title: Chiến tranh Tây Ban Nha–Mỹ

text:
Chiến tranh Tây Ban Nha–Mỹ là một cuộc xung đột quân sự giữa Tây Ban Nha và Hoa Kỳ xảy ra từ tháng tư đến tháng 8 năm 1898 vì các vấn đề giải phóng Cuba. Cuộc chiến bắt đầu sau khi Hoa Kỳ đòi hỏi giải pháp cho vấn đề đòi độc lập của Cuba mà Tây Ban Nha đã khước từ. Tinh thần của chủ nghĩa bành trướng lên cao tại Hoa Kỳ đã thúc đẩy chính phủ lập một kế hoạch sáp nhập những lãnh thổ hải ngoại còn lại của Tây Ban Nha gồm có Philippines, Puerto Rico, và Guam.

Cuộc cách mạng tại La Habana đã khiến Hoa Kỳ gởi chiến hạm USS Maine đến Cuba để tỏ thái độ quan tâm cao của Hoa Kỳ. Căng thẳng gia tăng trong lòng người Mỹ vì vụ nổ trên chiến hạm USS Maine. Thêm vào đó, báo chí khắp nơi tố cáo sự đàn áp của Tây Ban Nha tại các thuộc địa. Tất cả những điều này đã khuấy động công chúng Mỹ. Chiến tranh kết thúc sau những chiến thắng của Hoa Kỳ tại Quần đảo Philippine và Cuba.

Chiến thắng nhanh gọn của Hoa Kỳ trong cuộc chiến đã gia tăng tinh thần cũng như lòng tự tin và quả quyết của người Mỹ. Ngày 10 tháng 12 năm 1898, việc ký kết Hiệp định Paris đã cho Hoa Kỳ quyền kiểm soát Cuba, Philippines, Puerto Rico, và Guam.

Bối cảnh lịch sử
Học thuyết Monroe của thế kỷ 19 đã đóng vai trò nền tảng chính trị tại Hoa Kỳ trong việc ủng hộ sự đấu tranh giành độc lập của Cuba từ Tây Ban Nha. Cuba đã nhiều lần nổi lên tranh đấu giành quyền tự quyết của mình từ lúc có cuộc nổi dậy ở Yara vào năm 1868.

Cuba tranh đấu giành độc lập
Năm 1895, thuộc địa Cuba là nơi xảy ra một cuộc khởi nghĩa vũ trang nhỏ chống lại nhà cầm quyền Tây Ban Nha. Hỗ trợ tài chánh cho lực lượng nổi dậy "Cuba Libre" đến từ các tổ chức bên ngoài thuộc địa, đặc biệt một số tổ chức có căn cứ tại Hoa Kỳ.

Năm 1896, thống đốc mới của Cuba, Tướng Valeriano Weyler, thề quyết đập tan quân nổi dậy bằng cách cô lập quân nổi dậy với dân chúng để làm cạn kiệt nguồn tiếp tế cho quân nổi dậy.

Đến cuối năm 1897, hơn 300.000 người Cuba đã bị di chuyển vào trong các trại tập trung do Tây Ban Nha kiểm soát. Những trại tập trung này trở thành những nơi bẩn thỉu đói rách và bệnh tật khiến khoảng một trăm ngàn người chết.

Một cuộc chiến tuyên truyền được những người Cuba lưu vong tung ra tại Hoa Kỳ, tấn công việc đối xử vô nhân đạo của Weyler đối với người dân Cuba. Cuộc chiến tuyên truyền này giành được sự đồng cảm của phần lớn dân chúng tại Hoa Kỳ. Weyler bị các phóng viên báo chí như William Randolph Hearst gọi là một tên "đồ tể". Báo chí Mỹ bắt đầu khích động cho một cuộc can thiệp với những câu chuyện về những tội ác của Tây Ban Nha đối với người dân Cuba.

Chiến hạm USS Maine

Vào tháng 1 năm 1898, những người Cuba trung thành với Tây Ban Nha gây ra một vụ náo động tại La Habana và đốt phá ba tòa báo địa phương. Những tòa báo này là những tòa báo thường chỉ trích Tướng Weyler. Các cuộc náo động dẫn đến sự hiện diện của lực lượng Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ tại hòn đảo mặc dù không có một cuộc tấn công nào nhắm vào người Mỹ trong suốt cuộc náo động. Tuy nhiên vẫn có mối quan tâm về tính mạng của người Mỹ sống tại La Habana. Mối quan tâm lo lắng của Hoa Kỳ là những người Cuba thiên Tây Ban Nha vì họ luôn để lòng thù hằn đối với việc ủng hộ nền độc lập của Cuba ngày càng gia tăng tại Hoa Kỳ. Hoa Kỳ thông báo cho tổng lãnh sự của mình tại La Habana là Fitzhugh Lee rằng chiến hạm Maine sẽ được phái đến để bảo vệ quyền lợi Hoa Kỳ nếu căng thẳng leo thang hơn.

Chiến hạm USS Maine đến La Habana vào ngày 25 tháng 1 năm 1898. Chiến hạm ở lại đó mà không có chuyện gì xảy ra cho đến tháng kế tiếp. Vào ngày 15 tháng 2 năm 1898 lúc 9:40 tối, chiến hạm Maine chìm trong cảng La Habana sau một vụ nổ làm chết 266 thủy thủ. Người Tây Ban Nha cho rằng sự kiện này xảy ra là do một vụ nổ từ bên trong chiến hạm nhưng theo một bản báo cáo của phía Mỹ thì cho rằng nó bị mìn đánh chìm.

Có đến bốn cuộc điều tra được tiến hành để xác định nguyên nhân gây ra vụ nổ. Tất cả các nhà điều tra đều đưa ra các kết luận khác nhau. Cả hai kết luận điều tra của Tây Ban Nha và Mỹ đều đi theo hai hướng khác nhau. Một cuộc điều tra vào năm 1999 được ủy thác bởi Tạp chí Hội Địa lý Quốc gia và do Advanced Marine Enterprises tiến hành đã đưa ra kết luận rằng "rõ là có khả năng hơn là trước đây đã kết luận rằng một quả mìn đã làm phần võ tàu phía đáy bị cong vào và làm nổ tung các thùng thuốc đạn." Tuy nhiên vẫn còn nhiều tranh cãi về chuyện gì đã làm cho chiến hạm bị nổ tung. Ý kiến của người Tây Ban Nha và những người Cuba trung thành kết luận bằng một giả thuyết rằng Hoa Kỳ có thể đã cố tình gây ra vụ nổ để có cớ gây chiến với Tây Ban Nha.

Diễn biến dẫn đến chiến tranh
Theo sau vụ chiến hạm Maine bị nổ tung, những chủ báo chí như William Randolph Hearst đã đưa ra kết luận rằng chính những quan chức Tây Ban Nha tại Cuba là những người phải chịu trách nhiệm. Họ cho xuất bản giả thuyết này như một bằng chứng. Việc xuất bản báo chí theo cảm quan của họ đã châm ngòi lửa giận dữ của người Mỹ với những bài tường trình kinh ngạc nói về những hành động tàn ác mà Tây Ban Nha thực hiện tại Cuba. Hearst đáp lại ý kiến của người vẽ tranh minh họa của ông là Frederic Remington rằng các điều kiện tại Cuba chưa quá tồi tệ để gây ra sự thù địch: "Anh cung cấp hình ảnh và tôi sẽ tạo ra chiến tranh."
Bị kích động đến giận dữ, một phần bởi tin tức như vậy, dư luận quần chúng Mỹ kêu gào "Đừng quên chiến hạm Maine, đả đảo Tây Ban Nha!" Tổng thống William McKinley, Chủ tịch Hạ viện Thomas Brackett Reed và cộng đồng thương nghiệp chống đối lời kêu gọi chiến tranh ngày càng gia tăng của công chúng.

Bài phát biểu của Thượng nghị sĩ Redfield Proctor được đọc vào ngày 17 tháng 3 năm 1898 phân tích tỉ mỉ tình hình rồi kết luận rằng chiến tranh là hành động thích hợp duy nhất. Nhiều người trong cộng đồng thương nghiệp và tôn giáo trước đây từng chống đối chiến tranh nay quay sang chiều hướng ủng hộ, bỏ lại Tổng thống William McKinley và Chủ tịch Hạ viện Thomas Brackett Reed gần như đơn độc trong việc phản đối chiến tranh. Ngày 11 tháng 4 tổng thống McKinley xin phép Quốc hội Hoa Kỳ gởi quân đến Cuba với mục đích kết thúc nội chiến ở đó.

Ngày 19 tháng 4, quốc hội thông qua nghị quyết chung ủng hộ nền độc lập của Cuba. Tuyên cáo bác bỏ bất cứ ý định nào nhằm sáp nhập Cuba nhưng đòi hỏi Tây Ban Nha rút quân. Nghị quyết cũng cho phép tổng thống sử dụng tất cả lực lượng quân sự mà tổng thống cần để giúp Cuba giành độc lập từ Tây Ban Nha. Thượng viện Hoa Kỳ thông qua bản tu chính với 42 phiếu thuận và 35 phiếu chống vào ngày 19 tháng 4 năm 1898. Hạ viện Hoa Kỳ làm theo như vậy trong ngày hôm đó với 311 phiếu thuận và 6 phiếu chống. Tổng thống McKinley ký vào ngày 20 tháng 4 năm 1898 và tối hậu thư được gởi đến Tây Ban Nha. Để đáp lại, Tây Ban Nha cắt quan hệ ngoại giao với Hoa Kỳ và tuyên chiến vào ngày 23 tháng 4. Ngày 25 tháng 4, quốc hội tuyên bố tình trạng chiến tranh giữa Hoa Kỳ và Tây Ban Nha đã khởi sự từ ngày 20 tháng 4 (sau đó đổi thành ngày 21 tháng 4).

Các mặt trận

Thái Bình Dương

Philippines

Trận chiến đầu tiên là ở vịnh Manila nơi mà vào ngày 1 tháng 5 năm 1898, phó đề đốc George Dewey chỉ huy Hải đoàn Á châu của Hải quân Hoa Kỳ trên chiến hạm USS Olympia, chỉ trong vòng vài giờ, đã đánh bại hải đoàn Tây Ban Nha dưới quyền của đô đốc Patricio Montojo y Pasarón. Dewey giành được chiến thắng mà chỉ thiệt hại một binh sĩ. Tuy nhiên người này chết vì đau tim.

Vì người Đức chiếm được Thanh Đảo năm 1897 nên hải đoàn của Dewey trở thành lực lượng hải quân duy nhất tại Viễn Đông không có căn cứ địa phương cho chính mình. Điều này khiến cho hải đoàn gặp vấn đề thiếu đạn dược và than đá. Mặc dù có vấn đề về tiếp liệu, Hải đoàn Á Châu không chỉ đánh chìm hạm đội Tây Ban Nha mà còn chiếm được cảng Manila.

Sau chiến thắng của Dewey, vịnh Manila tấp nập với nhiều chiến hạm của Vương quốc Anh, Đức, Pháp, và Nhật Bản; tất cả cộng lại hơn lực lượng của Dewey. Hạm đội của Đức với 8 chiến hạm, bề ngoài như có vẻ đến vùng biển Philippine để bảo vệ những quyền lợi của Đức (một hãng nhập khẩu duy nhất), đã hành động gây hấn—băng ngang trước mặt các chiến hạm Mỹ, từ chối chào quốc kỳ Mỹ (theo nghi thức lịch thiệp hàng hải), kéo còi trong cảng, và bốc dỡ đồ tiếp liệu cho quân Tây Ban Nha đang bị bao vây. Người Đức với những quyền lợi riêng của mình rất hăng say lợi dụng bất cứ cơ hội nào mà cuộc xung đột trên quần đảo có thể mang đến cho họ. Người Mỹ bắt mạch được ý đồ của người Đức liền đe dọa xung đột nếu các hành động gây hấn tiếp diễn, khiến người Đức nhượng bộ.

Phó đề đốc Dewey đưa Emilio Aguinaldo đang lưu vong tại Hồng Kông về Philippines để tập hợp người Philippine chống lại chính quyền thuộc địa Tây Ban Nha. Hoa Kỳ đổ bộ lực lượng và người Philippine chiếm giữ phần lớn quần đảo vào tháng 6, trừ thành phố pháo đài Intramuros. Ngày 12 tháng 6 năm 1898, Aguinaldo tuyên bố Philippine độc lập.

Ngày 13 tháng 8, vì các tư lệnh Mỹ không biết lệnh ngừng bắn đã được ký kết giữa Tây Ban Nha và Hoa Kỳ trong ngày hôm trước nên các lực lượng Mỹ tấn công và chiếm thành phố Manila từ tay Tây Ban Nha. Trận chiến này đánh dấu sự chấm dứt hợp tác giữa Mỹ và Philippine khi lực lượng Philippine bị ngăn cản tiến vào thành phố Manila. Hành động này gây nên sự căm phẫn sâu sắc trong lòng người Philippine và từ đó dẫn đến cuộc Chiến tranh Philippine-Mỹ sau đó.

Guam
Đại tá hải quân Henry Glass đang có mặt trên tuần dương hạm USS Charleston khi ông mở mật lệnh và nhận được chỉ thị tiến vào đảo Guam rồi chiếm giữ đảo. Ngay khi đến đó vào ngày 20 tháng 6, ông khai hỏa đại bác và bắn lên đảo. Một sĩ quan Tây Ban Nha thiếu trang bị, không biết là chiến tranh đã được tuyên bố, tiến về phía chiến hạm Mỹ và xin mượn ít thuốc nổ để bắn pháo đáp lại lời chào của người Mỹ. Glass liền bắt giữ viên sĩ quan này làm tù binh. Sau khi hứa hẹn, viên sĩ quan này được lệnh quay trở lại đảo để thảo luận các điều kiện đầu hàng. Ngày hôm sau, 54 binh sĩ bộ binh Tây Ban Nha bị bắt và hòn đảo rơi vào tay Hoa Kỳ.

Vùng Caribbean

Cuba
Theodore Roosevelt (lúc đó là phụ tá bộ trưởng Bộ Hải quân Hoa Kỳ) tích cực cổ vũ can thiệp vào Cuba trong khi đó ông đặt Hải quân Hoa Kỳ trong tình trạng thời chiến và chuẩn bị cho Hải đoàn Á châu của Dewey vào trận. Ông làm việc với Leonard Wood để thuyết phục lục quân tuyển mộ một trung đoàn gồm toàn những binh sĩ tình nguyện, đó là trung đoàn Kị binh tình nguyện số 1. Wood được giao chỉ huy trung đoàn này mà sau đó nhanh chóng được biết đến với cái tên "Rough Riders".

Người Mỹ hoạch định chiếm thành phố Santiago de Cuba để tiêu diệt lục quân của Linares và hạm đội của Cervera. Để đến Santiago, họ phải vượt qua các phòng tuyến dày đặc của quân Tây Ban Nha ở Đồi San Juan và một thị trấn nhỏ tại El Caney. Các lực lượng Mỹ được quân nổi dậy người Cuba do tướng Calixto García lãnh đạo giúp đỡ.

Chiến dịch trên bộ
[[Tập tin:San Juan Hill by Kurz and Allison.JPG|nhỏ|Diễn tả cuộc tấn công của trung đoàn bộ binh 24 và trung đoàn bộ binh da màu 25 tại Đồi San Juan ngày 2 tháng 7 năm 1898.]]
Giữa 22 tháng 6 và 24 tháng 6, Quân đoàn V Hoa Kỳ dưới quyền tướng William R. Shafter đổ bộ ở Daiquirí và Siboney, phía đông Santiago, và thiết lập căn cứ hành quân của Mỹ. Một toán quân Tây Ban Nha đánh tẻ quân Mỹ gần Siboney vào ngày 23 tháng 6 rút lui về các vị trí giao thông hào đơn giản tại Las Guasimas. Một đơn vị tiền phương của lực lượng Mỹ dưới quyền cựu tướng phe miền nam thời nội chiến là tướng Joseph Wheeler không nghe theo lời chỉ dẫn của nhóm trinh sát người Cuba và ra lệnh tiến công một cách cẩn thận. Họ đụng độ và giao chiến với toán quân đi sau của Tây Ban Nha trong trận Las Guasimas vào ngày 24 tháng 6. Trận chiến kết thúc không phân thắng bại với phần lợi nghiêng về phía Tây Ban Nha. Quân Tây Ban Nha bỏ Las Guasimas theo kế hoạch rút lui về Santiago.

Lục quân Hoa Kỳ dùng những người chuyên đánh tẻ thời Nội chiến Hoa Kỳ đi đầu những mũi tiên phong. Tất cả bốn binh sĩ tình nguyện đi đầu các mũi tiến công đều bị giết chết. Trận Las Guasimas chứng tỏ cho Hoa Kỳ thấy rằng các chiến thuật thời nội chiến không còn hiệu quả để chống lại quân Tây Ban Nha là những người đã học hỏi được kinh nghiệm ẩn núp từ cuộc vật lộn của chính họ với quân nổi dậy Cuba và không bao giờ để lộ vị trí của họ trong lúc phòng thủ. Quân Tây Ban Nha cũng được hỗ trợ vào lúc đó bởi thuốc súng mới không khói mà khi họ bắn ra cũng không để lại dấu vết. Quân Mỹ chỉ có thể tiến công quân Tây Ban Nha bằng cách dùng nhóm 4 đến 5 người tiến công trong lúc những người khác nằm tại chỗ bắn yểm trợ.

Ngày 1 tháng 7, một lực lượng hỗn hợp khoảng 15.000 binh sĩ Mỹ gồm các trung đoàn bộ binh, kị binh và tình nguyện trong đó có Roosevelt và nhóm "Rough Riders" của ông (đáng chú ý là Trung đoàn 71 New York, Trung đoàn 1 North Carolina, Trung đoàn 23 và Trung đoàn da màu 24 cùng các lực lượng nổi dậy người Cuba) tấn công 1.270 quân Tây Ban Nha phòng thủ dưới hào bằng các cuộc tấn công đối mặt nguy hiểm kiểu Nội chiến Hoa Kỳ trong trận El Caney và trận San Juan Hill bên ngoài Santiago. Hơn 200 binh sĩ Hoa Kỳ thiệt mạng và gần 1.200 binh sĩ khác bị thương trong những trận đánh này. Hỏa lực yểm trợ từ các súng Gatling là mấu chốt thành công trong tấn công.History of the Gatling Gun Detachment, John Henry Parker at Project Gutenberg. Hai ngày sau đó Cervera quyết định bỏ Santiago.

Các lực lượng Tây Ban Nha tại Guantánamo cũng bị Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ và các lực lượng nổi dậy Cuba cô lập đến nổi không biết là Santiago đang bị bao vây, và các lực lượng của họ ở phía bắc tỉnh cũng không chọc thủng các phòng tuyến Cuba. Tuy nhiên, lực lượng tiếp viện của Escario từ Manzanillo đã đánh vượt qua sự phản kháng quyết liệt của Cuba nhưng đến nơi quá trễ để tham gia giải cứu cuộc bao vây.

Sau các trận đánh Đồi San Juan và El Caney, cuộc tiến công của Mỹ dừng lại. Quân Tây Ban Nha thành công bảo vệ Đồn Canosa. Việc này giúp họ bình ổn phòng tuyến của họ và chặn đường vào Santiago. Quân Mỹ và Cuba buộc phải bắt đầu một cuộc bao vây đổ máu và bóp nghẹt thành phố. Trong đêm, quân Cuba đào hàng loạt các giao thông hào về phía các vị trí của Tây Ban Nha. Sau khi hoàn thành, các giao thông hào này được giao cho các binh sĩ Hoa Kỳ và rồi một loạt giao thông hào mới được đào tiến về phía trước. Quân Mỹ trong lúc bị tổn thất hàng ngày vì hỏa lực và bị bắn tỉa từ quân Tây Ban Nha lại tổn thất nhiều sinh mạng hơn vì kiệt sức do nắng gây ra và bệnh sốt rét. Tại vùng ven phía tây thành phố, tướng Cuba là Calixto Garcia bắt đầu công phá thành phố, làm cho các lực lượng Tây Ban Nha hoảng sợ và hoang mang bị trả thù.

 Các chiến dịch trên biển

Cảng lớn Santiago de Cuba là mục tiêu chính của các chiến dịch trên biển trong suốt thời gian chiến tranh. Hạm đội của Hoa Kỳ tấn công Santiago cần có nơi trú ẩn để tránh mùa bão Đại Tây Dương. Vì thế vịnh Guantánamo với hải cảng tốt đã được chọn cho mục đích này. Cuộc tiến công chiếm vịnh Guantánamo xảy ra vào ngày 6 tháng 6–10 tháng 6 năm 1898, ban đầu bằng cuộc tấn công của hải quân và sau đó là cuộc đổ bộ thủy quân lục chiến thành công với sự yểm trợ của hải quân.

Trận Santiago de Cuba vào ngày 3 tháng 7 năm 1898 là trận hải chiến lớn nhất trong Chiến tranh Tây Ban Nha–Mỹ. Kết quả là Hải đoàn Caribbean của Tây Ban Nha (cũng còn được biết tên là Flota de Ultramar) bị tiêu diệt. Vào tháng 5 năm 1898, hạm đội Tây Ban Nha của đô đốc Pascual Cervera y Topete ban đầu được phát hiện nằm trong cảng Santiago là nơi hạm đội của ông trú ẩn tránh bị tấn công từ biển. Các lực lượng Tây Ban Nha và Mỹ đối đầu nhau trong khoảng 2 tháng. Khi hải đoàn Tây Ban Nha tìm cách rời cảng ngày 3 tháng 7, lực lượng Mỹ tiêu diệt hoặc làm mắc cạn 5 trong số 6 chiến hạm. Chỉ một chiến hạm Tây Ban Nha là tuần dương hạm mới và có tốc độ nhanh Cristobal Colón thoát nạn nhưng thuyền trưởng của chiến hạm này kéo cờ mình xuống và tự đánh đắm chiến hạm của mình khi lực lượng Mỹ cuối cùng đuổi theo kịp. 1.612 thủy thủ Tây Ban Nha gồm cả đô đốc Cervera bị bắt và bi đưa đến đảo Seavey, Kittery, Maine nơi họ bị giam giữ từ 11 tháng 7 cho đến giữa tháng 9.

Trong suốt cuộc đối đầu, trợ lý công binh Hải quân Hoa Kỳ là Richmond Pearson Hobson được lệnh của chuẩn đô đốc William T. Sampson đánh chìm chiến hạm Merrimac của mình trong cảng để khóa chặt hạm đội Tây Ban Nha bên trong. Nhiệm vụ thất bại. Hobson và thủy thủ của ông bị bắt. Họ được trao đổi tù binh vào ngày 6 tháng 7. Hobson trở thành anh hùng quốc gia và nhận Huân chương Danh dự vào năm 1933 rồi trở thành một dân biểu.

 Puerto Rico

Trong tháng 5 năm 1898, trung úy Henry H. Whitney thuộc đại đội pháo binh số 4 của Hoa Kỳ được phái đến Puerto Rico trong một sứ mệnh trinh thám. Ông cung cấp bản đồ và các thông tin có liên quan đến lực lượng quân sự Tây Ban Nha về cho chính phủ Hoa Kỳ trước khi cuộc xâm chiếm Puerto Rico.

Ngày 10 tháng 5, các chiến hạm Hoa Kỳ xuất hiện ngoài duyên hải Puerto Rico. Ngày 12 tháng 5, một hải đoàn gồm 12 chiến hạm Hoa Kỳ do chuẩn đô đốc William T. Sampson chỉ huy bắn phá San Juan. Suốt cuộc bắn phá, nhiều tòa nhà chính phủ bị trúng đạn. Ngày 25 tháng 6, chiến hạm Yosemite phong tỏa cảng San Juan. Ngày 25 tháng 7, tướng Mỹ Nelson A. Miles cùng với 3.300 binh sĩ đổ bộ ở Guánica, và Chiến dịch Puerto Rico bắt đầu. Quân Mỹ gặp phải sự chống trả ngay lúc đầu cuộc xâm chiếm.

Trận chạm trán đầu tiên giữa quân Mỹ và Tây Ban Nha xảy ra tại Guanica. Cuộc chống cự bằng vũ trang có tổ chức đầu tiên xảy ra tại Yauco mà sau này được nhắc đến với tên gọi trận đánh Yauco. Theo sau trận đánh này là các trận đánh Fajardo, Guayama, cầu sông Guamani, Coamo, Silva Heights và cuối cùng là trận Asomante. Ngày 9 tháng 8 năm 1898, bộ binh và kị binh Mỹ đụng độ với quân Tây Ban Nha và quân trung thành Puerto Rico được trang bị với đại bác trên một ngọn núi có tên Cerro Gervasio del Asomante trong lúc quân Mỹ tìm cách tiến vào Aibonito. Các tư lệnh Mỹ quyết định rút lui và tập hợp lại để quay trở lại vào ngày 12 tháng 8 năm 1898 cùng với một đơn vị pháo binh. Các đơn vị Tây Ban Nha và quân trung thành người Puerto Rico bắt đầu phản công bằng hỏa lực đại bác do Ricardo Hernáiz chỉ huy.

Trong làn lửa đạn, bốn binh sĩ Mỹ là trung sĩ John Long, trung úy Harris, đại úy E.T. Lee và hạ sĩ Oscar Sawanson — bị thương nặng. Dựa vào thực tế này và các báo cáo về việc những toán quân Tây Ban Nha đang trên đường đến chi viện, tư lệnh Landcaster ra lệnh rút lui. Tất cả các hoạt động quân sự trên đảo Puerto Rico bị đình chỉ sau đó trong đêm hôm đó sau khi Hiệp định Paris được công bố.

 Hiệp định hòa bình
Với những cuộc bại trận tại Cuba và Philippines, cả hai hạm đội của họ bị vô hiệu hóa nên Tây Ban Nha kêu gọi đối thoại hòa bình.

Sự thù địch chấm dứt ngày 12 tháng 8 năm 1898 bằng việc ký kết một nghị định hòa bình giữa Hoa Kỳ và Tây Ban Nha tại Washington D.C.. Hiệp định hòa bình chính thức được ký tại Paris ngày 10 tháng 12 năm 1898 và được Thượng viện Hoa Kỳ phê chuẩn ngày 6 tháng 2 năm 1899. Nó có hiệu lực vào ngày 11 tháng 4 năm 1899. Phía người Cuba tham dự với tư cách quan sát viên.

Thắng lợi chóng vánh của Hoa Kỳ trong cuộc chiến, được Ngoại trưởng John Hay miêu tả là "cuộc chiến nhỏ lẫy lừng", đã mang lại tinh thần phấn khởi, khích lệ chí khí, niềm tự tin và quả quyết của người Mỹ. Hoa Kỳ giành được gần như tất cả các thuộc địa của Tây Ban Nha vào thời đó, gồm có Philippines, Guam, và Puerto Rico. Riêng Cuba, bị Hoa Kỳ chiếm đóng cho đến ngày 17 tháng 7 năm 1898, được thành lập chính phủ dân sự của chính mình và sau đó được Hoa Kỳ trao trả độc lập ngày 20 tháng 5 năm 1902. Tuy nhiên Hoa Kỳ áp đặt một số điều kiện hạn chế đối chính phủ mới của Cuba trong đó gồm có việc Cuba không được liên minh với các quốc gia khác và Hoa Kỳ giành quyền can thiệp vào Cuba cho chính mình. Hoa Kỳ cũng thiết lập hợp đồng thuê mướn vĩnh viễn Vịnh Guantanamo.

Ngày 14 tháng 8 năm 1898, 11.000 binh sĩ bộ binh được đưa đến chiếm đóng Philippines. Khi quân Mỹ bắt đầu thay thế Tây Ban Nha kiểm soát Philippines thì chiến tranh lại bùng nổ giữa các lực lượng Hoa Kỳ và Philippines dẫn đến Chiến tranh Philippine-Mỹ.

 Phim ảnh và truyền hình về Chiến tranh Tây Ban Nha-Mỹ
 The Rough Riders, một phim câm năm 1927
 Rough Riders, phim bộ truyền hình năm 1997 do John Milius đạo với các diễn viên Tom Berenger trong vai Theodore Roosevelt, Gary Busey vai Joseph Wheeler, Sam Elliott vai Bucky O'Neill, Dale Dye vai Leonard Wood, Brian Keith vai William McKinley, George Hamilton vai William Randolph Hearst, và R. Lee Ermey vai John Hay
 The Spanish-American War: First Intervention, phim tài liệu năm 2007 docudrama trên kênh The History Channel

 Ghi chú

 Tham khảo
 Benjamin R. Beede, ed. The War of 1898 and Hoa Kỳ Interventions, 1898–1934 (1994). An encyclopedia.

 Hendrickson, Kenneth E., Jr. The Spanish-American War Greenwood, 2003. short summary

 Đọc thêm
 Ngoại giao và nguyên nhân chiến tranh
 James C. Bradford, ed., Crucible of Empire: The Spanish-American War and Its Aftermath (1993), essays on diplomacy, naval and military operations, and historiography.
 Lewis Gould, The Spanish-American War and President McKinley (1982)
 Philip S. Foner, The Spanish-Cuban-American War and the Birth of American Imperialism, 1895-1902 (1972)
 Richard Hamilton, President McKinley, War, and Empire (2006).
 Kristin Hoganson, Fighting For American Manhood: How Gender Politics Provoked the Spanish-American and Philippine-American Wars (1998)
 Paul S. Holbo, "Presidential Leadership in Foreign Affairs: William McKinley and the Turpie-Foraker Amendment," The American Historical Review 1967 72(4): 1321-1335.
 Walter LaFeber, The New Empire: An Interpretation of American Expansion, 1865-1898 (1963)
 Ernest May, Imperial Democracy: The Emergence of America as a Great Power (1961)
 Paul T. McCartney, American National Identity, the War of 1898, and the Rise of American Imperialism (2006)
 Richard H. Miller, ed., American Imperialism in 1898: The Quest for National Fulfillment (1970)
 Walter Millis, The Martial Spirit: A Study of Our War with Spain (1931)
 H. Wayne Morgan, America's Road to Empire: The War with Spain and Overseas Expansion (1965)
 John L. Offner, An Unwanted War: The Diplomacy of the United States and Spain over Cuba, 1895–1898 (1992).
 John L. Offner, "McKinley and the Spanish-American War" Presidential Studies Quarterly 2004 34(1): 50–61. ISSN 0360-4918
 Louis A. Perez, Jr., "The Meaning of the Maine: Causation and the Historiography of the Spanish-American War," The Pacific Historical Review 1989 58(3): 293-322.
 Julius W. Pratt, The Expansionists of 1898 (1936)
 Thomas Schoonover, Uncle Sam's War of 1898 and the Origins of Globalization. (2003)
 John Lawrence Tone, War and Genocide in Cuba, 1895–1898 (2006)
 David F. Trask, The War with Spain in 1898 (1996)
 Fareed Zakaria, From Wealth to Power: The Unusual Origins of America’s World Role (1998)

 Chiến tranh
 Donald Barr Chidsey, The Spanish American War (New York, 1971)
 Cirillo, Vincent J. Bullets and Bacilli: The Spanish-American War and Military Medicine (2004)
 Graham A. Cosmas, An Army for Empire: The United States Army and the Spanish-American War (1971)
 Philip Sheldon Foner, The Spanish-Cuban-American war and the birth of American imperialism (1972)
 Frank Freidel, The Splendid Little War (1958), well illustrated narrative by scholar
 Allan Keller, The Spanish-American War: A Compact History (1969)
 Gerald F. Linderman, The Mirror of War: American Society and the Spanish-American War (1974), domestic aspects
 Joseph Smith, The Spanish-American War: Conflict in the Caribbean and the Pacific (1994)
 G. J. A. O'Toole, The Spanish War: An American Epic—1898 (1984)
 John Tebbel, America's Great Patriotic War with Spain (1996)

 Nghiên cứu lịch sử
 Duvon C. Corbitt, "Cuban Revisionist Interpretations of Cuba's Struggle for Independence," Hispanic American Historical Review 32 (tháng 8 năm 1963): 395-404.
 Edward P. Crapol, "Coming to Terms with Empire: The Historiography of Late-Nineteenth-Century American Foreign Relations," Diplomatic History 16 (Fall 1992): 573-97;
 Hugh DeSantis, "The Imperialist Impulse and American Innocence, 1865–1900," in Gerald K. Haines and J. Samuel Walker, eds., American Foreign Relations: A Historiographical Review (1981), pp. 65–90
 James A. Field Jr., "American Imperialism: The Worst Chapter in Almost Any Book," American Historical Review 83 (June 1978): 644-68, past of the "AHR Forum," with responses
 Joseph A. Fry, "William McKinley and the Coming of the Spanish American War: A Study of the Besmirching and Redemption of an Historical Image," Diplomatic History 3 (Winter 1979): 77-97
 Joseph A. Fry, "From Open Door to World Systems: Economic Interpretations of Late-Nineteenth-Century American Foreign Relations," Pacific Historical Review 65 (tháng 5 năm 1996): 277-303
 Thomas G. Paterson, "United States Intervention in Cuba, 1898: Interpretations of the Spanish-American-Cuban-Filipino War," History Teacher 29 (tháng 5 năm 1996): 341-61;
 Louis A. Pérez Jr.; The War of 1898: The United States and Cuba in History and Historiography University of North Carolina Press, 1998
 Ephraim K. Smith, "William McKinley's Enduring Legacy: The Historiographical Debate on the Taking of the Philippine Islands," in James C. Bradford, ed., Crucible of Empire: The Spanish-American War and Its Aftermath'' (1993), pp. 205–49
 Richard W. Stewart, General Editor, Ch. 16, Transition, Change, and the Road to war, 1902-1917" , in "American Military History, Volume I: The United States Army and the Forging of a Nation, 1775-1917" , Center of Military History, United States Army, ISBN 0-16-072362-0
 Spencer Tucker, The Encyclopedia of the Spanish-American and Philippine-American Wars: A Political, Social, and Military History, Tập 1, ABC-CLIO, 20-05-2009. ISBN 1851099514.

Những hồi ký
 Funston, Frederick. Memoirs of Two Wars, Cuba and Philippine Experiences. New York: Charles Schribner's Sons, 1911
 Hoa Kỳ War Dept. Military Notes on Cuba. 2 vols. Washington, DC: GPO, 1898.
 Wheeler, Joseph. The Santiago Campaign, 1898. Lamson, Wolffe, Boston 1898.
 kaylaMagazine. The perils of Evangelina. Feb. 1968.
 Cull, N. J., Culbert, D., Welch, D. Propaganda and Mass Persuasion: A Historical Encyclopedia, 1500 to the Present. Spanish-American War. Denver: ABC-CLIO. 2003. 378-379.

 Ensayos sobre la Guerra Hispano-Cubana-Estadounidense. 2000.
 Davis, R. H. New York Journal. Does our flag shield women? 13 tháng 2 1897.
 Duval, C. New York Journal. Evengelina Cisneros rescued by The Journal. 10 tháng 10 1897.
 Kendrick M. New York Journal. Better she died then reach Ceuta. 18 tháng 8 1897.
 Kendrick, M. New York Journal. The Cuban girl martyr. 17 tháng 2 1897.
 Kendrick, M. New York Journal. Spanish auction off Cuban girls. 12 tháng 2 1897.

 Muller y Tejeiro, Jose. Combates y Capitulacion de Santiago de Cuba. Marques, Madrid:1898. 208 p. English translation by US Navy Dept.

 Adjutant General's Office Statistical Exhibit of Strength of Volunteer Forces Called Into Service During the War With Spain; with Losses From All Causes. Washington: Government Printing Office, 1899.

Liên kết ngoài

 Operations of the US Signal Corps Cutting and Diverting Undersea Telegraph Cables from Cuba
 Library of Congress Guide to the Spanish-American War
 Spain to Use Privateers; An Official Decree Declares that She is Determined to Reserve This Right (Headline, NY Times, 24 tháng 4 năm 1898)
 Emergence to World Power, 1898–1902 (an extract from Matloff's American Military History)
 Hispanic Americans in the U.S. Army
 Emergence to World Power, 1898–1902 (an extract from American Military History — revised 2005)
 Buffalo Soldiers at San Juan Hill
 Impact on the Spanish Army by Charles Hendricks
 Black Jack in Cuba—General John J. Pershing’s service in the Spanish-American War, by Kevin Hymel
 Centennial of the Spanish-American War 1898–1998  by Lincoln Cushing
 The World of 1898: The Spanish-American War — Library of Congress Hispanic Division
 William Glackens prints at the Library of Congress
 Spanish-American War Centennial
 Points of Confusion over the Cuba Question and Cuba Sovereignty
 Images of Florida and the War for Cuban Independence, 1898 from the state archives of Florida
 Individual state's contributions to the Spanish-American War: Illinois , Pennsylvania
 Sons of Spanish American War Veterans
 From 'Dagoes' to 'Nervy Spaniards,' American Soldiers' Views of their Opponents, 1898 by Albert Nofi
 History of Negro soldiers in the Spanish-American War, and other items of interest, by Edward Augustus Johnston, published 1899, hosted by the Portal to Texas History.
 Los ultimos de Filipinas
 The War of 98 (The Spanish-American War)  The Spanish-American War from a Spanish perspective (bằng tiếng Anh).
 Army Nurse Corps in the war
 Art and images
 Name Index to New York in the Spanish-American War 1898
 1898: El Ocaso de un Imperio Article in Spanish about naval operations during the Spanish-American war.
 Spanish-American War photographic collections , via Calisphere, California Digital Library

Lịch sử Hoa Kỳ
Lịch sử Tây Ban Nha
Xung đột năm 1898
Xung đột thập niên 1890


title: Phyllonorycter myricae

text:
Phyllonorycter myricae là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó là loài bản địa của Madeira và quần đảo Canaria. In 2000, it was studied in Hawaii as a potential biological control agent for Morella faya.

Ấu trùng ăn Myrica faya. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ. The mine consists of a lower-surface tentiform corridor that occupies about half of the leaf; always positioned against the midrib, but usually not reaching the leaf margin. There is one strong fold. The frass is clumped in a corner of the mine.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Forest Pest Biological Control Program In Hawai'i
bladmineerders.nl

Phyllonorycter


title: Melanotus sordidatus

text:
Melanotus sordidatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Gurjeva miêu tả khoa học năm 1989.

Chú thích

Tham khảo

Melanotus


title: Phyllonorycter caudasimplex

text:
Phyllonorycter caudasimplex là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Nigeria.

Ấu trùng ăn Dombeya acutangula và Ruizia cordata. Chúng có thể ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Phyllonorycter


title: Quasimus vunun

text:
Quasimus vunun là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Kishii miêu tả khoa học năm 1994.

Chú thích

Tham khảo

Quasimus


title: Châteauroux (quận)

text:
Quận Châteauroux là một quận của Pháp, nằm ở tỉnh Indre, ở vùng Centre-Val de Loire. Quận này có 11 tổng và 82 xã.

Các đơn vị hành chính

Các tổng
Các tổng của quận Châteauroux là:
 Ardentes
 Argenton-sur-Creuse
 Buzançais
 Châteauroux-Centre-Val de Loire
 Châteauroux-Est
 Châteauroux-Ouest
 Châteauroux-Sud
 Châtillon-sur-Indre
 Écueillé
 Levroux
 Valençay

Các xã
Các xã của quận Châteauroux, và mã INSEE là:

Tham khảo

Liên kết ngoài
Châteauroux trên trang Viện quốc gia Pháp và Nghiên cứu kinh tế (INSEE, tiếng Pháp)

Châteauroux


title: Comparettia speciosa

text:
Comparettia speciosa là một loài phong lan.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

speciosa


title: Lý Triệu Tinh

text:
Lý Triệu Tinh (; sinh 20 tháng 10 năm 1940) là Bộ trưởng Ngoại giao thứ 9 của nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa từ năm 2003 đến năm 2007.

Ông sinh ở Thanh Đảo, tỉnh Sơn Đông và tốt nghiệp Đại học Bắc Kinh năm 1964. Ông làm nhà ngoại giao ở châu Phi trước khi làm Trợ lý Bộ trưởng ngoại giao năm 1990, Thứ trưởng ngoại giao năm 1995, Đại sứ tại Hoa Kỳ năm 1998, Bộ trưởng ngoại giao năm 2003, từng là Phát ngôn viên Quốc hội Trung quốc. Ông có một con trai.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Tiểu sử , Đài phát thanh quốc tế Trung Quốc, tiếng Việt
Tiểu sử , China
Biography, CHINATODAY.COM

Người Sơn Đông
Người Thanh Đảo
Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Trung Quốc
Cựu sinh viên Đại học Bắc Kinh


title: Lcc

text:
The Library of Congress Classification (Viết tắt là LCC - Hệ thống Phân loại Thư viện Quốc hội) là một hệ thống phân loại thư viện được phát triển bởi Thư viện Quốc hội Mỹ. Nó được sử dụng bởi nhiều nghiên cứu và thư viện đại học ở Mỹ và nhiều nước khác; ví dụ, Úc, Đài Loan và Trung Quốc.

Phân loại ban đầu được phát triển bởi Herbert Putnam vào năm 1897, ngay trước khi ông đảm đương chức vụ quản lý thư viện Quốc hội. Theo ý kiến từ Charles Ammi Cutter, nó chịu ảnh hưởng của Hệ thống Phân loại Cutter mở rộng và DDC, và được thiết kế đặc biệt cho những mục đích và thu thập của Thư viện Quốc hội. Hệ thống mới đã thay thế một hệ thống vị trí vốn dĩ phát triển bởi Thomas Jefferson. Từ khi Putnam ra đi từ bài viết của mình vào năm 1939, tất cả các thứ hạng ngoại trừ lớp K (Luật) và những phần của lớp B (Triết học và Tôn Giáo) được phát triển tốt. Nó từng bị chỉ trích là thiếu một cơ sở lý thuyết âm thanh, rất nhiều các quyết định phân loại dựa trên nhu cầu thực tế của thư viện, chứ không phải là nhận thức luận cân nhắc.

LCC cung cấp một chỉ dẫn kho sách thực sự trong thư viện, chứ không phải là phân loại thế giới.

The National Library of Medicine classification system (NLM) - Hệ thống phân loại Thư viện Y học Quốc gia dùng các chữ cái không được sử dụng: W và QS - QZ của Hệ thống phân loại. Một số thư viện sử dụng NLM kết hợp với LCC, ngoại trừ R (trong Y khoa). Những thư viện khác thì thích sử dụng sắp xếp QP - QR của LCC và bao gồm cả R (trong Y khoa).

Hệ thống

Link ngoài
 Library of Congress - classification, loc.gov
 Cataloging Distribution Services - source of Library of Congress Classification schedules. loc.gov
 Classification outline, loc.gov
 How to read LCC call numbers , geography.about.com
 How to use LCC to organize a home library, zackgrossbart.com
 Easy Navigation and Search for LCC code, globaljournals.org

Tham khảo

C
Thư viện Quốc hội (Hoa Kỳ)
Biểu diễn tri thức


title: Mundulea

text:
Mundulea là một chi thực vật có hoa trong họ Đậu. Nó thuộc phân họ Faboideae.

Các loài
 Mundulea sericea

Chú thích

Liên kết ngoài

 Mundulea


title: Valdefresno

text:
Valdefresno là một đô thị trong tỉnh León, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 1.893 người.

Tham khảo

Đô thị ở León


title: Quận Cleveland, Arkansas

text:
Quận Cleveland là một quận thuộc tiểu bang Arkansas, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo Grover Cleveland. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số 8571 người. Quận lỵ đóng ở Rison.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích , trong đó có  là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính
 U.S. Highway 63
 U.S. Highway 79
 U.S. Highway 167
 Highway 8
 Highway 11
 Highway 15 (now US 63)
 Highway 35

Quận giáp ranh
Quận Grant & Quận Jefferson (bắc)
Quận Lincoln (đông)
Quận Drew (đông nam)
Quận Bradley (nam)
Quận Calhoun (tây nam)
Quận Dallas (tây)

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Arkansas

Vùng đô thị Pine Bluff
Arkansas 1873
Khu dân cư thành lập năm 1873
Vùng đô thị Little Rock–North Little Rock–Conway


title: Meriania versicolor

text:
Meriania versicolor là một loài thực vật thuộc họ Melastomataceae. Đây là loài đặc hữu của Colombia.

Chú thích

Tham khảo
 Calderon, E. 1998. Meriania versicolor. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Colombia
Meriania


title: Athous szombathyi

text:
Athous szombathyi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schenkling miêu tả khoa học năm 1927.

Chú thích

Tham khảo

Athous


title: Langenbrettach

text:
Langenbrettach là một thị xã ở huyện Heilbronn trong bang Baden-Württemberg ở nước Đức. Đô thị này có diện tích 23,97 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2020 là 3894 người.

Tham khảo


title: Digonodes

text:
Digonodes là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae
Ennominae


title: Otto von Habsburg

text:
Otto von Habsburg, tên đầy đủ là Franz Joseph Otto Robert Maria Anton Karl Max Heinrich Sixtus Xavier Felix Renatus Ludwig Gaetan Pius Ignatius (20 tháng 11 năm 1912 – 4 tháng 7 năm 2011) , cũng có tước hiệu hoàng gia là Đại vương công Otto của Áo. Ông là con trai trưởng của hoàng đế Karl I của Áo và cũng là thái tử cuối cùng của Đế quốc Áo – Hung từ năm 1916 đến khi đế quốc này giải thể vào năm 1918, một đế quốc bao gồm các quốc gia này nay Áo, Hungary, Bosna và Hercegovina, Croatia, Cộng hòa Séc, Slovakia, Slovenia, và một số khu vực của Italia, Montenegro, Ba Lan, România, Serbia, và Ukraina. Ông vẫn là thái tử Hungary cho đến năm 1921. Ông là người đứng đầu nhà Habsburg giai đoạn 1922 và 2007, đồng thời là người có khả năng thừa kế ngai vàng của Áo (vốn thuộc về dòng họ nhà Habsburg).

Năm 2011, ông qua đời ở tuổi 98.

Tham khảo

Hoàng tử Áo
Vương tộc Habsburg-Lothringen
Trữ quân Áo
Bắc Đẩu Bội tinh hạng nhất
Người chống cộng Áo
Người chống cộng Croatia


title: Gentianella hyssopifolia

text:
Gentianella hyssopifolia là một loài thực vật thuộc họ Gentianaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng cây bụi nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao và đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao.

Chú thích

Tham khảo
 Montúfar, R. & Pitman, N. 2004. Gentianella hyssopifolia. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
H
Thực vật dễ tổn thương


title: Ampelophaga thomasi

text:
Ampelophaga thomasi là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được miêu tả bởi Kitching và Cadiou năm 1998. Nó được tìm thấy ở Nepal.

Chú thích

Tham khảo

Ampelophaga


title: Montcusel

text:
Montcusel là một xã trong vùng hành chính Franche-Comté, thuộc tỉnh Jura, quận Saint-Claude (quận), tổng Moirans-en-Montagne. Tọa độ địa lý của xã là 46° 21' vĩ độ bắc, 05° 39' kinh độ đông. Montcusel nằm trên độ cao trung bình là 610 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 420 mét và điểm cao nhất là 809 mét. Xã có diện tích 9.55 km², dân số vào thời điểm 1999 là 172 người; mật độ dân số là 18 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Địa điểm tham quan
Nhà thờ Saint-Maurice được xây dựng trong thế kỉ thứ 15. Tháp chuông được xây trong thế kỉ thứ 19.

Xem thêm
Xã của tỉnh Jura

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Jura


title: Asterivora

text:
Asterivora là một chi bướm đêm thuộc họ Choreutidae.

Các loài
Asterivora albifasciata (Philpott, 1924)
Asterivora analoga (Meyrick, 1912)
Asterivora antigrapha (Meyrick, 1911)
Asterivora barbigera (Meyrick, 1915)
Asterivora chatuidea (C. Clarke, 1926)
Asterivora colpota (Meyrick, 1911)
Asterivora combinatana (Walker, 1863)
Asterivora exocha (Meyrick, 1907)
Asterivora fasciata (Philpott, 1930)
Asterivora homotypa (Meyrick, 1907)
Asterivora inspoliata (Philpott, 1930)
Asterivora iochondra (Meyrick, 1911)
Asterivora lampadias (Meyrick, 1907)
Asterivora marmarea (Meyrick, 1888)
Asterivora microlitha (Meyrick, 1888)
Asterivora ministra (Meyrick, 1912)
Asterivora nivescens (Philpott, 1926)
Asterivora oleariae Dugdale, 1979
Asterivora symbolaea (Meyrick, 1888)
Asterivora tillyardi (Philpott, 1924)
Asterivora tristis (Philpott, 1930)
Asterivora urbana (C. Clarke, 1926)
Asterivora zomeuta (Meyrick, 1912) (mostly treated as a đồng nghĩa của Asterivora combinatana)

Tham khảo

Liên kết ngoài
choreutidae.lifedesks.org

Choreutidae


title: Bell D-188A

text:
Bell D-188A (còn có tên định danh quân sự không chính thức là XF-109/XF3L) là một mẫu tiêm kích cất hạ cánh thẳng đứng (VTOL) có thể đạt vận tốc Mach 2, trang bị 8 động cơ, thiết kế này mới chỉ chế tạo được một mô hình, sau đó nó bị hủy bỏ vào năm 1961.

Tính năng kỹ chiến thuật (D-188A theo thiết kế)

Đặc điểm riêng
Tổ lái: 1
Chiều dài: 62 ft (18,90 m)
Sải cánh: 23 ft 9 in (7,24 m)
Chiều cao: 12 ft 9 in (3,89 m)
Diện tích cánh: 194 ft² (18,02 m²)
Trọng lượng rỗng: 13.800 lb (6.260 kg)
Trọng lượng có tải: 23.917 lb (10.849 kg)
Động cơ: 8 động cơ tuabin General Electric J85-GE-5, lực đẩy 2.600 lbf (11,6 kN) mỗi chiếc

Hiệu suất bay
Vận tốc cực đại: Mach 2,3
Tầm bay: 2.000 nmi (2.300 mi, 3.900 km)
Trần bay: 60.000 ft (18.000 m)
Lực đẩy/trọng lượng: 0,87

Vũ khí
4 pháo tự động 20 mm
Rocket
Bom

Xem thêm

Máy bay có tính năng tương đương
 EWR VJ 101
 Hawker Siddeley P.1154

Tham khảo
Ghi chú

Tài liệu

 Jenkins, Dennis R. and Tony R. Landis. Experimental & Prototype Hoa Kỳ Air Force Jet Fighters. Minnesota, US: Specialty Press, 2008. ISBN 978-1-58007-111-6.
 Townend, David R. Clipped Wings – The History of Aborted Aircraft Projects, Markham, Ontario, AeroFile Publications, 2007, ISBN 978-0-9732020-4-5.
 http://www.designation-systems.net/usmilav/original-docs/f-109.pdf
 http://www.designation-systems.net/usmilav/missing-mds.html
 http://www.joebaugher.com/usaf_fighters/f109.html

Liên kết ngoài
 USAF Museum Bell XF-109
 Picture of the mock-up
 Picture of the mock-up

D-188
Máy bay quân sự Hoa Kỳ thập niên 1950
Máy bay VTOL
Máy bay tiêm kích Hoa Kỳ
Máy bay sáu động cơ
Máy bay phản lực
Máy bay cánh trên
Dự án máy bay hủy bỏ của Hoa Kỳ


title: Người Khách Gia

text:
Về ngôn ngữ hay phương ngữ, xem Tiếng Khách Gia.

Khách Gia, hay Hakka, còn gọi là người Hẹ (chữ Hán: 客家; bính âm: kèjiā; nghĩa đen là "nhà khách") là một tộc người Hán  có tổ tiên được cho là gốc gác ở khu vực các tỉnh Hà Nam và Sơn Tây ở miền bắc Trung Quốc cách đây 2700 năm. Họ đã di cư xuống phía nam vì bất ổn, loạn lạc và sự xâm lấn ngoại bang từ thời nhà Tấn (265-420). Những cuộc di cư tiếp theo diễn ra vào cuối thời nhà Đường khi Trung Quốc bị chia năm xẻ bảy, vào giữa thời nhà Tống, rồi làn sóng người tị nạn tràn xuống phía nam khi người Nữ Chân chiếm được kinh đô Tống, sau đó là khi nhà Tống bị người Mông Cổ tiêu diệt, rồi khi nhà Minh bị sụp đổ bởi bàn tay người Mãn Châu, tộc người đã tạo lập nên nhà Thanh. Người Khách Gia đã tham gia tích cực vào cuộc khởi nghĩa Thái Bình Thiên Quốc do Hồng Tú Toàn lãnh đạo.

Hiện nay người Khách Gia tập trung ở các vùng miền Nam Trung Quốc như tỉnh Quảng Đông, tây Phúc Kiến, Giang Tây, nam Hồ Nam, Quảng Tây, nam Quý Châu, đông nam Tứ Xuyên, các đảo Hải Nam và Đài Loan. Tuy có những khác biệt về ngôn ngữ với cư dân xung quanh nhưng người Khách Gia không được coi là một dân tộc riêng biệt mà chỉ được xem là một bộ phận của người Hán. Ban đầu, người dân địa phương tưởng họ không phải là người Hán nhưng những nghiên cứu về phả hệ đã cho thấy người Khách Gia cũng có tổ tiên chung với dân địa phương. Tại Việt Nam, người Khách Gia còn được gọi là người Hẹ hay người Ngái.

Nguồn gốc tên gọi
Dường như tên gọi "Khách Gia" mới chỉ xuất hiện trong vài thế kỉ gần đây. Thời vua Khang Hi, vùng ven biển phía Nam thường xuyên bất ổn vì sự quấy phá và gây hấn của những người thuộc phong trào "Phản Thanh phục Minh". Tới khi dẹp tan phong trào này, Khang Hi thi hành các chính sách khuyến khích người dân tại các vùng này tái định cư như cấp phát tiền bạc và một số hỗ trợ khác. Dân bản địa đương nhiên là bất bình với những làn sóng di dân dồn dập tới vùng đất của họ.Vùng ven biển Hoa Nam vốn không màu mỡ và rộng rãi như vùng đồng bằng Hoa Trung, nhưng điều đó không ngăn cản những cư dân bản địa chống đối mạnh mẽ và quyết liệt những nhóm dân mới tới. Những di dân này bị đẩy tới rìa của những vùng đất màu mỡ, thậm chí bị đẩy lên các vùng trung du và miền núi. Cái tên "Khách hộ" (客戶, kèhù) có thể được sử dụng như một lối gọi mang tính miệt thị, nhưng chủ yếu và rõ ràng hơn, nó mang tính chỉ định những di dân mới, kèm theo một "thông điệp" rõ ràng về quan hệ "người mới-người cũ", "chủ-khách".

Dần dà, với sự ổn định đời sống và chính trị trong suốt một thế kỉ từ đời Khang Hi cho tới đời Càn Long, quan niệm chống đối và phân biệt giữa những nhóm dân cư cũ-mới đã dịu đi nhiều. Bản thân những con cháu của những người di dân đã chấp nhận cái tên "Khách Gia" vốn được coi như một sự phân biệt để gọi mình. Cho tới thời điểm đó, người Khách Gia vẫn còn giữ được những điểm rất độc đáo và đặc sắc trong lối sống và văn hóa của họ. Thí dụ, một người Khách Gia khi nhổ cỏ cho lúa vẫn không nhoài người xuống đất, dẫu cho như vậy sẽ khiến họ làm việc dễ dàng hơn, vì theo quan niệm của họ, đã là một người Khách Gia có tự trọng thì không được quỳ trên đất của người Mãn Thanh.

Lịch sử

Người di cư ở Trung Quốc được gọi là Khách Gia (người từ nơi khác đến) và ban đầu không có người cụ thể nào được gọi là Khách Gia. Khu vực sông Hoàng Hà phía bắc là quê hương của người Khách Gia.

Thời Đông Chu, người Khách Gia đã phát triển và sinh sống ở nhiều địa phương thuộc lưu vực sông Hoàng Hà. Đến thế kỷ thứ 3 Công Nguyên, họ sinh sống tập trung ở hai tỉnh Sơn Tây và Hà Nam. Sau đó, do biến loạn, họ có 5 đợt di cư lớn, dần dần chuyển dịch xuống miền Trung và cuối cùng là sinh sống ở miền Nam Trung Quốc.

1. Vào niên hiệu Vĩnh Gia thứ 5 (năm 311) thời Tây Tấn, do tỵ nạn Ngũ Hồ chiến loạn (Hung Nô, Tiên Ti, Yết, Đê, Khương), người Khách gia bắt đầu di cư xuống miền Nam. Từ lưu vực sông Hoàng Hà, họ chuyển xuống sinh sống ở hai bên bờ Nam và Bắc Trường Giang. Tập trung nhiều nhất là ở hai tỉnh An Huy và Giang Tây. Tại Giang Tây, người Khách gia đã dung hợp nền văn hóa cổ của họ ở phương Bắc với văn hóa Mân Việt để hình thành một nét sinh hoạt và văn hóa đặc thù trong lòng dân tộc Hán.

2. Cuối thời nhà Đường, do cuộc nổi loạn của An Lộc Sơn, Sử Tư Minh và Hoàng Sào, người Khách gia lại tiếp tục di chuyển xuống miền Nam. Lúc này, những người Khách gia còn sinh sống ở Hà Nam cùng với những người Khách gia ở An Huy đã dời về miền Trung và Nam của tỉnh Giang Tây. Những người đang ở Giang Tây thì chuyển về ở tại vùng đất phía Tây tỉnh Phúc Kiến.

3. Đợt di cư thứ ba là vào thời Nam Tống. Do sự xâm nhập của quân Kim và Nguyên vào Trung nguyên, người Khách gia lại tràn xuống miền Nam tỉnh Phúc Kiến và cả vùng đất phía Bắc cũng như Đông Bắc tỉnh Quảng Đông. Một số ít tìm đến Quý Châu để sinh sống.

4. Lúc nhà Thanh vừa xâm chiếm Trung Quốc, người Khách gia lại có đợt di chuyển thứ tư. Một bộ phận người Khách gia trở ngược lên cư trú ở vùng Hồ Nam, Hồ Bắc và Tứ Xuyên. Một số khác đang sinh sống ở vùng biển của tỉnh Phúc Kiến và Sán Đầu (thuộc tỉnh Quảng Đông), đã vượt biển đến phía Nam đảo Đài Loan. Sau đó họ dần dần phát triển lên miền Trung và miền Bắc của Đài Loan. Một số ít đã sang Việt Nam sinh sống. Ngoài ra, vào năm 1777, người Khách gia tên La Phương Bá đã đi đến miền Tây Nam Borneo để khai khẩn và xây dựng một địa phương tự trị theo thể chế cộng hòa. Hơn một trăm năm sau, miền đất này bị người Hà Lan thôn tính.

5. Đợt di cư thứ năm và cũng là cuối cùng của người Khách gia ở vào thời kỳ Đồng Trị nhà Thanh. Sau cuộc khởi nghĩa của Hồng Tú Toàn (Thủ lĩnh Thái Bình Thiên Quốc) bị thất bại, nhiều người Khách gia đã chuyển đến đảo Hải Nam rồi lan ra cư trú khắp đảo.Một số lớn lại chọn phương thức viễn du Hải ngoại. Họ đi đến hầu hết các nước trong vùng Đông Nam Á rồi sang Ấn Độ (Calcutta, New Delhi và Darjeeling), Châu Phi (chủ yếu là ở Nam Phi). Một số khác lại theo thương thuyền đến cư trú ở các quần đảo thuộc Đại Tây Dương và Thái Bình Dương. Tại Châu Âu, họ sinh sống chủ yếu ở nước Anh (Liverpool) và Hà Lan (Hague, Rotterdam). Cuối cùng, người Khách gia cũng có mặt ở Úc (Sydney và Melbourne) và Châu Mỹ (Canada, Mỹ và Honolulu, Cuba, México, Panama, Brasil, Argentina, Peru, Jamaica, Guyana). Đây là thời kỳ xuất dương lớn nhất của người Khách gia Trung Quốc.

Do hoàn cảnh lịch sử cộng với bản tính hiền lành, ghét chiến tranh, người Khách gia đã dần dần dịch chuyển từ miền Bắc Trung Quốc xuống tận miền Nam. Trên bước đường di cư, để phân biệt với người dân địa phương, họ đã khiêm xưng hoặc được người bản địa gọi là Khách gia. Qua hơn 4000 năm lịch sử, người Khách gia vẫn bảo tồn rất nhiều cổ âm phương Bắc trong ngôn ngữ của họ (Trong 8 phương ngôn được sử dụng nhiều nhất ở Trung Quốc, số người sử dụng ngôn ngữ Khách gia đứng hàng thứ năm, chiếm 4% dân số).

Ở Việt Nam, người Khách gia không rõ vì sao mà có tên gọi "người Hẹ". Có thể là những người đầu tiên đến cư trú ở Việt Nam, trong khi tiếp xúc với người bản địa, do cách giải thích không rõ ràng về nguồn gốc (không rành tiếng Việt) hoặc do người Việt nghe không hiểu và không rõ, đã lấy nguồn gốc hình thành từ thời nhà Hạ biến âm thành "Hẹ" (giống như "Xa" biến thành "Xe", "Trà" biến thành "Chè", "Ma" biến thành "Mè", mùa "Hạ" biến thành mùa "Hè"…). Cũng có thể là do cách phát âm chữ "Khách", trong "Khách gia", đọc theo giọng Quảng Đông và Hẹ đều là Hak (âm tiếng Việt đọc là Hat, giọng ngang không dấu) đã biến thành "Hẹ" (giống như người Triều Châu bị biến thành "Tiều").

Có một vấn đề quan trọng không kém. Sau khi nhà Nguyễn ban hành qui chế thành lập các Bang Hoa Kiều, người Hoa sinh sống ở Việt Nam có tất cả là 7 bang: Quảng Triệu (còn gọi là Bang Quảng Đông), Khách gia, Triều Châu, Phước Kiến, Phước Châu, Hải Nam và Quỳnh Châu. Trụ sở của 7 Bang (giống như Văn phòng Đại diện) thường được gọi là "Thất Phủ công sở" hoặc "Thất Phủ hội quán". Sau khi thực dân Pháp chiếm và ổn định Nam kỳ, tháng 1 năm 1885, họ ra lệnh sáp nhập Bang Phước Châu vào trong Bang Phước Kiến; sáp nhập Bang Quỳnh Châu vào trong Bang Hải Nam. Vì vậy mà từ đó về sau, chúng ta chỉ còn nghe nói đến 5 Bang mà thôi.

Ngoài ra, riêng đối với Bang Khách gia ở Việt Nam thì không chỉ có người Hẹ. Theo lệnh của Thực dân Pháp, những người Trung Quốc sinh sống ở Việt Nam nhưng có nguyên quán (Tổ tịch) không thuộc 4 Bang kia, tất cả đều phải chịu sự quản lý của Bang Khách gia. Vì vậy mà trong Bang Khách gia Việt Nam có những người gốc Giang Tô, Thượng Hải, Chiết Giang, Hồ Bắc, Hồ Nam...

Người Khách Gia ở Phúc Kiến

Người Khách Gia ở Phúc Kiến có lối kiến trúc đặc sắc có tên là "thổ lâu" (土樓), theo nghĩa đen là "tòa nhà bằng đất". Bởi lẽ họ là người mới định cư, nên tại đây họ chủ yếu sinh sống trên những vùng bán sơn địa và thường bị trộm cắp quấy phá. Căn nhà của họ thể hiện rõ sự phòng bị trộm cắp này: các ngôi nhà ở nhưng được thiết kế rất chắc chắn và kín kẽ với duy nhất một lối ra vào và không có cửa sổ tại tầng trệt. Lần lượt từ thấp lên cao, các tầng thường có những nhiệm vụ là chỗ ở cho gia súc, gia cầm, chỗ đựng lương thực; từ tầng hai trở lên thì được dùng làm nơi ăn ở cho thành viên trong gia đình.

Người Khách Gia ở Quảng Đông
Ở Quảng Đông, người Khách Gia cư trú chủ yếu ở khu vực phía đông tỉnh này, nhất là ở vùng Hưng - Mai (Hưng Ninh - Mai Huyện). Cũng giống như bà con của họ ở Phúc Kiến, người Khách Gia ở vùng Hưng - Mai đã phát triển các phong cách kiến trúc riêng độc đáo, nổi tiếng nhất là "vi long ốc" (tiếng Hán: 圍龍屋 wéilóngwū) và "tứ giác lâu" (tiếng Hán: 四角樓 sìjǐaolóu).

Người Khách Gia ở bên ngoài Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
Khách Gia là một trong những nhóm người "di động" nhất trong cộng đồng người Hoa. Họ cư trú ở khắp nơi trên thế giới, từ châu Á cho tới châu Âu, từ châu Phi cho tới châu Mĩ, thậm chí cả Mĩ La Tinh. Tại châu Phi, họ là một cộng đồng mạnh tại Nam Phi, Tahiti thuộc Pháp (còn được gọi là Pháp Đa Đảo), Maritius, ở Mĩ La Tinh, họ tập trung sinh sống và tạo ra cộng đồng mạnh nhất tại Jamaica. Phần lớn di dân Khách Gia tới Anh có quan hệ với Hồng Kông theo nhiều mức độ: phần nhiều họ sang Anh qua ngả Hồng Kông sau khi đã tới Hồng Kông làm việc và kiếm sống một thời gian hoặc ngắn hoặc dài; một phần khác đã chuyển tới Hồng Kông sinh sống ngay từ khi Hồng Kông bắt đầu trở thành đất của người Anh, nghĩa là bố mẹ của một số người Khách Gia di cư sang Anh đã được sinh ra và lớn lên, hay ít nhất là kiếm sống và trưởng thành trên chính Hồng Kông.

Giống như đa số di dân Trung Hoa khác, cộng đồng Khách Gia lớn nhất vẫn là tại Đông Nam Á, tại Mã Lai, Singapore, Indonesia, Tây Borneo, Thái Lan. Trong một số thời đoạn gần đây, chủ yếu là từ khi Indonesia xâm chiếm và biến Đông Timo thành tỉnh thứ 27 của mình, phần lớn người Khách Gia cũng như các cộng đồng Hoa kiều khác đã rời khỏi Đông Timo. Theo một số tài liệu thì sau khi rời khỏi Đông Timo, phần lớn những người này đã cố gắng tái định cư tại Úc bằng nhiều phương pháp, kể cả bằng việc nhập cư lậu.

Nhìn trên bình diện chung thì người Khách Gia hải ngoại không thành công bằng những người di dân Trung Hoa có gốc gác Phúc Kiến và một phần nào đó là những người có gốc Quảng Đông.

Tại đảo Đài Loan, người Khách Gia chiếm 15% trên tổng số 22,9 triệu dân (xem thêm Đài Loan nhân khẩu học). Trong những thời đoạn của thế kỉ 18, 19 đã có một số va chạm vũ lực giữa người Khách Gia và người Hoklo, phần là do mâu thuẫn kinh tế, phần là do mâu thuẫn chính trị. Sơ khởi của những mâu thuẫn này là sự thiếu tin tưởng lẫn nhau giữa hai cộng đồng. Tuy vậy, nhìn chung thì vẫn có những mối quan hệ cá nhân giữa hai nhóm người này. Điều này thể hiện ngay trong cách xưng hô của hai tộc người. Ví dụ như, trong tiếng Khách Gia, chữ "cô gái Hoklo", "ho-ló-mà", vừa mang nghĩa là "cô chủ", vừa mang nghĩa "cô em" hoặc bỡn cợt hơn, "cô ả, nhân tình". Còn trong tiếng Hoklo, chữ "keh-kia", chỉ một anh chàng Khách Gia có nghĩa là "anh chàng đối tác của chị em". Trong khi đó, người Khách Gia ở Việt Nam gọi là người Ngái.

Những người Khách Gia nổi tiếng
Người Khách Gia đã có một ảnh hưởng khác thường lên tiến trình lịch sử của Trung Quốc và của cộng đồng người Hoa hải ngoại, nhất là trong lĩnh vực lãnh đạo chính trị và cách mạng. Điều này vẫn tiếp tục đúng trong lịch sử hiện đại khi mà một vài nhà lãnh đạo tiếng tăm nhất là người Khách Gia.

Vào những năm 1980-1990, ba đất nước tại châu Á có đồng thời ba lãnh tụ hàng đầu là người Khách Gia: Đặng Tiểu Bình của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, Lý Đăng Huy của Trung Hoa Dân Quốc và Lý Quang Diệu của Singapore.

Tuy nhiên, Benjamin Yang, trong cuốn tiểu sử về Đặng Tiểu Bình xuất bản tại Hoa Kỳ năm 1997, bác bỏ nguồn gốc Khách gia của Đặng Tiểu Bình (Benjamin Yang, Deng - A political biopgraphy, M.E. Sharpe, New York 1997, p. 290, chú thích 2 của chương 2).

Các nhà cách mạng và các chính trị gia
Phùng Vân Sơn, Nam Vương
Dương Tú Thanh, Đông Vương
Thạch Đạt Khai (huyện Quý 貴縣, Quảng Tây), Dực Vương
Lý Tú Thành (huyện Đằng 藤縣, Quảng Tây), Trung Vương
Trần Ngọc Thành, Anh Vương
Hồng Nhân Can, Can Vương (Thừa tướng)
Gia tộc họ Tống
Ba chị em họ Tống
Tống Ái Linh (1890-1973; Thượng Hải), vợ Khổng Tường Hy
Tống Khánh Linh (1893-1981; Côn Sơn, Giang Tô), vợ Tôn Dật Tiên
Tống Mỹ Linh (1898-2003; Văn Xương, Hải Nam), vợ Tưởng Giới Thạch
Tống Tử Văn (1894-1971; Thượng Hải), thương gia và chính khách Trung Hoa Dân Quốc
Tống Gia Thụ (Hải Nam) doanh nhân và nhà cách mạng Trung Quốc
Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
Trương Quốc Đào (1897-1979; Bình Hương, Giang Tây), thành viên sáng lập, từng là nhà lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc
Chu Đức (1896-1976; Nghi Lũng, Tứ Xuyên), Tổng tư lệnh, một trong những người sáng lập Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc
Hồ Diệu Bang (1915-89; Hồ Nam), cố Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc
Diệp Kiếm Anh (1897-1986; Mai huyện, Quảng Đông), Nguyên soái Trung Quốc
Tăng Khánh Hồng (1939-, Cát An, Giang Tây), cựu Phó Chủ tịch nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
Đặng Tiểu Bình (1904-1997; Quảng An, Tứ Xuyên), cố lãnh đạo tối cao của Cộng Hoà Nhân Dân Trung Hoa
Diệp Tuyển Bình (Mai Huyện, Quảng Đông), cựu tỉnh trưởng tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc
Trương Chấn (1914-2015; Bình Giang, Hồ Nam), cố phó chủ tịch quân ủy trung ương Trung Quốc
Tạ Phi, cựu tỉnh trưởng tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc
Hoàng Hoa Hoa, cựu tỉnh trưởng tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc
Quách Thanh Côn, bộ trưởng bộ Công An Trung Quốc
Phó Liên Chương (Trường Đinh, Phúc Kiến), bộ trưởng Bộ Y Tế
Hà Lập Phong (Hưng Ninh, Quảng Đông; sinh tại Vĩnh Định, Phúc Kiến), phó thủ tướng
Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan)
Lý Đăng Huy (1923-; huyện Vĩnh Định, Phúc Kiến; sinh tại Đài Loan), cựu Tổng thống Trung Hoa Dân Quốc
Trần Thủy Biển (1950-; huyện Triều An, Phúc Kiến; sinh tại Đài Loan), cựu kim Tổng thống Trung Hoa Dân Quốc
Diệp Cúc Lan (1949-; sinh tại Đài Loan), đương kim Phó Thủ tướng Trung Hoa Dân Quốc
Hứa Tín Lương (1941-), lãnh đạo đối lập ở Đài Loan, nhà đồng sáng lập, cựu Chủ tịch của Đảng Tiến bộ Dân chủ Đài Loan
Thái Anh Văn (1956-; huyện Bình Đông, Đài Loan), tổng thống Trung Hoa Dân Quốc nhiệm kì 2016-2020
Hải ngoại
Lý Quang Diệu (1923-; Đại Bộ, Quảng Đông; sinh tại Singapore), sáng lập gia và lãnh tụ của Singapore hiện đại
Lý Hiển Long (1952-, Đại Bộ, Quảng Đông; sinh tại Singapore), đương kim Thủ tướng Singapore
Hồ Tứ Đạo (胡赐道) 1926-, huyện Vĩnh Định, Phúc Kiến; sinh tại Singapore), cựu Bộ trưởng Tài chính Singapore
Dương Bang Hiếu (Đại Bộ, Quảng Đông; sinh tại Malaysia), cựu Tổng trưởng Tư pháp Singapore
Ngũ Băng Chi (tên khai sinh 伍冰枝), cựu Toàn quyền Canada (sinh tại Hồng Kông)
Thaksin Shinawatra (丘達新), cựu Thủ tướng Thái Lan (sinh tại Thái Lan).
Abhisit Vejjajiva, cựu Thủ tướng Thái Lan sinh tại Newcastle (Anh), họ của ông là người Khách Gia đến Thái Lan từ Việt Nam, tên họ trong tiếng Việt là Viên.
Yingluck Shinawatra, em gái của Thaksin Shinawatra. Bà không chỉ là một doanh nhân nổi tiếng mà còn là vị nữ Thủ tướng đầu tiên của Thái Lan. Theo giới truyền thông Trung Quốc, tổ tiên của bà Yingluck Shinawatra phát tích từ huyện Phong Thuận thành phố Mai Châu tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc.

Văn sĩ

Quách Mạt Nhược (1892-1978; Lạc Sơn, Tứ Xuyên), văn sĩ Trung Hoa nổi tiếng, từng là Phó Chủ tịch nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa
Hàn Tố Âm (1917-; Tín Dương, Hà Nam), tác giả đương đại của Trung Hoa
La Hương Lâm (羅香林) (Hưng Ninh, Quảng Đông), một trong những học giả lớn nhất về văn hóa và ngôn ngữ Khách Gia

Nghệ sĩ
Lâm Phong Miên (1900 - 1991; Mai Châu, Quảng Đông), tiếng Khách Gia gọi là Lim Foong Min, là họa sĩ kết hợp nhuần nhuyễn kỹ thuật hội họa phương Tây với hội họa Trung Quốc.
Lý Thoại Long (1941 -) Quảng Đông, là họa sĩ sơn dầu với kỹ thuật hội họa Pháp và thủy mặc hội họa Trung Quốc.

Doanh nhân
Dương Khôn, sáng lập viên của Hoàng gia Selangor, nhà sản xuất các sản phẩm từ thiếc lớn nhất thế giới
Hồ Văn Hổ (胡文虎) và Hồ Văn Báo (胡文豹) (huyện Vĩnh Định 永定縣, Phúc Kiến; sinh tại Myanmar)
Trương Bật Sĩ (張弼士) (1840-1916; huyện Đại Bộ 大埔縣, Quảng Đông), đại tài phiệt gốc Hoa ở Đông Nam Á, người được kính trọng và tôn vinh vì những đóng góp cho lợi ích của người Hoa hải ngoại trong suốt giai đoạn cuối triều nhà Thanh và đầu kỉ nguyên Cộng hòa
Tạ Ninh Niên (sinh trưởng tại Malaysia), chủ tịch sáng lập của tập đoàn The Sunway Group of Companies, Malaysia.
Khâu Đức Uy, chủ nhân và sáng lập viên của hệ thống nhà hàng Wagamama, cũng như các nhà hàng Hakkasan và Yauatcha, trong đó Hakkasan và Yauatcha là 2 nhà hàng Trung Hoa tại Anh duy nhất được trao tặng ngôi sao Michelin danh giá

Nghệ sĩ giải trí
Hồng Kông
Trương Quốc Vinh (Mai Huyện, Quảng Đông; sinh tại Hồng Kông), ca sĩ và diễn viên Hồng Kông
Chu Nhuận Phát (1955-; Bảo An, Quảng Đông; sinh tại Hồng Kông), diễn viên Hồng Kông và Hollywood
Lê Minh (1966-; Mai Huyện, Quảng Đông; sinh tại Bắc Kinh), ca sĩ
Vạn Tử Lương (Bảo An, Quảng Đông; sinh tại Hồng Kông), diễn viên
Chung Sở Hồng, diễn viên
Trần Tiểu Xuân (陳小春) (Huệ Dương, Quảng Đông; sinh tại Hồng Kông), diễn viên
Tằng Chí Vĩ (曾志偉) (Ngũ Hoa, Quảng Đông; sinh tại Hồng Kông), diễn viên
Diệp Lệ Nghi (葉麗儀) (Huệ Dương, Quảng Đông; sinh tại Hồng Kông), ca sĩ
Diệp Đức Nhàn (葉德嫻) (Huệ Dương, Quảng Đông; sinh tại Hồng Kông), ca sĩ và diễn viên
Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan)
Hầu Hiếu Hiền (1947-; Mai Huyện, Quảng Đông), đạo diễn điện ảnh
Lâm Phụng Kiều, diễn viên, vợ Thành Long
Diệp Thư Hoa, ca sĩ nhóm nhạc (G)I-dle
La Đại Hữu, ca sĩ
S.H.E, nhóm nhạc pop nữ Đài Loan
Điền Phức Chân
Trần Gia Hoa
Nhậm Gia Huyên, ca sĩ
Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
Hoàng Uyển Thu (Mai Huyện, Quảng Đông), diễn viên chính của bộ phim Trung Hoa kinh điển Chị Ba Lưu
Lưu Tích Quân (Mai Huyện, Quảng Đông, sinh ở Thâm Quyến), ca sĩ nổi tiếng, được biết đến với bài hát Em rất vui vẻ
Singapore
Phạm Văn Phương, diễn viên, ca sĩ và người mẫu
Lý Bỉnh Văn, nhạc sĩ
Bành Diệu Thuận, diễn viên
Trương Ngọc Hoa, diễn viên và ca sĩ
Malaysia
Vu Khởi Hiền, ca sĩ
Đới Bội Ni (Hải Phong, Sán Vĩ, Quảng Đông; sinh tại Malaysia), ca sĩ
Trương Trí Thành, ca sĩ
Vương quốc anh
Naomi campbell Siêu mẫu ,diễn viên

Xem thêm
 Tiếng Khách Gia
 Văn hóa Khách Gia

Tham khảo

Liên kết ngoài

 The Hakka Community in India
 The Institute of Hakka Research  at Jiaying University
  Council for Hakka Affairs in Taiwan
 Hakka Population and Distribution from asiawind.com
  台灣客家文學館  Taiwan Hakka literature museum
 The HAKKA Association of Thailand
 The Hakka Community in Thailand

Người


title: Paraphalaenopsis

text:
Chi Paraphalaenopsis, viết tắt là Prphln trong ngành trồng lan, là một thành viên của Orchidaceae), bao gồm 4 loài đặc hữu Borneo và loài lai tự nhiên (chưa khẳng định), Paraphalaenopsis × thorntonii (P. denevei × P. serpentilingua).

Chúng tương tự về hình thái với Phalaenopsis và trong một thời gian dài coi là loài của chi đó. Hoa của chúng rất giống, nhưng lá của Paraphalaenopsis là hình trụ và dài hạn (từ 35 cm lên đến 3m trong canh tác) và giống như những chiếc lá holcoglossum. Đây là các phụ sinh nở hoa vào đầu mùa xuân.

Danh sách các loài
Paraphalaenopsis denevei
Paraphalaenopsis labukensis
Paraphalaenopsis laycockii
Paraphalaenopsis serpentilingua

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Paraphalaenopsis at Orchids Wiki an online Orchid Encyclopedia

Danh sách các chi phong lan

Thực vật biểu sinh
Vandeae


title: Sony Ericsson XPERIA X10 Mini

text:
Sony Ericsson XPERIA X10 Mini (E10i) là một chiếc điện thoại thông minh của Sony Ericsson dòng Xperia. Đây là chiếc điện thoại thứ hai của Sony Ericsson chạy trên hệ điều hành Android và cũng là chiếc điện thoại chạy Android nhỏ nhất cho tới thời điểm hiện tại.  Lúc đầu, X10 mini chạy trên hệ điều hành Android 1.6, nhưng hiện nay các phần mềm cải tiến đã nâng cấp chiếc điện thoại này lên Android OS 2.1.

Chiếc X10 Mini được ra mắt lần đầu vào 14 tháng 2 năm 2010. Ngoài các kích thước vật lý, chiếc điện thoại cũng có những tính năng khác biệt so với chiếc X10. Văn bản được nhập sử dụng bàn phím ảo chứ không phải bàn phím Qwerty như Xperia X10. Chiếc điện thoại sở hữu camera 5MP, khác với camera 8MP của X10. X10 mini cũng sở hữu từ điển T9, điều này khiến việc soạn thảo văn bản trên bàn phím ảo dễ dàng hơn. Ngoài ra, X10 mini còn có các thanh công cụ để dễ dàng truy cập vào các biểu tượng và chữ số.

Giải thưởng
"2010 red dot product design award"

"European Mobile Phone 2010-2011"

Tham khảo

Link liên kết ngoài
 Xperia X10 Mini website
 XDA Developers X10 Mini Wiki

Điện thoại di động cảm ứng
Thiết bị Android
X10 Mini
Điện thoại di động được giới thiệu năm 2010
Thiết bị định vị GPS


title: Gastrotheca ovifera

text:
Gastrotheca ovifera là một loài ếch trong họ Hemiphractidae. Chúng là loài đặc hữu của Venezuela.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Hình ảnh

Nguồn
 La Marca, E. & Manzanilla, J. 2004. Gastrotheca ovifera. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Chi Nhái túi


title: Barmainville

text:
Barmainville  là một xã thuộc tỉnh Eure-et-Loir trong vùng Centre-Val de Loire nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 136 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Eure-et-Loir


title: Dicranomyia micronychia

text:
Dicranomyia micronychia là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Mô hình tăng trưởng kinh tế

text:
Trong kinh tế học, có các Mô hình tăng trưởng kinh tế sau đây:
Mô hình tăng trưởng Solow, còn gọi là mô hình tăng trưởng tân cổ điển hoặc mô hình tăng trưởng ngoại sinh.
Mô hình tăng trưởng nội sinh
Mô hình Harrod-Domar


title: Tề Tề Cáp Nhĩ

text:
Tề Tề Cáp Nhĩ hay Qiqihar (tiếng Trung: 齐齐哈尔, ; bính âm: Qíqíhā'ěr) là một địa cấp thị và là thành phố lớn thứ hai của tỉnh Hắc Long Giang, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, nằm ở phía tây trung tâm của tỉnh. Khu vực phát triển trọng tâm (hoặc tàu điện ngầm) được tạo thành từ các quận Long Sa (龙沙区), Thiết Phong (铁锋区) và Kiến Hoa (建华区) có 979.517 người sinh sống, trong khi tổng dân số của thành phố cấp tỉnh là 5.367.003 trong cuộc điều tra dân số năm 2010. Dân cư chủ yếu là người Hán, mặc dù thành phố cũng là nơi sinh sống của 34 dân tộc thiểu số bao gồm người Mãn Châu, người Daur và người Mông Cổ. Gần Tề Tề Cáp Nhĩ có nhiều vùng đất ngập nước và Khu bảo tồn thiên nhiên Trát Long, nổi tiếng ở Trung Quốc vì là nơi cư ngụ của nhiều loài sếu đầu đỏ.

Từ nguyên
Người Khiết Đan định cư ở vùng này dưới thời nhà Liêu. Từ "Qiqi" là một từ để chỉ một dòng sông địa phương; từ "hari" dùng để chỉ sự phòng thủ. Cái tên Qiqihar xuất phát từ tiếng Mãn Châu ᠴᡳᠴᡳᡥᠠᡵ (cicihar).

Lịch sử

Thời gian đầu

Tề Tề Cáp Nhĩ là một trong những thành phố lâu đời nhất ở phía Đông Bắc Trung Quốc. Khu vực ban đầu được định cư bởi những người Daur và Tungus du mục chuyên chăn thả gia súc. Tề Tề Cáp Nhĩ là một từ trong tiếng Daur, có nghĩa là biên giới hoặc đồng cỏ tự nhiên. Tên ban đầu của thành phố là Bukui (卜奎), phiên âm tiếng Trung của một từ tiếng Daur có nghĩa là "tốt lành". Nhà thờ Hồi giáo lâu đời nhất của thành phố, nhà thờ Bukui, xuất hiện 7 năm trước khi thành phố được thành lập. Tề Tề Cáp Nhĩ bắt đầu phát triển cực thịnh vào thời hoàng đế Khang Hy nhà Thanh.

Khi quân đội Nga hoàng tiến về phía đông tới bờ biển Thái Bình Dương, Tề Tề Cáp Nhĩ trở thành một trung tâm đồn trú lớn vào năm 1674. Năm 1691, một thành trì được xây dựng ở đây để phục vụ các chiến dịch quân sự của nhà Thanh chống lại quân Mông Cổ. Khoảng năm 1700, đây là một trung tâm thương mại Nga-Trung. Một kho quân sự với doanh trại và một kho vũ khí đã được thiết lập ở đó, và nhiều tội phạm bị kết án đã bị lưu đày đến khu vực này. Lực lượng quân đội của Hắc Long Giang đã được cho đóng quân tại Tề Tề Cáp Nhĩ năm 1699. Nhà Thanh ban đầu dự định giữ tỉnh Hắc Long Giang ở phía bắc như một khu vực bán mục vụ, tách biệt với nền kinh tế nông nghiệp Trung Quốc rộng lớn hơn, vì vậy nó không cho phép người di cư thành thị theo mùa, như những người từ Hà Bắc và Sơn Đông muốn đến Tề Tề Cáp Nhĩ để buôn bán lông thú cũng như để sở hữu và cải tạo đất đai. Sau khi Đế quốc Nga chiếm được Ngoại Mãn Châu theo các hiệp ước bất bình đẳng Ái Tân và Bắc Kinh, nhà Thanh đã đưa ra quyết định dỡ bỏ các hạn chế khác nhau mà nó đặt ra ở Đông Bắc Trung Quốc và đặc biệt là vấn đề cư trú tại Hắc Long Giang, vào năm 1868, 1878 và 1904. Người Trung Quốc đã dạy cho người dân Solon địa phương kỹ thuật canh tác, cung cấp nguyên liệu và miễn thuế để chuyển đổi chúng từ việc săn bắn. Năm 1903, việc hoàn thành tuyến đường sắt phía đông Trung Quốc đã biến Tề Tề Cáp Nhĩ trở thành một trung tâm liên lạc giữa Trung Quốc và Nga. Một mạng lưới các đường dây tỏa ra từ Tề Tề Cáp Nhĩ đã được mở rộng đến khu vực phía tây bắc của tỉnh Hắc Long Giang bao gồm Gia Cách Đạt Kỳ và Mãn Châu Lý vào cuối những năm 1920.

Chiến tranh Trung-Nhật lần thứ hai

Năm 1931, đế quốc Nhật Bản đã sử dụng một cuộc tấn công bằng cờ giả, được gọi là Sự kiện Phụng Thiên, để biện minh cho việc mang Đạo quân Quan Đông của họ để chiếm các thành phố lớn ở Đông Bắc Trung Quốc vào tháng đó, bắt đầu từ Thẩm Dương, Trường Xuân, rồi thành phố Cát Lâm. Tướng Mã Chiêm Sơn (马占山) được lệnh làm Thống đốc và Tổng tư lệnh quân sự của tỉnh Hắc Long Giang vào ngày 10 tháng 10 năm 1931. Ông đã từ chối tối hậu thư của Nhật Bản để cho Tế Tề Cáp Nhĩ đầu hàng họ vào ngày 15 tháng 11. Tuy nhiên sau thất bại ở chiến dịch Giang Kiều, Tề Tề Cáp Nhĩ đã bị quân Nhật chiếm đóng vào ngày 19 tháng 11 năm 1931. Liêu Ninh cũng rơi vào tay Nhật tháng 12 và Cáp Nhĩ Tân vào tháng 2; chính phủ bù nhìn Mãn Châu Quốc thuộc lãnh thổ do Nhật chiếm đóng dưới thời tướng Trương Cảnh Huệ đã thành lập Tề Tề Cáp Nhĩ như một trung tâm hành chính và tỉnh Long Giang. Tề Tề Cáp Nhĩ trở thành một căn cứ quân sự lớn cho đạo quân Quan Đông và tầm quan trọng kinh tế của nó cũng tăng lên nhanh chóng. Trong thời gian chiếm đóng, Lục quân Đế quốc Nhật Bản đã thành lập Đơn vị 516 tại đây để nghiên cứu về chiến tranh hóa học. Một bình lưu huỳnh mù tạt lớn còn sót lại từ Chiến tranh Trung - Nhật lần thứ hai bị chôn vùi dưới lòng đất đã vô tình bị rò rỉ vào tháng 8 năm 2003, khiến 43 người bị thương và một người chết. Chính quyền Trung Quốc sau đó yêu cầu Nhật Bản phải có trách nhiệm dọn sạch những loại hóa chất độc hại do quân đội nước này bỏ lại trên đất Trung Quốc trong quá khứ. Sự kiện này đã gây ra sự phẫn nộ trong đông đảo người dân Trung Quốc. Hơn một triệu người nước này đã ký tên vào một bản kiến nghị trực tuyến, yêu cầu Nhật Bản đền bù cho các nạn nhân. Chính phủ Nhật cuối cùng đã chi ra 2,7 triệu USD để giúp Trung Quốc giải quyết vấn đề này.

Thời hiện đại
Sau khi Nhật Bản đầu hàng, Chính quyền thành phố Dân chủ Tề Tề Cáp Nhĩ được thành lập, dưới sự quản lý của tỉnh Nộn Giang. Các lực lượng Nhật Bản ở Đông Bắc Trung Quốc đã đầu hàng Liên Xô trong khi các lực lượng Nhật Bản ở phần còn lại của Trung Quốc đã đầu hàng Hoa Kỳ. Từ tháng 3 đến tháng 5, quân đội Liên Xô rút dần khỏi các vị trí của họ, khiến Quân đội Giải phóng Nhân dân Trung Quốc được chú ý nhiều hơn Quốc dân Cách mệnh Quân, nhờ đó Đảng Cộng sản Trung Quốc có thể chiếm nhiều ưu thế hơn trong cuộc Nội chiến Trung Quốc. Tề Tề Cáp Nhĩ bị lực lượng cộng sản kiểm soát vào ngày 24 tháng 4 năm 1946, cùng với các thành phố quan trọng khác trong khu vực như Trường Xuân, thành phố Cát Lâm và Cáp Nhĩ Tân. Tề Tề Cáp Nhĩ được thành lập như là thủ phủ của tỉnh Hắc Long Giang sau khi nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa được thành lập vào năm 1949. Tuy nhiên, kể từ khi tỉnh Tùng Giang sáp nhập vào tỉnh Hắc Long Giang, thủ phủ của tỉnh đã được chuyển đến Cáp Nhĩ Tân vào năm 1954. Trong kế hoạch 5 năm đầu tiên của Trung Quốc từ năm 1951 đến 1956, nhiều nhà máy bao gồm Công ty thép đặc biệt Beiman và công nghiệp nặng đầu tiên của Trung Quốc đã được Liên Xô xây dựng tại quận Phú Lạp Nhĩ Cơ, biến Tề Tề Cáp Nhĩ thành một trung tâm quan trọng của ngành sản xuất thiết bị ở Đông Bắc Trung Quốc. Năm 1984, Tề Tề Cáp Nhĩ được Văn phòng Quốc vụ viện Trung Quốc chỉ định là một trong 13 Thành phố lớn hơn ở Trung Quốc.

Địa lí
Tề Tề Cáp Nhĩ nằm trên một khu đất rộng 42.289 km2 ở độ cao 100–500 m, với độ cao trung bình 146 mét.

Ranh giới

Tề Tề Cáp Nhĩ nằm dọc theo giữa và hạ lưu của sông Nộn và vùng nội địa của đồng bằng Tùng Nộn, liền kề với dãy Đại Hưng An và thảo nguyên Hulunbuir. Giáp với thành phố là:

Bạch Thành, Cát Lâm (phía nam)
Đại Khánh (phía đông)
Hắc Hà (phía bắc)
Hulunbuir, Nội Mông (phía tây)
Tuy Hóa (phía đông bắc)
Hưng An, Nội Mông (phía tây)

Khu vực tàu điện ngầm của thành phố nằm cách thủ phủ Cáp Nhĩ Tân của tỉnh 359 km, cách Bạch Thành 282 km (175 dặm), cách Đại Khánh 139 km (86 dặm) và Tuy Hóa 328 km (204 dặm). Tổng diện tích thuộc thẩm quyền của thành phố là 42.289 km2 (16.328 dặm vuông). Độ cao của khu vực trên mực nước biển thường nằm trong khoảng từ 200 m (660 ft) đến 500 m (1.600 ft).

Khí hậu
Tề Tề Cáp Nhĩ có khí hậu lục địa lạnh và ẩm ướt, chịu ảnh hưởng của gió mùa (Köppen: Dwa), với bốn mùa rõ rệt. Thành phố có mùa đông dài, lạnh buốt giá, nhưng khô, với nhiệt độ trung bình trong 24 giờ vào tháng 1 là −18,1 °C (0,6 °F). Mùa xuân và mùa thu có thời tiết ôn hòa, nhưng chuyển tiếp ngắn và nhanh chóng. Mùa hè rất ấm áp và ẩm ướt, với nhiệt độ trung bình trong 24 giờ vào tháng 7 là 23,3 °C (73,9 °F). Lượng mưa trung bình hàng năm là 415 milimét (16,3 in), với hơn hai phần ba trong số đó rơi vào tháng 6 đến tháng 8. Nhiệt độ trung bình hàng năm là 4,38 °C (39,9 °F). Với phần trăm ánh nắng mặt trời hàng tháng có thể dao động từ 56% vào tháng Bảy đến 73% vào tháng Hai, thành phố nhận được ánh nắng mặt trời dồi dào, với 2.839 giờ nắng sáng hàng năm. Nhiệt độ cực hạn đã dao động từ −39,5 °C (39 °F) đến 42,1 °C (108 °F).

Các đơn vị hành chính

Địa cấp thị Tề Tề Cáp Nhĩ quản lý các đơn vị cấp huyện sau:

Các quận nội thành
Các quận sau:
Long Sa (龙沙区)
Ngang Ngang Khê (昂昂溪区)
Thiết Phong (铁锋区)
Kiến Hoa (建华区)
Phú Lạp Nhĩ Cơ (富拉尔基区)
Niễn Tử Sơn (碾子山区)
Khu dân tộc Đạt-oát-nhĩ Mai Lý Tư (梅里斯达斡尔族区)

Thành phố cấp huyện
Nột Hà (讷河市)

Các huyện
Các huyện:
Phú Dụ (富裕县)
Bái Tuyền (拜泉县)
Cam Nam (甘南县)
Y An (依安县)
Khắc Sơn (克山县)
Thái Lai (泰来县)
Khắc Đông (克东县)
Long Giang (龙江县)

Nhân khẩu
Dù là thành phố lớn thứ hai của tỉnh, Tề Tề Cáp Nhĩ lại có quy mô dân số thấp hơn so với nhiều các thành phố khác ở Trung Quốc đại lục. Theo điều tra dân số quốc gia lần thứ sáu, dân số thành phố là 5.367.003 người. Có 2.720.725 nam và 2.646.278 nữ. Độ tuổi dân số từ 0 đến 14 là 691.722 người, 4.238.140 người từ 15-64 tuổi và 437.141 người từ 65 tuổi trở lên.

Kinh tế
Tề Tề Cáp Nhĩ là một thành phố công nghiệp hóa mạnh mẽ liên quan đến sản xuất.

Năm 2009, có 95 doanh nghiệp sản xuất các thiết bị quy mô lớn của thành phố, với tổng tài sản là 30,6 tỷ nhân dân tệ, chiếm tổng doanh nghiệp công nghiệp của thành phố trên quy mô 46,5% tổng tài sản, số lượng nhân viên 5,2 triệu, chiếm doanh nghiệp công nghiệp của thành phố trên 45,6% tổng số nhân viên. Thu nhập kinh doanh chính là 25,57 tỷ nhân dân tệ, giá trị gia tăng công nghiệp là 8,05 tỷ nhân dân tệ, lợi nhuận là 1,96 tỷ nhân dân tệ; 1,03 tỷ nhân dân tệ cho thuế, tăng trưởng hàng năm lần lượt là 2,9%, 3%, 19,6% và 22,3%, chiếm các doanh nghiệp công nghiệp của thành phố trên quy mô được chỉ định lần lượt là 40,6%, 40%, 44,3% và 31,7%.

Bệnh viện
Tề Tề Cáp Nhĩ có 23 bệnh viện.

Các công ty
Các công ty tiến hành kinh doanh tại Tề Tề Cáp Nhĩ bao gồm RT-Mart, Walmart, GOME Electrical Electrical và Suning Commerce Group.

Ngân hàng
Vì Tề Tề Cáp Nhĩ là một thành phố lớn, nhiều ngân hàng làm việc ở đây. Một số ngân hàng bao gồm Ngân hàng Trung Quốc, Ngân hàng Xây dựng Trung Quốc, Ngân hàng Công thương Trung Quốc và Ngân hàng Nông nghiệp Trung Quốc.

Du lịch
Tề Tề Cáp Nhĩ rất gần với Khu bảo tồn thiên nhiên Trát Long. Ngoài ra ở trung tâm thành phố còn có công viên Long Sa, cũng là một địa điểm khá hút khách du lịch. Công viên được xây dựng vào năm 1907 và có diện tích 72.5 hecta được xây dựng bao quanh hồ Lao Dong, được xem là "lá phổi xanh" của thành phố.

Các địa điểm tôn giáo ở Tề Tề Cáp Nhĩ bao gồm
Chùa Đại Thành: được xây vào năm 1939 trên một khoảnh đất rộng 31 hecta. Toàn bộ khu quần thể này gồm có ba đại điện và những điện nhỏ bao quanh theo hình bát quát. Tượng Phật trong chính điện bằng cẩm thạch trắng và là một trong những tượng Phật cẩm thạch lớn nhất ở khu vực Đông Bắc. Đây là địa điểm hành hương chính của các Phật tử khi đến Đông Bắc Trung Quốc.
Nhà thờ Hồi giáo Bukui: được xây dựng vào thời nhà Thanh.

Giao thông

Sân bay
Tề Tề Cáp Nhĩ được phục vụ bởi sân bay nội địa của riêng mình, Sân bay Tam Gia Tử Tề Tề Cáp Nhĩ. Sân bay cách khu vực trung tâm thành phố 13 km, khai thác các chuyến bay hàng ngày đến Bắc Kinh, Quảng Châu, Thượng Hải và các thành phố lớn khác ở Trung Quốc.

Xe lửa

Tề Tề Cáp Nhĩ được kết nối tốt về giao thông đường sắt. Xe lửa từ ga xe lửa Tề Tề Cáp Nhĩ kết nối thành phố với Cáp Nhĩ Tân, Bắc Kinh, Đại Liên, Hàng Châu, Tây An và một số thành phố lớn khác ở Trung Quốc. Ở quận Ngang Ngang Khê, tuyến đường sắt Cáp Nhĩ Tân-Mãn Châu Lý giao nhau với tuyến đường sắt Tề Tề Cáp Nhĩ-Bắc An.

Tuyến đường sắt liên tỉnh Cáp Nhĩ Tân-Tề Tê Cáp Nhĩ mới dự kiến khai trương vào tháng 8 năm 2015; cung cấp dịch vụ đường sắt cao tốc thường xuyên cho thủ phủ Cáp Nhĩ Tân, cũng như một số chuyến tàu trực tiếp đến thủ đô Bắc Kinh.

Đường sông
Sông Nộn thường được sử dụng để vận chuyển vật liệu.

Giáo dục
Nhiều trường học có trụ sở trong thành phố. Bốn trường tiểu học phục vụ cho 8 trường trung học trong thành phố hoặc các quận.

Có hai trường đại học: Đại học Tề Tề Cáp Nhĩ và trường y của nó.

Thành phố kết nghĩa
 Goyang, Gyeonggi, Hàn Quốc
 Quận New Castle, Delaware, Hoa Kỳ
 Utsunomiya, Tochigi, Nhật Bản
 10th Ramadan, Ai Cập
 Krasnoyarsk, Nga

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang web chính thức của Qiqihar bằng tiếng Anh
 "Chinese Village Struggles to Save Dying Language" – New York Times article about Manchu speakers in Sānjiāzǐ (), Fùyù County

Thành phố tỉnh Hắc Long Giang
Tề Tề Cáp Nhĩ


title: Campsosternus cyaniventris

text:
Campsosternus cyaniventris là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1897.

Chú thích

Tham khảo

Campsosternus


Những chuyến xe lửa được theo dõi chặt chẽ (tiếng Séc: Ostře sledované vlaky) là một bộ phim năm 1966 của đạo diễn Jiří Menzel, lấy Thế chiến II làm bối cảnh. Phim giành giải Oscar cho phim ngoại ngữ hay nhất, giải Grand Prize tại Liên hoan phim quốc tế Mannheim-Heidelberg, giải Golden Wolf tại Liên hoan phim quốc tế Bucharest. Năm 2011, tạp chí Time chọn phim trong 100 phim hay nhất mọi thời đại.

Nội dung

Diễn viên
 Václav Neckář as Miloš Hrma
 Vlastimil Brodský as nghị viên Zednicek
 Jitka Bendová as người phục vụ hành khách Máša
 Josef Somr as người điều vận xe lửa Hubička
 Libuše Havelková as vợ trưởng ga
 Vladimír Valenta as trưởng ga
 Jitka Zelenohorská as nhân viên điện báo
 Naďa Urbánková as Viktoria Freie
 Jiří Menzel as bác sĩ Brabec

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Criterion Collection essay by Richard Schickel

Phim của Barrandov Studios
Phim Tiệp Khắc
Phim dựa theo tác phẩm của Bohumil Hrabal
Phim dựa theo tác phẩm của nhà văn
Phim về Thế chiến II
Phim tâm lý
Phim năm 1966
Giải Oscar cho phim ngoại ngữ hay nhất
Phim giành giải Oscar cho phim ngoại ngữ hay nhất
Phim trắng đen
Phim tiếng Đức


title: Trichilia florbranca

text:
Trichilia florbranca là một loài thực vật thuộc họ Meliaceae. Đây là loài đặc hữu của Brasil. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Pires O'Brien, J. 1998. Trichilia florbranca. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Brasil
Trichilia


title: Maytenus eggersii

text:
Maytenus eggersii là một loài thực vật thuộc họ Celastraceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Pitman, N. & Suin, L. 2003. Maytenus eggersii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Maytenus
Thực vật đặc hữu Ecuador


title: Notholepiota

text:
Notholepiota là một chi nấm trong họ Agaricaceae.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Notholepiota at Index Fungorum

Agaricaceae
Notholepiota


title: DKSH

text:
DKSH, tiền thân là DiethelmKellerSiberHegner, là một Tập đoàn của Thụy Sĩ về Dịch vụ Phát triển Thị trường. Mặc dù có trụ sở đặt tại Zurich, DKSH đã có một nền móng vững chắc tại khắp Châu Á - Thái Bình Dương.

Công ty cung cấp chuỗi kết hợp các dịch vụ từ tìm kiếm nguồn sản phẩm, tiếp thị, kinh doanh, phân phối và dịch vụ hậu mãi và hoạt động trên bốn lĩnh vực kinh doanh gồm: Hàng Tiêu dùng, Dược Phẩm, Hóa Chất, và Công nghệ. Nền tảng kinh doanh cốt lõi của DKSH chính là hỗ trợ các đối tác phát triển kinh doanh ở những thị trường mới hoặc thị trường hiện tại.

DKSH hiện hoạt động tại 36 quốc gia với 810 địa điểm kinh doanh tại châu Á và 40 tại châu Âu và châu Mỹ. Công ty có trên 33,000 nhân viên toàn cầu. Trong năm 2009, tập đoàn đã đạt được lợi nhuận ròng là 8,600 triệu France Thụy Sĩ.

Công ty TNHH DKSH Pharma Việt Nam: Số 23 Đại Lộ Độc Lập, Khu Công Nghiệp Việt Nam – Singapore, P. Bình Hòa, TP. Thuận An, T. Bình Dương, Việt Nam.

Nền tảng tổ chức
Công ty DKSH được bắt nguồn từ hoạt động kinh doanh của ba nhà kinh doanh Thụy Sĩ khi họ đi từ Phương Tây đến châu Á theo đường thủy từ những năm 1860. Wilhelm Heinrich Diethelm đặt chân đến Singapore, Eduard Anton Keller ở Philippines và Hermann Siber đến Yokohama và kinh doanh một cách độc lập trong vòng nhiều năm.

Năm 1865, công ty Siber & Brennwald đã được thành lập tại Yokohama, Nhật Bản và là công ty tiền thân đầu tiên của DKSH. Năm 1868, Eduard Anton Keller gia nhập vào C. Lutz & Co., công ty đã được thành lập từ 1866 tại Manila, và đổi tên doanh nghiệp này thành Ed. A. Keller & Co., sau khi mua lại vào năm 1887. Trong cùng một khoảng thời gian, vào năm 1871, Wilhelm Heinrich Diethelm gia nhập Hooglandt & Co., được thành lập năm 1860 ở Singapore, sau đó mua lại công ty này vào năm 1887 và thành lập Diethelm & Co. Ltd. tại Singapore.

Cả ba công ty mở rộng kinh doanh chủ yếu tại châu Á. Mặc dù thị trường châu Âu chỉ đóng vai trò hỗ trợ, trụ sở chính của từng công ty đều được mở tại Thụy Sĩ đã cho thấy sự liên hệ mật thiết đến đất mẹ của các công ty này.

Thậm chí, dù hai gia đình Diethelm và Keller luôn có mối quan hệ làm ăn chặt chẽ và mối quan hệ riêng, cả hai công ty mới thực sự sáp nhập vào mùa hè năm 2000, trở thành Diethelm Keller Holding. Hai năm sau đó, Siber Hegner cũng gia nnập và kết quả là tập đoàn DKSH được thành lập vào năm 2002.

Chú thích

Liên kết ngoài
 DKSH Global
 DKSH Vietnam
 DKSH Online Shopping Vietnam

Công ty Thụy Sĩ


title: Dolinolus bilyi

text:
Dolinolus bilyi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 1999.

Chú thích

Tham khảo

Dolinolus


title: Ainharp

text:
Ainharp () là một xã ở tỉnh Pyrénées-Atlantiques tây nam nước Pháp.

Xã nằm ở tỉnh cũ Soule.

Tham khảo
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 AINHARBE in the Bernardo Estornés Lasa - Auñamendi Encyclopedia (Euskomedia Fundazioa) (in Spanish)

Xã của Pyrénées-Atlantiques


title: Centris chlorura

text:
Centris chlorura là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1919.

Chú thích

Tham khảo

Centris
Động vật được mô tả năm 1919


title: 3562 Ignatius

text:
3562 Ignatius (1984 AZ) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 8 tháng 1 năm 1984 bởi Wagner, J. ở Flagstaff (AM).

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 3562 Ignatius

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1984


title: Bạch Hổ võ phái

text:
Bạch Hổ Lâm (Bạch Hổ Sơn Quân) là môn phái võ cổ truyền Việt Nam tương truyền do Nguyễn Hữu Cảnh (tướng dưới trướng chúa Nguyễn) sáng lập. Khoảng những năm đầu của thế kỷ XVIII, môn phái Bạch Hổ Lâm mới du nhập vào nước Việt.

Theo thời gian, những môn đệ của Bạch Hổ Lâm di cư vào phương Nam dựng nghiệp và một đệ tử chân truyền đời thứ 8 của môn phái là võ sư Đặng Văn Vàng đã dừng chân ở mảnh đất nằm bên bờ biển xanh và dòng sông Hàn thơ mộng để mở võ đường truyền thụ những tinh hoa của môn phái cho đệ tử gần xa. Năm 1965, võ đường đầu tiên của võ sư Đặng Văn Vàng được thành lập với tên gọi là võ đường Sinh Tồn được Liên đoàn Quyền thuật Quân khu 1 thuộc Tổng cục Quyền thuật Việt Nam công nhận. Năm 1980, 5 năm sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, Câu lạc bộ võ thuật Bạch Hổ Lâm ở Đà Nẵng

Kỹ thuật
Nhìn chung, võ phái Bạch Hổ, về quyền cước chiến đấu, chú trọng đến kỹ thuật cận chiến, mọi đòn tấn công đều nhắm vào chỗ hiểm trên thân thể đối phương. Đặc biệt, trong kỹ thuật thủ pháp, môn phái này sử dụng khá nhiều đòn tay mô phỏng bàn tay hổ và được gọi là hổ trảo. Còn về binh khí, võ phái này còn lưu giữ được một số khí cụ chiến đấu cổ hoàn toàn mang bản sắc Việt Nam, như: lăn khiên, roi mây, cây sam, thiết xoa...

Quyền thuật
Gồm có những bài như: Ngọc trản, Thần đồng, Phượng hoàng, Ngũ Môn, La Hán, v.v. và ngoài ra còn nhiều bài khác.

Côn thuật
Bao gồm bốn bài thảo (Ngũ môn thảo côn pháp, Trực thủ thảo côn pháp, Ô du thảo côn pháp, Trường côn đấu thế pháp).

Kiếm thuật
Bao gồm hai bài thảo (Trường kiếm thảo pháp, Song kiếm thảo pháp).

Đao thuật
Bao gồm hai bài thảo (Siêu đao thảo pháp, song đao thảo pháp).

Đằng bài pháp
Tức cách đánh khiên

Đằng tiên pháp
Tức cách đánh roi mây dài trên 2m.

Phủ việt pháp
Tức cách đánh song phủ (búa rìu)..

Sam pháp
Tức cách đánh trường côn đầu gắn ba dao nhọn...

Tham khảo

Bạch Hổ võ phái


title: Styringomyia xenophallus

text:
Styringomyia xenophallus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

<references>

Liên kết ngoài

Styringomyia
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Hylaeus tuertonis

text:
Hylaeus tuertonis là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1906.

Chú thích

Tham khảo

T
Động vật được mô tả năm 1906


title: Gunupur

text:
Gunupur là một thị xã và là nơi đặt ủy ban khu vực quy hoạch (notified area committee) của quận Rayagada thuộc bang Orissa, Ấn Độ.

Địa lý
Gunupur có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 83 mét (272 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Gunupur có dân số 21.196 người. Phái nam chiếm 50% tổng số dân và phái nữ chiếm 50%. Gunupur có tỷ lệ 63% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 72%, và tỷ lệ cho phái nữ là 55%. Tại Gunupur, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Orissa


title: 7421 Kusaka

text:
7421 Kusaka (1992 HL) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 30 tháng 4 năm 1992 bởi Yoshio Kushida và Osamu Muramatsu ở Yatsugatake.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 7421 Kusaka

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1992


title: Salles-Lavalette

text:
Salles-Lavalette là một xã thuộc tỉnh Charente trong vùng Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp. Xã này có độ cao trung bình 75 mét trên mực nước biển.

Sông Lizonne tạo thành ranh giới phía đông thị trấn.

Tham khảo

Xã của Charente


title: Osmia cinctella

text:
Osmia cinctella là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Dours mô tả khoa học năm 1873.

Chú thích

Tham khảo

Osmia
Động vật được mô tả năm 1873


title: Zamia lacandona

text:
Zamia lacandona là một loài thực vật thuộc họ Zamiaceae. Đây là loài đặc hữu của México. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 Donaldson, J.S. 2003. Zamia lacandona. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 24 tháng 8 năm 2007.

lacandona
Thực vật đặc hữu Mexico
Thực vật được mô tả năm 1998


title: 6753 Fursenko

text:
6753 Fursenko (1974 RV1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 14 tháng 9 năm 1974 bởi N. S. Chernykh ở Đài vật lý thiên văn Crimean.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 6753 Fursenko

Thiên thể phát hiện năm 1974
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Soliedra

text:
Soliedra là một đô thị ở tỉnh Soria, Castile and León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha, đô thị này có dân số 37 người.

Tham khảo

Đô thị ở Soria


title: Smaragdina fulvitarsis

text:
Smaragdina fulvitarsis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 1992.

Chú thích

Tham khảo

Smaragdina


title: Riedhausen

text:
Riedhausen là một đô thị ở huyện Ravensburg ở bang Baden-Württemberg thuộc nước Đức. Đô thị này có diện tích 8,41 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2020 là 720 người.

Tham khảo


title: Homalispa javeti

text:
Homalispa javeti là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1858.

Chú thích

Tham khảo

Homalispa


title: 3701 Purkyně

text:
3701 Purkyně là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1709.9521256 ngày (4.68 năm).

Nó được phát hiện ngày 20 tháng 2 năm 1985.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1985


title: Weißenbrunn

text:
Weißenbrunn là một đô thị thuộc huyện Kronach trong bang Bayern của nước Đức.

Tham khảo


title: Scuderia Ferrari

text:
Scuderia Ferrari là một đội đua ô tô Công thức 1 thuộc công ty sản xuất ô tô Ferrari.

Đội được thành lập năm 1929 và thi đấu cho Alfa Romeo đến năm 1939. Ferrari tham dự Công thức 1 lần đầu tiên năm 1948 với chiếc xe Tipo 125 F1. Tính đến nay, Ferrari là đội đua lâu đời và thành công nhất lịch sử Công thức 1 với 14 lần vô địch cá nhân và 14 lần vô địch đội đua.

Đội đua tham dự giải Công thức 1 năm 2007 gồm Felipe Massa và Kimi Räikkönen.

Ngày 12 tháng 1 năm 2009, Ferrari ra mắt chiếc xe F60.

Các tay đua từng tham gia đội
 Alberto Ascari (1950-1953)
 Juan Manuel Fangio (1956)1
 Luigi Villoresi (1950-1953)
 José Froilán González (1951, 1954-1955, 1957, 1960)
 Giuseppe Farina (1952-1955)
 Peter Collins (1956-1958)
 Luigi Musso (1956-1958)
 Mike Hawthorn (1953-1954, 1957-1958)
 Alfonso de Portago (1956-1957)
 Phil Hill (1958-1962)
 Dan Gurney (1959)
 Wolfgang von Trips (1957-1958, 1960-1961)
 Richie Ginther (1960-1961)
 Ricardo Rodriguez (1961-1962)
 Lorenzo Bandini (1962, 1964-1967)
 Pedro Rodríguez (1961-1962)
 Chris Amon (1967-1969)
 Derek Bell (1968-1969)
 Jonathan Williams (1967)
 Ignazio Giunti (1970-1971)
 Clay Regazzoni (1970-1972, 1974-1976)
 Jacky Ickx (1968, 1970-1973)
 Niki Lauda (1974-1977)
 Carlos Reutemann (1977-1978)
 Gilles Villeneuve (1977-1982)
 Jody Scheckter (1979-1980)
 Didier Pironi (1981-1982)
 Mario Andretti (1971-1972, 1982)
 René Arnoux (1983-1985)
 Michele Alboreto (1984-1988)
 Stefan Johansson (1985-1986)
 Nigel Mansell (1989-1990)
 Alain Prost (1990-1991)
 Jean Alesi (1991-1995)
 Ivan Capelli (1992)
 Nicola Larini (1992, 1994)
 Gerhard Berger (1987-1989 và 1993-1995)
 Eddie Irvine (1996-1999)
 Mika Salo (1999)
 Rubens Barrichello (2000-2005)
 Michael Schumacher (1996-2006)
 Felipe Massa (2006-2013)
 Kimi Räikkönen (2007-2009 và 2014-2018)
 Fernando Alonso (2010-2014)
Sebastian Vettel (2015-2020)
Charles Leclerc (2019-nay)
Carlos Sainz (2021-nay)

Chú thích

Liên kết ngoài

Trang chủ của đội đua Ferrari

Ferrari
Đội đua Công thức 1


title: Pyrgocythara subdiaphana

text:
Pyrgocythara subdiaphana là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Conidae, họ ốc cối.

mô tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

subdiaphana
Động vật được mô tả năm 1864


title: Châtillon-Coligny

text:
Châtillon-Coligny là một xã trong tỉnh Loiret, thuộc vùng hành chính Centre-Val de Loire của nước Pháp, có dân số là 1939 người (thời điểm 2004).

Tham khảo

Xã của Loiret


title: Bữa ăn trưa

text:
Bữa ăn trưa, bữa trưa hay cơm trưa  là một bữa ăn vào khoảng giữa ngày. Trong thế kỷ 20, ý nghĩa dần dần thu hẹp thành một bữa ăn nhỏ hoặc vừa được ăn vào buổi trưa. Bữa trưa thường là bữa ăn thứ hai trong ngày, sau bữa sáng. Các bữa ăn khác nhau về kích thước tùy thuộc vào văn hóa, và các biến thể đáng kể tồn tại ở những khu vực khác nhau trên thế giới.

Phương Tây

Từ viết tắt lunch trong tiếng Anh xuất phát từ ở phía Bắc trang trọng hơn là luncheon, bắt nguồn từ chữ Anglo-Saxon  nuncheon  hoặc  nunchin  có nghĩa là 'thức uống buổi trưa'.  Thuật ngữ này đã được sử dụng phổ biến từ năm 1823. Từ điển tiếng Anh Oxford (OED) ghi lại việc sử dụng các từ bắt đầu vào năm 1580 để mô tả một bữa ăn được ăn giữa các bữa ăn quan trọng hơn. Từ này cũng có thể mang nghĩa là một miếng phô mai hoặc bánh mì.

Vào thời Trung cổ ở Đức, có những tài liệu tham khảo về similariar, một sir lunchentach theo từ điển Oxford, một ngụm bia ale vào buổi trưa, với bánh mỳ- một bữa ăn thêm giữa bữa tối và supper, đặc biệt là khoảng thời gian dài lao động vất vả trong quá trình cắt cỏ hoặc thu hoạch sớm.

Thư viện ảnh

Chú thích

Tham khảo

Bữa ăn


title: Temnora natalis

text:
Temnora natalis là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở bush và savanna từ Nam Phi tới Zimbabwe, Zambia và Tanzania.

Chiều dài cánh trước khoảng 22–24 mm.

Chú thích

Tham khảo

Temnora
Động vật Zambia
Động vật Zimbabwe