title: Chi Cáng lò

text:
Chi Cáng lò  hay còn gọi chi Bulô, có khi gọi lẫn thành chi Bạch dương, (danh pháp khoa học: Betula) là chi chứa các loài cây thân gỗ trong họ Cáng lò (Betulaceae), có quan hệ họ hàng gần với họ Cử (Fagaceae). Tuy nhiên, theo Sách tra cứu tên cây cỏ Việt Nam của TS Võ Văn Chi thì chi Bạch dương là chi Populus, với 2 loài tồn tại ở Việt Nam là bạch dương Canada (Populus canadensis) và bạch dương (Populus thevestina subsp. bethmontiana). Chúng là các loài cây thân gỗ kích thước từ nhỏ tới trung bình hay các cây bụi, chủ yếu sinh sống trong khu vực có khí hậu ộn đới phương bắc. Các lá đơn có thể khía răng cưa hay có thùy. Quả là loại quả cánh nhỏ, mặc dù các cánh có thể không thấy rõ ở một số loài. Chúng khác với các loài tống quán sủ (chi Alnus cùng họ) ở chỗ các hoa đuôi sóc cái không phải dạng gỗ và bị tan rã ra khi thuần thục, rụng thành từng mảnh để giải phóng hạt, chứ không giống như các hoa đuôi sóc cái dạng gỗ hình nón của tống quán sủ.

Trong chi Cáng lò ở Việt Nam chỉ xuất hiện một loài cáng lò (Betula alnoides), các loài "bạch dương" (gọi nhầm) thuộc chi Cáng lò không phân bổ ở Việt Nam. Danh pháp khoa học Betula có nguồn gốc từ tiếng La tinh. Các loài "bạch dương" bị ấu trùng của nhiều loài côn trùng cánh vẩy (Lepidoptera) phá hại, cụ thể xem Danh sách côn trùng cánh vẩy phá hại bạch dương.

"Bạch dương" được coi là quốc thụ của Nga, nó được sùng bái như là một nữ thần trong tuần lễ xanh vào đầu tháng sáu. Người ta còn gọi nước Nga là xứ sở của "bạch dương" là vì lý do như vậy. Cây này cũng là quốc thụ tại Phần Lan.

Miêu tả
Vỏ thân của các loài trong chi Cáng lò được đánh dấu đặc trưng bằng các vết đen hình hột đậu thuôn dài theo chiều ngang, và thường có thể tách ra thành các tấm mỏng như giấy, đặc biệt là ở bạch dương giấy. Trên thực tế nó khó bị hư hỏng do dầu dạng nhựa chứa trong nó. Màu rõ rệt của nó tạo ra các tên gọi phổ biến đỏ, trắng, đen, và vàng cho các loài khác nhau.

Các chồi hình thành vào đầu mùa hè và phát triển đầy đủ vào giữa hè, tất cả đều ở bên, không có chồi đỉnh; các cành được kéo dài ra bởi chồi bên phía trên. Gỗ của tất cả các loài có thớ mịn với kết cấu như sa tanh và có thể đánh bóng; giá trị nhiên liệu của nó là vừa phải.

Lá ở các loài khác nhau chỉ khác nhau một chút. Tất cả đều mọc so le, khía răng cưa kép, gân lá hình lông chim, có cuống lá và có lá kèm. Dường như chúng mọc thành các cặp, nhưng các cặp này thực ra là sinh ra trên các cành con hai lá tương tự như cựa.

Hoa và quả
Hoa đơn tính cùng gốc, nở cùng hay trước khi ra lá mới và mọc thành cụm gồm 3 hoa trong nách của các vảy bắc của các hoa đuôi sóc mọc rủ hay mọc thẳng. Các hoa đuôi sóc đực mọc rủ, thành cụm hay đơn độc trong các nách của lá cuối cùng của cành mọc ra trong năm đó hay gần cuối của các cành nhỏ ở bên và ngắn của năm đó. Chúng hình thành vào đầu mùa thu và tồn tại trong cả mùa đông. Các vảy bắc của hoa đuôi sóc đực khi thuần thục có dạng hình trứng rộng, thuôn tròn, màu vàng hay da cam phía dưới giữa, màu nâu hạt dẻ sẫm ở đỉnh. Mỗi vảy bắc chứa 2 lá bắc con và 3 hoa vô sinh, mỗi hoa bao gồm một đài hoa không cuống, giống như màng, thường có 2 thùy. Mỗi đài hoa chứa 4 chỉ nhị ngắn với bao phấn dạng một ngăn hay nói chính xác hơn là 2 chỉ nhị với mỗi chỉ nhị phân hai nhánh, mỗi nhánh mang một nửa bao phấn. Các ngăn bao phấn mở theo chiều dọc. Các hoa đuôi sóc cái mọc thẳng hay mọc rủ, đơn độc; ở ngọn của các cành nhỏ tương tự như cựa ở bên và hai lá của năm. Các vảy bắc cái hình trứng thuôn dài, 3 thùy, màu vàng lục nhạt, thường nhuốm màu đỏ, trở thành nâu khi thuần thục. Mỗi vảy bắc này mang 2 hay 3 hoa sinh sản, mỗi hoa bao gồm một bầu nhụy trần. Bầu nhụy bị ép, 2 ngăn, với 2 vòi nhụy mảnh dẻ; noãn đơn độc.

Các hoa đuôi sóc cái đã phát triển đầy đủ gọi là bông cầu và mang các quả hạch nhỏ có cánh, được bao gói trong đường cong bảo vệ của mỗi vảy bắc màu nâu dạng gỗ. Các quả hạch này màu nâu nhạt, được bao quanh ở phần đỉnh là các núm nhụy không rụng. Hạt nằm đầy khoang của quả hạch. Các lá mầm dẹt và nhiều cùi. Tất cả các loài đều dễ dàng trồng từ hạt.

Quả "bạch dương" đã từng được sử dụng như là nguồn lương thực chính của người Inca.

Các loài
Xem thêm: Phân loại chi Bạch dương

Các loài "bạch dương" của Bắc Mỹ bao gồm
 Betula alleghaniensis - Bạch dương vàng (B. lutea)
 Betula cordifolia - Bạch dương núi
 Betula glandulosa - Bạch dương lùn Bắc Mỹ
 Betula lenta - Bạch dương ngọt, bạch dương đen, bạch dương anh đào
 Betula lenta phân loài uber - Bạch dương lá tròn Virginia (đặc hữu, Cressy Creek, quận Smyth, Virginia)
 Betula michauxii - Bạch dương lùn Newfoundland
 Betula nana - Bạch dương lùn hay bạch dương bãi lầy (cũng có ở miền bắc châu Âu và châu Á)
 Betula neoalaskana - Bạch dương Alaska hay bạch dương Yukon
 Betula nigra - Bạch dương đen hay bạch dương sông
 Betula occidentalis - Bạch dương đỏ hay bạch dương nước (B. fontinalis)
 Betula papyrifera - Bạch dương giấy, bạch dương canoe, bạch dương trắng Bắc Mỹ
 Betula populifolia - Bạch dương xám
 Betula pumila - Bạch dương đầm lầy

Các loài "bạch dương" châu Âu và châu Á bao gồm

 Betula albosinensis - Bạch dương đỏ Trung Hoa
 Betula verukoza L. - Bạch dương Ukraine - gỗ Birch https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-642-61535-1_16
 Betula albosinensis thứ septentrionalis - Bạch dương đỏ Hoa Bắc
 Betula alnoides - cáng lò. Đây là loài duy nhất có ở Việt Nam.
 Betula austrosinensis - Bạch dương Hoa Nam
 Betula chinensis - Bạch dương lùn Trung Hoa
 Betula ermanii - Bạch dương Erman
 Betula grossa - Bạch dương anh đào Nhật
 Betula jacquemontii (Betula utilis phân loài jacquemontii) - Bạch dương Himalaya vỏ trắng
 Betula mandschurica - Bạch dương Mãn Châu
 Betula mandschurica thứ japonica - Bạch dương Nhật
 Betula maximowiczii - Bạch dương Maximowic
 Betula medwediewii - Bạch dương Kavkaz
 Betula nana - Bạch dương lùn (cũng có ở Bắc Mỹ)
 Betula pendula - Bạch dương bạc
 Betula platyphylla (Betula pendula thứ platyphylla) - Bạch dương bạc Siberi
 Betula pubescens - Bạch dương lông, bạch dương trắng hay bạch dương trắng châu Âu (cũng có ở Bắc Á)
 Betula pubescens phân loài tortuosa - Bạch dương trắng Bắc cực (đại lục Á-Âu cận Bắc cực, Greenland)
 Betula szechuanica (Betula pendula thứ szechuanica) - Bạch dương Tứ Xuyên
 Betula utilis - Bạch dương Himalaya

Lưu ý: Một số văn bản ở Mỹ nhầm lẫn B. pendula với B. pubescens, nhưng chúng là các loài riêng biệt với số nhiễm sắc thể khác nhau.

Sử dụng

Gỗ "bạch dương" có thớ mịn và nhạt màu, thường với sự óng ánh như sa tanh. Các hình gợn sóng có thể có, làm tăng giá trị của gỗ trong việc dán gỗ và đóng đồ nội thất. "Bạch dương" Masur (hay "bạch dương" Karelia, Betula verrucosa thứ carelica) có độ trang trí cao do có kết cấu gợn sóng kết hợp với các sọc và các đường sẫm màu. Gỗ "bạch dương" thích hợp cho việc sản xuất gỗ dán, và lớp gỗ "bạch dương" nằm trong số các loại gỗ dán ít bị co giãn nhất, mặc dù nó không thích hợp để sử dụng ở bên ngoài nhà.

Do chất lượng phù hợp của các sợi ngắn trong bột gỗ bạch dương, nên loại gỗ cứng này cũng có thể được sử dụng để sản xuất giấy in. Tại Ấn Độ lớp vỏ cây mỏng lột ra vào mùa đông đã từng được dùng như là giấy viết. Nó có tuổi thọ cao. Loại giấy này gọi là bhoorj patra. Bhoorj là tên gọi của bạch dương trong tiếng Phạn còn patra nghĩa là giấy.

Các chất chiết ra từ "bạch dương" được dùng để tăng mùi vị hay làm dầu bôi trên da thuộc, cũng như trong hóa mĩ phẩm, như xà phòng hay dầu gội đầu. Trong quá khứ, dầu thương mại wintergreen (methyl salicylat) được sản xuất từ bạch dương ngọt (Betula lenta). Hắc ín bạch dương hay dầu Nga, chiết từ vỏ "bạch dương", đã được dùng như là dầu bôi trơn hay keo dán cũng như cho các mục đích y tế.

Bạch dương bạc (Betula pendula) là quốc thụ của Phần Lan. Tại đây đôi khi người ta dùng các cành nhỏ còn lá có hương thơm của "bạch dương" bạc để đập nhẹ vào mình trong nhà tắm hơi. Các cành nhỏ được gọi trong ngôn ngữ bản địa là vihta hay vasta. Nó có tác dụng thư giãn đối với các cơ.

Lá "bạch dương" cũng có thể dùng làm trà uống có tính lợi tiểu hay sản xuất thuốc nhuộm và mỹ phẩm.

Trong quá khứ, các cành "bạch dương" nhỏ được buộc lại thành bó, để làm roi quất người, một hình thức trừng phạt thể xác.

Nhiều bộ lạc thổ dân Bắc Mỹ đánh giá cao phần vỏ thân cây "bạch dương", vì trọng lượng riêng nhẹ, độ dẻo cao, cũng như độ dễ dàng tách ra từ các cây đổ, vì thể thông thường người ta dùng nó để làm các xuồng canoe chống thấm nước và nhẹ, lều tipi v.v.

"Bạch dương" cũng được dùng làm củi do nó có năng suất tỏa nhiệt cao trên một đơn vị khối lượng hay một đơn vị thể tích. Vỏ cây cũng được dùng để nhóm lửa, do nó cháy khá tốt, ngay cả khi ẩm do có chứa dầu. Lớp vỏ này cũng có thể tách thành các tấm rất mỏng và chúng thậm chí bắt cháy ngay cả khi chỉ có tia lửa nhỏ.

"Bạch dương" cũng có tầm quan trọng về mặt tinh thần trong một số tôn giáo, cả trong quá khứ lẫn ngày nay.

Gỗ "bạch dương" được dùng làm các bộ phận khuếch đại âm cho đàn ghi ta cũng như vỏ loa. Nó khá tốt về mặt âm thanh cũng như khá bền cơ học.

Gỗ "bạch dương" cũng được dùng làm trống. Nó tạo ra các âm thanh với cả tần số cao và thấp với các tần số thấp khá rền và nó là lý tưởng cho các bản ghi âm trong các phòng thu âm.

Thực phẩm
Tại Belarus, Nga, các quốc gia vùng Baltic, Phần Lan, phần phía bắc Trung Quốc, nhựa "bạch dương" được uống như là một loại đồ uống dễ chịu, và người ta cho rằng nó có tính bổ dưỡng. Nhựa bạch dương lỏng và có màu xanh lục nhạt, với hương vị hơi thơm, và nó được đóng chai ở quy mô thương mại. Nhựa "bạch dương" cũng có thể dùng để sản xuất kvass, một loại đồ uống chứa cồn nhẹ. Nhựa của một số loài "bạch dương" cụ thể cũng có thể dùng để chế biến thành siro bạch dương, dấm, bia bạch dương (một loại đồ uống nhẹ tương tự như bia rễ cây), và một số loại đồ thực phẩm khác. Trái với siro phong, siro "bạch dương" rất khó sản xuất, làm cho nó trở thành đắt đỏ hơn so với các loại siro khác. Nó cũng ít ngọt hơn siro phong và nhựa để sản xuất siro cũng có muộn hơn nhựa phong khoảng 1 tháng. siro "bạch dương" được sản xuất chủ yếu tại Alaska (từ bạch dương Alaska) và Nga (từ vài loài), còn ở các nơi khác thì ít thấy hơn.

Xylitol cũng có thể chiết ra từ "bạch dương", nó là một loại chất làm ngọt nhân tạo, đã thể hiện tính hiệu quả trong việc ngăn ngừa sâu răng.

Theo loạt phim tài liệu Unwrapped của Food Network, "bạch dương" là loại gỗ được ưa thích trong sản xuất tăm xỉa răng.

Y học
Tuy nhiên, "bạch dương" tại các vĩ độ phía bắc bị coi là nguồn phấn hoa gây dị ứng nhiều nhất, với khoảng 15-20% trường hợp sốt cỏ khô là ở những người mẫn cảm với phấn hoa bạch dương.

Nấm chaga là một adaptogen phát triển trên cây "bạch dương" trắng, hút lấy các thành phần của bạch dương và được sử dụng như là phương thuốc chống ung thư.

Vỏ thân "bạch dương" chứa nhiều betulin và axít betulinic, các hóa chất thực vật có tiềm năng như là các loại dược phẩm, và các hóa chất khác có nhiều triển vọng như là chất bôi trơn công nghiệp.

Tham khảo và ghi chú

Liên kết ngoài
 Quần thực vật Bắc Mỹ: Betula
 Quần thực vật Trung Hoa: Betula
 The Monday Garden: Bạch dương

Cây trang trí
Cây dùng làm bonsai


title: Đại Thôn

text:
Đại Thôn () là một hương (xã) của huyện Chương Hóa, tỉnh Đài Loan, Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan). Hương nằm ở vị trí trung tâm của huyện và có diện tích 30,7832 km², dân số vào tháng 8 năm 2011 là 36.510 người thuộc 10.344 hộ gia đình, mật độ cư trú đạt 1186 người/km². Giống nho Cư Phong được cho là có nguồn gốc từ Đại Thôn.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang thông tin chính thức

Chương Hóa


title: Giang Tây điền Hồ Quảng

text:
Giang Tây điền Hồ Quảng (江西填湖廣) là đợt di cư của người Giang Tây đến Hồ Quảng （tức hai tỉnh Hồ Nam và Hồ Bắc của Trung Quốc hiện nay） vào đầu đời nhà Minh cuối đời nhà Nguyên.Chữ "điền" trong Giang Tây điền Hồ Quảng ở đây có nghĩa là lấp đầy hay "điền vào chỗ trống".

Truyền thuyết
Truyền thuyết kể rằng sau khi Chu Nguyên Chương lên ngôi hoàng đế, các phài hệ của ông đã đến Nam Kinh chúc mừng ông, vì quá mệt mỏi ông hạ lệnh mọi người phải sắp xếp trật tự tiến kinh. Lúc được bẩm báo có một nhóm người ngựa đến Trường Sa, ông liền hạ lệnh "nghỉ ngơi 3 ngày" ("歇息三天", tiếng Hoa đọc là Xie xi san tian) nhưng lại bị truyền sai thành "Huyết tẩy tam thiên" ("血洗三天", tiếng Hoa đọc là Xue xi san tian, nghĩa là "tắm máu ba ngày"). Sau khi Trường Sa bị cuộc đại đồ sát, dân chúng thưa thớt, sau một thời gian dài có một đôi vợ chồng trẻ từ Giang Tây đến Trường Sa an cư lạc nghiệp, sinh con đẻ cái, phát triển lại nơi đây. Vì thế người Trường Sa mỗi khi gặp người Giang Tây đều xưng hô là "Lão Biểu" (江西老表) để xem người Giang Tây là họ hàng.

Xem thêm
 Hồ Quảng điền Tứ Xuyên

Tham khảo

Nhà Minh
Nhà Thanh
Lịch sử Giang Tây
Lịch sử Hồ Bắc
Lịch sử Hồ Nam


title: Yaya Touré

text:
Gnégnéri Yaya Touré (sinh ngày 13 tháng 5 năm 1983) là một cựu cầu thủ bóng đá người Bờ Biển Ngà chơi ở vị trí tiền vệ hiện đã giải nghệ. Anh là một tiền vệ lùi với tố chất mạnh mẽ, không ngại va chạm. Anh là cầu thủ người Bờ Biển Ngà đầu tiên chơi cho Barcelona. Anh là em trai của Kolo Touré. Yaya cũng có một người em trai tên Ibrahim Touré nhưng đã qua đời. Anh đã có 4 lần đoạt danh hiệu Cầu thủ xuất sắc nhất châu Phi (một kỷ lục và bằng với Samuel Eto'o).

Sự nghiệp câu lạc bộ

Giai đoạn đầu
Yaya Touré gia nhập lò đào tạo trẻ ASEC Mimosas năm 1996. Anh sau đó chuyển tới Bỉ để chơi cho KSK Beveren theo một bản hợp đồng có thời hạn 2 năm rưỡi và sau đó là thêm một năm rưỡi cùng đội bóng Ukraina Metalurh Donetsk.

Olympiakos
Yaya Touré sau đó chuyển tới Olympiakos vào năm 2005. Anh được đặt biệt danh là "Patrick Vieira mới" bởi người anh Kolo Touré. Trước mùa giải 2005-06, anh có tham gia một quãng thời gian tập luyện cùng Arsenal, song không được ban lãnh đạo ký hợp đồng. Anh cũng được Eurosport bầu vào năm 2005 là một trong những tài năng hứa hẹn nhất thế giới, bản danh sách gồm có cả Javier Mascherano và Sergio Agüero.

Barcelona
Yaya Touré gia nhập FC Barcelona với mức giá 9 triệu euro và có trận ra mắt gặp Racing de Santander.

Touré có bàn thắng đầu tiên trong trận gặp Inter Milan ở cúp Joan Gamper. Anh chính thức ghi bàn thắng đầu tiên ở La Liga trong trận gặp Athletic Bilbao vào ngày 2 tháng 9 năm 2007. Bàn thắng đầu tiên của anh ở cúp C1 là trong trận gặp FC Schalke 04 ở tứ kết cúp C1 mùa giải 2007-08.

Đầu mùa giải 2008-09, huấn luyện viên Josep Guardiola muốn dùng Sergio Busquets ở vị trí tiền vệ trung tâm và bắt đầu dấy lên những tin đồn về việc Touré có thể ra đi, xong anh đã tận dụng được cơ hội và thi đấu tốt khi bước vào năm mới. Ở trận chung kết cúp C1 mùa giải 2008-09, Touré đã được đưa về để đá trung vệ và đã khoá chặt Wayne Rooney, góp công vào chiến thắng 2-0 của Barca trước Manchester United.

Manchester City
Hè 2010, sau khi kết thúc World Cup, Yaya Touré đã được FC Barcelona bán cho câu lạc bộ Manchester City với giá 24 triệu Euro (ở đó có Kolo Touré, anh trai của Yaya đang chơi ở vị trí trung vệ).

Vào ngày 28 tháng 7, Touré ra mắt Man City trong trận giao hữu trước mùa giải với Club América. Man City đã thắng 4–1 trên chấm phạt đền sau trận hòa 1–1 sau thời gian thi đấu chính thức. Trong trận ra mắt sân nhà Etihad vào ngày 7 tháng 8 khi đá giao hữu với Valencia, anh được trao giải "Cầu thủ xuất sắc nhất trận đấu".

Mùa 2010–11
Vào ngày 14 tháng 8 năm 2010, Touré đã ra mắt Premier League trong trận hòa 0–0 với Tottenham Hotspur tại White Hart Lane. Một tuần sau, Touré đã gây ấn tượng trong trận thắng 3–0 trước Liverpool tại Eastlands khi là một phần của hàng tiền vệ ba người cùng Gareth Barry và Nigel de Jong. Vào ngày 19 tháng 9, Touré đã ghi bàn thắng đầu tiên cho City trong trận đấu với Wigan Athletic. Bàn thắng được ghi ở phút 70 và được kiến tạo bởi Carlos Tevez, người cũng ghi bàn trong trận đấu đó. Touré được tấn công nhiều hơn dưới thời Roberto Mancini và chủ yếu chơi ở vị trí này. Anh đã ghi một bàn thắng tuyệt vời chân trái vào lưới West Ham United và tiếp tục ghi bàn thứ hai, sau đó được tính là bàn thắng phản lưới nhà vì bóng nảy ra khỏi cột, đập vào lưng thủ môn Robert Green và đi vào lưới.

Quay lại Olympiakos
Sau khi kết thúc hợp đồng với câu lạc bộ Manchester City vào hè 2018, Yaya Touré là cầu thủ tự do. Ngày 2 tháng 9 năm 2018, anh kí hợp đồng mới để trở lại Olympiakos. Đến ngày 11 tháng 12 năm 2018, hai bên quyết định chấm dứt hợp đồng.

Ngày 10.5.2019, nhiều tờ báo đưa tin Yaya Touré đã chính thức tuyên bố giải nghệ ở tuổi 35 để tập trung vào sự nghiệp huấn luyện viên. Sau đó, anh đã bác bỏ các thông tin này, giải thích rằng anh đang chuẩn bị cho công việc huấn luyện nhưng vẫn đang cân nhắc để chơi bóng thêm vài năm nữa.

Thanh Đảo Hoàng Hải
Ngày 3.7.2019, Yaya Touré bất ngờ quay trở lại với bóng đá. Anh đầu quân cho câu lạc bộ Thanh Đảo Hoàng Hải ở giải Hạng Nhất Trung Quốc theo một bản hợp đồng chưa tiết lộ. Trước đó, vào năm 2017, Toure từng tuyên bố sẽ không bao giờ đến Trung Quốc chơi bóng: "Tôi sẽ cảm thấy tức giận nếu phải chơi bóng tại đó. Tôi chơi bóng vì đam mê, không phải vì tiền".

Thống kê sự nghiệp

Câu lạc bộ

Đội tuyển quốc gia

Bàn thắng quốc tế

Danh hiệu

Câu lạc bộ

ASEC Mimosas
Giải vô địch Bờ Biển Ngà: 2001

Olympiacos
Siêu cúp Hy Lạp: 2005–06
Cúp quốc gia Hy Lạp: 2005–06

Barcelona
La Liga: 2008–09, 2009–10
Copa del Rey: 2008–09
Supercoppa de España: 2009
UEFA Champions League: 2008–09
UEFA Super Cup: 2009
FIFA Club World Cup: 2009

Manchester City
Premier League: 2011–12, 2013–14, 2017–18
FA Cup: 2010–11
EFL Cup: 2013–14, 2015–16, 2017–18
FA Community Shield: 2012

Quốc tế
Cúp bóng đá châu Phi: 2015

Xem thêm
Goal.com
FC Barcelona

Chú thích

Liên kết ngoài

Sinh năm 1983
Nhân vật còn sống
Người Bouaké
Cầu thủ bóng đá Bờ Biển Ngà
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Bờ Biển Ngà
Hậu vệ bóng đá
Tiền vệ bóng đá
Cầu thủ bóng đá ASEC Mimosas
Cầu thủ bóng đá K.S.K. Beveren
Cầu thủ bóng đá FC Metalurh Donetsk
Cầu thủ bóng đá Olympiakos
Cầu thủ bóng đá AS Monaco
Cầu thủ bóng đá Barcelona
Cầu thủ bóng đá Manchester City F.C.
Cầu thủ Giải bóng đá vô địch quốc gia Bỉ
Cầu thủ Giải bóng đá ngoại hạng Ukraina
Cầu thủ Giải bóng đá ngoại hạng Hy Lạp
Cầu thủ bóng đá Ligue 1
Cầu thủ bóng đá La Liga
Cầu thủ bóng đá Premier League
Cầu thủ Cúp bóng đá châu Phi 2006
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2006
Cầu thủ Cúp bóng đá châu Phi 2008
Cầu thủ Cúp bóng đá châu Phi 2010
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2010
Cầu thủ Cúp bóng đá châu Phi 2012
Cầu thủ Cúp bóng đá châu Phi 2013
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2014
Cầu thủ Cúp bóng đá châu Phi 2015
Cầu thủ bóng đá châu Phi xuất sắc nhất năm
Cầu thủ vô địch Cúp bóng đá châu Phi
Tín hữu Hồi giáo Bờ Biển Ngà
Cầu thủ vô địch UEFA Champions League
Cầu thủ bóng đá Bờ Biển Ngà ở nước ngoài
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Bỉ
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Anh
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Pháp
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Hy Lạp
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Monaco
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Tây Ban Nha
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Ukraina
Vận động viên Bờ Biển Ngà ở Bỉ
Vận động viên Bờ Biển Ngà ở Anh
Vận động viên Bờ Biển Ngà ở Pháp
Vận động viên Bờ Biển Ngà ở Hy Lạp
Vận động viên Bờ Biển Ngà ở Tây Ban Nha
Vận động viên Bờ Biển Ngà ở Ukraina
FIFA Century Club
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Trung Quốc


title: Sân bay Namsos, Høknesøra

text:
Sân bay Namsos, Høknesøra  (tiếng Na Uy: Namsos lufthavn, Høknesøra) là một sân bay khu vực ở Namsos, Nord-Trøndelag, Na Uy. Sân bay này là nơi hoạt động của Widerøe với máy bay Dash 8 theo hợp đồng nghĩa vụ dịch công cộng với Bộ Giao thông Vận tải Na Uy. Năm 2005, sân bay này đã phục vụ 18.838 lượt khách.

Các hãng hàng không và tuyến bay
 Widerøe (Mo i Rana, Mosjøen, Rørvik, Trondheim)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sân bay Nord-Trøndelag
Avinor
Namsos


title: Santiago-Pontones

text:
Santiago-Pontones là một đô thị trong tỉnh Jaén, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2005 (INE), đô thị này có dân số là 4131 người.

Tham khảo

Đô thị ở Jaén


title: Ascofinetia

text:
× Ascofinetia, được viết tắt trong tiếng Anh Ascf trong thương mại, là một loài lai giữa các gien giữa các chi phong lan Ascocentrum và Neofinetia (Asctm x Neof).

Chú thích

Tham khảo

Thể loai:Lan lai


title: Conoderus caracasanus

text:
Conoderus caracasanus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1891.

Chú thích

Tham khảo

Conoderus


title: Gastrolobium bilobum

text:
Gastrolobium bilobum, là loài cây bản địa Tây Nam Tây Úc. Loài này thuộc họ Fabaceae và có lẽ là loài độc nhất trong chi Gastrolobium, chứa mức độ cao monofluroacetic acid.
Loài này cao 4 m.
Loài này đã được chính thức mô tả lần đầu bởi nhà thực vật học Robert Brown và được xuất bản trong Hortus Kew năm 1811.

Chú thích

Tham khảo

Đọc thêm
 Gardner, C.A. và Bennetts, H.W. (1956) The Toxic Plants of Western Australia Perth, West Australian Newspapers. p. 76

bilobum
Thực vật được mô tả năm 1811


title: Riez

text:
Riez là một xã ở tỉnh Alpes-de-Haute-Provence, vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur ở đông nam nước Pháp.

Tham khảo

Catholic Encyclopedia: "Digne"
Richard Stillwell, ed. Princeton Encyclopedia of Classical Sites, 1976: "Alebaece Reiorum Apollinarium (Riez) Alpes de Haute-Provence, France"

Xã của Alpes-de-Haute-Provence


title: Xá lị

text:
Xá-lị hay xá-lợi (tiếng Phạn: शरीर sarira; chữ Hán: 舍利) là những hạt nhỏ có dạng viên tròn trông giống ngọc trai hay pha lê hình thành sau khi thi thể được hỏa táng hoặc thân cốt sau khi viên tịch của các vị cao tăng Phật giáo. Trong kinh Đại Bát Niết Bàn thì xá-lị của Đức Phật còn được gọi là dhātu. Xá-lị được lưu giữ với mục đích để tỏa ra 'phước lành' hoặc 'ân sủng' (tiếng Phạn: adhiṣṭhāna) trong tâm trí và kinh nghiệm của những người có liên hệ với nó. Xá lị cũng được tin có khả năng xua đuổi tà ác trong truyền thống Phật giáo Himalaya.

Tên gọi
Danh từ Xá Lợi do âm tiếng Phạn là Sàrìrikadhàtu. Trước đó nói đến Xá Lợi, người ta nghĩ đến Xá Lợi của Đức Phật. Sau này có những vị tăng và sư đắc đạo, sau khi làm lễ trà tỳ, đệ tử cũng thu được nhiều xá lị. Tất cả những đồ dùng là di tích của Phật và các vị tăng như y, bình bát, tích trượng, v.v. đều gọi là xá lị. Hiện nay ở Miến Điện, người ta còn thờ tóc và móng tay của Đức Phật khi ngài còn sống đã cắt cho hai vị đệ tử tại gia đầu tiên. Trong kinh tạng Pali thường đề cập đến Xá Lợi Xương, Xá Lợi Răng và Ngọc Xá Lợi.

Các sách của Phật giáo có ghi rõ: sau khi đức Phật tạ thế, thi thể ông được hoả táng, sau đó trong tro cốt người ta thu được nhiều viên cứng, có những viên trong suốt, long lanh như ngọc, đựng đầy trong 8 hộc 4 đấu. Người ta gọi đó là xá lợi.

Trong các lịch đại cũng đều có hiện tượng "xá lợi" của các chư tăng: pháp sư Quang Âm viên tịch tại Đài Loan năm 1975, di thể ngài để lại hơn 1.000 viên xá lợi màu nâu lấp lánh, viên to nhất có đường kính tới 4 cm, hơn 30 viên có đường kính 3 cm. Pháp sư Hồng Thuyên ở Singapore, viên tịch tháng 12/1990, tro cốt có tới 450 viên giống như thủy tinh các màu: hồng, trắng, bạc, vàng, nâu, đen... có viên còn lấp lánh như đá hoa cương.

Nguyên nhân hình thành
Hiện nay, khoa học chưa lý giải được nguyên nhân hình thành xá lợi. Có nhiều giả thuyết giải thích sự hình thành của xá lị như:
 Hình thành từ thói quen ăn uống đồ chay: Các nhà sư do thói quen ăn chay, thường xuyên sử dụng một khối lượng lớn chất xơ và chất khoáng, quá trình tiêu hóa và hấp thu rất dễ tạo ra các muối phosphate và cacbonat. Những tinh thể muối đó tích lũy dần trong các bộ phận của cơ thể và cuối cùng biến thành xá-lị. Tuy nhiên, giả thuyết này có phần không hợp lý vì có nhiều người ăn chay dù không theo đạo Phật, hoặc nhiều Phật tử cũng ăn chay nhưng thi hài của họ không hề có xá lợi như các cao tăng Phật giáo.
 Hình thành do bệnh lý: Một số nhà khoa học cho rằng, có thể xá lị là một hiện tượng có tính bệnh lý, tương tự như bệnh sỏi thận, sỏi bàng quang, sỏi mật... Giả thuyết này được xem là thiếu hợp lý nhất, vì các viên sỏi thận, sỏi mật không hề có hình dạng tròn đều và màu sắc lấp lánh như nhiều viên xá lợi có được. Mặt khác, đây là các chứng bệnh có nhiều người mắc phải nhưng thi hài của họ không hề có xá lợi, ngược lại nhiều cao tăng Phật giáo đến khi viên tịch vẫn không hề mắc các chứng bệnh trên, nhưng di thể của họ lại có xá lợi. Giả sử trong cơ thể của một người có hàng ngàn viên cứng như sắt đá thì nhất định hoạt động sinh lý trong cơ thể sẽ rối loạn và dẫn tới bệnh tật, còn ở các vị cao tăng có xá lợi, họ đều không có bệnh mà chỉ viên tịch do lão hóa cơ thể.
 Theo ba nhà vật lý Holden, Phakey và Clement thuộc đại học Monash, Melbourne, Úc trên tạp chí Khoa học pháp y quốc tế số tháng 6/1995, thấy cho rằng trong quá trình tinh thể hóa xương do hỏa táng, các tinh thể hình dạng khác nhau sẽ được hình thành nếu quá trình hỏa táng ở nhiệt độ thích hợp. Họ đã theo dõi quá trình tinh thể hóa xương đùi của những người từ 1 tới 97 tuổi trong dải nhiệt độ 200 - 1.600 °C trong khoảng thời gian 2, 12, 18 và 24 giờ. Kết quả là sự tinh thể hóa các khoáng trong xương (chiếm 2/3 trọng lượng xương) bắt đầu xuất hiện từ nhiệt độ 600 °C với nhiều hình dạng khác nhau: hình cầu, lục giác, hạt nhỏ và hình dạng không đều. Các hạt nhỏ đó có thể kết tinh thành các khối lớn hơn trong khoảng 1.000 - 1.400 °C. Và khi nhiệt độ đạt tới 1.600 °C, các khối tinh thể bắt đầu tan chảy. Như vậy, nếu điều kiện hỏa táng thích hợp, xá lợi có thể xuất hiện do quá trình tinh thể hóa các khoáng vốn có rất nhiều trong xương người.
 Còn có 1 quan điểm khác cho rằng Xá lợi được tạo ra nhờ sự tôi luyện dẫn dắt chân khí qua ngồi thiền (khi cảm giác lên 1 điểm nào đó trong cơ thể xuất hiện tức là chân khí có đi qua điểm đó, hãy nghĩ nó như dòng điện sinh học). Các cao tăng tu luyện đến mức cao có thể dẫn dắt chân khí đi một cách đều đặn, luân chuyển khắp cơ thể, từ đó có thể tạo ra các xá lợi. Do đó không nhất thiết phải các cao tăng mới có xá lợi mà chỉ cần người bình thường có sự tập luyện thiền đến mức độ cao cũng có thể có được.
 Theo quan điểm tâm linh của Nhà Phật thì cho rằng xá lị là kết quả của quá trình tu hành và khổ luyện và là kết quả của quá trình tu dưỡng đạo đức, chỉ xuất hiện ở những người có tấm lòng đại từ đại bi, luôn làm việc thiện.

Những mẫu vật
Theo kinh sách của đạo Phật, khi đức Phật Thích Ca Mâu Ni nhập Niết bàn, thi thể Phật Thích Ca được các đệ tử hỏa táng. Sau khi lửa tàn, người ta tìm thấy trong tro có rất nhiều tinh thể trong suốt, hình dạng và kích thước khác nhau, cứng như thép, lóng lánh và tỏa ra những tia sáng muôn màu, giống như những viên ngọc quý, tất cả được 84.000 viên, đựng đầy trong 8 hộc và 4 đấu.

Trước đây nhiều người không theo Phật giáo không tin là có xá-lợi Phật, họ cho rằng đó chỉ là truyền thuyết. Mãi đến năm 1898, ông William Claxton Peppé, người Pháp, tiến hành khảo cổ tại vùng Pīprāvā (huyện Siddharth Nagar, bang Uttar Pradesh, Ấn Độ), gần Lumbini ở phía nam Nepal, đã tìm thấy một cái hộp bằng đá khá lớn, trong đó có chứa hai chiếc bình bằng đá và vài dụng cụ bằng đá khác như tách trà. Hai bình đá một lớn một nhỏ đều có chứa những viên xá-lợi. Bình đá nhỏ dạng hình cầu, chia thành hai phần thượng hạ. Nửa phần trên có hình tay cầm, khắc niên đại của vua Asoka và nội dung của nó như sau: "Đây là xá-lợi của Đức Phật. Phần xá-lợi này do bộ tộc Śākya, nước Śrāvastī phụng thờ". Chiếc bình đã chứng minh nội dung trong kinh Trường A-hàm và rải rác ở những bộ kinh khác về việc phân chia xá-lợi của Phật Thích Ca thành 8 phần cho 8 quốc gia cổ đại Ấn Độ sau khi Phật nhập Niết-bàn hoàn toàn là sự thật.

Các hạt xá lị thường được đặt trong chén thủy tinh trên bàn thờ trong các chùa, đặt trong tượng Phật, hoặc đặt trên đỉnh tháp trong chùa. Theo như truyền thuyết thì tượng Phật vàng ở thủ đô Bangkok của Thái Lan có đến 7 hạt xá lị. Tại Việt Nam, ngọc xá lợi của Phật Thích Ca được Đại đức Narada Mahathera, tọa chủ chùa Vajirarama ở Sri Lanka tặng năm 1953 và được thờ tại Chùa Xá Lợi. Trong vườn tháp Huệ Quang trên núi Yên Tử, Việt Nam, có ngọn tháp tổ 9 tầng bằng đá là nơi thờ xá lị vua Trần Nhân Tông - vị tổ thứ nhất của Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử. Ngoài ra, tại khu du lịch Đại Nam ở tỉnh Bình Dương, Việt Nam cũng có 2 hạt xá lợi được thờ ở khu chánh điện.

Trong lịch sử Việt Nam

Xá lợi cũng được ghi chép trong lịch sử Việt Nam. Theo Đại Việt Sử Ký Toàn Thư, sau khi Phật hoàng Trần Nhân Tông viên tịch, đệ tử là Pháp Loa "thiêu được hơn ba ngàn hạt xá lỵ mang về chùa Tư Phúc ở kinh sư." Theo Thánh đăng ngữ lục và Tam tổ thực lục, xá lợi của Điều ngự được Trần Anh Tông chia làm ba phần, tôn trí vào ba nơi: lăng Quy Đức (phủ Long Hưng), bảo tháp Huệ Quang tại chùa Hoa Yên (Yên Tử) và chùa Phổ Minh (Thiên Trường).

Quan điểm xá lị đã được Ngô Sĩ Liên giải thích trong Đại Việt Sử Ký Toàn Thư - Bản Kỷ - Quyển II thời Lý Thái Tông như sau: "Thuyết nhà Phật gọi xá lỵ là tinh túy do tinh khí tụ lại, khi đốt xác, lửa không đốt cháy được cho nên gọi là bảo. Tương truyền người nào học Phật thành thì thân hóa như thế. Có lẽ vì sự đoạn tuyệt tình dục thì tinh khí kết lại thành ra như thế ấy. Người đời không thường thấy, cho là lạ, có biết đâu là tinh khí dương tụ lại mà thành thôi." Tóm lại, Ngô Sĩ Liên cho rằng xá lợi là do việc kiêng tình dục ở các vị sư tạo nên, cách giải thích này ngày nay được cho là không hợp lý (vì nếu đúng thì lẽ ra các thái giám cũng phải có xá lợi vì họ không có quan hệ tình dục).

Hiện nay nhiều nơi còn lưu giữ toàn thân xá lợi (nhục thân không bị hủy hoại) của các vị cao tăng, như chùa Đậu có toàn thân xá lợi của 2 thiền sư Vũ Khắc Minh và Vũ Khắc Trường, chùa Tiêu có toàn thân xá lợi của thiền sư Như Trí,...

Năm 1963, để chống lại chính sách đàn áp Phật giáo của chế độ Mỹ Diệm, hòa thượng Thích Quảng Đức đã tự thiêu. Thi hài ông được hỏa táng sau đó, nhưng trái tim của ông không hề bị thiêu cháy mà vẫn còn mềm, nóng, rồi mới nguội dần và cứng lại, biến thành một viên Xá lợi lớn, màu nâu thẫm. Khoảng 100 đệ tử có mặt trong lễ hỏa táng đã tận mắt chứng kiến hiện tượng lạ lùng đó. Đây cũng là một hiện tượng chưa ai giải thích được. "Trái tim xá lợi" được thỉnh về chùa Xá Lợi rồi mang sang chùa Việt Nam Quốc Tự để bảo vệ, vẫn còn tồn tại cho đến ngày nay.

Xem thêm
 Ổi xá lị
 Chùa Xá Lợi
 Ngọc Xá Lợi Phật

Chú thích

Liên kết ngoài

Nghệ thuật Phật giáo
Thuật ngữ và khái niệm Phật giáo
Thánh địa Phật giáo
Địa điểm hành hương Phật giáo


title: Vordorf

text:
Vordorf là một đô thị thuộc the huyện Gifhorn, trong bang Niedersachsen, Đức. Đô thị này có diện tích km². Đô thị Vordorf thuộc Samtgemeinde Papenteich. Đô thị Vordorf gồm các làng Eickhorst, Rethen và Vordorf.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Gifhorn


title: Obertrubach

text:
Obertrubach là một đô thị thuộc huyện Forchheim trong bang Bayern nước Đức. Đô thị Obertrubach có diện tích 21,14 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 2186 người.

Tham khảo


title: Paulínia

text:
Paulínia là một đô thị ở bang São Paulo của Brasil. Đô thị này nằm ở vĩ độ 22°45'40" độ vĩ nam và kinh độ 47°09'15" độ vĩ tây, trên độ cao 590 m. Dân số năm 2007 là 73.014 người.
Diện tích là 141,72 km².

Thông tin nhân khẩu
Dữ liệu dân số theo điều tra dân số năm 2000

Tổng dân số: 81 544
 Dân số thành thị: 50.762
 Dân số nông thôn: 564
 Nam giới: 25.688
 Nữ giới: 25.638
Mật độ dân số (người/km²): 368,46

Tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh dưới 1 tuổi (trên một triệu người): 12,21

Tuổi thọ bình quân (tuổi): 73,30

Tỷ lệ sinh (số trẻ trên mỗi bà mẹ): 1,94

Tỷ lệ biết đọc biết viết: 93,93%

Chỉ số phát triển con người (HDI-M): 0,847
 Chỉ số phát triển con người - Thu nhập: 0,811
 Chỉ số phát triển con người - Tuổi thọ: 0,805
 Chỉ số phát triển con người - Giáo dục: 0,924
(Nguồn: IPEADATA)

Sông ngòi
 Sông Jaguari
 Sông Atibaia
 Ribeirão Quilombo

Các xa lộ
 SP-332 - Rodovia General Milton Tavares de Souza
 PLN-020 - Rodovia Doutor Roberto Moreira

Liên kết ngoài
 Trang mạng của đô thị

Liên kết ngoài

Paulinia


title: Nomada ornithica

text:
Nomada ornithica là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1906.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1906


title: Normanville, Eure

text:
Normanville là một xã thuộc tỉnh Eure trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Eure

Tham khảo

Xã của Eure


title: Hydropus

text:
Hydropus là một chi nấm trong họ Marasmiaceae. Chi này phân bố rộng rãi này chứa about 100 species, especially in tropical areas.

Các loài
Hydropus atramentosus
Hydropus conicus
Hydropus floccipes
Hydropus funebris
Hydropus kauffmanii
Hydropus liciosae
Hydropus marginellus
Hydropus nitens
Hydropus scabripes
Hydropus serifluus
Hydropus sphaerosporus
Hydropus subalpinus
Hydropus taxodii
Hydropus trichoderma

Tham khảo

Xem thêm

List of Marasmiaceae genera

Liên kết ngoài

Marasmiaceae


title: Millettia duchesnei

text:
Millettia duchesnei là loài thực vật thuộc chi Millettia.

Từ cành cây của loài này có thể chiết xuất ra các hợp chất rotenoid elliptol, 12-deoxo-12alpha-methoxyelliptone, 6-methoxy-6a,12a-dehydrodeguelin, 6a,12a-dehydrodeguelin, 6-hydroxy-6a,12a-dehydrodeguelin, 6-oxo-6a,12a-dehydrodeguelin, 12a-hydroxyelliptone và flavanone eriodictyol.

Tham khảo

Liên kết ngoài

D


title: Đế quốc Hà Lan

text:
Đế quốc Hà Lan () bao gồm các vùng lãnh thổ ở nước ngoài thuộc tầm kiểm soát của Hà Lan từ thế kỷ 17 đến những năm 1950. Người Hà Lan đã theo sau Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha trong việc thiết lập một đế quốc thực dân. Đối với điều này, họ đã được hỗ trợ bởi các kỹ năng của họ trong việc vận chuyển và thương mại và sự gia tăng của chủ nghĩa dân tộc bởi cuộc đấu tranh giành độc lập từ Tây Ban Nha.

Tham vọng đế quốc của người Hà Lan đã được củng cố bởi sức mạnh của ngành vận tải biển hiện tại của họ, cũng như vai trò chính của họ trong việc mở rộng giao thương hàng hải giữa châu Âu và Phương Đông. Cùng với Anh, Hà Lan bước đầu xây dựng tài sản thuộc địa trên cơ sở của nhà nước tư bản gián tiếp của công ty chủ nghĩa thực dân như công ty Công ty Đông Ấn Hà Lan và Công ty Tây Ấn Hà Lan vào đầu thế kỷ XVII. Chúng được coi là Các công ty thương mại hàng hải lớn nhất và rộng lớn nhất vào thời điểm đó, và từng nắm giữ độc quyền ảo trên các tuyến vận tải chiến lược của châu Âu về phía tây qua Nam bán cầu quanh Nam Mỹ qua eo biển Magellan và phía đông châu Phi, qua Mũi Hảo Vọng. Sự thống trị của các công ty về thương mại toàn cầu đã góp phần rất lớn vào một cuộc cách mạng thương mại và sự nở rộ văn hóa ở Hà Lan của thế kỷ 17, được gọi là Thời kỳ hoàng kim của Hà Lan. Trong quá trình tìm kiếm các tuyến thương mại mới giữa châu Á và châu Âu, các nhà hàng hải Hà Lan đã khám phá và lập bản đồ cho các khu vực xa xôi như New Zealand, Tasmania và một phần của bờ biển phía đông Bắc Mỹ.

Vào thế kỷ 18, đế quốc thực dân Hà Lan bắt đầu suy tàn do Chiến tranh Anh-Hà Lan lần thứ tư 1780-1784, trong đó Hà Lan mất một số tài sản thuộc địa và độc quyền thương mại cho Đế quốc Anh. Tuy nhiên, các phần chính của đế chế vẫn tồn tại cho đến khi xuất hiện sự phân rã toàn cầu sau Thế chiến II (1939 - 1945), cụ thể là Đông Ấn (Indonesia) và Dutch Guiana (Surinam). Ba lãnh thổ thuộc địa cũ ở các đảo Tây Ấn xung quanh Biển Caribê, Argentina, Curaçao và Sint Maarten, vẫn là các quốc gia cấu thành đại diện trong Vương quốc Hà Lan.

Nguồn gốc (1543 - 1602)

Các vùng lãnh thổ mà sau này thành lập Cộng hòa Hà Lan bắt đầu như một liên bang lỏng lẻo được gọi là Mười bảy tỉnh, mà Charles V, Hoàng đế La Mã thần thánh và (như "Carlos I") vua của Tây Ban Nha, được thừa kế và đưa dưới sự cai trị trực tiếp của ông vào năm 1543. Trong Năm 1566, một cuộc nổi dậy của người Tin lành ở Hà Lan  đã nổ ra chống lại sự cai trị của Công giáo La Mã Tây Ban Nha, gây ra Chiến tranh Tám mươi năm. Được lãnh đạo bởi William của Orange, sự độc lập đã được tuyên bố trong Đạo luật Từ bỏ năm 1581. Cuộc nổi dậy dẫn đến việc thành lập một nước cộng hòa Tin lành độc lập trên thực tế ở phía bắc bởi Hiệp ước Antwerp (1609), mặc dù Tây Ban Nha không chính thức công nhận nền độc lập của Hà Lan cho đến năm 1648.

Các tỉnh ven biển của vùng Holland và Zeeland là những trung tâm quan trọng của mạng lưới thương mại hàng hải châu Âu trong nhiều thế kỷ trước thời cai trị của Tây Ban Nha. Vị trí địa lý của họ thuận tiện để hoạt động thương mại với các thị trường của Pháp, Scotland, Đức, Anh và Baltic. Cuộc chiến với Tây Ban Nha đã khiến nhiều nhà tài chính và thương nhân di cư từ Antwerp, một thành phố lớn ở Flanders và sau đó là một trong những trung tâm thương mại quan trọng nhất của châu Âu, đến các thành phố của Hà Lan, đặc biệt là Amsterdam, nơi trở thành trung tâm hàng đầu của châu Âu về vận chuyển, ngân hàng và bảo hiểm. Khả năng tiếp cận vốn hiệu quả đã cho phép người Hà Lan trong những năm 1580 mở rộng các tuyến thương mại của họ vượt ra ngoài Bắc Âu đến các thị trường mới ở Địa Trung Hải và Levant. Vào những năm 1590, các tàu Hà Lan bắt đầu buôn bán với Brasil và Bờ biển vàng Hà Lan của châu Phi, hướng về Ấn Độ Dương và là nguồn buôn bán gia vị béo bở. Điều này đã đưa Hà Lan vào cạnh tranh trực tiếp với Bồ Đào Nha, nơi đã thống trị các tuyến thương mại này trong nhiều thập kỷ và đã thiết lập các tiền đồn thuộc địa trên bờ biển Brazil, Châu Phi và Ấn Độ Dương để tạo điều kiện thuận lợi cho họ. Tuy nhiên, sự cạnh tranh với Bồ Đào Nha không hoàn toàn về kinh tế: từ năm 1580, sau cái chết của Vua Bồ Đào Nha, Sebastian I và phần lớn quý tộc Bồ Đào Nha trong Trận Alcácer Quibir, ngai vàng Bồ Đào Nha đã được sáp nhập vào Tây Ban Nha trong một "Liên minh Iberia" dưới sự thừa kế của Hoàng đế Charles V, Felipe II của Tây Ban Nha. Bằng cách tấn công các lãnh thổ ở nước ngoài của Bồ Đào Nha, Hà Lan đã buộc Tây Ban Nha chuyển hướng các nguồn lực tài chính và quân sự ra khỏi nỗ lực đàn áp nền độc lập của Hà Lan. Do đó, bắt đầu cuộc chiến tranh Hà Lan - Bồ Đào Nha kéo dài vài thập kỷ.

Năm 1594, Compagnie van Verre ("Công ty của vùng đất xa xôi") được thành lập tại Amsterdam, với mục đích gửi hai đội tàu đến các đảo gia vị của Maluku. Hạm đội đầu tiên ra khơi năm 1596 và trở về năm 1597 với một kiện hàng tiêu, thừa để bù đắp chi phí cho chuyến đi. Chuyến đi thứ hai (1598-1599), đã cho các nhà đầu tư lợi nhuận 400%. Thành công của những chuyến đi này đã dẫn đến việc thành lập một số công ty cạnh tranh. Sự cạnh tranh đã phản tác dụng đối với lợi ích của các công ty vì nó đe dọa sẽ đẩy giá gia vị tại nguồn của họ ở Indonesia tăng lên trong khi đẩy giá xuống ở châu Âu.

Sự trỗi dậy của bá quyền kinh tế Hà Lan (1602-1652)

Do những vấn đề gây ra bởi sự cạnh tranh giữa các công ty, Công ty Đông Ấn Hà Lan (tiếng Hà Lan: Verenigde Oost-Indische Compagnie, VOC) được thành lập năm 1602. Điều lệ được quốc hội Hà Lan trao cho Công ty quyền độc quyền trong khoảng thời gian ban đầu là 21 năm, đến thương mại và giao thông hàng hải của Hà Lan ở phía đông Mũi Hảo Vọng và phía tây Eo biển Magellan. Các giám đốc của công ty, "Heeren XVII", đã được trao thẩm quyền pháp lý để thiết lập "pháo đài và thành trì", ký kết các hiệp ước, tuyển cả quân đội và hải quân, và tiến hành chiến tranh phòng thủ. Bản thân công ty được thành lập như một công ty cổ phần, tương tự như đối thủ của nước Anh đã được thành lập hai năm trước đó, Công ty Đông Ấn Anh. Năm 1621, Công ty Tây Ấn Hà Lan (WIC) được thành lập và trao độc quyền 25 năm cho những nơi trên thế giới không bị đối tác Đông Ấn kiểm soát: Đại Tây Dương, Châu Mỹ và bờ biển phía tây Châu Phi. Người Hà Lan cũng thiết lập một trạm giao dịch ở Ayutthaya, tức Thái Lan ngày nay dưới thời vua Naresuan, vào năm 1604.

Xung đột giữa Philip II và Hà Lan

Chiến tranh Tây Ban Nha-Hà Lan là một phần của Hà Lan trong cuộc đấu tranh giành độc lập và tự do tôn giáo của họ, trong Chiến tranh Tám mươi năm. Nó chủ yếu được chiến đấu trên lục địa châu Âu, nhưng chiến tranh cũng được tiến hành chống lại các lãnh thổ hải ngoại của Phillip II, bao gồm các thuộc địa Tây Ban Nha và các đô thị, thuộc địa của Bồ Đào Nha, các đồn bốt#Feitorias của Bồ Đào Nha (c. 1445) và pháo đài thời đó của Vua Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha.

Hà Lan trở thành một phần của lãnh thổ của 'nhánh Tây Ban Nha' của triều đại Habsburg khi Hoàng đế Charles V chia đôi Đế chế Habsburg sau khi ông thoái vị năm 1555. Năm 1566, cuộc nổi dậy của Hà Lan nổ ra và năm 1568, Cộng hòa Hà Lan bắt đầu con đường dài, đầy hiểm nguy của Chiến tranh Tám mươi năm (còn gọi là Chiến tranh Độc lập Hà Lan) và bắt đầu cuộc xâm lược và cướp bóc các thuộc địa Tây Ban Nha (và sau này là Bồ Đào Nha) ở Châu Mỹ và Châu Á, bao gồm cả một cuộc xâm lược Philippines. (sau đó là một phần của Đông Ấn Tây Ban Nha).

Từ năm 1517, cảng Lisbon ở Bồ Đào Nha là thị trường chính của châu Âu buôn bán các sản phẩm từ Ấn Độ được các quốc gia khác tham dự để mua nhu cầu của họ. Nhưng là kết quả của sự hợp nhất của Bồ Đào Nha trong Liên minh Iberia với Tây Ban Nha bởi Philip II vào năm 1580, tất cả các lãnh thổ Bồ Đào Nha sau đó là lãnh thổ của nhánh Habsburg của Tây Ban Nha, và do đó tất cả các thị trường Bồ Đào Nha đã bị đóng cửa với các Tỉnh của Hoa Kỳ. Do đó, vào năm 1595, người Hà Lan đã quyết định tự mình ra khơi để mua sản phẩm, tận dụng kiến thức "bí mật" về các tuyến thương mại của Bồ Đào Nha, mà Cornelis de Houtman đã tìm được ở Lisbon.

Theo đuổi nhiệm vụ của họ cho các tuyến đường thay thế đến châu Á để buôn bán, người Hà Lan đã làm gián đoạn thương mại Tây Ban Nha-Bồ Đào Nha, và cuối cùng họ đã đi xa đến tận Philippines. Người Hà Lan đã tìm cách thống trị việc buôn bán trên biển thương mại ở Đông Nam Á, cho đến nay để theo đuổi mục tiêu này là tham gia vào những gì các quốc gia và cường quốc khác coi là ít hơn các hoạt động cướp biển.

Sự kết hợp của hai vương miện đã không cho phép Bồ Đào Nha có một chính sách đối ngoại độc lập. Kẻ thù của Vua Phillip II cũng trở thành kẻ thù của Bồ Đào Nha. Chiến tranh với Hà Lan đã dẫn đến các cuộc tấn công vào hầu hết mạng lưới thương mại xa xôi của Bồ Đào Nha và trên khắp châu Á, bao gồm Ceylon (Sri Lanka hiện đại) và Goa, cũng như tấn công các lợi ích thương mại của tại Nhật Bản, Châu Phi (đặc biệt là Mina) và Nam Mỹ. Mặc dù người Bồ Đào Nha chưa bao giờ có thể chiếm được toàn bộ đảo Ceylon, họ đã có thể giữ các khu vực ven biển dưới sự kiểm soát của họ trong một thời gian đáng kể trước khi Hà Lan tham chiến. Thuộc địa Nam Mỹ của Bồ Đào Nha, Brazil, đã bị chinh phục một phần bởi cả Pháp và Các tỉnh thống nhất.

Vào thế kỷ 17, "Đại Thiết kế" của Công ty Tây Ấn (WIC) liên quan đến nỗ lực đẩy mạnh thương mại quốc tế về đường bằng cách tấn công các thuộc địa Bồ Đào Nha ở Brazil và Châu Phi, chiếm giữ cả đồn điền mía và cảng nô lệ để tiếp tế cho lao động của họ. Mặc dù bị suy yếu bởi Liên minh Iberia của Tây Ban Nha, nơi tập trung sự chú ý ở nơi khác, người Bồ Đào Nha đã có thể chống lại cuộc tấn công ban đầu trước khi Trận chiến ở Vịnh Matanzas cung cấp cho WIC số tiền đủ để đảm bảo cho một chiến dịch thành công. Johan Maurits được bổ nhiệm làm thống đốc của "Tân Holland" và đổ bộ vào Recife vào tháng 1 năm 1637. Trong một loạt các cuộc thám hiểm thành công, ông dần dần mở rộng các tài sản của Hà Lan từ Sergipe ở phía nam đến Maranhão ở phía bắc. WIC cũng đã thành công trong việc chinh phục Goree, Lâu đài Elmina, Saint Thomas và Luanda trên bờ biển phía tây châu Phi. Cả hai khu vực cũng được sử dụng làm căn cứ cho tư nhân Hà Lan cướp bóc các tuyến thương mại của Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha. Sự giải thể của Liên minh Iberia năm 1640 và việc thu hồi của Maurits năm 1643 đã dẫn đến sự kháng cự gia tăng từ thực dân Bồ Đào Nha, những người vẫn chiếm đa số người định cư Brazil. Người Hà Lan cuối cùng đã được khắc phục trong những năm 1650 nhưng đã nhận được 4 triệu real (63 tấn vàng) để đổi lấy việc dập tắt yêu sách của họ đối với Brazil trong Hiệp ước Hague năm 1661.

Châu Á

Chiến tranh giữa tài sản của Phillip II và các quốc gia khác đã dẫn đến sự suy thoái của Đế chế Bồ Đào Nha, cũng như việc mất Hormuz vào tay Anh, nhưng đế chế thực dân Hà Lan là người hưởng lợi chính.

VOC bắt đầu ngay lập tức giải phóng một chuỗi các pháo đài ven biển, vào thời điểm đó, bao gồm Đế chế Bồ Đào Nha. Các khu định cư bị cô lập, khó củng cố nếu bị tấn công và dễ bị loại bỏ từng cái một, nhưng tuy nhiên, người Hà Lan chỉ đạt được thành công hỗn hợp trong nỗ lực của mình để làm như vậy. Amboina bị chiếm bởi Bồ Đào Nha vào năm 1605, nhưng một cuộc tấn công vào Malacca năm sau đã thất bại với mục tiêu dùng nó để cung cấp một căn cứ có vị trí chiến lược hơn ở Đông Ấn với những cơn gió mùa thuận lợi. Người Hà Lan đã tìm thấy những gì họ đang tìm kiếm ở Jakarta, bị chinh phục bởi Jan Coen vào năm 1619, sau đó đổi tên thành Batavia sau khi tổ tiên người Hà Lan giả định là người Batavia, và sẽ trở thành thủ phủ của Đông Ấn Hà Lan. Trong khi đó, người Hà Lan tiếp tục đánh đuổi người Bồ Đào Nha khỏi căn cứ của họ ở châu Á. Malacca cuối cùng đã thất thủ năm 1641 (sau nỗ lực thứ hai để chiếm được nó), Colombo năm 1656, Ceylon năm 1658, Nagappattinam năm 1662 và Cranganore và Cochin năm 1662.
Goa, thủ phủ của Đế quốc Bồ Đào Nha ở phía Đông, đã bị Hà Lan tấn công không thành công vào năm 1603 và 1610. Trong khi Hà Lan không thể trong bốn nỗ lực đánh chiếm Ma Cao, nơi Bồ Đào Nha độc quyền buôn bán Trung Quốc - Nhật Bản. Sự nghi ngờ ngày càng tăng của Mạc phủ về ý định của người Bồ Đào Nha Công giáo đã dẫn đến việc họ bị trục xuất vào năm 1639. Theo chính sách Tỏa Quốc sau đó, từ 1639 đến 1854 (215 năm), Hà Lan là cường quốc châu Âu duy nhất được phép hoạt động tại Nhật Bản, bị giới hạn năm 1639 tại Hirado sau đó từ năm 1641 tại Deshima. Vào giữa thế kỷ 17, người Hà Lan cũng khám phá bờ biển phía tây Australia, đặt tên cho nhiều nơi.

Hà Lan đô hộ Mauritius năm 1638, vài thập kỷ sau khi ba tàu ra khỏi Hạm đội thứ hai của Hà Lan được gửi đến Quần đảo Spice đã bị thổi bay trong một cơn bão và hạ cánh năm 1598. Họ đặt tên cho nó để vinh danh Thân vương Maurice của Nassau, Stadtholder (thống đốc) của Nước Hà Lan. Người Hà Lan thấy được sự bất lợi về khí hậu và từ bỏ hòn đảo sau vài thập kỷ nữa.

Người Hà Lan đã thành lập một thuộc địa tại Tayouan (An Bình, Đài Nam ngày nay), ở phía nam Đài Loan, một hòn đảo sau đó bị chi phối nhiều bởi các thương nhân Bồ Đào Nha và được gọi là Formosa; và vào năm 1642, người Hà Lan đã chiếm miền bắc Formosa từ Tây Ban Nha bằng vũ lực.

Năm 1646, người Hà Lan đã cố gắng chiếm thuộc địa của Tây Ban Nha ở Philippines. Người Hà Lan có một lực lượng lớn theo ý của họ nhưng khi họ cố chiếm lấy Manila, họ đã bị đánh bại tại Trận chiến La Naval de Manila. Sau thất bại này, người Hà Lan đã từ bỏ nỗ lực chiếm lấy Manila và Philippines.

Từ năm 1602 đến 1796, VOC đã cử gần một triệu người châu Âu đến để hoạt động thương mại ở châu Á. Phần lớn chết vì bệnh hoặc lên đường trở về châu Âu, nhưng một số trong số họ đã biến Ấn Độ thành ngôi nhà mới của họ. Tương tác giữa người Hà Lan và người dân bản địa chủ yếu diễn ra ở Sri Lanka và Quần đảo Indonesia hiện đại. Qua nhiều thế kỷ, đã phát triển một dân số tương đối lớn người Hà Lan nói tiếng Hà Lan và Indonesia, được gọi là người Indo hoặc người Hà Lan-Indonesia.

Châu Mỹ

Ở Đại Tây Dương, Công ty Tây Ấn tập trung vào việc giành giật việc buôn bán nô lệ và đường từ Bồ Đào Nha, các cuộc tấn công cơ hội vào các chiến hạm chở vàng, bạc của Tây Ban Nha trên hành trình trở về nhà. Bahia trên bờ biển phía đông bắc Brazil đã bị chiếm vào năm 1624 nhưng chỉ giữ được trong một năm trước khi nó bị chiếm lại bởi một đoàn thám hiểm Tây Ban Nha-Bồ Đào Nha. Năm 1628, Piet Heyn đã chiếm được toàn bộ chiến hạm chở vàng bạc của Tây Ban Nha và kiếm được một khối tài sản khổng lồ bằng kim loại quý và hàng hóa cho phép Công ty hai năm sau đó trả cho cổ đông của mình cổ tức bằng tiền mặt 70%, mặc dù Công ty đã có tương đối ít thành công khác trong việc chống lại người Tây Ban Nha. Năm 1630, người Hà Lan chiếm đóng khu định cư Pernambuco của Bồ Đào Nha và trong vài năm tiếp theo đã tiến vào sâu trong đất liền, sáp nhập các đồn điền đường bao quanh nó. Để cung cấp cho các đồn điền với nhân lực mà họ cần, một cuộc thám hiểm thành công đã được triển khai vào năm 1637 từ Brazil để chiếm được điểm buôn nô lệ Elmina của Bồ Đào Nha, và năm 1641 đã chiếm được thành công các khu định cư Bồ Đào Nha ở Ăng-gô-la. Năm 1642, người Hà Lan chiếm được quyền sở hữu Axim của Bồ Đào Nha ở châu Phi. Đến năm 1650, Công ty Tây Ấn đã kiểm soát chặt chẽ cả buôn bán đường và nô lệ, và đã chiếm các đảo vùng Ca-ri-bê như Sint Maarten, Curaçao, Aruba và Bonaire để đảm bảo khả năng tiếp cận vào các ruộng muối của đảo.

Không giống như ở châu Á, những thành công của Hà Lan chống lại người Bồ Đào Nha ở Brazil và châu Phi không kéo dài lâu. Nhiều năm định cư đã khiến các cộng đồng lớn của Bồ Đào Nha dưới sự cai trị của người Hà Lan, những người thiên về buôn bán chứ không phải là thực dân. Năm 1645, cộng đồng người Bồ Đào Nha tại Pernambuco đã nổi dậy chống lại chủ nhân người Hà Lan của họ, và đến năm 1654, người Hà Lan đã bị hất khỏi Brasil. Trong những năm qua, một đoàn thám hiểm Bồ Đào Nha đã được gửi từ Brasil để chiếm lại Luanda ở Ăng-gô-la, đến năm 1648, người Hà Lan cũng bị trục xuất khỏi đó.

Trên bờ biển phía đông bắc của Bắc Mỹ, Công ty Tây Ấn đã tiếp quản một khu định cư do Công ty New Netherland (1614-1618) thành lập tại Pháo đài Orange tại Albany trên sông Hudson, được chuyển đến từ Pháo đài Nassau được thành lập vào năm 1614. Người Hà Lan đã gửi tàu hàng năm đến sông Hudson để buôn bán lông thú kể từ chuyến đi năm 1609 của Henry Hudson. Để bảo vệ vị trí bấp bênh của mình tại Albany khỏi tiếng Anh và tiếng Pháp gần đó, Công ty đã thành lập thị trấn kiên cố New Amsterdam năm 1625, tại cửa sông Hudson, khuyến khích định cư các khu vực xung quanh Long Island và New Jersey. Việc buôn bán lông thú cuối cùng đã chứng minh rằng Công ty không thể độc quyền do buôn bán tư nhân bất hợp pháp lớn, và khu định cư New Netherland không có lợi nhuận. Năm 1655, thuộc địa của New Sweden gần đó trên sông Delaware biết đã bị cưỡng chếsáp nhập vào New Netherland sau khi các tàu và binh lính được gửi đến để chiếm giữ nó bởi thống đốc Hà Lan, ông Pieter Stuyvesant.

Kể từ khi thành lập, Công ty Đông Ấn Hà Lan đã cạnh tranh với đối tác của mình, Công ty Đông Ấn Anh, thành lập hai năm trước nhưng với số vốn nhỏ hơn tám lần, cho cùng một hàng hóa và thị trường ở phía Đông. Năm 1619, cuộc ganh đua đã dẫn đến vụ thảm sát Amboyna, khi một số người của Công ty Anh bị xử tử bởi các đặc vụ của Hà Lan. Sự kiện này vẫn là một nguồn gây phẫn nộ tiếng Anh trong nhiều thập kỷ, và thực sự đã được sử dụng như một nguyên nhân célèoust muộn nhất là Chiến tranh Anh-Hà Lan lần thứ hai vào những năm 1660; tuy nhiên, vào cuối những năm 1620, Công ty Anh đã chuyển trọng tâm từ Indonesia sang Ấn Độ.

Năm 1643, Công ty Tây Ấn Hà Lan đã thành lập một khu định cư trong tàn tích của khu định cư Valdivia của Tây Ban Nha, ở miền nam Chile. Mục đích của cuộc thám hiểm là giành được chỗ đứng trên bờ biển phía tây châu Mỹ, một khu vực gần như hoàn toàn nằm dưới sự kiểm soát của Tây Ban Nha (Thái Bình Dương, ít nhất là ở phía đông Philippines, vào thời điểm đó gần như một "hồ Tây Ban Nha") và để lấy vàng từ các mỏ gần đó. Người dân bản địa bất hợp tác, những người đã buộc người Tây Ban Nha rời Valdivia vào năm 1604 đã góp phần khiến đoàn thám hiểm rời đi sau vài tháng chiếm đóng. Sự chiếm đóng này đã kích hoạt sự trở lại của người Tây Ban Nha với Valdivia và việc xây dựng một trong những tổ hợp phòng thủ lớn nhất của nước Mỹ thuộc địa.

Nam Phi

Đến giữa thế kỷ 17, Công ty Đông Ấn Hà Lan đã vượt qua Bồ Đào Nha trở thành công ty thống trị trong việc buôn bán gia vị và tơ lụa, và năm 1652 đã thành lập một thuộc địa tại Mũi Hảo Vọng trên bờ biển phía nam châu Phi, như một trạm tiếp tế cho tàu của nó trên tuyến đường biển giữa châu Âu và châu Á. Sự di dân của Hà Lan đến Mũi Hảo Vọng nhanh chóng bùng nổ khi những người thực dân tương lai được cấp những khoản trợ cấp đất đai và tình trạng miễn thuế để đổi lấy việc sản xuất thực phẩm cần thiết để tiếp tế cho các tàu đi qua. Chính quyền Mũi Hảo Vọng cũng đã nhập một số người châu Âu có quốc tịch khác, cụ thể là người Đức và người Huguenot của Pháp, cũng như hàng ngàn nô lệ từ Đông Ấn, để củng cố lực lượng lao động địa phương của Hà Lan. Tuy nhiên, có một mức độ đồng hóa về văn hóa giữa các nhóm dân tộc khác nhau do sự kết hôn chéo giữa các chủng tộc và việc áp dụng phổ biến ngôn ngữ Hà Lan, và sự phân tách có vẻ như xảy ra dọc theo đường xã hội và chủng tộc.

Thuộc địa của Hà Lan tại Mũi Hảo Vọng mở rộng ra ngoài khu định cư ban đầu và biên giới của nó được chính thức hợp nhất thành Thuộc địa Mũi của Hà Lan tổng hợp vào năm 1778. Vào thời điểm đó, người Hà Lan đã khuất phục người Khoisan và San bản địa ở Mũi và chiếm giữ các lãnh thổ truyền thống của họ. Các cuộc thám hiểm quân sự của Hà Lan xa hơn về phía đông đã bị dừng lại khi họ gặp phải sự bành trướng về phía tây của người Xhosa. Hy vọng tránh bị lôi kéo vào một cuộc tranh chấp kéo dài, chính phủ Hà Lan và các thủ lĩnh Xhosa đã đồng ý chính thức phân định các khu vực kiểm soát tương ứng của họ và kiềm chế xâm phạm biên giới của nhau. Tuy nhiên, người Hà Lan tỏ ra không thể kiểm soát những người định cư của mình, những người đã bỏ qua thỏa thuận và xâm nhập vào lãnh thổ Xhosa, gây ra một trong những cuộc xung đột thuộc địa lâu nhất của Nam Phi: Chiến tranh Xhosa.

Cạnh tranh với Anh và Pháp (1652-1717)

Năm 1651, quốc hội Anh đã thông qua Đạo luật định hướng đầu tiên loại trừ vận chuyển của Hà Lan ra khỏi tuyến thương mại sinh lợi giữa Anh và các thuộc địa Ca-ri-be của họ, và dẫn trực tiếp đến sự bùng nổ chiến sự giữa hai nước vào năm sau, cuộc chiến đầu tiên trong ba cuộc Chiến tranh Anh-Hà Lan sẽ kéo dài trong hai thập kỷ và dần dần làm xói mòn sức mạnh hải quân của Hà Lan vì lợi ích của nước Anh.

Năm 1661, giữa cuộc chinh phạt nhà Thanh của Trung Quốc, tướng quân Koxinga của nhà Minh đã lãnh đạo một hạm đội xâm chiếm Formosa. Quốc phòng Hà Lan, do thống đốc Frederick Coyett lãnh đạo, đã trụ được trong chín tháng. Tuy nhiên, sau khi Koxinga đánh bại quân tiếp viện của Hà Lan khỏi Java, Coyett đã dâng Formosa. Người Hà Lan sẽ không bao giờ cai trị Formosa nữa.

Chiến tranh Anh-Hà Lan lần thứ hai đã kết thúc vào năm 1664, khi các lực lượng Anh chuyển sang đánh chiếm New Netherland. Theo Hiệp ước Breda (1667), New Netherland đã được nhượng lại cho Anh để đổi lấy các khu định cư của người Anh ở Suriname, nơi đã bị quân đội Hà Lan chinh phục hồi đầu năm đó. Mặc dù người Hà Lan sẽ một lần nữa chiếm New Netherland vào năm 1673, trong Chiến tranh Anh-Hà Lan lần thứ ba, nó đã được trả lại cho Anh vào năm sau, qua đó chấm dứt sự cai trị của Hà Lan ở lục địa Bắc Mỹ, nhưng để lại một cộng đồng lớn của Hà Lan dưới sự cai trị của Anh vẫn tồn tại ngôn ngữ, nhà thờ và phong tục của nó cho đến giữa thế kỷ 18. Ở Nam Mỹ, người Hà Lan đã chiếm giữ Cayenne từ Pháp vào năm 1658 và đánh đuổi một nỗ lực của Pháp để chiếm lại nó một năm sau đó. Tuy nhiên, nó đã được trả lại cho Pháp vào năm 1664, vì thuộc địa được cho là không có lợi nhuận. Nó được người Hà Lan chiếm lại vào năm 1676, nhưng được trả lại một năm sau đó, lần này là vĩnh viễn. Cuộc Cách mạng Vinh Quang năm 1688 đã chứng kiến William xứ Orange của Hà Lan lên ngôi và giành vương miện Anh, Scotland và Ailen, chấm dứt tám mươi năm cạnh tranh giữa Hà Lan và Anh, trong khi cuộc cạnh tranh với Pháp vẫn còn mạnh mẽ.

Trong Chiến tranh Cách mạng Hoa Kỳ, Anh tuyên chiến với Hà Lan, Chiến tranh Anh-Hà Lan lần thứ tư, trong đó Anh chiếm giữ thuộc địa Ceylon của Hà Lan. Trong các Hiệp ước Hòa bình Paris (1783), Ceylon được trả lại cho Hà Lan và Negapatnam được nhượng lại cho Anh.

Thời đại Napoleon (1795-1815)

Năm 1795, quân đội cách mạng Pháp đã xâm chiếm Cộng hòa Hà Lan và biến quốc gia thành một chư hầu của Pháp, được đặt tên là Cộng hòa Batavia. Anh, nơi có chiến tranh với Pháp, đã sớm chuyển sang chiếm các thuộc địa của Hà Lan ở Châu Á, Nam Phi và Caribê.

Theo các điều khoản của Hiệp ước Amiens được ký kết bởi Anh và Pháp vào năm 1802, Thuộc địa Mũi và các đảo thuộc Tây Ấn Hà Lan mà người Anh đã chiếm giữ đã được trả lại cho Cộng hòa. Ceylon không được trả lại cho người Hà Lan và trở thành Thuộc địa của Vương quốc Anh. Sau khi bùng nổ chiến sự giữa Anh và Pháp một lần nữa vào năm 1803, người Anh đã chiếm lại Thuộc địa Mũi. Người Anh cũng xâm chiếm và giữ đảo Java vào năm 1811.

Năm 1806, Napoléon đã giải thể Cộng hòa Batavian và thiết lập chế độ quân chủ với anh trai của mình, Louis Bonaparte, trên ngai vàng với tư cách là Vua của Hà Lan. Louis đã bị Napoleon tước quyền lực vào năm 1810 và đất nước này được cai trị trực tiếp bởi Pháp cho đến khi được giải phóng vào năm 1813. Năm sau, Hà Lan độc lập đã ký Hiệp ước Anh-Hà Lan năm 1814 với Anh. Tất cả các thuộc địa mà Anh đã chiếm giữ được trả lại cho Hà Lan, ngoại trừ Thuộc địa Mũi, Guyana và Sri Lanka.

Thời kỳ hậu Napoleon (1815-1945)

Sau thất bại của Napoleon năm 1815, biên giới châu Âu đã được vẽ lại tại Đại hội Vienna. Lần đầu tiên kể từ khi tuyên bố độc lập khỏi Tây Ban Nha năm 1581, người Hà Lan đã được đoàn tụ với miền Nam Hà Lan dưới chế độ quân chủ lập hiến, Vương quốc Liên hiệp Hà Lan. Vương quốc này chỉ kéo dài 15 năm. Năm 1830, một cuộc cách mạng ở nửa phía nam của đất nước đã dẫn đến sự độc lập trên thực tế của một nhà nước mới - Bỉ.

Công ty Đông Ấn Hà Lan bị phá sản đã bị thanh lý vào ngày 1 tháng 1 năm 1800, và tài sản lãnh thổ của nó được quốc hữu hóa thành Đông Ấn Hà Lan. Sự cạnh tranh Anh-Hà Lan ở Đông Nam Á tiếp tục diễn ra tại cảng Singapore, nơi đã được nhượng lại cho Công ty Đông Ấn Anh vào năm 1819 bởi sultan của Johore. Người Hà Lan tuyên bố rằng một hiệp ước đã ký với người tiền nhiệm của vương quốc hồi năm trước đã trao cho họ quyền kiểm soát khu vực. Tuy nhiên, việc không thể đẩy người Anh ra khỏi Singapore, nơi đang trở thành một trung tâm thương mại ngày càng quan trọng, đã trở nên rõ ràng đối với người Hà Lan, và sự bất đồng đã được giải quyết với Hiệp ước Anh-Hà Lan năm 1824. Theo các điều khoản của mình, Hà Lan đã nhượng lại Malacca và căn cứ của họ ở Ấn Độ cho người Anh, và công nhận yêu sách của Anh đối với Singapore. Đổi lại, người Anh đã trao lại Bencoolen và đồng ý không ký hiệp ước với những người cai trị ở "những hòn đảo phía nam eo biển Singapore". Do đó, quần đảo được chia thành hai phạm vi ảnh hưởng: người Anh, trên bán đảo Malay và người Hà Lan ở Đông Ấn.

Xuyên suốt lịch sử Đông Ấn Hà Lan và của VOC trước đó, quyền kiểm soát của Hà Lan đối với các lãnh thổ của họ thường rất khó khăn, nhưng đã được mở rộng trong suốt thế kỷ 19. Chỉ đến đầu thế kỷ 20, sự thống trị của Hà Lan mới mở rộng đến những gì sẽ trở thành ranh giới của Indonesia thời hiện đại. Mặc dù có dân số cao và sản xuất nông nghiệp, Java đã nằm dưới sự thống trị của Hà Lan trong gần 350 năm của kỷ nguyên VOC và Đông Ấn Hà Lan, nhiều khu vực vẫn độc lập trong thời gian này bao gồm Aceh, Lombok, Bali và Borneo.

Năm 1871, tất cả tài sản của Hà Lan trên Bờ biển Vàng Hà Lan đã được bán cho Anh.

Công ty Tây Ấn Hà Lan đã bị bãi bỏ vào năm 1791, và các thuộc địa của nó ở Suriname và Ca-ri-be đều được đặt dưới sự cai trị trực tiếp của nhà nước. Nền kinh tế của các thuộc địa Hà Lan ở vùng Caribe đã dựa vào việc buôn lậu hàng hóa và nô lệ vào Châu Mỹ Tây Ban Nha, nhưng với sự kết thúc của buôn bán nô lệ vào năm 1814 và sự độc lập của các quốc gia mới ở Nam và Trung Mỹ từ Tây Ban Nha, lợi nhuận nhanh chóng suy giảm. Các thương nhân Hà Lan đã di chuyển hàng loạt từ các đảo đến Hoa Kỳ hoặc Châu Mỹ Latinh, để lại dân số nhỏ với thu nhập ít và cần phải có trợ cấp từ chính phủ Hà Lan. Antilles được kết hợp dưới một chính quyền với Suriname từ năm 1828 đến 1845. Chế độ nô lệ không bị bãi bỏ ở các thuộc địa Caribe của Hà Lan cho đến năm 1863, rất lâu sau đó là của Anh và Pháp, mặc dù đến thời điểm này chỉ còn 6.500 nô lệ. Ở Suriname, những người nắm giữ nô lệ yêu cầu chính phủ Hà Lan bồi thường để giải phóng nô lệ, trong khi ở Sint Maarten, bãi bỏ chế độ nô lệ ở phần thuộc Pháp năm 1848 đã khiến nô lệ ở phần thuộc Hà Lan tự do. Tại Suriname, sau khi xóa bỏ chế độ nô lệ, công nhân Trung Quốc được khuyến khích nhập cư với tư cách là những người lao động nước ngoài, cũng như người Java, trong khoảng thời gian từ 1890 đến 1939.

Giải phóng thuộc địa (1942-1975)

Indonesia

Vào tháng 1 năm 1942, Nhật Bản xâm chiếm Đông Ấn Hà Lan. Người Hà Lan đầu hàng hai tháng sau đó tại Java, người Indonesia ban đầu chào đón người Nhật là những người giải phóng. Sự chiếm đóng của Nhật Bản sau đó ở Indonesia trong phần còn lại của Thế chiến II đã chứng kiến sự phá hủy cơ bản của các cấu trúc kinh tế, chính trị và xã hội của nhà nước thuộc địa Hà Lan, thay thế bằng chế độ Nhật Bản. Trong những thập kỷ trước chiến tranh, người Hà Lan đã thành công rực rỡ trong việc đàn áp phong trào dân tộc nhỏ bé ở Indonesia để sự chiếm đóng của Nhật Bản trở thành nền tảng cho nền độc lập của Indonesia. Tuy nhiên, Đảng Cộng sản Indonesia do nhà xã hội chủ nghĩa Hà Lan Henk Sneevliet thành lập năm 1914, cũng phổ biến với các công nhân và thủy thủ Hà Lan, đã liên minh chiến lược với Hồi giáo Sarekat (qv) từ đầu năm 1917 cho đến khi tuyên bố độc lập Indonesia và đặc biệt quan trọng trong cuộc chiến chống Nhật chiếm đóng Đông Ấn Hà Lan trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Người Nhật khuyến khích và ủng hộ chủ nghĩa dân tộc Indonesia, trong đó các thể chế bản địa mới được tạo ra và các nhà lãnh đạo quốc gia như Sukarno được thăng chức. Tất cả công dân Hà Lan đều bị bắt giữ có nghĩa là người Indonesia chiếm nhiều vị trí lãnh đạo và hành chính, mặc dù các vị trí hàng đầu vẫn do người Nhật nắm giữ.

Hai ngày sau khi Nhật Bản đầu hàng vào tháng 8 năm 1945, Sukarno và nhà lãnh đạo quốc gia đồng hương Hatta đã đơn phương tuyên bố độc lập Indonesia. Một cuộc đấu tranh kéo dài bốn năm rưỡi sau đó khi người Hà Lan cố gắng thiết lập lại thuộc địa của họ. Các lực lượng Hà Lan cuối cùng đã chiếm lại hầu hết lãnh thổ thuộc địa và một cuộc đấu tranh du kích xảy ra sau đó. Phần lớn người Indonesia, và - cuối cùng - dư luận quốc tế, ủng hộ độc lập, và vào tháng 12 năm 1949, Hà Lan chính thức công nhận chủ quyền của Indonesia. Theo các điều khoản của thỏa thuận năm 1949, Tây New Guinea vẫn nằm dưới sự bảo trợ của New Guinea Hà Lan. Chính phủ mới của Indonesia dưới thời Tổng thống Sukarno gây áp lực buộc lãnh thổ phải chịu sự kiểm soát của Indonesia như những người theo chủ nghĩa dân tộc Indonesia ban đầu dự định. Sau áp lực của Hoa Kỳ, Hà Lan đã chuyển nó sang Indonesia theo Thỏa thuận New York năm 1962.

Suriname và Hà Lan Antilles
Năm 1954, theo "Hiến chương Vương quốc Hà Lan", Hà Lan, Suriname và Antilles Hà Lan (lúc đó bao gồm cả Argentina) đã trở thành một quốc gia hỗn hợp, được gọi là "Vương quốc Hà Lan ba phan". Các thuộc địa cũ được trao quyền tự chủ, tiết kiệm cho một số vấn đề bao gồm quốc phòng, đối ngoại và quyền công dân, đó là trách nhiệm của Vương quốc. Năm 1969, tình trạng bất ổn ở Curaçao dẫn đến thủy quân lục chiến Hà Lan được phái đi để dập tắt cuộc bạo loạn. Năm 1973, các cuộc đàm phán bắt đầu ở Suriname để giành độc lập, và độc lập hoàn toàn được trao vào năm 1975, với 60.000 người di cư nhân cơ hội chuyển đến Hà Lan. Năm 1986, Aruba được phép ly khai khỏi liên đoàn Antilles của Hà Lan và bị Hà Lan gây áp lực phải chuyển sang độc lập trong vòng mười năm. Tuy nhiên, vào năm 1994, người ta đã đồng ý rằng vị thế của nó vẫn là một Vương quốc đúng nghĩa.

Vào ngày 10 tháng 10 năm 2010, Antilles Hà Lan đã bị giải thể. Curaçao và Sint Maarten đã gia nhập cùng một vị thế quốc gia trong Vương quốc mà Aruba đã được hưởng. Các hòn đảo Bonaire, Sint Eustatius và Saba đã được cấp quy chế tương tự như các đô thị của Hà Lan, và bây giờ đôi khi được gọi là Caribe Hà Lan.

Di sản

Nói chung, người Hà Lan không tán dương quá khứ đế quốc của họ, và tình cảm chống thực dân đã chiếm ưu thế kể từ những năm 1960. Sau đó, lịch sử thuộc địa không được đề cao trong sách giáo khoa Hà Lan. Quan điểm này về quá khứ đế quốc của họ chỉ mới được thay đổi gần đây với lời kêu gọi gây tranh cãi của thủ tướng Jan Peter Balkenende về sự trở lại của tâm lý VOC.

Cộng đồng người Hà Lan

Ở một số thuộc địa của Hà Lan có các nhóm dân tộc lớn có nguồn gốc Hà Lan xuất thân từ những người định cư Hà Lan. Ở Nam Phi, Boer và người Hà Lan vùng Mũi được gọi chung là người Afrikaner. Người Burgher của Sri Lanka và người Indo của Indonesia cũng như Người Criollo của Suriname là những người chủng tộc hỗn hợp của người gốc Hà Lan xưa.

Ở Hoa Kỳ, có ba tổng thống người Mỹ gốc Hà Lan: Martin Van Buren, tổng thống đầu tiên không phải là người gốc Anh, và ngôn ngữ mẹ đẻ là tiếng Hà Lan, tổng thống thứ 26 Theodore Roosevelt và Franklin D. Roosevelt, tổng thống thứ 32, được bầu vào bốn nhiệm kỳ (1933 đến 1945) và tổng thống Mỹ duy nhất đã phục vụ hơn hai nhiệm kỳ.

.

Ngôn ngữ Hà Lan

Tiếng Hà Lan ở Đông Nam Á

Mặc dù có sự hiện diện của Hà Lan ở Indonesia gần 350 năm, tiếng Hà Lan không có tư cách chính thức và nhóm thiểu số nhỏ có thể nói ngôn ngữ này là những thành viên được giáo dục thuộc thế hệ lâu đời nhất, hoặc làm việc trong ngành luật, vì một số mã hợp pháp vẫn chỉ có sẵn bằng tiếng Hà Lan. Ngôn ngữ Indonesia được thừa hưởng nhiều từ từ tiếng Hà Lan, cả về từ ngữ cho cuộc sống hàng ngày, cũng như thuật ngữ khoa học hoặc công nghệ. Một học giả cho rằng 20% từ tiếng Indonesia có thể được truy nguyên từ tiếng Hà Lan.

Tiếng Hà Lan ở Nam Á

Trong một thế kỷ rưỡi, sự cai trị của Hà Lan ở Ceylon và miền nam Ấn Độ đã để lại một ít dấu vết của ngôn ngữ Hà Lan.

Tiếng Hà Lan ở Caribê

Ngày nay, ở Suriname, tiếng Hà Lan là ngôn ngữ chính thức và 58 phần trăm dân số nói nó như tiếng mẹ đẻ. Hai mươi bốn phần trăm dân số nói tiếng Hà Lan như một ngôn ngữ thứ hai, và trong tổng số 82 phần trăm dân số có thể nói tiếng Hà Lan. Ở Aruba, Bonaire và Curaçao, tiếng Hà Lan là ngôn ngữ chính thức nhưng được nói như ngôn ngữ mẹ đẻ chỉ có bảy đến tám phần trăm dân số, mặc dù hầu hết mọi người trên đảo đều có thể nói ngôn ngữ và hệ thống giáo dục những hòn đảo này là ở Hà Lan ở một số hoặc tất cả các cấp. Dân số của ba miền bắc Antilles, Sint Maarten, Saba và Sint Eustatius, chủ yếu nói tiếng Anh.

Tiếng Hà Lan ở Mỹ

Ở New Jersey, Hoa Kỳ, một phương ngữ tuyệt chủng của tiếng Hà Lan, tiếng Hà Lan Jersey, được nói bởi con cháu của những người định cư Hà Lan thế kỷ 17 ở các quận Bergen và Passoms, được ghi nhận là vẫn được nói đến cuối năm 1921.

Tiếng Hà Lan ở Châu Phi

Di sản ngôn ngữ lớn nhất của Hà Lan là ở thuộc địa của nó ở Nam Phi, nơi thu hút một số lượng lớn người định cư nông dân Hà Lan (ở Hà Lan, Boer), người nói một dạng đơn giản của tiếng Hà Lan gọi là tiếng Afrikaans, phần lớn dễ hiểu với tiếng Hà Lan. Sau khi thuộc địa rơi vào tay người Anh, những người định cư lan vào vùng nội địa, mang theo ngôn ngữ của họ. Tính đến năm 2005, đã có 10 triệu người mà tiếng Afrikaans là ngôn ngữ chính và ngôn ngữ phụ, so với hơn 22 triệu người nói tiếng Hà Lan.

Các ngôn ngữ Creole khác có nguồn gốc ngôn ngữ Hà Lan là Papiamento vẫn được sử dụng ở Aruba, Bonaire, Curaçao và Sint Eustatius; Saramaccan và Sranan Tongo vẫn nói chuyện ở Suriname; Berbice lên tiếng nhưng có nguy cơ tuyệt chủng ở Guyana; Pecok đã nói nhưng có nguy cơ tuyệt chủng ở Indonesia và Hà Lan; Albany Dutch nói nhưng có nguy cơ tuyệt chủng ở Mỹ.

Các ngôn ngữ creole có nguồn gốc từ Hà Lan đã tuyệt chủng bao gồm: Skepi (Guyana); Negerhollands (còn gọi là "Negro Dutch"), Jersey Dutch và Mohawk Dutch (USA) và Javindo (Java).

Tên địa danh

See also: Danh sách tên địa danh nguồn gốc Hà Lan

Một số thị trấn của New York và các khu vực của thành phố New York, từng là một phần của thuộc địa New Netherland có tên của người gốc Hà Lan, như Brooklyn (sau Breukelen), Flushing (sau Vlissingen), Bowery (sau Bouwerij, công trường xây dựng), Harlem (sau Haarlem), Đảo Coney (từ Conyne Eylandt, đánh vần tiếng Hà Lan hiện đại Konijneneiland: Đảo thỏ) và Đảo Staten (có nghĩa là "Đảo của các bang"). Thống đốc cuối cùng của thuộc địa New Netherland, Pieter Stuyvesant, đã để lại tên của mình cho một đường phố, một khu phố và một vài trường học ở thành phố New York và thị trấn Stuyvesant. Nhiều thị trấn và thành phố dọc theo Hudson ở ngoại ô New York có các địa danh với nguồn gốc Hà Lan (ví dụ Yonkers, Hoboken, Haverstraw, Newburgh, Staatsburg, Catskill, Kinderhook, Coeymans, Rensselaer, Watervliet). Hạt Nassau, một trong bốn quận tạo nên Long Island, cũng có nguồn gốc từ Hà Lan. Sông Schuylkill chảy vào Delaware tại Philadelphia cũng là một tên tiếng Hà Lan có nghĩa là dòng sông ẩn hoặc skulking.

Nhiều thị trấn và thành phố ở Suriname chia sẻ tên với các thành phố ở Hà Lan, như Alkmaar và Groningen. Thủ đô của Curaçao được đặt tên là Willemstad và thủ đô của cả Saint Eustatius và Aruba được đặt tên là Oranjestad. Tên đầu tiên được đặt theo tên của Hoàng tử Hà Lan Willem II van Oranje-Nassau (William xứ Orange-Nassau) và hai người khác sau phần đầu của triều đại hoàng gia Hà Lan hiện tại.

Một nửa các thành phố lớn của Nam Phi có các tên tiếng Hà Lan, ví dụ như Johannesburg, Kaapstad, Vereeniging, Bloemfontein và Vanderbijlpark.

Tên quốc gia New Zealand có nguồn gốc từ các nhà vẽ bản đồ Hà Lan, người gọi các đảo Nova Zeelandia, theo tên tỉnh Zeeland của Hà Lan.
Nhà thám hiểm người Anh James Cook sau đó đã đặt tên cho New Zealand.

Quốc đảo Tasmania của Úc được đặt theo tên nhà thám hiểm người Hà Lan Abel Tasman, người châu Âu đầu tiên nhìn thấy hòn đảo này vào ngày 24 tháng 11 năm 1642. Lần đầu tiên ông đặt tên cho hòn đảo Anthony van Diemen's Land theo tên nhà tài trợ Anthony van Diemen, Thống đốc Đông Ấn Hà Lan. Cái tên này sau đó được người Anh rút ngắn thành Van Diemen's Land. Nó được chính thức đổi tên để vinh danh người khám phá châu Âu đầu tiên vào ngày 1 tháng 1 năm 1856. Arnhem Land được đặt theo tên của con tàu Hà Lan tên Arnhem. Thuyền trưởng của Arnhem (Willem van Coolsteerdt) cũng đặt tên cho hòn đảo lớn, phía đông Arnhem là Groote Eylandt, theo cách viết chính tả tiếng Hà Lan Groot Eiland: Đảo lớn. Có nhiều tên địa lý Hà Lan hơn ở Úc.

Kiến trúc

Tại thủ đô Paramaribo của Surinamese, Pháo đài Zeelandia của Hà Lan vẫn còn tồn tại đến ngày nay. Bản thân thành phố cũng đã giữ lại hầu hết bố cục và kiến trúc đường phố cũ, là một phần của di sản UNESCO của thế giới. Ở trung tâm Malacca, Malaysia, Tòa nhà Stadthuys và Nhà thờ Chúa Kitô vẫn đứng như một lời nhắc nhở về sự chiếm đóng của Hà Lan. Vẫn còn những di tích khảo cổ của Pháo đài Goede Hoop (Hartford, Connecticut hiện đại) và Pháo đài Orange (Albany, New York hiện đại).

Kiến trúc của Hà Lan rất dễ nhìn thấy ở Aruba, Curaçao, Bonaire và Saint Eustatius. Các tòa nhà theo phong cách Hà Lan đặc biệt có thể nhìn thấy ở Willemstad, với những đầu hồi dốc đứng, cửa sổ lớn và những chiếc vây cao vút.

Kiến trúc Hà Lan cũng có thể được tìm thấy ở Sri Lanka, đặc biệt là ở Galle, nơi pháo đài và kênh đào của Hà Lan vẫn được giữ nguyên, thậm chí đến một mức độ là các biệt thự nhiệt đới trước đây của các quan chức VOC. Một số ví dụ nổi bật nhất của kiến trúc này là dinh thự của cựu thống đốc ở Galle, hiện được gọi là Khách sạn Amangalla và Nhà thờ Cải cách Hà Lan cổ. Tại thủ đô Colombo, nhiều kiến trúc của Hà Lan và Bồ Đào Nha xung quanh Pháo đài đã bị phá hủy trong thời kỳ của Anh, một số còn lại bao gồm Bệnh viện Hà Lan Old Colombo và Nhà thờ Wolvendaal.

Trong thời kỳ thuộc địa của Hà Lan ở Nam Phi, một loại kiến trúc đặc biệt, được gọi là Kiến trúc Hà Lan Mũi đã được phát triển. Những phong cách kiến trúc này có thể được tìm thấy ở các thị trấn lịch sử như Stellenbosch, Swellendam, Tulbagh và Graaff-Reinet. Tại thủ phủ Cape Town cũ của Hà Lan, gần như không có gì từ thời VOC còn tồn tại ngoại trừ Lâu đài Hy vọng.

Mặc dù người Hà Lan đã bắt đầu dựng lên các tòa nhà ngay sau khi họ đến bờ biển Batavia, hầu hết các công trình do Hà Lan xây dựng vẫn còn tồn tại đến ngày nay ở Indonesia bắt nguồn từ thế kỷ 19 và 20. Các pháo đài từ thời thuộc địa, được sử dụng cho mục đích quốc phòng, vẫn nằm trên một số thành phố ven biển lớn trên khắp quần đảo. Số lượng lớn nhất các tòa nhà Hà Lan còn sót lại có thể được tìm thấy trên Java và Sumatra, đặc biệt là tại các thành phố như Jakarta, Bandung, Semarang, Yogyakarta, Surabaya, Cirebon, Pasuruan, Bukmitgi, Sawahlunto, Medan, Padang và Malang. Ngoài ra còn có các ví dụ quan trọng về kiến trúc Hà Lan thế kỷ 17 xung quanh Banda Neira, Nusa Laut và Saparua, các đảo gia vị chính trước đây, do sự phát triển kinh tế hạn chế đã giữ lại nhiều yếu tố thuộc địa. Một ví dụ nổi bật khác về kiến trúc thuộc địa của Hà Lan là Pháo đài Rotterdam ở Makassar. Công trình xây dựng trước đây của Hà Lan chủ yếu tái tạo phong cách kiến trúc ở Quê hương (như Toko Merah). Tuy nhiên, các tòa nhà này không phù hợp với khí hậu nhiệt đới và tốn kém để duy trì. Và kết quả là các quan chức Hà Lan bắt đầu thích nghi với điều kiện nhiệt đới bằng cách áp dụng các yếu tố bản địa như hiên rộng, thông gió và lợp mái cao bản địa vào biệt thự của họ. "Ban đầu (về sự hiện diện của Hà Lan), việc xây dựng Hà Lan trên Java dựa trên kiến trúc thuộc địa đã được sửa đổi theo các điều kiện văn hóa nhiệt đới và địa phương", giáo sư nghệ thuật và thiết kế người Indonesia, Pamudji Suptandar viết. Đây được mệnh danh là arsitektur Indis (kiến trúc Ấn Độ), kết hợp phong cách Ấn Độ giáo-Java truyền thống hiện có với các hình thức châu Âu.

Nhiều tòa nhà công cộng vẫn còn tồn tại và được sử dụng ở Jakarta, như dinh tổng thống, bộ tài chính và nhà hát nghệ thuật biểu diễn, được xây dựng vào thế kỷ 19 theo phong cách cổ điển. Vào đầu thế kỷ 20 và một phần do Chính sách đạo đức Hà Lan, số người Hà Lan di cư đến thuộc địa đã tăng lên cùng với sự mở rộng kinh tế. Dân số tầng lớp trung lưu ngày càng tăng dẫn đến sự phát triển của Vùng ngoại ô trong thành phố lớn trên khắp Ấn Độ, nhiều ngôi nhà được xây dựng theo nhiều phong cách khác nhau, từ phong cách Ấn Độ, Kiến trúc Phục hưng đến Art Deco hiện đại. Một số ví dụ về các khu dân cư này bao gồm Menteng ở Jakarta, Darmo ở Surabaya, Polonia ở Medan, Kotabaru ở Yogyakarta, New Candi ở Semarang và cũng như hầu hết Bắc Bandung. Indonesia cũng trở thành nơi thử nghiệm cho phong trào kiến trúc Nghệ thuật trang trí Hà Lan như Nieuwe Zakelijkheid, De Stijl, Nieuw Indische và Trường phái Amsterdam. Một số kiến trúc sư nổi tiếng như Wolff Schoemaker và Henri Maclaine Pont cũng đã cố gắng hiện đại hóa kiến trúc bản địa, tạo ra một số thiết kế độc đáo như Nhà thờ Pohsarang và Viện Công nghệ Bandung. Nơi các tòa nhà Art Deco này có nhiều nhất có thể được tìm thấy ở thành phố Bandung, nơi "về mặt kiến trúc" có thể được coi là thành phố châu Âu nhất ở Indonesia.

Kể từ khi độc lập của Indonesia, rất ít chính phủ đã thể hiện sự quan tâm đến việc bảo tồn các tòa nhà lịch sử. Nhiều tòa nhà kiến trúc lớn đã bị phá hủy trong những thập kỷ qua để dựng lên các trung tâm mua sắm hoặc tòa nhà văn phòng, ví dụ: Khách sạn des Indes (Batavia), Hiệp hội hài hòa, Batavia. Tuy nhiên, hiện nay, nhiều người Indonesia đã nhận thức được giá trị của việc bảo tồn các tòa nhà cũ của họ.

"Một thập kỷ trước, hầu hết mọi người nghĩ tôi bị điên khi họ biết về những nỗ lực của tôi để cứu lấy phần cũ của Jakarta. Vài năm sau, những tiếng nói tiêu cực bắt đầu biến mất, và bây giờ nhiều người bắt đầu nghĩ với tôi: làm thế nào Trước đây, chúng ta sẽ cứu thành phố của mình. Trước đây, việc sử dụng tâm lý tiêu cực đối với thời kỳ thuộc địa thường được sử dụng như một cái cớ để coi thường các cuộc biểu tình chống phá hủy các tòa nhà lịch sử. Ngày càng nhiều người coi các tòa nhà thuộc địa cũ là một phần của thành phố của họ di sản tổng thể thay vì tập trung vào khía cạnh thuộc địa của nó. ", kiến trúc sư và nhà bảo tồn hàng đầu Indonesia Budi Lim nói.

Cơ sở hạ tầng

Ngoài kiến trúc trang trí nghệ thuật của Indonesia còn phần lớn cơ sở hạ tầng đường sắt và đường bộ của đất nước cũng như các thành phố lớn của nó được xây dựng trong thời kỳ thuộc địa. Nhiều thành phố chính của Indonesia chỉ là các thị trấn nông thôn trước khi công nghiệp hóa và phát triển đô thị thuộc địa. Các ví dụ về Java bao gồm thủ đô Jakarta và Bandung, bên ngoài các ví dụ Java bao gồm thành phố Ambon và Manado. Hầu hết các tuyến đường sắt và nhà ga chính trên Java cũng như đường chính, được gọi là đường Great Post Daendels(tiếng Hà Lan: Grote Postweg) sau khi Toàn quyền ủy thác công trình, nối từ tây sang đông Java cũng được xây dựng trong Đông Ấn Hà Lan kỷ nguyên.

Từ năm 1800 đến năm 1950, các kỹ sư Hà Lan đã tạo ra một cơ sở hạ tầng bao gồm 67.000 km (42.000 mi) đường bộ, 7.500 km (4.700 mi) đường sắt, nhiều cây cầu lớn, hệ thống tưới tiêu hiện đại bao gồm 1,4 triệu ha (5.400 dặm vuông) ruộng lúa, một số quốc tế bến cảng, và 140 hệ thống nước uống công cộng. Những công trình công cộng được xây dựng ở Hà Lan này đã trở thành cơ sở vật chất của nhà nước Indonesia thuộc địa và hậu thuộc địa.

Nông nghiệp

Các loại cây trồng như cà phê, trà, ca cao, thuốc lá và cao su đều được người Hà Lan giới thiệu. Người Hà Lan là những người đầu tiên bắt đầu truyền bá cây cà phê ở Trung và Nam Mỹ, và vào đầu thế kỷ 19, Java là nhà sản xuất lớn thứ ba trên thế giới. Năm 1778, người Hà Lan đã mang cacao từ Philippines đến Indonesia và bắt đầu trồng hàng loạt. Hiện tại Indonesia là nhà sản xuất cao su tự nhiên lớn thứ hai thế giới, một loại cây trồng được người Hà Lan giới thiệu vào đầu thế kỷ 20. Thuốc lá được giới thiệu từ châu Mỹ và vào năm 1863, đồn điền đầu tiên được thành lập bởi người Hà Lan. Ngày nay, Indonesia không chỉ là nhà sản xuất thuốc lá công nghiệp lâu đời nhất mà còn là nước tiêu thụ thuốc lá lớn thứ hai.

Khám phá khoa học

Người Java được phát hiện bởi Eugène Dubois ở Indonesia vào năm 1891. Rồng Komodo được Peter Ouwens mô tả lần đầu tiên ở Indonesia vào năm 1912 sau một vụ tai nạn máy bay năm 1911 và tin đồn về khủng long còn sống trên đảo Komodo vào năm 1910.

Tiến hóa lãnh thổ

Xem thêm
 Thuộc địa châu Mỹ của Hà Lan
 Công ty Đông Ấn Hà Lan
 Công ty Tây Ấn Hà Lan
 Liên minh ngôn ngữ Hà Lan
 Danh sách các điểm giao thương và khu định cư của Công ty Đông Ấn Hà Lan
 Verwantschapslanden
 Bộ thuộc địa (Hà Lan)

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài

  De VOCsite
 Dutch and Portuguese Colonial History
  VOC Kenniscentrum
 Archives of the Dutch East and West India Companies

Cựu quốc gia châu Âu
Chấm dứt năm 1949
Khởi đầu năm 1602
Cộng hòa Hà Lan
Lịch sử chủ nghĩa thực dân châu Âu
Đế quốc hải ngoại


title: Lotus rubriflorus

text:
Lotus rubriflorus là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Nó là loài đặc hữu của California.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
Jepson Manual Treatment
USDA Plants Profile
Photo gallery

rubriflorus
Thực vật California


title: Santa Giuletta

text:
Santa Giuletta là một đô thị ở tỉnh Pavia trong vùng Lombardia của Ý, có cự ly khoảng 50 km về phía nam của Milan và khoảng 15 km về phía nam của Pavia. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.605 người và diện tích là 11,7 km².

Santa Giuletta giáp các đô thị sau: Barbianello, Mornico Losana, Pietra de' Giorgi, Pinarolo Po, Redavalle, Robecco Pavese, Torricella Verzate.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Pavia
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Pseudotalopia

text:
Pseudotalopia là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Trochidae, họ ốc đụn.

Các loài
Các loài trong chi Pseudotalopia gồm có:

 Pseudotalopia fernandrikae Vilvens, 2005

Chú thích

Tham khảo

Trochidae


title: Họ Hươu xạ

text:
Họ Hươu xạ (Moschidae) là một họ động vật guốc chẵn pecora gồm 7 loài hươu xạ thuộc chi duy nhất là Moschus.

Chúng có cân nặng khiêm tốn, chỉ 17 kg; các phân loại khác còn nhỏ hơn. Các loài hươu xạ nguyên thủy hơn so với các loài Họ Hươu nai (Cervidae) ở chỗ chúng không có gạc hay các tuyến ở mặt, chỉ có một cặp vú, một túi mật, có tuyến ở đuôi, một cặp răng nanh dạng ngà và đặc biệt là có tuyến thơm ở vùng đáy chậu chứa xạ hương có tầm quan trọng kinh tế đối với con người, được dùng trong y học và sản xuất nước hoa thượng hạng.

Ghi chép hóa thạch của họ này kéo dài từ cuối thế Oligocen, khoảng 28 triệu năm trước. Nhóm này có nhiều trên khắp Âu-Á và Bắc Mỹ vào thế Miocen, nhưng sau đó suy giảm chỉ còn chi Moschus có sinh tồn vào đầu thế Pleistocen.

Đặc điểm

Hươu xạ nhìn giống hươu nhỏ, có thân hình chắc nịch và chân sau dài hơn chân trước. Chúng dài khoảng 80 đến 100 cm, vai cao 50 đến 70 cm, và nặng từ 7 đến 17 kg. Bàn chân của hươu xạ thích nghi với việc leo trèo ở những địa hình gồ ghề. Giống như loài hươu nước Trung Quốc (Họ Hươu nai), chúng không có gạc, nhưng những con đực có một cặp răng nanh to, tạo thành những chiếc ngà giống như thanh kiếm. Công thức răng hàm tương tự như công thức của các loài hươu thực sự:

Tuyến xạ hương chỉ có ở các con đực trưởng thành. Nó nằm trong một cái túi nằm giữa cơ quan sinh dục và rốn, và dịch tiết của nó rất có thể được sử dụng để thu hút bạn tình.

Hươu xạ là loài động vật ăn cỏ, sống trong môi trường đồi núi, rừng rậm, xa nơi ở của con người. Giống như các loài hươu thực sự, chúng ăn chủ yếu là lá, hoa và cỏ, cùng một số loại rêu và địa y. Chúng là động vật sống đơn độc và duy trì các vùng lãnh thổ được xác định rõ ràng, mà chúng đánh dấu mùi hương bằng các tuyến đuôi của chúng. Hươu xạ nói chung là loài nhút nhát, và sống về đêm hoặc vào bình minh hay hoàng hôn.

Con đực rời khỏi lãnh thổ của chúng vào mùa sinh sản, và tranh giành bạn tình, sử dụng ngà của chúng làm vũ khí. Hươu xạ cái sinh một con non sau khoảng 150–180 ngày mang thai. Những con non mới sinh có kích thước rất nhỏ và về cơ bản là nằm bất động trong tháng đầu tiên cuộc đời của chúng, một đặc điểm giúp chúng ẩn mình khỏi những thú săn mồi.

Hươu xạ bị săn lùng để lấy các tuyến mùi của chúng, thường được sử dụng trong nước hoa. Các tuyến có thể bán được tới 45,000 đô la/kg trên thị trường chợ đen. Người ta đồn rằng những nhà hoàng gia cổ xưa mặc mùi hương của hươu xạ, và nó là một loại thuốc kích thích tình dục.

Chú thích

Tham khảo

Hươu xạ, họ


title: Geodessus besucheti

text:
Geodessus besucheti là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Brancucci miêu tả khoa học năm 1979.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Geodessus


title: Sonova

text:
Sonova (Sonova Holding AG) – cho đến ngày 31 tháng 7 năm 2007 Phonak (Phonak Holding AG) – là một công ty Thụy Sĩ chuyên về các hệ thống không dây và thiết bị nghe. Tập đoàn Sonova gồm 3 đơn vị - Phonak Hearing Systems, Unitron Hearing and Phonak Wireless Communications Systems. Ngày 1 tháng 8 năm 2007, Phonak AG chính thức đổi tên thành Sonova Holding AG. Sản phẩm của hãng vẫn mang thương hiệu Phonak.

Sonova, Phonak có nguồn gốc từ "AG für Elektroakustik" được lập năm 1947. Công ty được Ernst Rihs mua năm 1965. Đến tháng 9 năm 2007, tập đoàn này sử dụng 4200 nhân công trên khắp thế giới.

Phonak là nhà tài trợ tên cho đội UCI ProTour Phonak Hearing Systems, từ năm 2002 và 2006. Ngày 2/10/2006, Phonak Group đồng ý ký thoả thuận mua cổ phần với GN ReSound trong vụ mua lại trị giá 2.65 tỷ USD. Tuy nhiên, quy định của châu Âu đã ngăn cản vụ sáp nhập và kết thúc một thời kỳ củng cố quy mô lớn trong ngành này.

Phạm vi hoạt động

Sản phẩm: Máy trợ thính Phonak (Naída, Certéna, Exélia, Audéo, OK, Lyric, Versáta, Milo, Phonak Ambra, Nios Micro, Savia, Una, Power Max, Eleva, eXtra, inspiro, DynaMic, SmarkLink +, ZoomLink+, EasyLink +, iSense Micro, Isense Classic, Click ‘n Talk, iCom, Phonak PilotOne, myPilot, WatchPilot 2, KeyPilot 2, SoundPilot 2, Wall Pilot, iLapel, iBoom,

Sonova (Sonova Holding AG) – tên trước đây là Phonak (Phonak Holding AG) – là công ty Thụy Sĩ cung cấp các giải pháp nghe (máy trợ thính, thiết bị liên lạc không dây, thiết bị cấy ốc tai điện tử,). Tập đoàn Sonova bao gồm các thương hiệu sản phẩm Phonak, Unitron, Lyric, Sona (máy trợ thính và thiết bị liên lạc không dây), AB, Acoustic Implants (thiết bị cấy ốc tai điện tử) và các thương hiệu bán lẻ Hansaton, Lapperre, Connect Hearing, i-Hear, Island Hearing.

Ngày 1 tháng 8 năm 2007, Phonak AG chính thức đổi tên thành Sonova Holding AG. Tuy nhiên, sản phẩm của công ty khi bán ra ngoài thị trường vẫn mang thương hiệu Phonak. Sonova, Phonak khởi đầu được thành lập vào năm 1947 với tên "AG für Elektroakustik". Đến năm 1965 công ty được Ernst Rihs mua lại. Cho đến năm 2010, toàn tập đoàn có khoảng 6.800 nhân viên trên toàn cầu. Phonak là nhà tại trợ cho đội Phonak Hearing Systems của giài đua xe đạp UCI ProTour, từ năm 2002 đến 2006. Mùa thu năm 2006, Phonak cho ra đời chiến dịch "Hear the World" nhằm tạo sự nhận thức của cộng đồng về chủ đề thính lực và sự suy giảm thính lực đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nghe tốt trên toàn cầu. Những nhạc sĩ tên tuổi lừng dành thế giới như Plácido Domingo, the Vienna Philharmonic, Bryan Adams, và Joss Stone ủng hộ chiến dịch Hear the World với vai trò là đại sứ của chương trình này.

Lịch sử
19xx: Thành lập AG für Elektroakustik với trụ sở chính tại Zurich bởi một nhóm các nhà đầu tư người Bỉ gốc Pháp.
1965: Ernst Rihs mua lại toàn bộ cổ phần. Beda Diethelm gia nhập công ty, tiếp sau đó là Andy Rihs, và một vài năm sau đó là Hans-Ueli Rihs. Một kỷ nguyên mới của công ty bắt đầu.
1978: Giới thiệu SuperFront, sản phẩm trợ thính khuếch đại âm thanh. Giới thiệu các sản phẩm trợ thính dành cho trẻ em. Phonak thành lập công ty bán hàng ở nước ngoài đầu tiên tại Đức
1980: Sau khi Ernst Rihs qua đời, hai người con trai của ông tiếp nhận cổ phần của ông. Beda Diethelm nhận quyền cổ đông.
1985: Thành lập Phonak Holding AG – một công ty cổ phần của tập đoàn Phonak.
1987: Chuyển đến toàn nhà Phonak mới tại Stäfa, Thụy Sĩ
1989: Thành lập công ty tiếp thị, bán hàng tại Hoa Kỳ
1992: Giới thiệu thành công PiCS Hearing Computer. Thành lập nhà máy Phonak Communications tại Murten, Thụy Sĩ để mở rộng hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực liên lạc không dây.
1995: Giới thiệu sản phẩm AudioZoon, sử dụng công nghệ đa micro đầu tiên.
1996: Giới thiệu sản phẩm MicroLink, thiết bị tiếp âm FM có kích thước nhỏ nhất thế giới.
1997: Khánh thành trung tâm công nghệ mới tại Stäfa.
1999: Cho ra đời sản phẩm Claro, sản phẩm trợ thính Phonak sử dụng công nghệ kỹ thuật số hoàn chỉnh đầu tiên có thể tích hợp hoàn toàn với thiết bị FM.
2003: Cho ra đời sản phẩm SmartLink, phụ kiện đầu tiên giúp kết nối điện thoại di động với máy trợ thính thông qua Bluetooth.
2004: Giới thiệu sản phẩm Savia, sản phẩm trợ thính sử dụng công nghệ kỹ thuật số hiện đại nhất. giúp người sử dụng nghe dễ chịu hơn và âm thanh tự nhiên hơn.
2006: Phonak giới thiệu sáng kiến Hear The World trên toàn cầu để nâng cao sự nhận thức về tầm quan trọng của khả năng nghe và hậu quả của khiếm thính. Sáng kiến này đề cập đến những tác động về mặt tâm lý và xã hội của khiếm thính và cung cấp thông tin về cách phòng bệnh và những giải pháp dành cho người khiếm thính.
Cho ra đời dòng sản phẩm microPower, dòng máy trợ thính có đầu thu âm thanh nằm trong ống tai đem lại sự thẩm mỹ cao dành cho người khiếm thính sâu.
2007: Vào ngày 1/8, Phonak Holding AG đổi tên thành Sonova Holding AG. Phonak được giữ lại làm thương hiệu cho sản phẩm. Thành lập Phonak Acoustic Implants ở Lausanne, Thụy Sĩ để phát triển lĩnh vực cấy tai giữa. Thành lập trung tâm sản xuất và phân phối Phonak Operation Center Việt Nam tại Khu Công nghiệp Việt Nam – Singapore, Bình Dương, Việt Nam.
2008: Naída, sản phẩm trợ thính dòng cao cấp dành cho mức độ khiếm thính nặng, có vỏ chống thấm nước, được đón nhận rộng rãi trên thị trường.
2009: Giới thiệu thành công sản phẩm Audéo YES, sản phẩm trợ thính hiện đại với kiểu dáng độc dáo. Sản phẩm có kích thước nhỏ gọn mà vẫn đảm bảo chức năng tốt. Xây dựng trung tâm nghiên cứu công nghệ và sản xuất mới tại Stäfa, Thụy Sĩ

Liên kết
Trang mạng chính thức
 www.phonak.com

Tham khảo

Tổ chức thành lập năm 1947
Công ty Thụy Sĩ


title: Aniba venezuelana

text:
Aniba venezuelana là một loài thực vật]] thuộc họ Lauraceae. Loài này có ở Colombia, Costa Rica, và Venezuela.

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Aniba venezuelana. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Aniba


title: Ceratina rugifrons

text:
Ceratina rugifrons là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1879.

Chú thích

Tham khảo

Ceratina
Động vật được mô tả năm 1879


title: (79996) 1999 FS19

text:
{{DISPLAYTITLE:(79996) 1999 FS19}}
(79996) 1999 FS19 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Osservatorio San Vittore ngày 23 tháng 03 1999.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 79001–80000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1999
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Caloptilia aeolocentra

text:
Caloptilia aeolocentra là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Ấn Độ (Assam, Meghalaya).

Chú thích

Tham khảo

Caloptilia


title: Coelioxys ambrosettii

text:
Coelioxys ambrosettii là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Holmberg mô tả khoa học năm 1918.

Chú thích

Tham khảo

A
Động vật được mô tả năm 1918


title: Chazey-Bons

text:
Chazey-Bons là một xã ở tỉnh Ain, vùng Auvergne-Rhône-Alpes thuộc miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ain

Tham khảo

Chazeybons


title: Điện Biên (huyện)

text:
Điện Biên là một huyện nằm ở phía tây nam tỉnh Điện Biên, Việt Nam.

Địa lý
Huyện Điện Biên nằm ở phía tây nam tỉnh Điện Biên, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp huyện Điện Biên Đông
Phía đông bắc giáp thành phố Điện Biên Phủ
Phía tây và phía nam giáp Lào
Phía đông nam giáp huyện Sốp Cộp, tỉnh Sơn La
Phía bắc giáp huyện Mường Chà.

Huyện Điện Biên có diện tích 1.396,27 km², dân số năm 2022 là 102.479 người, mật độ dân số đạt 73 người/km², có 8 dân tộc cùng sinh sống.

Huyện có cửa khẩu Tây Trang thông thương với Lào tại xã Na Ư.

Hành chính
Huyện Điện Biên có 21 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm 21 xã: Hẹ Muông, Hua Thanh, Mường Lói, Mường Nhà, Mường Pồn, Na Tông, Na Ư, Noong Hẹt, Noong Luống, Núa Ngam, Pa Thơm, Phu Luông, Pom Lót, Sam Mứn, Thanh An, Thanh Chăn, Thanh Hưng, Thanh Luông, Thanh Nưa, Thanh Xương (huyện lỵ), Thanh Yên.

Lịch sử
Sau năm 1954, huyện Điện Biên bao gồm thị trấn Điện Biên, thị trấn nông trường Điện Biên và 29 xã: Chiềng Sơ, Háng Lìa, Khẩu Hú, Luân Giói, Mường Luân, Mường Mươn, Mường Nhà, Mường Lói, Mường Phăng, Mường Pồn, Na Son, Nà Tấu, Na Ư, Noong Hẹt, Noong Luống, Núa Ngam, Pa Thom, Phì Nhừ, Phình Giàng, Pu Nhi, Sam Mứn, Thanh An, Thanh Chăn, Thanh Luông, Thanh Minh, Thanh Nưa, Thanh Xương, Thanh Yên, Xa Dung.

Ngày 5 tháng 7 năm 1975, sáp nhập xã Khẩu Hú và một phần xã Phình Giàng thành xã Keo Lôm.

Ngày 13 tháng 2 năm 1987, tách 200 ha diện tích tự nhiên của xã Thanh Minh để sáp nhập vào thị trấn Điện Biên và 165 ha diện tích tự nhiên của thị trấn Điện Biên để sáp nhập vào xã Thanh Xương.

Ngày 16 tháng 4 năm 1988, chia xã Thanh Chăn thành 2 xã: Thanh Chăn và Thanh Hưng; tách bản Na Khếnh của xã Thanh Luông để sáp nhập vào xã Thanh Hưng.

Đến cuối năm 1991, huyện Điện Biên bao gồm thị trấn Điện Biên (huyện lỵ), thị trấn Nông trường Điện Biên và 30 xã: Chiềng Sơ, Háng Lìa, Keo Lôm, Luân Giói, Mường Luân, Mường Mươn, Mường Nhà, Mường Nói, Mường Phăng, Mường Pồn, Na Son, Nà Tấu, Na Ủ, Noong Hẹt, Noong Luống, Núa Ngam, Pa Thom, Phì Nhừ, Phình Giang, Pù Nhi, Sam Mứn, Thanh An, Thanh Chăn, Thanh Hưng, Thanh Luông, Thanh Minh, Thanh Nưa, Thanh Xương, Thanh Yên, Xa Dung.

Ngày 18 tháng 4 năm 1992, tách thị trấn Điện Biên và xã Thanh Minh để thành lập thị xã Điện Biên Phủ, thị xã tỉnh lỵ tỉnh Lai Châu cũ, huyện lỵ chuyển về thị trấn Nông trường Điện Biên.

Ngày 7 tháng 10 năm 1995, tách 10 xã: Xa Dung, Pù Nhi, Na Son, Chiềng Sơ, Mường Luân, Keo Lôm, Phình Giang, Háng Lìa, Luân Giói và Phì Nhừ để thành lập huyện Điện Biên Đông.

Huyện Điện Biên còn lại thị trấn Nông trường Điện Biên (huyện lỵ) và 19 xã: Mường Mươn, Mường Nhà, Mường Nói, Mường Phăng, Mường Pồn, Nà Tấu, Na Ủ, Noong Hẹt, Noong Luống, Núa Ngam, Pa Thom, Sam Mứn, Thanh An, Thanh Chăn, Thanh Hưng, Thanh Luông, Thanh Nưa, Thanh Xương, Thanh Yên.

Ngày 28 tháng 4 năm 1997, chuyển xã Mường Mươn về huyện Mường Lay (nay là huyện Mường Chà) quản lý.

Ngày 26 tháng 5 năm 1997, sáp nhập 64,5 ha diện tích tự nhiên và 1.622 người của xã Thanh Luông vào thị xã Điện Biên Phủ, giải thể thị trấn Nông trường Điện Biên.

Ngày 22 tháng 12 năm 1997, thành lập thị trấn Mường Thanh (thị trấn huyện lỵ huyện Điện Biên) trên cơ sở 356,25 ha diện tích tự nhiên và 5.276 người của xã Thanh Xương.

Ngày 26 tháng 9 năm 2003, sáp nhập toàn bộ 356,25 ha diện tích tự nhiên và 8.520 nhân khẩu của thị trấn Mường Thanh, điều chỉnh 281 ha diện tích tự nhiên và 3.147 nhân khẩu của xã Thanh Luông, 251 ha diện tích tự nhiên và 2.627 nhân khẩu của xã Thanh Nưa về thành phố Điện Biên Phủ quản lý.

Ngày 26 tháng 11 năm 2003, sau khi tách tỉnh Lai Châu thành 2 tỉnh: Lai Châu và Điện Biên, huyện Điện Biên thuộc tỉnh Điện Biên. Tỉnh Điện Biên chính thức được thành lập vào ngày 1 tháng 1 năm 2004.

Ngày 6 tháng 6 năm 2005, thành lập xã Nà Nhạn trên cơ sở 7.681 ha diện tích tự nhiên và 3.797 nhân khẩu của xã Nà Tấu.

Ngày 25 tháng 8 năm 2012, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 45/NQ-CP về việc:
Thành lập xã Hua Thanh trên cơ sở điều chỉnh 7.217,93 ha diện tích tự nhiên và 3.358 nhân khẩu của xã Thanh Nưa
Thành lập xã Pom Lót trên cơ sở điều chỉnh 4.228,5 ha diện tích tự nhiên và 5.158 nhân khẩu của xã Sam Mứn
Thành lập xã Hẹ Muông trên cơ sở điều chỉnh 7.396,87 ha diện tích tự nhiên và 2.596 nhân khẩu của xã Núa Ngam
Thành lập xã Na Tông trên cơ sở điều chỉnh 14.274,31 ha diện tích tự nhiên và 4.184 nhân khẩu của xã Mường Nhà
Thành lập xã Phu Luông trên cơ sở điều chỉnh 14.482,57 ha diện tích tự nhiên và 1.905 nhân khẩu của xã Mường Lói
Thành lập xã Pá Khoang trên cơ sở điều chỉnh 5.702,27 ha diện tích tự nhiên và 3.960 nhân khẩu của xã Mường Phăng.

Ngày 21 tháng 11 năm 2019, Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết 815/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã thuộc tỉnh Điện Biên (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2020). Theo đó, sáp nhập 4 xã: Mường Phăng, Nà Nhạn, Nà Tấu, Pá Khoang cùng một phần diện tích và dân số của 2 xã: Thanh Luông, Thanh Hưng vào thành phố Điện Biên Phủ.

Huyện Điện Biên còn lại 21 xã như ngày nay.

Du lịch
Động Pa Thơm hay động Tiên Hoa là hang động dạng karst trong núi đá vôi, ở xã Pa Thơm, huyện Điện Biên . Động có tên theo tiếng dân tộc Thái là "Thẩm Nang Lai", nghĩa là "hang Tiên Hoa", vì thế một số tài liệu gọi tên là hang hoặc động Tiên Hoa. Động mang nhiều huyền thoại và truyền thuyết đẹp về tình yêu đôi lứa . Động được xếp hạng di tích cấp quốc gia tại quyết định số 309 – QĐ BVHTTDL ngày 22/01/2009..

Chú thích

Tham khảo

Huyện biên giới Việt Nam với Lào


title: Nhạc lễ Nam Bộ

text:
Nhạc lễ Nam Bộ là loại nhạc chuyên phục vụ cho các nghi thức quan trọng, hôn lễ, tang lễ, cúng tế. Bắt nguồn từ nhạc lễ cung đình xưa, miền Bắc, một số tỉnh miền nam Trung Hoa. Là một dạng nhạc truyền thống âm nhạc Phật giáo.

Cách thức
Ngày nay chủ yếu trong các Đình miếu và lễ tang. Tất cả các bài về Nhạc lễ Nam Bộ rất khó về ký âm. Cùng với nhiều nhạc cụ đi liền bài, phù hợp với nội dung cúng tế. Ngay nay tính sáng tạo các bài và các nhạc cụ dòng nhạc này vẫn đang được phát huy.

Nhạc cụ
 Trống cái
 Trống bồng
 Trống cơm
 Đẩu
 Tum
 Kèn loa
 Tiểu
 Trung
 Đàn cò
 Đàn kìm

Tham khảo

Nhạc cổ truyền Việt Nam


title: Xenochalepus ampliatus

text:
Xenochalepus ampliatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Chapuis miêu tả khoa học năm 1877.

Chú thích

Tham khảo

Xenochalepus


title: Topeka, Kansas

text:
Topeka là một thành phố thuộc quận Shawnee, tiểu bang Kansas, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 127473 người.

Dân số
Dân số các năm:
Năm 2000: 122377 người
Năm 2010: 127473 người

Tham khảo

Liên kết ngoài
 American Finder

Thành phố của Kansas
Thành phố ở quận Shawnee, Kansas
Quận lỵ Kansas
Khởi đầu năm 1854
Vùng đô thị Topeka
Lãnh thổ Kansas 1854


title: Rana zweifeli

text:
Rana zweifeli (tên tiếng Anh: Zweifel's Frog) một thành viên thuộc họ Ranidae, được tìm thấy ở México, được xếp loại lại vào năm 1984 và vinh danh Richard G. Zweifel. Môi trường sống tự nhiên của nó là các khu rừng khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, sông, sông có nước theo mùa, đầm nước ngọt, và đầm nước ngọt có nước theo mùa. Nó không được xem là bị đe dọa theo LBTQ.

Tham khảo

 (1984) A new species of frog of the Rana tarahumarae group from tây nam Mexico. Copeia 1984: 398–403.
 (2005): Phylogeny of the New World true frogs (Rana). Mol. Phylogenet. Evol. 34(2): 299–314. PDF fulltext .
 (2007) Constraints in naming parts of the Tree of Life. Mol. Phylogenet. Evol.'' 42''': 331–338.
Santos-Barrera, G. & Flores-Villela, O. 2004. Rana zweifeli. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Rana
Động vật được mô tả năm 1984
Động vật đặc hữu México
Động vật bắc Mỹ
Động vật lưỡng cư México


title: Eulophia mechowii

text:
Eulophia mechowii là một loài lan, phân bố từ Nigeria đến miền tây Ethiopia và Nam Phi.

Đồng nghĩa
 Orthochilus mechowii  Rchb.f.1882  is a homotypic synonym

The following are heterotypic synonyms:
Orthochilus renschianus  Rchb.f. 1882
Eulophia zeyheri  Hook.f. 1893
Eulophia milanjiana  Rendle 1894
Eulophia renschiana  (Rchb.f.) T.Durand & Schinz 1894
Eulophia praestans  Rendle 1895
Eulophia woodii  Schltr. 1895
Eulophia dichroma  Rolfe in D.Oliver & auct. suc. (eds.) 1897
Eulophia lujae  De Wild.1904
Eulophia granducalis  Kraenzl.1909
Eulophia amblypetala  Kraenzl. 1923

Chú thích

Liên kết ngoài

mechowii


title: Heterocrepidius ferrugineus

text:
Heterocrepidius ferrugineus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Lucas miêu tả khoa học năm 1857.

Chú thích

Tham khảo

Heterocrepidius


title: Etheostoma ditrema

text:
Etheostoma ditrema là một loài cá thuộc họ Percidae. Nó là loài đặc hữu của Hoa Kỳ. Loài cá này chỉ thấy có trong hệ thống sông Coosa chảy qua các bang Georgia, Alabama và Tennessee.

Tham khảo

Etheostoma
Cá Mỹ


title: Megachile decemsignata

text:
Megachile decemsignata là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Radoszkowski mô tả khoa học năm 1881.

Chú thích

Tham khảo

D
Động vật được mô tả năm 1881


title: Horistonotus bicinctus

text:
Horistonotus bicinctus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Champion mô tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Horistonotus


title: Casavieja

text:
Casavieja là một đô thị trong tỉnh Ávila, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2008 (INE), đô thị này có dân số là 1.663.

Tham khảo

Đô thị ở Ávila


title: Dicladispa pallidicornis

text:
Dicladispa pallidicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gestro miêu tả khoa học năm 1907.

Chú thích

Tham khảo

Dicladispa


title: Bono, Morbihan

text:
Le Bono () là một xã ở tỉnh Morbihan trong vùng Bretagne tây bắc Pháp. Xã này có diện tích 5,96 km², dân số năm 1999 là 1859 người. Khu vực này có độ cao từ 0-42 mét trên mực nước biển.

Cư dân của Le Bono danh xưng trong tiếng Pháp là Bonovistes.

Tiếng Bretagne
Xã này đang triển khai một kế hoạch song ngữ thông qua Ya d'ar brezhoneg vào ngày 17/11/ 2008.

Tham khảo

 Các thị trưởng của Hiệp hội Morbihan
 Hồ sơ của thị trấn trên trang mạng INSEE

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức
 French Ministry of Culture list for Le Bono
 Bản đồ của Le Bono trên Michelin
 Bono on INSEE

Xã của Morbihan


title: Chemaudin

text:
Chemaudin là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Dân số
Điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số là .Ước lượng năm 2005 là .

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN

Liên kết ngoài
Official website

Xã của Doubs


title: Cymbiola mariaemma

text:
Cymbiola mariaemma là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Volutidae, họ ốc dừa.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Cymbiola
Động vật được mô tả năm 1858