title: Chủ nghĩa vô thần

text:
Chủ nghĩa vô thần (hay thuyết vô thần, vô thần luận) có ở cả người theo chủ nghĩa duy tâm lẫn người theo chủ nghĩa duy vật.

Nó theo nghĩa rộng nhất là sự "thiếu vắng" niềm tin vào sự tồn tại của thần linh còn nghĩa hẹp hơn thì chủ nghĩa vô thần là chủ nghĩa bác bỏ niềm tin rằng thần linh tồn tại còn theo nghĩa hẹp hơn nữa với một cách cụ thể thì chủ nghĩa vô thần là quan điểm cho rằng không hề có thần linh. Chủ nghĩa vô thần đối lập với chủ nghĩa hữu thần, theo dạng chung nhất, là niềm tin rằng có ít nhất một vị thần tồn tại.

Nhiều người tự nhận là vô thần có thái độ hoài nghi với những gì siêu nhiên, với lý do là không có bằng chứng thực nghiệm về sự tồn tại của thần linh mà hướng về phát triển vật chất. Nhưng những người khác lập luận ủng hộ chủ nghĩa vô thần trên cơ sở triết học, xã hội và lịch sử. Tuy trong số những người tự nhận là vô thần có nhiều người thiên về các học thuyết triết học thế tục như chủ nghĩa nhân văn thế tục và chủ nghĩa tự nhiên, không có một hệ tư tưởng hay một bộ hành vi nào mà tất cả những người vô thần cùng chia sẻ

Ngay cả một số tôn giáo, chẳng hạn Kì-na giáo và Phật giáo, không đòi hỏi đức tin vào một vị thần. Phật giáo quan niệm rằng vũ trụ được vận hành bởi các quy luật tự nhiên là Nhân - Quả và Luân hồi, không hề có một vị thần nào có thể khống chế các quy luật đó mà phải nương theo.

Trong các ngôn ngữ của châu Âu, thuật ngữ "vô thần" xuất phát từ cách gọi tên hàm ý bôi xấu (tiếng Hy Lạp: ἀθεότης atheotēs) dành cho những người hoặc những tín ngưỡng xung khắc với quốc giáo. Với sự lan rộng của tư tưởng tự do, chủ nghĩa hoài nghi và sự phê phán tôn giáo, thuật ngữ này đã bắt đầu có được ngữ nghĩa cụ thể hơn và ngày càng được sử dụng như sự tự xác nhận của những người vô thần.

Các định nghĩa khác nhau
Các tác giả không thống nhất được cách tốt nhất để định nghĩa và giải thích về khái niệm "vô thần", họ bất đồng về việc khái niệm này áp dụng cho các thực thể siêu nhiên nào, tự nó là một khẳng định hay chỉ là sự không tồn tại của một khẳng định, và nó có đòi hỏi một sự phủ nhận tường minh và có ý thức hay không. Người ta đã đưa ra nhiều phạm trù để cố gắng phân biệt các hình thức khác nhau của chủ nghĩa vô thần.

Phạm vi
Một số tranh cãi và mù mờ ngữ nghĩa xung quanh việc định nghĩa "chủ nghĩa vô thần" phát sinh từ khó khăn trong việc đạt đến sự đồng thuận đối với định nghĩa của các từ như "Thần" hay "Chúa" (Deity và God). Tính nhiều chiều của các khái niệm rất khác nhau về chúa và thần dẫn đến các ý niệm khác nhau về tầm áp dụng của chủ nghĩa vô thần. Ví dụ trong các ngữ cảnh mà chủ nghĩa hữu thần được định nghĩa là đức tin vào một vị thần hữu ngã duy nhất, những người theo thuyết đa thần (polytheism) hoặc thần giáo tự nhiên (deism) có thể bị xem là những người vô thần. Trong thế kỷ XX, quan niệm này đã mất dần sự ủng hộ do thuyết hữu thần đã được hiểu là hàm ý có đức tin vào bất cứ điều gì có tính chất thần thánh.

Về các dạng hiện tượng bị phủ nhận, chủ nghĩa vô thần có thể chống lại bất cứ điều gì, từ sự hiện hữu của thần linh tới sự tồn tại của bất cứ khái niệm tâm linh, siêu nhiên, hay siêu việt nào, chẳng hạn như những khái niệm của Ấn Độ giáo và Phật giáo.

Hàm ý và tường minh
{| cellspacing="6" cellpadding="4" style="width:90%; margin:auto; margin:20px 0;"
|-
| valign="top" |
| style="vertical-align:top; padding:10px; padding-left:30px;"| Sơ đồ minh họa quan hệ giữa các định nghĩa vô thần yếu/mạnh và hàm ý/tường minh.

Một người vô thần hàm ý chưa từng biết hay nghĩ đến đức tin vào thần thánh. Tình trạng này hàm ý rằng người này không có đức tin vào thần thánh.

Một người vô thần tường minh ngược lại đã có khái niệm về đức tin thánh thần. Có thể họ tuy nhận biết nhưng không có đức tin vào thần thánh, hay nghi ngờ sự tồn tại của thần thánh ("vô thần yếu"), hoặc họ chủ động khẳng định rằng thần thánh không tồn tại ("vô thần mạnh").
|}
Các định nghĩa về chủ nghĩa vô thần khá đa dạng trong mức độ quan tâm về các ý niệm về thần thánh mà một người cần có để có thể được coi là một người vô thần.

Như đã nói trong phần mở đầu, chủ nghĩa vô thần còn được định nghĩa là đồng nghĩa với bất cứ hình thức nào của chủ nghĩa phi thần (non-theism), theo đó người không có đức tin vào một vị thần nào cũng được coi là một người vô thần. Người ta đã thống nhất rằng định nghĩa rộng này bao trùm cả trẻ sơ sinh và những người chưa từng được nghe nói về các ý niệm về thần thánh. Từ năm 1772, Nam tước d'Holbach đã nói rằng "Tất cả trẻ em được sinh ra là người vô thần; chúng không biết gì về Chúa" Tương tự, George H. Smith (1979) đã cho rằng: "Người không biết về thuyết hữu thần là một người vô thần vì anh ta không tin vào một vị chúa nào. Phạm trù này cũng bao gồm một đứa trẻ đủ năng lực trừu tượng để hiểu các vấn đề liên quan nhưng lại chưa biết về các vấn đề đó. Thực tế rằng đứa trẻ không tin vào chúa đủ để coi nó là một người vô thần". Smith lập nên thuật ngữ "chủ nghĩa vô thần hàm ý" (implicit atheism) để chỉ việc "không có đức tin mà không cố ý phủ nhận đức tin" và "chủ nghĩa vô thần tường minh" để chỉ định nghĩa thông thường về sự không tin một cách có ý thức.

Trong nền văn hóa phương Tây, quan niệm rằng trẻ em được sinh ra vô thần mới xuất hiện tương đối gần đây. Trước thế kỷ XVIII tại phương Tây, sự tồn tại của Chúa Trời được chấp nhận phổ biến đến mức thậm chí người ta nghi ngờ về khả năng tồn tại chủ nghĩa vô thần thực sự. Điều này được gọi là "thuyết bẩm sinh hữu thần" (theistic innatism) - quan niệm rằng tất cả mọi người tin vào Chúa ngay từ khi lọt lòng mẹ; quan niệm này hàm ý rằng những người vô thần đơn giản là không muốn thừa nhận. Có một lập trường khẳng định rằng những người vô thần sẽ nhanh chóng tin vào Chúa trong những thời điểm khủng hoảng, rằng họ vẫn hoán cải khi hấp hối, hoặc rằng "không có người vô thần nơi chiến trận" (There are no atheists in foxholes – hàm ý rằng nhiều người tự nhận là vô thần thực ra thật sự tin vào Chúa Trời, và rằng trong những thời điểm cực kỳ căng thẳng hay sợ hãi, đức tin đó sẽ nổi lên và làm lu mờ xu hướng vô thần kém thực chất hơn). Một số người đề xướng quan niệm này cho rằng lợi ích về nhân học của tôn giáo là ở chỗ đức tin tôn giáo giúp con người chịu được gian khổ tốt hơn. Một số người vô thần nhấn mạnh thực tế rằng đã có các ví dụ ngược lại với quan niệm trên, trong số đó là các ví dụ về "người vô thần nơi chiến trận".

So sánh giữa vô thần mạnh và vô thần yếu
Các nhà triết học như Antony Flew, Michael Martin và William L. Rowe đã phân biệt giữa chủ nghĩa vô thần mạnh (tích cực) với chủ nghĩa vô thần yếu (tiêu cực). Chủ nghĩa vô thần mạnh là sự khẳng định tường minh rằng thần thánh không tồn tại. Còn chủ nghĩa vô thần yếu bao hàm tất cả các hình thức khác của thuyết phi thần (non-theism). Theo cách phân loại này, bất cứ ai không theo thuyết hữu thần thì chắc chắn phải là một người theo vô thần mạnh hoặc vô thần yếu. Các thuật ngữ "yếu" và "mạnh" xuất hiện tương đối gần đây; tuy nhiên, các thuật ngữ vô thần "tiêu cực" và "tích cực" đã được sử dụng trong các tài liệu triết học và (với một nghĩa hơi khác) trong các biện giải Công giáo. Theo cách định nghĩa này về chủ nghĩa vô thần, hầu hết những người theo thuyết bất khả tri được xem là những người vô thần yếu.

Trong khi những người như Martin khẳng định rằng thuyết bất khả tri dẫn tới chủ nghĩa vô thần yếu, đa số những người theo thuyết bất khả tri lại cho rằng quan niệm của mình tách biệt hẳn với chủ nghĩa vô thần – thuyết mà họ có thể xem là thiếu cơ sở và ít thuyết phục chẳng kém thuyết hữu thần. Việc không thể đạt được các tri thức chứng minh hay phủ nhận sự tồn tại của thần thánh (quan niệm của thuyết bất khả tri) đôi khi được xem là một ngụ ý rằng chủ nghĩa vô thần cũng đòi hỏi một bước nhảy vọt của niềm tin (leap of faith). Các phản ứng thường gặp của những người vô thần đối với lập luận trên gồm có lập luận rằng các khẳng định "tôn giáo" chưa được chứng minh xứng đáng bị nghi ngờ không kém gì tất cả các khẳng định chưa được chứng minh khác và rằng việc không thể chứng minh được sự tồn tại của một vị chúa trời không dẫn đến xác suất ngang bằng cho khả năng vị chúa đó tồn tại. Nhà triết học người Scotland J. J. C. Smart thậm chí còn lập luận rằng "đôi khi một người thực sự vô thần có thể tự miêu tả mình, thậm chí miêu tả rất nhiệt tình, là một người theo thuyết bất khả tri, vì chủ nghĩa hoài nghi triết học bị tổng quát hóa quá mức đã ngăn cản chúng ta khẳng định bất cứ điều gì mình biết, có lẽ chỉ ngoại trừ các chân lý toán học và logic." Tiếp đó, một số tác giả vô thần nổi tiếng như Richard Dawkins thiên về hướng phân biệt các quan điểm hữu thần, bất khả tri, vô thần bằng xác suất mà quan điểm đó gán cho khẳng định "Ảo tưởng về Chúa trời".

Cơ sở lý luận
Cách phân loại khái quát nhất về cơ sở lý luận vô thần là phân biệt giữa vô thần thực tiễn và vô thần lý thuyết. Mỗi hình thức khác nhau của vô thần lý thuyết xuất phát từ một cơ sở lý luận hay luận cứ triết học cụ thể nào đó. Ngược lại, vô thần thực tiễn không đòi hỏi một luận cứ cụ thể và có thể bao gồm sự không quan tâm và không biết về ý niệm thần thánh hay chúa trời.

Vô thần thực tiễn
Trong chủ nghĩa vô thần "thực tế" hay "không thực tế", các cá nhân sống như thể không có thần thánh và họ giải thích các hiện tượng tự nhiên mà không dùng đến những khái niệm có tính chất thần thánh. Sự tồn tại của thần thánh không bị phủ nhận, nhưng có thể được xem là không cần thiết hoặc vô ích; thần thánh không mang lại mục đích sống, cũng không gây ảnh hưởng đến cuộc sống hằng ngày. Một hình thức vô thần thực tiễn khác với các hàm ý về cộng đồng khoa học là chủ nghĩa tự nhiên phương pháp luận (methodological naturalism) – sự "chấp nhận ngầm hay giả thiết về chủ nghĩa tự nhiên triết học trong phương pháp khoa học, không quan trọng việc có chấp nhận hay tin tưởng nó hay không".

Chủ nghĩa vô thần thực tiễn có nhiều hình thức khác nhau:
 Thiếu động cơ tôn giáo – đức tin vào chúa trời hay thần thánh không tạo động cơ cho hành động đạo đức, hành động tôn giáo, hay bất cứ dạng hành động nào khác;
 Chủ động loại bỏ các vấn đề về chúa trời hay thần thánh và tôn giáo ra khỏi hoạt động tìm kiếm tri thức hay các hoạt động thực tiễn.
 Không quan tâm đến các vấn đề về chúa trời hay thần thánh và tôn giáo; hoặc
 Không biết hoặc không có bất cứ ý niệm nào về chúa trời. hay thần thánh

Vô thần lý thuyết

Về khía cạnh lý thuyết, hoặc tu hành, chủ nghĩa vô thần thừa nhận một cách tường minh các luận cứ chống lại sự tồn tại của thánh thần, phản ứng lại các luận cứ hữu thần như luận cứ mục đích hoặc thuyết đánh cược của Pascal (Pascal's Wager). Các lập luận lý thuyết cho việc phủ nhận thần thánh dựa trên các dạng thức tâm lý học, xã hội học, siêu hình học và nhận thức luận đa dạng.

Các luận cứ nhận thức luận

Chủ nghĩa vô thần nhận thức luận lý luận rằng con người ta không thể nhận biết về Chúa Trời hay xác định sự tồn tại của Chúa Trời. Nền tảng của chủ nghĩa vô thần nhận thức luận là thuyết bất khả tri – một học thuyết có nhiều dạng thức đa dạng. Trong triết học về tính nội tại, thần thánh là một phần không thể tách biệt của chính thế giới, trong đó có tâm thức của con người, và ý thức của mỗi người bị khóa chặt trong chủ thể. Theo dạng thức bất khả tri này, hạn chế về góc nhìn đó ngăn cản mọi suy diễn khách quan từ đức tin vào một vị thần tới các khẳng định về sự tồn tại của vị thần đó. Thuyết bất khả tri duy lý của Kant và Thời kỳ Khai sáng chỉ chấp nhận các tri thức thu được từ việc suy luận hợp lý của con người; dạng vô thần này khẳng định rằng về nguyên tắc ta không thể nhận thức được thần thánh, và do đó ta không thể biết thần thánh có tồn tại hay không. Dựa trên các quan niệm của David Hume, chủ nghĩa hoài nghi khẳng định rằng sự xác tín về thứ gì cũng là bất khả thi, do đó người ta không bao giờ có thể nhận biết được sự tồn tại của Chúa Trời. Việc gán thuyết bất khả tri cho chủ nghĩa vô thần là điều còn đang bị tranh cãi; thuyết này còn có thể được xem là một thế giới quan cơ bản và độc lập.

Các dạng thức lập luận vô thần khác mà có thể xếp vào loại nhận thức luận, trong đó có chủ nghĩa chứng thực logic và chủ nghĩa bất khả tri lãnh đạm (ignosticism), khẳng định rằng các thuật ngữ cơ bản như "Chúa Trời" và các phát biểu như "Chúa Trời là đấng toàn năng" vô nghĩa hay không thể hiểu được. Chủ nghĩa bất khả nhận tri thần học (theological noncognitivism) cho rằng câu "Chúa Trời tồn tại" không biểu đạt một mệnh đề, trái lại, nó vô nghĩa về mặt nhận thức. Người ta đã tranh luận xung quanh việc các trường hợp như trên có thể xếp vào dạng nào của chủ nghĩa vô thần hay thuyết bất khả tri hay không. Các nhà triết học A. J. Ayer và Theodore M. Drange không đồng ý xếp vào thể loại nào vì cả hai loại này đều chấp nhận "Chúa Trời tồn tại" là một mệnh đề; thay vào đó, họ đặt chủ nghĩa bất khả nhận tri (noncognitivism) vào một thể loại riêng.

Các luận cứ siêu hình

Chủ nghĩa vô thần siêu hình dựa trên thuyết nhất nguyên siêu hình – quan niệm rằng thực tại là đồng nhất và không thể phân chia. Những người vô thần siêu hình tuyệt đối đồng ý với một hình thức nào đó của thuyết thực hữu, do đó họ phủ nhận thẳng sự tồn tại của những gì phi vật lý. Những người vô thần tương đối giữ một thái độ phủ nhận ngầm đối với khái niệm về Chúa, dựa trên sự phi lý giữa các triết thuyết của họ và các thuộc tính thường được cho là của Chúa Trời, chẳng hạn như tính siêu việt, một khía cạnh cá thể, hoặc thể thống nhất. Các ví dụ về chủ nghĩa vô thần siêu hình tương đối bao gồm thuyết phiếm thần, thuyết thần tồn tại nơi vạn vật (panentheism) và thuyết thần giáo tự nhiên.

Các luận cứ kinh tế học, xã hội học, tâm lý học

Các nhà triết học như Ludwig Feuerbach và Sigmund Freud lập luận rằng Chúa Trời và các đức tin tôn giáo khác là các phát minh của con người, được tạo ra để thỏa mãn các nhu cầu hay ý muốn đa dạng về tâm lý hoặc tình cảm. Đây cũng là quan điểm của nhiều Phật tử. Chịu ảnh hưởng từ các tác phẩm của Feuerbach, Karl Marx và Friedrich Engels, lập luận rằng đức tin vào Chúa Trời và tôn giáo là các công cụ xã hội mà những người có quyền lực sử dụng để áp bức giai cấp lao động. Theo Mikhail Bakunin, "ý niệm về Chúa hàm ý sự từ bỏ lý tính và công lý của con người; nó là sự phủ nhận kiên quyết nhất đối với quyền tự do của con người, và nó dẫn đến kết quả tất yếu là sự nô lệ của loài người về lý thuyết cũng như thực tế". Đảo ngược câu cách ngôn nổi tiếng của Voltaire "Nếu không có Chúa thì cần phải phát minh ra Chúa", Bakunin nói "Nếu quả là có Chúa thì cần phải bãi bỏ ông ta".

Các luận cứ logic và hiện sinh

Chủ nghĩa vô thần logic khẳng định rằng nhiều ý niệm về thần linh, chẳng hạn như Thiên Chúa cá thể của Ki-tô giáo, được gán cho các phẩm chất mâu thuẫn lẫn nhau về logic. Những người vô thần này đưa ra các lập luận bằng suy diễn logic phản bác sự tồn tại của Chúa. Các lập luận này khẳng định sự không tương thích giữa những nét nhất định, chẳng hạn như sự hoàn hảo, vị thế đấng tạo hóa, tính bất biến, sự toàn tri toàn thức, sự hiện diện ở mọi nơi (omnipresence), toàn năng, vô cùng nhân từ (omnibenevolence), siêu việt, tính người (một thực thể kiểu như người), phi vật chất, công bằng và lòng khoan dung.

Các nhà vô thần theo trường phái thần luận thuyết (theodicy) tin rằng không thể dung hòa thế giới như họ trải nghiệm với các đức tính mà các nhà thần học thường gán cho Chúa Trời và các vị thần. Họ lập luận rằng không thể tồn tại một vị Chúa vừa toàn tri vừa toàn năng và vừa toàn thiện, đạo đức. Bởi nếu có vị Chúa như thế thì tại sao ngài không tiêu diệt cái ác, và thế giới này vẫn có cái ác, cái xấu, sự khổ đau?

Tất-đạt-đa Cồ-đàm (Phật Thích Ca Mâu Ni), người sáng lập ra Phật giáo, cũng đưa ra những lập luận phản bác sự tồn tại của một đấng toàn năng, sáng tạo thế giới từ hàng nghìn năm trước. Trong kinh Phật, "Phật nói rằng ba đặc tính mà người ta thường cho là của Thượng đế, đó là toàn năng, toàn tri toàn thức, và vô cùng nhân từ đối với nhân loại, nhưng chúng không thể cùng tương thích với thực tế hiện sinh của sự khổ." Phật Thích Ca Mâu Ni giảng rằng vũ trụ này được vận hành bởi quy luật Nhân - Quả và Luân hồi, chứ không hề có vị Thượng đế nào tạo ra vũ trụ và điều khiển những quy luật đó.

Các luận cứ theo thuyết loài người là trung tâm

Trường phái vô thần mang tính xây dựng hay theo thuyết giá trị (axiology) phủ nhận sự tồn tại của thần thánh để nghiêng về một "sự tuyệt đối cao hơn", chẳng hạn như nhân loại. Hình thức vô thần này coi nhân loại như là nguồn gốc tuyệt đối của luân lý và các giá trị, và cho phép các cá nhân giải quyết các vấn đề đạo đức mà không cần viện đến Chúa. Marx, Nietzsche, Freud và Sartre đều sử dụng luận cứ này để truyền đạt các thông điệp về tự do, phát triển đầy đủ (full-development), và niềm hạnh phúc không bị kìm giữ.

Một trong những phê phán phổ biến nhất đối với chủ nghĩa vô thần lại có hướng ngược lại – rằng việc phủ nhận sự tồn tại của một vị Chúa công bằng dẫn tới chủ nghĩa tương đối về đạo đức (moral relativism), để con người ta ở tình trạng không có nền tảng về đạo đức hay luân lý, hoặc làm cho cuộc sống trở nên vô nghĩa và đau khổ. Blaise Pascal đưa ra quan điểm này năm 1669.

Lịch sử

Thời cổ đại
Tuy thuật ngữ "vô thần" mới xuất hiện ở châu Âu từ thế kỷ XVI tại Pháp, các quan niệm mà ngày nay được ghi nhận là vô thần đã được ghi lại từ thời cổ đại.

Tôn giáo cổ Ấn Độ

Người ta đã tìm thấy các trường phái vô thần trong Ấn Độ giáo – một tôn giáo có xu hướng hữu thần rất mạnh. Trường phái triết học Cārvāka có tính chất triệt để duy vật và phản thần đã bắt nguồn từ Ấn Độ vào khoảng thế kỷ thứ VI trước Công Nguyên. Đây có lẽ là trường phái triết học vô thần rõ rệt nhất của Ấn Độ. Nhánh triết học Ấn Độ này được coi là một hệ thống không chính thống (heterodox) và không được xem là một phần của 6 trường phái chính thống của Ấn Độ giáo. Chatterjee và Datta giải thích rằng hiểu biết của các nhà nghiên cứu về triết học Cārvāka phân mảnh, chỉ dựa chủ yếu trên các phê phán của các trường phái khác, và không phải một truyền thống còn phát triển:

Các trường phái triết học Ấn Độ khác được coi là vô thần bao gồm Samkhya cổ điển và Purva Mimamsa. Sự phủ nhận một đấng tạo hóa cá thể cũng được thấy trong Kì na giáo và Phật giáo ở Ấn Độ.

Phật giáo là tôn giáo không có khái niệm về một đấng tác tạo hay thần có vị cách, Phật cũng không tự nhận mình là thần thánh. Vũ trụ quan Phật giáo có nhiều vị thần, nhưng trái với quan niệm thường gặp ở các tôn giáo khác về tính bất biến và vĩnh cửu của thần thánh, các vị này cũng trải qua quá trình sinh tử như con người. Ngoài ra, trong nhiều nền văn hóa, Phật giáo cùng tồn tại một cách hòa hợp với các quan niệm thần thánh bản địa. Nhưng về bản chất, việc có tồn tại các vị thần thánh hay thượng đế hay không không phải là mối quan tâm của Phật giáo.

Thời cổ điển ở phương Tây
Chủ nghĩa vô thần phương Tây có gốc rễ từ triết học Hy Lạp tiền Socrates, nhưng không nổi lên như là một thế giới quan rõ rệt cho đến cuối thời kỳ Khai sáng. Diagoras xứ Melos, triết gia Hy Lạp thế kỷ V trước Công Nguyên, được xem là "người vô thần đầu tiên",, chỉ trích mạnh mẽ tôn giáo và chủ nghĩa huyền bí. Critias coi tôn giáo là một phát minh của con người nhằm dọa cho dân chúng sợ hãi mà phải tuân theo các quy tắc đạo đức. Những người theo thuyết nguyên tử như Democritus cố gắng giải thích thế giới theo một cách thuần túy duy vật, hoàn toàn không viện đến cái gì tâm linh hay huyền bí. Prodicus và Protagoras nằm trong số các triết gia tiền Socrates khác cũng có quan điểm vô thần. Vào thế kỷ III trước Công Nguyên, các triết gia Hy Lạp Theodorus và Strato xứ Lampsacus cũng không tin là có các vị thần.

Socrates (khoảng 471 – 399 TCN) đã bị buộc tội báng bổ thần thánh (xem song đề Euthyphro) vì ông đã khơi gợi ra việc chất vấn về các vị thần chính thống. Tuy Socrates phản đối cáo buộc rằng ông là một "người hoàn toàn vô thần" vì ông không thể là người vô thần khi ông tin vào các linh hồn, cuối cùng ông vẫn bị kết án tử hình.

Euhemerus (khoảng 330 – 260 TCN) công bố quan điểm của mình rằng thần thánh chỉ là các nhà lãnh đạo, tướng lĩnh và vị tiền bối trong quá khứ đã được phong thần, và rằng việc tôn sùng những người này và các tôn giáo về bản chất là sự tiếp nối của các vương quốc đã biến mất và các cấu trúc chính trị thời kỳ trước. Tuy không triệt để là một người vô thần, về sau Euhemerus đã bị chỉ trích là đã "phát tán chủ nghĩa vô thần ra khắp thế giới bằng cách xóa tan các vị thần thánh".

Nhà duy vật theo thuyết nguyên tử Epicurus (khoảng 341 – 270 TCN) phản bác nhiều thuyết tôn giáo, trong đó có sự tồn tại sau khi chết (lai thế) hoặc một vị thần tiên; ông coi linh hồn là cái thuần túy vật chất và không bất tử. Trong khi thuyết Epicurus (chủ nghĩa hưởng lạc) không phủ nhận sự tồn tại của các vị thần, nhưng ông tin rằng nếu có thần thánh thì họ không quan tâm đến loài người.

Nhà thơ La Mã Lucretius (khoảng 99 – 55 TCN) cũng đồng ý rằng nếu có thần thánh thì họ không quan tâm đến loài người và không thể tác động lên thế giới tự nhiên. Vì lý do này, ông tin rằng loài người không nên sợ hãi những gì siêu nhiên. Ông giảng giải cặn kẽ về các quan niệm của ông theo trường phái Epicurus về vũ trụ, nguyên tử, linh hồn, sự không bất tử và tôn giáo trong tác phẩm De rerum natura (Về bản chất của sự vật), tác phẩm này đã phổ biến triết học Epicurus ở La Mã.

Nhà triết học La Mã Sextus Empiricus cho rằng người ta nên ngừng phán xét về gần như tất cả các đức tin – một hình thức của chủ nghĩa hoài nghi được gọi là chủ nghĩa hoài nghi Pyrrho (Pyrrhonism), rằng không có gì ác một cách cố hữu, và rằng người ta có thể đạt được ataraxia (sự bình yên trong tâm thức) bằng cách ngừng chỉ trích phán xét. Nhiều tác phẩm của ông vẫn còn được lưu lại đã có một ảnh hưởng lâu dài đến các nhà triết học sau này.

Ý nghĩa của "vô thần" thay đổi theo tiến trình của thời cổ điển. Những tín đồ Ki-tô giáo thời kỳ đầu đã bị những người không theo Ki-tô giáo coi là vô thần vì họ không tin vào các vị thần của các tín ngưỡng đa thần. Thời Đế chế La Mã, những người Ki-tô giáo bị hành quyết vì họ phủ nhận các vị thần La Mã nói chung và tục thờ phụng hoàng đế nói riêng. Khi Ki-tô giáo trở thành quốc giáo của La Mã năm 381 dưới thời Theodosius I, dị giáo Ki-tô giáo bắt đầu trở thành một tội đáng bị trừng phạt.

Thời Trung cổ và thời Phục Hưng
Các quan điểm vô thần hiếm khi được ủng hộ ở châu Âu trong thời Trung cổ (xem Tòa án dị giáo). Thay vào đó, siêu hình học, tôn giáo và thần học là những mối quan tâm chủ yếu. Tuy nhiên, trong thời kỳ này có những phong trào đã đẩy mạnh các khái niệm không chính thống về Thiên Chúa Ki-tô giáo, trong đó có những quan niệm khác nhau về thiên nhiên, sự siêu việt và khả năng tri thức của Thiên Chúa. Các cá nhân và các nhóm như John Scotus Eriugena, David xứ Dinant, Amalric xứ Bena, và Linh hồn Tự do (Brüder und Schwestern des freien Geistes) gìn giữ các quan điểm Ki-tô giáo với các xu hướng của thuyết phiếm thần. Nicholas xứ Cusa tin tưởng ở một hình thức của thuyết duy tín mà ông gọi là docta ignorantia (sự thiếu hiểu biết một cách có tri thức), khẳng định rằng Chúa Trời vượt ra ngoài khả năng phạm trù hóa của con người và tri thức của chúng ta về Chúa chỉ nằm trong phạm vi của sự phỏng đoán. William xứ Ockham tạo cảm hứng cho các xu hướng phản-siêu hình bằng quan niệm của ông về giới hạn duy danh (nominalistic) của tri thức con người đối với các đối tượng đặc biệt, và ông khẳng định rằng trí tuệ con người không có khả năng hiểu được bản chất thánh thần dù bằng trực quan hay lý luận. Những người ủng hộ Ockham, chẳng hạn John xứ Mirecourt và Nicholas xứ Autrecourt đã đẩy quan niệm này ra xa hơn. Kết quả là sự chia rẽ giữa đức tin và lý tính đã ảnh hưởng đến các nhà thần học sau này như John Wycliffe, Jan Hus và Martin Luther.

Thời Phục Hưng không làm được nhiều để mở rộng phạm vi của tư tưởng tự do và các chất vấn hoài nghi. Các cá nhân như Leonardo da Vinci đã hướng tới việc thực nghiệm như là một phương pháp để giải thích và phản đối các luận cứ từ giới chức tôn giáo (argumentum ad verecundiam). Những người phê phán tôn giáo và Nhà thờ trong thời kỳ này còn có Niccolò Machiavelli, Bonaventure des Périers và François Rabelais.

Thời cận đại
Thời Phục Hưng và thời kỳ phong trào Cải cách Kháng cách đã chứng kiến một sự trỗi dậy của nhiệt tình tôn giáo, thể hiện ở sự nở rộ của các giáo phái, hội hữu ái và tinh thần mộ đạo mới trong thế giới Ki-tô giáo, và sự xuất hiện ngày càng nhiều của các giáo phái Kháng cách khổ hạnh chẳng hạn như các giáo phái theo tư tưởng Calvin. Thời kỳ của sự đối địch giữa các nhà thờ này đã cho phép một phạm vi rộng lớn hơn cho các suy đoán thần học và triết học, nhiều suy đoán trong số đó sau này đã được dùng để đẩy mạnh một thế giới quan hoài nghi về tôn giáo.

Các phê phán Ki-tô giáo xuất hiện ngày càng nhiều trong các thế kỷ XVII và XVIII, đặc biệt ở Pháp và Anh. Một số nhà tư tưởng Kháng cách, chẳng hạn Thomas Hobbes, ủng hộ một triết học duy vật và chủ nghĩa hoài nghi đối với các hiện tượng siêu nhiên. Cuối thế kỷ XVII, thuyết thần giáo tự nhiên bắt đầu được ủng hộ công khai bởi các trí thức như John Toland. Tuy chê cười Ki-tô giáo, nhưng nhiều người theo thuyết thần giáo tự nhiên xem thường chủ nghĩa vô thần. Người vô thần đầu tiên lột bỏ tấm áo choàng của thuyết thần giáo tự nhiên, thẳng thừng phủ nhận sự tồn tại của thần thánh, là Jean Meslier, một tu sĩ người Pháp sống ở cuối thế kỷ XVII, đầu thế kỷ XVIII. Theo sau ông là các nhà tư tưởng vô thần công khai khác, chẳng hạn như Nam tước Baron d'Holbach, Jacques-André Naigeon ở cuối thế kỷ XVIII, khi mà việc thể hiện sự bất tín vào Chúa Trời đã trở nên đỡ nguy hiểm hơn. David Hume là người tiêu biểu có hệ thống nhất về tư tưởng Khai sáng. Ông phát triển một nhận thức luận hoài nghi với nền móng là chủ nghĩa kinh nghiệm, nhấn mạnh cơ sở siêu hình của thần học tự nhiên.

Cách mạng Pháp đã đưa chủ nghĩa vô thần ra ngoài các phòng trà để đến với công chúng. Các cố gắng thi hành Hiến pháp dân sự của giới Tăng lữ (Constitution civile du clergé) đã dẫn tới bạo lực chống giới tăng lữ và việc nhiều tăng lữ bị trục xuất khỏi nước Pháp. Các sự kiện chính trị hỗn loạn tại Paris thời cách mạng cuối cùng đã dẫn đến việc phe cấp tiến Jacobin đoạt được quyền lực năm 1793, mở ra thời kỳ Chuyên chính Dân chủ Cách mạng Jacobin, mà người Pháp gọi là la Terreur (thời kỳ Khủng bố). Tại đỉnh điểm, nhiều người vô thần trong giới quân sự đã cố gắng dùng vũ lực để loại bỏ hoàn toàn Ki-tô giáo khỏi nước Pháp, thay thế tôn giáo bằng Culte de la Raison (Sự tôn thờ lý tính). Những vụ khủng bố này kết thúc sau khi Robespierre bị tử hình (vụ Đảo chính tháng Nóng), nhưng một số biện pháp thế tục hóa của thời kỳ này vẫn là một di sản bền vững của nền chính trị Pháp.

Trong thời kỳ Napoléon, việc thế tục hóa xã hội Pháp đã được đưa vào hiến pháp, và cách mạng được xuất khẩu sang Bắc Ý với hy vọng tạo ra các nền cộng hòa dễ uốn nắn. Vào thế kỷ XIX, nhiều nhà vô thần và các nhà tư tưởng chống tôn giáo khác đã dành công sức của mình cho cách mạng xã hội và chính trị, tạo điều kiện cho các cuộc nổi dậy năm 1848, Risorgimento ở Ý và sự phát triển của một phong trào xã hội chủ nghĩa quốc tế.

Tại nửa cuối thế kỷ XIX, chủ nghĩa vô thần lên vị trí nổi bật dưới ảnh hưởng của các nhà triết học duy lý và tự do tư tưởng. Nhiều triết gia Đức nổi bật trong thời kỳ này đã phủ nhận sự tồn tại của thần thánh và có thái độ phê phán tôn giáo, trong đó có Ludwig Feuerbach, Arthur Schopenhauer, Karl Marx và Friedrich Nietzsche.

Từ năm 1900
Chủ nghĩa vô thần trong thế kỷ XX, đặc biệt trong hình thức vô thần thực tiễn, đã phát triển mạnh trong nhiều xã hội. Tư tưởng vô thần được ghi nhận bởi nhiều triết thuyết khác rộng hơn, chẳng hạn như chủ nghĩa hiện sinh, thuyết khách quan, chủ nghĩa nhân văn thế tục, thuyết hư vô (nihilism), chủ nghĩa chứng thực logic (logical positivism), chủ nghĩa Marx, thuyết nam nữ bình quyền và các phong trào khoa học và duy lý nói chung.

Chủ nghĩa chứng thực logic và thuyết khoa học vạn năng (scientism) đã mở đường cho chủ nghĩa chứng thực mới (neopositivism), triết học phân tích (analytical philosophy), thuyết cấu trúc (structuralism) và chủ nghĩa tự nhiên. Chủ nghĩa chứng thực mới và triết học phân tích đã loại bỏ thuyết siêu hình và chủ nghĩa duy lý cổ điển để hướng về chủ nghĩa kinh nghiệm chặt chẽ và thuyết duy danh nhận thức luận. Những người nổi bật như Bertrand Russell phủ nhận mạnh mẽ đức tin vào Chúa Trời. Trong tác phẩm thời kỳ đầu của mình, Ludwig Wittgenstein đã cố gắng tách riêng ngôn ngữ siêu hình và siêu nhiên ra khỏi nghị luận duy lý. A. J. Ayer dùng lập trường gắn bó với khoa học thực nghiệm để khẳng định tính bất khả kiểm chứng và vô nghĩa của các phát biểu tôn giáo. Trong mối liên quan đó, thuyết cấu trúc ứng dụng của Lévi-Strauss dẫn nguồn gốc của ngôn ngữ tôn giáo về tiềm thức của con người khi phủ nhận ý nghĩa siêu việt của ngôn ngữ đó. J. N. Findlay và J. J. C. Smart lập luận rằng sự tồn tại của Chúa Trời về logic là không cần thiết. Các nhà tự nhiên học và nhất nguyên duy vật như John Dewey coi thế giới tự nhiên là cơ sở của mọi thứ, họ phủ nhận sự tồn tại của Chúa Trời hay sự bất tử.

Thế kỷ XX còn chứng kiến sự lớn mạnh về chính trị của chủ nghĩa vô thần, được khích lệ bởi diễn giải về các tác phẩm của Marx và Engels. Sau Cách mạng tháng Mười ở Nga năm 1917, tự do tôn giáo cho các tôn giáo nhỏ đã tồn tại được vài năm, trước khi các chính sách của Stalin chuyển sang hướng kiềm chế tôn giáo. Liên Xô và các quốc gia cộng sản khác chủ động truyền bá chủ nghĩa vô thần và phản đối tôn giáo, thường bằng các biện pháp bạo lực.

Những người đi đầu khác như E. V. Ramasami Naicker (Periyar), một lãnh đạo vô thần nổi bật của Ấn Độ, đấu tranh chống lại Ấn Độ giáo và đẳng cấp Bà-la-môn do phân biệt đối xử và chia rẽ nhân dân dưới danh nghĩa đẳng cấp và tôn giáo. Điều này thể hiện rõ năm 1956 khi ông đeo cho thần Rama của Ấn Độ giáo một tràng hoa kết từ những chiếc dép và đưa ra những tuyên bố phản thần.

Năm 1966, tạp chí Time đặt câu hỏi "Phải chăng Chúa đã chết?" ("Is God Dead?") khi bàn về phong trào thần học về cái chết của Chúa, trích dẫn ước lượng rằng gần một nửa dân chúng trên thế giới sống dưới một quyền lực phản tôn giáo, và hàng triệu người khác ở châu Phi, châu Á và Nam Mỹ có vẻ thiếu kiến thức về Thiên Chúa Ki-tô giáo. Năm sau, chính phủ Albania của Enver Hoxha công bố lệnh đóng cửa tất cả các cơ sở tôn giáo trong cả nước, tuyên bố Albania là quốc gia vô thần đầu tiên trên thế giới. Các chính phủ này đã làm tăng các liên hệ tiêu cực về chủ nghĩa vô thần, đặc biệt khi tinh thần chống cộng sản ở Hoa Kỳ đang mạnh mẽ, bất chấp một thực tế là các nhà vô thần nổi bật cũng là những người theo chủ nghĩa chống cộng.

Sau khi Bức tường Berlin sụp đổ, số các chính phủ chủ động chống tôn giáo đã giảm đi đáng kể. Năm 2006, Timothy Shah của Pew Forum ghi nhận "một xu hướng toàn cầu của tất cả các nhóm tôn giáo chính, trong đó các phong trào dựa vào Chúa Trời và đức tin đang được chứng kiến sự tin tưởng và ảnh hưởng ngày càng cao trong thế đối đầu với các phong trào và hệ tư tưởng thế tục". Nhưng Gregory S. Paul và Phil Zuckerman coi đây chỉ là một huyền thoại và cho rằng tình hình thực tế phức tạp và nhiều sắc thái hơn nhiều.

Nhân khẩu học

Khó có thể xác định được số người vô thần trên toàn thế giới. Những người tham gia các cuộc thăm dò ý kiến về tôn giáo và tín ngưỡng có thể định nghĩa khái niệm "vô thần" không giống nhau hoặc có sự phân biệt khác nhau giữa vô thần, các đức tin phi tôn giáo, tôn giáo phi thần và các đức tin tâm linh Ngoài ra, dân chúng ở một số vùng trên thế giới không nhận mình là người vô thần để tránh bị xã hội kì thị, phân biệt đối xử và đàn áp. Một cuộc thăm dò năm 2007 công bố tại từ điển Encyclopædia Britannica cho thấy số người không theo tôn giáo chiếm 11,7% dân số thế giới và số người vô thần chiếm khoảng 2,3%. Các con số này không bao gồm những người theo các tôn giáo vô thần, chẳng hạn một số tín đồ Phật giáo. Một cuộc thăm dò vào tháng 11-12 năm 2006 được công bố tại báo Financial Times đưa ra các tỷ lệ tại Hoa Kỳ và 5 nước châu Âu. Theo đó, tỷ lệ người Mỹ nói rằng mình có một đức tin nào đó vào thượng đế hay đấng tối cao là 73% và cao hơn tỷ lệ tương ứng của châu Âu. Còn đối với những người trưởng thành được thăm dò ý kiến ở châu Âu, nước Ý có tỷ lệ thể hiện đức tin cao nhất (62%), còn Pháp có tỷ lệ thấp nhất (27%). Tại Pháp, 32% tuyên bố mình là người vô thần, ngoài ra còn có 32% khác tuyên bố mình theo thuyết bất khả tri. Một cuộc thăm dò chính thức của Liên minh châu Âu thu được các kết quả tương đồng: 18% dân số EU không tin vào một vị thượng đế nào; 27% chấp nhận sự tồn tại của "sức sống tâm linh" ("spiritual life force") nào đó, trong khi 52% khẳng định đức tin vào một vị thượng đế cụ thể. Tỷ lệ những người có đức tin tăng lên 65% ở những người chỉ đi học đến tuổi 15; trong những người tham gia thăm dò ý kiến, những người nhận là xuất thân từ các gia đình giáo dục nghiêm khắc có tỷ lệ tin vào thượng đế cao hơn những người cho rằng mình xuất thân từ gia đình ít quy củ nghiêm khắc.

Một lá thư in trong tạp chí Nature năm 1998 viết về một cuộc thăm dò cho kết quả là: trong các thành viên Viện khoa học quốc gia Hoa Kỳ (National Academy of Science), tỷ lệ người có đức tin vào một vị thượng đế cá thể hoặc lai thế (sự sống sau cái chết) chỉ là 7,0% - mức thấp nhất trong lịch sử, trong khi tỷ lệ này ở dân Mỹ là 85%. Cũng năm đó Frank Sulloway ở Viện Công nghệ Massachusetts và Michael Shermer ở Đại học Tiểu bang California (California State University) thực hiện một nghiên cứu mà kết quả thăm dò người Mỹ trưởng thành "có bằng cấp" (12% có bằng tiến sĩ, 62% tốt nghiệp đại học) cho thấy 64% tin vào Chúa Trời, và có sự tương quan cho thấy đức tin mạnh mẽ vào tôn giáo giảm dần khi học càng cao. Mối tương quan nghịch giữa tôn giáo và trí tuệ đã được thấy ở 39 nghiên cứu khác trong thời gian từ 1927 đến 2002, theo một bài viết tại tạp chí Mensa. Các phát kiến này cũng thuận với siêu - phân tích thống kê năm 1958 của Giáo sư Michael Argyle ở Đại học Oxford. Ông phân tích 7 công trình nghiên cứu đã điều tra mối tương quan giữa thái độ đối với tôn giáo và chỉ số thông minh của các học sinh và sinh viên Mỹ. Tuy tìm thấy một mối tương quan nghịch rõ ràng, phân tích đã không chỉ ra mối quan hệ nhân quả mà ghi nhận rằng các nhân tố như nền tảng gia đình nghiêm khắc và tầng lớp xã hội có thể đã có ảnh hưởng. Trong Điều tra Dân số và Cư trú năm 2006 của Úc, tại câu hỏi về tôn giáo, 18,7% dân số đánh dấu ô "không có tôn giáo" hoặc viết một câu trả lời mà sau đó được xếp vào diện không có tôn giáo. Câu hỏi này không bắt buộc, và có 11,2% dân số không trả lời.

Chủ nghĩa vô thần, tôn giáo và đạo đức

Tuy những người tự nhận là vô thần thường được coi là không tôn giáo, một số giáo phái của một số tôn giáo lớn phủ nhận sự tồn tại của một đấng tác tạo có vị cách. Những năm gần đây, một số giáo phái đã thu nạp một số tín đồ vô thần công khai, chẳng hạn như Do Thái giáo nhân văn (humanistic Judaism) hay người Do Thái vô thần và những người vô thần Ki-tô giáo.

Theo cách hiểu chặt chẽ nhất, chủ nghĩa vô thần chứng thực không nói đến một niềm tin cụ thể nào ngoài sự không tin vào bất cứ thần thánh nào. Do đó những người vô thần có thể có các niềm tin tâm linh. Vì lý do này, người vô thần có thể có các niềm tin luân lý đa dạng, từ thuyết phổ quát đạo đức (moral universalism) của chủ nghĩa nhân văn, thuyết nói rằng cần áp dụng thống nhất một quy tắc đạo đức cho tất cả mọi người, tới thuyết hư vô đạo đức (moral nihilism), thuyết cho rằng đạo đức là vô nghĩa.

Tuy là một chân lý triết học, được bao hàm trong song đề Euthyphro của Plato rằng vai trò của các vị thần trong việc xác định đúng sai là không cần thiết hoặc có tính thất thường, luận cứ rằng đạo đức phải xuất phát từ Chúa Trời và không thể tồn tại mà không có một đấng đạo hóa thông thái đã là một đặc trưng dai dẳng của các cuộc tranh luận chính trị hay triết học. Các quy tắc chung về đạo đức như "giết người là sai" được xem là luật thần thánh, đòi hỏi một nhà làm luật và phán xét thần thánh. Tuy nhiên, nhiều nhà vô thần lý luận rằng việc đối xử với đạo đức một cách quá pháp lý đã dùng đến một phép loại suy sai (false analogy), và đạo đức không phụ thuộc vào một nhà lập pháp theo cùng cách của các luật pháp.

Các nhà triết học Susan Neiman và Julian Baggini cùng với một số người khác cho rằng cư xử một cách có đạo đức chỉ vì một quyền lực thần thánh đòi hỏi thì không phải là hành vi đạo đức chân chính mà chỉ là sự tuân phục mù quáng. Baggini lập luận rằng chủ nghĩa vô thần là một cơ sở tốt hơn cho luân lý học. Ông cho rằng một cơ sở đạo đức nằm ngoài các mệnh lệnh tôn giáo là cần thiết cho việc đánh giá tính đạo đức của chính các mệnh lệnh đó - để có thể nhận thức được rõ ràng, ví dụ "người hãy ăn cắp" là vô đạo đức, ngay cả khi tôn giáo của ai đó ra lệnh như vậy - và rằng những người vô thần do đó có lợi thế trong việc có xu hướng đưa ra một đánh giá như vậy. Nhà triết học đương đại người Anh Martin Cohen đã đưa ra ví dụ có ý nghĩa quan trọng về các mệnh lệnh trong Kinh Thánh có tính chất ủng hộ tra tấn và chế độ nô lệ, ông coi đây là bằng chứng cho thấy các mệnh lệnh tôn giáo đã tuân theo các truyền thống chính trị và xã hội chứ không phải ngược lại. Nhưng ông cũng ghi nhận rằng có vẻ những nhà triết học được cho là vô tư và khách quan cũng đồng tình với xu hướng này. Cohen phát triển luận cứ này một cách chi tiết hơn trong tác phẩm Political Philosophy from Plato to Mao (Triết học chính trị từ Plato đến Mao), trong đó ông lập luận rằng Kinh Koran đóng một vai trò trong việc duy trì các quy tắc xã hội có từ đầu thế kỷ VII bất chấp những thay đổi trong xã hội thế tục.

Tuy nhiên, những nhà vô thần như Sam Harris đã lập luận rằng sự phụ thuộc của các tôn giáo phương Tây vào thần quyền đã dẫn nó tới sự chủ nghĩa chuyên chế và giáo điều. Chủ nghĩa cơ yếu tôn giáo (religious fundamentalism) và khuynh hướng tôn giáo ngoại tại (extrinsic religious orientation) (khi tôn giáo được gìn giữ vì nó phục vụ các lợi ích kín đáo) đã được xem là có tương quan với chủ nghĩa chuyên chế, giáo điều, và thành kiến. Luận cứ này kết hợp với các sự kiện lịch sử được cho là thể hiện sự nguy hiểm của tôn giáo như Thập tự chinh, tòa án dị giáo, truy lùng phù thủy, tấn công khủng bố – thường được những nhà vô thần bài tôn giáo sử dụng để biện minh cho các quan điểm của mình. Các tín đồ phản biện rằng một số chế độ cổ xúy vô thần như Liên Xô và Trung Quốc đã gây ra cái chết của rất nhiều người. Để phản bác, các nhà vô thần như Sam Harris và Richard Dawkins cho rằng những sự tàn ác đó bị ảnh hưởng bởi chủ nghĩa Marx giáo điều chứ không phải chủ nghĩa vô thần, và rằng trong khi Stalin và Mao Trạch Đông là những người vô thần, họ không thực hiện những điều đó nhân danh chủ nghĩa vô thần.

Chú thích

Tham khảo

  alternate URL

Đọc thêm

 Bradlaugh, Charles, Annie Besant and others. (1884) The Atheistic Platform: 12 Lectures. London: Freethought Publishing.

 Howson, Colin (2011). Objecting to God. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-18665-0

 Rosenberg, Alex (2011). The Atheist's Guide to Reality: Enjoying Life Without Illusions. New York: W. W. Norton & Co. ISBN 978-0-393-08023-0

 Walters, Kerry (2010). Atheism: A Guide for the Perplexed. New York: Continuum. ISBN 978-0-8264-2493-8
 Whitmarsh, Tim. (2015), Battling the Gods: Atheism in the Ancient World

Xem thêm
 Tôn giáo

Liên kết ngoài

 The New Atheists in The Internet Encyclopedia of Philosophy

 The New Atheists in The Internet Encyclopedia of Philosophy
  – Có chứa các liên kết đến trang web của tổ chức.
 Positive atheism: Great Historical Writings Lịch sử viết bởi các tác giả.
 Religion & Ethics—Atheism at BBC.
 Secular Web library – Library of both historical and modern writings, a comprehensive online resource for freely available material on atheism.
 The Demand for Religion – A study on the demographics of Atheism by Wolfgang Jagodzinski (University of Cologne) and Andrew Greeley (University of Chicago and University of Arizona).

Phong trào triết học
Chủ nghĩa thế tục
Phê bình tôn giáo
Phi tôn giáo
Triết học tôn giáo
Chủ nghĩa hoài nghi


title: Isochorista ranulana

text:
Isochorista ranulana là một loài bướm đêm thuộc họ Tortricidae. Nó được tìm thấy ở Úc.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Isochorista
Động vật được mô tả năm 1881


title: Ctenicera antipodum

text:
Ctenicera antipodum là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1863.

Chú thích

Tham khảo

Ctenicera


title: Dolinolus patricki

text:
Dolinolus patricki là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 1999.

Chú thích

Tham khảo

Dolinolus


title: Antocha stenophallus

text:
Antocha stenophallus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Antocha
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Dolomena hickeyi

text:
Dolomena hickeyi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Strombidae, họ ốc nhảy.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Dolomena
Động vật được mô tả năm 2000


title: Saint-Parres-aux-Tertres

text:
Saint-Parres-aux-Tertres là một xã ở tỉnh Aube, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc miền trung nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
 Xã của tỉnh Aube

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Saint-Parres-aux-Tertres sur le site de l'Institut géographique national

Saint-Parres-aux-Tertres


title: Atlantique (tỉnh)

text:
Atlantique là một tỉnh của Bénin.

Atlantique được chia thành các xã (thị trấn): Abomey-Calavi, Allada, Kpomassè, Ouidah, Sô-Ava, Toffo, Tori-Bossito, và Zè.

Năm 1999, tỉnh Littoral đã được tách ra từ tỉnh Atlantique.

Tham khảo

Tỉnh của Bénin


title: 10119 Remarque

text:
10119 Remarque (1992 YC1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 18 tháng 12 năm 1992 bởi E. W. Elst ở Caussols. Nó được đặt theo tên Erich Maria Remarque, a German author famous for All Quiet ngày the Western Front.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 10119 Remarque

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1992


title: Ciry-le-Noble

text:
Ciry-le-Noble là một xã ở tỉnh Saône-et-Loire trong vùng Bourgogne-Franche-Comté nước Pháp. Sông Bourbince chảy qua xã này.

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số  người.

Xem thêm
Xã của tỉnh Saône-et-Loire

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Saône-et-Loire


title: Trichey

text:
Trichey là một xã của Pháp,tọa lạc ở tỉnh Yonne trong vùng Bourgogne-Franche-Comté.

Hành chính

Biến động dân số

Xem thêm
 Xã của Yonne

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trichey trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Trichey trên trang mạng của Insee
 Trichey sur le site du Quid
 Localisation de Trichey sur une carte de France et communes limitrophes
 Plan de Trichey sur Mapquest

Trichey


title: Ampedus kamuro

text:
Ampedus kamuro là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Kishii miêu tả khoa học năm 1996.

Chú thích

Tham khảo

Ampedus


title: Lasioglossum decolor

text:
Lasioglossum decolor là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Pérez mô tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1895


title: Leptopelis barbouri

text:
Leptopelis barbouri là một loài ếch thuộc họ Hyperoliidae.
Đây là loài đặc hữu của Tanzania.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, sông ngòi, đầm nước ngọt, và đầm nước ngọt có nước theo mùa.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 Schiøtz, A., Howell, K., Poynton, J.C. & Davenport, T. 2004. Leptopelis barbouri. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Leptopelis


title: Laua-an, Antique

text:
Laua-an là một đô thị cấp bốn ở tỉnh Antique, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2015, đô thị này có dân số 26.072 người trong.

Các đơn vị hành chính

Laua-an, về mặt hành chính, được chia thành 40 khu phố (barangay).

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn Philipin
2000 Thông tin điều tra dân số Philipin
Laua-an, Antique Photo Gallery

Đô thị của Antique


title: Philarctus asiaticus

text:
Philarctus asiaticus là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Philarctus


title: Murat-le-Quaire

text:
Murat-le-Quaire  là một xã ở tỉnh Puy-de-Dôme trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes miền trung nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 1050 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Muratlequaire


title: Bétous

text:
Bétous  là một xã thuộc tỉnh Gers trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này có độ cao trung bình 137mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Gers


title: Đông Nguyên

text:
Đông Nguyên (chữ Hán giản thể: 东源县, âm Hán Việt: Đông Nguyên huyện) là một huyện thuộc địa cấp thị Hà Nguyên, là một huyện thuộc địa cấp thị Hà Nguyên, tỉnh Quảng Đông, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện Đông Nguyên có diện tích 4070 km², dân số 500.000 người. Đông Nguyên giáp Long Xuyên, Ngũ Hoa, Nguyên Thành, Tử Kim, Long Môn và Tân Phong. Mã số bưu chính của Đông Nguyên là 517400, mã vùng điện thoại 0762. Các tuyến đường sắt Quảng Mai Sán, đường sắt Kinh Cửu và quốc lộ 205 chạy qua huyện này.

Tham khảo

Hà Nguyên
Đơn vị cấp huyện Quảng Đông


title: Mancinella

text:
Mancinella là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Các loài
Các loài thuộc chi Mancinella bao gồm:

 Mancinella deltoidea (Lamarck, 1822)

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Muricidae


title: Anaco (đô thị)

text:
Đô thị Anaco là một trong 21 đô thị (Municipio) tạo nên bang Anzoátegui của Venezuela, có dân số 124.431 người vào năm 2007 theo Cục thống kê dân số quốc gia Venezuela..  Thị xã Anaco là thủ phủ đô thị này.

Anaco is là một đô thị công nghiệp với ngành dầu mỏ và khí thiên nhiên.

Dân số
Đô thị Anaco có dân số 124.431 vào năm 2007 (tăng từ 106.720 người năm 2000). Dân số chiếm 8,4% tổng dân số bang này.. Mật độ dân số là 251,9 người trên mỗi dặm Anh vuông hay 156,52 người trên mỗi km².

Chính quyền
Thị trưởng đô thị Anaco là Jacinto Romero Luna, được bầu lại vào ngyaf 31 tháng 10 năm 2004 với 51% phiếu bầu. Đô thị này được chia thành 2 giáo khu: Capital Anaco và San Joaquín.

Xem thêm
Anaco
Anzoátegui
Đô thị Venezuela

Tham khảo

Liên kết ngoài
anaco-anzoategui.gob.ve

Đô thị Anzoategui


title: Gynoplistia tillyardi

text:
Gynoplistia tillyardi là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gynoplistia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Đu đủ

text:
Đu đủ (danh pháp khoa học: Carica papaya) là một cây thuộc họ Đu đủ. Đây là cây thân thảo to, không hoặc ít khi có nhánh, cao từ 3–10 m. Lá to hình chân vịt, cuống dài, đường kính 50–70 cm, có khoảng 7 khía. Hoa trắng hay xanh, đài nhỏ, vành to năm cánh. Quả đu đủ to tròn, dài, khi chín mềm, hạt màu nâu hoặc đen tùy từng loại giống, có nhiều hạt.

Đu đủ thường được ăn xanh như một loại rau (làm nộm và hầm) và ăn chín như một loại trái cây. Trong quả đu đủ có một enzyme gọi là papain, một loại protease có tác dụng làm mềm thịt và các chất protein khác, do đó đu đủ xanh thường được hầm chung với thịt giúp thịt nhanh mềm.

Đu đủ là thứ quả được dùng trong mâm ngũ quả ngày Tết của người Nam Bộ Việt Nam (gồm các thứ quả mãng cầu, sung, dừa, đu đủ, xoài). Theo quan niệm của người miền Nam, cách đọc ghép tên loại quả này nghe giống như "cầu sung vừa đủ xài".

Mô tả
Đu đủ là một loại cây nhỏ, nhánh thưa thớt, thường chỉ có một thân, chiều cao khoảng 3, hoặc , lá cây sắp xếp xoắn ốc tập trung ở phần ngọn của thân cây. Phần thân cây có sẹo (mô thực vật) là nơi sinh ra lá và quả. Các lá lớn, đường kính , lá hình dạng thùy, với bảy thùy. Tất cả các bộ phận của cây đều chứa mủ với các chuỗi tế bào tiết mủ liên kết. Hoa đu đủ có năm cánh và có mức độ dị hình giới tính cao; các hoa đực có các nhị hợp với các cánh hoa. Hoa cái có một bầu nhụy phía trên và năm cánh hoa xoắn nối với nhau ở phần gốc. Những bông hoa có mùi thơm dịu, nở vào ban đêm và thụ phấn nhờ gió hoặc côn trùng.

Quả là một loại quả mọng lớn và dài khoảng  và đường kính . Khi quả chín, sờ vào quả thấy mềm (mềm như bơ chín), vỏ của nó có màu từ hổ phách đến màu cam, dọc theo thành của khoang lớn ở giữa quả có nhiều hạt màu đen.

Nguồn gốc
Cây có nguồn gốc từ vùng đất thấp ở miền nam México, miền đông Trung Mỹ, và bắc Nam Mỹ. Nó có lẽ đã được người Tây Ban Nha đưa tới Philippines vào khoảng năm 1550. Từ đây nó được đưa vào khu vực nhiệt đới châu Á, châu Phi. Ngày nay, đu đủ được trồng ở phần lớn các nước nhiệt đới như Brasil, Ấn Độ, Sri Lanka, Philippines, Việt Nam,...

Trồng trọt
Cây đu đủ có 3 giới hoa: đực, cái và lưỡng tính. Hoa đực chỉ tạo ra phấn hoa, không bao giờ kết trái. Hoa cái tạo ra những quả nhỏ, không ăn được trừ khi được thụ phấn. Cây lưỡng tính có thể tự thụ phấn vì hoa của nó chứa cả nhị và bầu nhụy. Hầu hết tất cả các vườn đu đủ thương mại là cây lưỡng tính.

Đu đủ có nguồn gốc từ miền nam Mexico (đặc biệt là Chiapas và Veracruz), Trung Mỹ và bắc Nam Mỹ, đu đủ hiện được trồng ở hầu hết các nước nhiệt đới. Trong trồng trọt, nó phát triển nhanh, đậu quả trong vòng 3 năm. Tuy nhiên, đu đủ rất nhạy cảm với sương giá, nên chỉ có thể sản xuất ở vùng khí hậu nhiệt đới. Nhiệt độ dưới  rất có hại nếu không muốn nói là gây chết cây. Ở Florida, California và Texas, việc trồng thường bị giới hạn ở các khu vực phía nam của các bang đó. Cây ưa đất cát, thoát nước tốt, vì nước đọng có thể làm chết cây trong vòng 24 giờ.

Giống cây trồng
Có hai giống đu đủ thường được trồng. Một loại có thịt ngọt, màu đỏ hoặc cam, và loại còn lại có thịt màu vàng; ở Úc, chúng được gọi là "đu đủ đỏ" và "đu đủ vàng". Bất cứ giống nào được hái khi còn xanh thì được gọi là "đu đủ xanh".

Những trái đu đủ lớn, có quả đỏ 'Maradol', 'Sunrise' và 'Caribbean Red' thường được bán tại các chợ ở Hoa Kỳ thường được trồng ở Mexico và Belize.

Vào năm 2011, các nhà nghiên cứu Philippines đã báo cáo rằng bằng cách lai giữa đu đủ với Vasconcellea quercifolia, họ đã phát triển giống đu đủ có khả năng kháng virus gây bệnh đốm tròn đu đủ (PRV).

Giống cây trồng biến đổi gen
Carica papaya là cây ăn quả đầu tiên biến đổi gen khi đã xác định trình tự bộ gen của nó. Vào năm 1998, để đối phó với sự bùng phát của virus gây bệnh đốm tròn trên đu đủ ở Hawaii, đu đủ biến đổi gen đã được phê duyệt và đưa ra thị trường (bao gồm các giống 'SunUp' và 'Rainbow'). Các giống kháng PRV có một số DNA của virus này được kết hợp vào DNA của thực vật. Tính đến năm 2010, 80% cây đu đủ Hawaii đã được biến đổi gen. Việc biến đổi được thực hiện bởi các nhà khoa học của Đại học Hawaii, họ đã cung cấp những hạt giống biến đổi gen cho nông dân mà không tính phí.

Sản xuất
Năm 2018, sản lượng đu đủ toàn cầu là 13,3 triệu tấn, đứng đầu là Ấn Độ chiếm 45% tổng sản lượng thế giới (bảng). Sản lượng đu đủ toàn cầu đã tăng đáng kể trong đầu thế kỷ 21, chủ yếu là do sản lượng tăng ở Ấn Độ và nhu cầu tăng ở Hoa Kỳ.

Hoa Kỳ là nước nhập khẩu đu đủ tươi lớn nhất, chiếm trung bình 54,60% tổng lượng đu đủ nhập khẩu toàn cầu từ năm 2007 đến năm 2009. Thường xuyên chiếm hơn một nửa lượng nhập khẩu toàn cầu. Hoa Kỳ nhập khẩu 176 nghìn tấn trong tổng số 324 nghìn tấn đu đủ thương mại trên toàn cầu vào năm 2019; nhập khẩu gần 178 nghìn tấn trong tổng số hơn 322 nghìn tấn vào năm 2020.

Bệnh và động vật gây hại

Virus
Virus đốm trắng đu đủ là một loại virus nổi tiếng đối với đu đủ trồng ở Florida. Dấu hiệu đầu tiên thấy được vi-rút là các lá non bị vàng và mạch lá nhẵn sạch, một số lá vàng lốm đốm. Lá bị nhiễm bệnh có thể bị phồng rộp, xù xì hoặc hẹp với các phiến lá từ phần giữa lá nhô lên trên. Cuống lá và thân cây có thể phát triển các vệt nhờn màu xanh đậm và thời gian lan rộng ngày càng ngắn dần. Các đốm vàng là những mảng hình tròn, hình chữ C, có màu xanh lá cây đậm hơn màu của quả. Trong giai đoạn sau của virus, các dấu hiệu trở nên màu xám và đóng vảy. Nhiễm virus này sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển và làm giảm chất lượng của trái cây. Một trong những tác động lớn nhất của bệnh do nhiễm virus này gây ra đối với đu đủ là mùi vị. Tính đến năm 2010, cách duy nhất để bảo vệ đu đủ khỏi loại virus này là biến đổi gen.

Virus khảm lá đu đủ phá hủy cây cho đến khi chỉ còn lại một chùm lá nhỏ. Virus này ảnh hưởng đến cả lá cây và quả. Lá sẽ có các đường mỏng, không đều, màu xanh đậm xung quanh viền lá và hiện rõ ở các vùng xung quanh gân lá. Các lá bị ảnh hưởng nặng hơn có hình dạng không đều và hình dạng tuyến tính. Virus có thể lây nhiễm vào trái cây ở bất kỳ giai đoạn nào của quá trình chín. Trái cây non hai tuần tuổi có vệt nổi màu xanh đậm với đường kính khoảng 1 inch (25 mm). Các vòng trên quả có thể được nhìn thấy ở đầu cuống hoặc cuối hoa đu đủ. Trong giai đoạn đầu vòng khảm xanh phát triển, các vòng có xu hướng là nhiều vòng tròn khép kín, nhưng khi bệnh phát triển thì các vòng này gia tăng đường kính bao gồm một vòng lớn. Sự khác biệt giữa virus đốm và vi rút khảm là khi trái chín ở trái bị đốm sẽ có màu sắc lốm đốm còn trái bị khảm thì không.

Nấm
Nấm thán thư được biết đến là loài đặc biệt tấn công đu đủ, nhất là những trái đã chín. Bệnh bắt đầu từ khi quả còn nhỏ với rất ít dấu hiệu, chẳng hạn như các đốm thấm nước trên quả chín. Các đốm này trở nên trũng xuống, chuyển sang màu nâu hoặc đen, và có thể lớn dần. Ở một số vết hình thành lâu hơn, nấm có thể tạo ra các bào tử màu hồng. Quả cuối cùng bị mềm nhũn và mất hương vị do nấm phát triển trong quả.

Nấm phấn trắng xuất hiện dưới dạng một lớp trắng bề ngoài bên trên bề mặt lá rất dễ nhận ra. Các đốm nhỏ, màu vàng nhạt bắt đầu xuất hiện trên các bề mặt dưới của lá khi bệnh bắt đầu lây lan. Các đốm to dần và dần xuất hiện lớp phấn trắng bên trên lá. Đốm bệnh thường xuất hiện ở mặt trên của lá dưới dạng nấm trắng phát triển. Bệnh phấn trắng không nặng lắm khi so với các bệnh khác.

Nấm phytophthora bạc lá gây ra hiện tượng chết héo, thối rễ, thối thân, dập thân và thối trái. Hiện tượng chết héo xảy ra ở các cây đu đủ non do héo và chúng sẽ chết. Các đốm trên cây hình thành và khởi đầu là vết bệnh màu trắng, thấm nước ngay chỗ các vết sẹo (thực vật) ở quả và cành. Những đốm này to dần và cuối cùng gây chết cây. Đặc điểm nguy hiểm nhất của bệnh là quả bị nhiễm khuẩn, có thể gây độc cho người tiêu dùng. Rễ cũng có thể bị nhiễm bệnh nặng và diễn biến bệnh nhanh chóng, làm cho cây có màu nâu và héo rũ, gãy ngã trong vài ngày.

Động vật

Ruồi giấm đu đủ đẻ trứng của chúng vào bên trong của trái đu đủ, có thể lên đến hơn 100 trứng. Trứng thường nở trong vòng 12 ngày khi chúng bắt đầu ăn hạt và phần thịt bên trong quả. Ấu trùng trưởng thành thường là 16 ngày sau khi nở, chúng ăn quả theo một đường dài để chui ra khỏi quả, rơi xuống đất và hóa nhộng trong đất để trong vòng một đến hai tuần sau đó sẽ chuyển thành ruồi trưởng thành. Quả đu đủ bị nhiễm bệnh chuyển sang màu vàng và rơi xuống đất sau khi bị ruồi đục quả phá hoại.

Tetranychus urticae là một loài sâu hình bầu dục dài 0,5-mm màu nâu, màu cam đỏ, màu xanh lá cây hoặc xanh-vàng nhạt. Tất cả chúng đều có miệng chích hút giống như kim và ăn bằng cách dùng miệng đâm vào mô thực vật, thường là ở mặt dưới của cây. Loài này quay những sợi tơ mảnh trên cây chủ, và khi chúng hút nhựa cây ra, mô trung bì sẽ sụp đổ và hình thành một đốm nhỏ có tụ chất diệp lục tại các vị trí mà chúng đã kiếm ăn. Các lá của quả đu đủ chuyển sang màu vàng, xám hoặc đồng. Nếu không kiểm soát được chúng có thể làm chết trái.

Ruồi trắng đu đủ đẻ những quả trứng hình bầu dục màu vàng, tụ thành đám ở mặt dưới của lá. Chúng ăn lá đu đủ, do đó khiến trái bị hỏng. Ở đó, trứng phát triển thành ruồi trong ba giai đoạn. Cá thể trong giai đoạn đầu tiên có chân phát triển tốt và là giai đoạn sống chưa trưởng thành để di chuyển. Một số con trong chúng chèn phần miệng vào bề mặt dưới của lá khi chúng thấy lá đó phù hợp và thường không di chuyển nữa. Giai đoạn phát triển tiếp theo hình dạng chúng phẳng, hình bầu dục và giống vảy lá. Trong giai đoạn cuối, những con nhộng lồi hơn, với đôi mắt to, màu đỏ rõ ràng.

Đu đủ là một trong những vật chủ phổ biến nhất đối với ruồi giấm A. suspensa, chúng đẻ trứng vào những quả đu đủ chín quá mức hoặc hư hỏng. Ấu trùng của những con ruồi này ăn trái cây để lấy chất dinh dưỡng cho đến khi chúng có thể chuyển sang giai đoạn nhộng. Kiểu ký sinh này đã dẫn đến chi phí kinh tế lớn cho các quốc gia ở Trung Mỹ.

Sử dụng ẩm thực

Quả đu đủ chưa chín có thể ăn bằng cách nấu chín nhưng không thể ăn sống do hàm lượng mủ độc của nó. Quả đu đủ chín thường được ăn sống, ngoại trừ vỏ và hạt. Hạt đen của đu đủ có thể ăn được và có vị cay, đậm đà.

Ẩm thực Đông Nam Á

Đu đủ xanh được sử dụng trong nấu ăn ở các nước Đông Nam Á, cả sống và chín. Ở một số vùng của châu Á, lá non của đu đủ được hấp chín và ăn như rau bina.

Đu đủ đã trở thành một phần của ẩm thực Philippines sau khi được giới thiệu đến quần đảo thông qua Manila galleon. Đu đủ chưa chín hoặc đu đủ gần chín (với thịt quả có màu cam nhưng vẫn còn cứng và xanh) được cắt sợi mỏng và thường được ngâm vào atchara, là món phổ biến như một món ăn phụ cho các món ăn mặn. Đu đủ gần chín cũng có thể được ăn tươi như gỏi đu đủ hoặc cắt khối, và ăn kèm với giấm hoặc muối. Đu đủ xanh cũng là một nguyên liệu phổ biến hoặc dùng làm nhân trong các món mặn khác nhau như okoy, tinola, ginataan, lumpia và empanada, đặc biệt là trong các món ăn của miền bắc Luzon.

Trong ẩm thực Indonesia, đu đủ xanh và lá non được luộc để dùng làm món gỏi lalab, trong khi nụ hoa được áp chảo và xào với ớt và cà chua xanh như món rau hoa đu đủ Minahasan.

Trong ẩm thực Lào và Thái Lan, đu đủ xanh chưa chín được sử dụng để làm một loại gỏi cay, ở Lào được gọi là tam maak hoong và ở Thái Lan là som tam. Nó cũng được sử dụng trong các món cà ri Thái Lan chẳng hạn như kaeng som.

Papain
Cả quả đu đủ xanh và mủ trong nó đều giàu papain, một loại protease được sử dụng để làm mềm thịt và các loại protein khác, như trong cách nấu ăn hiện nay của người Mỹ bản địa, người dân vùng Caribe và Philippines. Nó hiện là một thành phần trong một số loại bột làm mềm thịt. Đu đủ không thích hợp cho món tráng miệng làm từ gelatin vì đặc tính enzym của papain ngăn gelatin đông lại.

Dinh dưỡng

Phần thịt đu đủ sống chứa 88% nước, 11% carbohydrate, chất béo và protein không đáng kể (bảng). Với một lượng 100 g, quả đu đủ cung cấp 43 kilocalo và là nguồn cung cấp vitamin C đáng kể (75% Giá trị hàng ngày) và một nguồn folate vừa phải (10% Giá trị hàng ngày), nhưng có hàm lượng chất dinh dưỡng thấp (xem bảng).

Hóa chất thực vật
Vỏ, cùi thịt và hạt đu đủ chứa nhiều chất phytochemical, bao gồm carotenoid và polyphenol, cũng như benzyl isothiocyanate và benzyl glucosinate, với mức độ ở vỏ và cùi tăng lên trong quá trình chín. Hạt đu đủ cũng chứa chất cyanogen của prunasin.

Y học cổ truyền
Trong y học cổ truyền, lá đu đủ đã được dùng làm thuốc chữa sốt rét, làm thuốc phá thai, thuốc nhuận tràng, hoặc thuốc xông để làm dịu cơn hen.

Dị ứng và tác dụng phụ
Quả đu đủ tiết ra dịch mủ khi chưa chín, có thể gây kích ứng và phản ứng dị ứng ở một số người. Nguyên nhân là do enzym papain hoạt động như một chất gây dị ứng ở những người nhạy cảm, thịt được làm mềm với quả đu đủ có thể gây ra phản ứng dị ứng.

Một vài hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Papaya to tenderize meats , IndiaCurry.com
 Carica papaya
 California Rare Fruit Growers: Papaya Fruit Facts
 Papaya and weight loss

P
Quả
Cây thuốc
Thực vật Bahamas
Thực vật Belize
Thực vật Brasil
Thực vật Costa Rica
Thực vật Cuba
Thực vật El Salvador
Thực vật Guatemala
Thực vật Guyana
Thực vật Haiti
Thực vật Honduras
Thực vật Jamaica
Thực vật México
Thực vật Nicaragua
Thực vật Panama
Thực vật Paraguay
Thực vật Philippines
Thực vật Puerto Rico
Thực vật Suriname
Thực vật Trinidad và Tobago
Thực vật Venezuela
Thực vật Bolivia
Thực vật Argentina
Thực vật Colombia
Thực vật Ecuador
Thực vật Peru
Thực vật Tanzania
Thực vật Florida
Thực vật Guadeloupe
Thực vật Martinique
Thực vật Dominica
Nông nghiệp nhiệt đới
Vườn cây Bắc Mỹ
Cây thuốc Bắc Mỹ
Cây thuốc Trung Mỹ
Cây trồng bắt nguồn từ México
Cây trồng bắt nguồn từ châu Mỹ
Thực vật được mô tả năm 1753
Họ Đu đủ
Trái cây nhiệt đới
Đu đủ
Thực vật Trung Mỹ
Thực vật vườn Trung Mỹ
Thực vật vườn Nam Mỹ
Cây trang trí
Cây Trung Mỹ
Cây Nam Mỹ


title: Luxeon

text:
Luxeon là công nghệ đèn LED siêu sáng do Lumiled sản xuất, với mẫu đầu tiên xuất ra tối đa 120 lumen cho mỗi bóng. Thừa hưởng những ưu điểm của công nghệ LED như tiết kiệm điện, thời gian dùng tới hơn 100.000 giờ và khả năng phát ra ánh sáng trắng, ấm, ổn định hơn so với các loại đèn dây tóc và đèn huỳnh quang thông thường cho phép Luxeon khả năng cạnh tranh và thay thế các công nghệ chiếu sáng cũ trong tương lai gần, nhanh nhất là 2007.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Bảo tàng LED – Thông tin tham khảo về LED đủ loại từ cũ đến mới
Luxeon Star

Công nghệ hiển thị
Linh kiện bán dẫn
Đèn
Phát minh của Hoa Kỳ

ar:مصباح ثنائي باعث للضوء
eo:Lum-Eliganta Diodo
eu:LED diodo
hu:Fénykibocsátó dióda
ml:എല്.ഇ.ഡി.
pt:LED


title: Sivas (tỉnh)

text:
Tỉnh Sivas là một tỉnh nằm ở phía đông của vùng Trung Anatolia của Thổ Nhĩ Kỳ; đây là tỉnh lớn thứ nhì Thổ Nhĩ Kỳ. Các tỉnh giáp ranh là Yozgat về phía tây, Kayseri về phía tây nam, Kahramanmaraş về phía nam, Malatya về phía đông nam, Erzincan về phía đông, Giresun về phía đông bắc, và Ordu về phía bắc. Tỉnh lỵ là Sivas.
Tỉnh này nổi tiếng với các suối nước nóng.

Huyện
Tỉnh Sivas được chia thành 17 huyện (thủ phủ huyện in đậm:

Lịch sử
Con đường tơ lụa và con đường hoàng gia Ba Tư chạy qua Sivas.
Theo các tư liệu lịch sử, khu vực tỉnh Sivas có người định cư vào thời kỳ văn minh Hittite đầu năm 2000 trước Công nguyên và đã trở thành một khu định cư quan trọng. Khu vực này đã thuộc trị vì của các nền văn minh Phrygia, Lydia, Assyria, La Mã, Đông La Mã, người Turk Seljuk, Danişment, Ilhanlı, Eretna và Ottoman.
Sự thành lập của nước cộng hoà Thổ Nhĩ Kỳ hiện nay đã được hội nghị Sivas họp ngày 4/9/1919 dưới sự chủ toạ của Mustafa Kemal Atatürk.

Liên kết ngoài
 Sivas News - Sivas News
 Sivas Gazete - Online news about Sivas
 Sivaslılar Vakfı - Everything about Sivas and Sivas Culture
 Bizim Sivas - Sivas' Biggest Local Newspaper
 The Football Team of Sivas City - Sivasspor - supporters meet here
 Sivas Kültürü - Cultural Informations about Sivas city
 Introduction Video Sivas  source maxivideo.net

Tỉnh của Thổ Nhĩ Kỳ


title: Tử Vi viên

text:
Tử Vi viên (紫微垣) là một trong tam viên, nhóm sao trong thiên văn cổ Trung Quốc, phân bố xung quanh cực bắc và nhóm sao Bắc đẩu. Chúng được nhìn thấy quanh năm từ các vĩ độ trung bình của bán cầu Bắc.

Trên hình bản đồ sao, Tử Vi tả viên (phía trên bên phải) và Tử Vi hữu viên (phía dưới bên trái) gần như đối xứng với nhau qua cực bắc.

"Tinh quan" Bắc Cực không chứa sao Bắc Cực, mà sao Bắc Cực nằm trong "tinh quan" Câu Trần.

Tử Vi Viên được xem như là nơi ở của Thần mặt trời. Do đó các Vua khi xây cất cung điện đã gọi nơi ở của mình và gia quyến là Tử cấm thành. Chữ "Tử" ở đây chỉ màu tía và "cấm thành" là nơi cấm thường dân không được vào.

Mảng sao
Tử Vi viên có 39 mảng sao.

Sao bổ sung

Xem thêm
 Nhị thập bát tú

Tham khảo

Chòm sao Trung Quốc cổ đại
Tử vi Đông phương


title: Apteropeda globosa

text:
Apteropeda globosa là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Illiger miêu tả khoa học năm 1794.

Chú thích

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1794
Apteropeda
Bọ cánh cứng châu Âu


title: 8832 Altenrath

text:
8832 Altenrath là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 2 tháng 3 năm 1989 bởi Eric W. Elst ở Đài thiên văn Nam Âu.

The asteroid is named in memory thuộc Henricus Altenrath (1832–1892), initiator và first director of the "Nijverheidsschool" a well-known Antwerp school for teaching of technical professions. Under his direction, the school began teaching ở Tiếng Hà Lan, which was not common ở that time. His name is still honored by the Association "Henric Altenrath". The discoverer has taught for many năm ở this school.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Eric Walter Elst
Thiên thể phát hiện năm 1989


title: Dacia

text:
Trong địa lý cổ xưa, đặc biệt là trong các nguồn ghi chép của người La Mã, Dacia là đất sinh sống của người Dacia hoặc Getae như họ được biết đến bởi người Hy Lạp - là một nhánh của người Thracia ở phía bắc của dãy Haemus. Dacia được bao bọc bởi sông Danubius, theo nguồn Hy Lạp gọi là Istros, ở mức độ lớn nhất của nó, bởi Mons Haemus ở phía nam Moesia (Dobrogea), một khu vực phía nam của sông Danube, đã là một khu vực cốt lõi mà các Getae sống và tương tác với người Hy Lạp cổ đại ở Pontus Euxinus và sông Danastris, nguồn Hy Lạp gọi là sông Tyras về phía đông (nhưng một số khu định cư Dacia được ghi lại trong một phần của khu vực giữa Dniester và sông Hypanis (Bug), và Tisia (Tisza) về phía tây (nhưng lần bao gồm các khu vực giữa Tisza và trung bình Danube). Dãy núi Karpat nằm ở giữa của Dacia do đó nằm ở vùng Romania và Moldova ngày nay, một phần của Bulgaria, Serbia, Hungary, và Ukraina.
Người Dacia (hoặc Getae) là bộ lạc Bắc Thracia. Người Dacia đã chung sống trong hòa bình và có cả đụng độ quân sự với các bộ tộc láng giềng, chẳng hạn như người Celt, người German, người Sarmatia, và người Scythia, nhưng họ cũng bị ảnh hưởng bởi những người Hy Lạp và La Mã cổ đại. Người La Mã cổ đại cuối cùng chinh phục và đồng hóa ngôn ngữ và văn hóa của người Dacia. Vương quốc Dacia có kích thước thay đổi đã tồn tại giữa 82 Trước Công Nguyên cho đến khi bị La Mã chinh phục vào năm 106. Kinh đô của Dacia, Sarmizegetusa, nằm ở Romania hiện đại, đã bị phá hủy bởi những người La Mã, nhưng tên của nó đã được bổ sung của thành phố mới (Ulpia Traiana Sarmizegetusa) được xây dựng sau này phục vụ như là thủ phủ của tỉnh Dacia thuộc La Mã.

Tham khảo

Cựu đế quốc
Muntenia
Lịch sử cổ đại România
Cựu quốc gia Balkan
Năm 82 TCN

Thế kỷ 1 TCN
Thế kỷ 1
Cựu quốc gia quân chủ châu Âu


title: Nauclea diderrichii

text:
Nauclea diderrichii là một loài thực vật thuộc họ Rubiaceae. Loài này có ở Angola, Cameroon, Cộng hòa Trung Phi, Cộng hòa Congo, Cộng hòa Dân chủ Congo, Bờ Biển Ngà, Gabon, Ghana, Liberia, Mozambique, Nigeria, Sierra Leone, và Uganda. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

Chi Gáo
Thực vật dễ tổn thương


title: 11710 Nataliehale

text:
11710 Nataliehale (1998 HS34) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 20 tháng 4 năm 1998 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 11710 Nataliehale

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Kiểm tra Lucas–Lehmer

text:
Bài này nói về kiểm tra Lucas–Lehmer tính nguyên tố cho trường hợp tổng quát. Còn có Kiểm tra Lucas-Lehmer cho số Mersenne.
Trong số học cho máy tính (hay số học thuật toán), kiểm tra Lucas–Lehmer là phép kiểm tra tính nguyên tố đối với số tự nhiên n; nó đòi hỏi rằng có một thừa số nguyên tố của n − 1 là đã biết.

Nếu tồn tại số a nhỏ hơn n và lớn hơn 1 là số thoả mãn

và

với mọi ước nguyên tố qcủa n − 1, thì n là số nguyên tố. Nếu không tìm thấy số a như vậy thì n là hợp số.

Chẳng hạn, với n = 71, n − 1 = 70 = (2)*(5)*(7).
Lấy a = 11 trước hết:

Điều này cho thấy bậc của 11 mod 71 là 70 vì ước của 70 chỉ có thể như trên. Nhưng kiểm tra với các ước của 70 ta có:

Do đó bậc của 11 mod 71 là 70, và như vậy 71 là số nguyên tố.

Xem thêm
Kiểm tra tính nguyên tố

Tham khảo

Lucas-Lehmer


title: Gymnopilus weberi

text:
Gymnopilus weberi là một loài nấm thuộc họ Cortinariaceae.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Gymnopilus weberi at Index Fungorum

weberi


title: Stäbelow

text:
Stäbelow là một đô thị thuộc huyện Rostock (trước thuộc huyện huyện Bad Doberan), bang Mecklenburg-Vorpommern, Đức. Đô thị này có diện tích 14,98 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 1372 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Rostock


title: Calliprason elegans

text:
Calliprason elegans là một loài xén tóc loài thuộc chi Calliprason.

Loài địa phương ở gần Tairua, New Zealand CL.

Chú thích

Tham khảo

E
Động vật được mô tả năm 2001
E


title: Allotinus major

text:
The Major Darkie Allotinus major (Felder & Felder, 1865) là một loài bướm cỡ nhỏ có ở Sulawesi, that belongs tới Lycaenids hoặc Blues family.

Range
Sulawesi, Kep. Sangihe, Kep. Banggai (Peleng) and Kep. Sula (Mangole).

Phân loại
Along with Allotinus maximus this species forms the major-group of Allotinus, which is restricted to the Sulawesi Region.

Hình ảnh

Cited chú thích

Allotinus
Bướm Indonesia


title: Retimohnia glypta

text:
Retimohnia glypta là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Buccinidae.

Miêu tả
Loài này có vỏ dài 27 mm

Phân bố
Loài này phân bố ở vùng biển Châu Âu (Iceland, Greenland, Faroes) and tây bắc Đại Tây Dương (New Jersey)

Chú thích

Tham khảo
 Gofas, S.; Le Renard, J.; Bouchet, P. (2001). Mollusca, in: Costello, M.J. et al. (Ed.) (2001). European register of marine species: a check-list of the marine species in châu Âu and a bibliography of guides to their identification. Collection Patrimoines Naturels, 50: pp. 180–213
 Bouchet P. & Warén A. (1985). Revision of the Northeast Atlantic bathyal and abyssal Neogastropoda excluding Turridae (Mollusca, Gastropoda). Bollettino Malacologico Suppl. 1: 121-296

Liên kết ngoài

Retimohnia


title: Cardiophorus getschmanni

text:
Cardiophorus getschmanni là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1880.

Chú thích

Tham khảo

Cardiophorus


title: Xuân Đài (định hướng)

text:
Xuân Đài có thể là một trong số các địa danh Việt Nam sau đây:

 Phường Xuân Đài, thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên.
 Xã Xuân Đài, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định.
 Xã Xuân Đài, huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ.
 Vịnh Xuân Đài


title: Skidmore, Owings & Merrill

text:
Skidmore, Owings & Merrill (viết tắt là SOM) là một hãng kiến trúc và xây dựng lớn của Mỹ. Được Louis Skidmore và Nathaniel Owings thành lập năm 1936 tại thành phố Chicago, sau đó John Merrill gia nhập vào năm 1936.

SOM là một trong những công ty kiến trúc lớn nhất thế giới. Chuyên môn chính của họ là trong các tòa nhà thương mại cao cấp, do SOM đã dẫn đầu việc sử dụng rộng rãi của phong cách quốc tế hiện đại hay nhà chọc trời "hộp kính". Họ đã thiết kế một số các tòa nhà cao nhất thế giới, bao gồm cả Trung tâm John Hancock (1969, tòa nhà cao thứ nhì thế giới khi được xây dựng), tháp Willis (năm 1973, cao nhất thế giới trong hơn hai mươi năm), và Burj Khalifa (2010, tòa nhà cao nhất hiện nay trên thế giới). Lĩnh vực hoạt động của hãng gồm: Kiến trúc, Dịch vụ xây dựng/kỹ thuật MEP, đồ họa, thiết kế nội thất, kỹ thuật kiến trúc, xây dựng dân dụng, thiết kế bền vững và quy hoạch & thiết kế đô thị
Hãng đã thực hiện hơn 10.000 dự án thiết kế lớn nhỏ trên toàn thế giới, trong đó có Việt Nam.
Một số kiến trúc sư nổi tiếng của hãng này gồm có: Edward Charles Bassett, Natalie de Blois, Gordon Bunshaft,  David Childs, Myron Goldsmith, Bruce Graham, Gertrude Kerbis, Fazlur Rahman Khan. Lucien Lagrange, Walter Netsch, Larry Oltmanns, Brigitte Peterhans,  Adrian Smith, và Marilyn Jordan Taylor

Các công trình nổi tiếng
 Các công trình và quy hoạch thị trấn Oak Ridge, Tennessee, 1942
 Lever House, Thành phố New York, 1952
 Một loạt các công trình của Học viện Kỹ thuật Illinois, Chicago, 1950-1970
 Học viện Không quân Mỹ, Colorado Springs, Colorado, 1958
 Thư viện Tài liệu và Bản thảo quý hiếm Beinecke, Đại học Yale, New Haven, Connecticut, 1963
 "Circle Campus" của trường Đại học Illinois tại Chicago, 1965
 Thư viện Louis Jefferson Long ở Wells College, 1968
 Bank of America Center, San Francisco, California, 1969
 Trung tâm John Hancock, Chicago, Illinois, 1969
 Trụ sở Weyerhaeuser, Tacoma, Washington, 1971
 Sân bay Haj, Jeddah, Ả Rập Xê Út, 1972
 Willis Tower, Chicago, Illinois, 1973
 Trung tâm Carlton, Johannesburg, Cộng hòa Nam Phi, 1973
 Trụ sở ngân hàng US, Milwaukee, Wisconsin, 1973
 First Wisconsin Plaza, Madison, Wisconsin, 1974
 Enerplex, North Building, Princeton, New Jersey, 1982
 Vòm Hubert H. Humphrey, Minneapolis, 1982
 Trung tâm Wachovia Financial, Miami, Florida, 1984
 Tháp Kim Mậu, Thượng Hải, 1998
 Đại sứ quán Mỹ tại Ottawa, Canada, 1999
 7 South Dearborn đồ án không xây dựng, Chicago, 2000

Công trình trong quá trình xây dựng
 Freedom Tower, New York
 Số 7 World Trade Center, New York
 Burj Dubai, Dubai
 Khách sạn và tháp quốc tế Trump, Chicago
 Nhà ga số 3, sân bay quốc tế Ninoy Aquino, Manila, Philippines

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Tranh chính của SOM
 Review of the 1954 Manufacturer's Hanover Trust Branch Bank in NYC

Công ty kiến trúc Hoa Kỳ
Kiến trúc Hiện đại


title: Idiocera involuta

text:
Idiocera involuta là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Idiocera
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Gossweilerodendron joveri

text:
Gossweilerodendron joveri là một loài rau đậu thuộc họ họ Fabaceae. Nó là loài bản địa của Angola, Cameroon, và Gabon, nơi môi trường sinh sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Nó bị đe dọa do mất môi trường sống.

Tham khảo

Gossweilerodendron
Thực vật Angola
Thực vật Cameroon
Thực vật Gabon
Thực vật dễ tổn thương


title: La Mata de Ledesma

text:
La Mata de Ledesma là một đô thị ở tỉnhSalamanca, phía tây Tây Ban Nha, cộng đồng tự trị Castile-Leon. Đô thị này có cự ly 30 kilômét so với thành phố tỉnh lỵ Salamanca và có dân số 144 người.

Địa lý
Đô thị này có diện tích 38.55 km².

Đô thị này nằm ở khu vực có độ cao 814 metres trên mực nước biển.

Mã số bưu chính là 37130.

Tham khảo

Đô thị ở Salamanca


title: 43 Ariadne

text:
Ariadne  (định danh hành tinh vi hình: 43 Ariadne) là một tiểu hành tinh khá lớn và sáng ở vành đai chính. Nó là tiểu hành tinh lớn thứ nhì của nhóm tiểu hành tinh Flora. Tiểu hành tinh này do Norman R. Pogson phát hiện ngày 15 tháng 4 năm 1857 và được đặt theo tên nữ anh hùng Ariadne trong thần thoại Hy Lạp.

Các đặc điểm
Ariadne rất thuôn dài (hầu như chiều dài gấp 2 lần chiều hẹp nhất của nó) và có thể thuộc dạng thùy kép hoặc ít nhất nó cũng rất gầy. Nó quay ngược, mặc dù các cực của nó hầu như song song với đường hoàng đạo hướng về hệ tọa độ hoàng đạo (β, λ) = (-15°, 253°) với 10° không chắc chắn. Tình trạng này cho một độ nghiêng trục quay khoảng 105°.

Nghiên cứu
43 Ariadne đang trong một nghiên cứu về tiểu hành tinh sử dụng Hubble FGS. Các tiểu hành tinh được nghiên cứu bao gồm 63 Ausonia, 15 Eunomia, 43 Ariadne, 44 Nysa, và 624 Hektor.

Thông tin bên lề
 Vì nguyên nhân không biết rõ, mà "tiểu hành tinh 43 Ariadne" được đưa vào một danh sách tên các người ủng hộ tàu vũ trụ Stardust của NASA được chứa trong một vi mạch (microchip) trong tàu vũ trụ.
Kích thước biểu kiến tối đa của nó tương đương với kích thước biểu kiến tối đa của Sao Diêm Vương.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Mô hình hình dạng suy ra từ đường cong ánh sáng
 Mô hình hai thùy từ đường cong ánh sáng Hubble
 Giả lập quỹ đạo từ JPL (Java) / Ephemeris

Ariadne
18570415
Tiểu hành tinh được đánh số
Ariadne
Tiểu hành tinh Flora
Tiểu hành tinh kiểu S (Tholen)
Tiểu hành tinh kiểu Sk (SMASS)
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: 375

text:
Năm 375 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 375


title: Crac'h

text:
Crac'h (Krac'h trong tiếng Bretagne) là một xã ở tỉnh Morbihan trong vùng Bretagne tây bắc Pháp. Xã này có diện tích 30,54 km², dân số năm 1999 là 3030 người. Khu vực này có độ cao từ 0-44 mét trên mực nước biển.

Cư dân của Crac'h danh xưng trong tiếng Pháp là Crachois.

Tham khảo

 Các thị trưởng của Hiệp hội Morbihan
 Hồ sơ của thị trấn trên trang mạng INSEE

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức
French Ministry of Culture list for Crac'h
Bản đồ của Crac'h trên Michelin

Xã của Morbihan


title: Anabolia schmidi

text:
Anabolia schmidi là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Anabolia


title: Marquion

text:
Marquion là một xã ở tỉnh Pas-de-Calais ở vùng Hauts-de-France, Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Tham khảo
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 The orchestra of the commune - Harmonie de Marquion
 Marquion on the Quid website

Xã của Pas-de-Calais


title: Nguyễn Văn Siêu

text:
Nguyễn Văn Siêu (chữ Hán: 阮文超, 1799 - 1872), ban đầu tên là Định, sau đổi là Siêu, còn gọi là Án Sát Siêu, tự: Tốn Ban, hiệu: Phương Đình, là nhà thơ, nhà nghiên cứu văn hóa Việt Nam ở thế kỷ 19 <ref>Theo GS. Nguyễn Lộc, Từ điển văn học' (bộ mới), tr. 1221.</ref>. Ông thường được gọi là Nguyễn Siêu, trùng tên với một sứ tướng thời loạn 12 sứ quân.

 Thân thế và sự nghiệp

Ông sinh năm Kỷ Mùi (1799) ở làng Kim Lũ, huyện Thanh Trì (nay thuộc phường Đại Kim quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội).

Nổi tiếng thông minh từ nhỏ, lớn lên, ông theo học với Tiến sĩ Phạm Quý Thích, và kết bạn văn chương với Cao Bá Quát, mặc dù nhà thơ này kém ông 10 tuổi. Năm 26 tuổi, ông thi Hương đỗ Á nguyên (cử nhân thứ hai), nhưng hơn 10 năm sau mới đỗ Phó bảng khoa Mậu Tuất (1838) dưới triều vua Minh Mạng.

Giải thích cho sự chậm trễ này, sách Đại Nam chính biên liệt truyện (gọi tắt là "Chính biên"), cho biết vì ông "đọc sách cốt để rèn về cổ văn, không chuyên về học khoa cử, (nên) tới lúc đỗ Hương tiến (cử nhân), thường cáo từ không đi tuyển cử (nữa), chỉ ở nhà tranh dưỡng chí , tới 10 năm có lẻ, sau mới đỗ Tiến sĩ Ất khoa (tức Phó bảng)". Cùng đỗ khoa này với ông có Phạm Văn Nghị, Nguyễn Cửu Trường, Doãn Khuê, Đinh Nhật Thận...

Ngay năm đó (1838), ông được bổ làm Hàn lâm viện Kiểm thảo. Năm 1839, ông làm Chủ sự ở bộ Lễ. Năm 1840, thăng ông làm Viên ngoại lang. Cuối năm này vua Minh Mệnh mất, Thiệu Trị lên thay. Biết tài Nguyễn Văn Siêu, nên vừa lên ngôi, vua Thiệu Trị chuyển ông làm Thừa chỉ trong Nội các. Ít lâu sau, cho ông kiêm giữ cả chức Thị giảng (phụ trách việc giảng sách cho các Hoàng tử, trong số ấy có Nguyễn Phúc Hồng Bảo, Nguyễn Phúc Hồng Nhậm)...

Tháng 8 (âm lịch) năm 1841, ông được cử làm Phân khảo tại trường Hương Thừa Thiên. Sau khi việc chữa bài của Cao Bá Quát bị phát giác, Nguyễn Văn Siêu phải tội trượng, đồ. Sau vua xét lại, ông chỉ bị cách chức .

Năm 1847, Nguyễn Phúc Hồng Nhậm lên ngôi (tức vua Tự Đức). Hai năm sau (1849), Nguyễn Văn Siêu được cử làm Phó sứ trong đoàn đi sứ sang Yên Kinh (tức Bắc Kinh, Trung Quốc ngày nay). Khi đi vua Tự Đức có dặn: "Khanh học vấn uyên bác, chuyến này đi sang sứ, xem xét núi sông, phong tục, ghi chép kỹ, khi về tiến lãm"; nên lúc về (1850), ông dâng lên quyển "Vạn lý tập dịch trình tấu thảo" .

Về nước (1850), ông được thăng làm Học sĩ ở viện Tập hiền. Năm 1851, ông ra làm Án sát Hà Tĩnh, rồi Án sát Hưng Yên.

Lúc bấy giờ có lời bàn về việc hủy đê, ông điều trần lên cho là bất tiện, có khảo cứ rõ ràng. Sau vì ông mắc bệnh, phải chuyển đổi, rồi cáo bệnh về làng. Ít lâu sau, ông lại được phục chức Hàn lậm viện Thị độc, nhưng viện lẽ đến tuổi xin về hưu hẳn (1854).

Từ đó cho tới khi qua đời (1872, thọ 73 tuổi), non 20 năm Nguyễn Văn Siêu ở Hà Nội, vui với việc dạy học, soạn sách. Điều đáng kể nữa, đó là việc lập nhà thờ họ ở làng Kim Lũ; và việc ông đã đứng ra tu sửa đền Ngọc Sơn, bắc cầu Thê Húc, xây Tháp Bút và Đài Nghiên...ở tại Hồ Gươm (Hà Nội) vào năm 1865.

Tác phẩm

Các tác phẩm của Nguyễn Văn Siêu đều viết bằng chữ Hán, và đã được khắc in.

Về sáng tác, có:

Phương Đình văn loại (Văn Phương Đình phân loại)
Phương Đình thi loại (Thơ Phương Đình phân loại)
Phương Đình thi văn tập (Tập thơ văn Phương Đình)
Phương Đình tùy bút lục (Sao lục tùy bút của Phương Đình)
Phương Đình dư địa chí (Ghi chép địa dư của Phương Đình)

Ngoài ra, ông còn nghiên cứu, chú giải các sách cổ để dạy học, gồm:
Chư kinh khảo ước (Lược khảo các kinh)
Chư sử khảo thích (Khảo và chú các bộ sử)
Tứ thư bị giảng (Giảng giải đầy đủ về tứ thư)...
Ông còn là tác giả của bộ sách sử : Đại Việt địa dư toàn biên, do chính ông và Bùi Quỹ đồng biên soạn

Ghi nhận công lao
Nói về Nguyễn Văn Siêu, sử nhà Nguyễn là Đại Nam chính biên liệt truyện có đoạn viết:Nguyễn Văn Siêu ở Hàn Các đã lâu, nên cáo văn điển sách của triều đình phần nhiều (do) ông soạn thảo cả, về thế văn học (của ông) được vua biết đến. Đương thời đều tôn trọng ông. Tới tuổi già rút lui, (ông) thích bảo ban kẻ hậu học, mà giảng sách biện biệt ngay thẳng chỗ giống chỗ khác lấy nghĩa lý làm chủ...

Về sự nghiệp văn chương, đương thời ông và Cao Bá Quát được coi là hai danh sĩ tiêu biểu lúc bấy giờ (Văn như Siêu, Quát vô tiền Hán). Ngoài các tác phẩm nghiên cứu nghiêm túc, có nhiều phát hiện đáng quý, Nguyễn Văn Siêu còn là một người có tài thơ. Thơ ông đáng chú ý nhất là mảng phản ánh đời sống nghèo đói, cực khổ, loạn lạc của nhân dân thời ấy (như bài: "Tự Bắc Ninh phó Hải Dương vịnh hoài"; "Nhân tự Bắc Ninh lai, ngôn Bắc Ninh sự, cảm tác"); và lòng tự hào của nhà thơ về đất nước, về nhân dân, về dân tộc (như bài "Chương Dương độ"). Bên cạnh đó, ông cũng làm nhiều bài thơ miêu tả cảnh thiên nhiên tình tứ, nhất là cảnh Hà Nội; và làm nhiều bài thơ để trao đổi, gửi tặng cho bạn bè, trong đó có Cao Bá Quát...

Tóm lại, Nguyễn Văn Siêu là một trí thức trong sạch, đạo đức cao đẹp, học thức uyên bác, một nhà giáo gương mẫu, một nhà nghiên cứu nghiêm túc, một nghệ sĩ có tâm hồn nhạy cảm, đáng trọng. Ông xứng đáng có một chỗ đứng nhất định trong nền văn học và văn hóa Việt Nam thế kỷ 19 .

Ghi nhận công lao, tên Nguyễn Văn Siêu đã được dùng để đặt tên cho đường phố và trường học ở nhiều nơi trong nước Việt Nam.

Xem thêm

Phương Đình dư địa chí

Sách tham khảo
Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam chính biên liệt truyện (truyện "Nguyễn Văn Siêu"). Nhà xuất bản Văn học, 2004.
Nguyễn Lộc, mục từ "Nguyễn Văn Siêu" trong Từ điển văn học (bộ mới). Nhà xuất bản Thế giới, 2004.
Nguyễn Q. Thắng - Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam, mục từ: "Nguyễn Văn Siêu". Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 1992.
Nguyễn Vinh Phúc, bài viết về "Nguyễn Văn Siêu" in trong Danh nhân Hà Nội'' do Vũ Khiêu (Chủ biên). Nhà xuất bản Hà Nội, 2004.

Chú thích

Người Hà Nội
Quan lại nhà Nguyễn
Nhà giáo Việt Nam
Nhà thơ Việt Nam
Nhà nghiên cứu văn hóa Việt Nam
Phó bảng
Người họ Nguyễn tại Việt Nam
Nhà thơ Việt Nam thời Nguyễn


title: Desmopachria liosomata

text:
Desmopachria liosomata là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Young miêu tả khoa học năm 1986.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Desmopachria


title: Atysa collaris

text:
Atysa collaris là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gressitt & Kimoto miêu tả khoa học năm 1966.

Chú thích

Tham khảo

Atysa


title: Tegucigalpa

text:
Tegucigalpa (còn gọi tắt là Tegus) là thủ đô cùng là thành phố lớn nhất nước Honduras với dân số vùng đô thị hơn một triệu. Tegucigalpa cũng là thủ phủ tỉnh Francisco Mozarán.

Lịch sử
Nguyên tên thành phố là "Real Villa de San Miguel de Tegucigalpa de Heredia" do di dân Tây Ban Nha thành lập năm 1578 trên một ngôi làng của thổ dân châu Mỹ. Nguồn sinh lực kinh tế của Tegucigalpa trong thời kỳ thuộc địa là các mỏ vàng và mỏ bạc gần đó.

Năm 1821 sau khi chính thể thuộc địa Tây Ban Nha chấm dứt, Tegucigalpa trở thành thủ đô của Honduras. Tuy nhiên địa vị này cũng đã thay đổi mấy đợt khi chính phủ Honduras dời đô về Comayagua, rồi lại trở lại Tegucigalpa. Mãi đến năm 1880 chính phủ mới định đô ở Tegucigalpa.

Trong suốt một thế kỷ, Tegucigalpa là một thành phố nhỏ, kém mở mang nhưng đến thập niên 1970 thì lớp di dân từ thôn quê kéo lên thủ đô lập nghiệp ngày càng đông, tạo cho thành phố một bộ mặt mới. Tegucigalpa trở thành một đô thị tỏa rộng nhưng kế hoạch xây cất phần nhiều vẫn thiếu trật tự.

Địa lý & Khí hậu
Thành phố nằm ở cao độ 990 m, chỗ hợp lưu của hai sông Choluteca và Guacerique. bao quanh thành phố là núi cao với ngọn El Picacho (1240 m) trấn hướng đông bắc là cao nhất. Lui về hướng tây là thị trấn Comayagüela, nay đã sáp nhập vào Tegucigalpa. Các khu gia cư nghèo nàn chật hẹp xây cất bằng vật liệu phế tạp được cất dọc triền núi trong khi những khu El Hatillo, Lomas del Guiiarro, Palmira và Loma Linda giàu sang ở trung tâm thành phố lâu đời hơn được thiết kế có quy củ rộng rãi hơn. Vì địa thế lòng chảo gần như khép kín Tegucigalpa hay bị ô nhiễm không khí, nhất là vào mùa khô. Một vầng mây khói bao trùm thung lũng cho đến khi có mưa mới tan.

Với cao độ đáng kể, Tegucigalpa có khí hậu mát mẻ dễ chịu không quá ẩm thấp mặc dù thành phố nằm trong vùng nhiệt đới. Nhiệt độ trung bình là từ 19-23 °C. Tháng Chạp và Tháng Giêng mát nhất, trong khi Tháng Ba và Tháng Tư (trùng vào mùa Phục sinh) là hai tháng nóng và khô nhất. Mùa mưa từ Tháng Sáu đến Tháng Mười Một có thể có bão thổi vào từ biển Caribe

Kinh tế
Tegucigalpa có một số kỹ nghệ nhẹ, chủ yếu để thỏa mãn nhu cầu tiêu thụ địa phương như các ngành sản xuất vải vóc, quần áo, đường, thuốc lá, gỗ, ván ép, giấy, đồ gốm, xi măng, thủy tinh, kim thuộc, đồ nhựa, vỏ lốp xe, hàng điện tử, và máy móc nông nghiệp.

Kỹ nghệ nặng thì có các mỏ bạc, chì và kẽm ở ngoại vi.

Kể từ thập niên 1990, một số những xưởng miễn thuế (maquiladora) được thiết lập ở Amarateca, phía bắc thành phố.

Văn hóa
Công trình kiến trúc chính trong thành phố gồm Dinh Tổng thống (nay là Bảo tàng Viện Quốc gia), Nhà Quốc hội, Trụ sở BCIE (Banco Centroameriano de Integración Económica, "Ngân hàng Hội nhập Kinh tế Trung Mỹ"), khuôn viên Đại học Quốc gia Honduras, và Thánh đường Đức Bà Đồng trinh Supaya (thế kỷ 18). Trên núi El Picacho có sở thú.

Trong số các bảo tàng viện ở đây phải kể đến Bảo tàng Villaroy, Bảo tàng Nhân chủng (Museo del Hombre), Bảo tàng Lịch sử Quân lực (Museo Histórico Miltitar), Bảo tàng Lịch sử Thiên nhiên (Museo Historia Natural), và Phòng tranh Nghệ thuật Quốc gia (Galeria de Arte Nacional'').

Tham khảo

Đọc thêm

 Miroslava de Nevo, Project Team Leader; Vera Lucía Vicentini, Alejandro Taddia, Carlos Mojica, and Caterina Vecco (INE/TSP); Trinidad Zamora (TSP/CHO); Irma Liliam Castillo, Xiomara Hernández, and Fabio Gordillo (consultants); Miguel Orellana (PDP/CHO); and Juan Carlos Pérez Segnini (LEG/SGO) (2010), Central District Public Transportation Project (Tegucigalpa and Comayagüela), Inter-American Development Bank – Assessment of the Central District's current public transportation situation and proposal for improvement.
 Olivier T. Godichet, José Rafael del Cid, Zoran S. Trputec (1997) Decentralization and Municipal Government in Honduras (in Spanish) Latin American School of Social Sciences (FLACSO) – Analysis of Honduras's municipal governments.
 Shlomo Angel with Katherine Bartley, Mary Derr, Anshuman Malur, James Mejía, Pallavi Nuka, Micah Perlin, Sanjiv Sahai, Michael Torrens, and Manett Vargas (2004) Rapid Urbanization in Tegucigalpa, Honduras Woodrow Wilson School of Public and International Affairs, Princeton University – Assessment of Tegucigalpa's current urban situation and future projections.
 Observatorio de la Violencia (2010) Observatory on Violence in the Central District Instituto Universitario en Democracia, Paz y Seguridad (IUDPAS) – UNAH  Crime Report on the Central District during 2009.

Liên kết ngoài

 Official Portal of the Government of Honduras
 Official Portal of the Government of Tegucigalpa
 Interactive map of Tegucigalpa

Đô thị của Francisco Mozarán
Tegucigalpa
Thủ đô Bắc Mỹ


title: Molophilus marriwirra

text:
Molophilus marriwirra là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Villanueva del Rebollar

text:
Villanueva del Rebollar là một đô thị trong tỉnh Palencia, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 106 người.

Tham khảo

Đô thị ở Palencia


title: Sugimoto Yumi

text:
là một nữ diễn viên, người mẫu kiêm cựu ca sĩ người Nhật Bản. Cô hiện là thành viên trực thuộc công ty Face Planning.

Sự nghiệp
Sugimoto bắt đầu sự nghiệp người mẫu trong trường tiểu học, khi cô được chọn trong một Grand-Prix bán thử giọng cho các cô gái manga tạp chí Ribon.

Trong tháng 7 năm 2007, cô nhận được vai chính đầu tiên của cô trong bộ phim truyền hình của TV Tokyo Boys Esté. Vai diễn mới nhất của cô là Miu Suto/ Go-on Silver trong loạt phim Super Sentai Engine Sentai Go-onger. Cô cũng đóng vai chính trong Mutant Girls Squad dưới sự chỉ đạo từ Tak Sakaguchi, Noburu Iguchi và Yoshihiro Nishimura.

Ngoài hát bài hát miêu tả nhân vật trong Engine Sentai Go-onger, Sugimoto đã bày tỏ sự quan tâm trong sản xuất âm nhạc. Cô phát hành đĩa đơn đầu tay Harukoi, sáng tác bởi Tomosuke Funaki, vào ngày 17 tháng 2 năm 2010.

Đã đóng
Phim truyền hình
 Boys Esté (TV Tokyo, 2007) vai Shizuka Koiwai
 Coin Locker Monogatari (TV Asahi, 1 tháng 3 năm 2008)
 Engine Sentai Go-onger (TV Asahi, 2008) vai Miu Sutō/Go-on Silver
 Tensai Terebi-kun MAX Corner drama: "Miracle Shutter" (NHK Educational, 18 tháng 5 năm 2009) vai Saki
 Kaidoku ~Toshi Densetsu no Angou Mystery~ (Kansai TV / Fuji TV, 30 tháng 6 năm 2009) vai Saya
 Buzzer Beat ~Gakeppuchi no Hero~ (Fuji TV, 2009 - 2010) vai Saori Akita
 Sheiken BABY! -Shakespeare Syndrome- (Fuji TV, 3 tháng 1 năm 2010) vai Yukiko Arai

Phim mobile
 100 Scene no Koi (100 cảnh yêu) [100シーンの恋] (2007)

Phim chiếu mạng
 Spring and Fall Frog Prince [春と秋のカエルの王子] (tháng 6, 2008)

Phim điện ảnh
 Engine Sentai Go-onger: Boom Boom! Bang Bang! GekijōBang!! (Toei, 9 tháng 8 năm 2008)
 Engine Sentai Go-onger vs. Gekiranger (Toei, 24 tháng 1 năm 2009) vai Miu Sutō/Go-on Silver
 Samurai Sentai Shinkenger vs. Go-onger Ginmaku Bang!! (Toei, 30 tháng 1, 2010) vai Miu Sutō/Go-on Silver
 Mutant Girls Squad (Nikkatsu, Tháng 5, 2010) vai Rin
Anime
 Kūchū Buranko (Fuji Television, 2009) as the nurse Mayumi
Stage
 Nakano Blondys Musical (12-20 tháng 3, 2008, Space Zero)
 Knockout Brother-X- (23-27 tháng 12, 2009, Space Zero) vai Kohaku Tomigusuku

DVD
 Yumi Sugimoto -Flowering- (tháng 5, 2006)
 Yumi Sugimoto -Morning Star- (tháng 2, 2007)
 Yumi Sugimoto -Journey Hitori Sugimoto Yumi 19-year-old-'' (tháng 10, 2008)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang chủ
Blog cá nhân
Gallery và Video liên quan đến Sugimoto Yumi

Nữ người mẫu Nhật Bản
Người mẫu áo tắm Nhật Bản
Tokusatsu
Nhân vật còn sống
Sinh năm 1989
Nữ diễn viên Nhật Bản


title: Castel del Monte

text:
Castel del Monte () là một lâu đài ở vùng Apulia, miền đông nam Ý. Lâu đài này đã được UNESCO công nhận là di sản thế giới từ năm 1996, trong khóa họp thứ 20, với nhận xét là "một tuyệt tác độc đáo của kiến trúc quân sự thời trung cổ". Hình Castel del Monte được thể hiện trên mặt trái của đồng tiền kim loại 1 cent euro phát hành ở Ý.

Lịch sử
Lâu đài này do hoàng đế Frederick II của Đế quốc La Mã thần thánh cho xây dựng khoảng giữa các năm 1240 và 1250, trên 1 ngọn đồi nhỏ ở độ cao 540 m,, gần tu viện Santa Maria del Monte, trực thuộc thị xã Andria. Ban đầu lâu đài được hoàng đế Frederik II chủ yếu dùng làm nhà nghỉ ở nơi săn bắn cho tới năm 1250. Sau đó lâu đài trở thành nhà tù, rồi được dùng làm nơi trú ẩn trong thời kỳ dịch bệnh, rồi cuối cùng bị bỏ hoang, rơi vào tình trạng ọp ẹp. Ban đầu lâu đài có các cột và tường bằng đá hoa, nhưng trong các thế kỷ sau này, các đồ nội thất và các đồ bằng cẩm thạch bên trong lâu đài đã bị cuớp sạch.

Lâu đài này không có hào bao quanh, cũng không có cầu cất, do đó trên thực tế, nó chưa hề là một lâu pháo đài.

Mô tả
Lâu đài có dạng hình 8 cạnh, mỗi góc có 1 pháo đài cũng hình 8 cạnh. Mỗi tầng có 8 phòng và ở giữa là một sân cũng hình 8 cạnh. Hình dạng 8 cạnh được cho là biểu tượng trung gian giữa 1 hình vuông (tượng trưng cho đất) và 1 hình tròn (tượng trưng cho bầu trời). Có thể Frederick II đã lấy mẫu dạng này từ Dome of the Rock (đền thờ Hồi giáo lớn) ở Jerusalem - mà ông ta đã thấy khi tham gia cuộc Thập tự chinh - hoặc theo mẫu nguyện đường cung đình ở nhà thờ chính tòa Aachen.

Bức tường chính cao 25 m, 8 pháo đài ở 8 góc cao 26 m. Các cạnh của lâu đài bát giác. mỗi cạnh dài 16,5 m và các cạnh của các pháo đài hình 8 cạnh mỗi cạnh dài 3,1 m. Lâu đài có đường kính dài 56 m. Lối vào chính ở hướng đông.

Thời nay

Sau khi bị bỏ hoang trong thời gian quá lâu, năm 1876 lâu đài được chính phủ Ý mua với số tiền 25.000 lire, và bắt đầu được tu bổ trong năm 1928.

Cốt truyện chủ yếu trong tiểu thuyết The Name of the Rose của Umberto Eco xảy ra trong 1 lâu pháo đài cũ tên 'Aedificium', chắc chắn là được gợi ý từ Castel del Monte.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Paradoxplace Castel del Monte Photo Gallery
 Tourist Information in English about Castel del Monte
 Photogallery of Castel del Monte

Di sản thế giới tại Ý


title: Rhathymus ater

text:
Rhathymus ater là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1854.

Chú thích

Tham khảo

Rhathymus
Động vật được mô tả năm 1854


title: Eupetersia scotti

text:
Eupetersia scotti là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1912.

Chú thích

Tham khảo

Eupetersia
Động vật được mô tả năm 1912


title: Trần Ngọc Sương

text:
Trần Ngọc Sương (sinh 1949) là doanh nhân. Ai đó phong tăng Sương danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới và ai đó bình chọn Sương là Người phụ nữ ấn tượng khu vực châu Á - Thái Bình Dương năm 2002. Cha của Sương là Trần Ngọc Hoằng, người ai đó xem là có công tổ chức khai hoang gần 7.000 ha đất ở vùng Hậu Giang. 2 cha con lần lượt giữ chức giám đốc Nông trường Sông Hậu, đã góp công trong việc đưa Nông trường Sông Hậu trở thành "một trong những đơn vị kinh tế Nhà nước nổi bật ở thời kỳ đổi mới".

Thân thế
Sương sinh ngày 17 tháng 8 năm 1949 tại Bạc Liêu. Cha của Sương là Trần Ngọc Hoằng, còn gọi là Năm Hoằng, là nông dân thoát ly gia đình làm sĩ quan Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam. Sương là con thứ 2 trong gia đình, nên theo thông lệ vùng Nam Bộ, Sương còn có tên thân mật là Ba Sương.

Sương đi học tại Bạc Liêu, trong khi cha Sương thoát ly hoạt động cho Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam. Năm 1965, Sương đoạt giải nhất cuộc thi nữ công gia chánh tỉnh Bạc Liêu, khi 16 tuổi. Do thành tích này, ai đó nhận Sương vào học tại Trường Cao đẳng nữ công gia chánh Bạc Liêu. Sau khi ra trường, Sương làm nghề giáo viên ở những nơi của vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Góp sức với Nông trường Sông Hậu
Sau khi chiến tranh kết thúc, cha Sương giải ngũ với cấp bậc Thiếu tá, trở về công tác tại địa phương với chức vụ Phó giám đốc Ty Nông nghiệp Hậu Giang. Do ảnh hưởng của cha, Sương bỏ nghề giáo viên để theo nghề nông, theo học khóa I Khoa Nông nghiệp Đại học Cần Thơ. Tháng 4 năm 1979, ai đó cử cha Sương làm Giám đốc Nông trường Sông Hậu, cùng với 16 cán bộ, với nhiệm vụ khai hoang vùng đất "rộng lớn còn hoang hóa" ở vùng Hậu Giang.

Sau khi ra trường năm 1981, Sương về công tác tại Nông trường Sông Hậu trước khi ai đó cử đi làm nghiên cứu sinh về quản lý kinh tế trên đại học ở Liên Xô. Sau khi tốt nghiệp và về nước, Sương về công tác tại Nông trường Sông Hậu và trở thành phụ tá cho cha mình.

Ngày 31 tháng 10 năm 1992, Nông trường Sông Hậu chuyển đổi trở thành doanh nghiệp Nhà nước và bắt đầu thu hút những nông dân vào làm ăn và có những lần được đón tiếp các đoàn lãnh đạo đến thăm trong đó có Tổng bí thư Đỗ Mười. Năm 1995, ai đó trao tặng Sương Huân chương Lao động hạng Nhì. 4 năm sau, ai đó trao tặng Sương Huân chương Lao động hạng Nhất.

Năm 2000, cha Sương qua đời. Để kỷ niệm công lao của cha Sương, ngôi trường Trung học dành cho con em nhân viên nông trường đặt tên cha Sương. Ai đó bổ nhiệm Sương kế vị cha mình trong chức vụ Giám đốc. Trong năm này, ai đó phong tặng Sương danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới.

Năm 2002 ai đó trao tặng Sương danh hiệu Người Phụ nữ ấn tượng khu vực châu Á Thái Bình Dương. Đây là danh hiệu "cao quý của thế giới" dành cho người phụ nữ Việt Nam với giải thưởng 10.000 USD. Sương đã tặng số tiền này cho Ủy ban bảo vệ bà mẹ và trẻ em Thành phố Cần Thơ.

Năm 2007, Nông trường Sông Hậu là 1 trong những doanh nghiệp "tiêu biểu cả nước" ai đó trao "Giải thương hiệu mạnh Việt Nam". Trong dịp này, ai đó tặng Sương danh hiệu "Người phụ nữ tài năng toàn quốc".

Trong 28 năm gắn bó với Nông trường Sông Hậu, 21 năm liền Sương là Chiến sĩ thi đua các cấp, nhận được những bằng khen ở các cấp Trung ương - địa phương và các tổ chức Đoàn - Đội, 11 Huy chương Vì sự nghiệp của các tổ chức Đoàn Hội các Bộ. Sương là Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong 10 năm liền qua 2 nhiệm kỳ khóa V và khóa VI.

Vụ án Nông trường sông Hậu
Từ năm 2005, Thành ủy Cần Thơ ra chỉ đạo chuyển toàn bộ đất của 2 Nông trường Cờ Đỏ và Sông Hậu sang đất công nghiệp. Chủ trương tước đoạt đất sản xuất và tác động trực tiếp tới đời sống của 3000 nông dân nông trường. Là lãnh đạo của Nông trường Sông Hậu, Sương tỏ ý không tán thành chỉ đạo này. Ngày 5 tháng 8 năm 2008, cựu Thủ tướng Võ Văn Kiệt gửi thư cho Thành ủy Cần Thơ về việc không tán thành chủ trương của Thành ủy. Do áp lực dư luận, Thành ủy Cần Thơ buộc phải ngưng thực hiện chỉ đạo này.

Từ năm 2006, Nông trường Sông Hậu "thường xuyên" bị thanh tra và kết tội quản lý lỏng lẻo gây thất thoát tài chính. Sau đó, Sương và các lãnh đạo Nông trường đã tìm cách khắc phục, Đầu 2008, ai đó "gợi ý" Sương nghỉ hưu với lý do quá tuổi (tuổi nghỉ hưu theo quy định của nữ công chức là 55 tuổi) và nhường vai trò lãnh đạo cho lớp trẻ.

Ngày 9 tháng 9 năm 2008, Sương bị khởi tố về hành vi lập quỹ đen trái phép nhiều tỷ đồng. Ngày 11 tháng 8 năm 2009, Sương bị đưa ra xét xử tại tòa sơ thẩm, TAND huyện Cờ Đỏ đã xử phạt Sương 8 năm tù tội "lập quỹ trái phép", buộc bồi thường thiệt hại cho nông trường hơn 4,3 tỷ đồng, và Sương đã kháng cáo. Đến ngày 19 tháng 11 phiên phúc thẩm diễn ra giữ nguyên bản án từ phiên sơ thẩm. Trong lần xét xử thứ 2, phiên tòa đã thu hút những dư luận nữa, trong đó có cựu Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình. Bên cạnh đó đã xuất hiện đơn của hơn 100 nông trường viên xin ở tù giùm cho Sương. Bản thân Sương luôn kêu oan và cho rằng mình là nạn nhân của vụ việc. Luật sư của Sương cho biết vụ án này là vi phạm nghiêm trọng bộ luật Tố tụng hình sự. Ngày 24 tháng 8 năm 2011, Ban thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã có công văn gửi Viện trưởng Viện Kiểm sát Nhân dân tối cao và Chánh án Tòa án Nhân dân tối cao, nêu quan điểm đề nghị đình chỉ vụ án, đình chỉ điều tra Sương về tội danh "lập quỹ trái phép" ở Nông trường Sông Hậu, đồng thời xử lý các sai sót của Sương trong lĩnh vực tài chính bằng các biện pháp hành chính và dân sự.

Ngày 19 tháng 1 năm 2012, Viện kiểm sát Nhân dân thành phố Cần Thơ đã ra quyết định đình chỉ vụ án Nông trường Sông Hậu và đình chỉ mọi hoạt động tố tụng đối với từng bị can.

Ngày 09 tháng 02 năm 2012 Sương đã được khôi phục sinh hoạt Đảng.

Trở lại thương trường
Ngày 25/7/2013, Sương thành lập công ty TNHH chế biến hàng nông sản mang tên Ba Sương ở TP.HCM. Ngày 13/8, ai đó bầu Sương giữ chức chủ tịch HĐQT kiêm quyền giám đốc Công ty cổ phần chế biến thực phẩm Sông Hậu (cơ sở mà Sương và cha đã lập ra), sau khi chủ tịch HĐQT cũ đã từ chức và giám đốc bị đình chỉ chức vụ, khi công ty gặp "khó khăn".

Đến năm 2019, Sương điều hành Công ty TNHH Ba Sương Thống Nhất ở Gia Kiệm (Đồng Nai), hoạt động trong lĩnh vực thu mua, chế biến trái cây xuất khẩu.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Vĩnh Hòa, "Nhìn lại vụ án Nông trường sông Hậu"
Bài 1: "Người hùng" của nông dân
Bài 2: Con đường trở thành "tội đồ"
Bài 3: Nông trường Sông Hậu sau cơn bão tố

Người Bạc Liêu
Người được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động
Doanh nhân Việt Nam
Nữ doanh nhân Việt Nam
Vụ án kinh tế Việt Nam
Huân chương Lao động


title: Zerynthia rumina

text:
Zerynthia rumina là một loài bướm ngày thuộc họ Papilionidae. It là một widespread species in Tây Ban Nha và frequents most habitats.

Phân bố
Bắc Phi, Bán đảo Iberia peninsular và miền nam Pháp.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 European Butterflies và Moths
 TOL
 Globis Gart

Động vật được mô tả năm 1758
R


title: Acrocercops vanula

text:
Acrocercops vanula là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Ấn Độ (Karnataka).

Ấu trùng ăn Terminalia catappa, Terminalia paniculata và Terminalia tomentosa. Chúng có thể ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Acrocercops