title: 1995

text:
Sự kiện

Tháng 1
1 tháng 1:
Kaspar Villiger trở thành tổng thống liên bang Thụy Sĩ.
Áo, Thụy Điển và Phần Lan gia nhập Liên minh châu Âu.
Đài Phát thanh - Truyền hình Khánh Hòa chính thức được thành lập
17 tháng 1: Động đất Kōbe, Nhật Bản làm 6.321 người thiệt mạng và làm trên 32.000 người bị thương.
25 tháng 1: Shan Videnov trở thành thủ tướng Bulgaria.

Tháng 2

Tháng 3
10 tháng 3: Hy Lạp. Konstantinos Stefanopoulos trở thành tổng thống.
20 tháng 3: Sự kiện tấn công bằng sarin trên tàu điện ngầm Tokyo.
26 tháng 3:
Hiệp ước Schengen bắt đầu có hiệu lực.
Ban nhạc nam Việt Nam Bức Tường ra mắt.
31 tháng 3: Selena bị sát hại do Chủ tịch câu lạc bộ fan hâm mộ của cô.

Tháng 4
9 tháng 4: Bầu cử tổng thống và quốc hội tại Peru.
19 tháng 4: Đánh bom tại Oklahoma City, 168 người thiệt mạng.

Tháng 5
7 tháng 5: Jacques Chirac được bầu làm tổng thống Pháp.

Tháng 6
20 tháng 6: Keith Claudius Mitchell trở thành thủ tướng của Grenada.

Tháng 7
11 tháng 7: Tổng thống Hoa Kỳ Bill Clinton quyết định tái thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam.
24 tháng 7: Đánh bom tự sát trong một chiếc xe buýt tại Tel Aviv, Israel giết chết 5 người, 30 người bị thương.
25 tháng 7: Nổ bom trong tàu điện ngầm Paris làm 7 người chết, 62 người bị thương.
28 tháng 7: Việt Nam trở thành thành viên thứ 7 trong ASEAN.

Tháng 8
4 tháng 8: Croatia mở Chiến dịch Oluja đánh chiếm nhà nước tự xưng Cộng hòa Serbia Krajina
 24 tháng 8:
Hiến pháp dân chủ mới tại Gruzia.
Microsoft chính thức phát hành phiên bản Windows 95.

Tháng 9
20 tháng 9: Tổng Công ty Truyền hình Cáp Việt Nam, được thành lập

Tháng 10
1 tháng 10:
Đức và San Marino thiết lập quan hệ ngoại giao.
Động đất gần Dinar, Thổ Nhĩ Kỳ, khoảng 100 người chết.
8 tháng 10: Hiến pháp mới tại Uganda.
25 tháng 10: Nhật thực toàn phần tại Việt Nam.
28 tháng 10: António Guterres trở thành thủ tướng Bồ Đào Nha.

Tháng 11
8 tháng 11: Ukraina trở thành thành viên của Hội đồng châu Âu.
12 tháng 11: Bầu cử quốc hội tự do đầu tiên tại Azerbaijan.
19 tháng 11: Aleksander Kwaśniewski trở thành tổng thống của Ba Lan.
25 tháng 11: Hiến pháp mới bắt đầu có hiệu lực ở Gruzia.

Tháng 12

Sinh

Tháng 1
 3 tháng 1: Jisoo, ca sĩ nhóm nhạc Hàn Quốc Blackpink.
 4 tháng 1: Duy Khánh, diễn viên người Việt Nam
 5 tháng 1:
Whindersson Nunes, Youtuber người Brasil
Xuân Mai, nữ ca sĩ, diễn viên truyền hình người Việt Nam
 21 tháng 1: Nguyễn Công Phượng, cầu thủ bóng đá Việt Nam.
 30 tháng 1: Danielle Campbell, nữ diễn viên người Mỹ.

Tháng 2
 5 tháng 2: Adnan Januzaj, cầu thủ bóng đá Bỉ
 9 tháng 2: Johnny, ca sĩ người Hàn Quốc, thành viên nhóm nhạc NCT
 14 tháng 2: Mei (Nguyễn Trần Thảo Quyên), nữ ca sĩ người Việt Nam, cựu thành viên nhóm nhạc nữ LipB
 25 tháng 2: Nguyễn Trần Khánh Vân, Hoa hậu Hoàn vũ Việt Nam 2019.

Tháng 3

 2 tháng 3: Yori (Lê Võ Huỳnh Nga), nữ ca sĩ người Việt Nam, cựu thành viên nhóm nhạc nữ LipB

Tháng 4
 15 tháng 4: Kim Nam-joo, ca sĩ nhóm nhạc Hàn Quốc APink.
 23 tháng 4: Gigi Hadid, người mẫu người Mỹ.
28 tháng 4:
Lương Xuân Trường, cầu thủ bóng đá người Việt Nam.
Melanie Martinez, nữ ca sĩ, nhạc sĩ, diễn viên, đạo diễn, nhà biên kịch người Mỹ

Tháng 5
 8 tháng 5: Park Junghwa ca sĩ và vũ công người Hàn Quốc của nhóm nhạc EXID.
 15 tháng 5: Charmy Pham (Phạm Thị Hương Tràm), nữ ca sĩ người Việt Nam, quán quân Giọng Hát Việt 2012
 19 tháng 5: Nguyễn Văn Nam, Nam sinh quên mình cứu 5 em nhỏ (m. 2013).
 24 tháng 5: Hoàng tử Joseph Wenzel II của Liechtenstein, con trai của hoàng tử Alois của Liechtenstein và Sophie công chúa của Bayern.
 31 tháng 5: Hòa Minzy, ca sĩ người Việt Nam

Tháng 6
8 tháng 6:
JR, ca sĩ, rapper, vũ công của nhóm nhạc Hàn Quốc NU'EST
Hoài Lâm ca sĩ người Việt, được biết đến là con nuôi của danh hài Hoài Linh.
Lee Taeyong - Thành viên của nhóm nhạc NCT và là ca sĩ người Hàn Quốc.

Tháng 7
 4 tháng 7: Post Malone, rapper, ca sĩ, nhạc sĩ, nhạc công guitar và nhà sản xuất âm nhạc người Mỹ
 5 tháng 7: Hyuk, ca sĩ Hàn Quốc, thành viên nhóm nhạc VIXX.
 14 tháng 7: Đạt G, ca sĩ người Việt Nam.
 21 tháng 7: Baekho, main vocal nhóm nhạc nam Hàn Quốc NU'EST.
 26 tháng 7: Quỳnh Kool (Nguyễn Thị Quỳnh), nữ diễn viên, người mẫu ảnh người Việt Nam
 31 tháng 7: Lil Uzi Vert, rapper, ca sĩ người Mỹ

Tháng 8
 8 tháng 8: Choi Seungcheol là ca sĩ và vũ công người Hàn Quốc của nhóm nhạc Seventeen.
 9 tháng 8: Hwang Min-hyun là ca sĩ người Hàn Quốc của nhóm nhạc NU'EST.
 22 tháng 8: Dua Lipa, nữ ca sĩ kiêm nhạc sĩ người Anh
 25 tháng 8: Ong Seong Wu là ca sĩ kiêm diễn viên người Hàn Quốc, là cựu thành viên của nhóm Wanna One.

Tháng 9
 22 tháng 9: Lim Na-yeon, ca sĩ/thần tượng Hàn Quốc - (thành viên nhóm nhạc TWICE).
 27 tháng 9: Lena Beyerling, nữ diễn viên Đức.

Tháng 10
 4 tháng 10: Yoon Jeonghan là ca sĩ, vũ công người Hàn Quốc của nhóm nhạc SEVENTEEN.
 11 tháng 10: Công chúa Luisa-Maria của Bỉ, con gái của công chúa Astrid của Bỉ và đại công tước hoàng tử Lorenz của Österreich-Este.
 13 tháng 10 - Park Jimin là ca sĩ, vũ công người Hàn của nhóm nhạc BTS.
 21 tháng 10: Doja Cat, nữ ca sĩ, rapper người Mỹ
 26 tháng 10: Nakamoto Yuta là ca sĩ, vũ công người Nhật Bản của nhóm nhạc Hàn Quốc NCT.

Tháng 11
3 tháng 11:
Ren, ca sỹ người Hàn Quốc của nhóm nhạc NU'EST.
Kendall Jenner, người mẫu thời trang, nhân vật truyền hình Mỹ

 4 tháng 11: Nguyễn Thu Hằng, nữ ca sĩ, dẫn chương trình người Việt Nam
 12 tháng 11: MisThy (Lê Thy Ngọc), nữ YouTuber, streamer, diễn viên người Việt Nam
 30 tháng 11: Liz (Ngụy Thùy Linh), nữ ca sĩ người Việt Nam, thành viên nhóm nhạc nữ LipB

Tháng 12
 6 tháng 12: Joy Gruttmann, nữ ca sĩ Đức.
 8 tháng 12: Hoàng Yến Chibi, nữ ca sĩ Việt Nam.
 11 tháng 12: Nguyễn Trần Huyền My, á hậu, người mẫu Việt Nam.
 27 tháng 12: Timothée Chalamet, diễn viên người Mỹ–Pháp
 30 tháng 12: Kim Taehyung, ca sĩ, vũ công người Hàn Quốc của nhóm nhạc BTS.
 30 tháng 12: Hong Jisoo, ca sĩ và vũ công người Hàn Quốc của nhóm nhạc SEVENTEEN.

Mất

 1 tháng 1: H. E. Erwin Walther, nhà soạn nhạc Đức (s. 1920)
 1 tháng 1: Eugene Paul Wigner, nhà vật lý học Mỹ, Giải thưởng Nobel (s. 1902)
 2 tháng 1: Siad Barre, tổng thống (s. 1919)
 4 tháng 1: Eduardo Mata, nhà soạn nhạc Mexico (s. 1942)
 7 tháng 1: Harry Golombek, kỳ thủ Anh (s. 1911)
 9 tháng 1: Gisela Mauermayer, nữ vận động viên điền kinh Đức (s. 1913)
 11 tháng 1: Heiner Pudelko, ca sĩ nhạc rock Đức (s. 1948)
12 tháng 1: Hoàng Minh Giám,Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Việt Nam(s.1904)
 18 tháng 1: Adolf Butenandt, nhà hóa học Đức, nhận Giải thưởng Nobel (s. 1903)
 18 tháng 1: Georg K. Glaser, nhà văn (s. 1910)
 19 tháng 1: Hermann Henselmann, kiến trúc sư Đức (s. 1905)
 20 tháng 1: Mehdī Bāzargān, chính khách Iran, thủ tướng 1979 (s. 1907)
 22 tháng 1: Rose Kennedy, mẹ của John F. Kennedy (s. 1890)
 25 tháng 1: Fritz Dorls, chính khách Đức (s. 1910)
 27 tháng 1: Jean Tardieu, thi sĩ Pháp và nhà soạn kịch (s. 1903)
 29 tháng 1: Đặng Lệ Quân, ca sĩ Trung Quốc (s. 1953)
 30 tháng 1: Fritz Buri, mục sư và giáo sư về thần học (s. 1907)
 31 tháng 1: George Abbott, tác giả kịch bản Mỹ, đạo diễn phim và diễn viên (s. 1887)
 1 tháng 2: Karl Gruber, chính khách Áo và nhà ngoại giao (s. 1909)
 4 tháng 2: Godfrey Brown, vận động viên điền kinh Anh, huy chương Thế Vận Hội (s. 1915)
 5 tháng 2: Doug McClure, diễn viên Mỹ (s. 1935)
 6 tháng 2: Mira Lobe, nhà văn nữ Áo (s. 1913)
 7 tháng 2: Massimo Pallottino, nhà khảo cổ học Ý (s. 1909)
 8 tháng 2: Joseph Maria Bochenski, triết gia Ba Lan (s. 1902)
 9 tháng 2: James William Fulbright, chính khách Mỹ (s. 1905)
 10 tháng 2: Heinrich Drerup, nhà khảo cổ học Đức (s. 1908)
 12 tháng 2: Nat Holman, cầu thủ bóng rổ Mỹ, huấn luyện viên (s. 1896)
 14 tháng 2: Ischa Meijer, nhà báo Hà Lan, nhà văn (s. 1943)
 15 tháng 2: Rachid Baba Ali Ahmed, nhạc sĩ Algérie, nhà sản xuất nhạc
 23 tháng 2: James Herriot, bác sĩ thú y Anh, nhà văn (s. 1916)
 24 tháng 2: Hans Hessling, diễn viên Đức (s. 1903)
 25 tháng 2: Rudolf Hausner, họa sĩ Áo (s. 1914)
 26 tháng 2: Willie Johnson, nhạc sĩ blues Mỹ (s. 1913)
 1 tháng 3: Georges J. F. Köhler, nhà sinh vật học Đức, Giải Nobel (s. 1946)
 4 tháng 3: Kurt Ludwig, diễn viên Đức (s. 1924)
 6 tháng 3: Barbara Lass, nữ diễn viên (s. 1940)
 8 tháng 3: Stephan László, Giám mục Áo (s. 1913)
 14 tháng 3: William Alfred Fowler, nhà vật lý học Mỹ (s. 1911)
 16 tháng 3: Heinrich Sutermeister, nhà soạn nhạc Thụy Sĩ (s. 1910)
 20 tháng 3: Werner Liebrich, cầu thủ bóng đá Đức, huấn luyện viên (s. 1927)
 24 tháng 3: Joseph Needham, nhà hóa sinh Anh (s. 1900)
 25 tháng 3: James Samuel Coleman, nhà xã hội học Mỹ (s. 1926)
 25 tháng 3: Philip Stuart Milner-Barry, kiện tướng cờ vua Anh (s. 1906)
 26 tháng 3: Eazy E, rapper Mỹ (s. 1964)
 27 tháng 3: Albert Drach, luật gia Áo, nhà văn (s. 1902)
 29 tháng 3: Antony Hamilton, diễn viên Anh (s. 1952)
 31 tháng 3
 Roberto Juarroz, nhà văn Argentina (s. 1925)
 Selena Quintanilla-Pérez, ca sĩ Latino Mỹ (s. 1971)
 2 tháng 5: Agnes Kraus, nữ diễn viên Đức (s. 1911)
 11 tháng 5: David Avidan, nhà văn Israel (s. 1934)
 12 tháng 5: Mia Martini, nữ ca sĩ Ý (s. 1947)
 18 tháng 5: Gustav Lübbe, nhà xuất bản Đức (s. 1918)
 18 tháng 5: Elizabeth Montgomery, nữ diễn viên Mỹ (s. 1933)
 21 tháng 5: Les Aspin, chính khách Mỹ (s. 1938)
 21 tháng 5: Agnelo Rossi, tổng Giám mục của São Paulo, Hồng y (s. 1913)
 21 tháng 5: Annie M. G. Schmidt, nữ nhà văn Hà Lan (s. 1911)
 21 tháng 5: Nora Minor, nữ diễn viên Áo (s. 1910)
 24 tháng 5: Harold Wilson, chính khách Anh, thủ tướng (s. 1916)
 24 tháng 5: Jürgen Horlemann, chính khách Đức, nhà xuất bản (s. 1941)
 25 tháng 5: Krešimir Ćosić, cầu thủ bóng rổ Croatia (s. 1948)
 25 tháng 5: Elie Bayol, tay đua xe Pháp (s. 1914)
 26 tháng 5: Friz Freleng, họa sĩ biếm họa Mỹ, nhà sản xuất phim (s. 1905)
 31 tháng 5: Pavel Šivic, nhà soạn nhạc Slovenia (s. 1908)
 4 tháng 6: Alfred Beni, kỳ thủ Áo (s. 1923)
 6 tháng 6: Heinz Lehmann, kỳ thủ Đức (s. 1921)
 10 tháng 6: Bruno Lawrence, nhạc sĩ, diễn viên (s. 1941)
 12 tháng 6: Arturo Benedetti Michelangeli, nghệ sĩ dương cầm Ý (s. 1920)
 14 tháng 6: Els Aarne, nhà soạn nhạc Estonia (s. 1917)
 14 tháng 6: Roger Zelazny, nhà văn Mỹ (s. 1937)
 14 tháng 6: Rory Gallagher, người chơi đàn ghita Ireland (s. 1948)
 18 tháng 6: Karl Atzenroth, chính khách Đức (s. 1895)
 18 tháng 6: Robert Schlienz, cầu thủ bóng đá Đức (s. 1924)
 20 tháng 6: Émile Michel Cioran, triết gia (s. 1911)
 22 tháng 6: Yves Congar, Hồng y của Giáo hội Công giáo La Mã (s. 1904)
 23 tháng 6: Jonas Salk, bác sĩ Mỹ, nhà nghiên cứu miễn dịch (s. 1914)
 25 tháng 6: Ernest Walton, nhà vật lý học Ireland (s. 1903)
 3 tháng 7: Georg Richter, vận động viên thể thao Đức (s. 1905)
 3 tháng 7: Ricardo González, vận động viên quần vợt Mỹ (s. 1928)
 8 tháng 7: Günter Bialas, nhà soạn nhạc Đức (s. 1907)
 10 tháng 7: Văn Cao, nhạc sĩ, tác giả quốc ca Việt Nam (s. 1923).
 13 tháng 7: Matti Pellonpää, diễn viên Phần Lan (s. 1951)
 15 tháng 7: Robert Coffy, tổng Giám mục của Marseille, Hồng y (s. 1920)
 17 tháng 7: Juan-Manuel Fangio tay đua xe Argentina (s. 1911)
 17 tháng 7: Rainer Kunad, nhà soạn nhạc Đức (s. 1936)
 18 tháng 7: Fabio Casartelli, tay đua xe đạp Ý (s. 1970)
 20 tháng 7: Ernest Mandel, nhà kinh tế học, lý thuyết gia (s. 1923)
 24 tháng 7: Charlie Rich, ca sĩ nhạc country Mỹ (s. 1932)
 24 tháng 7: George Rodger, nhiếp ảnh gia (s. 1908)
 25 tháng 7: Osvaldo Pugliese, nhạc sĩ Argentina (s. 1905)
 26 tháng 7: Laurindo Almeida, nhạc sĩ jazz Brasil (s. 1917)
 26 tháng 7: Heinrich Heesch, nhà toán học Đức (s. 1906)
 26 tháng 7: Boy Lornsen, nhà điêu khắc Đức, nhà văn (s. 1922)
 29 tháng 7: Leo Kofler, triết gia Đức (s. 1907)
 1 tháng 8: Dương Thiệu Tước, nhạc sĩ tiền chiến Việt Nam (s. 1915)
 5 tháng 8: Georg Buch, chính khách Đức (s. 1903)
 8 tháng 8: František Nepil, nhà văn Séc (s. 1929)
 11 tháng 8: Alonzo Church, nhà toán học Mỹ (s. 1903)
 13 tháng 8: Mickey Mantle, cầu thủ bóng chày Mỹ (s. 1931)
 15 tháng 8: Karel Píč, thi sĩ Séc (s. 1920)
 17 tháng 8: Howard Koch, tác giả kịch bản Mỹ (s. 1902)
 19 tháng 8: Pierre Schaeffer, nhà soạn nhạc Pháp (s. 1910)
 21 tháng 8: Manfred Donike, nhà hóa học Đức (s. 1933)
 25 tháng 8: John Brunner, nhà văn thể loại khoa học giả tưởng Anh (s. 1934)
 28 tháng 8: Michael Ende, nhà văn Đức (s. 1929)
 29 tháng 8: Thomas Strittmatter, tác giả Đức (s. 1961)
 30 tháng 8: Fischer Black, nhà kinh tế học Mỹ (s. 1938)
 30 tháng 8: Sterling Morrison, nhạc sĩ Anh, người chơi đàn ghita (s. 1942)
 31 tháng 8: Horst Janssen, nghệ sĩ tạo hình Đức, tác giả (s. 1929)
 2 tháng 9: Václav Neumann, nhạc trưởng Séc (s. 1920)
 5 tháng 9 - Hoàng Thế Thiện, Thiếu tướng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng (Việt Nam), Vị tướng Chính ủy (s. 1922)
 9 tháng 9: Reinhard Furrer, nhà du hành vũ trụ Đức, nhà vật lý học, phi công (s. 1940)
 13 tháng 9: Fritz Bennewitz, đạo diễn sân khấu Đức (s. 1926)
 15 tháng 9: Rien Poortvliet, họa sĩ Hà Lan (s. 1932)
 17 tháng 9: Astrid Krebsbach, nữ vận động viên bóng bàn Đức (s. 1913)
 18 tháng 9: Erwin Waldschütz, triết gia Áo (s. 1948)
 18 tháng 9: Trúc Phương, nhạc sĩ Việt Nam (s.1933)
 19 tháng 9: Rudolf Peierls, nhà vật lý học (s. 1907)
 23 tháng 9: Albrecht Unsöld, nhà thiên văn học Đức, nhà vật lý học (s. 1905)
 29 tháng 9: Gerd Bucerius, nhà xuất bản Đức, chính khách (s. 1906)
 30 tháng 9: Theo Balden, nhà điêu khắc Đức (s. 1904)
 5 tháng 10: Alec Douglas-Home, thủ tướng Anh (s. 1903)
 7 tháng 10: Gerard Henri de Vaucouleurs, nhà thiên văn học (s. 1918)
 9 tháng 10: Kukrit Pramoj, thủ tướng Thái Lan 1975/1976 (s. 1911)
 13 tháng 10: Henry Roth, nhà văn Mỹ (s. 1906)
 19 tháng 10: Don Cherry, nhạc sĩ nhạc jazz (s. 1936)
 21 tháng 10: Hans Helfritz, nhà soạn nhạc Đức, nhà văn (s. 1902)
 25 tháng 10: Bernhard Heiliger, nhà điêu khắc Đức (s. 1915)
 25 tháng 10: Robert Riggs, vận động viên quần vợt Mỹ (s. 1918)
 28 tháng 10: Gisela Schlüter, nữ diễn viên (s. 1919)
 3 tháng 11: Mario Revollo Bravo, tổng Giám mục của Bogotá, Hồng y (s. 1919)
 3 tháng 11: Otto Rösch, chính khách Áo, luật gia (s. 1917)
 4 tháng 11: Jitzhak Rabin, thủ tướng Israel, chính khách, người nhận Giải Nobel về hòa bình (s. 1922)
 4 tháng 11: Gilles Deleuze, triết gia Pháp (s. 1925)
 5 tháng 11: Ernest Gellner, nhà nhân loại học, nhà xã hội học, triết gia (s. 1925)
 22 tháng 11: Elinborg Lützen, nữ nghệ sĩ tạo hình (s. 1919)
 23 tháng 11: Louis Malle, đạo diễn phim Pháp (s. 1932)
 24 tháng 11: Dominic Ignatius Ekandem, Hồng y (s. 1917)
 28 tháng 11: Lydia Roppolt, nữ họa sĩ Áo (s. 1922)
 5 tháng 12: Reiner Bredemeyer, nhà soạn nhạc Đức (s. 1929)
 12 tháng 12: Herbert Schneider, chính khách Đức (s. 1915)
 22 tháng 12: James Edward Meade, nhà kinh tế học Anh (s. 1907)
 25 tháng 12: Ferdinand Eckhardt, sử gia về nghệ thuật Canada (s. 1902)
 25 tháng 12: Emmanuel Levinas, triết gia Pháp (s. 1906)
 25 tháng 12: Marijan Lipovšek, nhà soạn nhạc Slovenia (s. 1910)
 29 tháng 12: Nello Celio, chính khách Thụy Sĩ (s. 1914)
 29 tháng 12: Richard Langeheine, chính khách Đức (s. 1900)
 29 tháng 12: Wolfgang Pietzsch, kỳ thủ Đức (s. 1930)
 29 tháng 12: Shura Cherkassky, nghệ sĩ dương cầm (s. 1911)
 30 tháng 12: Heiner Müller, nhà soạn kịch Đức, nhà văn, đạo diễn phim (s. 1929)
 31 tháng 12: Wilfried Joest, nhà thần học Đức, giáo sư (s. 1914)
 31 tháng 12: Fritz Eckhardt, diễn viên Áo, tác giả, đạo diễn phim (s. 1907)

Giải thưởng Nobel
 Hóa học - Paul J. Crutzen, Mario J. Molina, F. Sherwood Rowland
 Văn học - Seamus Heaney
 Hòa bình - Carlos Felipe Ximenes Belo và José Ramos Horta
 Vật lý - Martin L. Perl, Frederick Reines
 Y học - Edward B. Lewis, Christiane Nüsslein-Volhard, Eric F. Wieschaus
 Kinh tế - Robert Lucas, Jr.

Xem thêm
 Thế giới trong năm 1995, tình trạng thế giới trong năm này

Tham khảo

Năm 1995
5


title: Bộ xương

text:
Trong sinh học, bộ xương hay khung xương là một khung cứng, giúp bảo vệ và kết cấu ở nhiều loại động vật, đặc biệt là ngành động vật có dây sống và Siêu ngành Động vật lột xác. Có hai loại bộ xương khác nhau: bộ xương ngoài, đó là vỏ ngoài ổn định của một sinh vật, và bộ xương trong, mà hình thức cấu trúc hỗ trợ bên trong cơ thể. Ngoài ra còn có hai hình thức khác của bộ xương được gọi là khung xương thủy tĩnh (hydroskeleton) và khung tế bào (cytoskeleton).

Bộ xương ngoài tồn tại ở nhiều động vật không có xương sống; và chúng vây quanh với những mô và cơ quan mềm của cơ thể. Bộ xương ngoài có thể trải qua thời kỳ lột xác khi động vật lớn lên. Bộ xương trong như ở những động vật có xương sống, thường được da và cơ bắp bao phủ, bộ xương này bảo vệ các cơ quan quan trọng. Bộ xương người chiếm khoảng 14% khối lượng cơ thể.

Phân loại

Bộ xương ngoài

Bộ xương ngoài là khung xương bên ngoài cùng, và được tìm thấy trong nhiều động vật không xương sống; chúng bao bọc và bảo vệ mô mềm và các cơ quan của cơ thể. Một số loại bộ xương ngoài trải qua lột xác định kỳ khi các loài này phát triển, như trường hợp ở các động vật chân đốt bao gồm cả côn trùng và động vật giáp xác. Bộ xương ngoài được làm bằng vật liệu khác nhau bao gồm chitin (trong động vật chân đốt), các hợp chất calci (trong san hô đá và động vật thân mềm) và silicat (đối với tảo cát và radiolarians.)

Bộ xương ngoài của côn trùng không chỉ là một lớp bảo vệ mà còn phục vụ như một bề mặt để gắn các cơ, như là một bảo vệ chống thấm nước và chống bị khô, và như một giác quan để động vật tương tác với môi trường. Vỏ nhuyễn thể cũng thực hiện tất cả các chức năng tương tự, ngoại trừ trong nhiều trường hợp nó không chứa các giác quan.

Bộ xương ngoài có thể là khá nặng nề khi so với khối lượng tổng thể của một con vật, vì vậy trên đất liền, sinh vật có một bộ xương ngoài hầu hết là tương đối nhỏ. Các động vật thủy sản lớn có thể hỗ trợ một bộ xương ngoài to hơn vì trọng lượng chúng nhẹ hơn khi ở dưới nước. Ngao khổng lồ phía Nam, một loài ngao nước mặn cực lớn ở Thái Bình Dương, có lớp vỏ lớn cả về kích cỡ và trọng lượng. Syrinx aruanus là một loài ốc biển có vỏ rất lớn.

Chú thích

Giải phẫu học động vật
Bộ xương người


title: Agliano Terme

text:
Agliano Terme là một đô thị ở tỉnh Asti vùng Piedmont thuộc Ý, nằm ở vị trí cách khoảng 50 km về phía đông nam của Torino và khoảng 12 km về phía đông nam của Asti. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.658 người và diện tích là 15,4 km².

Agliano Terme giáp các đô thị: Calosso, Castelnuovo Calcea, Costigliole d'Asti, Moasca và Montegrosso d'Asti.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.aglianoterme.at.it/

Đô thị tỉnh Asti
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Phước Thuận, Ninh Phước

text:
Phước Thuận là một xã thuộc huyện Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận, Việt Nam.

Địa lý
Xã Phước Thuận nằm ở phía bắc huyện Ninh Phước, có vị trí địa lý:
Phía đông và phía bắc giáp thành phố Phan Rang – Tháp Chàm với ranh giới là sông Dinh
Phía tây giáp xã Phước Hậu
Phía nam giáp thị trấn Phước Dân và xã An Hải.

Xã có diện tích 12,43 km², dân số năm 2019 là 15.654 người, mật độ dân số đạt 1.259 người/km².

Hành chính
Xã Phước Thuận được chia thành 7 thôn: Phước Khánh, Thuận Hòa, Phước Lợi, Hiệp Hòa, Vạn Phước, Thuận Lợi và làng Chăm Phú Nhuận (Buoh Dang).

Lịch sử
Sau năm 1975, địa bàn xã Phước Thuận hiện nay là xã Phước Thành thuộc An Phước, tỉnh Thuận Hải.

Ngày 27 tháng 4 năm 1977, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định 124-CP. Theo đó, giải thể huyện An Phước, địa bàn sáp nhập vào các huyện An Sơn và Ninh Hải; xã Phước Thành thuộc huyện An Sơn.

Ngày 13 tháng 3 năm 1979, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định 104-CP. Theo đó, đổi tên xã Phước Thành thành xã Phước Thuận (do trùng tên với xã Phước Thành thuộc huyện Ninh Sơn cũ).

Ngày 1 tháng 9 năm 1981, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 45-HĐBT. Theo đó, thành lập huyện Ninh Phước trên cơ sở tách một phần diện tích và dân số của các huyện An Sơn và Ninh Hải; xã Phước Thuận thuộc huyện Ninh Phước như hiện nay.

Chú thích

Liên kết ngoài


title: Kiên Giang

text:
}}%)
| mật độ dân số = 286 người/km²
| vùng = Đồng bằng sông Cửu Long
| dân tộc = Kinh, Khmer, Hoa
| tỉnh lỵ = thành phố Rạch Giá
| thành lập = 1976
| chủ tịch UBND = Lâm Minh Thành
| hội đồng nhân dân = 60 đại biểu
| chủ tịch HĐND = Mai Văn Huỳnh
| chủ tịch UBMTTQ = Lê Thị Vệ
| chánh án TAND = Lê Thị Minh Hiếu
| viện trưởng VKSND = Nguyễn Ngọc Phúc
|bí thư =  Đỗ Thanh Bình
| trụ sở UBND = Số 06 Nguyễn Công Trứ, phường Vĩnh Thanh, thành phố Rạch Giá
| đại biểu quốc hội =  *Nguyễn Thị Kim Bé
Đỗ Thanh Bình
Châu Quỳnh Dao
Lê Thành Long
Lý Anh Thư
Nguyễn Việt Thắng
Nguyễn Danh Tứ
Nguyễn Phương Tuấn
| phân chia hành chính = 3 thành phố, 12 huyện
| mã địa lý = VN-47
| mã hành chính = 91
| mã bưu chính = 92xxxx
| mã điện thoại = 297
| biển số xe = 68
| web =
|GRDP=141.860 tỉ đồng (6,03 tỉ USD)|GRDP bình quân đầu người=78,1 triệu đồng (3.320 USD)|biệt danh=Vùng đất bên bờ biển Tây}}
Kiên Giang là một tỉnh ven biển thuộc vùng Đồng bằng sông Cửu Long, Nam Bộ.

Phần lớn diện tích Kiên Giang ngày nay bao gồm thành phố Rạch Giá và toàn bộ tỉnh Hà Tiên cũ. Đây là tỉnh có diện tích lớn nhất vùng Tây Nam Bộ và lớn thứ hai ở Nam Bộ (sau Bình Phước). Tuy nhiên, vào thời nhà Nguyễn toàn bộ diện tích tỉnh Kiên Giang ngày nay đều thuộc tỉnh Hà Tiên. Tỉnh lị của tỉnh hiện nay là thành phố Rạch Giá cách Cần Thơ khoảng 120 km và Thành phố Hồ Chí Minh khoảng 250 km. Là tỉnh nằm trong vùng kinh tế trọng điểm vùng đồng bằng sông Cửu Long.

Năm 2018, Kiên Giang là đơn vị hành chính Việt Nam đông thứ 11 về số dân, xếp thứ 19 về Tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP), xếp thứ 31 về GRDP bình quân đầu người, đứng thứ 39 về tốc độ tăng trưởng GRDP. Với 1.723.067 người dân , GRDP đạt 101.887,58 tỉ Đồng (tương ứng với 4,4 tỉ USD), GRDP bình quân đầu người đạt 58,13 triệu đồng (tương ứng với 2.527 USD), tốc độ tăng trưởng GRDP 2021 đạt 0,58%.

Địa lý

Vị trí địa lý

Kiên Giang nằm tận cùng phía Tây Nam của Việt Nam, trong đó lãnh thổ bao gồm đất liền và hải đảo. Phần đất liền nằm trong tọa độ từ 9°23'50 - 10°32'30 vĩ Bắc và từ 104°26'40 - 105°32'40 kinh Đông.

Tỉnh Kiên Giang có vị trí địa lý:

 Phía bắc giáp tỉnh Kampot của Campuchia, đường biên giới dài 56,8 km
 Phía nam giáp tỉnh Cà Mau
 Phía tây giáp vịnh Thái Lan với đường bờ biển dài 200 km
 Phía đông giáp tỉnh An Giang, tỉnh Hậu Giang, tỉnh Bạc Liêu và thành phố Cần Thơ.

Phần hải đảo nằm trong vịnh Thái Lan bao gồm hơn 100 hòn đảo lớn nhỏ, trong đó lớn nhất là đảo Phú Quốc và xa nhất là quần đảo Thổ Chu, tập trung thành 5 quần đảo là quần đảo Hà Tiên (Hải Tặc), quần đảo Bà Lụa, quần đảo An Thới, quần đảo Nam Du và quần đảo Thổ Chu.

Cực Bắc thuộc địa phận xã Tân Khánh Hoà, huyện Giang Thành.

Cực Nam nằm ở xã Vĩnh Phong, huyện Vĩnh Thuận.

Cực Tây tại phường Mỹ Đức, thành phố Hà Tiên

Cực Đông nằm ở xã Hoà Lợi thuộc địa phận huyện Giồng Riềng.

Trung tâm tỉnh là thành phố Rạch Giá, cách Thành phố Hồ Chí Minh 250 km về phía Tây. Kiên Giang tiếp giáp Campuchia ở phía Bắc với đường biên giới dài 54 km. Vịnh Thái Lan ở phía Tây có đường bờ biển dài hơn 200 km. Ngoài ra Kiên Giang có hơn 100 đảo lớn nhỏ.

Kiên Giang nằm ven biển thuộc phía Tây Nam của Việt Nam, là vùng đất thuộc trấn Hà Tiên cũ do Tổng trấn Mạc Cửu khai phá vào thế kỷ 17. Đầu thế kỷ 18, Mạc Cửu được chúa Nguyễn thuần phục. Vào thời vua Minh Mạng Hà Tiên là một trong sáu tỉnh Nam Kỳ. Sau năm 1975 thành lập tỉnh Kiên Giang cho đến ngày nay.

Kiên Giang được nhiều người biết đến là vùng đất văn hóa và du lịch nổi tiếng bậc nhất ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Cảnh đẹp của Kiên Giang ngày xưa từng được ca ngợi qua "Hà Tiên thập vịnh". Đến ngày nay Kiên Giang được nhiều người biết đến qua danh thắng du lịch nổi tiếng là Hòn Phụ Tử (gãy hòn Phụ, còn hòn Tử) và đảo Phú Quốc. Ngoài ra, Kiên Giang còn có tiềm năng kinh tế với nguồn lợi vô cùng to lớn về thủy sản. Tỉnh lỵ của Kiên Giang là thành phố Rạch Giá, một trong hai thành phố biển ở Đồng bằng sông Cửu Long (Hà Tiên & Rạch Giá).

Kiên Giang có vị trí chiến lược quan trong, nằm trong vùng vịnh Thái Lan, gần với các nước thuộc Đông Nam Á như Campuchia, Thái Lan, Malaysia, Singapore, Chính vì vậy Kiên Giang có nhiều điều kiện thuận lợi trong việc mở rộng giao lưu kinh tế với các nước trong khu vực, đồng thời đóng vai trò cầu nối các tỉnh miền Tây Nam Bộ với bên ngoài.

Điều kiện tự nhiên

Kiên Giang có đủ các dạng địa hình từ đồng bằng, núi rừng và biển đảo. Trong đó, phần đất liền có địa hình tương đối bằng phẳng, thấp dần từ đông bắc xuống tây nam. Do nằm ở vĩ độ thấp và giáp biển nên Kiên Giang có khí hậu nhiệt đới gió mùa, nóng ẩm quanh năm nhiệt độ trung bình hàng tháng từ 27 – 27,50C. Kiên Giang không chịu ảnh hưởng trực tiếp của bão nhưng lượng nước mưa do bão chiếm một tỷ trọng đáng kể, nhất là vào cuối mùa mưa. Mùa mưa bắt đầu từ tháng 4 đến tháng 11, mùa khô từ tháng 12 đến tháng 3 năm sau. Lượng mưa trung bình hàng năm khoảng 1.600 – 2.000 mm ở đất liền và 2.400 – 2.800 mm ở vùng đảo Phú Quốc. Khí hậu Kiên Giang rất ít thiên tai, không rét, không có bão đổ bộ trực tiếp, ánh sáng và nhiệt lượng dồi dào, nên rất thuận lợi cho nhiều loại cây trồng và vật nuôi sinh trưởng.

Kiên Giang có 4 vùng đất đai chính là vùng phù sa ngọt thuộc tây sông Hậu, vùng phèn ngập lũ thuộc tứ giác Long Xuyên, vùng nhiễm mặn thuộc bán đảo Cà Mau và vùng đồi núi, hải đảo ở Phú Quốc và Kiên Hải. Trong đó, Đất nông nghiệp, chiếm 64,2% diện tích tự nhiên, đất rừng chiếm 122,8 nghìn ha, đất chuyên dùng 35,4 nghìn ha, đất ở 10,1 nghìn ha. Ngoài ra tỉnh còn có trên 70 nghìn ha đất hoang hoá và sản xuất chưa ổn định với hơn 25 nghìn ha vườn tạp. Rừng tại Kiên Giang rất ít, chủ yếu là rừng phòng hộ. Kiên Giang là tỉnh có tiềm năng khoáng sản tương đối lớn mặc dù đang ở mức thăm dò, nghiên cứu nhưng bước đầu đã xác định được 152 điểm quặng và 23 mỏ khoáng sản các loại khác. Trữ lượng đá vôi toàn tỉnh hiện có 440 triệu tấn, có khả năng khai thác 342 triệu tấn, trong đó trữ lượng khai thác công nghiệp là 235 triệu tấn, đủ nguyên liệu để sản xuất 4,6 triệu tấn clinker/năm trong suốt 40 năm. Than bùn, ước tính còn khoảng 150 triệu tấn .

Nền nông nghiệp của Kiên Giang là nông nghiệp trồng lúa nước. Đất canh tác không tập trung nhưng phần lớn phân bố ở ven các trung tâm huyện. Trên Quốc lộ 61 có một vùng trồng lúa ven nội ô huyện Giồng Riềng ngoài ra còn có đất canh tác của các gia đình nằm sâu trong những xóm nhỏ. Xen kẽ với việc trồng lúa nước là các loại hoa màu và một số cây có giá trị công nghiệp cao như dừa, khóm,...

Kiên Giang là tỉnh có nghề đánh bắt hải sản phát triển. Với bờ biển dài trên 200 km, có diện tích biển khoảng 63.000 km², Kiên Giang tiềm năng rất phong phú để phát triển kinh tế biển. Đây là một lĩnh vực mà tỉnh có lợi thế hơn hẳn so với nhiều tỉnh khác trong khu vực đồng bằng sông Cửu Long. Nước mắm Phú Quốc là một thương hiệu nước mắm nổi tiếng không những trong phạm vi cả nước mà còn trên bình diện quốc tế.

Lịch sử

Tỉnh Hà Tiên thời nhà Nguyễn độc lập

Năm 1757, Kiên Giang được biết là một đạo ở vùng Rạch Giá thuộc Trấn Hà Tiên do Mạc Thiên Tích thành lập. Đến năm 1808, đạo Kiên Giang được đổi thành huyện Kiên Giang. Năm 1832, vua Minh Mạng đặt ra tỉnh Hà Tiên (một trong [[Nam Kỳ Lục tỉnh), gồm 1 phủ là Quan Biên (đổi tên từ phủ An Biên) thống lĩnh 8 huyện: Hà Châu (đổi tên từ huyện Hà Tiên), Long Xuyên (sau này là địa bàn Cà Mau) và Kiên Giang (sau này là địa bàn tỉnh Rạch Giá), Sài Mạt, Linh Quỳnh, Châu Sum (có thể là Chhuk, mà cũng có thể là Bảy Núi), Cần Vọt, Vũng Thơm. Thời vua Tự Đức cho đến khi Pháp chiếm Hà Tiên (1847-1867), tỉnh Hà Tiên gồm 1 phủ (là phủ An Biên) với 3 huyện: Hà Châu, Kiên Giang và Long Xuyên. Các huyện trước thuộc phủ Quảng Biên (đất Cần Bột (Kampot), Vũng Thơm) trả về cho nước Cao Miên.

Phủ An Biên (thời Tự Đức), gồm:
Huyện Hà Châu nguyên có tên là Hà Tiên, gồm 5 tổng (tổng Hà Nhuận, tổng Nhuận Đức, tổng Hà Thanh, tổng Thanh Di, tổng Phú Quốc) với 63 làng xã, phía Tây giáp biển Tây, phía Nam giáp huyện Kiên Giang (Rạch Giá), phía Đông giáp huyện Hà Âm tỉnh An Giang, phía Bắc giáp nước Cao Miên. Đất huyện Hà Châu (phần các tổng Hà Thanh, Thanh Di) nay là phần đất thuộc các huyện, thành phố phía Bắc của tỉnh Kiên Giang: Hà Tiên, Kiên Lương, Hòn Đất, Giang Thành, và (có thể phần các tổng Hà Nhuận, Nhuận Đức) là phần đất Campuchia ngày nay ở giáp biên giới: (tại các huyện Banteay Meas, Kampong Trach của tỉnh Kampot), huyện Kiri Vong của tỉnh Takeo và thành phố Kep.
Huyện Kiên Giang nguyên là đất Rạch Giá (được Mạc Cửu mở mang), gồm 4 tổng (Kiên Định, Giang Ninh, Kiên Hảo, Thanh Giang) với 66 làng xã, phía Tây giáp biển Tây (qua núi Tật Lệ), phía Nam giáp lâm phận rừng huyện Long Xuyên, phía Đông giáp huyện Phong Phú tỉnh An Giang, phía Bắc giáp huyện Hà Châu. Đất huyện Kiên Giang nay có thể là phần đất thuộc thành phố Rạch Giá và các huyện phía Nam của tỉnh Kiên Giang.
Huyện Long Xuyên nguyên là đất Cà Mau (được Mạc Cửu mở mang), gồm 2 tổng (là Long Thủy và Quảng Xuyên) với 55 làng xã, phía Tây giáp biển Tây (qua núi Bạch Thạch (Đá Bạc)), phía Nam (đến cửa Hàu (Gành Hào)) giáp biển Đông, phía Đông giáp huyện Phong Thịnh tỉnh An Giang, phía Bắc giáp lâm phận rừng huyện Kiên Giang. Đất huyện Long Xuyên có thể nay là phần đất thuộc các tỉnh Cà Mau và Bạc Liêu, nhưng cũng có thể bao gồm thành phố Long Xuyên của tỉnh An Giang, vì theo lời chú thích trong Đại Nam nhất thống chí (bản quốc ngữ) thì: Thời Pháp thuộc, tỉnh Hà Tiên chia cho 4 tỉnh: tỉnh Hà Tiên thời Pháp (đất huyện Hà Châu cũ), tỉnh Rạch Giá (huyện Kiên Giang cũ), tỉnh Long Xuyên (tức huyện Long Xuyên cũ), tỉnh Bạc Liêu (cũng đất huyện Long Xuyên) (có lẽ lời chú này lầm với tỉnh An Xuyên, tức Cà Mau ngày nay).

Theo Đại Nam nhất thống chí của Quốc sử quán nhà Nguyễn thì vào thời vua Tự Đức, cương vực tỉnh Hà Tiên như sau: "...Đông-Tây cách nhau 37 dặm, Nam-Bắc cách nhau 25 dặm, phía Đông đến địa giới huyện Hà Dương tỉnh An Giang (35 dặm), phía Tây đến biển (2 dặm), phía Nam vượt qua núi Tô Châu đến biển (5 dặm), phía Bắc đến địa giới Cao Miên (25 dặm), phía Đông Nam đến địa giới huyện Phong Thịnh tỉnh An Giang (150 dặm linh), phía Tây Nam đến biển (chừng 1 dặm), phía Đông Bắc đến địa giới Cao Miên (25 dặm), phía Tây Bắc vượt qua núi Bạch Ô đến biển (20 dặm). Từ tỉnh lỵ đi về phía Đông đến Kinh 1.325 dặm..."

Như vậy, tỉnh Hà Tiên nhà Nguyễn nằm kéo dài bên bờ vịnh Thái Lan (biển Tây), suốt từ Cà Mau đến Hà Tiên, có thời kỳ tới tận tỉnh Kampot và thành phố Sihanoukville (Kompong Som) của Campuchia, phía Đông giáp với tỉnh An Giang nhà Nguyễn, phía Tây Bắc, phía Bắc và phía Đông Bắc tiếp giáp Cao Miên.

Trong cuốn Đất nước Việt Nam qua các đời, xem xét về các địa danh trấn Hà Tiên, Đào Duy Anh viết: "... Chúng ta đã biết Vũng Thơm, Cần Bọt, Sài Mạt là dải đất từ lỵ sở Hà Tiên đến Sài Mít. Tức dải đất bờ biển phía tây nam nước Cao Miên. Còn Chân Sum thì Nhất thống chí (An Giang) chép là núi ở phía nam huyện Hà Âm cách 10 dặm, cách bờ sông Vĩnh Tế ở phía Nam 10 dặm. Huyện Hà Âm là huyện ở phía bắc sông Vĩnh Tế (phía âm của sông) nên gọi tên là thế, đối với huyện Hà Dương là huyện ở phía nam (phía dương của sông). Có thể đất Chân Sum là đất Sóc Sum của tỉnh KamPot. Về Linh Quỳnh thì Nhất thống chí chép rằng núi Linh Quỳnh thuộc huyện Hà Châu cách 120 dặm và ở phía bắc sông Giang Thành, sông này có hai nguồn ra từ núi Linh Quỳnh. Linh Quỳnh tức địa điểm Linh Quỳnh của tỉnh KamPot nước Cao Miên. (Xem thế thì thấy rằng năm phủ Vũng Thơm, Cần Bọt, Chân Sum, Sài Mạt, Linh Quỳnh ở đời Nguyễn còn là đất của huyện Hà Châu tỉnh Hà Tiên và của huyện Hà Âm tỉnh An Giang, đến đời Tự Đức triều Nguyễn mới trả về nước Cao Miên)."

Từ ngày 15 tháng 6 năm 1867, thực dân Pháp đặt hạt Thanh tra Kiên Giang. Ngày 16 tháng 8 năm 1967, đổi tên thành hạt Kiên Giang tỉnh Rạch Giá

Tỉnh Rạch Giá và tỉnh Hà Tiên thời Pháp thuộc

Trước năm 1900

Ngày 24 tháng 6 năm 1867, tỉnh thành Hà Tiên bị thực dân Pháp chiếm. Sau nhiều năm do dự và phân thiết, địa bàn Hà Tiên được phân bổ ra các đơn vị hành chánh khá phức tạp, theo từng thời điểm khác nhau. Ngày 15 tháng 6 năm 1867, sau khi chiếm xong tỉnh Hà Tiên, thực dân Pháp cho thành lập hạt Thanh tra Kiên Giang bao gồm hai huyện Kiên Giang và Long Xuyên cũ. Ngày 16 tháng 8 năm 1867, hạt Thanh tra Rạch Giá được thành lập do đổi tên từ hạt Thanh tra Kiên Giang trước đó.

Năm 1868, tỉnh Hà Tiên cũ được chia ra làm hai hạt Thanh tra: Hà Tiên và Rạch Giá
Hạt Thanh tra Hà Tiên, nguyên là huyện Hà Châu với 5 tổng và 16 thôn: tổng Hà Thanh (5 thôn), tổng Thanh Di (3 thôn), tổng Nhuận Đức (1 thôn), tổng Hà Nhuận (5 thôn), tổng Phú Quốc (5 thôn)
Hạt Thanh tra Rạch Giá, nguyên là hai huyện Kiên Giang và Long Xuyên với 7 tổng và 110 thôn: tổng Kiên Định (14 thôn), tổng Thanh Giang (11 thôn), tổng Kiên Hảo (26 thôn), tổng Giang Ninh (11 thôn), tổng Long Thủy (25 thôn), tổng Quảng Xuyên (13 thôn).

Ngày 5 tháng 6 năm 1871, Pháp tách vùng Cà Mau ra khỏi Rạch Giá. Ngày 18 tháng 12 năm 1871, Pháp lại nhập Cà Mau vào Rạch Giá. Năm 1874, hạt Thanh tra Phú Quốc được thành lập, nhưng vì kinh tế không phát triển được nên một năm sau phải giải thể.

Ngày 5 tháng 1 năm 1876, thực dân Pháp chia Nam Kỳ thành 4 khu vực hành chính lớn, mỗi khu vực hành chính lại chia nhỏ thành các tiểu khu hay hạt tham biện (arrondissement administratif) thì tỉnh Hà Tiên cũ bị chia thành hai hạt tham biện là Hà Tiên và Rạch Giá, đồng thời các thôn cũng đổi thành các làng.

Năm 1882, thiết lập hạt tham biện Bạc Liêu trên cơ sở tách 3 tổng Quảng Long, Quảng Xuyên và Long Thủy của hạt tham biện Rạch Giá hợp với 2 tổng Thạnh Hòa và Thạnh Hưng tách từ hạt tham biện Sóc Trăng chuyển sang. Lỵ sở Bạc Liêu thuộc địa bàn tổng Thạnh Hòa vốn trước đó thuộc hạt tham biện Sóc Trăng. Ngày 12 tháng 8 năm 1888, hạt tham biện Rạch Giá bị giải thể, nhập vào hạt tham biện Long Xuyên. Ngày 27 tháng 12 năm 1892, thực dân Pháp lại tái lập hạt tham biện Rạch Giá.

Năm 1888, Hà Tiên cho thuộc về hạt tham biện Châu Đốc, đến cuối năm 1892 được phục hồi. Hạt tham biện Hà Tiên thuộc khu vực Bát Xắc (Bassac) chỉ còn đất huyện Hà Châu của tỉnh Hà Tiên cũ.

Giai đoạn 1900-1945
Theo Nghị định ngày 20 tháng 12 năm 1899 của Toàn quyền Đông Dương đổi tên tất cả các hạt tham biện thành tỉnh thì từ ngày 1 tháng 1 năm 1900 hai hạt tham biện Rạch Giá và Hà Tiên trở thành tỉnh Rạch Giá và tỉnh Hà Tiên. Năm 1903, đảo Phú Quốc được đặt dưới quyền của đại diện chủ tỉnh Hà Tiên.

Ngày 20 tháng 5 năm 1920, thực dân Pháp cho thành lập ở tỉnh Rạch Giá 5 quận trực thuộc: Châu Thành, Giồng Riềng, Gò Quao, Long Mỹ, Phước Long.

Tỉnh lỵ Rạch Giá đặt tại làng Vĩnh Thanh Vân thuộc quận Châu Thành. Ngày 18 tháng 12 năm 1928, Toàn quyền Đông Dương ra Nghị định thành lập thị xã hỗn hợp Rạch Giá trực thuộc tỉnh Rạch Giá trên cơ sở cải biến khu đô thị Rạch Giá, trụ sở tại làng Vĩnh Thanh Vân dưới quyền một viên Thị trưởng và một Hội đồng thị xã. Ngày 16 tháng 1 năm 1930, Pháp chia địa bàn thị xã Rạch Giá thành 5 khu vực để đánh thuế. Ngày 30 tháng 4 năm 1934, Pháp nâng thị xã Rạch Giá lên thành thành phố Rạch Giá và chia thành 3 khu phố trực thuộc.

Ngày 1 tháng 1 năm 1936, thực dân Pháp lập đại lý hành chánh An Biên thuộc tỉnh Rạch Giá, trụ sở đặt tại chợ Thứ Ba trên cơ sở tách ra từ quận Phước Long. Đến ngày 1 tháng 8 năm 1939, Toàn quyền Đông Dương ban hành Nghị định nâng lên thành quận An Biên, đặt dưới quyền một quan chức người Pháp.

Tỉnh Hà Tiên từ năm 1913 đến năm 1924 bị giải thể, sáp nhập vào tỉnh Châu Đốc. Ngày 9 tháng 2 năm 1924, Hà Tiên lại trở thành một tỉnh độc lập. Từ năm 1924, tỉnh Hà Tiên gồm 4 quận: Châu Thành, Giang Thành, Hòn Chông và Phú Quốc. Tỉnh lỵ Hà Tiên đặt tại làng Mỹ Đức thuộc quận Châu Thành.

Giai đoạn 1945-1954
Sau Cách mạng tháng Tám 1945, Ủy ban Kháng chiến Hành chánh Nam bộ chủ trương bỏ cấp tổng, bỏ đơn vị làng, thống nhất gọi là xã, đồng thời bỏ danh xưng quận, gọi thay thế bằng huyện. Chính quyền Việt Nam Cộng hòa đến năm 1956 cũng thống nhất dùng danh xưng là xã, tuy nhiên vẫn gọi là quận cho đến năm 1975. Lúc bấy giờ, tỉnh Rạch Giá và tỉnh Hà Tiên nằm trong danh sách 21 tỉnh ở Nam Bộ.

Năm 1947, quận Phước Long được chính quyền thực dân Pháp giao cho tỉnh Bạc Liêu. Cũng trong năm này, chính quyền kháng chiến của lực lượng Việt Minh quyết định đổi tên huyện Phước Long thành huyện Hồng Dân, ban đầu thuộc tỉnh Rạch Giá, do lấy theo tên người chiến sĩ cộng sản Trần Hồng Dân (1916 - 1946) đã hy sinh tại địa phương trước đó. Năm 1951, huyện Hồng Dân được chính quyền Việt Minh giao về cho tỉnh Bạc Liêu.

Năm 1951, chính quyền Việt Minh quyết định giải thể tỉnh Rạch Giá, sáp nhập địa bàn vào các tỉnh Bạc Liêu, Cần Thơ và Sóc Trăng. Trong đó, thị xã Rạch Giá và các huyện Châu Thành, Long Mỹ, Gò Quao, Giồng Riềng được giao về cho tỉnh Cần Thơ, các huyện Hồng Dân và An Biên được giao về cho tỉnh Bạc Liêu. Bên cạnh đó, một phần nhỏ đất đai tỉnh Rạch Giá cũng được giao về cho tỉnh Sóc Trăng quản lý.

Tuy nhiên, việc giải thể tỉnh Rạch Giá, cũng như đổi tên gọi huyện Phước Long thành huyện Hồng Dân lại không được phía chính quyền Quốc gia Việt Nam thân Pháp của Bảo Đại và sau này là chính quyền Việt Nam Cộng hòa công nhận. Đến năm 1954, chính quyền Việt Minh lại quyết định tái lập tỉnh Rạch Giá. Tháng 10 năm 1954, các huyện Hồng Dân và Long Mỹ cũng trở lại thuộc tỉnh Rạch Giá. Sau năm 1956, chính quyền Cách mạng lại quyết định giao huyện Hồng Dân cho tỉnh Sóc Trăng và giao huyện Long Mỹ cho tỉnh Cần Thơ quản lý trở lại như cũ.

Ngày 29 tháng 12 năm 1952, chính quyền Quốc gia Việt Nam thân Pháp quyết định công nhận đô thị tỉnh lỵ Rạch Giá trở thành thị xã hỗn hợp (commune mixte) Rạch Giá trực thuộc tỉnh Rạch Giá.

Song song đó, tỉnh Hà Tiên cũng bị giải thể giống như tỉnh Rạch Giá. Tháng 10 năm 1950, chính quyền Việt Minh quyết định thành lập tỉnh Long Châu Hà trên cơ sở hợp nhất tỉnh Hà Tiên với tỉnh Long Châu Hậu (bao gồm một phần tỉnh Châu Đốc và một phần tỉnh Long Xuyên cũ) trước đó. Tuy nhiên, tên gọi tỉnh Long Châu Hà cũng không được chính quyền Quốc gia Việt Nam của Bảo Đại và chính quyền Việt Nam Cộng Hòa công nhận. Tỉnh Long Châu Hà tồn tại cho đến năm 1954 thì cũng bị giải thể, phân chia lại cho tỉnh Hà Tiên, tỉnh Châu Đốc và tỉnh Long Xuyên như cũ.

Như vậy, sau năm 1954, tỉnh Rạch Giá và tỉnh Hà Tiên đều được khôi phục trở lại như cũ.

Tỉnh Kiên Giang (tỉnh Rạch Giá) giai đoạn 1956-1976

Việt Nam Cộng hòa

Ban đầu, chính quyền Quốc gia Việt Nam và sau đó là Việt Nam Cộng hòa vẫn duy trì tên gọi tỉnh Rạch Giá và tỉnh Hà Tiên như thời Pháp thuộc.

Ngày 15 tháng 2 năm 1955, Thủ hiến Nam Việt của chính quyền Quốc gia Việt Nam quyết định tạm sáp nhập vùng Chắc Băng và quận An Biên thuộc tỉnh Rạch Giá vào tỉnh Sóc Trăng. Ngày 24 tháng 5 năm 1955, quyết định sáp nhập ba quận An Biên, Phước Long và Chắc Băng để thành lập đặc khu An Phước thuộc tỉnh Sóc Trăng, nhưng không lâu sau lại cho giải thể đặc khu này. Sau đó, quận An Biên và vùng Chắc Băng lại trở về thuộc tỉnh Rạch Giá như cũ.

Ngày 22 tháng 10 năm 1956, Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Ngô Đình Diệm ký Sắc lệnh 143/VN để " thay đổi địa giới và tên Đô thành Sài Gòn – Chợ Lớn cùng các tỉnh và tỉnh lỵ tại Việt Nam". Địa giới và địa danh các tỉnh ở miền Nam thay đổi nhiều, một số tỉnh mới được thành lập. Theo Sắc lệnh này, địa phận Việt Nam Cộng hòa gồm Đô thành Sài Gòn và 22 tỉnh. Lúc này, tỉnh Hà Tiên bị bãi bỏ và 4 quận là Châu Thành, Hòn Chông, Giang Thành, Phú Quốc được sáp nhập vào tỉnh Rạch Giá để thành lập tỉnh Kiên Giang. Tỉnh lỵ tỉnh Kiên Giang đặt tại Rạch Giá và vẫn giữ nguyên tên là "Rạch Giá", về mặt hành chánh thuộc xã Vĩnh Thanh Vân, quận Kiên Thành.

Sau năm 1956, thành phố Rạch Giá bị giải thể, sáp nhập vào địa bàn xã Vĩnh Thanh Vân thuộc quận Kiên Thành của tỉnh Kiên Giang.

Năm 1957, theo Nghị định số 281-BNV/HC/NĐ, tỉnh Kiên Giang gồm 6 quận là Kiên Thành, Kiên Tân, Kiên Bình, Kiên An, Hà Tiên, Phú Quốc. Ngày 27 tháng 12 năm 1957, Nghị định số 368-BNV/HC/NĐ bổ túc Nghị định số 281-BNV/HC/NĐ ấn định các đơn vị hành chánh tỉnh Kiên Giang. Quận Kiên An gồm thêm xã Vĩnh Tuy. Trong đó, quận Kiên An đổi tên từ quận An Biên cũ, quận Kiên Thành đổi tên từ quận Châu Thành cũ, quận Kiên Tân tách ra từ quận Châu Thành cũ, quận Kiên Bình thành lập trên phần đất hai quận Gò Quao và Giồng Riềng cũ.

Ngày 13 tháng 6 năm 1958, chính quyền Việt Nam Cộng hòa ban hành ban hành Nghị định 314-BNV/HC/NĐ về việc sửa đổi đơn vị hành chính tỉnh Kiên Giang. Trong đó quận Kiên Bình được tách thành quận Kiên Bình và quận Kiên Hưng. Năm 1958, tỉnh Kiên Giang có 7 quận: Kiên Thành, Kiên Tân, Kiên An, Kiên Bình, Kiên Hưng, Hà Tiên, Phú Quốc. Sau đó lại lập thêm quận Kiên Long. Ngày 31 tháng 5 năm 1961, chính quyền Việt Nam Cộng hòa lập thêm quận Kiên Lương do tách đất từ hai quận Kiên Thành và Hà Tiên (địa bàn quận Kiên Lương lúc bấy giờ khác hẳn huyện Kiên Lương ngày nay). Ngày 24 tháng 12 năm 1961, lại giao hai quận Kiên Long và Kiên Hưng cho tỉnh Chương Thiện vừa mới thành lập.

Năm 1968, tỉnh Kiên Giang có 7 quận là: Kiên Thành, Kiên Tân, Kiên Bình, Kiên An, Kiên Lương, Hà Tiên, Phú Quốc. Sau năm 1968, chính quyền Việt Nam Cộng hòa lại lập thêm quận Hiếu Lễ, do tách đất từ quận Kiên An.

Năm 1971, tỉnh Kiên Giang có 8 quận là: Kiên Thành, Kiên Tân, Kiên Bình, Kiên An, Kiên Lương, Hà Tiên, Phú Quốc, Hiếu Lễ.
Quận Hà Tiên gồm 3 xã: Mỹ Đức, Phú Mỹ, Thuận Yên;
Quận Hiếu Lễ gồm 4 xã: Đông Hưng, Đông Thạnh, Tân Bằng, Vân Khánh Đông;
Quận Kiên An gồm 4 xã: Đông Hòa, Đông Thái, Đông Yên, Tây Yên;
Quận Kiên Bình gồm 8 xã: Bàn Tân Định, Hóa Quản, Long Thạnh, Ngọc Chúc, Thạnh Hòa, Thạnh Hưng, Thới An, Vĩnh Thạnh;
Quận Kiên Tân gồm 5 xã: Giục Tượng, Mông Thọ, Tân Hiệp, Tân Hội, Thạnh Đông;
Quận Kiên Thành gồm 7 xã: An Phước, Bình An, Lại Sơn, Minh Hòa, Mỹ Lâm, Sóc Sơn, Vĩnh Hòa Hiệp;
Quận Kiên Lương gồm 6 xã: An Bình, An Hòa, Bình Trị, Dương Hòa, Đức Phương, Tín Đạo;
Quận Phú Quốc gồm 3 xã: An Thới, Dương Đông, Hàm Ninh.

Ngày 20 tháng 11 năm 1970, chính quyền Việt Nam Cộng hòa tái lập thị xã Rạch Giá, là thị xã tự trị trực thuộc chính quyền Trung ương Việt Nam Cộng hòa, đồng thời kiêm tỉnh lỵ tỉnh Kiên Giang. Thị xã Rạch Giá được tái lập trên cơ sở các xã Vĩnh Thanh Vân và An Hòa cùng thuộc quận Kiên Thành trước đó. Từ đó cho đến năm 1975, thị xã Rạch Giá và tỉnh Kiên Giang là hai đơn vị hành chính cấp tỉnh ngang bằng nhau theo sự phân chia sắp xếp hành chính của Việt Nam Cộng hòa.

Chính quyền Cách mạng
Tuy nhiên, chính quyền Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam và Việt Nam Dân chủ Cộng hòa vẫn giữ nguyên tên gọi tỉnh Rạch Giá từ năm 1956 cho đến năm 1976, đồng thời vẫn duy trì thị xã Rạch Giá trực thuộc tỉnh Rạch Giá. Năm 1957, chính quyền Cách mạng quyết định giải thể tỉnh Hà Tiên, đổi thành huyện Hà Tiên và huyện Phú Quốc cùng trực thuộc tỉnh Rạch Giá. Tỉnh Rạch Giá khi đó gồm thị xã Rạch Giá và các huyện: Châu Thành, Gò Quao, Giồng Riềng, An Biên, Hà Tiên và Phú Quốc. Về sau, chính quyền Cách mạng lại cho thành lập thêm huyện Tân Hiệp trên cơ sở tách đất từ huyện Châu Thành và huyện Giồng Riềng. Bên cạnh đó, huyện Châu Thành cũng được chia thành huyện Châu Thành A và huyện Châu Thành B cùng thuộc tỉnh Rạch Giá.

Năm 1964, chính quyền Cách mạng thành lập huyện Vĩnh Thuận trên cơ sở tách ra từ huyện An Biên. Huyện Vĩnh Thuận thuộc tỉnh Rạch Giá có địa giới hành chính trùng với quận Kiên Long thuộc tỉnh Kiên Giang của chính quyền Việt Nam Cộng hòa. Năm 1965, giao huyện Hà Tiên và huyện Phú Quốc cho tỉnh An Giang quản lý. Đến năm 1967 lại trả hai huyện Hà Tiên và Phú Quốc về cho tỉnh Rạch Giá như trước. Tuy nhiên, năm 1971 khi Trung ương Cục miền Nam quyết định thành lập tỉnh Châu Hà, tách ra từ tỉnh An Giang, trên phần đất tỉnh Châu Đốc và tỉnh Hà Tiên trước đó thì huyện Hà Tiên, huyện Phú Quốc cùng với huyện Châu Thành A của tỉnh Rạch Giá lại được giao về cho tỉnh Châu Hà quản lý. Đến năm 1974 ba huyện này lại cùng thuộc tỉnh Long Châu Hà.

Sau khi đã bàn giao huyện Châu Thành A về cho tỉnh Châu Hà và sau đó là tỉnh Long Châu Hà quản lý, huyện Châu Thành B cũng được đổi tên lại thành huyện Châu Thành thuộc tỉnh Rạch Giá như cũ. Từ đó cho đến năm 1976, tỉnh Rạch Giá còn lại thị xã Rạch Giá và các huyện: Châu Thành, Gò Quao, Giồng Riềng, An Biên, Tân Hiệp, Vĩnh Thuận.

Sau sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, chính quyền quân quản Cộng hòa miền Nam Việt Nam ban đầu vẫn duy trì tỉnh Rạch Giá như trước đó cho đến đầu năm 1976. Lúc này, chính quyền Cách mạng cũng bỏ danh xưng "quận" có từ thời Pháp thuộc và lấy danh xưng "huyện" (quận và phường dành cho các đơn vị hành chánh tương đương khi đã đô thị hóa).

Ngày 20 tháng 9 năm 1975, Bộ Chính trị ra Nghị quyết số 245-NQ/TW về việc bỏ khu, hợp tỉnh trong toàn quốc "nhằm xây dựng các tỉnh thành những đơn vị kinh tế, kế hoạch và đơn vị hành chính có khả năng giải quyết đến mức cao nhất những yêu cầu về đẩy mạnh sản xuất, tổ chức đời sống vật chất, văn hóa của nhân dân, về củng cố quốc phòng, bảo vệ trị an, và có khả năng đóng góp tốt nhất vào sự nghiệp chung của cả nước". Theo Nghị quyết này, địa bàn tỉnh Rạch Giá sẽ được chia ra vào sáp nhập vào các tỉnh mới, tên gọi tỉnh mới cùng với nơi đặt tỉnh lỵ sẽ do địa phương đề nghị lên. Cụ thể như sau:
 Tỉnh Cà Mau, tỉnh Bạc Liêu và hai huyện Vĩnh Thuận, An Biên (ngoại trừ 2 xã Đông Yên và Tây Yên) của tỉnh Rạch Giá sẽ hợp nhất lại thành một tỉnh.
 Phần còn lại của tỉnh Rạch Giá cùng với toàn bộ diện tích tỉnh Long Châu Hà và huyện Thốt Nốt của tỉnh Cần Thơ sẽ hợp nhất lại thành một tỉnh.
Nhưng đến ngày 20 tháng 12 năm 1975, Bộ Chính trị lại ra Nghị quyết số 19/NQ điều chỉnh lại việc hợp nhất tỉnh ở miền Nam Việt Nam cho sát với tình hình thực tế, theo đó tỉnh Rạch Giá cũ (bao gồm cả ba huyện Hà Tiên, Phú Quốc, Châu Thành A hiện cùng thuộc tỉnh Long Châu Hà nhưng trước năm 1971 lại cũng đều thuộc tỉnh Rạch Giá) vẫn để thành một tỉnh riêng biệt.

Tỉnh Kiên Giang từ năm 1976 đến bây giờ.
Tháng 2 năm 1976, Chính phủ Việt Nam quyết định tái lập tỉnh Kiên Giang trên cơ sở toàn bộ diện tích tỉnh Rạch Giá và ba huyện: Châu Thành A, Hà Tiên, Phú Quốc vốn thuộc tỉnh Long Châu Hà trước đó. Lúc này, huyện Châu Thành A bị giải thể và sáp nhập trở lại vào huyện Châu Thành như trước. Tỉnh Kiên Giang lúc đó gồm thị xã Rạch Giá và 8 huyện: An Biên, Châu Thành, Giồng Riềng, Gò Quao, Hà Tiên, Phú Quốc, Tân Hiệp, Vĩnh Thuận. Tỉnh lỵ là thị xã Rạch Giá.

Ngày 3 tháng 6 năm 1978, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định số 125-CP về việc chia huyện Châu Thành thuộc tỉnh Kiên Giang thành hai huyện lấy tên là huyện Hòn Đất và huyện Châu Thành thuộc tỉnh Kiên Giang. Theo đó, huyện Hòn Đất gồm có các xã Nam Thái Hoa, Mỹ Lâm, Sóc Sơn của huyện Châu Thành cũ và xã Bình Sơn của huyện Hà Tiên cắt sang. Địa bàn huyện Hòn Đất thuộc tỉnh Kiên Giang ngày nay chính là địa bàn huyện Châu Thành A thuộc tỉnh Rạch Giá và sau đó thuộc tỉnh Long Châu Hà trước năm 1976, còn địa bàn huyện Châu Thành phần còn lại sau khi chia tách cũng chính là địa bàn huyện Châu Thành B thuộc tỉnh Rạch Giá cũ.

Ngày 14 tháng 1 năm 1983, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 4-HĐBT về việc thành lập huyện Kiên Hải thuộc tỉnh Kiên Giang.

Ngày 13 tháng 1 năm 1986, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 7-HĐBT về việc chia huyện An Biên thuộc tỉnh Kiên Giang thành hai huyện lấy tên là huyện An Biên và huyện An Minh.

Ngày 8 tháng 7 năm 1998, Chính phủ Việt Nam ban hành Nghị định số 47/1998/NĐ-CP về việc thành lập thị xã Hà Tiên và thành lập các phường thuộc thị xã Hà Tiên, tỉnh Kiên Giang. Theo đó, thành lập thị xã Hà Tiên trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của thị trấn Hà Tiên, xã Thuận Yên (trừ 2.732 ha diện tích tự nhiên và 3.302 nhân khẩu giao về xã Phú Mỹ quản lý), xã Mỹ Đức và xã Tiên Hải thuộc huyện Hà Tiên. Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính để thành lập thị xã Hà Tiên, huyện Hà Tiên còn lại 89.548,5 ha diện tích tự nhiên và 62.162 nhân khẩu, gồm 6 xã và 1 thị trấn.

Ngày 21 tháng 4 năm 1999, Chính phủ Việt Nam ban hành Nghị định số 28/1999/NĐ-CP về việc đổi tên huyện Hà Tiên thành huyện Kiên Lương thuộc tỉnh Kiên Giang.

Ngày 26 tháng 7 năm 2005, Chính phủ Việt Nam ban hành Nghị định số 97/2005/NĐ-CP' về việc thành lập thành phố Rạch Giá thuộc tỉnh Kiên Giang trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên, dân số của thị xã Rạch Giá.

Ngày 6 tháng 4 năm 2007, Chính phủ Việt Nam ban hành Nghị định số 58/2007/NĐ-CP về việc điều chỉnh địa giới hành chính huyện; thành lập huyện U Minh Thượng và thành lập xã thuộc các huyện Vĩnh Thuận, Kiên Lương và Hòn Đất, tỉnh Kiên Giang.

Sau khi điều chỉnh, tỉnh Kiên Giang có 14 đơn vị hành chính trực thuộc, gồm các huyện: Kiên Lương, Hòn Đất, Giồng Riềng, Gò Quao, Châu Thành, Tân Hiệp, An Biên, An Minh, Vĩnh Thuận, U Minh Thượng, Kiên Hải, Phú Quốc, thị xã Hà Tiên và thành phố Rạch Giá.

Ngày 29 tháng 6 năm 2009, Chính phủ Việt Nam ban hành Nghị quyết số 29/NQ-CP về việc điều chỉnh địa giới hành chính xã, phường, thuộc các huyện, thành lập xã thuộc thị xã Hà Tiên và các huyện: Kiên Lương, Tân Hiệp, Giồng Riềng, Vĩnh Thuận; đồng thời điều chỉnh địa giới hành chính huyện Kiên Lương để thành lập huyện Giang Thành.

Tỉnh Kiên Giang có 634.833,32 ha diện tích tự nhiên và 1.726.026 nhân khẩu, có 15 đơn vị hành chính trực thuộc, bao gồm các huyện: Kiên Lương, Hòn Đất, Châu Thành, Tân Hiệp, Giồng Riềng, Gò Quao, An Biên, An Minh, Vĩnh Thuận, U Minh Thượng, Kiên Hải, Phú Quốc, Giang Thành, thị xã Hà Tiên và thành phố Rạch Giá.

Ngày 18 tháng 2 năm 2014, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 268/QĐ-TTg về việc công nhận thành phố Rạch Giá là đô thị loại II trực thuộc tỉnh Kiên Giang.

Ngày 17 tháng 9 năm 2014, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1676/QĐ-TTg công nhận huyện đảo Phú Quốc là đô thị loại II.

Ngày 11 tháng 9 năm 2018, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 573/NQ-UBTVQH14 về việc thành lập thành phố Hà Tiên trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của thị xã Hà Tiên (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 11 năm 2018).

Ngày 9 tháng 12 năm 2020, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1109/NQ-UBTVQH14 về việc thành lập thành phố Phú Quốc trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của huyện Phú Quốc (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2021).

Tỉnh Kiên Giang có 3 thành phố và 12 huyện như hiện nay.

Hành chính

Tỉnh Kiên Giang có 15 đơn vị hành chính cấp huyện được chia thành 3 thành phố và 12 huyện với 144 đơn vị hành chính cấp xã, bao gồm 10 thị trấn, 18 phường và 116 xã.

Kinh tế

Năm 2012 Tốc độ tăng trưởng kinh tế đạt 11,81%, mục tiêu đề ra là 12,5% xếp hạng thứ 3 trong các tỉnh vùng Đồng bằng sông Cửu Long sau Hậu Giang với 14,13%, Bạc Liêu đạt 12,57%, GDP bình quân đầu người năm 2012 là 2026 USD/người/năm, sản lượng lương thực của tỉnh đạt 4,28 triệu tấn cao nhất từ trước đến nay và là năm thứ 2 đứng đầu cả nước về sản lượng lương thực, trong đó sản lượng lúa đạt 4.287.175 tấn, tăng 366.026 tấn so cùng kỳ, đây là năm sản lượng lương thực đạt cao nhất từ trước đến nay. Sản lượng khai thác và nuôi trồng thủy sản ước 548.182 tấn, đạt 100,95% kế hoạch, tăng 8,24%, trong đó sản lượng khai thác 421.201 tấn, đạt 100,29% kế hoạch và tăng 6,11%, sản lượng nuôi trồng thủy sản 126.981 tấn, đạt 103,24% kế hoạch và tăng 15,96% so với năm 2011.

Giá trị sản xuất công nghiệp năm 2012 ước đạt 16.055,3 tỷ đồng, đạt 99,11% kế hoạch, tăng 10,01% so với cùng kỳ năm 2011. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ ước 41.710 tỷ đồng, tăng 18,02% cùng kỳ. Kim ngạch xuất khẩu ước đạt 620 triệu USD. Trong đó, hàng nông sản 438 triệu USD và hàng hải sản đạt 157 triệu USD. Kim ngạch nhập khẩu ước 35 triệu USD. Tình hình đầu tư và hoạt động xúc tiến đầu tư, thương mại, du lịch được đẩy mạnh thực hiện, thu hút có hiệu quả các nguồn lực cho đầu tư phát triển của tỉnh. Tổng vốn đầu tư toàn xã hội ước 24.406,9 tỷ đồng, Vốn ngân sách do địa phương quản lý giá trị khối lượng hoàn thành ước thực hiện 3.269 tỷ đồng, giải ngân 3.214 tỷ đồng.

Tổng thu ngân sách nhà nước ước 4.406 tỷ đồng, đạt 97,9% dự toán điều chỉnh. Tổng chi ngân sách ước 8.357 tỷ đồng, đạt 105,4% dự toán điều chỉnh, trong đó chi đầu tư phát triển 2.742 tỷ đồng chưa kể nguồn vốn trái phiếu Chính phủ, chi thường xuyên 4.558,8 tỷ đồng. Hoạt động ngân hàng, nguồn vốn hoạt động tiếp tục tăng trưởng 14,28%, huy động vốn tại địa phương tăng 20,59% so với năm 2011, đảm bảo vốn tín dụng cho yêu cầu phát triển kinh tế xã hội địa phương. Doanh số cho vay ước đạt 49.950 tỷ đồng tăng 8,8% so năm trước, dư nợ cho vay là 25.650 tỷ đồng tăng 6,39% so năm trước, tăng trưởng tín dụng và chất lượng tín dụng được kiểm soát, tỷ lệ nợ xấu không vượt quá 3%. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) 11 tháng tăng 6,3% so với tháng 12 năm 2011, ước CPI tháng 12 năm 2012 so với tháng 12 năm 2011 tăng 6,5-7,5%, thấp hơn so với mức bình quân chung của cả nước (8%).

Kinh tế biển
Kiên Giang là tỉnh có vùng biển rộng khoảng 63.290 km², với 5 quần đảo, trong đó có 3 thành phố ven biển: Rạch Giá, Hà Tiên, Phú Quốc cùng với 5 huyện: An Biên, An Minh, Hòn Đất, Kiên Hải và Kiên Lương

Kiên Giang cũng là tỉnh nằm trong ngư trường Kiên Giang - Cà Mau. Đây là ngư trường lớn nhất nước ta. Năm 2020, bất chấp đại dịch COVID-19, tổng sản lượng khai thác và nuôi trồng thủy sản của tỉnh Kiên Giang ước đạt 836.175 tấn, vượt 10,75% kế hoạch, gồm: Khai thác đánh bắt hơn 572.000 tấn, nuôi trồng 264.105 tấn, trong đó tôm nuôi 92.490 tấn, vượt 8,8% kế hoạch, tăng 11,7% so với năm 2019

Giao thông

Kiên Giang nằm cách Thành phố Hồ Chí Minh khoảng 250 km đường bộ về phía tây nam, hệ thống giao thông ở tỉnh tương đối thuận tiện, bao gồm đường bộ, đường thủy và đường hàng không. Trong đó, hệ thống giao thông đường bộ không ngừng phát triển. Giao thông nội bộ các thành phố, thị xã được nâng cấp và tráng nhựa. Các tuyến đường huyết mạch trên địa bàn tỉnh là Quốc lộ 80, Quốc lộ 61, Quốc lộ 63, Tỉnh lộ 11, đường cao tốc Bắc – Nam phía Đông và đường cao tốc Lộ Tẻ – Rạch Sỏi,... Mạng lưới giao thông đường thủy của tỉnh cũng tương đối hoàn chỉnh. Về giao thông vận tải theo đường hàng không thì Kiên Giang có Sân bay Rạch Giá và Sân bay Quốc tế Phú Quốc, rất thuận lợi về việc lưu thông trong tỉnh và trong nước.

Biển số xe
 Thành phố Rạch Giá: 68-X1-S1
 Thành phố Hà Tiên: 68-H1
 Thành phố Phú Quốc: 68-P1
 Huyện An Biên: 68-B1
 Huyện An Minh: 68-M1
 Huyện Châu Thành: 68-C1
 Huyện Giang Thành: 68-F1
 Huyện Giồng Riềng: 68-G1 G2
 Huyện Gò Quao: 68-E1
 Huyện Hòn Đất: 68-D1
 Huyện Kiên Hải: 68-S1
 Huyện Kiên Lương: 68-K1
 Huyện Tân Hiệp: 68-T1
 Huyện U Minh Thượng: 68-L1
 Huyện Vĩnh Thuận: 68-N1
 Biển số xe ô tô: 68A, 68B, 68C, 68D, 68LD
 Biển số xe kinh doanh vận tải: 68E, 68H, 68F.

Dân số

Tính đến ngày 1 tháng 4 năm 2019, dân số toàn tỉnh Kiên Giang đạt 1.923.067 người, mật độ dân số đạt 272 người/km² Trong đó dân số sống tại thành thị đạt 587.800 người, chiếm 28,3% dân số toàn tỉnh, dân số sống tại nông thôn đạt 1.335.267 người, chiếm 71,7% dân số. Dân số nam đạt 973.236 người, trong khi đó nữ đạt 949.831 người. Tỷ lệ tăng tự nhiên dân số phân theo địa phương tăng 10,8 ‰ Tỷ lệ đô thị hóa tính đến năm 2022 đạt 35,6%.

Về dân tộc và tôn giáo, Kiên Giang là địa bàn cư trú của hơn 15 dân tộc khác nhau. Trong đó, người Kinh chiếm khoảng 85,5%, Người Khmer chiếm khoảng 12,2% dân số tập trung chủ yếu ở các huyện Châu Thành, Gò Quao. Người Hoa chiếm khoảng 2,2% dân số sinh sống ở thành phố Rạch Giá và huyện Châu Thành. Còn lại là một số dân tộc khác như: Chăm, Tày, Mường, Nùng....

Tính đến ngày 1 tháng 4 năm 2019, toàn tỉnh có 12 tôn giáo khác nhau đạt 513.283 người, nhiều nhất là Phật giáo có 272.662 người, tiếp theo là Công giáo đạt 136.789 người, đạo Cao Đài có 49.697 người, Phật giáo Hòa Hảo có 45.920 người, đạo Tin Lành chiếm 5.697 người, Đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa đạt 1.791 người, Hồi giáo đạt 419 người, Tịnh độ cư sĩ Phật hội Việt Nam đạt 218 người. Còn lại các tôn giáo khác như Baha'i giáo có 39 người, Minh Sư Đạo có 26 người, Bửu Sơn Kỳ Hương có 22 người và Bà La Môn chỉ có ba người.

Giáo dục

Tính đến năm 2018, toàn tỉnh Kiên Giang có 485 trường học ở các cấp phổ thông, trong đó có 43 trường THPT, 167 trường THCS và 275 trường tiểu học, ngoài ra còn có 236 trường mẫu giáo. Với hệ thống trường học như thế, nền giáo dục trong địa bàn Kiên Giang tương đối ổn đinh, góp phần làm giảm thiểu nạn mù chữ trong địa bàn tỉnh. Hiện nay Kiên Giang có 1 trường Đại học và 5 trường Cao đẳng. Danh sách các trường Đại học, Cao đẳng tại Kiên Giang:
 Đại học Kiên Giang (QL61, TT Minh Lương, H Châu Thành, tỉnh Kiên Giang)
 Trường Cao đẳng Y tế Kiên Giang (14 Phạm Ngọc Thạch, P Vĩnh Thanh, TP Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang)
 Trường Cao đẳng Nghề Kiên Giang (Nguyễn Trung Trực, P An Hoà, TP Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang)
 Cao đẳng  Kiên Giang (425 Mạc Cửu, P Vĩnh Thanh, TP Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang)
 Cao đẳng Sư phạm Kiên Giang (449 Nguyễn Chí Thanh, P Rạch Sỏi, TP Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang)

Văn hóa

Kiên Giang nằm tận cùng về phía tây nam của Việt Nam, nơi giao thoa văn hóa của nhiều vùng miền cả nước, bản sắc văn hoá tỉnh nhà cũng vì thế mà rất phong phú, đa dạng, thể hiện qua các lĩnh vực văn học, nghệ thuật, ẩm thực, lễ hội, làng nghề truyền thống... Văn hóa ẩm thực ở đây cũng rất phong phú, đa dạng với hàng trăm món ăn các loại với các đặc sản như Cá nhồng, Nước mắm Phú Quốc, Cháo môn, Sò huyết Hà Tiên, Bún cá Kiên Giang...

Hằng năm trên địa bàn tỉnh diễn ra nhiều lễ hội, nhưng đặc sắc nhất là lễ hội anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực diễn ra vào tháng tháng Tám âm lịch thu hút hàng ngàn lượt khách trong và ngoài tỉnh đến tham gia. các làng nghề truyền thống rất đặc sắc như đan đệm bàng, dệt chiếu Tà Niên, nắn nồi Hòn Đất, làm hàng thủ công mỹ nghệ bằng đồi mồi, làm huyền phách ở Hà Tiên…

Du lịch Kiên giang tiềm tàng nhiều tài năng chưa được khai thác hoặc khai thác chưa đúng mức.

Du lịch

Khu dự trữ sinh quyển ven biển và biển đảo Kiên Giang đã được UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển thế giới. Khu DTSQ Kiên Giang chứa đựng sự phong phú, đa dạng và đặc sắc về cảnh quan và hệ sinh thái như rừng tràm trên đất ngập nước, rừng trên núi đá, hệ sinh thái biển mà trong đó tiêu biểu là thảm cỏ biển gắn liền với loài động vật quý hiếm là bò biển. Khu DTSQ Kiên Giang trùm lên địa phận Phú Quốc, An Minh, Vĩnh Thuận, Kiên Lương và Kiên Hải, có ba vùng lõi thuộc các Vườn quốc gia U Minh Thượng, VQG Phú Quốc, và Rừng phòng hộ ven biển Kiên Lương - Kiên Hải.
 Thắng cảnh chùa Hang (Kiên Lương) với hòn Phụ Tử nổi tiếng. Tháng 8 năm 2006, một bên của hòn Phụ Tử (hòn Phụ) đã bị đổ xuống biển. Nguyên nhân ban đầu được xác định là do những tác động tự nhiên của gió, sóng và nước biển. Hiện nay các ngành chức năng ở địa phương đang họp bàn về cách phục dựng.
 Thạch Động: Cách biên giới Campuchia chưa được 3 km đường chim bay, từ xa hình giống như nón của người lính kỵ binh Anh thời xưa. Được hình thành từ đá vôi bị xâm thực, bên trong Thạch Động đủ rộng để du khách có thể viếng chùa, ngắm nhìn biên giới bên tay gió biển thổi lộng vào (xem thêm Hà Tiên thập vịnh).
 Đảo Phú Quốc, hòn đảo lớn nhất Việt Nam, là hòn đảo ngọc hiện đang được chú ý bởi những ai thích vẻ hoang sơ của nó. Hiện nay tốc độ tăng trưởng du lịch của Phú Quốc được coi như là cao nhất với mức tăng luôn từ 100% trở lên so với năm trước đó.

Chú thích

Liên kết ngoài

Vịnh Thái Lan
Tỉnh ven biển Việt Nam


title: Geranomyia annandalei

text:
Geranomyia annandalei là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Geranomyia
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Peponapis pruinosa

text:
Peponapis pruinosa là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Say mô tả khoa học năm 1837.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Peponapis
Động vật được mô tả năm 1837


title: Trentepohlia bifascigera

text:
Trentepohlia bifascigera là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Trentepohlia
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Ayman al-Zawahiri

text:
Ayman al-Zawahiri (tiếng Ả Rập: ايمن الظواهري; sinh ngày 19 tháng 6 năm 1951 - mất ngày 31 tháng 7 năm 2022) là một thành viên xuất chúng của tổ chức al-Qaeda, trước đấy là thủ lĩnh Phong trào Chiến tranh Hồi giáo Ai Cập và là một nhà thần học. Ông có thể nói tiếng Ả Rập, tiếng Pháp.

Năm 1998, ông đã hợp nhất Phong trào Chiến tranh Hồi giáo Ai Cập với al-Qaeda. Ông làm việc cho tổ chức al-Qaeda từ khi nó mới bắt đầu và là thành viên chủ chốt trong hội đồng shura(tư vấn). Ông cũng thường được cho là một "tay sai" đắc lực của trùm khủng bố Osama bin Laden. Cũng có ý kiến cho rằng al-Zawahiri phục vụ với tư cách là bác sĩ cho bin Laden.

Ayman al-Zawahiri được FBI treo giá đầu ông 25 triệu USD cỡ 575.363.750.000 vnđ.

Vào ngày 31 tháng 7 năm 2022, ông bị máy bay không người lái của Hoa Kỳ tấn công giết chết ở Kabul.

Tiểu sử
Ngày 16 tháng 6 năm 2011, Ban lãnh đạo al-Qaeda hôm nay tuyên bố đã chọn Aymal al-Zawahiri lên làm thủ lĩnh mạng khủng bố này, thay cho Osama bin Laden bị đặc nhiệm Mỹ tiêu diệt tại Pakistan hôm 2/5.

Vào cuối tuần từ ngày 29 tháng 7 đến ngày 31 tháng 7 năm 2022, Hoa Kỳ đã thực hiện một cuộc tấn công máy bay không người lái tại Afghanistan nơi mà cả các quan chức chính phủ hiện tại và trước đây đều xác minh rằng anh ta đã chết. Cuộc tấn công không phải do quân đội Hoa Kỳ thực hiện mà bởi một cơ quan chính phủ khác được gọi là Cơ quan Tình báo Trung ương (CIA). Vì đây là một cuộc tấn công chuyên biệt, không có thương vong nào khác ngoại trừ al-Zawahiri.

Xem thêm

 Osama bin Laden

Tham khảo

Thư mục

 Kepel, Gilles; & Jean-Pierre Milelli (2010), Al Qaeda in its own words, Harvard University Press, Cambridge & London, .
 Mansfield, Laura (2006), His Own Words: A Translation of the Writings of Dr. Ayman Al Zawahiri, Lulu Pub.
 al-Zawahiri, Ayman, L'absolution, Milelli, Villepreux,  (French translation of Al-Zawahiri's latest book).
 Ibrahim, Raymond (2007), The Al Qaeda Reader, Broadway Books, .

Liên kết ngoài

 Counter Extremism Project profile
 http://www.longwarjournal.org/tags/ayman-al-zawahiri
 http://www.longwarjournal.org/tags/ayman-al-zawahiri/page/2
 http://www.longwarjournal.org/tags/ayman-al-zawahiri/page/3

Bài viết

 The Man Behind Bin Laden, Lawrence Wright, The New Yorker, ngày 16 tháng 9 năm 2002
 report on the al-Zarqawi video tape, CNN, January 2006

Zawahiri, Ayman
Zawahiri, Ayman
Zawahiri, Ayman
Zawahiri, Ayman
Mất năm 2022
Sinh năm 1951
Người mất tích
Người Cairo
Chiến tranh chống khủng bố
Người bị ám sát


title: Động đất Lisboa 1755

text:
Trận động đất Lisboa 1755 là chuỗi sự kiện bao gồm động đất, sóng thần và hỏa hoạn xảy ra vào ngày 1 tháng 11 năm 1755 tại thủ đô Lisboa của Bồ Đào Nha. Trận động đất này có thể nói là sự kiên bi thảm nhất Châu Âu trong thế kỉ 18. Trận động đất này đã hủy diệt 85% thành phố Lisboa  và giết hơn một phần 3 trong tổng số 275000 người của thành phố. Trân động đất mạnh tương đương với 8,5 độ Richter trên thang độ hiện nay. Tâm chấn của nó nằm cách Lisboa 350 km về phía tây nam. Trận động đất này đã gần như xóa sổ thành phố Lisboa ra khỏi bản đồ châu Âu.

Xem thêm
 Danh sách các trận động đất

Tham khảo

Lisboa
Lisboa, 1755
Lịch sử Lisboa
Bồ Đào Nha năm 1755
Lisboa, 1755
Sóng thần


title: Kinh tế Gruzia

text:
Kinh tế Gruzia là nền kinh tế nhỏ, đang chuyển đổi với GDP tính theo sức mua tương đương là 17,79 tỉ USD. Năm 2006 tốc độ tăng trưởng GDP thực tế của Gruzia đã đạt 8,8%. Gruzia là quốc gia thành viên của Ngân hàng Phát triển châu Á.

Nền kinh tế Gruzia có truyền thống về du lịch và nông nghiệp, gồm trồng quýt, trà và nho. Các ngành công nghiệp chính của nước này là khai thác manganese và đồng; sản xuất rượu vang, kim loại, máy móc, hóa chất và dẹt sợi.

Trong hầu hết thế kỷ 20, kinh tế Gruzia đi theo mô hình nền kinh tế chỉ huy Xô viết. Từ khi Liên bang Xô viết sụp đổ năm 1991, Gruzia đã bắt đầu tiến hành một cuộc cải cách cơ cấu lớn với mục tiêu chuyển tiếp sang một nền kinh tế thị trường tự do. Tuy nhiên, tương tự như các nước cộng hòa hậu Xô viết khác, Gruzia đã phải đối mặt với tình trạng sụp đổ kinh tế nghiêm trọng.

Sự hỗ trợ tài chính đầu tiên của phương Tây cho nước này diễn ra năm 1995, khi Ngân hàng Thế giới và Quỹ Tiền tệ Quốc tế trao cho Gruzia khoản vay 206 triệu USD và Đức cho nước này vay 50 triệu DM. Đây là các nguồn tài chính đáng kể giúp phát triển về kinh tế cho đất nước. Đầu thập niên 2000, kinh tế nước này đã có một bước phát triển mới. Năm 2006 GDP đã đạt 8.8%, nền kinh tế đã được nâng cao sức cạnh tranh, trong vòng một năm nước này đã cải thiện vị trí từ 112 lên 37 về sự thuận tiện trong kinh doanh.

Gruzia có tỷ lệ thất nghiệp cao 12,6%, GDP bình quân đầu người đạt 3.900 USD (thuộc nhóm các quốc gia có thu nhập trung bình cao theo cách xếp hạng của Ngân hàng Thế giới).

[[

Tham khảo

Gruzia


title: Klugeana

text:
Klugeana là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Cuculliinae


title: 7 TCN

text:
Năm 7 TCN là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 7 TCN


title: Tupolev Tu-124

text:
Tupolev Tu-124 (tên ký hiệu NATO: Cookpot) là một loại máy bay dân dụng hai động cơ phản lực tầm bay ngắn của Liên Xô, có thể chở được 56 hành khách. Đây là loại máy bay dân dụng trang bị động cơ turbofan đầu tiên trên thế giới.

Quốc gia sử dụng

Dân sự

 ČSA

 Interflug

 Iraqi Airways

 Aeroflot

Quân sự

 Không quân Lục quân Quân giải phóng

 Không quân Tiệp Khắc

 Không quân Đông Đức

 Không quân Ấn Độ

 Không quân Iraq

 Không quân Xô viết

Xem thêm

Máy bay cùng sự phát triển
Tupolev Tu-104
Tupolev Tu-110
Tupolev Tu-134

Máy bay có tính năng tương đương
 BAC One-Eleven
 Sud Aviation Caravelle

Tham khảo

 Duffy, Paul and Andrei Kandalov. Tupolev: The Man and His Aircraft. Shrewsbury, UK:Airlife Publishing, 1996. ISBN 1-85310-728-X.
 Gunston, Bill. The Osprey Encyclopedia of Russian Aircraft 1875–1995. London:Osprey, 1995. ISBN 1-85532-405-9.
 Stroud, John. Soviet Transport Aircraft since 1945. London:Putnam, 1968. ISBN 0-370-00126-5.

Liên kết ngoài

Tu-0104
Máy bay chở khách Liên Xô 1960–1969
Máy bay dân sự
Máy bay chở khách
Máy bay hai động cơ phản lực
Máy bay cánh dưới


title: Salbia haemorrhoidalis

text:
Salbia haemorrhoidalis là một loài bướm đêm thuộc họ Pyralidae. Nó là loài bản địa của Nam Mỹ, Trung Mỹ, the Antilles và miền nam Hoa Kỳ, nhưng đã được du nhập ở Hawaii năm 1956 và Queensland năm 1958 để kiểm soát Lantana.

Ấu trùng ăn the flowers of Lantana species.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Bug Guide
Images
Moths of Jamaica

Salbia
Động vật được mô tả năm 1854


title: Danh sách đài truyền hình ở Nam Mỹ

text:
Tất cả Cáp và vệ tinh
 A&E Latin America
 Animal Planet Latin America
 AXN
 BBC World Latin America
 Bein Sports
 Canal Fox
 Cinecanal
 Cartoon Network Latin America
 Discovery Civilization
 Discovery Kids
 Discovery Science Channel
 Discovery Turbo
 Disney Channel Latin America
 Disney Junior Latin America
 Disney XD Latin America
 Enlace TBN
 ESPN Latin America
 Fox Sports Latin America
 EWTN Latin America
 The Film Channel
 Hallmark Channel regional versions)
 HBO
 The History Channel Latinoamérica
 I.Sat
 Infinito Latino
 ManagemenTV
 Movie City
 MTV Latin America
 MuchMusic
 National Geographic Channel Latin America
 Nickelodeon Latin America
 People+Arts
 Retro
 Sony Entertainment Television
 Space
 Telehit
 teleSUR
 Universal Channel
 VH1 Latin America
 Warner Channel

Argentina

América
Canal 7 Argentina
Canal 9
Telefé
Canal 13
 VTV

Bolivia

ATB
Bolivision
TVB (Television Boliviana)

Brazil

Bandeirantes
Globo
Record
Rede TV
SBT (Sociedade Brasileira de Televisao)
TVE (Televisao Educativa)
Cultura (Televisão do governo do Estado de São Paulo)

Chile

ABT
Red Televisión
Mega
Canal 13 (UC TV)
Chilevisión
TVN (Televisión Nacional de Chile)
UCV TV

Colombia

Señal Colombia
Cadena Uno
Cadena A
Caracol TV
RCN
CityTV Bogotá

Peru

America TV
Canal 9
Frecuencia 2
Panamericana TV
Red TV Red
TV Peru

Venezuela

Radio Caracas TV (RCTV)
Televen
Venevision
VTV (Venezolana de Television)

Tham khảo

Đài truyền hình


title: San Sebastián de los Reyes

text:
San Sebastián de los Reyes là một đô thị trong Cộng đồng Madrid, Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích 59,26 km², dân số theo điều tra năm 2010 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha là 78.157 người. Đô thị này nằm ở khu vực có độ cao 705 mét trên mực nước biển. Thành phố này có cự ly 18 km về phía bắc thủ đô Maddrid.Thành phố này là một phần của Vùng đô thị Madrid, một vùng đô thị có dân số 5,8 triệu người.

Tham khảo

Đô thị ở Cộng đồng Madrid


title: Andrena munakatai

text:
Andrena munakatai là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Tadauchi mô tả khoa học năm 1985.

Chú thích

Tham khảo

M
Động vật được mô tả năm 1985


title: Veselin Topalov

text:
Veselin Topalov (sinh 15 tháng 3 năm 1975) là một đại kiện tướng cờ vua người Bulgaria và cựu vô địch cờ vua thế giới của FIDE. Anh là kỳ thủ số một của Bulgaria và là một trong số ít kỳ thủ từng có Elo vượt mốc 2800. Huấn luyện viên của Topalov hiện tại là kiện tướng Silvio Danailov.

Topalov trở thành vô địch cờ vua thế giới của FIDE sau khi giành thắng lợi trong giải vô địch cờ vua thế giới của FIDE năm 2005. Anh giành giải Oscar cờ vua năm 2005. Với chức vô địch năm 2005, Topalov giành quyền chơi trận đấu hợp nhất ngôi vua cờ (của hai tổ chức FIDE và PCA) với Vladimir Kramnik năm 2006. Trận đấu kết thúc với tỷ số 6-6, nhưng Topalov thua trong lượt cờ nhanh với tỷ số 2,5-1,5. Sau đó anh còn một lần nữa thi đấu trận tranh ngôi khi trở thành người thách đấu trước Anand năm 2010. Tuy nhiên lần này anh cũng thất bại với tỉ số 5½–6½.

Topalov giữ ngôi số 1 thế giới từ tháng 4 năm 2006 tới tháng 1 năm 2007. Tháng 10-2006 Topalov trở thành kì thủ có hệ số Elo cao thứ hai trong lịch sử (2813) (chỉ sau Kasparov với Elo 2849). Anh trở lại vị trí số 1 thế giới vào tháng 10 năm 2008 cho đến tháng 1 năm 2010 thì xuống vị trí số 2 sau Magnus Carlsen.

Topalov ở vị trí số 1 thế giới trong tổng cộng 27 tuần, là kì thủ nắm ngôi số 1 lâu thứ 4 kể từ khi bảng xếp hạng FIDE được đưa ra năm 1971, sau Garry Kasparov, Anatoly Karpov và Robert Fischer.

Sự nghiệp lúc đầu
Topalov sinh ở Rousse, Bulgaria. Anh được cha dạy chơi cờ vua khi lên tám tuổi. Năm 1989, Topalov giành vô địch giải U14 thế giới tổ chức ở Aguadilla, Puerto Rico và năm 1990, giành huy chương bạc giải U16 thế giới ở Singapore. Anh được phong đại kiện tướng vào năm 1992.

Topalov là đội trưởng đội cờ vua quốc gia Bulgaria từ năm 1994. Tại Olympiad cờ vua năm 1994 ở Moskva, anh cùng đội Bulgaria xếp ở vị trí thứ tư.

Trong 10 năm tiếp theo, Topalov giành thắng lợi ở nhiều giải đấu lớn và thăng tiến rất nhanh trên bảng xếp hạng các kỳ thủ. Vào đầu năm 1996, Topalov được mời tham dự sự kiện "các siêu đại kiện tướng", chỉ dành cho những kỳ thủ lớn nhất. Trận thua của Topalov trước đương kim vô địch thế giới Garry Kasparov vào năm 1999 ở giải Corus được xem là một trong những ván hay nhất trong lịch sử cờ vua .

Trong giải vô địch thế giới theo thể thức loại trực tiếp do FIDE tổ chức năm 1999, Topalov để thua ở vòng 16 kỳ thủ cuối cùng. Năm 2000, anh vào tới bán kết, 2001 vào vòng 16 và bán kết năm 2004. Năm 2002, anh để thua trong trận chung kết giải giành quyền thách đấu đương kim vô địch thế giới Péter Lékó tổ chức tại Dortmund, Đức.

Giải cờ vua Linares năm 2005 đánh dấu thành công đầu tiên của Topalov ở một giải đấu siêu cấp khi anh và Kasparov cạnh tranh nhau ngôi vô địch và đánh bại Kasparov ở vòng cuối cùng (dù vậy, Topalov vẫn không vô địch giải đó). Đó cũng là giải đấu chuyên nghiệp cuối cùng của Kasparov trước khi từ giã cờ vua. Tiếp nối thành công đó, Topalov giành chức vô địch giải M-Tel Masters 2005, xếp trên các đại kiện tướng Viswanathan Anand, Vladimir Kramnik, Ruslan Ponomariov, Michael Adams và Judit Polgar. Hệ số elo trung bình của những kỳ thủ tham gia giải đấu đó là 2744, khiến nó trở thành giải đấu của các siêu đại kiện tướng, giải đấu mạnh nhất trong năm 2005.

Vô địch thế giới
Đạt đủ elo, Topalov được mời tham dự giải vô địch cờ vua thế giới FIDE năm 2005 gồm tám kỳ thủ, đấu theo thể thức vòng tròn hai lượt ở San Luis, Argentina vào tháng 9 và 10-2005. Giành được 6,5/7 điểm tối đa sau lượt thứ nhất, Topalov gần như chắc chắn sẽ vô địch. Anh hòa tất cả các trận ở lượt thứ hai và giành chức vô địch thế giới với khoảng cách 1,5 điểm với người xếp thứ hai.

Trận đấu thống nhất danh hiệu vô địch thế giới của FIDE (do Topalov nắm giữ) và nhà đương kim vô địch thế giới Vladimir Kramnik để tìm ra một nhà vô địch duy nhất, được cộng đồng cờ vua mong đợi. Ngày 16 tháng 4 năm 2006, Chủ tịch FIDE Kirsan Ilyumzhinov tuyên bố rằng trận đấu thống nhất danh hiệu sẽ được tổ chức vào tháng 9 và tháng 10-2006. Kramnik đánh bại Topalov và trở thành nhà vô địch cờ vua chính thức đầu tiên của toàn thế giới trong suốt 13 năm.

Tháng 5-2006, Topalov bảo vệ thành công danh hiệu ở giải M-Tel Masters với 6,5 điểm, nhiều hơn nửa điểm so với Gata Kamsky.

Tranh cãi về trận đấu Kramnik-Topalov
Ngày 28-9-2006, Danailov ra một thông cáo báo chí đặt nghi vấn về hành vi của Kramnik trong trận đấu. Đội Bulgaria đưa ra một tuyên bố công khai rằng Kramnik đã vào phòng vệ sinh cá nhân (nơi duy nhất không đặt camera kiểm soát hình ảnh và âm thanh) khoảng 50 lần mà không có lý do chính đáng (sau này con số đó của FIDE được coi là vượt quá sự thật) và đưa ra những quyết định quan trọng nhất trong trận đánh chính ở trong nhà vệ sinh.

Phía Topalov còn yêu cầu ban tổ chức phải cho phép các nhà báo xem đoạn video ghi hình trong phòng của Kramnik từ ván một đến ván bốn. Ban tổ chức chỉ công bố một phần đoạn băng đó với lời giải thích là phần còn lại bị mất vì lý do kỹ thuật. Sau đó, Danailov còn yêu cầu ngưng sử dụng nhà vệ sinh cá nhân và đe dọa sẽ ngừng trận đấu. Ban tổ chức chấp nhận đề nghị đó, ngưng việc sử dụng các phòng vệ sinh cá nhân, mà thay bằng một phòng vệ sinh chung.

Kramnik từ chối chơi ván thứ 5 và tới ngày 1-10, vấn đề phòng vệ sinh được giải quyết theo ý kiến của Kramnik. Chủ tịch FIDE Kirsan Ilyumzhinov quyết định niêm phong ván đấu ở tỷ số 3-2. Trận đấu được bắt đầu lại vào ngày 2-10-2006. Ngày 1-10, Hiệp hội các kỳ thủ chuyên nghiệp ra tuyên bố khẳng định cáo buộc của Dainalov là không có chứng cứ. Topalov cũng không nhận được sự ủng hộ của các kỳ thủ lớn như Anatoly Karpov, Viktor Korchnoi, Boris Spassky, Viswanathan Anand  Lev Alburt, Yasser Seirawan và nhiều người khác.

Ngày 3/10, Topalov phát biểu trong một cuộc họp báo: "Tôi tin rằng Kramnik không gian lận và tôi sẽ quyết định sẽ chơi tiếp để chứng minh điều đó". Tuy nhiên, ngày hôm sau cuộc "khủng hoảng cờ vua" lại khởi phát khi huấn luyện viên của Topalov lên tiếng buộc tội Kramnik nhận được sự hỗ trợ từ máy tính khi chơi.

Trong một cuộc trả lời phỏng vấn sau trận đấu, Dainalov bày tỏ muốn tổ chức trận đấu lại giữa Topalov và Kramnik: "Luật của FIDE cho phép các nhà vô địch thế giới bị mất danh hiệu được phép thách đấu người đang giữ danh hiệu. Tổng số quỹ tiền thưởng là 1,5 triệu đôla. Chúng tôi sẽ huy động được số tiền này và đề xuất tiến hành một trận đấu ở Sofia. Chúng tôi sẽ đưa ra ngày tháng chính xác: 3 tháng 3 năm 2007." Tuy nhiên, đề nghị của Dainalov không thể thực hiện được vì theo luật của FIDE, một trận đấu như vậy chỉ có thể diễn ra tối thiểu sáu tháng trước giải vô địch thế giới lần tiếp theo được tổ chức vào tháng 9-2007 ở México. Topalov đành chấp nhận thua trận và để mất danh hiệu vô địch thế giới vào tay Kramnik.

Sự nghiệp sau trận đấu năm 2006
Sau khi để mất danh hiệu vô địch thế giới, Topalov tham dự giải Essent. Ở giải đó, Topalov kết thúc thứ ba trong bốn kỳ thủ với 2,5 điểm trong sáu trận. Topalov thua hai ván trước Judit Polgar và một ván trước Shakhriyar Mamedyarov.

Tháng 1-2007, Topalov xếp đồng hạng nhất (trước Kramnik, chỉ xếp thứ tư) ở giải Corus cùng Levon Aronian và Teimour Radjabov.

Từ 17 đến 21-4-2008, Topalov tham dự và giành chức vô địch tại giải cờ nhanh Ciudad Dos Hermanas lần thứ 14, đánh bại Đại kiện tướng Francisco Vallejo Pons (Tây Ban Nha) 2½–1½ trong trận chung kết.

Tháng 12 năm 2008, Topalov giành chức vô địch giải cờ Pearl Spring lần đầu tiên. Tuy nhiên năm 2009 anh không tham dự giải cờ Bilbao dành cho các nhà vô địch 4 giải đấu trong hệ thống Grand Slam.

Năm 2010 Topalov giành chức vô địch giải Linares sau khi giành 6½ điểm / 10 ván . Đây là lần đầu tiên anh vô địch giải này .

Chiến thắng ở các giải lớn

 Madrid 1994, 1996, 1997
 Dos Hermanas 1996
 Amsterdam 1996
 Vienna 1996
 Novgorod 1996
 Antwerp 1997
 Monaco 2001
 Dortmund 2001
 Bán kết giải vô địch cờ vua thế giới FIDE 2004 tại Tripoli, Libya.
 Đồng hạng nhất với Kasparov ở giải Linares 2005
 M-Tel Masters (3): 2005, 2006, 2007
 Giải vô địch cờ vua thế giới FIDE 2005
 Đồng hạng nhất với Anand ở giải Corus 2006
 Đồng hạng nhất với Aronian và Radjabov ở giải Corus 2007
 Champions League 2007
 Pearl Spring: 2008
 Linares: 2010

Một ván cờ tiêu biểu

Trên đường giành danh hiệu vô địch giải M-Tel Masters 2005, Topalov cầm quân trắng và đánh bại cựu vô địch thế giới Ruslan Ponomariov trong một ván phòng thủ Ấn Độ cánh hậu. (Rybka 1.2n phân tích)

1.d4 Mf6 2.c4 e6 3.Mf3 b6 4.g3 Ta6 5.b3 Tb4+ 6.Td2 Te7 7.Mc3 O-O 8.Xc1 c6 9.e4 d5 10.e5 Me4 11.Td3 Mxc3 12.Xxc3 c5 13.dxc5 bxc5 14.h4 h6 15.Tb1 f5? Nước yếu, làm vị trí tốt bị yếu đi. Lựa chọn tốt hơn của đen là 15.... Md7 16. Txh6!? f5 (16...gxh6? 17.Hc2 f5 18.exf6 Xxf6 19.Hh7+ Vf8 20.Mg5! và chiếu hết sau tám nước) 17. Tf4 Ha5, sẽ cho đen cơ hội quân bình thế trận. 16.exf6 Txf6 17.Hc2! d4 17.... Txc3? dẫn đến thất bại 18. Hh7+ Vf7 19. Txc3, với đợt tấn công dồn dập: chẳng hạn, 19...d4 20. Hg6+ Ve7 21. Mxd4!. Nhưng Topalov tìm ra nước để phá vỡ phòng tuyến của quân đen. (Xem hình) 18.Mg5!! hxg5 19.hxg5 dxc3 20.Tf4 Vf7 21.Hg6+ Ve7 22.gxf6+ Xxf6 23.Hxg7+ Xf7 24.Tg5+ Vd6 25.Hxf7 Hxg5 26.Xh7 He5+ 27.Vf1 Vc6 28.He8+ Vb6 29.Hd8+ Vc6 30.Te4+! 1-0 Đen đầu hàng vì nếu bắt tượng trắng với 30... Hxe4, thì sẽ bị chiếu hết bằng 31. Hc7+.

Tham khảo

Sinh năm 1975
Vận động viên cờ vua Bulgaria
Nhà vô địch cờ vua thế giới FIDE
Nam giới Bulgaria
Nhân vật còn sống
Nhà vô địch cờ vua trẻ thế giới
Đại kiện tướng cờ vua


title: 8817 Roytraver

text:
8817 Roytraver (1985 JU1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 13 tháng 5 năm 1985 bởi C. S. Shoemaker và E. M. Shoemaker ở Palomar.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 8817 Roytraver

Thiên thể phát hiện năm 1985
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Wildendürnbach

text:
Wildendürnbach là một thị xã thuộc huyện Mistelbach trong bang Niederösterreich.

Tham khảo

Đô thị của Niederösterreich


title: Aphanotrigonum

text:
Aphanotrigonum là một chi ruồi trong họ Chloropidae.

Chú thích

Tham khảo
Europe
Nearctic

Chloropidae
Côn trùng hai cánh châu Âu


title: Lasioglossum albescens

text:
Lasioglossum albescens là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1853.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1853


title: Sainte-Livrade

text:
Sainte-Livrade là một xã ở tỉnh Haute-Garonne vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã Sainte-Livrade nằm ở khu vực có độ cao trung bình 220 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintelivrade


title: Oistus

text:
Oistus là một chi bọ cánh cứng trong họ
Elateridae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1857 bởi Candèze.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Oistus cacicus Candèze, 1857
 Oistus edmonstoni Hyslop, 1918
 Oistus riveti Fleutiaux, 1920
 Oistus sphenosomus Candèze, 1857
 Oistus subaeneus Fleutiaux, 1920
 Oistus submetallicus Candèze, 1900
 Oistus suturalis Champion, 1896

Chú thích

Tham khảo

Oxynopterini


title: Yosa Buson

text:
(tên thật là Taniguchi Buson) (1716 – 25 tháng 12 năm 1784), là thi sĩ và họa sĩ người Nhật trong thời kỳ Edo. Ông sinh năm 1716 tại làng Kema ở tỉnh Settsu, ngoại ô thành Osaka. Mồ côi cha mẹ từ nhỏ. Năm 1737, Ông đến thành Edo học vẽ và làm thơ theo Basho. Năm 1772, ra mắt tập thơ đầu tiên. Người ta biết đến Ông nhiều như là một họa sĩ. Ông chết năm 1784. Cùng với Matsuo Bashō và Kobayashi Issa, Buson được xem là một trong những nhà thơ vĩ đại nhất của thời kỳ Edo. Tên thật của ông là Taniguchi.

Tham khảo

Nhà văn Nhật Bản
Mất năm 1783
Sinh năm 1716
Họa sĩ Nhật Bản
Nhà thơ Nhật Bản


title: Puryong

text:
Puryong (Hán Việt: Phú Ninh) là một huyện của tỉnh Hamgyong Bắc tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên. Hầu hết diện tích của huyện là đồi núi, có dãy núi Hamgyong cũng các múi núi ngoại vi của nó chạy ngang qua. Đỉnh cao nhất là Kosŏngsan (Chosŏn'gŭl: 고성산, Hancha: 姑城山), 1.754 mét trên mực nước biển. Dòng suối chính của huyện là Susŏgch'ŏn (Chosŏn'gŭl: 수성천. Hancha: 輸城川).

90% diện tích Puryong là đất rừng. Một số loài động vật có vú sống trong khu vực huyện như chồn Mactet, gấu nâu, và báo Amur. Khí hậu của huyện chịu ảnh hưởng của cả đại dương và lục địa.

Kinh tế của huyện phụ thuộc vào gia công kim loại, khai mỏ và sản xuất điện năng. Các loại tài nguyên gồm vàng, đồng, quartzit và đá vôi. Các Thung lũng nằm giữa các ngọn núi là nơi trồng các loại cây như ngô, đỗ tương, lúa gạo, lúa mì, lúa mạch. Các cánh đồng lúa gạo chỉ chiếm 2% diện tích của huyện. Puryong có hai tuyến đường sắt chạy qua là Hambuk và Musan.

Puryong là một trong lục trấn () được thành lập dưới thời vua Thế Tông (1418–1450) để bảo vệ thần dân trước những kẻ thù người Hán và người Mãn du mục tại Mãn Châu.

Năm 2008, dân số toàn huyện Puryong là 48.958 người (23.241 nam và 25.717 nữ), trong đó, dân cư đô thị là 38.118 người (77,9%) còn dân cư nông thôn là 10.840 người (22,1%).

Xem thêm
Phân cấp hành chính Bắc Triều Tiên

Tham khảo

Hamgyong Bắc


title: Averton

text:
Averton là một xã thuộc tỉnh Mayenne trong vùng Pays de la Loire tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Mayenne


title: Xe buýt

text:
Xe buýt là một loại xe chạy bằng động cơ điện hoặc xăng/dầu và được thiết kế để chở nhiều người cùng một lúc. Thông thường xe buýt chạy trên quãng đường không ngắn hơn so với những loại xe khách vận chuyển hành khách khác và tuyến xe buýt là thường kết nối giữa các điểm đến với nhau. Từ "buýt" trong  tiếng Anh  đến từ autobus trong tiếng Pháp. Các từ bus, autobus,... trong các ngôn ngữ châu Âu có gốc từ omnibus trong tiếng Latinh, có nghĩa trong tiếng Việt là "dành cho mọi người". Tại Việt Nam, xe chạy đường dài gọi là xe đò.

Cấu tạo
 Có khung, động cơ, hệ thống di chuyển (bánh xe), vỏ, buồng lái, hệ thống điều khiển, hệ thống điện, trang bị nội thất.

Lịch sử

Hệ thống vận chuyển công cộng (bằng omnibus) có tổ chức đầu tiên có thể đã bắt đầu ở Nantes, Pháp vào năm 1826, khi một cựu viên chức xây dựng các nhà tắm công cộng ở ngoại ô và lập ra một tuyến xe ngắn chạy từ trung tâm thành phố tới các nhà tắm đó. Khi phát hiện ra rằng hành khách chỉ lên xe của ông để xuống ở những điểm giữa đường chứ không phải đến nhà tắm, ông liền chuyển sang chú tâm tới phát triển tuyến xe đó. Những chiếc voiture omnibus ("xe cho tất cả mọi người") là những xe ngựa thuê để chạy theo tuyến đã định trước từ điểm này tới điểm kia, chở theo hành khách và hàng hoá. Những chiếc omnibus của ông có đặc trưng bởi những hàng ghế dài bằng gỗ để dọc hai bên thành xe; lối lên ở phía sau.

Không hiểu vì cạnh tranh trực tiếp, hay bởi vì ý tưởng này được phát sóng lên đài, tới năm 1832 sáng kiến được sao chép lại ở Paris, Bordeaux và Lyons. Một tờ báo tại London đã đưa tin vào ngày 4 tháng 7 năm 1829 rằng "loại phương tiện mới, được gọi là omnibus, đã bắt đầu chạy sáng hôm nay từ Paddington tới thành phố". Dịch vụ xe buýt này ở London do George Shillibeer điều hành.

Tại Thành phố New York, dịch vụ omnibus cũng khai trương cùng năm, khi Abraham Brower, một nhà kinh doanh đã tổ chức ra các công ty cứu hoả tình nguyện, lập ra một tuyến đường dọc theo Đại lộ Broadway điểm đầu ở Bowling Green. Các thành phố khác ở Mỹ cũng nhanh chóng tham gia: Philadelphia năm 1831, Boston năm 1835 và Baltimore năm 1844. Đa số trường hợp, chính quyền thành phố trao giấy phép cho một công ty tư nhân—thường thì công ty đó đã có hoạt động trong lĩnh vực chuyên chở bằng xe ngựa—một đặc quyền điều hành một tuyến xe ngựa dọc theo một con đường đã định trước. Đổi lại, công ty đó chấp nhận phải cung cấp một mức độ dịch vụ tối thiểu nào đó—dù các tiêu chuẩn dịch vụ cũng không cao lắm. Omnibus của New York nhanh chóng đi thân quen với dân thành thị. Năm 1831, Washington Irving, người New York, đã bình luận về Đạo luật sửa đổi của Anh (cuối cùng được thông qua năm 1832) với câu: "The great reform omnibus moves but slowly." (Chuyến xe buýt thay đổi đã chạy nhưng rất chậm.)

Omnibus có tác động rất lớn tới xã hội, đặc biệt là nó đã thúc đẩy sự thành thị hoá. Về mặt xã hội, omnibus khiến các công dân thành phố, phải chen chúc, đụng chạm thân thể vào nhau theo cách chưa từng có trước kia, dù chỉ trong nửa giờ (xem minh hoạ bên trái). Chỉ những người rất nghèo mới thoát khỏi điều đó. Lúc ấy một sự phân chia mới trong xã hội đã sẵn sàng xảy ra, giữa những người ủng hộ và phản đối. Sự đông đúc của omnibus đã làm nảy sinh ý tưởng "bán hàng tại xe", để phục vụ cho những khách hàng không muốn đặt chân xuống đường, hàng hoá sẽ được mang tới tận nơi cho họ chọn.

Omnibus cũng mở rộng tầm hoạt động đến tận các thành phố vùng Bắc Đại Tây Dương của Anh, các thành phố có kiến trúc hậu Georgian, hậu Federal. Việc đi bộ từ Paddington tới trung tâm buôn bán London trong cùng một "Thành phố" khá mệt nhọc ngay đối với cả một chàng trai trẻ có sức khoẻ tốt. Omnibus khiến những người ở ngoại ô có nhiều cơ hội vào trung tâm thành phố hơn.

Quá trình đô thị hoá ngày càng tấp nập. Chỉ trong vòng vài năm, omnibus của New York đã có đối thủ là xe điện: tuyến xe điện đầu tiên chạy dọc Bowery, Manhattan, và nó mang lại cho hành khách mức tiện nghi cao hơn rất nhiều khi chạy trên những đường ray bằng thép trơn nhẵn chứ không phải lóc cóc trên những con đường trải đá granite, được gọi là "đá Bỉ". Những tuyến xe điện mới được John Mason, một chủ nhà băng giàu có cung cấp tài chính, và được John Stephenson, một nhà thầu người Ireland xây dựng. Sau này, xe điện đã chiếm lấy vị trí của omnibus trong quá trình đô thị hoá.

Khi vận chuyển bằng phương tiện có động cơ đã chứng minh được khả năng của mình từ sau năm 1905, một omnibus có động cơ thỉnh thoảng được gọi là autobus.

Các kiểu xe

 Xe buýt có khớp nối
 Xe buýt hai tầng
 Guided bus
 Xe buýt điện bánh đà
 Xe buýt sàn thấp
 Xe buýt cỡ trung
 Xe buýt cỡ nhỏ
 Xe buýt đường dài
 Xe buýt cao cấp (party bus)
 Xe điện bánh hơi
 Xe buýt trường học
 Xe buýt tầm ngắn (trung chuyển)
 Xe buýt chạy điện

Chế tạo và những nhà chế tạo

Mercedes ra mắt xe buýt chở được 180 người Euro II Galaxy là loại xe khớp lần đầu tiên được sản xuất và có mặt tại Việt Nam. Xe có chiều dài tổng thể 18,128 m, có thể ví như hai chiếc xe buýt thông thường được nối với nhau bằng khớp. Chiều ngang xe là 2,48 m và cao 3,2 m. Đặc điểm nổi trội của chiếc xe này là khung và thân xe được chế tạo theo công nghệ mới, theo tiêu chuẩn tiên tiến nhất của tập đoàn DaimlerChrysler.

Hãng Stagecoach tại Anh bắt đầu thử nghiệm amfibus - loại xe buýt được thiết kế để có thể nổi trên mặt nước. Nếu thử nghiệm thành công, amfibus sẽ phục vụ người dân từ thành phố Renfrew tới quận Yoker thuộc thành phố Glasgow

Nghiên cứu Công nghiệp mới (NIRO) có trụ sở tại tỉnh Osaka, phía Tây Nhật Bản, vừa chế tạo thành công xe buýt điện có thể giúp cắt giảm lượng khí thải CO2 gây hiệu ứng nhà kính.

Trung Quốc đã chế tạo thành công loại xe buýt hai tầng chạy bằng điện có khả năng chạy với tốc độ từ 80–95 km/g trên một thôi đường từ 150–300 km cho mỗi lần sạc điện.

Thống kê ở Hà Nội Việt Nam

Theo Tổng công ty Vận tải Hà Nội, năm 2009 đã có 385 triệu hành khách đi xe buýt, tăng 5% so với năm trước và tăng gần 26 lần so với 8 năm trước đó; chiếm trên 92% sản lượng vận chuyển của toàn thành phố.

Trong số hành khách trên, tỷ lệ khách ổn định - đi vé tháng chiếm tới hơn 80% và hơn 19% khách đi vé lượt. Hiện mỗi ngày có trên 200.000 người, chủ yếu là học sinh, sinh viên và cán bộ, công chức đi xe buýt thường xuyên bằng vé tháng.

Xe buýt đã trở thành thói quen không thiếu được của nhiều người dân, đặc biệt cán bộ hưu trí và học sinh, sinh viên. Ước tính, trung bình mỗi ngày xe buýt vận hành trên 10.000 lượt xe, vận chuyển được trên 1 triệu lượt hành khách, hạn chế trên 700.000 lượt xe máy tham gia giao thông trên đường phố.

Các kiểu dịch vụ xe buýt

Xe buýt là một phần thiết yếu của cuộc sống hàng ngày, và đóng một vai trò quan trọng trong cơ cấu xã hội ở nhiều nước.

Quá cảnh thành phố
Đa số các hệ thống vận chuyển công cộng đô thị ở Bắc Mỹ dựa chủ yếu vào mạng lưới dịch vụ xe buýt. Đội xe buýt trong thành phố lớn nhất ở Bắc Mỹ là thuộc Thành phố New York.

Ở Anh xuất hiện thêm một chiếc xe buýt có 2 tầng. Để tăng lượng khác và giảm lượng xe buýt lưu thông

Liên thành phố
Các dịch vụ xe buýt liên thành phố đã trở thành một đầu nối di chuyển quan trọng tới những thị trấn và vùng nông thôn ở Hoa Kỳ nơi không có các sân bay hay tuyến tàu hoả. Một hiện tượng dịch vụ xe buýt liên thành phố mới là Chinatown bus.

Du lịch
Một số nơi có các xe buýt tương tự như tàu điện để thu hút khách du lịch hay để tăng thẩm mỹ đường phố (xem bên phải). Một thứ tương tự là Duck Tours, sử dụng tàu thủy DUKW được hoán cải cho mục đích du lịch.

Xe buýt trong khung cảnh thành phố

Sự xóa bỏ phân biệt chủng tộc trên xe buýt

Tại một số vùng ở Hoa Kỳ, một hệ thống xe buýt bắt buộc đã được áp dụng để thực hiện xoá bỏ phân biệt chủng tộc trên những chiếc xe buýt nhà trường. Theo một kế hoạch về xe buýt, trẻ em không cần phải học tại ngôi trường gần nhất theo khoảng cách địa lý mà học tại trường có học sinh từ nhiều nguồn gốc chủng tộc khác nhau.

Xe buýt và sự phân biệt

Các dịch vụ xe buýt cũng là một trọng tâm trong Phong trào nhân quyền Mỹ những năm 1950 và 1960 tại Hoa Kỳ. Giai đoạn sau cuộc Nội chiến Mỹ kết thúc năm 1865, phân biệt chủng tộc trong dịch vụ công cộng, gồm cả giao thông công cộng như tàu hoả và xe buýt, đã bị buộc phải tuân theo luật Black Codes và Jim Crow. Chúng được đặt ra để ngăn những người Mỹ gốc Phi không thể làm những việc mà một người da trắng có thể làm. Ví dụ, luật Jim Crow buộc người lái xe phải phân chia khu vực ngồi riêng biệt. Các điều luật đó khác biệt theo từng cộng đồng và từng bang.

Năm 1955, sau một ngày làm việc mệt mỏi, Rosa Parks, một thợ may da đen, đã bị bắt giữ tại Montgomery, Alabama vì đã từ chối nhường ghế cho một người đàn ông da trắng trên xe buýt công cộng, lôi cuốn sự chú ý của mọi người tới sự bất công và phân biệt đối xử cụng như sự xuống cấp trong cách ứng xử dựa trên nguồn gốc chủng tộc. Vụ việc này, những cuộc tẩy chay xe buýt, nhiều cuộc phản đối khác, và những sự từ chối thừa nhận của toà án đã dẫn tới việc Toà án tối cao Hoa Kỳ đưa ra luật cấm phân biệt chủng tộc trên xe buýt và Nghị viện Hoa Kỳ phải thông qua một điều luật có tính cách mạng là Luật dân quyền 1964, theo đó tất cả những điều luật có tính phân biệt chủng tộc đều trái với hiến pháp.

Xem thêm
 Vận chuyển công cộng
 Bang Bus
 Xe buýt nhanh
 Tiếng ồn đường giao thông
 Xe trên đường phố

Tham khảo

Từ gốc Pháp

Giao thông xe buýt
Phát minh Pháp
Xe hơi
Phương tiện giao thông


title: Mất tháng 11 năm 2011

text:
Dưới đây là danh sách những cái chết đáng chú ý trong tháng 11 năm năm 2011.

Tháng 11 năm 2011

30
J. Blackfoot, 65, ca sĩ nhạc soul Mỹ.
Kuldeep Manak, 62, ca sĩ Ấn Độ, viêm phổi.
Bill Waller, 85, chính trị gia Mỹ.

29
Lev Bruni, 61, nhà báo Nga.  (tiếng Nga)
Ramadan Khater, 48, diễn viên Ai Cập.
Guillermo O'Donnell, 75, nhà khoa học chính trị Argentina.   (tiếng Tây Ban Nha)

28
Dinos Katsouridis, 84, nhà làm phim Hy Lạp, ung thư.  (Greek)
Ante Marković, 87, chính trị gia Croatia.
Patrice O'Neal, 41, diễn viên Mỹ (Web Junk 20, The Opie and Anthony Show), biến chứng sau đột quỵ.

27
Thomas Lanaras, 54, doanh nhân Hy Lạp, ung thư.  (tiếng Hy Lạp)
April Phumo, 74, cầu thủ bóng đá Nam Phi, ung thư.
Gary Speed, 42, huấn luyện viên đội tuyển bóng đá quốc gia Wales, tự sát bằng cách treo cổ.

26
 Thích Thanh Tứ, Phó chủ tịch Hội đồng trị sự giáo hội Phật giáo Việt Nam.
C. Odumegwu Ojukwu, 78, chính trị gia Nigeria, đột quỵ.
Arthur Schultz, 78, chính trị gia Mỹ.

25
Leonid Borodin, 73, tiểu thuyết gia, nhà báo Nga.  (tiếng Nga)
Karel Hubacek, 87, kiến trúc sư Séc.
 Frederik Meijer, 91, doanh nhân Mỹ, đột quỵ.
 Yukio Nishimoto, 91, cầu thủ bóng chày Nhật.  (tiếng Nhật)
 Tom Wicker, 85, nhà báo Mỹ.

24
Martin B. Lehmann, 48, chính trị gia Thụy Điển, tự sát bằng súng.
*Antonio Domingo Bussi, 85, chính trị gia Argentina, suy tim.
Ludwig Hirsch, 65, ca sĩ, diễn viên Áo, tự sát bằng cách nhảy lầu.  (tiếng Đức)
Rauf Khalid, diễn viên, nhà văn, đạo diễn, nhà sản xuất Pakistan, tai nạn giao thông.

23
Luis Fernando Jaramillo Correa, 76, chính trị gia Colombia.   (tiếng Tây Ban Nha)
Christopher Ma, 61, nhà báo Mỹ, nhồi máu cơ tim.
Henry Øberg, 80, trọng tài bóng đá Na Uy.  (tiếng Na Uy)
Joseph Sewall, 89, chính trị gia Mỹ.

22
Ray Flockton, 81, cầu thủ cricket Australia.
Miguel González Avelar, 74, chính trị gia Mexico, suy tim và thận.   (tiếng Tây Ban Nha)
Lynn Margulis, 73, nhà sinh học Mỹ, đột quỵ.

21
 Albert D. Cohen, 97, doanh nhân Canada.
 Arie van Deursen, 80, sử gia Hà Lan.  (tiếng Hà Lan)
 Greg Halman, 24, cầu thủ bóng chày Hà Lan (Seattle Mariners).
Anne McCaffrey, 85, nhà văn khoa học viễn tưởng Mỹ (Dragonriders of Pern), đột quỵ.

20
Mario Martiradonna, 73, cầu thủ Ý.  (tiếng Ý)
David Messas, 77, rabbi người Pháp.
Karl Aage Præst, 89, cầu thủ Đan Mạch.  (tiếng Đan Mạch)
Adriano Reys, 78, diễn viên Brazil, ung thư.   (tiếng Bồ Đào Nha)
Talaat Sadat, 64, chính trị gia Ai Cập.

19
Ömer Lütfi Akad, 95, đạo diễn phim Thổ Nhĩ Kỳ.
Gordon S. Clinton, 91, chính trị gia Mỹ.
John Smale, 84, doanh nhân Mỹ, CEO của Procter & Gamble.
Ruth Stone, 96, nhà thơ Mỹ.

18
 Walt Hazzard, 69, cầu thủ bóng rổ Mỹ.
 Yuri Karyakin, 81, sử gia Nga.  (tiếng Nga)
 Jones Mwewa, 38, cầu thủ bóng đá Zambia.

17
 Olin Branstetter, 82, chính trị gia Mỹ, tai nạn máy bay.
 Kurt Budke, 50, huấn luyện viên bóng rổ nữ Mỹ (Oklahoma State University), tai nạn máy bay.
 Gary Garcia, 63, ca sĩ Mỹ (Buckner & Garcia).

16
 Ruslan Akhtakhanov, 58, nhà thơ Chechen, bị bắn.
René A. Morel, 79, nhà chế tạo vĩ cầm Mỹ sinh tại Pháp.
 James Fraser Mustard, 84, bác sĩ Canada, ung thư.
 Elfie Pertramer, 86, diễn viên Đức.  (tiếng Đức)

15
 Lev Borisov, 77, diễn viên Nga, đột quỵ.  (tiếng Nga)
 Oba Chandler, 65, sát nhân Mỹ, tiêm thuốc độc.
 Dulcie Gray, 91, diễn viên, tiểu thuyết gia Anh, viêm cuống phổi.
Karl Slover, 93, diễn viên Mỹ sinh tại Slovakia (The Wizard of Oz).

14
Franz Josef Degenhardt, 79, nhà thơ, tiểu thuyết gia Đức.  (tiếng Đức)
Alf Fields, 92, cầu thủ bóng đá Anh (Arsenal F.C. 1936-1952).
Ilya Zhitomirskiy, 22, doanh nhân Nga.

13
 Bobsam Elejiko, 30, cầu thủ bóng đá Nigeria.  (tiếng Hà Lan)
 Guido Falaschi, 22, nhà đua xe Argentina, tai nạn đường đua.   (tiếng Tây Ban Nha)
 Diego Rivas, ca sĩ Mexico, bị bắn.

12
 Peter Roebuck, 55, cầu thủ cricket Anh-Úc, tự sát.
 Solly Tyibilika, 32, càu thủ bóng bầu dục Nam Phi, bị bắn.

11
Emory Folmar, 81, chính trị gia Mỹ, bệnh kéo dài.
Charlie Lea, 54, cầu thủ bóng chày Mỹ sinh tại Pháp (Montreal Expos).
Francisco Blake Mora, 45, chính trị gia Mexico, tai nạn trực thăng.
David Myers, 73, chính trị gia Mỹ, viêm phổi.

10
 David Boyd, 87, nghệ sĩ Australia.
 Ivan Martin Jirous, 67, nhà thơ, nhà bất đồng chính kiến Séc.
 Petar Kralj, 70, diễn viên Serbia.  (tiếng Serbia)
 Adrián Yospe, 41, diễn viên Argentina, ung thư.   (tiếng Tây Ban Nha)

9
Abdoulkarim Abdrashitov, 30, giáo sĩ Hồi giáo Nga, tai nạn giao thông.  (tiếng Nga)
Shmuel Ben-Artzi, 97, nhà văn Israel, cha vợ Benjamin Netanyahu.
Carl Nyrén, 93, kiến trúc sư Thụy Điển.  (tiếng Thụy Điển)

8
Jimmy Adamson, 82, cầu thủ bóng đá Anh.
Nosson Tzvi Finkel, 68, rabbi người Mỹ, tim ngừng đập.
Heavy D, 44, rapper Mỹ sinh tại Jamaica ("Now That We Found Love"), diễn viên (The Cider House Rules, Life).
Valentin Kozmich Ivanov, 76, cầu thủ bóng đá Nga.  (tiếng Nga)

7
Joe Frazier, 67, boxer Mỹ, ung thư gan.
Dov Schwartzman, 90, rabbi Israel sinh tại Mỹ.
Tomás Segovia, 84, nhà thơ Tây Ban Nha, ung thư.   (tiếng Tây Ban Nha)
Takanosato Toshihide, 59, đô vật sumo người Nhật.

6
Isaac Chocrón, 81, nhà soạn kịch Venezuela.  (tiếng Tây Ban Nha)
Mel Hancock, 82, chính trị gia Mỹ.
Hickstead, 15, ngựa đua Olympic Canada sinh tại Hà Lan.
Allan Peachey, 62, chính trị gia New Zealand.

5
Loulou de la Falaise, 63, nhà thiết kế thời trang người Pháp (Yves Saint-Laurent).  (tiếng Pháp)
Bhupen Hazarika, 86, ca sĩ Ấn Độ.
Takeo Nishioka, 75, chính trị gia Nhật Bản, viêm phổi.
Paul Schulmeister, 69, nhà báo Áo.  (tiếng Đức)

4
Arnold Green, 91, chính trị gia Estonia.  (tiếng Estonia)
Ana Štefok, 72, ca sĩ Croatia.   (tiếng Croatia)
Dieudonné Yougbaré, 94, Giám mục Burkina Faso.

3
Matty Alou, 72, cầu thủ bóng chày Mỹ sinh tại Dominica (Pittsburgh Pirates, San Francisco Giants).
Papa Bue, 81, nhạc công trombone người Đan Mạch, trưởng nhóm Viking Jazz Band.
John Young, 80, chính trị gia Scotland.

2
Sickan Carlsson, 96, ca sĩ, diễn viên Thụy Điển.  (tiếng Thụy Điển)
Rijk de Gooyer, 85, diễn viên Hà Lan, ung thư tụy.  (tiếng Hà Lan)
Boots Plata, 67, đạo diễn Philippines, ung thư.

1
Gumaa Al-Shawan, 74, điệp viên Ai Cập.
Dorothy Howell Rodham, 92, người nội trợ Mỹ, mẹ của Hillary Rodham Clinton.
Jona Senilagakali, 81, bác sĩ, nhà ngoại giao Fiji, Thủ tướng (2006–2007).

Tham khảo

2011-11