được mô tả là một tòa tháp phù thủy cao lớn, tăm tối và tràn đầy sát khí, khác xa với hình ảnh phức tạp trong phim. Lâu đài trong phim có thể coi là một sự giễu nhại những loại máy móc vốn chạy bằng cả động cơ hơi nước lẫn phép thuật trong tác phẩm. Trong phim, toà lâu đài là một "khối ghép tròn xoay được kết hợp từ ống khói, mái nhà, ống dẫn hơi nước và nhiều bộ phận phụ kỳ lạ khác, tất cả được chống đỡ bởi những chiếc chân chim làm từ máy móc", giống như túp lều của nhân vật Baba Yaga trong truyện truyền thuyết nổi tiếng của người Slav. Lâu đài hao hao giống một vật thể sống và được khắc hoạ như thể có sự sống. Tương tự, Calcifer trong cuốn sách là một nhân vật độc ác, không có vẻ ngoài và tính cách dễ mến giống như trong phim. Cả bộ phim và cuốn tiểu thuyết đều muốn truyền tải rằng các yếu tố kỳ ảo cũng chỉ là những điều hết sức bình thường. Mặc dù các nhân vật được đặt trong một vũ trụ giả tưởng nhưng khán giả vẫn hay thấy họ làm các công việc thường ngày như nấu bữa sáng hay giặt giũ, trái ngược với các hành động lớn lao mang tính anh hùng điển hình trong một vũ trụ giả tưởng. Jones tạo ra một sự chia cắt trong bối cảnh giả tưởng của cuốn tiểu thuyết khi cho các nhân vật du hành đến xứ Wales, một địa điểm thuộc thế giới thực. Trong khi đó, bản chuyển thể điện ảnh tránh sự rẽ nhánh này và duy trì liên tục bối cảnh giả tưởng.

Sự bổ sung lớn nhất của Miyazaki vào cốt truyện đó là nâng tầm ảnh hưởng của cuộc chiến tranh. Trong cuốn sách, chiến tranh chỉ được đề cập một cách gián tiếp khi nhà vua lệnh cho Howl đi tìm người em trai mất tích của ông là Justin, vì ông cần tới tài quân sự của Justin cho cuộc chiến sắp tới. Howl thường xuyên vắng mặt là vì thói trăng hoa của anh, điều khiến Sophie cảm thấy anh là một con người nông cạn và hèn nhát. Tuy nhiên, trong phim, Howl thường vắng nhà để phá vỡ kế hoạch chiến đấu của quân đội cả hai phe, dưới hình dạng một con chim khổng lồ.

Sự thay đổi trong cốt truyện này cũng khiến cho vai trò của một số nhân vật có sự khác nhau giữa tiểu thuyết và phim. Trong cuốn sách, Phù thủy Vùng hoang địa là nhân vật phản diện chính, còn khi lên phim, mụ bị ma thuật của Quý bà Suliman biến thành một bà già hoàn toàn vô hại và gợi lên sự đồng cảm ở cả Sophie lẫn các khán giả. Bộ phim đã biến hai nhân vật trong tiểu thuyết, cô Penstemmon và phù thủy Suliman, thành một nhân vật duy nhất, Quý bà Suliman. Trong phim, dù Suliman gần như chính là kiểu nhân vật phản diện truyền thống nhưng bà được cho là có động cơ không rõ ràng, ngoài ra các nhà phê bình cũng nhận định rằng chiến tranh mới là nhân vật phản diện thực sự. Thói trăng hoa, phóng đãng vốn là một phần quan trọng trong tính cách của Howl được lược bỏ khi lên phim. Trong khi đó, tính cách của Sophie trở nên thông thường hơn; cô ít gắt gỏng và thẳng thắn hơn, đồng thời cũng bày tỏ tình yêu của mình với Howl sớm hơn và trực diện hơn. Tình tiết truyện thể hiện rằng Sophie là một phù thủy quyền năng tự thân không xuất hiện trong phim mặc dù cô vẫn cho thấy khả năng kiểm soát lời nguyền của mình.

Giữa tiểu thuyết và phim cũng có sự khác biệt về chủ đề trọng tâm. Nhà phê bình Antonia Levi viết rằng trải nghiệm xem phim giống như đọc một tác phẩm fan fiction chất lượng cao và dù các nhân vật và bối cảnh vẫn giữ nguyên nhưng câu chuyện lại khác. Mặc dù câu chuyện luôn bắt đầu với Sophie là một "tù nhân" trong chính hoàn cảnh của cô và định kiến xã hội, nhưng những thử thách mà cô phải đối mặt trong tiểu thuyết và trên phim có phần khác biệt. Levi nói: "Jones dùng Sophie, Howl và Calcifer theo lối truyện cổ tích để kể một câu chuyện phản bác lại những kì vọng về giai cấp và giới tính, còn Miyazaki sử dụng cùng những nhân vật đó để kể câu chuyện về lòng thủy chung, tình yêu và chiến tranh."

Nhạc phim

Nhạc phim của Lâu đài bay của pháp sư Howl được sáng tác và chỉ đạo bởi Hisaishi Joe và do dàn nhạc giao hưởng New Japan Philharmonic thể hiện. Tokuma Japan Communications phát hành đĩa CD nhạc phim lần đầu vào ngày 19 tháng 11 năm 2004. Hisaishi còn biên soạn và chỉ đạo cho Howl's Moving Castle: Symphony Suite, một album phát hành vào ngày 21 tháng 1 năm 2004, bao gồm mười bản nhạc được cải biên lại từ nhạc phim gốc. Ông và ca sĩ Kimura Youmi cũng đã sáng tác Howl's Moving Castle CD Maxi-Single, một đĩa đơn CD ra mắt vào ngày 27 tháng 10 năm 2004, bao gồm bài hát chủ đề của bộ phim do Baisho Chieko (diễn viên lồng tiếng Nhật cho Sophie) trình bày, phiên bản karaoke của ca khúc này, cũng như phiên bản piano của bản nhạc nền chính của bộ phim, "The Merry-Go-Round of Life".

Phát hành và đón nhận

Doanh thu phòng vé
Năm 2004, Lâu đài bay của pháp sư Howl có buổi công chiếu đầu tiên trên thế giới tại Liên hoan phim Venezia lần thứ 61 và được phát hành tại Nhật Bản vào ngày 20 tháng 11. Tác phẩm do Toho phân phối tại thị trường nội địa và thu về 14,5 triệu USD chỉ trong tuần đầu công chiếu ở quốc gia này, với tổng doanh thu trong nước là 190 triệu USD. Phim cũng do nhiều công ty khác nhau phân phối trên toàn thế giới và mang về thêm khoảng 45 triệu USD bên ngoài Nhật Bản, nâng tổng doanh thu toàn cầu lên con số 235,1 triệu USD. Lâu đài bay của pháp sư Howl sau đó được lồng tiếng Anh dưới sự giám sát của Pete Docter từ Pixar và do Walt Disney Pictures phân phối tới các rạp chiếu Hoa Kỳ vào ngày 10 tháng 6 năm 2005. Đây là một trong những phim điện ảnh Nhật Bản thành công nhất về mặt thương mại. Không lâu khi phát hành, tác phẩm đã trở thành bộ phim có doanh thu lớn thứ ba tại Nhật Bản, sau Titanic và Sen và Chihiro ở thế giới thần bí.

Các dạng phát hành khác
Với định dạng băng đĩa xem tại nhà, Lâu đài bay của pháp sư Howl đã bán được 2,7 triệu bản ở Nhật Bản và thu về khoảng 17 triệu USD ở Hoa Kỳ. Phim được phát hành tại Mỹ dưới định dạng DVD vào ngày 7 tháng 3 năm 2006 và do Walt Disney Studios Home Entertainment phát hành dưới định dạng đĩa Blu-ray vào ngày 21 tháng 5 năm 2013. GKIDS đã tái phát hành bộ phim dưới hai định dạng trên vào ngày 17 tháng 10 năm 2017.

Đánh giá chuyên môn
Trên hệ thống tổng hợp kết quả đánh giá Rotten Tomatoes, Lâu đài bay của pháp sư Howl có tỷ lệ đánh giá tích cực là 87% dựa trên nhận xét của 181 nhà phê bình, với điểm trung bình là 7,47/10. Phần đánh giá chung của phim trên trang web này có nội dung: "Dưới cọ vẽ tinh xảo của nhà họa sĩ diễn hoạt bậc thầy Miyazaki, Lâu đài bay của pháp sư Howl sẽ khiến trẻ em say mê với câu chuyện kỳ ảo của mình và lay động cảm xúc của những khán giả lớn hơn." Trên trang Metacritic, số điểm trung bình của phim là 80/100 dựa trên 40 nhận xét, cho thấy "các đánh giá nhìn chung là tích cực".

Nhà phê bình Claudia Puig của USA Today viết một bài đánh giá tích cực về bộ phim, dành lời khen cho khả năng kết hợp giữa "những cảm giác kinh ngạc đầy trong sáng và vô vàn xúc cảm, nguyên cớ đầy phức tạp". Trong cuốn sách 500 Essential Anime Movies, Helen McCarthy viết rằng thiên nhiên trong phim "được tái hiện một cách tuyệt đẹp", với "những phong cảnh núi non và bờ hồ đẹp một cách ngoạn mục". Bà cũng khen ngợi thiết kế của toà lâu đài và nhận định rằng Miyazaki đã thêm những "gia vị" của riêng mình vào tác phẩm: "mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên, tính vô nghĩa của chiến tranh và sự vui thú mà bay lượn mang tới". Joe Morgenstern từ tờ The Wall Street Journal gọi bộ phim là "một bữa tiệc linh động của những niềm hạnh phúc dạt dào". Richard Corliss của Time viết: "Tài đồ hoạ thiên phú của Miyazaki đã thổi hồn cho những toà lâu đài và hồ nước lấp lánh, máy bay chiến đấu và cả các đốm lửa." Viết cho tờ The Boston Globe, Ty Burr cho rằng: "Điều tuyệt nhất của Lâu đài bay của pháp sư Howl là nó đã vẽ ra một thế giới giả tưởng đầy phong phú về những trốn chạy của tuổi bồng bột, về tình yêu lãng mạn theo lối sử thi xưa cũ. Còn điều tệ nhất về bộ phim là nó giống như thể một bữa ăn 12 món ngon tuyệt nhưng bạn không thể nào một mình thưởng thức hết." A. O. Scott của The New York Times viết: "Những người yêu thích các tác phẩm giàu sức sáng tạo, vừa cực kì mãnh liệt về mặt cảm xúc lại vừa rất đỗi nhẹ nhàng [của Miyazaki], sẽ có rất nhiều điều để ngợi khen về bộ phim này vì nó một lần nữa thể hiện khả năng sáng tạo về mặt hình ảnh và độ tinh tế của ông ấy khi kể chuyện. Với những người mới đặt chân tới thế giới của ông, Lâu đài bay của pháp sư Howl là một đoạn giới thiệu phù hợp về một trong những phù thủy mê hoặc bậc nhất của nền điện ảnh hiện đại."

Ở chiều ngược lại, Roger Ebert của Chicago Sun-Times chấm bộ phim 2,5/4 sao và gọi đây là một "nỗi thất vọng" so với những tác phẩm gần đây của Miyazaki. Jonathan Trout của BBC viết: "Người trẻ và người hâm mộ của Miyazaki sẽ phấn khích mà nói về sự sâu sắc và vẻ siêu thực trong thế giới [của ông], nhưng cốt truyện thì khó hiểu, Sophie thường xuyên trong tâm trạng ủ dột lúc Howl vắng mặt đã gây ảnh hưởng đến tình tiết phim và khiến phần mở đầu của tác phẩm dường như mất hút." Viết cho Salon, Stephanie Zacharek cho rằng "cốt truyện của Lâu đài bay của pháp sư Howl quanh co một cách nhạt nhẽo khiến các tình tiết phim trở nên kém thu hút đi nhiều. Lối kể chuyện của Miyazaki tựa như cách trẻ nhỏ kể chuyện trong sự phấn khích tột độ và bạo dạn thử nghiệm với khả năng biểu đạt non nớt của mình." Stephen Hunter từ The Washington Post phê bình cốt truyện của bộ phim: "Phim này không có cốt truyện, hay đúng hơn là không có động lực nào thúc đẩy cốt truyện, do đó nó cứ quanh co một cách vô định chẳng vì một lý do nào." Dù vậy, ông cũng nhận định rằng tác phẩm đã đề cao nữ giới và "đẹp đến mức không thể diễn tả bằng lời." David Rooney của Variety đánh giá rằng "câu chuyện diễn biến nhanh chóng trong một tiếng đầu của bộ phim, còn về sau thì lại càng thất thường hơn" và nhận định rằng phiên bản tiếng Anh cần được dịch thuật tốt hơn. Học giả văn học Matt Kimmich cho rằng bộ phim là một "cái bắt tay không thoải mái giữa hai cốt truyện và hai trí tưởng tượng," ý chỉ tác phẩm gốc của Jones và lối làm phim hoạt hình cũng như kể chuyện của Miyazaki. Tuy nhiên, ông cũng thấy rằng những cảnh mà không phụ thuộc vào cả cốt truyện gốc của Jones lẫn những tình tiết do Miyazaki thêm vào tạo nên "khiếu hài hước thể hiện qua hình ảnh mà đã gợi lại sự dí dỏm và nhẹ nhàng thể hiện bằng con chữ trong tiểu thuyết của Jones," cũng như "hoạt hoạ đã giải phóng chính mình khỏi những gì mà hai cốt truyện đòi hỏi—rồi vút bay."

Danh sách top 10

Bộ phim xuất hiện trong danh sách top 10 phim hay nhất năm 2005 của nhiều nhà phê bình.
 Hạng 2 – Ella Taylor, LA Weekly (hoà)
 Hạng 4 – Kenneth Turan, Los Angeles Times
 Hạng 5 – Tasha Robinson, The A.V. Club
 Hạng 6 – Lawrence Toppman, The Charlotte Observer
 Hạng 6 – Jonathan Rosenbaum, The Chicago Reader (hoà)
 Hạng 8 – Michael Sragow, The Baltimore Sun
 Hạng 8 – Michael Wilmington, The Chicago Tribune
 Peter Rainer, The Christian Science Monitor (không có thứ hạng cụ thể do danh sách xếp theo thứ tự bảng chữ cái)

Giải thưởng

Tham khảo

Chú thích

Nguồn

Ấn bản

Trực tuyến

Liên kết ngoài

 Trang web chính thức bởi Disney

 ハウルの動く城 (Hauru no ugoku shiro) trên Japanese Movie Database

Phim năm 2004
Phim anime
Anime năm 2004
Phim hoạt hình có tính kịch
Phim kỳ ảo thập niên 2000
Anime và manga kỳ ảo
Phim của Walt Disney Pictures
Phim hoạt hình tưởng tượng
Phim Nhật Bản
Phim thiếu nhi Nhật Bản
Phim phiêu lưu kỳ ảo
Phim hãng StudioCanal
Phim dựa trên tiểu thuyết Vương quốc Liên hiệp Anh
Phim do Miyazaki Hayao đạo diễn
Phim về quái vật
Phim của Studio Ghibli
Phim hoạt hình Toho
Anime và manga phiêu lưu
Phim anime dựa trên tiểu thuyết
Phim lấy bối cảnh ở thế kỷ 20
Phim tiếng Nhật
Phim hoạt hình kỳ ảo Nhật Bản


title: Faussergues

text:
Faussergues  là một xã trong tỉnh Tarn thuộc vùng Occitanie ở miền nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 532 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Tarn


title: Malans, Doubs

text:
Malans là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

 INSEE
 IGN
 Malans on the intercommunal Web site of the department

Xã của Doubs


title: Blyzophilus dorsohamatus

text:
Blyzophilus dorsohamatus là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Chú thích

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
D


title: Oreomela

text:
Oreomela là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1895 bởi Jacobson.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Oreomela belousovi Lopatin, 2002
 Oreomela borealis Lopatin, 1999
 Oreomela borochorensis Lopatin, 2002
 Oreomela cheni Lopatin, 2002
 Oreomela dolini Lopatin, 2005
 Oreomela dudkorum Mikhailov, 2007
 Oreomela dzhungara Lopatin, 1990
 Oreomela foveipennis Chen & Wang in Chen, Wang & Jiang, 1986
 Oreomela foveipennis Chen & Wang in Huang, Han & Zhang, 1985
 Oreomela gansuica Lopatin, 2002
 Oreomela gracilis Lopatin, 1999
 Oreomela inflata Lopatin, 2006
 Oreomela kabaki Lopatin, 1995
 Oreomela korotjaevi Lopatin, 1983
 Oreomela laticollis Wang, 1992
 Oreomela lopatini Gruev, 1991
 Oreomela melanosoma Wang, 1992
 Oreomela milae Lopatin, 2007
 Oreomela mirabilis Lopatin, 1998
 Oreomela montivaga Lopatin, 1987
 Oreomela nitidicollis (Wang, 1992)
 Oreomela parva Lopatin, 2005
 Oreomela potanini Lopatin, 2002
 Oreomela puncticollis Lopatin, 1999
 Oreomela recticollis Lopatin, 1995
 Oreomela romantsovi Mikhailov, 2007
 Oreomela rufipes Lopatin, 2002
 Oreomela rugipennis Chen & Wang in Wang & Chen, 1981
 Oreomela setigera Wang, 1992
 Oreomela sichuanica Lopatin, 2005
 Oreomela striata Lopatin, 2004
 Oreomela sussamyrica Lopatin, 1987
 Oreomela tuvensis Mikhailov, 2007
 Oreomela violacea Wang, 1992
 Oreomela wangi Lopatin, 2002
 Oreomela yangi Lopatin, 2005
 Oreomela yunnana Lopatin, 2004

Chú thích

Tham khảo

Họ Ánh kim


title: Melissodes rivalis

text:
Melissodes rivalis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cresson mô tả khoa học năm 1872.

Chú thích

Tham khảo

Melissodes
Động vật được mô tả năm 1872


title: Trình diễn sản phẩm

text:
Trình diễn sản phẩm (nguyên văn là roadshow). Là một kỹ thuật marketing nhằm trình diễn và quảng bá sản phẩm trước số đông công chúng.

Lịch sử roadshow

"Roadshow" xuất phát từ điện ảnh. Roadshow còn được reserved seat engagement là việc chiếu phim sắp phát hành cho một nhóm khán giả được chọn lựa kỹ càng ở một vài thành phố lớn như Los Angeles, New York, hay San Francisco... xem trước khi phát hành rộng rãi.

Việc tổ chức chiếu trình diễn các phim đã được bắt đầu ở Hollywood từ thời phim câm, song đến những năm từ 1955 đến 1972 việc này trở nên phổ biến nhanh chóng. Các phim The Sign of the Cross (1932), Cuốn theo chiều gió - Gone with the Wind (1939), Fantasia (1940) và The Song of Bernadette (1943) đều là những phim đã làm roadshow khá thành công trước khi phát hành rộng rãi.

Các phim nổi tiếng khác thời đó như Oklahoma! (1955), War and Peace (1956), Around the World in 80 Days (1956), The Ten Commandments (1956), The Bridge on the River Kwai (1957), South Pacific (1958), Ben-Hur (1959), El Cid (1961), King of Kings (1961), Lawrence of Arabia (1962), Cleopatra (1963), My Fair Lady (1964), The Sound of Music (1965), Doctor Zhivago (1965), Camelot (1967), Paint Your Wagon (1969), Ryan's Daughter (1970), Fiddler on the Roof (1971) và nhiều phim khác cũng đã tổ chức roadshow rất rầm rộ.

Hoạt động trình diễn sản phẩm

Roadshow được ứng dụng rộng rãi trong marketing hiện đại với nhiều biến thể khác nhau. Việc trình diễn sản phẩm thường được thực hiện khi tung sản phẩm ra thị trường.

Kế hoạch và sáng kiến về trình diễn sản phẩm có thể được bộ phận marketing của công ty chuẩn bị, cũng có thể do các công ty cung cấp dịch vụ truyền thông chào bán và thực hiện.

Các loại hình trình diễn sản phẩm

Diễu hành

Đoàn xe diễu hành đi qua các phố với trang phục đặc biệt, gây chú ý của công chúng.

Tour đường dài

Đoàn trình diễn đi qua nhiều địa phương. Đến mỗi địa phương lại dừng lại trình diễn sản phẩm rồi mới đi tiếp. Các hãng ôtô hay tổ chức theo hình thức này.

Trưng bày và trình diễn

Địa điểm được cố định. Việc trưng bày và trình diễn sản phẩm được tiến hành song song.

Tham khảo

Kinh doanh
Tiếp thị
Phim theo loại


title: Ecnomus jojachin

text:
Ecnomus jojachin là một loài Trichoptera trong họ Ecnomidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Ecnomus


title: Le Montat

text:
Le Montat là một xã thuộc tỉnh Lot trong vùng Occitanie phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Lot

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Lot


title: Pháp (định hướng)

text:
Trong tiếng Việt Pháp có thể có nghĩa là:

Nước Pháp: một quốc gia tại Tây Âu
Pháp gia: một trường phái hệ tư tưởng do Hàn Phi Tử thời Chiến Quốc sáng lập
Pháp luật: quy định hành vi trong quan hệ người với người
Pháp thuật: phép chú của phù thủy
Pháp (tôn giáo), có thể mang nhiều nghĩa trong nhiều tôn giáo


title: Arachnodima adelaidae

text:
Arachnodima adelaidae là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1863.

Chú thích

Tham khảo

Arachnodima


title: Rhyparida

text:
Rhyparida là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1861 bởi Baly.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Rhyparida ceramensis Medvedev, 2003
 Rhyparida diversicornis Medvedev, 1995
 Rhyparida katrinae Medvedev, 1995
 Rhyparida margrafi Medvedev, 1995
 Rhyparida sparsepunctata Medvedev, 2003
 Rhyparida thailandica Medvedev, 2001
 Rhyparida weiseana Medvedev, 1995

Chú thích

Tham khảo

Nodinini


title: Trận Thượng Baetis

text:
Trận chiến Thượng Baetis  đã nổ ra trong  năm 211 TCN giữa quân đội Carthage do Hasdrubal Barca chỉ huy (em trai Hannibal) và một lực lượng La Mã dẫn đầu bởi Publius Cornelius Scipio và anh trai Gnaeus của mình. Kết quả trước mắt là một chiến thắng cho người Carthage, trong đó cả hai anh em Scipio của La Mã đều tử trận. Trước khi thất bại này đến, hai anh em  họ đã dành bảy năm (218TCn - 211TCn) tại Hispania, để ngăn cản các nguồn lực sẵn có cung cấp cho Hannibal  người đang tiến hành chiến tranh chống quân La Mã ở Ý. Chỉ có hai trận chiến mà đem lại chiến thắng cho người Carthage trong  các trận đánh lớn, trong đó Hannibal đã không được chỉ huy quân đội Carthage trong Chiến tranh Punic lần thứ hai.

Hoàn cảnh chiến lược
Sau thất bại của Hasdrubal Barca trong trận Dertosa vào mùa xuân năm 215 TCN, quân đội La Mã đã  bảo vệ được các căn cứ của họ ở phía bắc sông Ebro. Sau đó họ đã  tiến hành các cuộc chiến để giành chiến thắng  một số bộ lạc Iberia, cuộc đột kích vào vùng đất của Carthage ở phía Nam của Ebro, với sự tấn công bất ngờ của Publius Scipio tiến  xa xuống phía Nam như  tới Saguntum trong năm 214 TCN. Cả người La Mã và Carthage phải đối mặt với việc dập tắt các  cuộc khởi nghĩa  của các bộ lạc Iberia. Nhưng anh em  Scipios đã không nhận được tăng cường từ Ý, nơi mà Hannibal Barca đã đe dọa La Mã.

Hasdrubal trong khi đó đã được gia cố bằng 2 đội quân, tương ứng dưới sự chỉ huy của em trai ông  Mago Barca và  Hasdrubal Gisco. Họ đã chiến đấu nhiều trận đánh bất phân thắng bại với các anh em Scipio trong khoảng từ năm 215-211 trước Công nguyên. Anh em Scipio đã thuyết phục được một vị vua Numidia là Syphax thù địch chống lại Carthage với quân đội được La Mã đào tạo vào năm 213 TCN.Lúc này, tình hình ở bán đảo Iberia đã ổn định đủ để cho Hasdrubal Barca  chuyển sang châu Phi và dập tắt cuộc nổi dậy của Syphax, vào năm 213/212 TCN. Hasdrubal Barca quay trở lại Iberia vào cuối năm 212 TCN, đưa theo 3.000 người Numidia tới Iberia dưới quyền Masinissa (sau lên làm vua xứ Numidia).

Trên mặt trận khác, trong khi Hannibal đã cố gắng để giành chiến thắng ở Capua, chiếm Tarentum và  ông còn chiếm đóng đối với Lucania, Bruttium và Apulia, người La Mã đã tổ chức chiếm lại một số thành thị ở Ý và đã bao vây cả hai Capua và Syracuse.

Chuẩn bị
Anh em nhà Scipio đã thuê  20.000 lính đánh thuê Celt-Iberia để củng cố quân đội của họ vốn có 30.000 bộ binh và 3.000 ngựa. Quan sát thấy rằng quân đội Carthage đã được triển khai riêng rẽ với nhau, với Hasdrubal Barca và 15.000 quân gần Amtorgis, và Mago Barca, Hasdrubal Gisco với 10.000 quân mỗi người ở phía Tây của Hasdrubal, anh em nhà Scipio đã lên kế hoạch để chia cắt lực lượng của họ. Publius Scipio quyết định chỉ huy 20.000 lính La Mã và liên minh và tấn công Mago Barca gần Castulo, trong khi Gnaeus Scipio chỉ huy một quân đoàn đôi (10.000 lính) và lính đánh thuê để tấn công Hasdrubal Barca. Mưu mẹo này sẽ dẫn đến 2 trận đánh, trận Castulo và trận Ilorca  diễn ra cách nhau chỉ một vài ngày.

Gnaeus Scipio chạm trán với đối thủ của ông đầu tiên. Tuy nhiên, Hasdrubal Barca đã ra lệnh cho quân đội của Hasdrubal Gisco, Masanissa và Indibilis, một thủ lĩnh người Iberia đồng minh, tới chỗ Mago ở gần Castulo. Hasdrubal Barca tiến hành những hành động của mình chống lại Gnaeus Scipio, tăng cường củng cố những pháo đài của ông, sau đó cố gắng để mua chuộc các lính đánh thuê Celt-Iberia nhằm cô lập Gnaeus Scipio. Điều này dẫn đến việc quân đội Hasdrubel sau đó đông hơn của Gnaeus Scipio. Hasdrubal chờ đợi thời cơ đến với mình, tránh bất kỳ trận chiến với những người La Mã.

Trận Castulo
Vì Publius Scipio  ở gần Castulo, ông đã bị quấy rối bởi kỵ binh nhẹ người Numidia dưới quyền Masanissa cả ngày và đêm. Khi có thông tin rằng Indibilis cùng với 7.500 người Iberians đã chặn đường rút lui của ông, Publius Scipio quyết định không đối mặt Mago nhưng tiến hành cuộc tấn công vào thủ lĩnh của người Iberia, lo ngại rằng ông sẽ bị bao vây bởi các lực lượng Carthage. Ông để lại 2.000 binh sĩ dưới quyền một legate, Tiberius Fonteus ở trong trại của mình, và hành quân ra để tấn công người Iberia vào ban đêm. Scipio hành quân cả đêm và gây bất ngờ cho Indibilis cùng với những người lính của ông ta bằng một cuộc tập kích vào buổi sáng sớm, và với một lợi thế 18.000 người so với 7.500, bắt đầu chiếm thế thượng phong đối với những hành động tiếp theo. Tuy nhiên, người Iberia đã cố gắng để giữ chân những người La Mã trong cuộc chiến hỗn loạn ban đêm chỉ cần đủ dài cho Masanissa đến nơi, người mà Scipio đã hy vọng  tránh không bị phát hiện, nhưng đã thất bại.

Với kị binh Numidia tấn công vào cánh, những cuộc tấn công La Mã vào người Iberia bắt đầu chậm lại. Khi Mago và Hasdrubal Gisco đến kết hợp với quân đội của họ, những người La Mã cuối cùng, sau một trận chiến ác liệt, đã tan rã và bỏ chạy, để lại Publius Scipio và hầu hết các chiến hữu của họ đã chết trên chiến trường. Mago cho người Numidia thời gian đủ để cướp bóc người chết trước khi hành quân đến vị trí của Hasdrubal Barca.

Trận Ilorca
Gnaeus Scipio đã mất lợi thế về số lượng với sự đào ngũ của lính đánh thuê. Mặc dù không biết gì về số phận của Scipio Publius, Gnaeus quyết định rút về phía bắc Iberia sau khi Mago và Hasdrubal Gisco đến với đội quân của họ. Người La Mã đã rút khỏi trại của họ và  đốt cháy trại của mình và tiến về Ebro vào ban đêm. Người Numidians phát hiện vào ngày hôm sau, các cuộc tấn công của họ buộc những người La Mã chiếm lấy vị trí trên một đỉnh đồi vào ban đêm gần Ilorca. Đội quân chủ lực của Carthage đến ngay trong đêm, mà bây giờ được tạo thành từ các lực lượng của Hasdrubal Barca, Hasdrubal Gisco và Mago. Trong một nỗ lực tuyệt vọng, người La Mã đã cố gắng để tạo ra một bức tường phòng thủ với hành lý và yên ngựa, vì mặt đất quá rắn để đào. Người Carthage dễ dàng tràn lên, và Gnaeus bị giết trong cuộc chiến đấu, hầu hết quân đội của ông đã bị hủy diệt.

Kết quả
Tàn quân La Mã bỏ chạy về phía bắc của sông Ebro, tại đó họ cuối cùng cũng đã tập hợp lại được một đội quân còn khoảng 8.000 binh sĩ. Các tướng lĩnh Carthage đã không tiến hành bất cứ nỗ lực nào để quét sạch họ và gửi quân đến giúp đỡ Hannibal Barca. Rome đã gửi khoảng 10.000 quân dưới quyền Cladius Nero trong năm 211 TCN tới để củng cố lực lượng của họ ở Iberia. Nero đã không giành được bất cứ một chiến thắng ngoạn mục nào, trong khi người Carthage cũng không tiến hành một cuộc tấn công phối hợp nào nhằm vào những người La Mã ở Iberia. Với sự xuất hiện của Publius Cornelius Scipio Africanus, con trai của Publius Scipio với 10.000 quân trong năm 210 TCN, người Carthage sẽ hối tiếc vì sự không hành động của họ trong trận Cartagena vào năm 209 TCN.

Với việc đại quân Carthage ở Iberia không thể tiêu diệt được hết những người La Mã ở đây, Hannibal sẽ không nhận được bất cứ lực lượng tăng viện nào từ Iberia trong năm quan trọng 211 trước Công nguyên, khi những người La Mã đã bao vây Capua.

Tham khảo

Đọc thêm

Tham khảo

Chiến tranh Punic
Chiến tranh Punic lần thứ hai
Năm 211 TCN


title: Thiruvankulam

text:
Thiruvankulam là một thị trấn thống kê (census town) của quận Ernakulam thuộc bang Kerala, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Thiruvankulam có dân số 21.713 người. Phái nam chiếm 50% tổng số dân và phái nữ chiếm 50%. Thiruvankulam có tỷ lệ 86% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 88%, và tỷ lệ cho phái nữ là 84%. Tại Thiruvankulam, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Kerala
Ngoại ô Kochi


title: Hồ Đại Lải

text:
Hồ Đại Lải là một hồ nước nhân tạo nằm trên địa bàn xã Ngọc Thanh và xã Cao Minh thuộc thành phố Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc, cách thủ đô Hà Nội 40 km về phía Bắc.

Thoạt tiên, hồ được khởi công đào từ năm 1959 với mục đích lấy nước tưới tiêu phục vụ nông nghiệp, đến năm 1963 cơ bản hoàn thành.

Hồ Đại Lải rộng tới 5,25 km² và các vùng phụ cận đồi núi, rừng cây có tổng diện tích khoảng 30 km². Giữa hồ có đảo chim rộng 3 ha.

Với tổng dung tích 34,5 triệu m³ ở mức cốt tràn của đập là 23m, hồ cung cấp nước phục vụ sản xuất nông nghiệp cho hơn 2.000 ha đất canh tác của huyện Bình Xuyên, thành phố Phúc Yên (tỉnh Vĩnh Phúc) và huyện Mê Linh, Sóc Sơn (Hà Nội); hồ có chức năng ngăn và xả lũ cho toàn bộ khu vực này.

Năm 1964, rừng được trồng ở khu vực Đại Lải nhưng sau đó đã bị phá sạch. Mãi đến năm 1984, rừng mới được trồng lại và đến năm 1987, khu vực hồ được đưa vào khai thác du lịch. Hiện nay khu vực hồ là khu nghỉ dưỡng và du lịch xanh với hàng loạt khách sạn, nhà hàng, khu vui chơi giải trí bao quanh vùng hồ.

Ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài
 Khu du lịch Đại Lải- điểm du lịch sinh thái hấp dẫn  Lan Phương, UBND thị xã Phúc Yên tỉnh Vĩnh Phúc đăng 19/04/2016
 Hồ Đại Lải - Điểm đến - Tổng cục Du lịch  2014
 BAN QUẢN LÝ KHU DU LỊCH ĐẠI LẢI
 Khu du Lịch Đại Lải  UBND thị xã Phúc Yên đăng 08/10/2014

Du lịch Vĩnh Phúc
Đại Lải
Địa lý Vĩnh Phúc
Hồ tại Vĩnh Phúc
Hồ nhân tạo


title: Sân bay Domingo Faustino Sarmiento

text:
Sân bay Domingo Faustino Sarmiento ()  là một sân bay ở tỉnh San Juan, Argentina, phục vụ thành phố San Juan. Hãng hàng không hoạt động ở đây là Aerolíneas Argentinas.

Việc quy hoạch sân bay San Juan bắt đầu ngày 15 tháng 2 năm 1958. Kế hoạch được phê chuẩn năm 1961, và khởi công năm 1971, gần như hoàn thành năm 1977, nhưng lại bị động đất Caucete phá hủy hoàn toàn vào năm 1977, được xây dựng lại giữa năm 1977 và 1980. Sân bay mới hiện tại được khai trương ngày 25 tháng 2 năm 1981. Năm 2007, có 68.756 lượt khách thông qua.

Các tuyến bay

  Aerolíneas Argentinas / Austral Líneas Aéreas
Buenos Aires / Aeroparque Jorge Newbery AEP
  LAN Argentina
Buenos Aires / Aeroparque Jorge Newbery AEP [bắt đầu tháng 7 năm 2008]

Tham khảo

Liên kết ngoài
 , Organismo Regulador del Sistema Nacional de Aeropuertos
, Aeropuertos Argentina 2000

Sânn bay Argentina
Sân bay Argentina


title: Le Titre

text:
Le Titre là một xã ở tỉnh Somme, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Thị trấn này có cự ly khoảng 5 dặm Anh về phía bắc của Abbeville, trên tuyến đường N1.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Somme

Tham khảo

Xã của Somme


title: Guelma (tỉnh)

text:
Guelma Province (tiếng Ả Rập: ولاية قالمة ) là một tỉnh ở phía đông Algérie. Tỉnh lỵ là thành phố Guelma.
Cư dân vùng này bị thảm sát Sétif của quân đội Pháp năm 1945. Tỉnh này được lập năm 1974, trước đó vùng này thuộc tỉnh Annaba. Năm 1983, vùng đông nam của tỉnh được tách ra để lập tỉnh Souk Ahras.

Các đơn vị hành chính
Tỉnh này có 10 huyện, các huyện lại được chia thành 34 đô thị (communes) :
 Guelaât Bou Sbaâ
 Bouchegouf
 Khezaras
 Oued Zenati
 Hammam Debagh
 Héliopolis
 Hammam N'Bails
 Aïn Makhlouf
 Houari Boumédienne
 Guelma

Nhân vật
 Houari Boumédienne, tổng thống của Algérie
 Saint Possidius

Tham khảo

Liên kết ngoài
     Trang mạng chính thức của văn phòng du lịch tỉnh Guelma

Tỉnh của Algérie
Tỉnh Guelma


title: Adicella hakkariensis

text:
Adicella hakkariensis là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Chú thích

Adicella


title: Nguyễn Khắc Niêm

text:
Hoàng giáp Nguyễn Khắc Niêm (阮克拈, 1889-1954) là một đại thần triều Nguyễn, nguyên Tham tri Bộ Hình, Phủ doãn Thừa Thiên, Quyền Tổng đốc Thanh Hóa.

Tiểu sử
Nguyễn Khắc Niêm sinh năm 1889 tại làng Gôi Vị, nay là xã Sơn Hòa, huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh. Năm 1906, ông thi đậu cử nhân, trường thi Nghệ An. Năm 1907, ông thi đậu đệ nhị giáp tiến sĩ (Hoàng giáp), khoa thi đình Đinh Mùi, tại Huế.

Khi thi đỗ đại khoa, được cùng các vị tiến sĩ đồng khoa triều kiến vua Thành Thái, nhà vua đề nghị mỗi vị hãy góp kế sách để phục hưng quốc gia, Nguyễn Khắc Niêm đã đọc 4 câu.
Tôn tộc đại quyTôn lộc đại nguy
Tôn tài đại thịnhTôn nịnh đại suy.
(Trần Đại Vinh đã tạm dịch:
Tôn trọng nòi giống ắt đại hòa hợpTôn trọng bổng lộc ắt đại nguy nan
Tôn trọng tài năng, ắt đại phồn thịnhTôn trọng siểm nịnh, ắt đại suy vong.)

Ông được bổ nhiệm làm Giám khảo khoa thi Hội năm 1910 ở Huế, thi Hương năm 1912 ở Bình Định. Năm 1920, ông được bổ nhiệm Đốc học Nghệ An, đảm trách việc tổ chức các trường học Pháp Việt ở Nghệ An. Sau đó ông được điều về kinh đô giữ chức Tư nghiệp Quốc Tử Giám, Tham tri Bộ Hình, hai lần giữ chức Phủ Doãn phủ Thừa Thiên (1936 và 1938), Tuần vũ tỉnh Khánh Hòa, Chủ tịch Ủy ban nghiên cứu Cải lương hương ước ở Huế. Tháng 8 năm 1941 là quyền Tổng đốc tỉnh Thanh Hóa. Tháng 2 năm 1942, ông xin về hưu trước tuổi.

Sau năm 1945, ông tích cực tham gia công tác tại địa phương từ Hội đồng nhân dân xã, ủy ban phòng vệ huyện Hương Sơn, Ban văn hóa tỉnh Hà Tĩnh, ủy viên chấp hành Mặt trận Liên Việt, kiêm Trưởng ban cứu trợ thương binh Liên khu 4. Năm 1952, ông được Chính phủ mời ra Việt Bắc họp hội nghị Liên Việt Trung ương, nhưng vì sức khỏe yếu không đi được. Trong cuộc cải cách ruộng đất, ông từng bị dân địa phương đấu tố và bắt giam. Ông ốm nặng và mất tại quê nhà năm 1954.

Gia đình
Các con của ông đều là những người thành đạt.
 Nguyễn Thị Vàng: Nguyên cán bộ Bệnh viện Y Học Cổ Truyền Trung ương.
 Nguyễn Khắc Viện: Bác sĩ y khoa, một nhà văn hóa lớn của Việt Nam.
 Nguyễn Thị Thiếu Anh: Nguyên cán bộ Bệnh viện Bạch Mai.
 Nguyễn Khắc Dương: Bỏ dở luận án tiến sĩ thần học tại Đại học Sorbonne (Paris), về nước làm Quyền trưởng khoa Văn-Triết Viện Đại học Đà Lạt.
 Nguyễn Khắc Phê: Nhà văn, Chủ tịch Chi hội Nhà văn Việt Nam tại Thừa Thiên Huế, nguyên phó Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Thừa Thiên Huế.
 Nguyễn Khắc Phi: Giáo sư văn học, giảng viên trường Đại học Sư phạm Hà Nội và Đại học Vinh, nguyên Tổng biên tập Nhà xuất bản giáo dục.
 Nguyễn Thị Phương Thảo: từng là Trưởng ban nghiên cứu và Ủy viên Ban Chấp hành trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam khóa V & khóa VI.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Điều ít biết về thân phụ nhà văn hóa Nguyễn Khắc Viện

Sinh năm 1889
Mất năm 1954
Quan lại nhà Nguyễn
Người Hà Tĩnh
Hoàng giáp Việt Nam
Nhà giáo Việt Nam
Người Hương Sơn
Cải cách ruộng đất ở Việt Nam


title: Afroheriades larvatus

text:
Afroheriades larvatus là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1909.

Chú thích

Tham khảo

Afroheriades
Động vật được mô tả năm 1909


title: Protein liên kết hộp TATA

text:
nhỏ|Hình 1: Mô tả hộp TATA và quá trình khởi đầu phiên mã nhân thực.

Prôtêin liên kết hộp TATA là một loại prôtêin đặc hiệu chỉ liên kết với đoạn nuclêôtit có trình tự "TATA..." trên vùng khởi động của gen gọi là hộp TATA (TATA box). Sự liên kết của prôtêin này góp phần quyết định bước đầu cho quá trình phiên mã xảy ra được hay không kể cả ở sinh vật nhân thực và vi khuẩn (nhân sơ).

Thuật ngữ này dịch từ nguyên gốc tiếng Anh "TATA-box Binding Protein" và do đó viết tắt là TBP. Bạn chú ý rằng chữ tắt này chỉ dùng và hiểu theo nội hàm trên trong lĩnh vực sinh học, bởi vì trong tiếng Anh hiện nay thì TBP có hơn 100 nghĩa khác nữa. Ngoài ra, trong sinh học phân tử, thì TBP còn là ký hiệu của gen mã hoá prôtêin này, tức là gen mã hoá TATA-box binding protein. Chẳng hạn ở người, các nhà nghiên cứu đã xác định được gen TBP ở lô-cut gen 6q27 (hình 2).

TBP (TATA-box binding protein) có nhiều loại khác nhau và được chia thành nhiều họ, dù ở cả sinh vật nhân thực và vi khuẩn (nhân sơ) đều có, nhưng cấu trúc và hoạt động khác nhau rất nhiều, tuy nhiên đều có chức năng giống nhau là: TBP góp phần quyết định bước đầu cho enzym RNA-pôlymêraza tiến hành quá trình phiên mã, từ đó gen mới biểu hiện và sự sống trong tế bào mới tiếp diễn.
nhỏ|Hình 2: Các lô-cut gen chính ở NST số 6 của người.
Sơ đồ trên cùng của hình 1 mô tả hộp TATA trong quá trình tiền khởi đầu phiên mã nhân thực là đoạn màu vàng, các yếu tố phiên mã TF (Trannscription Factor) là các mảnh màu tím, enzym RNA pôlymêraza là hình trứng màu hồng, là sơ đồ tổng quát chung cho phiên mã nhân thực. Hộp TATA thường nằm ở vị trí 25 - 35 bp trước vị trí bắt đầu phiên mã. Hộp TATA không chỉ xác định hướng phiên mã của Pol (RNA-pôlymêraza), mà còn chỉ rõ cho nó mạch đơn nào của gen là khuôn mà Pol cần đọc để phiên. Chính TBP (mảnh màu đỏ) là "người" đầu tiên nhận ra TATA, liên kết với vị trí này và "lôi kéo" các prôtêin khác (màu tím) vào, từ đó hình thành ra  phức hợp tiền khởi đầu phiên mã giúp Pol chuẩn bị vào giai đoạn khởi đầu phiên mã.

Cấu tạo

 Ở vi khuẩn, TBP khác hẳn với ở nhân thực, thường được gọi là yếu tố sigma (σ factor). Yếu tố sigma chỉ là một prôtêin khá nhỏ (vài chục kDa) liên kết với RNA-pôlymêraza họp thành phức hợp được gọi là hôlô-enzym RNA-pôlymêraza (RNA polymerase holoenzyme). Xem chi tiết ở trang Yếu tố phiên mã chung và trang yếu tố sigma.
 Ở sinh vật nhân thực, TPB có nhiều loại, mỗi loại có cấu tạo riêng, nhưng có thể mô tả cấu tạo chung như sau.
 Nó gồm  khoảng 200 amino acid. Phía đầu C (cacbôxyl) của chuỗi khoảng 70 - 80 amino acid lặp lại hai lần, tạo ra cấu trúc hình yên ngựa làm căng DNA ở đoạn này (hình 3); vùng này liên kết trực tiếp với hộp TATA và tương tác với các yếu tố phiên mã khác trong nhóm yếu tố phiên mã chung. Ngược lại, phía đầu N (amin) thường thay đổi cả về chiều dài và trình tự, tuỳ theo loại Pol và tuỳ theo loài. Nghĩa là đầu C được bảo tồn cao trong tiến hoá.
 Cấu trúc tinh thể của vùng C-terminal / lõi của TBP ở người đã được xác định ở độ phân giải 1,9 angstroms.

Các thí nghiệm ở S. cerevisiae đã chỉ ra rằng sự chiếm chỗ TBP của một số chất kích thích Pol II có tương quan với hoạt động phiên mã và sự gắn kết của TBP được kích thích bởi các chất kích hoạt và các yếu tố phiên mã chung. TBP liên kết không chỉ với hộp TATA, mà còn giúp cả ba loại Pol (Pol I, Pol II và Pol III) hoạt động trên gen không có hộp TATA.
nhỏ|Hình 3: Mô hình đồ hoạ biểu diễn liên kết với DNA (chuỗi xoắn kép màu tím) với một kiểu TBP.

Vai trò của TBP

 Ở vi khuẩn (nhân sơ), enzym RNA pôlymêraza (Pol) tự nhận biết được vùng khởi động (promotor), nhưng nếu thiếu TBP (tức yếu tố sigma) thì nó không bám vào hộp TATA được và không dãn xoắn- tách mạch gen khuôn mẫu được, nên phiên mã không thể tiến hành (xem thêm trang Yếu tố phiên mã chung  và trang yếu tố sigma).
 Ở sinh vật nhân thực, hộp TATA là một chuỗi nuclêôtit cho biết nơi nào enzym RNA pôlymêraza có thể bắt đầu đọc và phiên mã gen. Nhưng dù có vai trò chủ chốt, Pol (RNA pôlymêraza) lại không có khả năng nhận biết hộp TATA, nên phải cần một tập hợp các phân tử giúp nó nhận biết, mà phân tử đầu tiên nhận biết là TBP. Xem thêm chi tiết ở trang Phức hợp tiền khởi đầu phiên mã.
 Khởi động phiên mã là một trong những bước quan trọng trong quá trình biểu hiện gen. Gen không chỉ được phiên mã, mà còn phải được phiên mã vào đúng thời điểm mà tế bào sống đòi hỏi, từ đó các quá  trình sinh học mới được thực hiện đúng. Việc phiên mã đòi hỏi enzym RNA pôlymêraza (Pol). Có nhiều loại Pol (RNA pôlymêraza), nhưng không có loại nào có khả năng tự lập hoàn toàn để bắt đầu phiên mã. Do đó, Pol cần có sự trợ giúp của nhiều yếu tố gọi là yếu tố phiên mã chung.
 Trong các yếu tố phiên mã chung ở cả sinh vật nhân thực và sinh vật nhân sơ, đều có TBP, tuy có nhiều loại, khác nhau nhiều chi tiết, nhưng TBP  là cần thiết để "khởi động" phiên mã trong một giai đoạn gọi là tiền khởi đầu phiên mã.
 Ở sinh vật nhân sơ, chỉ một loại TBP là phức hợp tiền khởi đầu phiên mã, không có nó thì Pol không hoạt động được.
 Ở sinh vật nhân thực, TBP là một tiểu đơn vị của yếu tố phiên mã TFIID để khởi động phiên mã của gen dù có hay không có hộp TATA. Xem chi tiết hơn vấn đề này ở trang  Yếu tố phiên mã chung. Do đó, TBP (prôtêin liên kết hộp TATA) luôn là một công cụ khởi động phiên mã.
 Prôtêin liên kết TATA (TBP) là một yếu tố phiên mã chung liên kết cụ thể với chuỗi DNA được gọi là hộp TATA. Trình tự DNA này được tìm thấy khoảng vị trí - 30 (tức là cặp base thứ 30 tính ngược lên đầu 5' của vị trí bắt đầu phiên mã (+1). TBP cùng với một loạt các yếu tố liên quan đến TBP, tạo nên TFIID, một yếu tố phiên mã chung tạo nên một phần của phức hợp tiền khởi đầu cho Poll II. Là một trong số ít các prôtêin trong phức hợp tiền khởi đầu liên kết DNA theo cách đặc hiệu với trình tự TATA, nó còn giúp Pol định vị đúng vị trí bắt đầu phiên mã của gen. Tuy nhiên, ước tính chỉ có khoảng 20% vùng khởi động (promoter) ở người là có hộp TATA. Do đó, ở người TBP có lẽ không phải là prôtêin duy nhất liên quan đến định vị Pol II.
 Một đặc trưng nữa của TBP là có một chuỗi dài glutamine ở đầu N (đầu amin) của prôtêin này. Miền này điều chỉnh hoạt động liên kết gen của đầu C (đầu cacbôxyl) ảnh hưởng đến tốc độ hình thành phức hợp phiên mã và bắt đầu phiên mã. Đột biến làm tăng số lần lặp lại CAG mã hóa chuỗi polyglutamine này có thể làm tăng chiều dài chuỗi đó, liên quan đến spinocerebellar ataxia 17, gây thoái hóa thần kinh, đã được gọi là bệnh polyglutamine.
 TBP cũng là một thành phần của Pol I và Pol III và do đó tham gia vào quá trình bắt đầu phiên mã bởi cả ba loại Pol này. Trong các loại tế bào cụ thể hoặc trên các cơ chất cụ thể, thì TBP có thể được thay thế bằng một trong một số yếu tố liên quan đến TBP.
 Vì TBP là một yếu tố phiên mã chung cần thiết cho cả ba loại polymerase RNA hạt nhân, nên nó là bắt buộc để phiên mã cho mọi gen. Hiểu biết tường tận mối quan hệ động giữa TBP với các vùng khởi động trên gen có ý nghĩa quan trọng đối với hiểu biết nguyên nhân các rối loạn di truyền trong di truyền y học.

Hoạt động của TBP

 TBP khi đã liên kết với gen, nó sẽ liên kết vào rãnh nhỏ của gen, giúp tách chuỗi kép ở vị trí đã liên kết, liên quan đến quá trình tách mạch kép bằng cách uốn cong đoạn gen ở đây một góc khoảng 80 độ. Vị trí này là trình tự giàu A, T nên tạo điều kiện cho quá trình tách mạch dễ dàng hơn là trình tự giàu G, C (hay X).
 Sư biến dạng đoan DNA ở vị trí này do TBP chèn chuỗi bên các amino acid của nó vào giữa các cặp base. Sự liên kết này xảy ra do lượng amino acid Lys (lyzin) và Arg (acginin) tích điện dương của nó với các gốc phosphat tích điện âm trong "xương sống" DNA là chuỗi liên kết phôtphođieste. Do đó đoạn này của DNA uốn cong lại (sơ đồ dưới ở hình 1), các Phe (phênyl-alanin) luồn vào rãnh nhỏ của đoạn DNA này. Nhờ đó, tương tác DNA-prôtêin được tăng cường.
 Do đoạn DNA gần hộp TATA giàu A (ađênin) và T (timin), mà cặp A-T chỉ có hai liên kết hydro, nên đoạn DNA ở đây dễ dàng tách nhau ra hơn. Nhờ đó, Pol dễ dàng bắt đầu phiên mã gen.
 TBP tạo liên kết đặc hiệu với hộp TATA bằng hai loại tương tác hóa học. Đầu tiên, chuỗi các amino acid giàu lysine và arginine (các amino acid nhóm kiềm) hình thành liên kết với gốc phosphate của những nucleic base. Đây chính là cách thức cơ bản để các prôtêin DBP có thể liên kết với phân tử DNA. Tiếp đến, 4 phenyalanine tại các vị trí đặc trưng (thường là 99, 116, 190, và 207) của TBP sẽ tạo thành cấu trúc kẹp trong không gian nhằm xen cài vào rãnh nhỏ của phân tử DNA. Tương tác này giúp TBP có thể bẻ gập phân tử DNA một cách dễ dàng. Ngoài ra, 2 asparagine nằm đối xứng trong không gian (vị trí 69 và 159) có khả năng hình thành các liên kết hydro với những base đặc hiệu của hộp TATA. Qua đó, TBP có thể nhận biết và tạo liên kết chính xác với vùng hộp TATA.
 Xem them ở trang Phức hợp tiền khởi đầu phiên mã có mô tả cả hoạt động của TBP ở nhân thực và nhân sơ.

Danh sách
Một số loại TBP đã được nghiên cứu, thuộc họ prôtêin này liệt kê ở bảng sau:

Nguồn trích dẫn

Liên kết ngoài

 .
 .

Biểu hiện gen
Gen
Protein
Sinh học
Sinh học phân tử
Di truyền học


title: Coëtmieux

text:
Coëtmieux (, Gallo: Coétmioec) là một xã của tỉnh Côtes-d’Armor, thuộc vùng Bretagne, tây bắc Pháp.

Dân số
Người dân ở Coëtmieux được gọi là Coëtmieusiens.

Xem thêm
Xã của tỉnh Côtes-d’Armor

Tham khảo

Coetmieux


title: Homoplectra schuhi

text:
Homoplectra schuhi là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Homoplectra


title: Lacon punctatus

text:
Lacon punctatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Herbst miêu tả khoa học năm 1779.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Lacon
Động vật được mô tả năm 1779


title: Spirotropis lithocolleta

text:
Spirotropis lithocolleta là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Drilliidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Spirotropis


title: Eoneureclipsis tieni

text:
Eoneureclipsis tieni là một loài Trichoptera trong họ Psychomyiidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Eoneureclipsis


title: Anthidiellum nigripes

text:
Anthidiellum nigripes là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1904.

Chú thích

Tham khảo

Anthidiellum
Động vật được mô tả năm 1904


title: Orthogramma

text:
Episema là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Noctuidae

en:Orthogramma


title: Lasioglossum melanopterum

text:
Lasioglossum melanopterum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1914.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1914


title: Dận Nhưng

text:
Dận Nhưng (, chữ Hán: 胤礽, bính âm: Yìn Réng; 6 tháng 6 năm 1674 - 27 tháng 1 năm 1725), là Hoàng tử thứ 2 tính trong số những người con sống tới tuổi trưởng thành và là Hoàng đích tử duy nhất của Khang Hi Đế. Kỳ tịch của ông thuộc Hữu dực cận chi Tương Lam Kỳ đệ nhị tộc.

Ông là người được Khang Hi Đế lập làm Thái tử dù còn rất nhỏ, nhưng sau lại bị phế. Ông là Hoàng Thái tử đầu tiên của nhà Thanh được hưởng công khai lập trữ, cũng là vị duy nhất được Khang Hi Đế tự mình công bố thiên hạ, có được lễ sắc lập Thái tử. Sau khi ông bị phế lần thứ 2, Khang Hi đế không còn lập Thái tử nữa.

Thân thế
Dận Nhưng sinh vào ngày 3 tháng 5 (âm lịch) năm Khang Hi thứ 13 (1674) là người con duy nhất còn sống tới tuổi trưởng thành của Hiếu Thành Nhân Hoàng hậu. Năm 1722, sau khi Dận Chân kế vị, để tránh kị húy, ông đổi thành Doãn Nhưng (, chữ Hán: 允礽, bính âm: Yǔn Réng).

Hiếu Thành Nhân Hoàng hậu từng sinh cho Khang Hi Đế một Đích trưởng tử Thừa Hỗ (承祜) nhưng lại mất sớm khi mới 3 tuổi. Sau khi Dận Nhưng được sinh ra, Khang Hi Đế đã đặt nhũ danh là Bảo Thành (保成), hi vọng Đích thứ tử có thể bình an trưởng thành. Nhưng sau khi sinh Dận Nhưng, Hiếu Thành Nhân Hoàng hậu qua đời. Khang Hi Đế cực kì bi thương, quyết định đích thân dạy dỗ Đích tử Dận Nhưng.

Khang Hi có tất cả 35 con trai, trong đó có 11 người mất sớm không được tính vào "bài tự" sắp xếp chính thức khi xưng hô. Điều này dẫn đến việc khi xưng hô các Hoàng tử của Khang Hi theo thứ tự như "Đại A ca", "Nhị A ca" rất dễ gây ra nhầm lẫn. Điển hình là có nhiều người nhầm lẫn rằng Thừa Thụy (承瑞) và Thừa Hỗ (承祜) là tên cũ của Dận Nhưng. Trong tổng số 35 con trai của Khang Hi, Thừa Thụy là người sinh ra đầu tiên (không được xếp bài tự), Thừa Hỗ xếp thứ 2 (không được xếp bài tự), Dận Nhưng xếp thứ 7 (bài tự thứ 2). Hơn nữa, Thừa Thụy là do Vinh phi sinh ra, Thừa Hỗ và Dận Nhưng đều do Đích hậu sinh ra. Thừa Thụy và Thừa Hỗ phân biệt có xưng hô là "Hoàng nhất tử" và "Đích trưởng tử", xưng hô rất dễ lầm lẫn.

Cuộc đời

Thái tử Đại Thanh
Ngày 3 tháng 6 (âm lịch) năm Khang Hi thứ 14 (1675), Khang Hi Đế dụ Lễ bộ:

Ngày 12 tháng 12 (âm lịch), được sự đồng ý của Chiêu Thánh Thái Hoàng Thái hậu và Nhân Hiến Hoàng Thái hậu, Khang Hi Đế chính thức sách lập Dận Nhưng làm Hoàng Thái tử của Đại Thanh. Ngày 13 cử hành đại lễ phong Hoàng Thái tử tại Thái Hòa điện.

Niên thiếu ân sủng
Khang Hi Đế cực kỳ yêu thương Dận Nhưng. Từ nhỏ, Dận Nhưng do đích thân Khang Hi Đế chăm sóc ở Càn Thanh cung, dạy đọc sách viết chữ. Khang Hi Đế là một người học thức uyên bác, đối với người nối nghiệp tương lai của bản thân kì vọng rất cao, dùng phương thức dạy dỗ trữ quân ưu tú để bồi dưỡng Dận Nhưng, khi còn nhỏ tuổi đã dạy Dận Nhưng học Tứ thư, Ngũ kinh. Đến năm 6 tuổi, Thánh Tổ cho các danh nho Trương Anh (张英), Lý Quang Địa làm thầy dạy của Dận Nhưng, lại lệnh Hùng Tứ Lý (熊赐履) giảng dạy Lý thư cho Thái tử.

Ông từ nhỏ thông minh hiếu học, văn võ vẹn toàn, không chỉ tinh thông Chư tử Bách gia kinh điển, thi từ, mà còn thông thạo Mãn Châu cung mã kỵ xạ, thành thạo cả tiếng Hán lẫn tiếng Mãn Châu, Mông Cổ. Không những vậy, Thánh Tổ thường xuyên giảng cho Thái tử nghe về đạo trị quốc. Lớn lên, ông từng nhiều lần giám quốc, thành tích không tầm thường, rất có tiếng thơm trong ngoài triều đình, giảm bớt một phần gánh nặng cho Khang Hi Đế. Dận Nhưng văn thao võ lược lại có tài trị quốc, không phụ sự kỳ vọng của Khang Hi Đế đối với trữ quân, đây là điều mà dù sau này Khang Hi Đế thất vọng về Dận Nhưng cũng phải thừa nhận.

Năm Khang Hi thứ 18 (1679), Khang Hi Đế đặc biệt sai người sửa chữa Minh Phụng Từ điện, đổi tên thành Dục Khánh Cung (毓庆宫), ban cho Dận Nhưng làm Đông cung. Tháng 6 cùng năm, lần đầu tiên Khang Hi Đế mang Thái tử đến hành lễ với Thái Hoàng Thái hậu cùng Hoàng Thái hậu. Hôm sau, Thái tử Dận Nhưng mới gần 5 tuổi theo Khang Hi Đế đến Cảnh Sơn cưỡi ngựa bắn cung, Thái tử bắn liền 5 phát trúng 1 nai 4 thỏ, Khang Hi Đế cực kì vui mừng.

Năm thứ 19 (1680), tháng 3, Chiêm sự phủ các nha môn thương nghị việc Hoàng Thái tử xuất các đọc sách. Tháng 5, 5 năm ngày giỗ của Nhân Hiếu Hoàng Hậu, Khang Hi Đế lệnh cho Thái tử Dận Nhưng đến lăng tẩm Hoàng hậu chủ trì lễ tế, làm tròn hiếu đạo.

Năm thứ 20 (1681), 3 năm ngày giỗ của Hiếu Chiêu Hoàng hậu, Thái tử Dận Nhưng được mệnh suất chư Vương, một nửa quan viên Bát kỳ Tứ phẩm trở lên cùng Vương phi, Nhất phẩm Mệnh phụ đi trước tế tự. Tháng 2, bởi vì đưa tiễn hai vị Hoàng hậu đến tử cung, Hoàng Thái tử Dận Nhưng suất chư Vương, Bát kỳ quan viên từ Tam phẩm trở lên, cùng Vương phi, Nhất phẩm Mệnh phụ tiến vào tế tự.

Ngày 13 tháng 11, ngự sử Đái Vương Tấn (戴王缙) thượng tấu Khang Hi Đế, Hoàng Thái tử cần phải xuất các đọc sách. Khang Hi Đế nhận thấy việc này cũng nên tiến hành. Ngày 15, Hoàng Thái tử suất Hoàng trưởng tử Bảo Thanh (Dận Thì) cùng chư Vương đại thần đến lăng Hoàng hậu tế tự, hành lễ. Ngày 16, nhân tin thắng trận quân Thanh đánh hạ được Côn Minh truyền đến, Khang Hi Đế triệu tập chúng thần đích thân tuyên đọc chiến báo Hán văn, mệnh Thái tử gần 8 tuổi đọc Mãn văn. Ngày 21, Thái tử đi săn thì gặp được hai con báo, Dụ Thân vương Phúc Toàn cùng Thái tử bắn hạ được một con. Ngày 6 tháng 12, Loan nghi vệ thỉnh cầu thêm vào Nghi trưởng của Hoàng Thái tử 30 quan viên Mãn Châu, 20 Hán quan cùng Giáo Úy các loại chức quan. Khang Hi Đế cho rằng còn sớm, tạm thời không cần thi hành.

Xuất các thụ giáo
Năm Khang Hi thứ 21 (1682), ngày 15 tháng 2, nhân bình định được Loạn Tam Phiên, Khang Hi Đế suất Hoàng Thái tử đi Vĩnh lăng, Phúc lăng, Chiêu lăng ở Liêu Đông quan ngoại để cáo tế. Ngày 23 tháng 2, trong lúc đi vây săn gặp được 3 con hổ, Khang Hi Đế hạ được 2 con còn Thái tử Dận Nhưng hạ được 1 con. Ngày 25, nước Nga xâm phạm địa khu phía Đông Bắc của Trung Quốc, Thái tử tùy Phụ hoàng đến Cát Lâm Ô Lạt thị sát.

Năm thứ 22 (1683), ngày 26 tháng 3, Khang Hi Đế cho tu sửa Văn Hoa điện, để tiện cho việc Thái tử xuất các đọc sách sau này. Ngày 21 tháng 11, nhân nhà Thanh thống nhất Đài Loan, Khang Hi Đế mang Thái tử Dận Nhưng đến Nam Kinh tế Minh Hiếu lăng.

Năm thứ 25 (1686), tháng 2, các đại thần thượng tấu Khang Hi Đế, Thái tử đều đó học xong Tứ thư, Ngũ kinh, hơn nữa lại rất tinh thông. Vì vậy, Khang Hi Đế mệnh Lễ bộ, Chiêm sự phủ kỹ càng tra cứu điển tịch qua các triều đại, lựa chọn ngày tốt để cử hành điển lễ xuất các cho Hoàng Thái tử. Ngày 28 tháng 4, các bộ quyết định vào ngày 24 nhuận tháng 4 năm Khang Hi thứ 25 tổ chức điển lễ xuất các. Khang Hi Đế định ra đại lễ chư Vương, Đại thần đối với Thái tử tiền hành lưỡng quỳ lục khấu. Ngày tổ chức điển lễ, Hoàng Thái tử Dận Nhưng suất quan viên Mãn, Hán Đại học sĩ, Cửu khanh, Hàn Lâm viện, Chiêm sự phủ tại Bảo Hòa Điện hướng Khang Hi Đế hành lễ tam quỳ cửu khấu.

Năm thứ 26 (1687), ngày 29 tháng 5, Khang Hi Đế lệnh cho các Đại học sĩ tuyển từ trong các Hán quan Đại thần những ai người học vấn hơn người để phụ đạo cho Thái tử. Ngày 6 tháng 6, Khang Hi Đế lựa chọn ba người Đạt Cáp Tháp (达哈塔), Thang Bân (汤斌), Cảnh Giới (耿介) trở thành giảng sư của Thái tử. Ngày 7, Khang Hi Đế tại Sướng Xuân Viên cùng chúng thần thảo luận công việc phụ tá Hoàng Thái tử. Ngày 9, Dận Nhưng bắt đầu đọc sách tại Vô Dật Trai của Sướng Xuân Viên.

Năm thứ 28 (1689), ngày 30 tháng 10, bởi vì tấu biểu của sứ thần Triều Tiên không tránh danh húy của Thái tử mà bị nghiêm trị. Ngày 12 tháng 12, vì Khang Hi Đế bị bệnh mà lệnh cho Thái tử Dận Nhưng cùng các Hoàng tử thay mặt tế lễ Hiếu Trang Văn Hoàng hậu.

Cũng vì thân phận Thái tử, lại thêm sự thiên vị của Khang Hi Đế, đã làm cho Dận Nhưng bị cô lập giữa các Hoàng tử khác, tạo nên một trận tranh đoạt sau này. Từ năm Dận Nhưng 14 tuổi, quan hệ với Hoàng trưởng tử Dận Thì đã bắt đầu căng thẳng. Dận Thì được xưng vũ lực cường tráng, mà Thái tử Dận Nhưng lại có thành quả ở phương diện văn học. Hình thành thói quen về sau Dận Nhưng tại mọi phương diện đều muốn so bì với Dận Thì. Đến năm 20 tuổi, Dận Nhưng gần như không cùng bất kỳ Hoàng tử trưởng thành nào đi lại, trên thực tế, các Hoàng tử thành niên không ngừng làm đủ mọi hành động sau lưng khiêu chiến vị trí Thái tử của Dận Nhưng.

Năm thứ 29 (1690), tháng 7, Thánh Tổ thân chinh Cát Nhĩ Đan, dừng chân ở Cổ lỗ Phú Nhĩ Kiên gia Hồn Cát Sơn. Tại đây Thánh Tổ ngã bệnh, cho gọi Thái tử Dận Nhưng cùng Hoàng tam tử Dận Chỉ đến hành cung. Trong lúc thị tật, Thái tử không hề tỏ ra lo lắng, Thánh Tổ thương tâm, đuổi Thái tử về Bắc Kinh. Từ sự kiện này mà quan hệ cha con thân thiết bắt đầu có ngăn cách.

Năm thứ 33 (1694), Lễ bộ thượng tấu Khang Hi Đế về vật dụng tế tự Phụng Tiên Điện, muốn đem đệm quỳ bái của Thái tử bố trí vào bên trong. Nhưng Khang Hi Đế không đồng ý, lệnh cho Thượng thư Sa Mục Cáp (沙穆哈) đem đệm quỳ bái của Thái tử bố trí ở bên ngoài thềm cửa. Sa Mục Cáp thỉnh cầu Khang Hi Đế hạ chỉ cho ghi chép lại việc này trong hồ sơ, nhưng Khang Hi Đế lại hạ lệnh cách chức Sa Mục Cáp.

Phụng chỉ giám quốc
Năm Khang Hi thứ 34 (1695), sách lập Thạch thị vi Thái tử phi. Mặc dù có sự việc xảy ra trước đó, nhưng đến lúc này, Thái tử bước vào thời kì thành niên, Thánh Tổ bắt đầu rèn luyện ông trong thực tiễn, như trước đối với Thái tử đầy đủ tín nhiệm, ký thác nhiều hy vọng.

Năm thứ 35 (1696), Thánh Tổ lần nữa thân chinh Cát Nhĩ Đan, lệnh cho Thái tử Dận Nhưng giám quốc, tọa trấn kinh sư, các tấu chương nghe theo Thái tử xử lý, nếu phát sinh chuyện hệ trọng thì các bộ nghị sự với nhau rồi tấu với Thái tử. Ngày 4 tháng 6, chiến thắng Cát Nhĩ Đan, Thánh Tổ hồi kinh, Thái tử suất lĩnh Đại học sĩ A Lan Thái, Hộ bộ Thượng thư Mã Tề, Lễ bộ Thượng thư Phật Luân, đích thân nghênh đón tại Nặc Hải Hà Sóc, ngày 8 Thánh tổ lệnh cho Thái tử quay về trước. Ngày 9, Khang Hi Đế về đến kinh sư, Thái tử Dận Nhưng suất quần thần nghênh đón Hoàng giá hồi cung.

Năm thứ 36 (1697), Khang Hi Đế xuất binh tấn công Ninh Hạ, vẫn tiếp tục mệnh ông đóng giữ kinh sư. Nhưng lần này đã có những lời đồn bất lợi của ông truyền đến tai Thánh Tổ, mâu thuẫn giữa quyền lực và tình thân bắt đầu xuất hiện, từ đó, tình cảm của Khang Hi Đế đối với ông sinh ra biến hóa. Mặc dù vậy, Khang Hi Đế vẫn giao Tây Hoa Viên (西花園) cho ông làm phủ đệ của mình.

Năm thứ 37 (1698), Khang Hi Đế lần lượt sách phong cho các Hoàng tử thành niên, trong đó Hoàng trưởng tử Dận Thì phong Trực Quận vương, Hoàng tam tử Dận Chỉ phong Thành Quận vương, Dận Chân, Dận Kì, Dận Hựu, Dận Tự đều phong Bối lặc. Các Hoàng tử được thụ phong bắt đầu tham gia quốc gia chính vụ, cũng được phân Tá lĩnh, có thuộc hạ riêng của mình. Phân phong Hoàng tử chính là làm suy yếu lực lượng của Thái tử, đây cũng là một khảo nghiệm cho Dận Nhưng. Đồng thời, các Hoàng tử thành niên về sau càng lúc càng có quyền thế, liên tục gây ra mâu thuẫn cùng Thái tử, chư Hoàng tử cùng vây cánh của mình liên tục đả kích Thái tử cùng "Thái tử đảng". Thế là mâu thuẫn giữa Thiên tử, Thái tử cùng các Hoàng tử rắc rỗi phức tạp, càng lúc càng tăng lên.

Từ lúc Khang Hi Đế lập Thái tử về sau, trong triều liền xuất hiện thế cục hai phe đối đầu, một phe ủng hộ Thái tử và một phe phản Thái tử. "Thái tử đảng" có người đứng đầu là Sách Ngạch Đồ, con trai của Phụ chính Đại thần Sách Ni, là tam thúc của Hiếu Thành Nhân Hoàng hậu, từng là Đại thần tin cậy nhất của Khang Hi Đế, nhưng về sau vì mưu cầu quyền lực cá nhân mà lâm vào vòng xoáy mâu thuẫn giữa Thiên tử cùng Thái tử.

Năm Khang Hi thứ 42 (1703), Sách Ngạch Đồ bị kết tội "Nghị luận quốc sự, kết đảng vọng hành" mà bị bỏ tù và chết ngay sau đó. Thánh Tổ còn lệnh bắt tất cả các con của Sách Ngạch Đồ, đem hai người em trai là Tâm Dụ và Pháp Bảo đều giam cầm, lại mệnh: "Nhược biệt sinh sự đoan, Tâm Dụ, Pháp Bảo đương tộc tru". Đại thần Ma Nhĩ Đồ, Thiệu Cam, Đông Bảo cũng bị lấy lý do cùng đảng phái mà bị giam cầm, "Chư thần đồng tổ tử tôn tại bộ viện giả, giai đoạt quan. Giang hoàng dĩ gia hữu Sách Ngạch Đồ tư thư, hạ Hình bộ luận tử". Chỉ cần dính dáng đến đảng phải Thái tử đều không thoát khỏi. Dận Nhưng dần dần bị thất sủng.

Phế Thái tử
Năm Khang Hi thứ 47 (1708), tháng 5, Khang Hi đế đi tuần du Tái ngoại, tùy giá có Hoàng Thái tử Dận Nhưng, Hoàng trưởng tử Dận Thì, Hoàng thập tam tử Dận Tường, Hoàng thập tứ tử Dận Trinh, Hoàng thập ngũ tử Dận Vu, Hoàng thập lục tử Dận Lộc, Hoàng thập thất tử Dận Lễ, Hoàng thập bát tử Dận Giới. Trong lúc tuần du, phát sinh một số sự kiện thúc đẩy mối quan hệ giữa Khang Hi Đế và Thái tử càng trở nên gay gắt: Những Hoàng tử thuộc đảng phái Đại A ca hướng Khang Hi Đế tố cáo Thái tử Dận Nhưng có rất nhiều biểu hiện bất lương. Ví dụ như ông thô bạo bất nhân, thoải mái đánh đập chư Vương, Bối lặc, Đại thần, lại còn khấu bớt cống phẩm Mông Cổ, dung túng cho chồng của nhũ mẫu là Nội vụ phủ Tổng quản Lăng Phổ bắt chẹt vơ vét của cải của thuộc hạ. Đủ loại biểu hiện bất nhân làm cho Khang Hi Đế chán ghét. Những báo cáo 7 phần thật 3 phần giả nhưng Khang Hi Đế tin không chút nghi ngờ. Quan trọng nhất là Khang Hi Đế không chỉ bất mãn hành xử thô bạo mà hơn hết là bất mãn về những lần xử sự vượt quyền của Thái tử. Ông nhận thấy hành vi của Thái tử là: "Dục phân trẫm uy bính, dĩ tứ kỳ hành sự dã".

Trên đường tuần du, Hoàng thập bát tử Dận Giới mắc bệnh cấp tính, Khang Hi Đế thập phần lo lắng, ngược lại Thái tử lại cực kì thờ ơ. Khang Hi Đế một mặt thương yêu con nhỏ, một mặt lại nhớ đến sự kiện đã canh cánh trong lòng bao lâu nay: Năm Khang Hi thứ 29 (1690), tháng 7, trong khi Khang Hi Đế lâm bệnh, lúc thị tật, Hoàng Thái tử không hề tỏ vẻ gì lo lắng, Khang Hi Đế nhận định đứa con này tuyệt đối không có "trung ái quân phụ" đã lệnh Thái tử hồi kinh trước. Lúc ấy Dận Nhưng mới 16 tuổi, có lẽ không thấy được bất mãn của Phụ hoàng, nhưng Khang Hi Đế cho rằng đây chính là biểu hiện Thái tử bất hiếu, không thể trọng dụng. Về sau khi phế Thái tử, Khang Hi Đế nói rằng đã bao dung 20 năm nay chính là đem chuyện này trở thành khởi điểm, có thể thấy được việc này lưu lại cho Khang Hi Đế ấn tượng sâu như thế nào.

Khang Hi Đế trách cứ Dận Nhưng "Tác vi đích trường tử, hào vô tố huynh trường đích dạng tử". Nhưng Dận Nhưng không chỉ không chịu nghe phê bình mà còn phẫn nhiên phát nộ, ngang ngược cùng Phụ hoàng tranh luận. Trên đường về kinh, Khang Hi Đế phát hiện Dận Nhưng ban đêm lại gần lều vải của ông, theo khe hở thăm dò bên trong, cho rằng Dận Nhưng có ý muốn "Thí nghịch". Chuyện này càng làm Khang Hi Đế quyết tâm lập tức phế Thái tử.

Tháng 9, Khang Hi Đế triệu Thái tử cùng chư Vương Đại thần đến, dụ viết:

Khang Hi Đế còn nói:

Năm thứ 47 (1708), ngày 18 tháng 9, Khang Hi Đế chính thức phế bỏ ngôi vị Thái tử của Dận Nhưng, giam cầm, mệnh Trực Quận vương Dận Thì trông coi. Khang Hi Đế lại ra lệnh giết hai người con của Sách Ngạch Đồ là Cách Nhĩ Phân và A Nhĩ Cát Thiện, cùng với Nhị Cách, Tô Nhĩ Nặc, Cáp Thập Thái, Tát Nhĩ Bang A.

Ngay sau khi Dận Nhưng vừa bị phế đi vị trí Thái tử, Hoàng trưởng tử Dận Thì đã từng có ý định muốn giết Dận Nhưng "Hôm nay (ta) muốn giết Dận Nhưng, không cần đợi Hoàng phụ ra tay" , Khang Hi Đế nghe được cực kì sửng sốt, ý thức được Dận Thì vì mưu đoạt trữ vị đã muốn giết Dận Nhưng, nếu thực hiện được thì hậu quả vô cùng nghiêm trọng. Khang Hi Đế lần nữa phê bình Dận Thì:

Từ khi Thánh Tổ phế đi vị trí Thái tử, các Hoàng tử khác vì tranh đoạt ngôi vị Thái tử mà bộc phát một trận "Chính trị nội chiến". Ngày 14 tháng 11, tại Sướng Xuân Viên, Khang Hi Đế triệu tập chúng thần mệnh tuyển ra người thích hợp làm Hoàng Thái tử trong chư vị Hoàng tử, trừ Đại A ca Dận Thì. Dưới loại tình huống này, triều đình không đề cập tới nhân dân đại sự, mà ngày nào cũng bàn luận về việc vị Hoàng tử nào phù hợp, vị Hoàng tử nào nên lập làm Thái tử. Đám đứng đầu Bát A ca đảng như A Linh A (阿灵阿), Ngạc Luân Đại (鄂伦岱), Quỹ Tự (揆叙), Vương Hồng Tự (王鸿绪) thương nghị với nhau, ngầm đưa tin cho các đại thần, đề cử Bát A ca Dận Tự. Hơn nữa, biết bản thân mình khó lòng tranh đoạt trữ vị, Đại A ca Dận Thì liền muốn đề cử Dận Tự, người có quan hệ mật thiết với mình nhất (thuở nhỏ Dận Tự do sinh mẫu của Dận Thì là Huệ phi nuôi dưỡng).

Dận Thì lợi dụng việc Trương Minh Đức xem tướng, vì Dận Tự chế tạo dư luận, nói rằng: "Tương diện nhân Trương Minh Đức tằng tương Dận Tự, hậu tất đại quý". Khang Hi Đế phái người truy xét, không chỉ tra ra sự tình xem tướng còn tra ra việc Dận Thì từng muốn mưu sát Hoàng Thái tử.

Tư liệu nguyên văn ghi chép:"Thanh Thánh Tổ thực lục" có ghi chép lại, Khang Hi Đế triệu chư vị Hoàng tử đến Càn Thanh cung, dụ viết:

Khang Hi Đế tức giận Dận Thì cùng Dận Tự cấu kết mưu đoạt Thái tử vị, muốn đem cả hai giam cầm. Hoàng cửu tử Dận Đường liền nói với Hoàng thập tứ tử Dận Trinh: "Nhĩ ngã thử thì bất ngôn hà đãi". Hoàng cửu tử Dận Đường liền biện minh: "Bát A ca Dận Tự vô thử tâm, thần đẳng nguyện bảo chi". Khang Hi Đế cực kì tức giận, Hoàng ngũ tử Dận Kì phải quỳ ôm khuyên can, chư Hoàng tử phải dập đầu cầu tình, mới làm cơn tức giận của Khang Hi Đế giảm xuống, lệnh chư vị Hoàng tử đem Dận Đường cùng Dận Trinh đuổi ra ngoài. Cũng vì lần này, Bát A ca Dận Tự bị tước đi tước vị Bối lặc.

Phục lập Thái tử
Tháng 10, Hoàng tam tử Dận Chỉ, tấu với Khang Hi Đế, cáo buộc Hoàng trưởng tử Dận Thì đi lại gần với Vu thuật sư (Mông Cổ Lạt ma Ba Hán Cách Long), sử dụng tà thuật hãm hại Hoàng đích tử Dận Nhưng để đoạt ngôi vị trí Thái tử.

Khang Hi Đế tức giận, đem bắt bọn Minh Giai Cát Bặc Sở, Mã Tinh Cát Bặc Sở, Ba Hán Cách Long cùng với Trực Quận vương phủ Hộ vệ Sắc Lăng Nhã Đột, giao cho Thị lang Mãn đô Thị vệ Lạp Tích tra thẩm. Bọn Ba Hán Cách Long khai rằng: "Trực Quận vương muốn dùng tà thuật nguyền rủ phế Thái tử, sai bọn ta dùng thuật trấn yếm là có thật". Bọn Thị vệ Nạp Lạp Thiện còn đào lên được hơn 10 vật trấn yếm, đều giao cho Hiển Thân vương Diễn Hoàng điều tra kĩ càng rồi thượng tấu.

Không lâu sau, Khang Hi Đế đến Nam Uyển, nhưng vì không khỏe mà hồi cung. Dụ Lĩnh thị vệ Nội đại thần, Đại học sĩ: "Từ ngày phế Thái tử, Trẫm không ngày nào không rơi lệ. Lúc đến Nam Uyển lại nhớ những lúc có Hoàng Thái tử cùng các A ca đi theo, không khỏi đau buồn mà đành hồi cung." Sau đó, Khang Hi Đế cho triệu Dận Nhưng đến hỏi lại chuyện cũ, nhưng Dận Nhưng lại ngơ ngác không nhớ gì cả, như những điều trước kia đều do bị yểm vậy.

Khang Hi Đế tin việc trấn yểm kia là thật, tức giận dụ:

Tháng 11, Dận Thì bị tước bỏ hết phong hiệu và giam lỏng ngay tại phủ đệ.

Năm Khang Hi thứ 48 (1709), bởi vì Đại A ca cùng Bát A ca tranh trữ thất bại, mẫu thuẫn trong các Hoàng tử càng trở nên gay gắt, Khang Hi Đế quyết định phục lập Thái tử Dận Nhưng. Ngày 22 tháng 1, Khang Hi Đế ra chiếu phục lập Dận Nhưng là Thái tử, sai người cáo tế thiên địa, Tông miếu, xã tắc.

Ngày 10 tháng 3, lấy Đại học sĩ Ôn Đạt, Lý Quang Địa là Chính sứ, Hình bộ Thượng thư Trường Đình Ngọc, Đô sát viện Tả đô Ngự sử Mục Hòa Luân là Phó sứ cầm cờ Tiết, thụ Dận Nhưng sách, bảo, phục lập vi Hoàng Thái tử; lại lấy Lễ bộ Thượng thư Phú Ninh An là Chính sứ, Lễ bộ Thị lang Thiết Đồ là Phó sứ cầm cờ tiết, thụ Thạch thị sách, bảo, phục phong là Hoàng Thái tử phi.

Cùng ngày, lần lượt tấn phong các vị Hoàng tử, trong đó Dận Chỉ, Dận Chân, Dần Kì đều được tấn Thân vương; Dận Hựu, Dận Ngã phong Quận vương; Dận Đường, Dận Đào, Dận Trinh đều phong Bối tử; Dận Tự cũng được phục phong Bối lặc. Khang Hi Đế mong muốn xúc tiến tình cảm giữa Hoàng Thái tử cùng chư Hoàng tử.

Lần nữa Phế Thái tử
Hoàng Thái tử mặc dù phục lập, tạm thời hòa hoãn được nan đề Hoàng tử tranh vị, nhưng mâu thuẫn giữa Thiên tử cùng Trữ quân chưa hề được giải quyết.

Năm Khang Hi thứ 50 (1711), tháng 10, Khang Hi Đế nghe tấu rằng, Thái tử Dận Nhưng tiếp xúc cùng những nhân sĩ bất chính, muốn liều lĩnh cưỡng ép Phụ hoàng thoái vị, tự mình lên ngôi. Khang Hi Đế nghe xong đại nộ, lập tức trở về Kinh, cho tra xét các đại thần thuộc "Thái tử đảng", đồng thời khiển trách Bộ quân Thống lĩnh Thác Hợp Tề (讬合齐), Hình bộ Thượng thư Tề Thế Vũ (齐世武), Binh bộ Thượng thư Cảnh Ngạch (耿额), Đô thống Ngạc Thiện (鄂缮), Nhạ Đồ (迓图). Đây chính là "Thẩm Thiên Sinh án" trứ danh . Lại đem Thác Hợp Tề cùng với tội ăn hối lộ trong Thẩm Thiên Sinh án mà bị phán treo cổ (cuối cùng chết trong ngục, thi thể bị thiêu), Tề Thế Vũ cũng bị phán treo cổ, Ngạc Thiện bị đoạt quan u cấm, Nhạ Đồ bị đưa vào Tân Giả Khố thủ mộ An Thân vương. Mâu thuẫn giữa Khang Hi cùng Thái tử chung quy phát triển đến trình độ không thể điều hòa, Khang Hi Đế quyết định lại một lần nữa phế Thái tử.

Năm Khang Hi thứ 51 (1712), ngày 13 tháng 9, Thánh Tổ tuần thị Tái ngoại trở về, cùng ngày gọi các Hoàng tử đến tuyên bố:

Dận Nhưng bị phế truất, u cấm ở Hàm An cung. Ngày 16 tháng 11, đem việc phế Thái tử cáo tế thiên điện, Thái Miếu, xã tắc. Khang Hi Đế cũng lệnh nghiêm gia cấm cố Hoàng trưởng tử Dận Thì trong phủ đệ.

Năm thứ 52 (1713), ngày 2 tháng 2, Đô sát viện Tả đô Ngự sử Triệu Thân Kiều tấu thỉnh lập Hoàng thái tử, Khang Hi Đế không chuẩn , dụ viết:

Năm thứ 53 (1714), tháng 11, Đại học sĩ Vương Thiểm, Ngự sử Trần Gia Du thỉnh cầu lập Thái tử. Ngày 20 tháng 1 năm 1715, Hàm lâm viện Kiểm thảo Chu Thiên Bảo lần nữa thượng tấu phục lập Hoàng thái tử Dận Nhưng.

Năm thứ 59 (1720), ngày 2 tháng 6, Khang Hi Đế phong con gái thứ 3 của Dận Nhưng là Quận chúa, gả cho Thổ Mặc Đặc Đạt Nhĩ Hán Bối lặc A Lạt Bố Thản.

Năm thứ 60 (1721), ngày 18 tháng 3, trong Vạn thọ tiết của Khang Hi Đế, Vương Thiểm một lần nữa hướng Khang Hi Đế đề nghị phục lập Dận Nhưng là Hoàng Thái tử nhưng Khang Hi Đế không đồng ý.

Năm thứ 61 (1722), ngày 13 tháng 11, Khang Hi Đế bệnh tình nguy kịch, triệu Hoàng tam tử Dận Chỉ, Hoàng tứ tử Dận Chân, Hoàng thất tử Dận Hựu, Hoàng bát tử Dận Tự, Hoàng cửu tử Dận Đường, Hoàng thập tử Dận Ngã, Hoàng thập nhị tử Dận Đào, Hoàng thập tam tử Dận Tường cùng với Long Khoa Đa yết kiến. Khang Hi Đế di chiếu lập Dận Chân làm người kế nghiệp, phong con trai Dận Nhưng là Hoằng Tích làm Thân vương, yêu cầu Dận Chân phải thiện đãi phế Thái tử và Hoàng trưởng tử. Cùng ngày, Khang Hi Đế giá băng tại Sướng Xuân Viên.

Ngày 22, Dận Chân chính thức đăng cơ, chọn năm sau đổi thành Ung Chính nguyên niên. Ngày 11 tháng 12, Dận Chân chính thức phong Hoằng Tích là Lý Quận vương.

Cuối đời
Năm Ung Chính nguyên niên (1723), ngày 7 tháng 5, Ung Chính Đế mệnh Lý Quận vương Hoằng Tích mang theo gia đình dời đến Kinh Giao (nay thuộc khu Xương Bình, Bắc Kinh), cư ngụ tại Trịnh Gia trang. Ngày 17 tháng 6, cải thụy của Nhân Hiếu Hoàng hậu thành Hiếu Thành Cung Túc Chính Huệ An Hòa Lệ Thiên Tương Thánh Nhân Hoàng hậu.

Năm thứ 2 (1724), Dận Nhưng bệnh nặng, Ung Chính Đế dụ đại thần an bài hậu sự. Ngày 14 tháng 12, Dận Nhưng qua đời khi vẫn còn bị cấm cố trong Hàm An cung, thọ 51 tuổi, được truy phong Lý Mật Thân vương (理密親王). Ngày 15, Ung Chính Đế đích thân đến tế điện của Dận Nhưng, gia phong sinh mẫu của Hoằng Tích thành Lý Thân vương Trắc Phúc tấn, do con trai phụng dưỡng. Ngày 16, Ung Chính Đế đến Ngũ Long đình, khóc điện.

Tang nghi của Dận Nhưng chiếu theo lệ Hòa Thạc Thân vương, người trong phủ Lý Quận vương đều phải chịu tang, Ung Chính Đế cũng mệnh cho Doãn Chỉ, Doãn Đào, Hoằng Thự , Hoằng Trác , Hoằng Hi , Hoằng Phưởng , Hoằng Xuân , Hoằng Ngang  mặc tang phục. Lúc đưa tang, mỗi cánh quân phái một Lĩnh thị vệ Nội đại thần, hai Tán trật đại thần, 50 Thị vệ, tiễn đưa đến Trịnh Gia trang, thiết bằng an thố.

Năm thứ 6 (1728), Hoằng Tích được tấn Lý Thân vương. 2 người con của Dận Nhưng là Hoằng Quế và Hoằng Hoàn cũng được Ung Chính nhận làm Dưỡng tử.

Ảnh hưởng của tranh trữ
Hoằng Tích là trưởng tôn của Khang Hi Đế, từ nhỏ đã được Tổ phụ sủng ái, nuôi dưỡng trong nội cung. Lúc Dận Nhưng bị phế, Hoằng Tích đã trưởng thành, làm người nhân hậu, rất được Khang Hi Đế yêu quý.

Năm Càn Long thứ 4 (1739), tháng 10, Tông Nhân phủ nghị tấu, Trang Thân vương Doãn Lộc cùng với Hoằng Tích, Hoằng Thăng, Hoằng Xương , Hoằng Giao  đi lại thân thiết, mưu đồ bí mật, dâng thư thỉnh cầu xử lý.

Càn Long Đế cho là: "Hoằng Tích tự cho mình là Đông cung Đích tử, bụng dạ khó lường", cách đi tước vị Thân vương của Hoằng Tích, lấy con trai thứ 10 của Dận Nhưng là Hoằng Quế tập Lý Quận vương.

Đánh giá

Đánh giá chung
Dận Nhưng là người đầu tiên và là duy nhất của Thanh triều được công khai lập làm trữ quân, hưởng qua điển lễ phong Hoàng thái tử. Ông từ nhỏ đã thông minh hiếu học, khai giảng kinh diên, chủ trì tế tự. Với tư cách là người thừa kế của Khang Hi Đế, ông đã không phụ sự kì vọng của mọi người, văn thao võ lược, có tài trị quốc, điểm ấy cho dù sau này Khang Hi Đế đối với ông thất vọng cũng không phủ nhận. Nhiều lần giám quốc thính chính, giảm bớt gánh nặng cho Phụ hoàng, đối với thời kì cực thịnh của Thanh triều, công lao của Dận Nhưng không thể bỏ qua. Nhưng trường kì sống an nhàn sung sướng, cùng với đấu tranh chính trị rắc rối phức tạp đã làm nhân cách phân liệt, không còn hiền đức nữa, còn đối với người cầm quyền tối cao của chế độ quân chủ mà nói, Hoàng thái tử có càng nhiều đặc quyền thì càng trở thành đối tượng uy hiếp lớn. Tị hiềm giữa Quân-Trữ, Phụ-Tử không thể tránh được. Hoàng thái tử phế rồi lại lập, rồi lại phế, làm cho Khang Hi Đế tâm lực quá độ mệt mỏi. Lần thứ hai phế Thái tử, mặc dù không như những gì ông nói "Hào bất giới ý, đàm tiếu xử chi" nhưng xác thực không thống khổ như lần đầu tiên. Bởi vì ông phát hiện, lập Thái tử không thể tránh khỏi mâu thuẫn, chi bằng đừng lập. Từ sau triều Khang Hi, Ung Chính Đế nhận thấy sự tàn khốc khi lập phế Thái tử, Hoàng tử tranh đoạt, bắt đầu chế độ bí mật lập trữ, từ đó về sau dùng đến thời Hàm Phong.

Đánh giá qua các triều đại

 Khang Hi Đế:
"胤礽乃皇后所生, 朕煦妪爱惜

Dận Nhưng nãi hoàng hậu sở sinh, trẫm hú ẩu ái tích"

"皇太子自幼读书, 深明大义, 必然谨慎. 上则祖庙社稷之福, 下则臣民之造化也. 朕不胜喜悦.

Hoàng Thái tử tự ấu độc thư, thâm minh đại nghĩa, tất nhiên cẩn thận. Thượng tắc tổ miếu xã tắc chi phúc, hạ tắc thần dân chi tạo hóa dã. Trẫm bất thắng hỉ duyệt.

"尔在宫稳坐泰山理事, 故朕在外放心无事, 多日悠闲, 此可轻易得想乎? 朕之恩福盖由行善而致也. 朕在此无不告知众人. 尔如此孝顺父亲, 诸事挂念在心, 朕亦祝尔长寿无疆, 子孙同尔一样孝顺, 亦如此恭敬尔. 尔诸事稔知恭敬, 故写信寄之.

Nhĩ tại cung ổn tọa thái sơn lý sự, cố trẫm tại ngoại phóng tâm vô sự, đa nhật du nhàn, thử khả khinh dịch đắc tưởng hồ? Trẫm chi ân phúc cái do hành thiện nhi trí dã. Trẫm tại thử vô bất cáo tri chúng nhân. Nhĩ như thử hiếu thuận phụ thân, chư sự quải niệm tại tâm, trẫm diệc chúc nhĩ trường thọ vô cương, tử tôn đồng nhĩ nhất dạng hiếu thuận, diệc như thử cung kính nhĩ. Nhĩ chư sự nhẫm tri cung kính, cố tả tín ký chi."

"皇太子并与诸臣巨细问之, 此一大畅快事也.

Hoàng thái tử tịnh dữ chư thần cự tế vấn chi, thử nhất đại sướng khoái sự dã."

" 皇太子乃极孝顺之人, 想是见花鸟鱼兽, 怜惜朕于沙卤边陲之劳苦耳.

Hoàng thái tử nãi cực hiếu thuận chi nhân, tưởng thị kiến hoa điểu ngư thú, liên tích trẫm vu sa lỗ biên thùy chi lao khổ nhĩ."

"朕治平之天下, 断不可以付此人!

Trẫm trì bình chi thiên hạ, đoạn bất khả dĩ phó thử nhân! "
 Càn Long Đế:<blockquote>"可知建储册立, 非国家之福, 召乱起衅多, 由於此即. 以我朝而论, 皇祖时, 理密亲王亦尝立为皇太子, 且特选公正大臣, 如汤斌者, 为之辅导. 乃既立之后, 情性乖张, 即汤斌亦不能有所匡救; 群小复从, 而蛊惑. 遂致屡生事端. 上烦皇祖圣虑, 终至废黜; 且即理密亲王孝而无过, 竟承大统, 亦不过享国二年.  Khả tri kiến trữ sách lập, phi quốc gia chi phúc, triệu loạn khởi hấn đa, do vu thử tức. Dĩ ngã triêu nhi luận, Hoàng Tổ thì, Lý Mật Thân vương diệc thường lập vi Hoàng Thái tử, thả đặc tuyển công chính đại thần, như Thang Bân giả, vi chi phụ đạo. Nãi ký lập chi hậu, tình tính quai trương, tức Thang Bân diệc bất năng hữu sở khuông cứu; quần tiểu phục tòng, nhi cổ hoặc. Toại trí lũ sinh sự đoan. Thượng phiền Hoàng Tổ thánh lự, chung chí phế truất; thả tức Lý Mật Thân vương hiếu nhi vô quá, cánh thừa đại thống, diệc bất quá hưởng quốc nhị niên."
 Bạch Tấn:<blockquote>"可以说, 此刻已 23 岁的皇太子, 他那英俊端正的仪表在北京宫廷里同年龄的皇族中是最完美无缺的. 他是一个十全十美的皇太子, 已至在皇族中, 在宫廷中没有一个人不称赞他, 都相信有朝一日, 他像他父亲一样, 成为中华帝国前所未有的伟大皇帝之一.  Khả dĩ thuyết, thử khắc dĩ 23 tuế đích Hoàng thái tử, tha na anh tuấn đoan chính đích nghi biểu tại bắc kinh cung đình lý đồng niên linh đích hoàng tộc trung thị tối hoàn mỹ vô khuyết đích. Tha thị nhất cá thập toàn thập mỹ đích Hoàng thái tử, dĩ chí tại hoàng tộc trung, tại cung đình trung một hữu nhất cá nhân bất xưng tán tha, đô tương tín hữu triêu nhất nhật, tha tượng tha phụ thân nhất dạng, thành vi Trung Hoa đế quốc tiền sở vị hữu đích vĩ đại Hoàng đế chi nhất.

Một số giai thoại

Phụ tử tình thâm
Khang Hi Đế nhiều lần ra ngoài, đều không quên ân cần thăm hỏi ái tử ở trong cung, có khi Dận Nhưng không viết thư cho phụ hoàng, Khang Hi Đế hết sức lo lắng. Đối với Khang Hi Đế mà nói, Thái tử là một phần không thể thiếu trong sinh hoạt bình thường của ông. Khang Hi Đế từng nói: "Tình chi tối thân giả, mạc như phụ tử". Thậm chí có một lần, trong thư gửi cho Thái tử, Khang Hi Đế viết: "Thử gian nhĩ thỉnh an văn thư cách tuyệt, trẫm nội tâm bất an".

Trong quãng thời gian tình cảm phụ tử hòa thuận nhất, ngẫu nhiên Dận Nhưng mắc một vài bệnh nhỏ, Khang Hi Đế liền vội vàng đứng ngồi không yên, ăn ngủ không yên. Hai cha con đều không muốn xa rời, lúc Khang Hi Đế xuất chính Tái ngoại, Dận Nhưng tấu: "Thần tòng lai y luyến tất hạ, tập dĩ vi thường". Khang Hi Đế càng là cân nhắc chu toàn, ở Tái ngoại hễ thấy cái gì mới lạ đều không quên gửi về Kinh thành cho Thái tử, thậm chí còn dặn Thái tử gửi cho ông những quần áo cũ để ông nhìn vật nhớ người.

Năm Khang Hi Đế 40 tuổi thì bị bênh sốt rét, giáo sĩ ngoại quốc khuyên dùng Kí ninh, nhưng tác dụng sau khi dùng còn chưa có kết quả chính xác, Dận Nhưng vô cùng lo lắng, quát lớn đám Sách Ngạch Đồ vô tâm sơ ý. Đám người Sách Ngạch Đồ dưới cơn thịnh nộ của Thái tử, ngay tại chỗ phục dùng Kí ninh, Dận Nhưng lúc này mới đem dược đề cử cho Phụ hoàng.

Khang Hi Đế đích thực là một từ phụ, ông yêu thương mỗi một nhi nữ, đối với Thái tử chỉ có hơn chứ không kém. Đối với Dận Nhưng, không phân biệt là nặng nhẹ, Khang Hi Đế đều hết mực cưng chiều, thậm chí ngầm đồng ý cho nghi trượng, quan phục của Thái tử hưởng quy chế gần như của Thiên tử. Khang Hi Đế quy định hằng năm vào ba đại tiết Nguyên Đán, Đông chí, Thiên thu, bách quan đều phải hướng Thái tử hành lễ nhị bái lục khấu, lại ra lệnh kị danh húy của Thái tử. Vì bảo vệ vị trí Thái tử, Khang Hi Đế không tiếc bãi xích trọng thần Nạp Lan Minh Châu. Dung túng cho Dận Nhưng tiêu xài xa hoa, như nhiều lần xuất ngoại tuần du, Thái tử sở dụng còn tốt hơn so với Hoàng đế. Tiêu dùng trong Đông cung cũng không hề thua kém gì Hoàng đế, thậm chí vì được Khang Hi Đế ban thưởng mà còn tốt hơn. Dận Nhưng tính tình thô bạo, tùy ý quất roi chư Vương, Đại thần, Khang Hi Đế lại nhiều lần bao che, xử trí những người ngỗ nghịch bên cạnh Thái tử.

Tóm lại, tất cả nhưng sai lầm của Dận Nhưng đều được Khang Hi Đế nhất mực bao che, không hề nghi ngờ mà trút tất cả lên người thị tòng của Thái tử. Bởi vì Khang Hi Đế tin chắc rằng, con của mình không quá sai lầm, có sai cũng là những kẻ tiểu nhân bênh người xúi bậy. Cứ thế mãi cho đến khi tính tình Dận Nhưng cao cao tại thượng không gì bì nổi, ngang ngược vô lễ, quân tử khí độ lúc trước không còn lại chút gì, trở nên bất thường táo bạo, gây thù hằn khắp nơi. Để cuối cùng, Khang Hi Đế nói: "Bất pháp tổ đức, bất tuân trẫm huấn".

Thê thiếp

Đích Phúc tấn
 Qua Nhĩ Giai thị (Dận Nhưng) (苏完瓜尔佳氏) hay Thạch thị (石氏), con gái của Đô thống Thạch Văn Bính (石文炳). Bà được ghi nhận là Thái tử phi duy nhất của nhà Thanh, vì đời sau không còn lệ lập Hoàng thái tử nữa.

Trắc Phúc tấn

 Lý Giai thị (李佳氏), con gái của Khinh xa Đô uý Thư Nhĩ Đức Khố (舒爾德庫). Ban đầu là Quý nhân trong Dục Khánh cung. Sau vì con trai Hoằng Tích được phong Lý Quận vương mà được gia phong Lý Thân vương Trắc phi.
 Lý Giai thị (李佳氏), con gái của Vân kỵ úy Lôi Đại Nhân (雷大人). Ban đầu là Đáp ứng trong Dục Khánh cung.
 Lâm Giai thị (林佳氏), xuất thân không rõ. Ban đầu là Quý nhân trong Dục Khánh cung.
 Đường Giai thị (唐佳氏), xuất thân không rõ. Ban đầu là Đáp ứng trong Dục Khánh cung.
 Trình Giai thị (程佳氏), con gái của Trình Thế Phúc (程世福).
 Vương Giai thị (王佳氏), xuất thân không rõ.

Thứ Phúc tấn

 Phạm Giai thị (范佳氏).
 Lưu Giai thị (劉佳氏).
 Lưu thị (劉氏).
 Tiền thị (錢氏).
 Khâu thị (邱氏).

Dắng thiếp

 Châu thị (朱氏).
 Kỳ thị (祁氏).
 Bùi thị (裴氏).

Hậu duệ

Con trai

 Trưởng tử (1691 - 1701), chết yểu, mẹ là Trắc Phúc tấn Lý Giai thị, con gái Thư Nhĩ Đức Khố.
Hoằng Tích (弘晳; 1694 - 1742), mẹ là Trắc Phúc tấn Lý Giai thị, con gái Thư Nhĩ Đức Khố. Được phong Lý Quận vương (1723), sau phong Lý Thân vương (1728), bị tước phong hiệu năm 1739.
 Hoằng Tấn (弘晉; 1696 - 1717), mẹ là Trắc Phúc tấn Lâm Giai thị, qua đời được truy phong Phụng ân Phụ quốc công.
 Tứ tử (1704 - 1705), chết yểu, mẹ là Trắc Phúc tấn Đường Giai thị.
 Ngũ tử (1708), chết ngay khi sinh, mẹ là Thiếp Lưu thị.
 Hoằng Yến (弘曣; 1712 - 1750), mẹ là Trắc Phúc tấn Đường Giai thị, qua đời được truy phong Phụng ân Phụ quốc công, thụy Khác Hi (恪僖).
 Hoằng Triều (弘晀; 1714 - 1774), mẹ là Trắc Phúc tấn Vương Giai thị, được phong Phụng ân Phụ quốc công (1734), sau bị tước bỏ phong hiệu (1769).
 Bát tử (1715 - 1726), chết yểu, mẹ là Thiếp Tiền thị.
 Hoằng Diêu (弘暚; 1716 - 1783), mẹ là Thiếp Khâu thị, được phong Tam đẳng Thị vệ.
Hoằng Quế (弘㬙; 1719 - 1780), mẹ là Trắc Phúc tấn Trình Giai thị, được phong Phụng ân Phụ quốc công (1736), sau phong Lý Quận vương (1739), qua đời được truy phong Lý Khác Quận vương.
 Hoằng Bính (弘昞; 1720 - 1763), mẹ là Trắc Phúc tấn Vương Giai thị.
 Hoằng Hoàn (弘晥; 1724 - 1775), mẹ là Trắc Phúc tấn Trình Giai thị, được phong Phụng ân Phụ quốc công (1738).

Con gái

 Trưởng nữ (1693), chết ngay khi sinh, mẹ là Trắc Phúc tấn Lý Giai thị, con gái Lôi Đại Nhân.
 Nhị nữ (1694), chết ngay khi sinh, mẹ là Trắc Phúc tấn Lý Giai thị, con gái Lôi Đại Nhân.
 Tam nữ (1697 - 1735), mẹ là Đích Phúc tấn Qua Nhĩ Giai thị, được phong Quận Chúa, hạ giá lấy Đạt Nhĩ Hán A Lạt Bố Thản (達爾漢 阿喇布坦).
 Tứ nữ (1706), chết ngay khi sinh, mẹ là Thứ Phúc tấn Phạm Giai thị.
 Ngũ nữ (1708 - 1712), chết yểu, mẹ là Thứ Phúc tấn Phạm Giai thị.
Hòa Thạc Thục Thận Công chúa (和碩淑慎公主; 1708 - 1784), được Ung Chính Đế nhận nuôi, mẹ là Trắc Phúc tấn Đường Giai thị, hạ giá lấy Quan Âm Bảo (觀音保), họ hàng của Hiếu Huệ Chương Hoàng hậu.
 Thất nữ (1711 - 1716), chết yểu, mẹ là Thứ Phúc tấn Lưu Giai thị.
 Bát nữ (1714 - 1760), mẹ là Trắc Phúc tấn Trình Giai thị, được phong Quận chúa, hạ giá lấy Thai cát Bành Tô Khắc Lạp (彭蘇克拉) – hậu duệ Ngao Hán Quận vương Ban Đệ.
 Cửu nữ (1715 - 1762), mẹ là Trắc Phúc tấn Lâm Giai thị, được phong Huyện chúa, hạ giá lấy Ngao Hán Thai cát Sách Vượng Đa Nhĩ Tế (策旺多爾濟).
 Thập nữ (1717 - 1720), chết yểu, mẹ là Trắc Phúc tấn Trình Giai thị.
 Thập Nhất nữ (1717 - 1725), chết yểu, mẹ là Thứ Phúc tấn Lưu Giai thị.
 Thập Nhị nữ (1717 - 1776), mẹ là Kỳ thị, được phong Quận chúa, hạ giá lấy Khách Lạt Thấm Nhất đẳng Tháp Bố Nang Khách Anh A (喀英阿).
 Thập Tam nữ (1718 - 1719), chết yểu, mẹ là Châu thị.
 Thập Tứ nữ (1722), chết ngay khi sinh, mẹ là Bùi thị.

Trong văn hoá đại chúng

Xem thêm

 Quý tộc Nhà Thanh

Chú thích

Tham khảo

Tài liệu

Thanh sử cảo, Quyển 220, Liệt truyện thất - Doãn Nhưng
Khang Hi triều thực lục, Quyển 234

Hoàng tử nhà Thanh
Thân vương tông thất nhà Thanh
Người Mãn Châu Tương Lam kỳ


title: La Iruela

text:
La Iruela là một đô thị trong tỉnh Jaén, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2005 (INE), đô thị này có dân số là 1894 người.

Tham khảo

Đô thị ở Jaén


title: Demmin (huyện)

text:
Demmin () là một huyện cũ của bang Mecklenburg-Vorpommern, Đức. Huyện này giáp các huyện (từ phía nam theo chiều kim đồng hồ): Müritz, Güstrow, Nordvorpommern, Ostvorpommern và Mecklenburg-Strelitz.

Lịch sử
Huyện đã được lập năm 1994 thông qua việc sáp nhập các huyện cũ Demmin, Altentreptow và Malchin.

Tháng 9 năm 2011, phần lớn huyện được sáp nhập vào huyện Mecklenburgische Seenplatte, một phần phía Đông bắc thì được sáp nhập vào huyện Vorpommern-Greifswald.

Địa lý
Sông Peene chảy vào huyện ở phía tây, qua một hồ lớn Kummerower See (33 km²), và rời huyện ở phía đông bắc. Huyện Demmin trùng với các vùng lịch sử Mecklenburg và (Tây) Pomerania.

Thị xã và đô thị

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức  (tiếng Đức)

Mecklenburgische Seenplatte (huyện)
Xã và đô thị ở huyện Mecklenburgische Seenplatte
Vorpommern-Greifswald
Xã và đô thị ở huyện Vorpommern-Greifswald


title: Buccinum frustulatum

text:
Buccinum frustulatum là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Buccinidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Buccinum


title: 2433 Sootiyo

text:
2433 Sootiyo (1981 GJ) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 5 tháng 4 năm 1981 bởi E. Bowell ở Flagstaff (AM).

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 2433 Sootiyo

Được phát hiện bởi Edward Bowell
Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1981


title: Athous tekkirazicus

text:
Athous tekkirazicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia miêu tả khoa học năm 2003.

Chú thích

Tham khảo

Athous


title: Hombourg-Haut

text:
Hombourg-Haut là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Forbach, tổng Saint-Avold-2. Tọa độ địa lý của xã là 49° 07' vĩ độ bắc, 06° 46' kinh độ đông. Hombourg-Haut nằm trên độ cao trung bình là 320 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 209 mét và điểm cao nhất là 354 mét. Xã có diện tích 12,25 km², dân số vào thời điểm 1999 là 9486 người; mật độ dân số là 774 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Nhân vật nổi tiếng
 Louis Théodore Gouvy (1819-1898), nhà soạn nhạc

Tham khảo

Xã của Moselle


title: Acolastus margaritae

text:
Acolastus margaritae là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Lopatin miêu tả khoa học năm 1997.

Chú thích

Tham khảo

Acolastus


title: Taphonia

text:
Taphonia là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Omignano

text:
Omignano là một đô thị (comune) thuộc tỉnh Salerno trong vùng Campania của Ý. Omignano có diện tích 10 km2, dân số là 1536 người (thời điểm ngày 1 tháng 4 năm 2009
).

Tham khảo

Đô thị tỉnh Salerno
Thành phố và thị trấn ở Campania


title: Rhipidia mystica

text:
Rhipidia mystica là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Rhipidia
Limoniidae ở vùng Neotropic