title: Nghệ thuật Phật giáo

text:
Nghệ thuật Phật giáo là sự phản ánh các khái niệm trong đạo Phật dưới các hình thức nghệ thuật khác nhau – nhất là các lĩnh vực kiến trúc, điêu khắc và hội họa có liên quan đến Phật, Pháp và Tăng – bắt đầu từ thời ban sơ trước đây 2.500 năm đã phát triển một hệ thống đồ tượng biểu trưng đa dạng và phức tạp. Nghệ thuật Phật giáo bắt nguồn từ tiểu lục địa Ấn Độ, ngay sau khi Phật Thích-ca Mâu-ni (≈563–483 TCN) viên tịch.

Trong thời kì tối sơ, nghệ thuật Phật giáo thuộc loại phi thánh tượng (), như vậy là chưa thể hiện hình tượng Phật dưới hình người. Thời kì hưng thịnh của nghệ thuật Phật giáo đầu tiên có lẽ là thời vua A-dục trị vì (≈268–232 TCN), ông đã đóng góp rất nhiều cho việc truyền bá Phật giáo tại Ấn Độ cũng như phổ biến đến các khu vực khác như Trung Á, Tích Lan, và ngay cả khu vực Đông Nam Á như các ghi nhận trong lịch sử.

Những hình tượng đầu tiên, đặc biệt là các tượng tạc hình Phật, xuất hiện vào khoảng thế kỉ thứ 1 CN ở các vùng Càn-đà-la (Gandhāra) và Ma-thâu-la (Mathurā). Với việc phổ biến Phật giáo đến những vùng Trung, Đông, và Đông Nam Á thì nghệ thuật Phật giáo lại trải qua nhiều ảnh hưởng của các nền văn hóa khác, thu nhận chúng và phát triển một hệ thống đồ tượng tinh tế và phức tạp.

Thời kì phi thánh tượng – thế kỉ thứ 5 TCN đến thế kỉ thứ 1 CN

Người ta không thể xác định rõ ràng nguồn gốc của nghệ thuật Phật giáo. Những tác phẩm nghệ thuật đầu tiên được xem là thuộc về Phật giáo xuất phát từ lĩnh vực kiến trúc. Đó là những Tháp-bà (zh. 塔婆, sa. stūpa, pi. thūpa), thường được gọi tắt là "tháp", ban đầu có cấu trúc vòm và là nơi chứa Xá-lợi (sa. śarīra) của Phật. Ở các tháp này, người ta cũng tìm thấy những minh họa nghệ thuật cổ nhất dưới dạng chạm trổ (relief sculpture). Tuy nhiên, các tác phẩm này không có những nội dung đặc thù Phật giáo – có nhiều cảnh được miêu tả rất có thể có nguồn trước Phật giáo, ví dụ như hình của một phụ nữ đang sầu muộn, lõa thể với búi tóc xõa, hoặc các loại La-sát, những thần linh đã có trong truyền thống Ấn Độ giáo. Nhiều hình chạm trổ mang những nét đặc thù Phật giáo xuất hiện trong thế kỉ thứ 2 TCN.

Mặc dù nghệ thuật Ấn Độ đã có truyền thống điêu khắc hình người trước đó rất lâu, nhưng Phật ban đầu không được trình bày dưới hình người, mà thông qua các hình ảnh ẩn dụ như hoa sen, cây bồ đề, bánh xe pháp luân. Thường thì Phật và giáo lý của Phật được thể hiện bằng những biểu trưng khác nhau và chúng đã trở thành những thành phần chính trong nghệ thuật Phật giáo đến ngày nay.

Hoa Sen (liên hoa 蓮華, sa. padma, kamala, puṇḍarīka): vì không để nước và chất bẩn bám vào lá, là biểu tượng của sự trong sạch và Phật tính trong mỗi chúng sinh. Hoa sen dưới dạng mãn khai hoặc dạng bán khai cũng là biểu tượng của sự hạ sinh của thái tử Tất-đạt-đa Cồ-đàm.
Bồ-đề thụ (zh. 菩提樹, sa. aśvattha, bodhiruma, bodhitaru, lat. ficus religiosa). Tương truyền Phật đắc đạo dưới cây này và vì vậy nó mang tên "bồ-đề", là cách phiên âm của từ "giác ngộ". Nhưng biểu tượng này cũng đã có nguồn từ những phong tục tín ngưỡng lực phồn thực vốn sẵn có trong xã hội Ấn Độ trước Phật giáo, được xem là "cây của sự sống". Thỉnh thoảng người ta cũng thấy cách trình bày một toà ngồi trống dưới cây bồ-đề, nhắc đến sự thành đạo của Phật.
Pháp luân (zh. 法輪, sa. dharmacakra) - bánh xe (cakra) pháp (dharma), tượng trưng cho Tứ thánh đế và Bát chính đạo. Nhưng Pháp luân cũng nhắc đến lần Phật thuyết pháp đầu tiên tại Lộc Dã uyển, được gọi là lần đầu tiên "quay bánh xe pháp" (zh. 轉法輪, sa. dharmacakrapravartana) và qua đó, phổ biến Phật pháp khắp nơi trên thế gian. Pháp luân vừa được thể hiện qua những hình điêu khắc nổi, vừa được chạm trổ trên đỉnh các cột trụ mà vua A-dục đã dựng trên khắp vương quốc của ông (xem thêm A-dục vương thạch khắc văn).
Sư tử (zh. 獅子, sa. siṃha), biểu tượng của sự cai trị và hoàng gia của vị Phật lịch sử Thích-ca Mâu-ni ("Trí giả trầm lặng của dòng Thích-ca"). Thời vua A-dục, người ta cũng gọi Phật là Thích-ca Sư tử (sa. śākyasiṃha), "Sư tử xuất thân từ dòng Thích-ca". Tương tự Pháp luân, sư tử cũng là một biểu tượng của Phật giáo được vua A-dục đặt trên những cột trụ của ông. Quốc huy Ấn Độ hiện nay là một cột trụ có hình sư tử xuất phát từ Sarnath.

Phật túc thạch (zh. 佛足石, sa. buddhapada)- bàn chân Phật trên đá, được xem là một biểu trưng cho sự "khắc Phật pháp" vào thế giới của Phật Thích-ca. Thông thường, biểu tượng này thường đi cùng với hàng loạt biểu tượng khác, ví như pháp luân, bát cát tường (zh. 八吉祥, sa. aṣṭamaṅgala), v.v.
Tháp-bà (zh. 塔婆, sa. stūpa, pi. thūpa), tượng trưng cho vũ trụ, đặc biệt là Niết-bàn.

Trong thế kỉ thứ 2 và đầu thế kỉ 1 TCN, các tác phẩm hình tượng, điêu khắc, và hội họa dưới nhiều dạng như đai viền trang trí (en. frieze), bài vị thờ cúng (en. votive tablet) miêu tả các giai đoạn trong cuộc đời đức Phật, ngày càng quan trọng và phổ biến vì chúng được xem là những tác phẩm nghệ thuật minh họa Phật pháp cho người không biết đọc. Mặc dù hình người được trình bày trong các tác phẩm này nhưng Phật vẫn được miêu tả bằng những biểu tượng nêu trên. Nguyên nhân ở đây có thể là một lời nói của Phật trong Trường bộ kinh và theo đó, Phật không tán thành việc trình bày ngài trong tranh tượng sau khi ngài nhập Niết-bàn. Theo các nhà sử học tôn giáo thì có lẽ các nghệ nhân, tăng sĩ thời đó thấy việc miêu tả một nhân vật đã vượt ra khỏi vòng sống chết, đã lìa xa tất cả những việc đời thường cũng như vật chất, tâm thức,... bằng hình tượng là một việc không thể thực hiện.

Thời kì thánh tượng - thế kỉ thứ 1 đến nay

Tại Nam Ấn Độ, truyền thống biểu hiện Phật bằng biểu tượng vẫn còn được gìn giữ đến thế kỉ thứ 2 (xem trường phái A-ma-la-bà-đề, sa. amāravatī). Nhưng trong thế kỉ 1, hình tượng trình bày đức Phật đầu tiên đã xuất hiện ở hai khu vực miền Bắc Ấn. Một số nhà nghiên cứu cho rằng, hình tượng Phật có thể đã xuất hiện trước đó nữa, nhưng vì được khắc hoặc vẽ trên những vật liệu nhanh mục như gỗ, vải hoặc lá cọ nên chúng không thể lưu dấu tích để chứng minh. Tuy nhiên, cho đến bây giờ người ta vẫn chưa tìm được một bằng chứng cho giả thuyết này từ phía khảo cổ học.

Càn-đà-la và Ma-thâu-la
Tại khu vực Càn-đà-la (vị trí hiện nay là miền Đông Afghanistan, miền Tây Bắc Pakistan và có thời kì lấn sâu vào Punjab) và Ma-thâu-la (phía nam thủ đô Delhi của Ấn Độ ngày nay), các trào lưu nghệ thuật trình bày Phật dưới hình người xuất hiện gần như cùng lúc và ảnh hưởng lẫn nhau. Nhưng người ta vẫn chưa xác định được việc trình bày Phật dưới hình người thực sự có trước ở miền nào. Trong mọi trường hợp, phong cách của các nghệ nhân Ma-thâu-la chịu ảnh hưởng Ấn Độ giáo truyền thống trong khi nghệ thuật Càn-đà-la lại phản ánh ảnh hưởng của nghệ thuật Hi Lạp vốn đã có mặt ở đó hơn vài thế kỉ. Trong cuộc viễn chinh cuối Alexander Đại đế (356 – 323 TCN) đã chiếm đóng được Taxila (gần Peshawar), là thủ đô kể từ thời vua người Achaemenid là Darius I (549 - 486 TCN). Càn-đà-la trở thành một phần của khu vực cai trị rộng lớn của Alexander Đại đế và tiếp tục là khu vực cai trị của Hi Lạp sau khi ông qua đời. Do vậy, ở nơi này, tín ngưỡng Phật giáo và truyền thống nghệ thuật cũng như mĩ học Cổ Hi Lạp và sau đó mĩ học địa phương La Mã đã hòa hợp nhau. Trong thế kỉ 1, cả Càn-đà-la và Ma-thâu-la đều bị vương triều Quý Sương (zh. 貴霜王朝, Kuṣāṇa) chiếm đóng và chịu ảnh hưởng của nó nhiều thế kỉ (tk. thứ 5 vương triều mới rơi vào tay quân Bạch Hung - Hephthalite). Trong thời gian này, vua Ca-nị-sắc-ca (zh. 迦膩色迦, sa. Kaniṣka) giữ một vai trò quan trọng với việc ủng hộ Phật giáo nói chung và nghệ thuật Phật giáo nói riêng.

Sự hòa hợp và ảnh hưởng lẫn nhau của nghệ thuật mang đậm sắc thái Ấn Độ tại Ma-thâu-la và của nghệ thuật mang dấu ấn Hi Lạp tại Càn-đà-la đã tạo ra một dạng nghệ thuật căn bản cho tất cả các trường phái nghệ thuật Phật giáo sau này, đó là Phật giáo Hy Lạp.

Mặc dù không xác định được những đồ tượng miêu tả Phật dưới nhân dạng xuất phát từ nơi nào, nhưng trong các tượng được tạc, người ta vẫn thấy được những dấu tích của hai truyền thống nguyên thủy: tóc xoắn, pháp y che hai vai, giày hoặc những nét trang trí với những chiếc lá Acanthus được xếp theo trật tự Ca-lâm-đa (Corinthian order) được xem là bắt nguồn từ Càn-đà-la. Ngược lại, pháp y với những nét tinh tế hơn và chỉ che bên vai trái, đài hoa sen làm chỗ ngồi của Phật cũng như Pháp luân trong bàn tay của ngài được xem có nguồn từ Ma-thâu-la.

Tại Ấn Độ, nghệ thuật Phật giáo tiếp tục phát triển trong các thế kỉ tiếp theo trên cơ sở này. Đáng kể là nghệ thuật của các nhà tạc tượng tại Ma-thâu-la, đặc biệt là việc sử dụng sa thạch đỏ làm chất liệu trong thời kì vương triều Cấp-đa (Gupta, tk 4-6). Nơi đây, các sắc thái nghệ thuật chính được kết tụ trong thế kỉ thứ 7-8, được xem là tiêu chuẩn cho hầu hết tất cả những nước ở châu Á có truyền thống Phật giáo sau này: thân và tứ chi của Phật thanh nhã và cân xứng, lỗ tai dài có lỗ bấm nhắc đến thời kì ngài còn là thái tử Tất-đạt-đa, búi tóc trên đầu gợi nhớ lại thời Phật tu khổ hạnh như một Du-già sư (sa. yogin) và cuối cùng, cặp mắt chỉ hé mở, không nhìn người đối diện mà chỉ hướng nội thiền định. Từ đó về sau, cách trình bày Phật đều mang những nét hiện thực được lý tưởng hóa.

Tại Ấn Độ, từ thế kỉ thứ 10 trở đi, Phật giáo và nền nghệ thuật hệ thuộc dần dần bị Ấn Độ giáo trong lúc đang phục hưng lấn át. Sau đó, Ấn Độ bị Hồi giáo từ phương Tây xâm chiếm, Phật giáo gần như hoàn toàn bị mai một ở xứ Ấn.

Cùng với sự phổ biến Phật giáo, nhiều trường phái nghệ thuật Phật giáo xuất hiện song song với các trường phái giáo lý Phật giáo lớn như là Tiểu thừa, Đại thừa và Kim cương thừa. Các trường phái này có nhiều điểm giống nhau, nhưng mặt khác cũng phát triển những nét rất đặc thù. Thông thường, người ta phân biệt giữa hai nhánh chính, đó là Nghệ thuật Phật giáo Bắc truyền (Đại thừa) và Nghệ thuật Phật giáo Nam truyền (Tiểu thừa). Trong khi các thành phần đối xứng và tư thế ngày càng được nghệ thuật Bắc truyền lý tưởng hóa nhằm ứng đáp quan điểm Phật là "xuất thế nhân", mang những đặc tướng siêu việt thì các trường phái Nam truyền có vẻ vẫn biểu hiện Phật với những nét của "thế nhân", xem Phật vẫn là một người, mang thân thể của con người.

Phật giáo Bắc truyền

Phật giáo Bắc truyền dưới dạng Đại thừa được truyền bá có gốc xuất phát là Càn-đà-la, trước hết xuyên Con đường tơ lụa đến Trung Á và Trung Quốc, sau đó tiếp tục đến Hàn Quốc, Nhật Bản và Việt Nam. Một cung cách riêng với hệ thống đồ tượng rất đa dạng và đặc thù được tìm thấy trong Kim cương thừa tại Tây Tạng. Phật giáo Bắc truyền, như trường hợp Đại thừa nói chung, được đánh dấu bằng một hệ thống đồ tượng phức tạp với rất nhiều vị Phật và Bồ Tát khác nhau.

Trung Á
Khu vực ảnh hưởng Phật giáo Càn-đà-la tồn tại đến thế kỉ thứ 7, khi Hồi giáo bắt đầu chiếm lĩnh phần lớn khu vực Trung Á. Song song với những tác phẩm xác lập phong cách của các nhà điêu khắc, các tượng Phật tại Ba-mễ-dương (Bāmiyān) cũng thuộc vào những di sản của nền văn hóa Phật giáo đầu mùa này.

Vì địa thế đặc biệt nên Trung Á luôn là một địa điểm hội tụ của các nền văn minh cổ - văn minh Trung Hoa bên phía Đông, văn minh Ấn Độ và Ba Tư ở miền Nam, sau đó là các nước dưới quyền Alexander Đại đế, vương triều Tắc-lưu-tây (en. seleucid), và cuối cùng là văn minh La Mã từ miền Tây. Người Hán đã tiếp xúc với văn minh Hy Lạp trong thế kỉ thứ 2 TCN trong thời kì bành trướng sang hướng Tây. Những mối quan hệ ngoại giao được thành lập và cuối cùng, các tuyến lộ thương mại xuất hiện, được biết đến ngày nay dưới tên "Con đường tơ lụa". Phật giáo được phổ biến dọc theo con đường này. Tháp, tự viện, và một số vương quốc Phật giáo nhỏ được kiến lập trong những ốc đảo bên cạnh Con đường tơ lụa. Rất nhiều công trình kiến trúc và đồ tượng của thời kì này còn được tìm thấy tại nhiều vùng phía đông của Trung Á, miền Tây Bắc Trung Quốc hiện nay (Thổ Nhĩ Kỳ Tư Thản - Turkestan - Bồn địa Tháp-lí-mộc - Tarim Basin - và Tân Cương), chẳng hạn như những bức hoạ và chạm trổ trên tường trong một loạt tự viện được xây trong hang đá, những bức tranh được vẽ trên vải, tượng đá và những khí cụ được dùng trong nghi lễ. Đặc biệt là những tác phẩm cổ nhất ở đây cho thấy rõ ảnh hưởng của nghệ thuật Càn-đà-la. Ngay cả văn bản được viết bằng chữ Kharoṣṭhī của vùng Càn-đà-la cũng được tìm thấy ở những ốc đảo. Với sự phát triển quan hệ thương mại, ảnh hưởng của Trung Quốc tăng trưởng rất nhanh, văn hóa và nghệ thuật của những dân tộc sống dọc theo Con đường tơ lụa sau cũng biến đổi theo.

Trung Quốc
Truyền thuyết cho rằng, thời vua A-dục trị vì (thế kỉ thứ 3 TCN) đã cử nhiều vị tăng đến Trung Quốc truyền đạo. Việc truyền bá Phật giáo đến Trung Quốc được ghi nhận rõ ràng bắt đầu vào thế kỉ thứ 1 CN. Từ thế kỉ thứ 4 trở đi, người ta có thể tìm thấy một nghệ thuật Phật giáo tự lập và đa dạng, đặc biệt trong lĩnh vực tạc tượng, vẽ tranh trên tường và sau đó, dưới dạng tranh cuốn (Thangka). Ngoài vị Phật lịch sử Thích-ca Mâu-ni, tranh tượng còn trình bày Phật A-di-đà, Đại Nhật và các vị Bồ Tát khác (Quán Thế Âm,...).

Các vương triều miền Bắc - Bao gồm khu vực cai trị của các vương triều (Bắc Ngụy 北魏, Đông Ngụy 東魏, Tây Ngụy 西魏, Bắc Tề 北齊, Bắc Chu 北周) về mặt địa lý đều rất xa nguồn gốc Phật giáo tại Ấn Độ. Trong thế kỉ thứ 5-6, một phong cách nghệ thuật rất đặc thù được hình thành, bao gồm những thành phần biểu đạt trừu tượng có tính chất sơ đồ. Ban đầu, cách trình bày còn mang những đặc điểm được tìm thấy trong các hình tượng thần linh truyền thống bản địa: trán rộng, sống mũi thon, sắc nét và miệng nhỏ cười mỉm. Hào quang không tròn với mũi nhọn đưa lên tương tự một chiếc lá. Chỗ thờ cúng và tưởng niệm thường được trình bày trong hang động theo truyền thống Ấn Độ (xem A-chiên-đà). Các hình tượng thường được biểu hiện dưới dạng chạm trổ, đục từ vách đá ra. Những di tích quan trọng và nổi tiếng nhất được tìm thấy trong những hang đá tại Long Môn (Long Môn thạch quật, bắt đầu từ thế kỉ thứ 5 nhà Bắc Nguỵ, nhà Đường; gần Lạc Dương, tỉnh Hà Nam). Đến thế kỉ thứ 6 người ta còn tìm thấy nhiều hình tượng được làm bằng đất nung, sau đó tượng đồng ngày càng xuất hiện nhiều hơn và cũng được truyền đến Hàn Quốc.

Nhà Đường - Hai vương triều kế đến là nhà Tùy và nhà Đường lại chú tâm đến các tài liệu gốc Ấn Độ hơn. Nhiều cao tăng Trung Quốc đã sang Ấn Độ trong thời gian giữa thế kỉ thứ 4 và 11. Một trong những cao tăng du học trong thế kỉ thứ 7 được nhắc đến là Huyền Trang và nhờ vị này mà người ta có được một bài tường thuật về các tượng Phật tại Ba-mễ-dương. Cuộc giao lưu văn hóa giữa Trung Quốc và Ấn Độ dưới vương triều Cấp-đa đã dẫn đến sự một kiện quan trọng là: từ lúc này, nghệ thuật Phật giáo Trung Quốc ngày càng có xu hướng đi sát với nghệ thuật Ấn Độ; Nếu tranh tượng của các vị Phật và Bồ Tát trước đây thon gầy và theo truyền thống Càn-đà-la, mang pháp y có nhiều nếp pli phủ từ cổ xuống chân, thì giờ đây, thân thể của chư vị có vẻ "mập" hơn và cũng có một phần thân không được che phủ (vai bên phải, bán thân phía trên). Cổ của chư vị có ba "ngấn thẩm mĩ", mô típ hoa sen ngày càng được dùng như một thành phần trang trí, hào quang giờ đây có hình tròn. Mặc dù tư thế được trình bày vẫn còn cứng và không tự nhiên, nhưng gương mặt lại mang những nét dễ gần và tự nhiên hơn. Kể từ thế kỉ thứ 7 người ta lại thấy một phong cách nghệ thuật mới: gương mặt tròn trịa, bộ tóc được trang điểm phức tạp hơn với nhiều trang vật khác nhau. Song song với nghệ thuật tạc tượng, ban đầu hội họa trên vách của các tự viện và thạch động là chủ yếu. Nhưng đến cuối đời nhà Đường thì một phong cách hội họa đặc thù được phát triển trên những bức tranh cuốn. Các nghệ nhân thời đó thường lấy hình tượng các vị Bồ Tát hoặc chư thiên, hộ thần đã được thuyết phục ủng hộ Phật pháp - vốn được trang trí rực rỡ hơn - làm mô típ thay vì lấy hình tượng giản dị của Phật Thích-ca Mâu-ni. Nhà Đường rất rộng mở cho những ảnh hưởng bên ngoài. Trong thế kỉ thứ 9, vào khoảng cuối nhà Đường, sự phóng khoáng nghệ thuật này cuối cùng đã chuyển biến thành cực biên khác. Vào năm 845, Đường Vũ Tông (武宗 814–846, tức Lý Viêm 李炎) ra lệnh đàn áp tất cả những "tôn giáo ngoại lai" như Cảnh giáo (景教, Nestorianism), Toả-la-á-tư-đức giáo (瑣羅亞斯德教, Zoroastrianism) và Phật giáo. Tự viện Phật giáo bị đóng cửa và Phật tử giờ đây bị đàn áp, buộc phải ẩn náu tu hành. Phần lớn những thành tích nghệ thuật đời Đường chỉ trong vài năm đã bị phá huỷ. Qua Pháp nạn này, sự phát triển của nghệ thuật Phật giáo tại Trung Quốc cũng bị đình chỉ gần như hoàn toàn.

Thiền tông - Là một trong những tông phái Phật giáo sống sót sau Pháp nạn 845, Thiền tông đã được chấn hưng vào đời nhà Tống (1126-1279). Các thiền viện lúc này cũng được xem là trung tâm của văn hóa và giáo dục. Từ thế kỉ 13 trở đi, Thiền tông chính thức được truyền sang Nhật Bản.

Xem thêm Phật giáo Trung Quốc

Hàn Quốc

Phật giáo được truyền sang Hàn Quốc trong thế kỉ thứ 6 từ Trung Quốc qua sự tiếp xúc với những bộ tộc thảo nguyên tại Trung Á và Bắc Á. Ban đầu, nghệ thuật Phật giáo Hàn Quốc chịu ảnh hưởng Trung Quốc cũng như ảnh hưởng của nghệ thuật truyền thống bản xứ: hình dạng trừu tượng nhưng đồng thời mang nhiều trang vật truyền thống. Tuy nhiên, khác với những hình tượng mang nhiều trang vật sặc sỡ của nghệ nhân Trung Quốc, người Hàn chuộng phong cách đơn giản, rõ ràng hơn như có thể thấy được ở phong cách biểu hiện các vị Phật siêu việt như Đại Nhật Phật. Truyền thống nghệ thuật này sau cũng có ảnh hưởng lớn tới nền Phật giáo Nhật Bản.

Nhật Bản
Phật giáo cũng được truyền sang Nhật Bản vào thế kỉ thứ 6 qua các tăng sĩ Hàn Quốc và Trung Quốc và đã được phổ biến trong thế kỉ 7. Vì địa thế ốc đảo đặc biệt, là miền cực Đông của Con đường tơ lụa nên nhiều truyền thống Phật giáo cũng như nghệ thuật Phật giáo vẫn được lưu tồn ở đây trong khi bị đàn áp và suy tàn ở những khu vực phương Tây khác như Ấn Độ, Trung Á và Trung Quốc. Trong lĩnh vực nghệ thuật thì ban đầu, phong cách Hàn Quốc được tiếp nối và có phần bị ảnh hưởng bởi phong cách nghệ thuật truyền thống Nhật Bản thời Minh Nhật (明日, ja. asuka, 593-710).

Thời đại Nại Lương (奈良, ja. nara, 710–794), nhiều nghệ nhân và tăng sĩ sang Trung Quốc học hỏi và mang các tranh tượng cũng như văn bản về bản xứ. Thời kỳ nhà Đường, nghệ thuật Phật giáo Trung Quốc mang nặng ảnh hưởng của vương triều Cấp-đa (sa. gupta) tại Ấn Độ, và vì vậy, ảnh hưởng này cũng được truyền sang Nhật Bản: Các bức tranh trên tường có nhiều nét giống các bức tranh trong những hang động tại A-chiên-đà (zh. 阿旃陀, sa. ajantā); nhiều nét của chủ nghĩa hiện thực - vốn đã có mặt trong thời Minh Nhật và chịu ảnh hưởng Hàn Quốc rõ rệt - tiếp tục được nhấn mạnh; các nếp pli (nếp xếp) của pháp y được đơn giản hóa và được làm rõ ràng hơn, đồng thời nụ cười mỉm trong các gương mặt đã nhường chỗ cho nét mặt yên tĩnh, êm dịu. Từ thế kỉ thứ 8, nghệ thuật Phật giáo Nhật Bản bắt đầu khác biệt phong cách của các nước láng giềng phương Tây. Các tượng Phật giờ đây có thân thể và tư thế hùng vĩ. Các bức tượng ngày càng được tạo với số lượng lớn bằng đất nung và gỗ (với kĩ thuật sơn đặc biệt của người Nhật) thay vì bằng đồng. Một trong những tượng Phật lớn và quan trọng nhất còn được đúc bằng đồng là tượng Đại Phật (ja. daibutsu) tại Đông Đại tự (zh. 東大寺, ja. tōdai-ji), được hoàn tất năm 749. Nhưng song song với đó, nhiều tự viện được kiến lập với những kiến trúc đặc biệt như Tháp ngũ tầng (Ngũ trùng tháp 五重塔 gojū-tō) tại Nại Lương, Đại Kim đường (大金堂, ja. daikondō) tại Pháp Long tự (zh. 法隆寺, ja. hōryū-ji) hoặc Hưng Phúc tự (興福寺, ja. kōfuku-ji). Hội họa và tranh thủy mặc (có phần được tô màu) hay được dùng để minh hoạ các bộ kinh, thường theo những mô típ và phong cách của nghệ thuật Trung Quốc và Trung Á.

Thời đại Bình An (平安, ja. heian, 794–1185) được đánh dấu bởi sự chuyên chú vào các nhánh Mật giáo với nhiều vị Phật siêu việt (Đại Nhật Phật, A-di-đà Phật, Di-lặc v.v...) và các vị Bồ Tát. Cùng với khuynh hướng này, một phong cách thoát li ảnh hưởng cũ (Đường, Cấp-đa) xuất hiện. Thời đại Bình An được xem là thời vàng son của nghệ thuật Phật giáo tại Nhật. Vật liệu điêu khắc được chuộng nhất là gỗ, thường được mạ vàng hoặc được sơn. Chỉ gỗ có hương mới được để nguyên không xử lý. Trong lĩnh vực hội họa, nhiều Mạn-đà-la xuất hiện, được các thế hệ sau xem là tiêu chuẩn và được sao lại rất nhiều. Kể từ thế kỉ 12, nghệ thuật tạo hình Nhật Bản tập trung vào cách trình bày này những mô típ thuộc trường phái tôn xưng Phật A-di-đà, tức là Tịnh độ tông hoặc Tịnh độ chân tông.

Nghệ thuật Phật giáo Nhật đạt đến đỉnh cao tột độ trong thời đại Liêm Thương (鐮倉, ja. kamakura, 1185–1333). Đặc biệt trong lĩnh vực tạc tượng, các nghệ nhân đã hoàn tất nhiều bức tượng đặc biệt tả chân bằng gỗ, thường được tô họa và trang trí với cặp mắt bằng thủy tinh. Ngoài các vị Phật và Bồ Tát, người ta cũng bắt đầu tạo tượng của các vị Cao tăng. Thêm vào đó, tuy không nhiều, một số tượng Phật vĩ đại được đúc tạo, ví dụ như tượng Đại Phật cao 11m tại viện Cao Đức (高徳院, ja. kōtokuin, 1252). Trong các bức tranh, khuynh hướng hiện thực được nhấn mạnh quá mức và nhiều bức tranh giờ đây xem lại lại giống như biếm hoạ.

Kể từ thế kỉ 12 và 13, một dạng Phật giáo rất đặc thù phát triển song song với các trường phái Tịnh độ tại Nhật, đó là Thiền tông. Thiền sư Minh Am Vinh Tây (明菴栄西, ja. myōan eisai) đã học Thiền tại Trung Quốc và sau đó khai sáng Lâm Tế tông tại Nhật. Đạo Nguyên Hi Huyền (道元希玄, ja. dōgen kigen) - một thời cũng là đệ tử của Vinh Tây - trở thành tổ khai sáng Tào Động tông sau đó. Nghệ thuật Thiền phát triển một loạt phong cách, hình thức rất đặc biệt, chẳng hạn như: Thư đạo (書道, ja. shodō), Nghệ thuật vườn Nhật (Nhật Bản đình viên 日本庭園), tranh mực tàu (mặc hội 墨絵, ja. sumi-e) hoặc thơ Bài cú (俳句, ja. haiku). Đặc điểm chung của tất cả các nghệ thuật trên là sự cố gắng thể hiện "bản chất" của các hiện tượng trên thế gian theo chủ nghĩa ấn tượng, không màu mè và nguyên lý bất nhị. Quá trình "tạo" một sản phẩm nghệ thuật ở đây không chỉ là một hành động sáng tạo đơn thuần, mà hơn nữa, được xem như một tiến trình tu tập, là biểu thị của tâm thức nỗ lực tiến đến giác ngộ "lập tức". Chính từ cơ sở này mà xuất phát nhiều nhánh nghệ thuật khác như Nghệ thuật cắm hoa (生け花, ikebana), Trà đạo (茶道, ja. sadō) hoặc nghệ thuật bắn cung, Cung đạo (弓道, ja. kyūdō). Cuối cùng thì, theo quan điểm nhà Thiền, mỗi hành động đều có thể được xem là một nghệ thuật hàm dung ý nghĩa thẩm mĩ và ý nghĩa tâm linh.

Ngày nay, tính về mặt dân số thì Nhật Bản là một trong những quốc gia Phật giáo lớn nhất. Người ta liệt kê được ở Nhật khoảng 80.000 ngôi chùa, trong đó có nhiều tự viện rất cổ, được kiến tạo bằng gỗ và được trùng tu đều đặn.

Tây Tạng và khu vực Hi Mã Lạp Sơn

Phật giáo Kim cương thừa - thường được các nhà Phật học châu Âu cho là một dạng Phật giáo "bí mật", dùng "huyền thuật" - là sự phối hợp giữa truyền thống Bà-la-môn/Ấn Độ giáo (dùng Chân ngôn, các phép Du-già, tế lễ), cũng được gọi là Đát-đặc-la giáo (sa. tantrayāna), và giáo lý truyền thống của đức Phật. Trong thế kỉ thứ 8-9, Kim cương thừa được Đại sư Liên Hoa Sinh (sa. padmasambhava), vốn xuất thân từ khu vực Càn-đà-la, truyền sang Tây Tạng. Ban đầu, nghệ thuật Phật giáo Kim vương thừa Tây Tạng chịu ảnh hưởng của nghệ thuật Phật giáo Hy Lạp cũng như ảnh hưởng của Bengal và Trung Quốc.

Một trong những phát triển nghệ thuật quan trọng nhất của Phật giáo Tây Tạng là các Mạn-đà-la (sa. maṇḍala). Mạn-đà-la là việc miêu tả một cách rất chính xác và rõ ràng các "cung điện của thiên giới" với trung tâm là một hình vuông được bao bọc bằng một hình tròn trình bày một vị Phật hoặc Bồ Tát. Khu vực vây quanh - thường là một hình tròn - được một số hình tượng chiếm giữ tùy theo mô típ (các vị Phật, Bồ Tát, chư thiên, Hộ pháp, La-sát... hoặc Cao tăng) hoặc các biểu tượng khác (khí cụ được dùng trong lúc thực hiện nghi lễ, tòa kiến trúc, các mẫu hình trừu tượng). Phong cách của các Mạn-đà-la thường được bắt chước nghệ thuật Ấn Độ thời Cấp-đa và nghệ thuật Ấn Độ giáo. Mạn-đà-la xưa nay được dùng làm đối tượng thiền quán, giúp thiền giả tập trung vào mô típ nhất định và qua đó, tập trung vào nội dung giáo lý gắn liền với nó.

Song song với các Mạn-đà-la dưới dạng hình cuốn (xem thêm Thăng-ca) và tranh treo tường, một dạng đặc biệt khác cũng được phát triển, đó là Mạn-đà-la cát. Một Mạn-đà-la cát được nhiều tăng sĩ cùng nhau tạo trong phạm vi của một nghi lễ lớn nhất định nào đó. Thông thường, họ cần nhiều ngày liên tục để tạo Mạn-đà-la và sau khi hoàn tất thì nó bị phá hủy ngay - cát được gom lại và rắc xuống sông hay được chia nhỏ ra cho các Phật tử chiêm bái.

Mạn-đà-la cũng được dùng như một sơ đồ mặt bằng cho các cấu trúc trong một tự viện. Các cổng vào, chỗ ở, chỗ thắp hương niệm Phật và chính điện được sắp xếp như trong một Mạn-đà-la và người ta quả thực đã tạo nhiều sản phẩm nghệ thuật, đền thờ, tự viện không gian ba chiều theo những Mạn-đà-la mặt phẳng hai chiều.

Hình tượng tại Tây Tạng thường được tạo bằng gỗ hoặc kim loại, ít khi bằng đá. Sau thế kỉ 16, ảnh hưởng nghệ thuật Phật giáo Trung Quốc tăng dần.

Việt Nam

Tuy nằm trong khu vực Đông Nam Á cũng như thuộc về những nước Phật giáo Nam truyền về mặt địa lý, nhưng Việt Nam được xếp vào những nước theo Phật giáo Đại thừa, nghĩa là Phật giáo Bắc truyền. Từ thế kỉ thứ nhất đến thế kỉ thứ 9, Bắc Việt trực thuộc Trung Quốc và đã thừa kế truyền thống Nho giáo và Phật giáo Đại thừa từ xứ này - và cùng với Phật giáo, nghệ thuật Phật giáo cũng được truyền bá tại Việt Nam.

Tại miền Nam Việt Nam hiện nay - thời xưa một phần thuộc về vương quốc Phù Nam, một phần thuộc về vương quốc Champa - chịu ảnh hưởng văn hóa Ấn Độ du nhập trực tiếp bằng đường biển. Vì vậy, Phật giáo Đại thừa đã được biết đến rất sớm, nhưng tôn giáo chính ở đây vẫn là Ấn Độ giáo.

Phong cách nghệ thuật "Ấn Độ hóa" tại miền Nam - vốn có nhiều điểm giống với nghệ thuật Khmer thời kì Angkor. Cả hai đều chịu ảnh hưởng của nghệ thuật Java (Indonesia) - tồn tại đến thế kỉ 15, khi Champa bị Việt Nam xâm chiếm (1471), và cuối cùng, bị tiêu diệt hoàn toàn vào khoảng 1720. Nhiều di tích nghệ thuật của vương quốc Champa còn tồn tại, ví dụ như một số đền thờ (tháp Chàm) và hình tượng bằng đá cát. Ngoài ra, gỗ cũng sớm được dùng cho những tác phẩm nghệ thuật. Di tích cổ nhất là một bức tượng Phật bằng gỗ, được tạc trong thế kỉ thứ 6 và hiện đang được lưu giữ trong viện Bảo tàng Lịch sử tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Đời nhà Mạc (1527-1592) và nhà Hậu Lê (1533-1788) được xem là thời kì vàng son của nghệ thuật Phật giáo. Tượng Quán Thế Âm nghìn tay nghìn mắt tại chùa Bút Tháp được nghệ nhân Trương Thọ Nam đúc vào năm 1656 là một trong những tác phẩm nghệ thuật Phật giáo quan trọng nhất của Việt Nam. Tuy có khác chút ít về chi tiết, nhưng tượng Quán Thế Âm tại chùa Bút Tháp có thể được xem là được đúc theo một mô hình Ấn Độ. Đây là bức tượng được triều đình cung tiến cho chùa, nên có sự đầu tư lớn và là bức tượng duy nhất trong hệ thống tượng cổ Việt Nam có ghi niên đại năm tạc, danh tính người tạc. Trên tượng có ghi: "Tuế thứ Bính Thân niên, thu nguyệt, cốc nhật doanh tạo. Nam Đông Giao Thọ nam tiên sinh phụng khắc". Tượng phối hợp cả hai dạng xuất hiện của Quán Thế Âm, đó là Quán Thế Âm Thập nhất diện đại bi thế tự tại (zh. 十一面大悲世自在, sa. ekādaśamahākāruṇika-lokeśvara) với 8 tay và Thiên thủ thiên nhãn thế tự tại (zh. 千手千眼世自在, sa. sahasrabhuja-lokeśvara) với gần 1000 cánh tay, đồng thời, trong lòng mỗi bàn tay đều có chạm một con mắt, làm cho bức tượng mang ý nghĩa kép. Những cánh tay ở đây vừa là ánh hào quang độ lượng của Phật, vừa tượng trưng cho những bàn tay dang ra cứu vớt đời, vừa là những con mắt thấu suốt coi sóc đến chúng sinh. (Riêng tượng Quan Âm ở chùa Mễ Sở, Hưng Yên thì có hơn 1000 cánh tay và mắt). Truyền thuyết kể lại rằng, khi nhìn nỗi khổ của chúng sinh trong địa ngục, ngài kinh hoảng đến mức đầu vỡ tung thành 10 mảnh. A-di-đà, vị Phật đỡ đầu của ngài, biến mỗi mảnh đầu vỡ đó thành một đầu (hoặc gương mặt) nguyên vẹn. 9 gương mặt hiền hậu, gương mặt thứ 10 là hung tợn vì người ta cho rằng, với một gương mặt hung tợn Bồ Tát dễ xua đuổi các loại tà ma. Gương mặt thứ 11 (hoặc nguyên hình tượng) là Phật A-di-đà. Trong tượng "nghìn tay nghìn mắt" (một con số lý tưởng không thể thực hiện được) thì mỗi tay của Quán Thế Âm cầm một con mắt, tượng trưng cho lòng đại bi của ngài, vốn không loại chúng sinh nào ra; cho biết là lòng quan tâm của ngài đi đến mọi nơi và ngài có đủ phương tiện để cứu độ tất cả chúng sinh đúng theo lời nguyện của một vị Bồ Tát.

Phật giáo Nam truyền

Phật giáo được truyền sang Tích Lan vào thế kỉ thứ 3 TCN, và trong thiên niên kỉ đầu đã được truyền từ Ấn Độ đến các nước Đông Nam Á khác dọc theo đường biển từ Ấn Độ đến Trung Quốc. Đại thừa - ban đầu là tông phái chủ yếu ở đó - cũng như Thượng toạ bộ và Ấn Độ giáo đều có tín đồ ở Pagan (Miến Điện), Thái Lan hiện nay, Campuchia trước đây (Vương quốc Phù Nam), Việt Nam (Champa) và Indonesia. Trong khi Hồi giáo chiếm chỗ Phật giáo tại Indonesia và bán đảo Mã Lai thì khoảng giữa thiên niên kỉ thứ hai, Thượng toạ bộ có gốc từ Tích Lan trở thành tông phái chính tại Đông Nam Á. Cùng với những hệ thống tôn giáo Ấn Độ, ngôn ngữ và chữ viết (tiếng Phạn, tiếng Pali, chữ Thiên thành,...) cũng như các sắc thái nghệ thuật của tiểu lục địa Ấn Độ đã được phổ biến tại Đông Nam Á. Mối quan hệ trực tiếp với các thương gia và học giả từ các khu vực Ấn Độ sau hơn 1.000 năm đã gây ảnh hưởng rất nhiều đến sự phát triển văn hóa tại Đông Nam Á, nhưng mặt khác, các nền văn hóa tại đây cũng đã phát triển những phong cách, những truyền thống rất đặc thù để lưu lại đời sau.

Thế kỉ 1 đến thế kỉ 8: Trong thời gian này, các vương quốc lớn đầu tiên xuất hiện tại Đông Nam Á. Vương quốc Phù Nam được thành lập trên khu vực miền Nam Việt Nam và miền Đông Nam Campuchia. Về hướng Tây, khu vực Miến Điện bây giờ và vùng đất phía sau là vương quốc Môn. Các vương quốc này chịu ảnh hưởng của vương triều Cấp-đa. Ngoài những đồ tượng được tìm thấy (tượng Phật, bài vị thờ cúng) và những bia văn được viết bằng tiếng Phạn, người ta còn tìm thấy nhiều tranh tượng của các thần thể Ấn Độ giáo trong khu vực này.

Thế kỉ 9 đến thế kỉ 13: Vào khoảng thế kỉ thứ 9, trên các đảo miền Tây của Indonesia hiện nay xuất hiện hai vương quốc Sri Vijaya và Sailendra. Hai vương triều này đã sản sinh nhiều tác phẩm nghệ thuật và kiến trúc Phật giáo (xem Borobudur). Ở miền Bắc, vùng đại lục, thì vương quốc Khmer tại Angkor trở thành một vương quốc hùng mạnh, đứng ngang hàng với vương quốc Champa nằm phía Đông. Vương quốc Angkor và Champa ban đầu mang đậm sắc thái Ấn Độ giáo, nhưng lại có tính dung hòa, tìm cách kết hợp những thành phần Ấn giáo, Phật giáo và các truyền thống bản xứ. Cả hai đều phát triển những phong cách nghệ thuật giống nhau, có thể được kiểm nhận qua những công trình kiến trúc còn tồn tại. Vào cuối thời kì này, tất cả những vương quốc nêu trên đều chuyển sang Đại thừa Phật giáo, nhưng cuối cùng, kể từ thế kỉ 13 thì Thượng toạ bộ lại trở thành tông phái chủ yếu. Ngay những vương quốc mới phát sinh của dân tộc Thái là (Sukhothai và sau đó là Ayutthaya) phía Tây Angkor cũng lấy Thượng toạ bộ làm tông chỉ.

Từ thế kỉ 14: Trong khi Hồi giáo chiếm chỗ Phật giáo và Ấn Độ giáo gần như toàn vẹn ở những miền phía Nam của Malaysia, ở Indonesia và Philippines thì Phật giáo Thượng toạ bộ trên châu lục vẫn là tôn giáo chủ yếu, ngày càng được phát triển và phổ biến (Campuchia, Lào, Thái Lan, Miến Điện).

Tích Lan

Khi ảnh hưởng Phật giáo tại Ấn Độ giảm dần, vào khoảng cuối vương triều Cấp-đa, thì Thượng toạ bộ đã đạt vị trí vững chắc tại Tích Lan từ nhiều thế kỉ và cũng đã ảnh hưởng lớn đến nền văn hóa và nghệ thuật xứ này. Nơi đây, Xá-lợi đóng một vai trò đặc biệt trong truyền thống tín ngưỡng, ví dụ như một chiếc răng của Phật được bảo tồn trong tại Dalada Maligava, "Chùa Răng Phật", hoặc cây Bồ-đề trong một tự viện ở cố đô Anuradhapura, được xem là phát sinh từ một nhánh của cây bồ-đề mẹ tại Bồ-đề đạo trường (bodhgayā), nơi Phật Thích-ca thành đạo. Một thành phần mới xuất hiện trong lĩnh vực kiến trúc Phật giáo Tích Lan: Bodhighara, "đền thờ cây bồ-đề" và Āsanaghara, "đền thờ chỗ ngồi của Phật". Thay vì tôn xưng cây bồ-đề một cách trừu tượng như tại Ấn Độ thì giờ đây, một cây bồ-đề sống được tôn thờ ngay giữa Bodhi-Ghara.

Một trong những phát triển quan trọng nhất của nghệ thuật tôn giáo Ấn Độ là việc tiếp tục phát triển kiến trúc tháp-bà. Nguyên có dạng vòm cung bán nguyệt, giờ đây các bảo tháp được kéo dài lên trên, có hình chuông và được gọi là Dāgäba (thường được phát âm như Dagoba; nguyên là từ gốc Tích Lan, xuất phát bởi hai từ tiếng Phạn là dhātu, garbha). Các nghệ nhân không chạm trổ bên ngoài và trang trí các cổng đi vào như người Ấn, qua đó họ đề cao cao vẻ đẹp tổng thể giản dị của bảo tháp. Cùng với Thượng toạ bộ, kiến trúc bảo tháp của Tích Lan được phổ biến khắp Đông Nam Á và được xem là mô hình kiến trúc cho các Chedi tại Thái Lan và That tại Lào.

Người ta có thể tìm thấy những nét điêu khắc rất tinh tế trên những "nguyệt thạch", là các viên đá mỏng hình bán nguyệt được xếp đặt theo hình vòng cung trước ngưỡng cửa ra vào của các tự viện. Chúng cho thấy nhiều mô típ được chạm trổ rất đẹp và công phu như hoa, thực vật (sen, chùm nho, hoa, lá...) và thú vật (bò, voi, sư tử, ngan...). Ý nghĩa của chúng là cho người bước lên cảm nhận được sự biến chuyển trọng đại khi họ bước qua ngưỡng cửa vào chùa, đi vào một cõi nội tâm thanh tịnh sau khi gác qua thế giới hiện hữu với tất cả những gì hệ thuộc.

Tượng Phật tại Tích Lan chịu ảnh hưởng của nghệ thuật A-ma-la-bà-đề và Cấp-đa; Phật thường được trình bày dưới dạng ngồi thiền (thế ngồi Kết già phu toạ, hai tay xếp lại dưới rốn), nhưng cũng có lúc ngài nằm nghiêng bên phải, miêu tả thời điểm ngài nhập Niết-bàn

Miến Điện
Là láng giềng của Ấn Độ nên các khu vực của Miến Điện hiện nay đã sớm chịu ảnh hưởng của xứ này. Theo truyền thuyết thì người Môn, vốn cư trú từ khu vực biển Andaman phía Nam cho đến miền Bắc lấn tới vùng núi thuộc Thái Lan hiện nay, đã tiếp xúc với Phật giáo trong thế kỉ thứ 3 TCN qua sứ giả truyền giáo của vua A-dục. Các ngôi chùa cổ nhất ở đây được kiến lập từ thế kỉ 1-5. Nghệ thuật Phật giáo của người Môn chịu ảnh hưởng của phong cách Cấp-đa và những thời đại kế thừa. Cùng với việc di cư khắp vùng Đông Nam Á của người Môn thì phong cách nghệ thuật Môn cũng đã ảnh hưởng trực tiếp đến truyền thống của những nơi họ đến. Có hàng nghìn bảo tháp và tự viện đã được kiến tạo tại vương quốc Pagan từ thế kỉ 11 đến 13 và trong đó, trên 2000 di tích vẫn còn tồn tại đến ngày nay. Các viện bảo tàng tại Yangoon và Mandalay vẫn còn bảo tồn nhiều bức tượng được trang trí và mạ vàng rất tinh vi được kiến tạo trong thời kì này hoặc thậm chí trễ hơn nữa, sau khi Pagan bị quân Mông Cổ xâm chiếm (1287).

Indonesia

Từ thế kỉ 1, các nền văn minh Indonesia đã chịu ảnh hưởng của văn hóa Phật giáo Ấn Độ (đặc biệt là hai đảo lớn Java và Bali) và chúng sau này cũng ảnh hưởng đến nghệ thuật tạo hình của Đông Nam Á đại lục (kiến trúc, điêu khắc).

Trong khi các vương quốc tại Đông Nam Á lục địa như như Phù Nam và Angkor theo Ấn Độ giáo thì tại Indonesia, trung tâm Bali, vương quốc Phật giáo Sri Vijaya (~tk. 8 đến tk. 13) được hình thành. Vương quốc biển với khu vực cai trị lan rộng đến bán đảo Mã Lai này đã tiếp thụ truyền thống Đại thừa và Kim cương thừa dưới triều đại Sailendra. Những di tích quan trọng nhất của nghệ thuật Phật giáo Indonesia là hệ thống tự viện Phật giáo lớn nhất thế giới, được kiến lập trên một hòn núi tại Borobudur, và một bức tượng trình bày Bồ Tát Bát-nhã-ba-la-mật-đa rất đặc sắc.

Campuchia

Vào khoảng thế kỉ 1, một trong những vương quốc tồn tại sớm nhất tại Đông Nam Á đã ra đời trên khu vực Nam Việt Nam hiện nay và Campuchia, đó là Phù Nam. Vào thời hưng thịnh, biên giới phía Tây vương quốc này là Miến Điện và phía Nam là Mã Lai. Phù Nam là vương quốc sống bằng thương mại và nằm trên tuyến đường biển giữa Ấn Độ và Trung Quốc. Ấn Độ đặc biệt đã gây ảnh hưởng lớn: chữ viết, tôn giáo và nghệ thuật được tiếp nhận và cùng với sự hòa hợp với truyền thống bản xứ, nhiều phong cách biểu đạt đã phát sinh. Khác với trường hợp Phật giáo Bắc truyền, tư tưởng và nghệ thuật Phật giáo du nhập Đông Nam Á trực tiếp từ Ấn Độ bằng đường biển. Mặc dù Ấn Độ giáo là tôn giáo chủ yếu trong một thời gian dài, nhưng Phật giáo Đại thừa từ ban đầu cũng đã có nhiều tín đồ.

Trong thế kỉ thứ 9, vương quốc Khmer xuất hiện trên khu vực Angkor, thừa kế vương quốc Phù Nam. Nơi đây, thần Thấp-bà (sa. śiva) và Tì-thấp-nô (sa. viṣṇu, là vị thần chính được tôn xưng tại di tích nghệ thuật Angkor Wat) là hai vị được tôn thờ nhiều nhất. Từ thế kỉ 12 trở đi, Phật giáo hưng thịnh dưới sự cai trị của vua Jayavarman VII. Nhiều công trình kiến trúc được thực hiện như đền Bayon với nhiều rất nhiều tháp nhỏ hệ thuộc và mỗi tháp đều được chạm khắc khuôn mặt Bồ Tát Quán Thế Âm (sa. avalokiteśvara) với chiều cao vài thước (ở đây được gọi là Lokeśvara, là Thế tự tại chủ, "đấng tự tại trên thế gian"), hoặc Đại học Phật giáo Ta Prohm được phụng hiến cho Bồ Tát Bát-nhã-ba-la-mật-đa. Nghệ thuật Khmer được phổ biến qua sự bành trướng của vương quốc Khmer trên các khu vực Đông Nam Á, trở thành phong cách tiêu chuẩn cho nghệ thuật Phật giáo Thái Lan, Lào và Champa (Việt Nam). Đặc điểm của tranh tượng Phật giáo tại Angkor là gương mặt thoát li thế gian của các vị Phật, các vị Bồ Tát cũng như tính rõ ràng của các nét thẳng không được trang trí như có thể thấy được tại Trung Quốc. Trong lúc giao thời của thế kỉ 13 và 14 thì Śrīndravarman lên trị vì, và ông cũng là quốc vương Khmer đầu tiên theo Phật giáo Nam tông là Thượng toạ bộ. Đồng thời, vương quốc Angkor cũng dần dần mất vai trò chủ yếu trên khu vực này, cũng một phần vì các vương quốc Thái ở biên giới phía Tây ngày càng lớn mạnh. Sự biến đổi này cũng để lại dấu tích trong nghệ thuật. Các công trình tự viện lớn đều bị đình chỉ và hình tượng Bồ Tát Quán Thế Âm được ưa chuộng trước đây giờ bị rơi vào lãng quên. Tượng Phật còn được tạo, nhưng chỉ được đúc bằng đồng hoặc vàng, không còn được tạc bằng đá. Về mặt phong cách thì các tượng Phật này giống các tượng tại Lào và Thái vốn có truyền thống theo Thượng toạ bộ: tượng thon, thanh nhã với những nét rõ ràng mạch lạc. Phong cách nghệ thuật này được xem là dấu ấn của nghệ thuật tôn giáo Campuchia cho đến ngày nay.

Thái Lan và Lào

Trong những vương quốc cổ trên địa phận Thái Lan hiện nay, đặc biệt là các vương quốc được dân tộc Môn sáng lập, đã có sự giao lưu văn hóa với Ấn Độ trên cơ sở thương mại. Tương tự trường hợp Miến Điện, nghệ thuật nơi đây chịu ảnh hưởng của thời đại Cấp-đa tại Ấn Độ. Một số hình tượng và kiến trúc đặc sắc được kiến tạo, ví dụ như bảo tháp (Chedi) của Nakhon Pathom, cao 127m, được xem là kiến trúc Phật giáo cao nhất thế giới.

Từ thế kỉ thứ 9 trở đi thì các truyền thống nghệ thuật Thái chịu ảnh hưởng của các vương quốc láng giềng như Angkor miền Đông và Sri Vijaya ở miền Nam. Trong thời gian này, Phật giáo Đại thừa là giáo lý chính, được thể hiện qua nhiều hình tượng của các vị Bồ Tát khác nhau.

Đầu thế kỉ 13, Thượng toạ bộ gốc Tích Lan lại được phổ biến và dần dần nắm ưu thế, tương tự như ở một số quốc gia khác thuộc khu vực Đông Nam Á. Đồng thời, vương quốc Sukhothai được kiến lập. Về mặt nghệ thuật thì người ta thấy được một sự chuyển biến từ phong cách giống nghệ thuật Khmer đến một phong cách biểu đạt rõ ràng, ít rườm rà, thậm chí có tính chất hình học trừu tượng. Các tượng Phật được biểu hiện với những sắc thái thanh nhã, trôi chảy, với pháp y trông như trong suốt và đầu hình oval với đỉnh đầu là một ngọn lửa (sa. ketumālā). Trong triều đại kế đến là Ayutthaya (tk. 14-18) thì mô típ này càng được trau chuốt tinh tế hơn, nhiều hình tượng thường được mạ vàng và được chạm gắn với đá quý. Thời kì này được xem là thời kì kiến lập phong cách và gây ảnh hưởng đến ngày nay. Một điểm đặc biệt của nghệ thuật Phật giáo Thái Lan là miêu tả Phật đang đi trong tranh tượng.

Sự xuất hiện và phát triển của nghệ thuật Phật giáo tại Lào có mối tương quan mật thiết với các vương quốc Thái láng giềng. Vật liệu được dùng cho các công trình kiến trúc và điêu khắc là gỗ, thường được sơn và vẽ. Đến thế kỉ thứ 15 thì các tác phẩm nghệ thuật ở đây rất giống các tác phẩm của Sukhothai. Nhưng kể từ thế kỉ 16 trở đi thì một phong cách đặc thù được xác lập: tượng Phật ngày càng thon dần với tay chân rất dài.

Nghệ thuật Phật giáo đương đại

Nhìn chung việc sáng tạo chân dung, tranh, đồ tế lễ hoặc công trình kiến trúc ở các nước châu Á, nơi phần lớn có hơn ngàn năm văn hóa phật giáo, thường mang đậm dấu ấn truyền thống. Những đặc điểm chân dung của Đức Phật như tư thế cơ thể và các thủ ấn (sa. mudrā), một số chi tiết nhỏ như đôi tai và kiểu tóc cũng như các biểu tượng (bồ-đề thụ, liên hoa, pháp luân…) đều mang ý nghĩa tôn giáo thiêng liêng và hình thức biểu đạt không thay đổi. Các tác phẩm tranh tượng mới đều tuân theo những khuôn mẫu truyền thống, trong đó những yếu tố mang tính tượng trưng vốn đã có sẵn đóng vai trò chủ đạo chứ không phải là sự biểu đạt nghệ thuật mang dấu ấn cá nhân của người nghệ sĩ.

Bên cạnh nền nghệ thuật truyền thống này, nhiều phương thức biểu đạt hiện đại cũng đã phát sinh thông qua sự tiếp xúc với nền văn hóa Tây phương. Đặc biệt ở các nước như Nhật Bản, Thái Lan, Hàn Quốc hay Indonesia (Bali), nơi có sự giao lưu mạnh mẽ với các nền văn hóa Tây phương, các nghệ nhân lấy những mô típ có gốc từ hệ thống đồ giải Phật giáo, kết hợp nó một phần với các phương thức biểu đạt nghệ thuật Tây phương, một phần với sự phát triển kế thừa của phong cách nghệ thuật của địa phương. Qua đó, hình thái nghệ thuật này đã tạo nên được những tác phẩm nghệ thuật Phật giáo mới mẻ và hiện đại. Tuy nhiên, những tác phẩm mới này gần như luôn luôn chỉ là "nghệ thuật thuần túy", dĩ nhiên có nền tảng tôn giáo nhưng thường là để "trang trí" chứ không phải được tạo ra để phục vụ thực hành tín ngưỡng. Trong các tác phẩm nghệ thuật này, ở cả mảng điêu khắc lẫn hội họa, chân dung của Đức Phật, các biểu trưng Phật giáo hoặc các bức tượng được vẽ lại nhưng khuynh hướng sáng tác vị nghệ thuật cao hơn mục đích tôn giáo.

Phật giáo từ thế kỷ thứ 12 đã biến mất khỏi Ấn Độ, ngoại trừ một số khu vực trong dãy Himalaya. Mãi cho đến khi chính quyền thực dân Anh quan tâm đến các ngôi chùa phần lớn đã đổ nát hoang tàn này, người ta đã phát hiện và bắt đầu công việc trùng tu các chùa (tại Kiến-chí (kāñcī), A-chiên-đà (ajantā), chùa Đại Bồ-đề tại Bồ-đề đạo trường (bodhgayā)). Giữa thế kỷ 20 những người ủng hộ nhà cải cách Bhimrao Ramji Ambedkar (Bộ trưởng Tư pháp đầu tiên của đất nước Ấn Độ độc lập - người đã tuyên truyền rằng việc cải đạo sang Phật giáo là con đường giải thoát cho tầng lớp khốn cùng - Dalit - hay còn gọi là những người không được xếp vào tầng lớp nào trong xã hội) đã làm hồi sinh lại truyền thống đã và đang tiếp tục bị lãng quên. Cùng với phong trào này là sự bắt đầu các phương thức nhân bản và ghi lại các chân dung cổ của Đức Phật phục vụ cho mục đích thực hành tín ngưỡng. Tương tự, tại một số nước Phật giáo khác, đặc biệt là Nhật, Tây Tạng, Tích Lan (śrīlaṅkā) và Thái Lan, các phật tử dùng tranh tượng cúng dường để trang trí các chùa chiền mới được dựng theo mô hình kiến trúc cũ. Bên cạnh đó, ngay chính ở Ấn Độ việc vẽ các chân dung Phật cũng được bắt đầu khôi phục trở lại. Vì nền văn hóa Phật giáo mới của Ấn Độ còn tương đối non trẻ nên chưa có chuẩn tắc đồ giải (Ikonographie) đậm nét nào hình thành. Do đó, phong cách và các đặc trưng truyền thống được pha lẫn với phương thức biểu đạt đầy màu sắc của nghệ thuật thường nhật của Ấn Độ giáo tại đất nước này.

Tham khảo
Robert E. Fisher: Buddhist Art and Architecture, Thames & Hudson, London 1993, ISBN 0500202656
Louis Frédéric: Buddhismus - Götter, Bilder und Skulpturen, Éditions Flammarion, Paris 2003, ISBN 2080210017
Anke Kausch: Seidenstraße - Von China durch die Wüsten Gobi und Taklamakan über den Karakorum Highway nach Pakistan, DuMont, Köln 2001, ISBN 3770152433
Meher McArthur: Reading Buddhist Art, Thames & Hudson, London 2002, ISBN 0500284288
Hans W. Schumann: Buddhistische Bilderwelt. Ein ikonographisches Handbuch des Mahayana- und Tantrayana-Buddhismus. Hugendubel, München 1993, ISBN 3-424-00897-4

Chú thích

Liên kết ngoài

Tổng quát
Photo Dictionary of Japanese Buddhist & Shinto Deities Một trang rất bao quát với nhiều hình ảnh và ghi chú, đặc biệt chuyên về Nhật Bản những cũng có giá trị nghệ thuật Phật giáo chung (Anh ngữ).
Càn-đà-la
Gallery of threatened Afghan Graeco-Buddhist art UNESCO (Anh ngữ)
Ấn Độ
Buddhist Monuments at Sanchi UNESCO World Heritage List (en)
Nhật Bản
Religion in Japan / Ikonographie  Universität Wien (de)
emuseum.jp  Những vật quý được trưng bày của Nhật Bản, đặc biệt nhiều bảo vật thuộc Phật giáo(Nhật ngữ, Anh ngữ và Pháp ngữ)
Hàn Quốc
Korean Buddhist Temples  (Anh ngữ)
Tây Tạng
Grundlagen tibetischer Ikonographie  Dharmapala Thangka Center, Bremen (Đức ngữ)
Himalayan Art Shelley & Donald Rubin Foundation (Anh ngữ), rất bao quát & nhiều hình ảnh.
Hiện đại
Art and identity: The rise of a new Buddhist imagery "Phục hưng" Phật giáo tại Ấn Độ (Anh ngữ)
The Flying Celestial Beings of the Still Thoughts Hall  Về việc kiến lập một ngôi chùa mới tại Trung Quốc (Anh ngữ)
Nghệ thuật Phật giáo

Nghệ thuật Phật giáo


title: Caloptilia xystophanes

text:
Caloptilia xystophanes là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Queensland.

Chú thích

Tham khảo

Caloptilia


title: Orophea thomsonii

text:
Orophea thomsonii là một loài thực vật thuộc họ Annonaceae. Đây là loài đặc hữu của Ấn Độ.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Orophea thomsoni. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ấn Độ
Orophea


title: Agabus crypticoides

text:
Agabus crypticoides là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Régimbart miêu tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Agabus


title: 10218 Bierstadt

text:
10218 Bierstadt (1997 SJ23) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 29 tháng 9 năm 1997 bởi Spacewatch ở Kitt Peak. Nó được đặt theo tên American landscape painter Albert Bierstadt.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 10218 Bierstadt

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1997


title: Agapostemon splendens

text:
Agapostemon splendens là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Lepeletier mô tả khoa học năm 1841.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Agapostemon
Động vật được mô tả năm 1841


title: 821

text:
Năm 821 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 821


title: Mammendorf

text:
Mammendorf là một đô thị trong bang Bayern, nước Đức. Đô thị Mammendorf có diện tích 21,21 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 4522 người. Đô thị này ở giữa München và Augsburg.
Mammendorf thuộc huyện Fürstenfeldbruck, Oberbayern cách 6 km về phía tây bắc của Fürstenfeldbruck. Các làng Nannhofen và Peretshofen thuộc đô thị Mammendorf.

Sông Maisach chảy qua Mammendorf.

Giao thông
Mammendorf-Nannhofen nằm trên tuyến đường xe lửa München–Augsburg cũng là trạm cuối của S-Bahn München. Trạm xe lửa này được đổi tên vào ngày 11 tháng 12 năm 2005 từ Nannhofen sang Mammendorf. Mammendorf nằm trên tuyến đường xe hơi Bundesstraße 2.

Tham khảo


title: 25970 Nelakanti

text:
25970 Nelakanti (tên chỉ định: 2001 FD35) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi dự án Nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất Lincoln ở Socorro, New Mexico, ngày 18 tháng 3 năm 2001. Nó được đặt theo tên Raman Venkat Nelakanti, an American high school student và finalist in the 2010 Intel Science Talent Search.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 25001–26000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiên thể phát hiện năm 2001


title: Agrypnus serricollis

text:
Agrypnus serricollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1857.

Chú thích

Tham khảo

Agrypnus


title: Hopea polyalthioides

text:
Hopea polyalthioides là một loài thực vật thuộc họ Dipterocarpaceae. Đây là loài đặc hữu của Malaysia.

Chú thích

Tham khảo
 Ashton, P. 1998. Hopea polyalthioides. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Malaysia
P


title: Cóc lưỡi tròn thông thường

text:
Cóc lưỡi tròn thông thường (danh pháp hai phần: Discoglossus pictus) là một loài cóc thuộc Họ Cóc bà mụ. Loài này có phân loài khác nhau Discoglossus pictus pictus hay cóc lưỡi tròn Malta Địa Trung Hải được tìm thấy ở độ cao 1500m, Discoglossus pictus scovazzi hay cóc Maroc Địa Trung Hải hiện diện ở độ cao đến 500m, dù nó thường được tìm thấy ở độ cao dưới 100m. Discoglossus pictus scovazzi hiện diện ở gần nước ở vùng phong cảnh mở, vườn nho. Discoglossus pictus auritus hay cóc lưỡi tròn Tây Ban Nha Địa Trung Hải tìm thấy ở Tây Ban Nha, bắc châu Phi ở tỉnh Gerona, nó cũng được tìm thấy ở các đảo Malta.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

P
Động vật được mô tả năm 1837
Động vật lưỡng cư châu Âu
Họ Cóc bà mụ


title: Xích Điểu

text:
Xích Điểu là một bút danh của Nguyễn Văn Tước (1910-2003), một nhà văn, nhà thơ trào phúng Việt Nam. Ông thường viết với các bút danh Xích Điểu, Minh Tước, Thương Biền, Trần Minh Tước.

Thân thế và khởi đầu văn nghiệp
Ông sinh ngày 5 tháng 4 năm 1910, quê ở xã Dục Tú, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội. Xuất thân trong một gia đình Nho học, năm 1930, sau khi tốt nghiệp tú tài, ông bắt đầu tham gia làm báo, viết văn, khởi nghiệp với thời báo Nông công thương và Phụ nữ thời đàm. Sau đó, ông bắt đầu viết sách, viết truyện dài, truyện ngắn. Năm 1932, ông giới thiệu tiểu thuyết lãng mạn "Cô lái đò sông Thương". Năm sau, ông giới thiệu truyện khoa học viễn tưởng "Hy sinh". Tuy vậy, trong hầu hết sự nghiệp văn chương của mình, ông thiên nhiều về thể thơ trào phúng.

Tham gia cách mạng
Khi Mặt trận Bình dân lên nắm quyền tại Pháp năm 1935, ông viết cho các tờ báo tiếng Pháp Le Travail (Lao động), L’Essor Indochinois (Đông Dương cất cánh, tham gia tích cực trong Phong trào Mặt trận Dân chủ Đông Dương, vốn được thành lập năm 1938. Một thời gian sau đó, ông vào Sài Gòn vừa dạy học để kiếm sống, vừa viết cho báo Le Peuple (Nhân dân) và báo Mới. Sau khi Mặt trận Bình dân đổ, chính quyền thực dân Pháp đàn áp phong trào Mặt trận Dân chủ Đông Dương, ông bị bắt vào năm 1939 và bị đưa đi lưu đày ở nhà tù Sơn La.

Thời gian ở Sơn La, ông cùng các đồng chí của mình tổ chức tờ báo "Suối Reo", viết kịch, viết tuồng cho tù nhân diễn như các vở "Decous thất thủ", "Dừng bước trên đường", "Con chó chết". Nhằm và các hài kịch của Molières được ông dàn dựng trong nhà tù Sơn La. Ngoài ra ông còn sáng tác nhiều bài thơ như "Xuân trong tù", "Tết ở Sơn La", "Giấc mơ trong ngục tối"… được các bạn tù khen ngợi.

"Kiện tướng văn chương"
Năm 1943, ông được ra tù và tiếp tục hoạt động. Tháng 8 năm 1945, ông tham gia cuớp chính quyền ở Lạng Sơn, được cử làm Chủ tịch tỉnh đầu tiên. Sau khi Pháp tái chiếm Đông Dương, ông lên Chiến khu Việt Bắc hoạt động trong phong trào báo chí của Việt Minh, chuyên tâm vào lĩnh vực sáng tác thơ châm biếm, tiểu phẩm trào phúng, đả kích chính quyền Pháp và cổ vũ cho kháng chiến. Ông còn sáng tác một vài kịch bản sân khấu và cộng tác với nhiều tờ báo kháng chiến như Nhân dân, Cứu quốc, Đài Tiếng nói Việt Nam, Quân đội…

Năm 1954, ông về thủ đô và được phân công giữ nhiệm vụ ụ trưởng Vụ báo chí, rồi Giám đốc Sở Báo chí Trung ương và là Phó tổng thư ký thường trực Hội Nhà báo Việt Nam. Ông dành thời gian viết thường xuyên cho Nhân văn, Văn nghệ, Thống nhất, Đài Tiếng nói Việt Nam... Năm 1957, ông trở thành một trong những hội viên đầu tiên của Hội Nhà văn Việt Nam, trên cương vị Tổng biên tập báo Thống nhất. Ông được bạn bè trong giới văn nghệ gọi thân mật là "kiện tướng" bởi sức làm việc dẻo dai, nhiệt thành.

Trong Từ điển văn học năm 1984 đã ghi nhận về ông như sau:

Gia đình

Sau năm 1975, ông vào Sài Gòn làm báo.
Hai vợ chồng già sống trong gian phòng của ngôi nhà tập thể báo Đại Đoàn Kết. Cụ bà mất năm ông 76 tuổi.

Sau đó ông lập gia đình với bà Ngọc Dung.
Ông mất ngày 28 tháng 7 năm 2003 tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Tác phẩm
 Cô lái đò sông Thương (1932)
 Hy sinh (1933)
 Trắng đen (1960)
 Sau mặt nạ nhân vị (1961)
 Người hay vật (1962)
 Cái đuôi con chó (1969)
 Cướp cũ cướp mới (1971)
 Ba Xoay diễn nghĩa
 Chủ nghĩa lưu manh hiện đại (1979)
 Mệnh phụ cuồng mê (1989)

Chú thích

Liên kết ngoài
Nhà văn Xích Điểu qua đời
Xích Điểu - nhà báo, nhà thơ trào phúng đã ra đi
Xích Điểu – Nhà báo lớn, nhà thơ trào phúng xuất sắc

Sinh năm 1910
Mất năm 2003
Người Hà Nội
Nhà văn Việt Nam thời Pháp thuộc
Nhà văn Việt Nam thời kỳ 1945–1975
Nhà văn Việt Nam thời kỳ từ 1976


title: La Sauzière-Saint-Jean

text:
La Sauzière-Saint-Jean  là một xã thuộc tỉnh Tarn trong vùng Occitanie ở phía nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 225 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Tarn


title: Aiguillon

text:
Aiguillon (hay Auguillon) là một xã thuộc tỉnh Lot-et-Garonne trong vùng Nouvelle-Aquitaine phía tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 41 mét trên mực nước biển.

Dân số
1962= 3409
1968= 3754
1975= 3867
1982= 4121
1990= 4169
1999= 4219

Tham khảo

Xã của Lot-et-Garonne


title: Saint-Martin-de-Fressengeas

text:
Saint-Martin-de-Fressengeas là một xã, nằm ở tỉnh Dordogne vùng Aquitaine của Pháp. Xã này có diện tích 20,84 km², dân số năm 2007 là 380 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 259 m trên mực nước biển.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Saint-Martin-de-Fressengeas trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Saint-Martin-de-Fressengeas


title: Podeonius bocaki

text:
Podeonius bocaki là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 2006.

Chú thích

Tham khảo

Podeonius


title: Limnephilus samoedus

text:
Limnephilus samoedus là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Loài này có ở miền Ấn Độ - Mã Lai, Nearctisch và miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Trichoptera miền Cổ bắc
Limnephilus


title: (14389) 1990 QR5

text:
{{DISPLAYTITLE:(14389) 1990 QR5}}

(14389) 1990 QR5 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 26 tháng 8 năm 1990.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 14001–15000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1990
Được phát hiện bởi Henry E. Holt
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Trung Phong Minh Bản

text:
Trung Phong Minh Bản (zh. zhōngfēng míngběn/ chung-feng ming-pen 中峰明本, ja. chūhō myōhon), 1263-1323 là một vị Thiền sư Trung Quốc, thuộc dòng Hổ Khâu, phái Dương Kỳ phái, đời thứ 19 Tông Lâm Tế. Sư là đệ tử nối pháp vượt trội nhất của Thiền sư Cao Phong Nguyên Diệu, và có các pháp tử như Thiên Như Duy Tắc, Thiên Nham Nguyên Trường...

Cuộc đời hoằng hóa của sư đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển của Tông Lâm Tế tại Trung Quốc thông qua việc tích cực truyền bá phương pháp Thiền thoại đầu, cũng như truyền bá tông này sang Nhật dưới thời nhà Nguyên. Bên cạnh đó, sư cũng nổi bật với tư tưởng Thiền - tịnh song tu và Tam giáo nhất nguyên.

Cơ duyên ngộ đạo
Sư họ Tôn, quê ở Tiền Đường, Hàng Châu, Tỉnh Triết Giang. Lúc còn nhỏ đã có chí hướng tu Phật, vào năm 9 tuổi thì mẹ mất. Năm 15 tuổi, sư có ý muốn xuất gia. Một hôm sư xem quyển Truyền Đăng Lục, đến công án Am-ma-la nữ hỏi Bồ tát Văn Thù: "Đã biết rõ sinh là lý bất sinh, tại sao lại bị sinh tử lưu chuyển?" bèn khởi nghi tình rất sâu.

Sau, sư đến tham học với Thiền sư Cao Phong Nguyên Diệu ở ngọn Sư Tử Nham (獅子巖) trên núi Tây Thiên Mục. Thiền sư Cao Phong bình thường rất nghiêm khắc, khi nói chuyện ngài thường không để lộ biểu cảm nhưng khi thấy sư, ngài Cao Phong tỏ vẻ rất vui và cho sư xuống tóc xuất gia liền.

Một hôm sư đọc Kinh Kim Cang đến câu "Gánh vác việc Như-lai" liền có chổ thâm nhập. Sau đó, lúc đi dạo nhân nhìn thấy suối nước đang chảy mà tỏ ngộ, liền đến gặp ngài Cao Phong cầu ấn chứng, nhưng bị Cao Phong đánh một gậy, đuổi ra ngoài. Về sau, triều đình tuyển mộ thanh niên nam nữ, sư hỏi Thiền sư Cao Phong: "Nếu có người đến hỏi hòa thượng bắt thanh niên nam nữ thì thầy sẽ chọn ai?" Ngài đáp: " Ta cứ đưa cây trúc bề (thiền bản) cho họ". Sư nghe câu này xong liền triệt ngộ và được Thiền sư Cao Phong ấn khả.

Thiền sư Cao Phong Nguyên Diệu trao cho sư bức họa chân dung của mình và nói kệ phó chúc truyền pháp:Ngã tướng bất tư nghì

Phật, Tổ chẳng thể biết

Chỉ hứa thằng du côn

Được thấy nửa bên mũi
Có người hỏi Thiền sư Cao Phong: "Trong các đệ tử của Ngài, ai hơn, ai kém?". Ngài đáp: "Thủ-tọa Nghĩa giống như là cây trúc già, nhưng vẫn còn bảy tám đốt cong. Chỉ Duy-na Bản (Minh Bản) mới thật là cây tre xuất sắc trong rừng tre. Sau này thành đạt không thể đếm được".

Hoằng pháp
Sau khi được ấn khả, sư không định cư, trụ trì tại bất kỳ một ngôi chùa nào nhất định mà lúc thì sống ở trên thuyền, có khi trong túp lều tranh đơn sơ và tự xưng là Huyễn Trú Lão Nhân, nơi am tranh đặt bảng là Huyễn Trụ am. Từng có rất nhiều vị tăng đến tham vấn và ngưỡng mộ gọi sư là Cổ Phật Giang Nam..

Sư được rất nhiều người đương thời tôn kính vì phong cách đơn giản, tu tập thiền thuần tuý của mình. Vua Nguyên Nhân Tông kính mến và mời sư vào cung thuyết pháp nhưng sư từ chối nên vua ban y ca sa tơ vàng và phong danh hiệu Phật Từ Viên Chiếu Quảng Huệ Thiền sư. Đến đời vua Nguyên Anh Tông cũng quy y theo sư.

Nhiều vị Thiền sư Nhật đã đến nơi sư tham học và trong số này trội hơn hết là Cổ Tiên Ấn Nguyên (zh. 古先印元, ja. kosen ingen, 1295-1374) và Cô Phong Giác Minh (zh. 孤峰覺明, ja. kohō kakumyō, 1271-1361). Và những vị này khi trở lại Nhật hoằng pháp cũng giữ phong cách giản dị như sư, lập am tranh đơn sơ để ẩn cư và không trú trì nhất định tại bất kỳ ngôi chùa nào.

Vào ngày 14 tháng 8 năm thứ 3 niên hiệu Chí Trị (至治), sư nói kệ từ biệt đại chúng rồi an nhiên tọa Thiền thị tịch, hưởng thọ 61 tuổi, chúng đệ tử xây tháp thờ nhục thân ở núi Thiên Mục. Vua Nguyên Văn Tông sắc phong thụy hiệu là Trí Giác Thiền Sư, đến đời vua Nguyên Thuận Tông ban thêm thụy hiệu là Phổ Ứng Quốc Sư. Bài kệ thị tịch của sư:Ta có một câu

Phó chúc Đại-chúng

Lại hỏi thế nào

Vốn chẳng căn cứ.Tác phẩm của sư lưu truyền trong đời rất nhiều, ví dụ như Trung Phong Quảng Lục (3 quyển), Huyễn Trú Am Thanh Quy (1 quyển), Nhất Hoa Ngũ Diệp (5 quyển)... Trong đó quyển Trung Phong Pháp Ngữ và Tín Tâm Minh Tịch Giải Nghĩa của sư đã được sư Thích Duy Lực dịch Việt.

Pháp ngữ
Sư thường dạy chúng rằng: "Nay người tham-thiền không được linh nghiệm là vì: 1. Không có chí khí chân thực như người xưa; 2. Không lấy sinh tử vô thường cho là việc lớn; 3. Tập khí từ nhiều kiếp đã không buông xuống được, lại không giữ được quyết tâm bền vững, không lui sụt. Bệnh tại sao? Đó chỉ vì không nhận biết được căn bản của sinh tử."

Tham khảo

 Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-Guang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
 Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.
 Dumoulin, Heinrich:

 Geschichte des Zen-Buddhismus I. Indien und China, Bern & München 1985.
 Geschichte des Zen-Buddhismus II. Japan, Bern & München 1986.

 Như Sơn, Thiền Uyển Kế Đăng Lục, Thích Thiện Phước dịch 2015.

Lâm Tế tông
Đại sư Phật giáo
Người Chiết Giang
Thiền sư Trung Quốc
Sinh năm 1263
Mất năm 1323
Người nhà Nguyên


title: Winzendorf-Muthmannsdorf

text:
Winzendorf-Muthmannsdorf là một đô thị thuộc huyện Wiener Neustadt-Land trong bang Niederösterreich, Áo.

Tham khảo


title: Băng hà

text:
Băng hà có thể chỉ đến một trong các khái niệm sau:
 Sông băng
 Thời kỳ băng hà
 Cái chết của một vị vua hay chúa.


title: Pseudopostega clastozona

text:
Pseudopostega clastozona là một loài bướm đêm thuộc họ Opostegidae. Nó được Edward Meyrick miêu tả năm 1913. Nó được tìm thấy ở Transvaal, Nam Phi.

Con trưởng thành bay vào tháng 12 và tháng 1.

Chú thích

Tham khảo

Pseudopostega


title: Protosyneora

text:
Protosyneora là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Lepteucosma

text:
Lepteucosma là một chi bướm đêm thuộc phân họ Olethreutinae trong họ Tortricidae.

Các loài
Lepteucosma aethopa (Diakonoff, 1984)
Lepteucosma alferdi Pooni & Rose, 2004
Lepteucosma blanda (Kawabe, 1989)
Lepteucosma byuni Pooni & Rose, 2004
Lepteucosma ceriodes (Meyrick, 1909)
Lepteucosma charassuncus Razowski, 2006
Lepteucosma ferruginoptera Pooni & Rose, 2004
Lepteucosma fuscicaput (Diakonoff, 1948)
Lepteucosma huebneriana (Kocak, 1980)
Lepteucosma leucotoma (Diakonoff, 1964)
Lepteucosma lutescens (Razowski, 1967)
Lepteucosma oxychrysa Diakonoff, 1971
Lepteucosma oxychrysoides Kuznetzov, 1997
Lepteucosma punjabica Kuznetzov, 1988
Lepteucosma shikokuensis (Kawabe, 1984)
Lepteucosma siamensis (Kawabe, 1989)
Lepteucosma srinagara Razowski, 2006
Lepteucosma torreyae Wu & Chen, 2006

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Eucosmini


title: Văn Thánh, Liêu Dương

text:
Văn Thánh (chữ Hán giản thể: 文圣区, âm Hán Việt: Văn Thánh khu) là một quận của địa cấp thị Liêu Dương, tỉnh Liêu Ninh, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận Văn Thánh có diện tích 38 km², dân số 170.000 người. Mã số bưu chính của Văn Thánh là 111000. Chính quyền nhân dân quận đóng ở số 165, đại lộ Tân Vận. Về mặt hành chính, quận Văn Thánh được chia ra thành 6 nhai đạo biện sự xứ. Các đơn vị này lại được chia thành 45 uỷ ban xã cư, 4 ủy ban thôn.
Nhai đạo biện sự xứ: Văn Thánh, Võ Thánh, Tương Bình, Nam Môn, Đông Hưng, Khánh Dương.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Liêu Ninh
Liêu Dương


title: Gonomyia strigilis

text:
Gonomyia strigilis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gonomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Vrancea (hạt)

text:
Vrancea là một hạt của România. Hạt có diện tích  km², dân số thời điểm là người. Thủ phủ hạt đóng tại thành phố Focșani.

Các thành phố, thị xã
Hạt Vrancea có 2 đô thị, 3 thị xã và 68 xã
Đô thị
Adjud
Focșani - nơi đặt hội đồng hạt; dân số: 73,868 (tính đến năm 2011)
Thị xã
Mărășești
Odobești
Panciu

Xã
Andreiașu de Jos
Bălești
Bârsești
Biliești
Boghești
Bolotești
Bordești
Broșteni
Câmpineanca
Câmpuri
Cârligele
Chiojdeni
Ciorăști
Corbița
Cotești
Dumbrăveni
Dumitrești
Fitionești
Garoafa
Golești
Gologanu
Gugești
Gura Caliței
Homocea
Jariștea
Jitia
Măicănești
Mera
Milcovul
Movilița
Nănești
Năruja
Negrilești
Nereju
Nistorești
Obrejița
Paltin
Păulești
Păunești
Ploscuțeni
Poiana Cristei
Popești
Pufești
Răcoasa
Răstoaca
Reghiu
Ruginești
Sihlea
Slobozia Bradului
Slobozia Ciorăști
Soveja
Spulber
Străoane
Suraia
Tâmboești
Tănăsoaia
Tătăranu
Tulnici
Țifești
Urechești
Valea Sării
Vânători
Vârteșcoiu
Vidra
Vintileasca
Vizantea-Livezi
Vrâncioaia
Vulturu

Tham khảo

Hạt của România


title: Esquièze-Sère

text:
Esquièze-Sère là một xã thuộc tỉnh Hautes-Pyrénées trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 700 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Hautes-Pyrénées


title: Perseus

text:
Perseus (tiếng Hy Lạp: Περσεύς) là người anh hùng đầu tiên trong thần thoại Hy Lạp đã từng đánh bại những con quái vật cổ xưa được biết với nhiều cái tên tạo ra bởi mười hai vị thần Olympus. Anh đã giết Medusa (quái vật tóc rắn) và giải cứu Andromeda (công chúa vương quốc Aethiopia) khỏi con quái vật biển Cetus, vốn được thần biển Poseidon phái đi để trừng phạt nữ hoàng Cassiopeia vì bà dám nói rằng con gái của bà - công chúa Andromeda (có dị bản chép là vẻ đẹp của chính bà) đẹp hơn nhiều lần chị em Nereid, con gái của thần biển Nereus.

Sự ra đời của Perseus
Perseus là con trai của thần Zeus với công chúa Danae, con gái duy nhất của vua Acrisius xứ Argos. Acrisius thất vọng vì suốt một thời gian dài không có lấy một đứa con trai. Vả lại, ông được nghe một lời sấm truyền báo rằng: nếu không có con trai, ông sẽ bị giết bởi đứa con trai duy nhất do con gái mình sinh ra. Bởi Danaë vẫn còn là một cô gái ngây thơ, nhà vua đã quyết định giam con gái mình vào 1 căn phòng bằng đồng với mái vòm có thể nhìn lên trời, nơi giam giữ được xây trong khu vườn tại cung điện của nhà vua. Vì thế, không một vị hoàng tử nào có thể biết người con gái xinh đẹp tuyệt trần đang ở đó. Thế nhưng có một người biết. Đó là thần Zeus. Zeus đã biến thành những giọt mưa vàng. Những giọt mưa lọt qua mái của căn phòng. Không lâu sau đó, Danae thụ thai con của Zeus. Sự thụ thai thần kì này khiến Danae nghĩ rằng bố của đứa bé không thể nào là một người trần thế và cô nghĩ ngay đến thần Zeus.

Cuộc đời của Perseus
Sau khi Perseus chào đời, Danae đã bí mật chăm sóc Perseus. Nhưng tiếng khóc của đứa bé làm cho Acrisius biết được. Nhà vua đã rất sợ hãi vì theo lời phán truyền của các vị tiên tri Delphi. Sau đó, nhà vua đã để hai mẹ con ở trong quan tài gỗ và thả chiếc quan tài dưới biển. Và vì thế nhà vua sẽ không phải nhúng tay vào tội ác nếu quan tài bị chìm. Nhưng quan tài không chìm mà nó đã nổi. Một người ngư dân nghèo tên Dictys đã chèo thuyền đên bờ khi thấy chiếc quan tài. Ông lão thấy tò mò nên đã mở ra xem bên trong có gì. Ông đã rất kinh ngạc vì trong đó có một em bé và một thiếu phụ. Ông lão vội tìm nước ngọt cho hai mẹ con. Sau một thời gian, hai mẹ con tình dậy. Hai vợ chồng ông lão đã chăm sóc hai mẹ con, nhất là Perseus. Cuộc đời của hai ông bà đã bớt phần hiu quạnh. Từ năm này qua năm khác, Perseus đã trưởng thành. Cậu rất mạnh và ngày ngày cùng ông lão Dictys về với một khoang thuyền đầy cá. Cậu luôn ghi nhớ công ơn của ông lão vì đã cứu sống cậu.

Perseus chém đầu quỷ Gorgon
Nhà vua Polydectes của đảo Serifos đã say mê sắc đẹp của mẹ của Perseus nên đã muốn trừ khử Perseus. Ông ta yêu cầu Perseus phải đi tìm và chặt đầu của Medusa, một trong ba chị em Gorgon. Perseus dũng cảm nhận lời. Anh đến đền thờ Delphi và xin đường đi đến hang ổ của ác quỷ Gorgon. Lời phán truyền của nữ tư tế là đi đến xứ sở của những người sống bằng hạt dẻ. Các vị thần ở núi núi Olympus đã rất lo cho Perseus vì lũ quỷ Gorgon rất nguy hiểm nên đã ban cho anh những vũ khí có thể chém được đầu Medusa. Thần Hermes đã chỉ đường cho Perseus đi qua bao xứ sở xa lạ, vượt núi non trùng điệp. Muốn tìm được ác quỷ Gorgon, anh phải bắt được ba chị em Graeae để bắt họ khai ra nơi cư ngụ của Gorgon. Perseus đã nhanh chóng bắt họ khai ra nơi của Gorgon và cần thứ gì để tiêu diệt chúng. Anh lại tiếp tục đến nơi ở của những tiên nữ Nymph Phương Bắc để xin các cô ban cho vũ khí lợi hại như chiếc mũ tàng hình của thần Hades để Gorgon không thể nhìn thấy, đôi dép có cánh để bay và cuối cùng là chiếc túi thần kì để bỏ đầu của Medusa vào. Thần Hermes đã ban cho Perseus thanh gươm dài, cong và sắc. Thanh gươm đó có thể chém đứt lớp vảy cứng của ác quỷ và cuối cùng nữ thần Athena dùng khiên che chắn cho Perseus để anh không thể nhìn vào mắt của Medusa. Với đôi dép có cánh, Perseus bay đến đảo của Gorgon. Họ đang ngủ trên một tảng đá to, rộng, phẳng. Đây là thời cơ thuận lợi để lập chiến công dễ dàng. Nữ thần Athena đã dùng chiếc khiên đồng sáng lóa để che cho anh. Nhìn vào tấm khiên, anh không biết Medusa ở đâu và thần Hermes đã giúp anh biết được. Perseus rút kiếm ra và chém bay đầu Medusa. Từ cổ Medusa có người khổng lồ Chrysaor và cả con thần mã Pegasus đã bay lên trời. Sau đó, Perseus nhét đầu Medusa vào túi và bay đi.

Perseus trừng phạt Atlas
Đôi dép có cánh giúp Perseus bay trên đường trở về Serifos. Anh tạm nghỉ tại quê hương của thần Atlas. Quê hương của thần Atlas rất đẹp, khó có thể tả hết được. Nhưng quý nhất là vườn táo vàng mà Atlas ngày đêm canh giữ vì nữ thần Themis đã báo cho Atlas rằng con trai của thần Zeus sẽ đến và chiếm đoạt táo vàng. Vì vậy Atlas đã sai gia nhân và phái rồng thần phun ra lửa canh gác cẩn thận.
Khi đến nơi, Perseus cúi chào bày tỏ sự kính trọng đối với vị thần chủ nhân của một xứ sở giàu có, đẹp đẽ. Khi nghe được Perseus là con trai của thần Zeus, Atlas nên đã nhớ đến lời tiên báo của nữ thần Themis. Ông ta khó chịu, đáp lại Perseus một cách xấc xược. Do đó Perseus rất tức giận và đã dùng chiếc đầu của Medusa nhằm hóa đá Atlas. Anh lại tiếp tục bay đi.

Perseus cứu công chúa Andromeda
Perseus đi qua đất Aethiopia. Anh nhìn thấy một thiếu nữ bị xiềng chặt vào tảng đá ven bờ. Đầu tóc cô rũ rượi. Cách đó khá xa, có một đám đông cùng với một người đàn ông với một người phụ nữ đang mặc đồ tang. Mặt biển nổi lên một quái vật xù xì, gai góc; rồi đến cái cổ dài như cái cổ rắn và đầu dữ tợn với đôi mắt đỏ. Quái vật tiến đến gần thiếu nữ. Mọi người khóc kêu gào thảm thiết. Perseus thấy mình cần ra tay nên đã rút thanh gươm của thần Hermes và chém đứt đầu con quái vật. Cơ thể của nó bị đổ gục, sắp sửa chìm xuống biển. Perseus giơ đầu ác quỷ Medusa và làm cho xác của con quái vật thành một tượng đá. Mọi người mừng rỡ. Thế là người thiếu nữ đã được giải cứu. Perseus đã được nghe câu chuyện kể rằng:

"Người con gái vừa được cứu sống là Andromeda, con của vua Cepheus và hoàng hậu Casiopeia trị vì đất Aethiopia. Do hoàng hậu nên mới có tai họa cho cô con gái của mình. Bà rất yêu con nên đã ví con của mình đẹp hơn các Nereid. Các Nereid biết được nổi ghen, họ nhờ thần Poseidon trừng phạt. Poseidon đã phái một quái vật để phá cả hòn đảo, nó còn ăn thịt và bắt cóc những người dân. Cepheus đã nhận được lời phán truyền ác nghiệt: Phải hiến dâng Andromeda cho quái vật thì mới thoát khỏi tai họa. Nhà vua muốn dấu sự thật nhưng dân chúng đã dò la ra và đòi nhà vua quên tình riêng để cứu người."

Giờ đây, Andromeda đã thoát khỏi tai họa, cả đất nước Aethiopia cũng thoát khỏi tai họa. Để đền ơn, Cepheus đã gả con gái mình cho Perseus.

Đám cưới của Perseus tổ chức vô cùng trọng thể trong cung điện nhà vua Cepheus. Trong lúc vui vẻ thì binh lính chạy vào báo tin Phineus đang đến đòi Andromeda. Vừa lúc đó, Phineus bước vào, tay khiên tay lao, vẻ mặt hằm hằm đến ra lệnh cho Perseus đi. Cepheus cố dịu dàng thuyết phục nhưng Phineus đã đẩy nhà vua ra và phóng lao ngay cạnh Perseus. Perseus phóng lao trúng bộ hạ của Phineus. Từ đỉnh Olympus, nữ thần Athena đã biết hết mọi chuyện nên đã khơi lên trong trái tim của Perseus lòng dũng cảm và dùng chiếc khiên che chắn cho anh. Perseus dùng thanh gươm dài để tiêu diệt hết các dũng sĩ của Phineus. Sau đó anh nhảy ra khỏi vòng vây của kẻ địch, dùng chiếc đầu của Medusa để hóa đá toàn bộ kẻ địch.

Perseus trở về quê hương
Sau khi chiến thắng, Perseus ở lại vương quốc của Cepheus ít ngày. Nhà vua và hoàng hậu có ý muốn truyền ngôi cho Perseus nhưng anh từ chối. Anh xin vua cha và hoàng hậu cho phép Anh đưa vợ về gặp mẹ và lão ông Dictys.

Ở đảo Serifos, lợi dụng lúc Perseus vắng nhà, vua Polydectes ra sức dụ dỗ Danae. Ông ta đành dùng thủ đoạn cưỡng bức vì sau nhiều ngày dụ dỗ không được. Nhờ một gia nhân nên Danae trốn khỏi cung điện, vào trú ngụ ở đền thờ. Ở Hy Lạp có tục lệ, nếu ai đã vào phủ phục dưới chân bàn thờ thần của một ngôi đền, dù kẻ đó có quyền cao chức trọng đến mấy thì không được xâm phạm đến tính mạng người cầu xin nên Polydectes không dám vi phạm. Ông ta phái những thuộc hạ của mình bao vây ngoàid đền, rình Danae sơ hở để bắt cóc đem về.

Perseus đã về đến Serifos và không thấy mẹ đâu. Được một người kể cho rõ ngọn ngành nên Perseus chạy đến cung điện nhà vua. Lúc này Polydectes đang chè chén với quần thần, không ngờ đến ngày Perseus trở về. Thấy Perseus, cả bàn từ nhà vua đến các quần thần đều sửng sốt. Perseus cung kính chào nhà vua và dùng đầu của Medusa hóa đá tất cả. Perseus lại đến đề thờ đón mẹ. Anh dùng dao để tiêu diệt hết đám lính trước đền thợ

Sau khi đón mẹ về cung điện, Perseus cũng không quên đón hai ông bà Dictys để cùng hưởng niềm vui. Dictys thay thế Polydectes lên ngôi vua. Danae rất vừa lòng với người con dâu hiếu thảo, nết na.

Perseus cùng mẹ trở về quê hương Argos. Trên đường về, anh trả lại các vị thần những món vũ khí lợi hại như chiếc thanh gươm dài và cong cho thần Hermes, đôi dép có cánh cho các Nymph Phương Bắc, mũ tàng hình của thần Hades. Còn đầu của Medusa thì được dâng cho thần Athena. Nữ thần đem chiếc đầu đên gắn lên tấm áo giáp (có người nói gắn lên chiếc khiên đồng sáng như ánh mặt trời, mặt trăng).

Tin Perseus trở về làm nhà vua Acrisius, ông ngoại của anh rất lo sợ khi nhớ lại lời sấm truyền. Ông lặng lẽ sang trú ngụ ở Larissa, thuộc đất Thessaly, rất xa Argos. Danae không gặp được vua cha, triều đình lúc đó không ai cai quản nên Perseus thay ông cai trị. Một hôm, nhà vua xứ Larissa tên Teutamides mở hội tưởng nhớ người cha già quá cố. Hội lễ khá to, thu hút đông đảo thanh niên trai tráng các vùng xung quanh tới dự vì người Hy Lạp rất ưa chuộng thể dục - thể thao - võ nghệ. Biết vậy nên Perseus đã lên đường.
Khi thi ném đĩa, Perseus cong người và vặn mình lấy đà. Chiếc đĩa vừa bay khỏi tay, liệng trên không. Và rồi không may, chiếc đĩa đã rơi trúng đầu Acrisius, làm ông chết ngay tại chỗ. Đau xót về chuyện không may và không muốn trở về đất Argos, Perseus quyết định đổi vương quốc với Megapenthes là chú của chàng. Từ đó Megaphenthes trị vì Argos, Perseus ở Tiryns.

Thần thoại Hy Lạp
Nhân vật trong thần thoại Hy Lạp
Vua trong thần thoại Hy Lạp
Anh hùng thần thoại Hy Lạp


title: Syzygium parameswaranii

text:
Syzygium parameswaranii là một loài thực vật thuộc họ Myrtaceae. Đây là loài đặc hữu của Ấn Độ.

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Syzygium parameswaranii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ấn Độ
P


title: Dipseudopsis marlieri

text:
Dipseudopsis marlieri là một loài Trichoptera trong họ Dipseudopsidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
Dipseudopsis


title: 10653 Witsen

text:
10653 Witsen (6030 P-L) là một tiểu hành tinh nằm phía ngoài của vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 9 năm 1960 bởi C. J. van Houten và I. van Houten-Groeneveld ở Đài thiên văn Palomar.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 10653 Witsen

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1960


title: Nizerolles

text:
Nizerolles  là một xã ở tỉnh Allier thuộc miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Allier

Tham khảo

Xã của Allier


title: Acalyptris falkovitshi

text:
Acalyptris falkovitshi là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được miêu tả bởi Puplesis năm 1984. Loài này có ở Tunisia, Iran, Turkmenistan và Uzbekistan.

Tham khảo

Acalyptris


title: Othinosmia namana

text:
Othinosmia namana là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Strand mô tả khoa học năm 1912.

Chú thích

Tham khảo

Othinosmia
Động vật được mô tả năm 1912


title: Lực cuốn trôi

text:
Lực cuốn trôi là lực của nước khi chuyển động tác dụng vào vật nằm lơ lửng trong môi trường nước tại nơi mà nước đang chuyển động, lực này làm cho vật di chuyển theo hướng chuyển động của dòng nước và có tốc độ gần như bằng với tốc độ của nước. Ngoài thiên thiên sự chuyển động của nước mang một nguồn năng lượng rất lớn, con người đã biết cách khai thác một phần nguồn năng lượng này như thủy điện, bờ xe nước, bè gỗ,...

Tham khảo

Nước


title: Gray Davis

text:
Joseph Graham "Gray" Davis, Jr. (sinh ngày 26 tháng 12 năm 1942) là chính khách Dân chủ Hoa Kỳ và Thống đốc thứ 37 của tiểu bang California từ 1999 cho đến khi bị miễn nhiệm năm 2003. Trước khi nhậm chức thống đốc, Davis đã làm tham mưu trưởng của Thống đốc Jerry Brown (vào nhiệm kỳ thứ nhất của Brown), nhà lập pháp, Tổng kiểm soát Tài chính, và Phó Thống đốc thứ 44 của tiểu bang. Davis lấy bằng Tú tài Lịch sử từ Đại học Stanford và bằng Luật sư từ Đại học Columbia. Ông đoạt huy chương Ngôi sao Đồng sau khi làm Đại úy trong Chiến tranh Việt Nam.

Thống đốc Davis tập trung nhiều nhất vào giáo dục; vào nhiệm kỳ thứ nhất của ông, California tốn 8 tỷ Mỹ kim hơn số tiền đòi hỏi theo Dự luật 98. Dưới Davis, các điểm thi chuẩn của học sinh California tăng lên trong thời gian 5 năm. Davis ký luật tiểu bang đầu tiên của nước Mỹ bắt các hãng xe phải hạn chế khói thải xe và ủng hộ các luật cấm mua loại súng vũ khí tấn công (assault weapon). Davis khởi đầu nhiệm kỳ Thống đốc với tỷ lệ cử tri ủng hộ cao, nhưng tỷ lệ này rơi vì dân cư đổ tội Davis về khủng hoảng điện và khủng hoảng ngân sách tiếp sau bong bóng Dot-com bị vỡ.

Ngày 7 tháng 10 năm 2003, Davis trở thành thống đốc thứ hai bị miễn nhiệm trong lịch sử Hoa Kỳ. Arnold Schwarzenegger (Cộng hòa) kế nhiệm Davis ngày 17 tháng 11. Sau khi bị miễn nhiệm, Davis làm giản viên tại Học viện Công vụ tại Đại học California tại Los Angeles, luật sư tại Loeb & Loeb, và giám đốc tại công ty hoạt hình DiC Entertainment.

Chú thích

Liên kết ngoài

Thư viện số Gray Davis

Người Los Angeles
Người thành phố New York
Người Mỹ gốc Ireland
Tín hữu Công giáo La Mã Hoa Kỳ
Đảng viên Đảng Dân chủ Hoa Kỳ
Đại học Columbia
Thống đốc California
Phó Thống đốc California
Nhà lập pháp California
Người đoạt huy chương Ngôi sao Đồng
Tổng kiểm soát Tài chính Tiểu bang California
Đại học Stanford
Sĩ quan Hoa Kỳ
Cựu sinh viên Đại học Stanford
Quân nhân Mỹ trong Chiến tranh Việt Nam


title: Delias sanaca

text:
Delias sanaca, the Pale Jezebel là một loài bướm kích thước trung bình thuộc họ Pieridae, có màu vàng và trắng.

Hình ảnh

Tham khảo

 Evans, W.H. (1932) The Identification of Indian Butterflies. (2nd Ed), Bombay Natural History Society, Mumbai, India

Xem thêm
Pieridae
List of butterflies of India
List of butterflies of India (Pieridae)

Liên kết ngoài

Delias
Bướm tại Ấn Độ


title: Diabrotica delrio

text:
Diabrotica delrio là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bowditch miêu tả khoa học năm 1911.

Chú thích

Tham khảo

Diabrotica


title: Anh Đức (định hướng)

text:
Anh Đức có thể chỉ:
Anh Đức: Bút danh của nhà văn Bùi Đức Ái.
Nguyễn Anh Đức, là cầu thủ bóng đá của Câu lạc bộ bóng đá Bình Dương.
Thành phố Anh Đức, huyện Thanh Viễn, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc.
Tạ Anh Đức, là diễn viên hài sinh năm 1987 tại Thành phố Hồ Chí Minh.
Dương Anh Đức, là diễn viên hài sinh năm 1987 tại Hà Nội
Dương Anh Đức, chính khách Việt Nam


title: Các quốc gia hậu Xô viết

text:
Liên Xô là một liên bang thành lập trên cơ sở các nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa thành phần. Sau khi Liên Xô tan rã vào năm 1991, các nước này tách ra thành các quốc gia độc lập với chính phủ theo thể chế mới (cộng hòa, dân chủ,...).

Thứ tự của các nước cộng hòa lập thành Liên Xô được quy định trong điều 71, chương 8 của Hiến pháp Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết. Về đại thể, thứ tự này cũng tương ứng với dân số của các nước cộng hòa khi các nước này được thành lập.

 Liên bang Nga
 Ukraine
 Cộng hòa Uzbekistan
 Cộng hòa Kazakhstan
 Cộng hòa Azerbaijan
 Cộng hòa Belarus
 Cộng hòa Tajikistan
 Cộng hòa Moldova
 Cộng hòa Kyrgyzstan
 Cộng hòa Turkmenistan
 Gruzia
 Cộng hòa Armenia
 Cộng hòa Litva
 Cộng hòa Latvia
 Cộng hòa Estonia
Ngoài ra còn có các quốc gia độc lập trên thực tế: Cộng hòa Artsakh, Cộng hòa Abkhazia, Cộng hòa Nam Ossetia - Nhà nước Alania và Transnistria - Cộng hòa Moldova Pridnestrovia.

Xếp hạng theo diện tích

Xếp hạng theo dân số
Bảng xếp hạng sau dựa theo số liệu năm 2020

Xếp hạng theo mật độ dân cư

Xếp hạng theo sức mua tương đương

Xếp hạng theo thu nhập bình quân đầu người

Sức mua tương đương (PPP)
Xếp hạng dưới đây dựa theo số liệu năm 2021 của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF).

So sánh với một số nước Đông Âu từng là thành viên của Khối Warszawa.

GDP (danh nghĩa)

Chỉ số Phát triển Con người (HDI)
Các quốc gia hậu Xô Viết được liệt kê theo Chỉ số Phát triển Con người trong năm 2021.

Chỉ số Dân chủ

Xem thêm
 Liên Xô

Tham khảo

Quốc gia châu Á
Quốc gia châu Âu
Nước cộng hòa thuộc Liên Xô
Liên Xô


title: 15557 Kimcochran

text:
15557 Kimcochran (2000 GV) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 2 tháng 4 năm 2000 bởi Spacewatch ở Kitt Peak.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 15557 Kimcochran

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Siphonochelus erythrostigma

text:
Siphonochelus erythrostigma là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Siphonochelus


title: Tipula inconspicua

text:
Tipula inconspicua là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Indomalaya.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Hautot-le-Vatois

text:
Hautot-le-Vatois là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
Hautot-le-Vatois on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Fusinus stannum

text:
Fusinus stannum là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Fasciolariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Fusinus
Động vật được mô tả năm 2008


title: Coenobius babai

text:
Coenobius babai là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Kimoto miêu tả khoa học năm 1991.

Chú thích

Tham khảo

Coenobius


title: Cyclostrema pompholyx

text:
Cyclostrema pompholyx là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Liotiidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Cyclostrema


title: Mãi mại thành

text:
Mãi mại thành (, Wade-Giles: Mai-mai-ch'eng, có nghĩa: khu giao thương, , , Maimachin hay Маймачен, Maimachen) là tên gọi của một vài khu định cư của người Hán nhằm phục vụ cho việc giao thương tại Ngoại Mông vào thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20:
cách vài km về phía đông của Ikh Khüree, Amgalan tại Ulaanbaatar
tại biên giới với Nga gần Troitskosavsk
tại Khovd


title: Lagunaseca

text:
Lagunaseca là một đô thị trong tỉnh Cuenca, cộng đồng tự trị Castile-La Mancha Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là người với mật độ người/km². Đô thị này có cự ly km so với tỉnh lỵ Cuenca.

Tham khảo

Đô thị ở Cuenca


title: Cymbium indicum

text:
Cymbium indicum là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Volutidae, họ ốc dừa.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Cymbium


title: Thạch Sùng (nhà Tấn)

text:
Xin xem các mục từ khác có tên tương tự ở Thạch Sùng (định hướng)

Thạch Sùng (chữ Hán: 石崇; 249-300) là quan nhà Tây Tấn trong lịch sử Trung Quốc, nổi tiếng là nhân vật xa hoa giàu có đương thời.

Biết con không ai bằng cha
Thạch Sùng tên chữ là Quý Luân, hiệu là Tề Nô, ở Thanh Châu đời Tây Tấn.
Từ thuở nhỏ, ông có tư chất thông minh, nhiều mưu trí. Cha ông là Thạch Bào, lúc gần chết, chia gia tài cho các con thì Thạch Sùng được phần ít nhất. Bà vợ thấy vậy hỏi chồng:
Tại sao không chia đều cho các con?

Thạch Bào đáp:
Tuy bây giờ chia cho nó ít, nhưng ngày sau nó sẽ giàu hơn mấy đứa kia gấp bội.

Vinh hiển và giàu có
Thạch Sùng lớn lên, nhờ tài năng nên năm 20 tuổi (268) được bổ làm quan lệnh ở Tu Vũ, rồi sau đổi ra làm Thái thú Dương Thành. Nhân vì có công bình định nước Đông Ngô nên ông được vua phong làm An Dương Hầu.

Vua Tấn Vũ Đế thấy Thạch Sùng có tài, cho làm Thứ sử Kinh Châu, kiêm chức hiệu uý Nam man. Lúc ở Kinh Châu, Thạch Sùng tư thông với giặc cướp, cướp của những người đi buôn, nên chẳng bao lâu, Thạch Sùng trở nên đại phú. Về sau, Thạch Sùng được thăng Thái Bộc và Vệ Úy.

Thạch Sùng cất một biệt thự rất tráng lệ ở Lũng Kim Cốc, thường hội họp bạn bè ở đây để ăn uống, chơi bời.

Càng ngày Thạch Sùng càng giàu có, xây cất lầu các nguy nga, giăng toàn gấm vóc, đồ trân quý nhiều không kể hết, tài sản to lớn, được xem là bậc nhất thiên hạ khi đó.

Đua của báu với Vương Khải
Thời bấy giờ có quan Hậu tướng quân là Vương Khải, em của Văn Minh hoàng hậu, nhà cũng rất giàu có và ăn tiêu xa xỉ.

Một hôm, Vương Khải và Thạch Sùng cạnh tranh nhau về sự giàu có. Vương Khải nói:
Nhà tôi lấy mật rửa chảo.

Thạch Sùng nói:
Nhà tôi lấy nến bạch lạp làm củi.

Các quan nghe vậy liền bảo rằng:
Lời nói không lấy gì làm bằng, muốn biết ai hơn kém thì phải lấy những thứ quý nhất đem ra, hễ ai nhiều thì được.

Vương Khải bèn lấy trướng lụa đem ra trải đường được 40 dặm. Thạch Sùng cũng đem trướng lụa ra trải, dài được 50 dặm. Vương Khải dùng phấn đá đỏ quét vôi nhà thì Thạch Sùng lại dùng hồ tiêu quét lên vách.

Các quan trong triều thấy Thạch Sùng đều hơn nên rất khen ngợi. Vua Tấn Vũ đế thấy Vương Khải kém thế nên tặng cho Vương Khải một cây san hô cao hai thước. Vương Khải liền đem cây san hô ra thi. Thạch Sùng liền lấy cây gậy ngọc Như Ý đập cây san hô ấy vỡ tan. Vương Khải cả giận nói:
Túc hạ không có của quý như thế mà đem thi, nên mới đập cây san hô của ta!

Thạch Sùng vội đáp:
Xin ngài đừng vội giận, ta xin đền cây khác lớn hơn.

Nói rồi xin trở về nhà đem đến bốn cây san hô đều cao bốn thước, sáng rực, lấy một cây đền cho Vương Khải.

Các bạn hai bên đều xin hòa, ai trở về nhà nấy.

Tai hoạ
Vua Tấn Vũ Đế chết, thái tử Trung lên nối ngôi, tức là Tấn Huệ Đế. Từ lâu, Huệ Đế nhu nhược, quyền hành về tay Tám vị Thân vương và Hoàng hậu Giả Nam Phong. Giả hậu mưu giết Dương Thái Hậu và các thân vương mà tranh quyền, gây ra Loạn bát vương.

Một hoàng thân là Triệu vương Tư Mã Luân, đem quân vào cung, bắt vua Huệ Đế phải bỏ Giả Hậu, rồi bắt Giả Hậu giết đi, bình được mối loạn Giả Hậu, nắm giữ binh quyền. Tư Mã Luân làm Tướng quốc, tin dùng một gia thần là Tôn Tú.

Tôn Tú nghe nói Thạch Sùng có nàng ái cơ tên là Lục Châu, nhan sắc xinh đẹp lạ thường, lại thêm cầm kỳ thi họa đều giỏi, múa hát rất hay, vẫn được Thạch Sùng yêu mến, để ở riêng trên lầu Kim Cốc. Tôn Tú lập tức sai sứ đến bắt.

Khi sứ đến, Thạch Sùng ra tiếp. Sứ giả nói:
Tôn thị trung (tức Tôn Tú) nghe nói ngài có nhiều người hầu đẹp, sai tôi đến đây muốn mượn ngài một người.

Thạch Sùng bèn gọi ra vài mươi người, cho sứ giả chọn, nhưng sứ giả nói:
Mấy người này ăn mặc thì đẹp, nhưng quan thị trung bảo tôi phải tìm được nàng Lục Châu. Xin ngài đưa Lục Châu ra đây tôi rước về dâng cho Tướng quốc.

Thạch Sùng đáp:
Không được, Lục Châu là ái cơ của ta, dẫu thế nào cũng không cho bắt được.

Quân hầu am hiểu sự đời, sao không nhận rõ thời thế hiện nay, nếu cưỡng lại ắt có vạ to. Quân hầu nên nghĩ lại.

Thạch Sùng nhất định không nghe. Sứ phải trở về báo lại với Tôn Tú. Tôn Tú cả giận, muốn giết Thạch Sùng, lại nhân có thù cả với bạn đồng liêu của ông là Phan Nhạc, bèn vào bẩm với Tư Mã Luân:
Thạch Sùng, Phan Nhạc có ý phản, ỷ thế giàu có âm mưu làm loạn, nếu bây giờ không trừ, sau hối không kịp.

Tư Mã Luân nói:
Nếu thế thì cứ bắt nó giết đi.

Tôn Tú được lệnh, đem 200 quân đến vây nhà Thạch Sùng. Thạch Sùng đang ở trên lầu với nàng Lục Châu, thấy quân kéo đến, hô lệnh bắt. Thạch Sùng cả sợ nói:
Tôi vì nàng mà bị tội, không rõ họ bắt tôi đem đi đâu?

Lục Châu khóc thưa rằng:
Quân hầu đã vì thiếp mà phải tội thì thiếp cũng vì Quân hầu mà chết. Thiếp xin chết trước chớ mặt nào lại vào cửa khác để nhục đến Quân hầu.

Nói rồi nàng nhảy từ lầu cao xuống đất tự tử. Quân lính vào bắt Thạch Sùng đưa đi. Ông nói:
Ta không có tội, chỉ vì chơi bời rộng rãi mà thôi

Khi quân lính giải đến pháp trường, Thạch Sùng mới biết mình bị xử tử, bèn khóc than rằng:
Bọn người giết ta, chỉ vì tham gia tài của ta mà thôi!

Người áp giải nói:
Đã biết tiền của hay làm họa cho người, sao không phát tán đi từ trước?

Bạn đồng liêu của ông là Phan Nhạc cũng bị giải đến, Thạch Sùng ngạc nhiên hỏi vì sao Nhạc cũng bị bắt tới, Phan Nhạc khóc, nhắc lại câu chuyện có lần đến chơi lầu Kim Cốc của ông, làm bài thơ có câu: Đầu bạc cùng chỗ về, nay thấy ứng nghiệm.

Thạch Sùng bị chém chết, gia sản bị tịch thu. Năm đó ông 52 tuổi.

Giai thoại sau cái chết
Xem thêm: Sự tích con thạch sùng

Tương truyền, Thạch Sùng chết uất ức, khí uất không tan hóa thành con vật thuộc lớp bò sát gọi là thạch sùng, cứ tắc lưỡi như tiếc của.

Xem thêm
Sự tích con thạch sùng
Thạch sùng

Tham khảo

Nhân vật quân sự nhà Tấn
Sinh năm 249
Mất năm 300
Người họ Thạch tại Trung Quốc


title: Olotelus femoralis

text:
Olotelus femoralis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Solier miêu tả khoa học năm 1851.

Chú thích

Tham khảo

Olotelus


title: Plectrocnemia alicatai

text:
Plectrocnemia alicatai là một loài Trichoptera trong họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Plectrocnemia


title: 1255 Schilowa

text:
1255 Schilowa (1932 NC) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 8 tháng 7 năm 1932 bởi G. Neujmin ở Simeis.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 1255 Schilowa

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1932


title: Heteroderes tabularis

text:
Heteroderes tabularis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Vats & Chauhan miêu tả khoa học năm 1993.

Chú thích

Tham khảo

Heteroderes


title: Agriotes kambaitinus

text:
Agriotes kambaitinus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1942.

Chú thích

Tham khảo

Agriotes


title: Pomeys

text:
Pomeys là một xã thuộc tỉnh Rhône trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes phía đông nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 760 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Rhône


title: Heinkel He 111

text:
Heinkel He 111 là một loại máy bay ném bom hạng trung và nhanh của Đức do anh em nhà Günter thiết kế tại công ty Heinkel Flugzeugwerke vào đầu thập niên 1930. He 111 đôi khi được mô tả là "sói đội lốt cừu" do ở thời kỳ đầu nó đã giả dạng là máy bay vận tải. He 111 được Luftwaffe sử dụng nhiều trong thời gian đầu của Thế chiến II, tượng trưng cho không lực Đức, với đặc điểm là mũi "lồng kiếng" và khả năng oanh tạc và tác chiến cao. Nhưng trong cuộc Không chiến tại Anh Quốc, He 111 để lộ khuyết điểm về khả năng tự vệ. Tuy nhiên khi bị bắn hư hại nặng, He 111 thường vẫn có khả năng giữ được cao độ.

Heinkel He 111 được sử dụng trong nhiều chiến thuật: oanh tạc tại Anh, ném thủy lôi trong mặt trận biển Baltic, vận tải và ném bom tại mặt trận miền Đông, miền Tây, Địa Trung Hải và Bắc Phi.

Mặc dầu được cải tiến nhiều lần, Heinkel He 111 dần dần bị sa thải trong giai đoạn sau của thế chiến thứ hai. Vì Luftwaffe không đủ thời giờ và năng lực thiết kế một loại máy bay khác để thay thế He 111, những chiếc He 111 cũ vẫn tiếp tục được sử dụng cho đến năm 1944.

Ngày 8 tháng 2 năm 1945, phi công Mikhail Petrovich Devyatayev cùng với 10 tù binh khác đã bay trên một chiếc He 111, thực hiện cuộc trốn thoát thần kì khỏi trại tập trung ở Penemünde của Đức Quốc xã.

Quốc gia sử dụng

Quân sự

Không quân Bulgaria.
 Cộng hòa Trung Hoa
Không quân Cộng hòa Trung Hoa.

Không quân Tiệp Khắc

Luftwaffe

Không quân Hoàng gia Hungary.

Không quân Hoàng gia Romania.
 Slovakia
Không quân Slovak
 Nhà nước Tây Ban Nha
Không quân Tây Ban Nha.

Không quân Thổ Nhĩ Kỳ</ref>

Không quân Hoàng gia

Không quân Lục quân Hoa Kỳ

Dân sự
 Cộng hòa Trung Hoa
Central Air Transport Corporation (CATC)

Deutsche Luft Hansa

Tính năng kỹ chiến thuật (He 111 H-6)
Nowarra, Heinz J. Heinkel He 111: A Documentary History

Đặc điểm riêng

Tổ lái: 5
Chiều dài: 16.4 m (53 ft 9½ in)
Sải cánh: 22.60 m (74 ft 2 in)
Chiều cao: 4.00 m (13 ft 1½ in)
Diện tích cánh: 87.60 m² (942.92 ft²)
Trọng lượng rỗng: 8,680 kg (19,136 lb lb)
Trọng lượng có tải: 12,030 kg (26,500 lb)
Trọng lượng cất cánh tối đa: 14,000 kg (30,864 lb)
Động cơ: 2 × Jumo 211F-1 hoặc 211F-2, 986 kW (1,300 hp (F-1) hoặc 1,340 (F-2)) mỗi chiếc

Hiệu suất bay
Vận tốc cực đại: 440 km/h (273 mph)
Tầm bay: 2,300 km (1,429 mi)
Trần bay: 6,500 m (21,330 ft)
Lực nâng của cánh: 137 kg/m² [88] (28.1 lb/ft²)
Lực đẩy/trọng lượng:.082 kW/kg [88] (.049 hp/lb)

Vũ khí
 7 khẩu súng máy MG 15 hoặc MG 81 7.92 mm, về sau thay thế bằng
 1 pháo MG FF 20 mm
 1 súng máy MG 131 13 mm
 2,000 kilogram (4,400 lb) bom trong thân
 Giá treo ngoài mang thêm được 3,600 kilogram (7,900 lb)

Xem thêm

Tham khảo

Ghi chú

Tài liệu

 Andersson, Lennart. A History of Chinese Aviation: Encyclopedia of Aircraft and Aviation in China to 1949. Taipei, Republic of China:AHS of ROC, 2008. ISBN 978-957-28533-3-7.
 Bergström, Christer. Bagration to Berlin - The Final Air Battle in the East: 1944-1945. London: Chervron/Ian Allen, 2008. ISBN 978-1-903223-91-8.
 Bergstrom, Christer. Barbarossa - The Air Battle: July–December 1941. London: Chervron/Ian Allen, 2007. ISBN 978-1-85780-270-2.
 Bergström, Christer. Kursk - The Air Battle: July 1943. London: Chervron/Ian Allen, 2007. ISBN 978-1-903223-88-8.
 Bergström, Christer. Stalingrad - The Air Battle: 1942 through January 1943. London: Chevron Publishing Limited, 2007. ISBN 978-1-85780-276-4.
 Bergström, Christer, Andrey Dikov and Vladimir Antipov. Black Cross Red Star: Air War Over the Eastern Front: Everything For Stalingrad, Volume 3. London: Eagle Editions, 2006. ISBN 978-0-9761034-4-8.
 Bridgeman, Leonard. The Heinkel He 111 H. Jane's Fighting Aircraft of World War II. London: Studio, 1946. ISBN 1-85170-493-0.
 Cruz, Gonzala Avila. "Pegqenos and Grandes: Earlier Heinkel He 111s in Spanish Service". Air Enthusiast, No. 77, September/October 1998. ISSN 0143-5450. các trang 29–35.
 de Zeng, H.L., D.G. Stanket and E.J. Creek. Bomber Units of the Luftwaffe 1933-1945: A Reference Source, Volume 1. London: Ian Allen Publishing, 2007. ISBN 978-1-85780-279-5.
 de Zeng, H.L., D.G. Stanket and E.J. Creek. Bomber Units of the Luftwaffe 1933-1945: A Reference Source, Volume 2. London: Ian Allen Publishing, 2007. ISBN 978-1-903223-87-1.
 Donald, David. "An Industry of Prototypes: Heinkel He 119". Wings of Fame, Volume 12, 1998. Aerospace Publishing Ltd., London, UK/AIRtime Publishing Inc., Westport, Connecticut, 1998, các trang 30–35. ISBN 1-86184-021-7 / 1-880588-23-4.
 Dressel, Joachim and Manfred Griehl. Bombers of the Luftwaffe. London: DAG Publications, 1994. ISBN 1-85409-140-9.
 Griehl, Manfred. Heinkel He 111, Part 1: The Early variants A-G and J of the Standard Bomber Aircraft of the Luftwaffe in World War II (World War II Combat Aircraft Photo Archive ADC 004). Ravensburg, Germany: Air Doc, Laub GmbH, Germany, 2006. ISBN 3-935687-43-5.
 Griehl, Manfred. Heinkel He 111, Part 2: P and Early H variants of the Standard Bomber Aircraft of the Luftwaffe in World War II (World War II Combat Aircraft Photo Archive ADC 007). Ravensburg, Germany: Air Doc, Laub GmbH, Germany, 2006. ISBN 978-3-935687-46-1.
 Hayward, Joel S.A. Stopped at Stalingrad: The Luftwaffe and Hitler's Defeat in the East, 1942–1943 (Modern War Studies). Lawrence, KS: University Press of Kansas, 1998 (hardcover, ISBN 0-7006-0876-1); 2001 (paperback, ISBN 0-7006-1146-0).
 Heinkel He 111(film). Network Projects Production, 1993.
 Hooton, E.R. Luftwaffe at War, Blitzkrieg in the West: Volume 2. London: Chervron/Ian Allen, 2007. ISBN 978-1-85780-272-6.
 Hooton, E.R. Luftwaffe at War, Gathering Storm 1933-39: Volume 1. London: Chervron/Ian Allen, 2007. ISBN 978-1-903223-71-0.
 Janowicz, Krzysztof. Heinkel He 111: Volume 1. Lublin, Poland: Kagero. 2004. ISBN 978-83-89088-26-0.
 Kober, Franz. Heinkel He 111 Over all Fronts. Atglen, Pennsylvania: Schiffer Military History. 1992. ISBN 978-0-88740-313-2.
 Mackay, Ron. Heinkel He 111 (Crowood Aviation Series). Ramsbury, Marlborough, Wiltshire, UK: Crowood Press, 2003. ISBN 1-86126-576-X.
 Munson, Kenneth. Fighters and Bombers of World War II. London: Peerage Books, 1983. ISBN 0-907408-37-0.
 Nowarra, Heinz J. The Flying Pencil. Atglen, Pennsylvania: Schiffer Publishing, 1990. ISBN 0-88740-236-4.
 Nowarra, Heinz J. Heinkel He 111: A Documentary History. London: Jane's Publishing. 1980. ISBN 0-7106-0046-1.
 Punka, György. Heinkel He 111 in action. Carrolton, Texas: Squadron/Signal Publications Inc., 2002. ISBN 0-89747-446-5.
 Regnat, Karl-Heinz. Black Cross Volume 4: Heinkel He 111. Hersham, Surrey, UK: Midland publishers, 2004. ISBN 978-1-85780-184-2.
 Rise and Fall of the German Air Force: 1933 - 1945 (Public Record Office War Histories). London: Public Records Office, 2000. ISBN 978-1-905615-30-8.
 Smith, J. Richard and Anthony L. Kay. German Aircraft of the Second World War. Annapolis, MD: US Naval Institute Press, 2002. ISBN 1-55750-010-X.
 "The Classic Heinkel:Part Two - From First to Second Generation". Air International, September 1987, Bromley, UK:Fine Scroll. ISSN 0306-5634. các trang 128–136.
 Warsitz, Lutz. The First Jet Pilot: The Story of German Test Pilot Erich Warsitz (including early developments and test flights of the Heinkel He 111 fitted with rocket boosters). London: Pen and Sword Books Ltd., 2009. ISBN 978-1-84415-818-8.

Liên kết ngoài

 List of He 111 survivors
 An article on a He 111 wreck site in Norway
 Video (Archive) of the Heinkel He 111 (AMUE) fitted with rocket boosters
 Two Heinkels Joined Together Become Nazi Tug August 1944 article on He 111Z with overhead photo

Máy bay quân sự Đức thập niên 1930
He 111
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay cánh dưới
Máy bay hai động cơ cánh quạt


title: Xylocopa chlorina

text:
Xylocopa chlorina là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1915.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ong bầu
Động vật được mô tả năm 1915


title: Guichainville

text:
Guichainville là một xã thuộc tỉnh Eure trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Eure

Tham khảo

Xã của Eure


title: Dahira nili

text:
Dahira nili là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở Trung Quốc.

Nó gần giống loài Dahira taiwana.

Chú thích

Dahira
Động vật đặc hữu Trung Quốc


title: Oncidium micropogon

text:
Oncidium micropogon là một loài phong lan đặc hữu của đông nam Brasil.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

M
Thực vật Brasil


title: Gotō, Nagasaki

text:
là một thành phố thuộc tỉnh Nagasaki, Nhật Bản, nằm ở phía nam của quần đảo Gotō thuộc Đông Hải,cách thành phố Nagasaki 100 km về phía tây. Thành phố bao gồm 11 đảo có người sinh sống và 52 đảo không có người. Ba hòn đảo chính của thành phố là Fukue, Hisaka, và Naru.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang chủ thành phố Gotō . .

Thành phố tỉnh Nagasaki
Khu định cư cảng Nhật Bản


title: Montrigaud

text:
Montrigaud là một xã thuộc tỉnh Drôme trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp. Xã Montrigaud nằm ở khu vực có độ cao trung bình 462 mét trên mực nước biển.
Sông Galaure tạo thành một phần ranh giới phía bắc thị trấn.

Tham khảo

Xã của Drôme


title: Escarmain

text:
Escarmain là một xã ở tỉnh Nord trong vùng Hauts-de-France, Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Nord

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Nord