title: Anh đào Yoshino

text:
Cerasus yedoensis là loài thực vật có hoa trong họ Hoa hồng. Loài này được (Matsum.) A.N. Vassiljeva mô tả khoa học đầu tiên năm 1957.

Prunus × yedoensis (anh đào Yoshino; tiếng Nhật: 染井吉野櫻/ソメイヨシノ Somei-yoshino) là một loại anh đào lai ghép với nguồn gốc không rõ, có lẽ là giữa Prunus speciosa và Prunus subhirtella. Nó mọc như là loại cây lai ghép tại Nhật Bản, trong đó nó được gieo trồng rất lâu đời tại Yoshino và một số nơi khác. Hiện nay nó là giống cây anh đào được gieo trồng phổ biến nhất để lấy hoa trong khu vực ôn đới khắp thế giới.

Loài anh đào này là cây thân gỗ nhỏ có lá sớm rụng, khi trưởng thành cao khoảng 5–12 m (ít khi tới 15 m). Nó mọc được trong khu vực có cấp độ chịu lạnh theo USDA Hoa Kỳ là 5-8 (từ -12 tới -29 °C) và phát triển tốt trong điều kiện nhiều nắng, đất ẩm ướt nhưng thoát nước tốt. Các lá mọc so le, dài 6–15 cm và rộng 4–7 cm, với mép lá khía răng cưa; thường có màu đồng khi mới ra và dần dà trở thành xanh lục khi mùa hè tới. Các hoa xuất hiện trước khi ra lá vào đầu mùa xuân; chúng có mùi thơm, đường kính 3-3,5 cm với 5 cánh hoa màu trắng hay hồng nhạt. Chúng mọc thành cụm gồm 5 tới 6 hoa. Quả là dạng quả hạch hình cầu nhỏ, đường kính 8–10 mm, là nguồn cung cấp thức ăn quan trọng cho nhiều loài chim và thú, bao gồm các loài bông lau (Erithacus rubecula) và hoét. Quả chứa ít cùi thịt và nhiều nước quả đặc màu đỏ, có thể tạo vết bẩn màu đỏ gạch trên quần áo. Đối với con người thì quả của nó chỉ hơi ngọt.

Gieo trồng và sử dụng

Do có hương thơm, hoa màu hồng nhạt, hình dáng tao nhã và kích thước có thể kiểm soát được nên anh đào Yoshino thường được dùng cho các mục đích tạo cảnh quan. Nhiều giống cây trồng đã được chọn lọc; đáng chú ý có các giống 'Akebono', 'Ivensii', 'Shidare Yoshino'.

Tại Nhật Bản có một truyện cổ tích nói rằng mỗi mùa xuân thì một nàng tiên lại bay lượn thấp dưới bầu trời ấm áp và đánh thức các cây anh đào đang ngủ thức dậy để tiếp tục cuộc sống bằng hơi thẻ nhẹ nhàng của mình.

Anh đào Yoshino được du nhập vào châu Âu và Bắc Mỹ năm 1902. Loài cây này, cùng với giống 'Kanzan' (được tạo ra từ loài Prunus serrulata) là những cây tạo ra sắc hồng đẹp mắt mỗi khi mùa xuân về tại Washington D.C. và các thành phố khác của Mỹ. Khoảng 2000 cây anh đào do các công dân Tokyo tặng thành phố Toronto năm 1959 được trồng tại High Park.

Hình ảnh

Liên kết ngoài

Tham khảo

Anh đào
Y
Thực vật Nhật Bản
Cây trang trí
Thực vật vườn châu Á
Cerasus
Thực vật được mô tả năm 1957


title: Quận Throckmorton, Texas

text:
Quận Throckmorton (tiếng Anh: Throckmorton County) là một quận trong tiểu bang Texas, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở thành phố Throckmorton. Theo kết quả điều tra dân số năm  2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số 1850 người.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Texas


title: Rogers, Arkansas

text:
Rogers là một thành phố thuộc quận Benton trong tiểu bang Arkansas, Hoa Kỳ. Thành phố có diện tích km², dân số theo điều tra năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là 38.829 người, dân số năm 2008 là 56.726 người. Thành phố có mức tăng dân số nhanh nhất vùng đô thị Fayetteville-Springdale-Rogers.

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số  năm 2000, thành phố đã có dân số 38.829 người, 14.005 hộ gia đình, và 10.209 gia đình sống trong thành phố. Mật độ dân số là 1,158.0 người trên một dặm vuông (447.1/km ²). Có 14.836 đơn vị nhà ở mật độ trung bình của 442.4/sq mi (170.8/km ²). Cơ cấu chủng tộc của thành phố là 90,75% người da trắng, 0,47% da đen hay Mỹ gốc Phi, 1,05% người Mỹ bản xứ, 1,43% châu Á, Thái Bình Dương 0,07%, 9,43% từ các chủng tộc khác, và 1,80% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 19,29% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc một chủng tộc nào.

Có 14.005 hộ, trong đó 39,4% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 58,4% là đôi vợ chồng sống với nhau, 10,1% có nữ hộ và không có chồng, và 27,1% gia đình được không. 22,2% của tất cả các hộ gia đình đã được tạo ra từ các cá nhân và 8,9% có người sống một mình 65 tuổi hoặc lớn tuổi hơn là người. Cỡ hộ trung bình là 2,74 và cỡ gia đình trung bình là 3,21.

Độ tuổi dân cư thành phố đã được trải ra với 29,4% ở độ tuổi dưới 18, 9,0% 18-24, 31,5% 25-44, 18,3% 45-64, và 11,8% từ 65 tuổi trở lên người. Độ tuổi trung bình là 32 năm. Đối với mỗi 100 nữ có 95,3 nam giới. Đối với mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, có 91,5 nam giới.

Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong thành phố là 40.474 USD, và thu nhập trung bình cho một gia đình là $ 45.876. Phái nam có thu nhập trung bình $ 30.911 so với $ 22.020 cho phái nữ. Thu nhập bình quân đầu người của thành phố là 19.761 $. Có 9,4% của các gia đình và 12,8% dân số sống dưới mức nghèo khổ, bao gồm 17,6% của những người dưới 18 tuổi và 10,1% của những người 65 tuổi hoặc hơn.

Tham khảo

Thành phố của Arkansas


title: Cladura japonica

text:
Cladura japonica là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Cladura
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Trisobbio

text:
Trisobbio là một đô thị ở tỉnh Alessandria trong vùng Piedmont của Italia, có vị trí cách khoảng 80 km về phía đông nam của Torino và khoảng 30 km về phía nam của Alessandria. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 681 người và diện tích là 9,4 km².

Trisobbio giáp các đô thị: Carpeneto, Cremolino, Montaldo Bormida, Morsasco, Orsara Bormida, Ovada, và Rocca Grimalda.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Alessandria
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Nguyễn Kim Tuấn

text:
Nguyễn Kim Tuấn (tên thật là Nguyễn Công Tiến)  là một thiếu tướng Quân đội nhân dân Việt Nam, nguyên Tư lệnh Quân đoàn 3 (1977–1979).

Thân thế và sự nghiệp
Ông là tư lệnh Sư đoàn 320 trong thời gian từ tháng 6 năm 1970 đến tháng 3 năm 1975, là tư lệnh Quân đoàn 3 khi tham gia Chiến tranh biên giới Việt Nam - Campuchia.

Kim Tuấn sinh ngày 26 tháng 10 năm 1927 tại xã Tân Ước, huyện Thanh Oai, Hà Sơn Bình(nay là Hà Nội) hy sinh ngày 17 tháng 3 năm 1979 tại phía Bắc Battambang, Campuchia đoàn xe của ông đi với 2 xe bọc thép M113 đi kèm, 1 xe đi đầu và 1 xe khoá đuôi, các xe chở lính và xe com-măng-ca đi ở giữa, đoàn xe của ông đã bị quân Khmer Đỏ phục kích, chui từ dưới cống ven bờ mương và bắn vào đoàn xe. Mặc dù lực lượng phục kích bị đẩy lùi nhưng xe của ông bị trúng một quả B40 khiến ông bị thương nặng vùng cột sống, ông được chuyển về thành phố Hồ Chí Minh bằng trực thăng, ông qua đời vào ngày hôm sau, trước khi mất ông nhận hết trách nhiệm về mình để đồng đội không bị kỉ luật vì sai nguyên tắc di chuyển.

Vinh danh
Ngày 20 tháng 12 năm 1979, Kim Tuấn được truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam và Huân chương Quân công hạng Nhất.

Gia đình
 Vợ:Lê Thị Tú Khuê, Bác sĩ, Giám đốc Bệnh viện Nhà máy Dệt 8/3 (cũ).
 Con gái: Nguyễn Thị Thanh Hà, Thiếu tướng, Chính ủy Viện Y học Cổ truyền Quân đội.
 Con trai: Nguyễn Công Hiệu, Đại tá, Tùy viên Quân sự Việt Nam tại Ấn Độ , Indonesia.

Chú thích

Thiếu tướng Quân đội nhân dân Việt Nam
Quân đoàn 3, Quân đội nhân dân Việt Nam
Người Hà Nội
Tướng lĩnh Quân đội nhân dân Việt Nam thụ phong thập niên 1970
Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân


title: MesseTurm

text:
MesseTurm (Tháp hội chợ) là một tòa nhà chọc trời ở Frankfurt am Main, Đức. Đây là tòa nhà cao thứ hai của Đức sau tòa nhà ở gần đó là Commerzbank Tower. MesseTurm do kiến trúc sư Helmut Jahn thiết kế, nó được hoàn thành năm 1990 với chiều cao 257 m và 63 tầng lầu, riêng phần chóp nhọn của tòa nhà đã có chiều cao tới 36,3 m. Với chiều cao này, MessTurm là tòa nhà cao nhất châu Âu cho đến năm 1997.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Hình ảnh MesseTurm

Nhà chọc trời Frankfurt am Main


title: Monolepta testacea

text:
Monolepta testacea là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Monolepta


title: Pontecchio Polesine

text:
Pontecchio Polesine là một đô thị ở tỉnh Rovigo ở vùng Veneto của Ý, có khoảng cách khoảng 60 km về phía tây nam của Venezia và khoảng 6 km về phía đông nam của Rovigo. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.602 người và diện tích là 11,5 km².

Đô thị Pontecchio Polesine có các frazioni (các đơn vị cấp dưới, chủ yếu là các làng) Borgo, Busi, Ca'Zanforlin, Chiaviche Roncagalle, L'Olmo, và Selva.

Pontecchio Polesine giáp các đô thị: Bosaro, Crespino, Guarda Veneta, Rovigo.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Rovigo
Thành phố và thị trấn ở Veneto


title: Hatikvah

text:
Hatikvah (, , ) là bài thơ của người Do Thái vào thế kỉ XIX và là quốc ca của Israel. Lời bài hát được chuyển thể từ một bài thơ của Naftali Herz Imber, một nhà thơ Do Thái ở Złoczów (ngày nay là Zolochiv, Ukraina), lúc đó ở Vương quốc Galicia và Lodomeria dưới thời cai trị của Áo. Chủ đề của tác phẩm lãng mạn này là phản ánh niềm hy vọng 2.000 năm của người Do Thái trở lại vùng đất Israel, giành lại và khôi phục nó như một quốc gia tự do và có chủ quyền.

Đây là một bài quốc ca rất đặc biệt, vì ngoài việc đôi lúc có phần khởi đầu hơi giống Shche ne vmerla Ukraina (Ukraina) hoặc Mazurek Dabrowskiego (Ba Lan), nó cũng là một bài quốc ca buồn, với đoạn nhạc buồn man mác.

Lời bài hát

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tải xuống bài Hatikvah (có lời)
 Tải xuống bài Hatikvah(không lời)

Israel
Quốc ca


title: Atypophthalmus omogoensis

text:
Atypophthalmus omogoensis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Atypophthalmus
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Nghệ thuật gấp giấy Trung Quốc

text:
Nghệ thuật gấp giấy Trung Quốc hay chiết chỉ () là nghệ thuật gấp giấy bắt nguồn từ Trung Quốc thời cổ đại.

Tác phẩm của nghệ sĩ giấy Nhật Bản thế kỷ 20, Akira Yoshizawa đã phổ biến rộng rãi từ "origami" của Nhật Bản; tuy nhiên ở Trung Quốc và các khu vực Hoa ngữ khác, nghệ thuật này được gọi bằng tên tiếng Trung là "chiết chỉ". Cách gấp giấy truyền thống của Trung Quốc tập trung chủ yếu vào các đồ vật như thuyền hoặc mũ hơn là các động vật và hoa của Origami Nhật Bản. Một sự đổi mới được biết đến gần đây nhất là từ những người bản địa vượt biên trên con tàu Golden Venture chở 286 người Hoa, đa số là người huyện Trường Lạc, tỉnh Phúc Kiến đã đụng phải đá ngầm, chìm ở ngoài khơi Queens, thành phố New York. Trên đó, các đồ vật lớn mang tính biểu trung được làm từ giấy gấp dạng mô đun từ nhiều mảnh nhỏ xếp lại.

Lịch sử
Giấy được phát minh lần đầu tại Trung Quốc bởi Thái Luân, một thái giám dưới thời nhà Đông Hán. Vào thế kỷ thứ 6, các nhà sư theo đạo Phật đã truyền bá giấy đến Nhật Bản.

Tài liệu sớm nhất cho thấy việc gấp giấy là hình ảnh một chiếc thuyền giấy nhỏ trong phiên bản Tractatus de sphaera mundi từ năm 1490 của tác giả Julian de Sacrobosco. Tuy nhiên, rất có khả năng việc gấp giấy có nguồn gốc sớm hơn thế ở Trung Quốc và Nhật Bản để phục vụ các nghi lễ. Ở Trung Quốc, các đám tang truyền thống bao gồm đốt giấy gấp, thường biểu tượng cho vàng cốm (thỏi vàng nén). Thói quen này có lẽ bắt đầu khi giấy dần trở nên phổ biến và rẻ hơn ở Trung Quốc và dường như đã trở nên khá phổ biến vào đời nhà Tống (năm 905–1125 Công nguyên).

Tại Nhật Bản, những chú bướm origami được dùng vào dịp đặc biệt như đám cưới theo đạo Shinto đại diện cho cô dâu chú rể, do đó việc làm giấy gấp theo nghi thức đã trở thành một khía cạnh quan trọng trong các nghi lễ Nhật Bản đến thời kỳ Heian (794–1185) trong lịch sử.

Tham khảo

Nghệ thuật Trung Quốc
Origami
Nghệ thuật từ giấy


title: Brocchinia (Cancellariidae)

text:
Brocchinia  là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cancellariidae.

Các loài
Theo Cơ sở dữ liệu sinh vật biển (WoRMS) các loài sau với danh pháp hợp lệ được xếp vào chi Brocchinia:
  Brocchinia azorica (Bouchet & Warén, 1985)
 Brocchinia canariensis Rolán & Hernández, 2009
 Brocchinia clenchi Petit, 1986
 Brocchinia decapensis (Barnard, 1960)
 Brocchinia exigua (E.A. Smith, 1891)
 Brocchinia fischeri (A. Adams, 1860)
 Brocchinia harasewychi de Barros & de Lima, 2007
 Brocchinia kaiensis Verhecken, 1997
 Brocchinia nodosa (Verrill & S. Smith, 1885)
 Brocchinia pustulosa Verhecken, 1991
 Brocchinia tanimbarensis Verhecken, 1997
 Brocchinia verheckeni de Barros & de Lima, 2007

Chú thích

Tham khảo

Cancellariidae


title: Lasioglossum perpunctatum

text:
Lasioglossum perpunctatum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Ellis mô tả khoa học năm 1913.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1913


title: Marginella roseafasciata

text:
Marginella roseafasciata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Marginellidae, họ ốc mép.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Marginella


title: Megachile arnaui

text:
Megachile arnaui là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Moure mô tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

A
Động vật được mô tả năm 1948


title: Diemenomyia praetenuis

text:
Diemenomyia praetenuis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Diemenomyia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: 15917 Rosahavel

text:
15917 Rosahavel (tên chỉ định: 1997 UX7) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Lenka Kotková ở Đài thiên văn Ondřejov gần Ondřejov, Cộng hòa Séc, ngày 28 tháng 10 năm 1997. Nó được đặt theo tên Josef Havel, a Czech rose breeder.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 15001–16000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiên thể phát hiện năm 1997
Được phát hiện bởi Lenka Kotková


title: Lasioglossum plumbeum

text:
Lasioglossum plumbeum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Ashmead mô tả khoa học năm 1900.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1900


title: Eleutherodactylus glaucoreius

text:
Eleutherodactylus glaucoreius là một loài ếch trong họ Leptodactylidae. Chúng là loài đặc hữu của Jamaica.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Hedges, B., Koenig, S. & Wilson, B. 2004. Eleutherodactylus glaucoreius. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

glaucoreius
Động vật đặc hữu Jamaica


title: (15430) 1998 UR31

text:
{{DISPLAYTITLE:(15430) 1998 UR31}}

(15430) 1998 UR31 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 22 tháng 10 năm 1998.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 15001–16000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1998
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Lasioglossum mesembryanthemi

text:
Lasioglossum mesembryanthemi là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1926.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1926


title: 8865 Yakiimo

text:
8865 Yakiimo (1992 AF) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 1 tháng 1 năm 1992 bởi A. Natori và T. Urata ở Trạm quan sát JCPM Yakiimo.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 8865 Yakiimo

Thiên thể phát hiện năm 1992
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Lavergne, Lot-et-Garonne

text:
Lavergne là một xã thuộc tỉnh Lot-et-Garonne trong vùng Nouvelle-Aquitaine phía tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 77 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Lot-et-Garonne


title: Cain và Abel

text:
Trong các tôn giáo Abraham, Cain và Abel (phiên âm tiếng Việt: Ca-in và A-ben, hay A-bên, trước đây cũng gọi là A-bê-lê từ tiếng Ý: Abele,  Qayin, Hevel) là hai người con trai đầu của Adam và Eva. Họ làm lụng cung cấp thực phẩm cho gia đình: người anh Cain trồng trọt, còn người em Abel chăn nuôi súc vật. Khi hai người hiến tế lên Chúa Trời, Ngài yêu thích sự vâng lời của Abel dâng vật hiến tế. Sau đó, Cain đã giết Abel, gây nên cái chết đầu tiên của toàn nhân loại. Chúa đày ải Cain, nhưng sau đó đã giảm nhẹ hình phạt khi Cain kêu than rằng hình phạt của mình quá nặng. Cain là người đầu tiên được thai nghén sinh ra, còn Abel là người đầu tiên chết đi. Các nhà lý giải cho rằng động cơ của vụ giết hại là do lòng đố kỵ và ghen ghét.

Chú thích

Tham khảo
 Câu chuyện của Cain và Abel trong Sura Bàn (Al Ma')
 Qaheen / Cain và Hevel / Abel
 Song song voweled tiếng do thái, và anh (U năm 1917)
 Sao trên nguồn gốc, Chương 4, bởi Rashi

Adam và Eva


title: Kedestes chaca

text:
Kedestes chaca là một loài bướm ngày thuộc họ Hesperiidae. Nó được tìm thấy ở Nam Phi, từ sườn núi phía nam và sườn núi phía đông Drakensberg ở phía đông Cape qua khu vực Kokstad vào KwaZulu-Natal.

Sải cánh dài 36–38 mm đối với con đực và 38-44 đối với con cái. Con trưởng thành bay từ tháng 10 đến tháng 4 (với thời gian cao điểm từ tháng 12 đến tháng 1). Có một lứa một năm.

Chú thích

Tham khảo

Kedestes
Động vật đặc hữu Nam Phi


title: Thập niên 1840

text:
Thập niên 1840 là thập niên diễn ra từ năm 1840 đến 1849.

Chính trị và chiến tranh

Chiến tranh

Xung đột

Thuộc địa hóa

Các sự kiện chính trị nổi bật

Thiên tai

Hiệp hội

Công nghệ

Khoa học

Kinh tế

Văn hóa đại chúng

Văn học và nghệ thuật

Thể thao

Âm nhạc

Kiến trúc

Thời trang

Khác

Tiểu thuyết và phim

Nhân vật

Lãnh tụ thế giới

Tham khảo

Thập niên 1840


title: Leurogyia

text:
Leurogyia là một chi bướm đêm thuộc họ Tortricidae.

Các loài
Leurogyia peristictum Common, 1965

Tham khảo

tortricidae.com

Chlidanotini


title: Cryptocephalus klarae

text:
Cryptocephalus klarae là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Lopatin miêu tả khoa học năm 1990.

Chú thích

Tham khảo

K


title: Renédale

text:
Renédale là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Doubs


title: Monolepta borneensis

text:
Monolepta borneensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Mohamedsaid miêu tả khoa học năm 1993.

Chú thích

Tham khảo

Monolepta


title: Tạ Bôn

text:
Giáo sư, Nghệ sĩ nhân dân Tạ Bôn (9 tháng 12 năm 1942) là một nghệ sĩ violon Việt Nam. Ông là một trong số ít những giáo sư về violon của Việt Nam, nguyên Phó Giám đốc Nhạc viện Hà Nội, nguyên Trưởng đoàn giao hưởng Nhà hát Giao hưởng và Vũ kịch Thành phố Hồ Chí Minh.

Tiểu sử
Ông sinh năm 1942 tại Thường Tín, Hà Tây, trong một gia đình âm nhạc. Cha ông là nhạc sĩ Tạ Phước, hiệu trưởng đầu tiên của Trường Âm nhạc Việt Nam (Nhạc viện Hà Nội ngày nay). Các anh em của ông đều theo nghiệp đàn dây là Tạ Tuấn, Tạ Đôn (violon), Tạ Huấn (cello). Ông bắt đầu học violon với cha ngay từ năm 5 tuổi.

Năm 1954, khi mới 12 tuổi, ông đã đi du học Trung cấp âm nhạc khoa violon ở Nhạc viện Bắc Kinh, Trung Quốc. Trong thời gian học, ông đã biểu diễn thành công nhiều tác phẩm, trong đó có Vui xuân mới của Mao Wen (Trung Quốc). Năm 1958, ông được chọn đi thi Concours violon Enescu tại Bucharest (România) và đã nhận được bằng danh dự Diplome. Ông là nghệ sĩ Việt Nam đầu tiên tham dự một concours âm nhạc quốc tế. Cũng trong năm 1958, sau khi tốt nghiệp trung cấp Nhạc viện Bắc Kinh, ông tiếp tục được cử sang học đại học Nhạc viện Tchaikovsky ở Moskva. Năm 1962, ông nhận Huy chương bạc violon tại Liên hoan Thanh niên Sinh viên Thế giới tổ chức ở Helsinki (Phần Lan).

Năm 1964, sau khi tốt nghiệp đại học, ông trở về giảng dạy tại Trường Âm nhạc Việt Nam (lúc này đang sơ tán ở Hà Bắc). Từ năm 1965 đến 1968, ông tiếp tục học Nghiên cứu sinh tại Nhạc viện Tchaikovsky. Năm 1968, ông trở về giảng dạy violon tại Trường Âm nhạc Việt Nam, từng giữ chức Phó Giám đốc Nhạc viện Hà Nội. Năm 1991, ông vào công tác Nhà hát Giao hưởng - Vũ kịch Thành phố Hồ Chí Minh, giảng dạy tại Nhạc viện Thành phố Hồ Chí Minh.

Trong thời gian học tập tại Nhạc viện, ông đã được giới chuyên môn và truyền thông Moskva đánh giá cao. Ông đã biểu diễn tại nhiều miền ở Việt Nam và ở các nước Nga, Trung Quốc, Phần Lan, Rumani, Cuba, Tiệp Khắc, Hungary, Bungary, Campuchia... Với uy tín của mình, ông đã ba lần được mời làm giám khảo cuộc thi quốc tế P.I. Tchaikovsky (Nga 1978, 1982, 1986), hai lần là khách mời danh dự cuộc thi quốc tế J.S. Bach (Đức 1980, 1984).

Đóng góp
Từ năm 1968, sau khi trở về giảng dạy tại Nhạc viện Hà Nội cùng với giáo sư Bích Ngọc và các giảng viên khác, ông đã góp phần xây dựng giảng dạy nhiều thế hệ nghệ sĩ violon. Nhiều học trò của ông đã trở thành những thành viên nòng cốt của dàn dây Dàn nhạc Giao hưởng Quốc gia Việt Nam.

Năm 1991, ông biên chế tại Nhà hát Giao hưởng Vũ kịch Thành phố Hồ Chí Minh và tiếp tục đào tạo nhiều thế hệ nghệ sĩ tại Nhạc viện Thành phố Hồ Chí Minh. Những học trò của ông nhiều người đã thành danh, đoạt nhiều giải thưởng quốc tế như: Đỗ Phượng Như (giải nhì cuộc thi violon quốc tế tại Đức (1990), giải nhì tại Pháp, giải nhất tứ tấu tại Leningrad), Tạ Đôn (nhà giáo ưu tú, hiệu phó trường Văn hóa nghệ thuật Quân đội), Đỗ Xuân Tùng (trưởng phòng Đào tạo Nhạc viện Hà Nội), Nguyễn Anh Giang (trưởng bộ môn violon Nhạc viện TP Hồ Chí Minh), Bùi Công Duy, Tạ Tôn...

Năm 1992, ông là solist trong chương trình Nhạc giao hưởng vòng quanh đất nước. Năm 1999 làm cố vấn cho Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam trong chuyến biểu diễn ở Thượng Hải - Trung Quốc. Từ năm 1994 đến 2006, ông là Trưởng đoàn Giao hưởng của Nhà hát. Từ 2007, ông trở thành Cố vấn nghệ thuật của Nhà hát. Ngoài công tác biểu diễn và chịu trách nhiệm nghệ thuật, ông còn dàn dựng một số tác phẩm cho đàn dây.

Nghệ sĩ Tạ Bôn đã có nhiều đóng góp lớn trong việc phát triển nền âm nhạc Việt Nam. Năm 1984, ông được Nhà nước phong tặng học hàm Phó giáo sư và danh hiệu Nghệ sĩ ưu tú. Năm 1991, ông cùng với giáo sư Bích Ngọc (chồng Nghệ sĩ Nhân dân Trà Giang, cha nghệ sĩ Bích Trà), trở thành giáo sư violon đầu tiên ở Việt Nam. Năm 2001, ông được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân.

Gia đình
Gia đình Tạ Bôn là một gia đình nghệ thuật nổi tiếng. Tiếp thu truyền thống từ người cha của ông là Giáo sư Tạ Phước, ông và các anh em của ông đều trở thành những nghệ sĩ violon và cello. Vợ ông là nghệ sĩ ưu tú, nhà giáo nhân dân Kim Dung, hiện nay là hiệu phó Trường Múa TP Hồ Chí Minh. Bà đã cùng với vợ chồng nghệ sĩ ưu tú Đặng Hùng - Vương Linh thành lập lớp múa Những Ngôi sao nhỏ. Con gái ông, Tạ Thuỳ Chi là một nghệ sĩ múa trưởng thành từ lớp Những Ngôi sao nhỏ, hiện nay đang làm giảng viên múa của Trường Múa Thành phố Hồ Chí Minh. Con trai ông, Tạ Tôn, cũng là một nghệ sĩ violon, đã tốt nghiệp master tại Đại học Houston.

Tham khảo

Xem thêm
 Tạ Bôn trên trang của Bộ Văn hoá Thông tin
 Cả nhà trên sân khấu
 Ba thế hệ, một cây vĩ cầm

Nhạc sĩ Việt Nam
Nghệ sĩ vĩ cầm Việt Nam
Giáo sư Việt Nam
T
Người Hà Nội
Nhạc sĩ Việt Nam thế kỷ 20
Nhạc sĩ Việt Nam thế kỷ 21
Người họ Tạ tại Việt Nam
Nghệ sĩ vĩ cầm cổ điển
Nghệ sĩ vĩ cầm thế kỷ 21
Nghệ sĩ vĩ cầm thế kỷ 20
Giảng viên vĩ cầm


title: Cechenena transpacifica

text:
Cechenena transpacifica là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở Philippines.
Nó rất giống với Cechenena chimaera.

Chú thích

Tham khảo

Cechenena


title: Tào Tĩnh công

text:
Tào Tĩnh công (chữ Hán: 曹靖公; trị vì: 505 TCN-502 TCN), tên thật là Cơ Lộ (姬露), là vị vua thứ 25 của nước Tào – chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Cơ Lộ là con thứ của Tào Bình công – vua thứ 21 nước Tào, em của Tào Điệu công và Tào Thanh công – vua thứ 22 và 23 nước Tào.

Năm 510 TCN, vua anh Tào Thanh công bị chú là Cơ Thông sát hại cướp ngôi, tức là Tào Ẩn công.

Năm 506 TCN, Cơ Lộ giết Tào Ẩn công lên làm vua, tức là Tào Tĩnh công.

Sử sách không ghi chép sự kiện xảy ra liên quan tới nước Tào trong thời gian ông làm vua.

Năm 502 TCN, Tào Tĩnh công qua đời. Ông ở ngôi được 4 năm. Con ông là Tào Bá Dương lên nối ngôi.

Xem thêm
Tào Bá Dương
Tào Ẩn công

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
 Quản Sái thế gia
 Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới

Chú thích

Vua nước Tào
Năm sinh thiếu
Mất năm 502 TCN


title: 9973 Szpilman

text:
9973 Szpilman (pronounced: Shpilman) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó bay quanh Mặt Trời theo chu kỳ 4.03 năm.

Được phát hiện ngày 12 tháng 7 năm 1993 bởi E. W. Elst working ở the European Southern Observatory, Tên chỉ định của nó là . It was later renamed "Szpilman" after Wladyslaw Szpilman, a Ba Lan pianist.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1993
Được phát hiện bởi Eric Walter Elst


title: Con dế mèn

text:
Con dế mèn có thể đề cập đến:
Dế mèn: là một họ côn trùng có chút liên hệ với châu chấu
Tên ban đầu cuốn tiểu thuyết Dế Mèn phiêu lưu ký của nhà văn Tô Hoài


title: Vaulnaveys-le-Bas

text:
Vaulnaveys-le-Bas là một xã thuộc tỉnh Isère, trong vùng Rhône-Alpes ở đông nam nước nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 326 mét trên mực nước biển. Theo điều tra dân số năm 1999 của INSEE, xã có dân số 26.761 người.

Tham khảo

Vaulnaveyslebas


title: Lissotes latidens

text:
Lissotes latidens là một loài bọ cánh cứng trong họ Lucanidae chỉ được tìm thấy ở khu vực trungm ở rừng Wielangta miền đông Tasmania. Nó là một trong những loài động vật hiếm nhất ở Úc.

Kể từ khi được phát hiện đầu tiên năm 1871, loài này đã được ghi nhận ở ít nhất 40 vị trí phân tán trong khu vực 280 km². Loài này có nhánh tổ tiên đã tiến hóa cùng với khủng long hơn 200 triệu năm trước.

Chú thích

Tham khảo

4. http://www.on-trial.info/Wielangta%20stag%20beetle1.pdf  20th tháng 4 năm 2009

Lissotes


title: Lençóis Paulista

text:
Lençóis Paulista là một đô thị ở bang São Paulo của Brasil. Đô thị này nằm ở vĩ độ 22º35'55" độ vĩ nam và kinh độ 48º48'01" độ vĩ tây, trên độ cao 550 m trên mực nước biển. Dân số năm 2005 ước tính 61.432 người.
Các đô thị giáp ranh: Macatuba, Pederneiras và Agudos về phía bắc; Borebi về phía tây; Avaré và Botucatu về phía nam; Pratânia, Areiópolis và São Manuel về phía đông.

Thông tin nhân khẩu
 População Total: 60.331
 População Urbana: 57.940
 População Rural: 2.391
 Crescimento Populacional: 1,89% ao ano
 Taxa de Urbanização: 96,04%
 Razão de sexo: 99,88 homens/100 mulheres
 População maior de 60 anos: 8,9%
 Mật độ dân số: 74,67 hab/km²
 Taxa de Tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh: 10,85/1000
 Rendimento Médio Mensal das Pessoas Responsáveis pelos Domicílios: 838,24
 Número Médio de Moradores por Domicílio: 3,7
 Rede de Esgoto: 98,73% dos domicílios
 Rede de Água: 99,61% dos domicílios
 Leitos Hospitalares: 2,44/1000 người
 Taxa de Analfabetismo: 8,07%
 Chỉ số phát triển con người Municipal - IDHM: 0,813

Nguồn: SEADE e IBGE

Sông ngòi
 Sông Lençóis
 Córrego da Prata

Các xa lộ
 SP-300 - Rodovia Marechal Rondon
 SP-261 - Rodovia Osni Matheus

Sân bay
Sân bay đô thị Lençóis Paulista - "José Boso" (ICAO: SDLP, IATA: QGC)
O aeroporto trên WikiMapia

Người nổi tiếng
 Orígenes Lessa
 Guilherme Leme
 Claudinei Quirino
 Miguel de Oliveira

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng của đô thị
 Lençóis Paulista trên WikiMapia

Đô thị bang São Paulo


title: Calès, Dordogne

text:
Calès (trong tiếng Occitan Calés) là một xã của Pháp, nằm ở tỉnh Dordogne trong vùng Aquitaine của Pháp. Xã này có diện tích 8,02 km2, dân số năm 1999 là 304 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 111 m trên mực nước biển.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Calès trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Cales


title: Roccella Valdemone

text:
Roccella Valdemone là một đô thị ở tỉnh Messina trong vùng Sicilia của Italia, có vị trí cách khoảng 150 km về phía đông của Palermo và vào khoảng 50 km về phía tây nam của Messina. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 802 người và diện tích là 41 km².

Roccella Valdemone giáp các đô thị: Castiglione di Sicilia, Malvagna, Mojo Alcantara, Montalbano Elicona, Randazzo, Santa Domenica Vittoria.

Lịch sử biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Messina
Đô thị Thành phố trung tâm Messina


title: Tảo Cường

text:
Tảo Cường (chữ Hán giản thể: 枣强县) là một huyện thuộc địa cấp thị Hành Thủy, tỉnh Hà Bắc, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 903 ki-lô-mét vuông, dân số 3870.000 người. Mã số bưu chính là 053100. Huyện lỵ đóng tại trấn Tảo Cường. Về mặt hành chính, huyện được chia thành 6 trấn, 5 hương.
Trấn: Tảo Cường, Đại Doanh, Mã Đồn, Tiêu Trương, Ân Thái, Gia Hội.
Hương: Đường Lâm, Vương Thường, Cương Quân, Tân Đồn, Trương Tú Đồn.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Hà Bắc
Hành Thủy


title: 1090 Sumida

text:
1090 Sumida là một tiểu hành tinh quay quanh Mặt Trời. Ban đầu nó có tên là 1928 DG. Nó được đặt tên theo sông Sumida.

Xem thêm

Danh sách tiểu hành tinh/1001–2000

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Phát hiện Circumstances: Numbered Minor Planets

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1928


title: Exosoma gaudionis

text:
Exosoma gaudionis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Reiche miêu tả khoa học năm 1862.

Chú thích

Tham khảo

Exosoma


title: Cacostegania

text:
Cacostegania là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae
Ennominae


title: Epipedobates espinosai

text:
Epipedobates espinosai là một loài ếch thuộc họ Dendrobatidae.
Đây là loài đặc hữu của Ecuador.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, sông ngòi, đầm nước ngọt, và đầm nước ngọt có nước theo mùa.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Coloma, L.A., Ron, S., Jungfer, K.-H., Cisneros-Heredia, D. & Almandáriz, A. 2004. Epipedobates espinosai. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Epipedobates
Động vật lưỡng cư Ecuador


title: Saemangeum

text:
Saemangeum (hangul: 새만금, Hanja:	新萬金, âm Hán Việt Tân Vạn Kim) là bãi bồi nằm ở cửa sông Dongjin và Mangyeong, thuộc tỉnh Jeollabuk-do trên bờ biển Hoàng Hải, Hàn Quốc. Tháng 4 năm 2006, Chính phủ Hàn Quốc đã cho xây dựng một con đập ngăn biển trên bãi bồi này sau một thời gian dài đấu tranh với các nhà hoạt động môi trường. Chính phủ nước này cũng có kế hoạch cải tạo khu vực này thành khu vực nông-công nghiệp. Trước năm 2006, bãi bồi này đóng vai trò như là một chỗ dừng chân quan trọng của chim di trú. Việc cho xây dựng đập ngăn biển đã gây ảnh hưởng đến rất nhiều loài sinh vật. Khoảng 400 000 con chim di trú, bao gồm cả hai loài chim lội nước cẳng cao và chim lội nước mỏ dẹt (mỗi loài chỉ còn ít hơn 1000 con), phụ thuộc vào nguồn thức ăn ở Saemangeum trong đoạn đường di trú hơn 24 000 km giữa Châu Á, Alaska và Nga. Một tổ chức môi trường đã lên án các nhà chức trách không ước đoán chính xác những tác động của dự án lên môi trường tự nhiên của khu vực, và tổ chức này cũng đã tự lên một kế hoạch đánh giá riêng năm 2006.

Việc đổ đất lên ở bãi bồi này bắt đầu từ năm 1991 nhưng việc thực hiện rất chậm do hàng loạt phản đối của các nhà môi trường. Đập ngăn biển này khi hoàn thành dài 33 km, thay thế cho một con đường 100 km chạy dọc theo bờ biển. Khi việc đổ đất hoàn tất, với diện tích 400 km²(gần bằng 2/3 diện tích Singapore), khu vực này sẽ trở thành một trong những bãi đất đắp lớn nhất trong lịch sử và tăng thêm diện tích của bán đảo Triều Tiên.

Tham khảo

Đảo Hàn Quốc
Hoàng Hải


title: Perdita nigroaenea

text:
Perdita nigroaenea là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1968.

Chú thích

Tham khảo

Perdita
Động vật được mô tả năm 1968


title: (79694) 1998 SZ62

text:
{{DISPLAYTITLE:(79694) 1998 SZ62}}

(79694) 1998 SZ62 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 25 tháng 9 năm 1998.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 79001–80000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1998
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Xiphocentron mezencius

text:
Xiphocentron mezencius là một loài Trichoptera trong họ Xiphocentronidae. Loài này có ở Mexico.

Tham khảo

Xiphocentron


title: Dibolia weisei

text:
Dibolia weisei là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Mohr miêu tả khoa học năm 1981.

Chú thích

Tham khảo

Dibolia


title: Peculator

text:
Peculator là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Volutomitridae.

Các loài
Các loài trong chi Peculator gồm có:
 Peculator bacatus
 Peculator hedleyi (Murdoch, 1905)
 Peculator obconicus (Powell, 1952)
 Peculator porphyria (Verco, 1896)
 Peculator verconis Iredale, 1924

Chú thích

Tham khảo

 Powell A. W. B., New Zealand Mollusca, William Collins Publishers Ltd, Auckland, New Zealand 1979 ISBN 0-00-216906-1
 GBIF

Volutomitridae


title: Samgyetang

text:
Samgyetang (Hán Việt: Sâm Kê Thang, canh gà nhân sâm) là một biến thể của guk hay món xúp Triều Tiên, món ăn được nấu bằng thịt gà nguyên con và nhân sâm Cao Ly. Samgyetang theo truyền thống được phục vụ vào mùa Hè để bổ sung dưỡng chất cần thiết cho cơ thể vào mùa Hè nóng nực ở Triều Tiên.
Một con gà nhổ lông và làm ruột sạch được nhồi gạo nếp và luộc trong một nước, quả táo ta khô, tỏi, gừng. Tùy theo cách nấu, các thảo dược như củ khởi, Codonopsis pilosula (dangsam), và Angelica sinensis (danggwi) được thêm vào.

Tham khảo

Ẩm thực Triều Tiên
Món ăn gà


title: Sinispa

text:
Sinispa là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1940 bởi Uhmann.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Sinispa tayana (Gressitt, 1939)
 Sinispa yunnana (Uhmann, 1940)

Chú thích

Tham khảo

Hispini


title: Macey, Manche

text:
Macey  là một xã thuộc tỉnh Manche trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 25 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Manche


title: Conoderus discoidalis

text:
Conoderus discoidalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Conoderus


title: Bulbophyllum leproglossum

text:
Bulbophyllum leproglossum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

leproglossum]]

L


title: Chimarra segmentipennis

text:
Chimarra segmentipennis là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Chimarra


title: Andrés Escobar

text:
Andrés Escobar Saldarriaga (13 tháng 3 năm 1967 - 2 tháng 7 năm 1994) là cầu thủ bóng đá người Colombia, bị bắn chết tại Medellín. Động cơ của vụ án mạng không rõ ràng. Một số giả thuyết cho rằng vụ án mạng là do bàn đá phản lưới nhà của Escobar tại World Cup 1994, gây thiệt hại cho các ông trùm buôn ma tuý tham gia cá độ. Một giả thuyết khác cho rằng cái chết của anh không liên quan tới bóng đá, do một vụ ẩu đả trong quán bar và làm cho vài người khác bị thương.

Escobar là hậu vệ của đội tuyển Colombia tại 2 kì World Cup 1990 và 1994. Số áo của anh là 2, và anh được biết tới với biệt danh El Caballero del Futbol (Quý ông chơi bóng) và Số 2 bất tử. Trong sự nghiệp câu lạc bộ, anh chơi cho các đội bóng Atlético Nacional ở Medellín và Young Boys Bern tại Thụy Sĩ. Bàn thắng duy nhất anh ghi được cho đội tuyển quốc gia trong trận đấu giao hữu hoà 1 - 1 với đội tuyển Anh tại Sân vận động Wembley năm 1988.

Bàn đá phản lưới nhà tai hoạ của Escobar trong trận đấu gặp đội tuyển Mỹ ngày 22 tháng 6 ở bảng A tại World Cup 1994. Do cản phá một đường tạt bóng của đối phương, anh làm bóng đổi hướng, bay vào lưới nhà. Mỹ thắng 2 - 1 và hậu quả là Colombia bị loại ngay từ vòng đấu bảng.

Cái chết
Ngày 2 tháng 7 năm 1994, Escobar bị bắn bên ngoài quán bar El Indio ở ngoại ô Medellín. Theo lời kể lại của bạn gái anh, tên sát nhân hét lên "Gol!" (nhại theo tiếng hô của các bình luận viên thể thao Nam Mỹ mỗi khi có bàn thắng được ghi) với mỗi phát súng trong 12 phát bắn vào Escobar.

Vụ án mạng được cho rằng là sự trừng phạt về bàn thắng vào lưới nhà. Tuy nhiên không rõ tên sát nhân tự ý thực hiện hay do một trong những kẻ cá cược - đã mất một khoản tiền lớn vào cửa Colombia đoạt cúp, hay ít ra vào được vòng sau - thuê.

Tang lễ của Escobar đã có 120.000 người đến dự. Tại lễ tang, thủ tướng Colombia lúc đó, ông Cesar Gaviria đã phát biểu: "Cầu thủ này là nạn nhân của một hành động bạo lực ngu xuẩn. Cái chết của anh khiến cả đất nước cảm thấy đau thương". Mỗi năm, các cổ động viên mang hình Escobar đến các trận đấu như một hành động tưởng nhớ đến anh.

Đài BBC đã phải đưa ra lời xin lỗi vào ngày hôm sau khi chuyên gia Alan Hansen của đài đã bình luận trong một trận đấu khác "Các hậu vệ Argentina muốn bị bắn khi phạm những lỗi tương tự."

Kẻ sát nhân
Humberto Muñoz Castro, kẻ bị kết tội đã giết Escobar lĩnh mức án 43 năm tù vào tháng 6 năm 1995. Khi gây án, Muñoz là vệ sĩ.

Mức án sau được giảm còn 26 năm khi Castro kháng án năm 2001. Muñoz được tha do cải tạo tốt trong tù vào năm 2005 sau khi thụ án khoảng 11 năm. Sự việc này đã gây ra nhiều tranh luận. Cha của Escobar là ông Dario đã nói: "Thẳng thừng mà nói, chẳng có công lý gì ở Colombia cả. Theo tôi, luật pháp ở nước này là một trò lừa gạt. Người ta đã lừa dối gia đình tôi và cả đất nước Colombia rằng Munoz sẽ phải ở tù 43 năm để rồi bây giờ trả tự do cho hắn".

Danh hiệu
Cúp Libertadores: 1989
Vô địch Colombia: 1991
Cúp Interamericana: 1989
Hạng nhì Cúp Liên lục địa: 1989

Tham khảo

Liên kết ngoài

Cầu thủ bóng đá Colombia
Cầu thủ bóng đá Atlético Nacional
Vận động viên bị ám sát
Hậu vệ bóng đá
Mất năm 1994
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Thụy Sĩ
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1994
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1990


title: Vulcaniella extremella

text:
Vulcaniella extremella là một loài bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae. Nó được tìm thấy ở Ba Lan to bán đảo Iberia, Ý, và Bulgaria và from Pháp to central và miền nam Nga.

Ấu trùng ăn Salvia austriaca, Salvia nemorosa tesquicola và Salvia pratensis.Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
bladmineerders.nl
Fauna Europaea

Vulcaniella
Côn trùng châu Âu


title: Geranomyia microphaea

text:
Geranomyia microphaea là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Geranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Lasioglossum expulsum

text:
Lasioglossum expulsum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1916.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1916


title: Cassephyra

text:
Cassephyra là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
 Cassephyra cyanosticta (Hampson, 1907)
 Cassephyra formosa (Debauche, 1941)
 Cassephyra lamprosticta (Hampson, 1895)
 Cassephyra plenimargo (Warren, 1903)
 Cassephyra triangulifera (Warren, 1898)

Chú thích

Tham khảo

 Cassephyra at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Cassymini
Ennominae


title: Saint-Denis-sur-Scie

text:
Saint-Denis-sur-Scie là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Huy hiệu

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
Saint-Denis-sur-Scie on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Danh sách đĩa đơn quán quân năm 1956 (Mỹ)

text:
Đây là danh sách đĩa đơn đứng đầu của Hoa Kỳ trong năm 1956, được xuất bản trong tạp chí âm nhạc Billboard. Trước khi bảng liệt kê Hot 100 được phát hành chính thức vào tháng 8/1958, bảng xếp hạng Billboard đưa ra các đánh giá khác nhau vào mỗi tuần:
Bán chạy nhất (Bestseller) - Bảng xếp hạng các đĩa đơn bán chạy nhất tại các đại lý bán lẻ, dựa trên thông tin cung cấp bởi các cửa hàng được khảo sát trên toàn Hoa Kỳ.
Phát trên làn sóng phát thanh (được các DJ sử dụng nhiều nhất) - Bảng xếp hạng các bài hát được phát thanh trên hầu hết các đài phát thanh Hoa Kỳ, dựa trên thông tin cung cấp bởi các DJ và các đài phát thanh.
Jukebox (được các máy phát nhạc tự động Jukebox mở nhiều nhất) - Bảng xếp hạng các bài được chơi nhiều nhất bằng máy jukeboxe trên toàn nước Mỹ.
Top 100 - Bảng xếp hạng này kết hợp giữa hoạt động bán hàng phát thanh, và cũng chính là một phiên bản đầu tiên của bảng xếp hạng Hot 100.

Chú thích

1956


title: Kim Hồ, Kim Môn

text:
Kim Hồ () là một trấn của huyện đảo Kim Môn, tỉnh Phúc Kiến, Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan). Trấn có cảng trên vịnh Liêu La, sân bay Kim Môn cùng một số cơ sở hạ tầng khác. Núi Thái Vũ là một danh thắng nổi tiếng của trấn. Kim Hồ có diện tích 41,6464 km², dân số vào tháng 8 năm 2011 là 22.221 người thuộc 7.490 hộ gia đình, mật độ cư trú đạt 533,6 người/km².

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang thông tin chính thức

Kim Môn


title: Bhesa nitidissima

text:
Bhesa nitidissima là một loài thực vật thuộc họ Centroplacaceae (trước đây xếp trong họ Celastraceae). Đây là loài đặc hữu của Sri Lanka.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Bhesa nitidissima. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Sri Lanka
Chi Chùm bạc


title: Flesberg

text:
Flesberg là một đô thị ở hạt Buskerud, Na Uy.

Flesberg được lập thành đô thị ngày 1 tháng 1 năm 1838 (xem formannskapsdistrikt). Khu vực Jondalen đã được chuyển từ Flesberg sang Kongsberg ngày 1 tháng 1 năm 1964.

Đô thị này được chia thành các giáo khu Flesberg, Lyngdal và Svene. Phần lớn dân số sống ở các làng Svene, Lampeland, Flesberg và Lyngdal. Khu vực trung tâm hành chính rộng 560 km². Kinh tế đô thị này chủ yếu là nông nghiệp và lâm nghiệp cũng như công nghệ cao ở Kongsberg. Ở khu vực phía tây của Flesberg là khu vự núi non Blefjell, một điểm thu hút du khách.

Đô thị này (ban đầu là một giáo khu) đã được đặt tên theo nông trang cũ Flesberg (tiếng Na Uy Cổ Flesberg), do nhà thờ đầu tiên được xây ở đó. Huy hiệu được áp dụng từ năm (1989). Nhà thờ Flesberg được xây khoảng năm 1250.

Tham khảo

Đô thị Buskerud


title: Dicteniophorus melanoderus

text:
Dicteniophorus melanoderus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1863.

Chú thích

Tham khảo

Dicteniophorus


title: 6708 Bobbievaile

text:
6708 Bobbievaile (1989 AA5) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 4 tháng 1 năm 1989 bởi McNaught, R. H. ở Đài thiên văn Siding Spring. Nó được đặt theo tên Dr Roberta Anne 'Bobbie' Vaile và có vận tốc quỹ đạo 3.82 năm.

Vào ngày 7 tháng 5 năm 2009, 6708 Bobbievaile được xác định là một tiểu hành tinh đôi dựa theo một chuỗi các quan sát. Tiểu hành tinh chính có đường kính ước tính khoảng 8 km, và vệ tinh của nó có đường kính khoảng 4.5 km. Tiểu hành tinh chính có dạng mặt cầu.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 6708 Bobbievaile
6708 Bobbievaile entry in Johnstons Archive list 'Asteroids with Satellites'

006708
Được phát hiện bởi Robert H. McNaught
19890104
006708
Tiểu hành tinh được đặt tên


title: Drusus biguttatus

text:
Drusus biguttatus là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Drusus


title: Olinia

text:
Olinia (đồng nghĩa: Plectronia) là một chi thực vật hạt kín bao gồm khoảng 5-10 loài cây bụi hay cây gỗ nhỏ. Chi này được coi là chi duy nhất của tông Olinieae Horaninow trong họ Penaeaceae nghĩa rộng hay đôi khi là họ của chính nó là Oliniaceae Arn.. Các loài trong chi Olinia là bản địa của châu Phi, sống trong khu vực từ miền tây châu Phi tới Nam Phi.

Các loài
Danh sách dưới đây liệt kê 10 loài, nhưng đa phần công nhậ khoảng 5 loài.

 O. abyssinica
 O. accuminata
 O. aequipetala
 O. capensis
 O. cymosa
 O. discolor
 O. emarginata
 O. radiata
 O. rochetiana
 O. vanguerioides
 O. ventosa

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Oliniaceae  trong Watson L. và Dallwitz M.J. (1992 trở đi). The families of flowering plants: descriptions, illustrations, identification, and information retrieval. Phiên bản: 20-5-2010. http://delta-intkey.com


title: Cơ học

text:
Cơ học là một ngành của vật lý nghiên cứu về chuyển động của vật chất trong không gian và thời gian dưới tác dụng của các lực và những hệ quả của chúng lên môi trường xung quanh. Ngành này đã phát triển từ thời các nền văn minh cổ đại. Trong thời kỳ cận đại, các nhà khoa học Galileo, Kepler, và đặc biệt là Newton đã đặt nền tảng cho sự phát triển của ngành này mà bây giờ gọi là cơ học cổ điển.

Thông thường khi nói đến cơ học thì người ta hiểu ngầm đó là cơ học cổ điển, ngành này nghiên cứu các vật thể vĩ mô có vận tốc chuyển động nhỏ hơn nhiều so với tốc độ ánh sáng. Thuyết tương đối hẹp nghiên cứu các vật thể chuyển động với vận tốc xấp xỉ tốc độ ánh sáng và thuyết tương đối rộng mở rộng định luật vạn vật hấp dẫn của Newton lên một mức sâu sắc hơn. Cơ học lượng tử nghiên cứu tự nhiên ở cấp độ vi mô và là thành tựu to lớn của vật lý hiện đại.

Các chuyên ngành trong cơ học
 Cơ học cổ điển
 Cơ học Newton, lý thuyết nguồn gốc của chuyển động (động học) và các lực (động lực học)
 Cơ học Lagrange, một hình thức lý thuyết
 Cơ học Hamilton, một hình thức lý thuyết khác
 Cơ học thiên thể, chuyển động của các ngôi sao, thiên hà...
 Cơ học vật rắn, lý thuyết đàn hồi, các đặc tính của vật thể rắn hoặc vật thể bán-rắn
 Vật rắn, cân bằng vật rắn
 Cơ học chất lưu, cơ học môi trường liên tục, chuyển động của chất lưu (lỏng, khí,...)
 Thủy lực học, cân bằng của chất lỏng
 Cơ sinh học, chất rắn, chất lỏng... trong sinh học
 Cơ học thống kê
 Thuyết tương đối hoặc cơ học Einstein, hấp dẫn vũ trụ
 Cơ học lý thuyết
 Cơ học lượng tử
 Vật lý hạt, chuyển động, cấu trúc và tương tác của các hạt cơ bản
 Vật lý hạt nhân, chuyển động, cấu trúc và tương tác của các hạt nhân
 Vật lý vật chất đậm đặc, lượng tử chất khí, vật rắn, chất lỏng...
 Cơ học lượng tử thống kê

Đọc thêm

 A history of mechanics''". René Dugas (1988)]
 A Tiny Taste of the History of Mechanics". The University of Texas at Austin

Tham khảo

Liên kết ngoài
  iMechanica: the web of mechanics and mechanicians
  Mechanics Blog by a Purdue University Professor
 The Mechanics program at Virginia Tech
 Physclips: Mechanics with animations and video clips  from the University of New South Wales
  U.S. National Committee on Theoretical and Applied Mechanics
 Interactive learning resources for teaching Mechanics
 The Archimedes Project

Khái niệm vật lý


title: 25 tháng 9

text:
Ngày 25 tháng 9 là ngày thứ 268 (269 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 97 ngày trong năm.

Sự kiện
275 – Tacitus được Viện nguyên lão chọn làm hoàng đế mới của La Mã.
1066 – Quân đội Anh giành chiến thắng quyết định trước quân đội Na Uy trong trận Stamford Bridge.
1924 – Tháp Lôi Phong tại Hàng Châu, Trung Quốc bị sụp đổ, tháp được phục dựng vào năm 1999.
1513 – Nhà thám hiểm Vasco Núñez de Balboa đứng trên đỉnh núi ở Darién, Panama, trở thành người châu Âu đầu tiên nhìn thấy Thái Bình Dương từ bên Tân Thế giới; vài ngày sau, ông đặt tên nó là Mar del Sur, tức là "Nam Dương".
1944 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Quân đội Đồng Minh thất bại chiến lược trước quân đội Đức trong Chiến dịch Market Garden.
1949 – Nhà lãnh đạo lực lượng Quốc Dân đảng tại Tân Cương là Đào Trĩ Nhạc gửi điện đầu hàng Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc.
1951 – Chiến tranh Đông Dương: Lực lượng Việt Minh vượt sông Hồng tiến vào khu vực Tây Bắc, mở đầu Chiến dịch Lý Thường Kiệt.
1964 – Mặt trận Giải phóng Mozambique bắt đầu tiến hành chiến tranh du kích nhằm giành độc lập từ Bồ Đào Nha.
1969 – Hiến chương thành lập Tổ chức Hội nghị Hồi giáo được ký kết tại Rabat, Maroc.

Sinh
 1198 – Kim Ai Tông Hoàn Nhan Thủ Lễ (m. 1234)
 1711 – Càn Long, Hoàng đế nhà Thanh (m. 1799)
1823 – Nguyễn Phúc Gia Trinh, phong hiệu Mậu Hòa Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (m. 1885)
 1866 – Thomas Hunt Morgan, nhà sinh học Mỹ, giải Nobel Sinh lý và Y khoa năm 1933
 1881 – Lỗ Tấn, nhà văn Trung Quốc
 1897 – William Faulkner, tiểu thuyết gia người Mỹ
 1906 – Dmitry Dmitrievich Shostakovich, nghệ sĩ dương cầm và nhà soạn nhạc người Nga (m. 1975)
 1929 – Barbara Walters, tác giả người Mỹ và nhân vật truyền hình
 1930 – Shel Silverstein, nhà thơ người Mỹ, ca sĩ, nhạc sĩ, họa sĩ truyện tranh...
 1932 – Glenn Gould, nghệ sĩ piano người Canada (m. 1982)
 1944 – Michael Douglas, nam diễn viên điện ảnh, nhà sản xuất phim Hoa Kỳ
 1952 – Christopher Reeve, diễn viên người Mỹ, đạo diễn, nhà sản xuất, nhà biên kịch, nhà hoạt động chính trị
 1961 – Heather Locklear, diễn viên người Mỹ
 1968 – Will Smith, diễn viên và ca sĩ người Mỹ
 1969 – Catherine Zeta–Jones, diễn viên người Wales
1982 – Hyun Bin, nam diễn viên người Hàn Quốc

Mất
 1914 – Theodore Nicholas Gill, nhà động vật học người Mỹ (s. 1837).
1984 – Đặng Thai Mai, giáo sư, nhà giáo, nhà phê bình văn học Việt Nam, nguyên là Bộ trưởng Bộ Giáo dục, và Viện trưởng đầu tiên Viện Văn Học Việt Nam. (s. 1902)
 1969 – Chuon Nath, Giáo sư, Đại văn hào, Thiên tài ngôn ngữ học, Quyền trưởng Bộ Giáo dục, Viện chủ chùa Ounalom, Tăng hoàng Campuchia.

Ngày lễ và kỷ niệm

Tham khảo

Tháng chín
Ngày trong năm


title: 6404 Vanavara

text:
6404 Vanavara (1991 PS6) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 6 tháng 8 năm 1991 bởi E. W. Elst ở La Silla.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser 6404 Vanavara

Thiên thể phát hiện năm 1991
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Rhyacophila kohnoae

text:
Rhyacophila kohnoae là một loài Trichoptera trong họ Rhyacophilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Rhyacophila


title: La Trétoire

text:
La Trétoire là một xã ở tỉnh Seine-et-Marne, thuộc vùng Île-de-France ở miền bắc nước Pháp.

Dân số
Người dân ở La Trétoire được gọi là Trétoiriens.

Điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số là .

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-et-Marne

Tham khảo

Liên kết ngoài
1999 Land Use, from IAURIF (Institute for Urban Planning and Development of the Paris-Île-de-France région
Map of La Trétoire on Michelin

Xã của Seine-et-Marne


title: Hexaplex brassica

text:
Hexaplex brassica là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Muricidae, họ ốc gai.

Chú thích

Tham khảo

B
Động vật được mô tả năm 1822


title: Oxalis norlindiana

text:
Oxalis norlindiana là một loài thực vật thuộc họ Oxalidaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador.

Chú thích

Tham khảo
 Quintana, C. & Pitman, N. 2004. Oxalis norlindiana. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

N|norlindiana
Thực vật đặc hữu Ecuador
Thực vật cực kỳ nguy cấp


title: Erioptera portoricensis

text:
Erioptera portoricensis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Erioptera
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Laura Tyson

text:
Laura D'Andrea Tyson là một nhà kinh tế Hoa Kỳ, sinh ngày 28 tháng 7 năm 1947. Bà hiện là hiệu trưởng Trường Kinh doanh Haas, Đại học California, Berkeley.

Các chức vụ
Từ năm 2002 đến 2006, Tyson là nữ hiệu trưởng đầu tiên của Trường Kinh doanh London. Từ năm 1998 đến 2001, bà từng là hiệu trưởng Trường Kinh doanh Haas. Bà phục vụ trong nội các của Tổng thống William Clinton với chức vụ Chủ tịch Hội đồng Tư vấn Kinh tế từ năm 1993 đến 1995 (người phụ nữ đầu tiên giữ cương vị này) và Thư ký Hội đồng Kinh tế Quốc gia từ năm 1995 đến 1996. Tyson cũng từng là ủy viên Hội đồng Đối ngoại từ năm 1987, ủy viên hội đồng quản trị của Morgan Stanley từ năm 1997, ủy viên hội đồng quản trị của AT&T Inc. từ năm 1999, ủy viên hội đồng quản trị Eastman Kodak.

Học thuật
Tyson có học vị cử nhân kinh tế học tại Smith College vào năm 1969 và tiến sĩ kinh tế học từ Học viện Công nghệ Massachusetts vào năm 1974. Bà là giảng viên khoa kinh tế của Đại học Princeton từ năm 1974 đến năm 1977, sau đó là giáo sư kinh tế học tại Đại học California, Berkeley. Năm 1990, bà được phong học hàm giáo sư quản trị kinh doanh.

Lĩnh vực nghiên cứu khoa học chủ yếu của Tyson là chính sách thương mại và cạnh tranh quốc tế. Bà còn nghiên cứu cả kinh tế chuyển đổi ở Trung Âu. Bà cũng là một cây bút về các vấn đề kinh tế cho các báo BusinessWeek, The Washington Post, The New York Times.

Tham khảo

Uchitelle, Louis (2008-11-12). "The New Team - Laura D’Andrea Tyson". U.S. Politics Section. The New York Times. Truy cập 2008-11-13.

Liên kết ngoài
 Tiểu sử của Laura Tyson tại Trường Kinh doanh Haas.
 "The First Lady of Business", The Observer, 21 tháng 6 năm 2006 - truy cập 8/24/06
 Tyson testimony on H.R. 2652 (1997)
 Response to Tyson/Sherry Report
 London Business School - Centre for Women in Business - The Team

Doanh nhân Mỹ
Cố vấn Hội đồng Tư vấn Kinh tế Hoa Kỳ
Thư ký Hội đồng Kinh tế Quốc gia Hoa Kỳ
Sinh năm 1947
Nhân vật còn sống
Cựu sinh viên Viện Công nghệ Massachusetts
Người Mỹ gốc Ý

Người Mỹ gốc Thụy Điển


title: Khải Định

text:
Khải Định Đế (chữ Hán: 啓定帝;  8 tháng 10 năm 1885 – 6 tháng 11 năm 1925), tên khai sinh Nguyễn Phúc Bửu Đảo (阮福寶嶹), là vị hoàng đế thứ 12 của triều đại nhà Nguyễn trong lịch sử Việt Nam, ở ngôi từ 1916 đến 1925. Ông được truy tôn miếu hiệu là Hoằng Tông (弘宗).

Khải Định bị đánh giá là một vị vua nhu nhược trước Pháp, không quan tâm chính sự mà chỉ ham chơi bời, cờ bạc, ăn tiêu xa xỉ. Ông tự sáng chế ra những bộ y phục mới cho mình và cho cả quan hộ vệ. Ông còn rất chuộng trang điểm, ăn mặc lòe loẹt, không tuân theo y phục hoàng tộc truyền thống. Do vậy, ông thường bị đả kích bởi báo chí và các phong trào yêu nước Việt Nam đương thời.

Thân thế
Vua Khải Định có tên khai sinh là Nguyễn Phúc Bửu Đảo (阮福寶嶹), khi lên ngôi lấy ngự danh là Nguyễn Phúc Tuấn (阮福晙), là con trưởng của vua Đồng Khánh, mẹ là Dương Thị Thục. Ông sinh vào ngày 1 tháng 9 năm Ất Dậu, tức 8 tháng 10 năm 1885, tại kinh thành Huế.

Năm 1889, vua Đồng Khánh mất, Bửu Đảo còn nhỏ tuổi nên không được kế vị (người kế vị là Bửu Lân niên hiệu Thành Thái). Nǎm 1906, Bửu Đảo được phong là Phụng Hóa công (奉化公). Ông là người mê cờ bạc, thường xuyên bị thua, có khi phải cầm bán cả những đồ dùng và những người hầu hạ. Bửu Đảo còn bắt vợ mình, là Trương Như Thị Tịnh con gái của quan đại thần Trương Như Cương, về xin tiền bố mẹ gán nợ để đánh bạc tiếp.

Việc Bửu Đảo lên ngôi cũng không hoàn toàn suôn sẻ. Sau khi buộc tội hoàng đế Duy Tân, người Pháp đã có ý muốn xóa bỏ chế độ quân chủ ở Việt Nam nhưng các triều thần, đặc biệt là Thượng thư Nguyễn Hữu Bài không chịu nên Pháp phải chiều theo ý.

Ngày 18 tháng 5 năm 1916, Bửu Đảo lên ngôi lấy niên hiệu là Khải Định (啓定).

Trị vì
Dưới thời vua Khải Định, triều đình Huế không có xích mích với Pháp. Mọi việc đều do Tòa Khâm sứ định đoạt. Vua Khải Định cũng kết thân với Khâm sứ Trung kỳ Jean François Eugène Charles và gửi gắm con mình là Nguyễn Phúc Vĩnh Thụy cho vợ chồng Khâm sứ.

Ngày 20 tháng 5 năm 1922, vua Khải Định sang Pháp dự Hội chợ thuộc địa ở Marseille. Đây là lần đầu tiên một vị vua triều Nguyễn ra nước ngoài. Chuyến công du của vua Khải Định đã làm dấy lên nhiều hoạt động của người Việt Nam yêu nước nhằm phản đối ông. Phan Châu Trinh đã gửi một bức thư dài trách vua Khải Định 7 tội, thường gọi là Thư thất điều hay Thất điều trần. Trong bức thư đó, Phan Châu Trinh chỉ gọi tên húy là Bửu Đảo chứ không gọi vua Khải Định, và trách Khải Định tội "ăn mặc lố lăng". Trong thư chỉ ra 7 tội sau:
Một là tội tự tôn quân quyền
Hai là tội thưởng phạt không công bình
Ba là chuộng sự quỳ lạy
Bốn là tội xa xỉ vô đạo
Năm là tội phục sức không đúng phép tắc
Sáu là du hạnh vô độ
Bảy là tội Pháp du ám muội (đi Pháp với mục đích không chính đáng)

Tại Pháp, trên tờ báo Người cùng khổ, Nguyễn Ái Quốc có một loạt bài chế giễu Khải Định trong đó có truyện ngắn Vi hành và còn viết vở kịch Con rồng tre, diễn ở ngoại ô Paris.

Tháng 9 năm 1924, từ Pháp về, vua Khải Định còn lo tổ chức lễ tứ tuần đại khánh rất lớn và tốn kém, bắt nhân dân khắp nơi gửi quà mừng. Sau lễ mừng thọ, ngân sách Nam triều kiệt quệ, vua Khải Định cho tǎng thêm 30% thuế điền. Ngô Đức Kế đã làm bài thơ liên châu (4 bài liên tiếp) để đả kích, trong đó có một bài như sau:
Ai về địa phủ hỏi Gia Long,
Khải Định thằng này phải cháu ông?
Một lễ tứ tuần vui lũ trẻ,
Trǎm gia ba chục khổ nhà nông.
Mới rồi ngoài Bắc tai liền đến,
Nǎm ngoái sang Tây ỉa vãi cùng?
Bảo hộ trau rồi nên tượng gỗ,
Vua thời còn đó, nước thời không!
Khải Định cũng không được lòng dân chúng. Ở Huế nhân dân đã truyền tụng câu ca dao phổ biến về Khải Định:
Tiếng đồn Khải Định nịnh Tây,
Nghề này thì lấy ông này tiên sư!

Khải Định có xây cất nhiều công trình, trong đó nổi tiếng nhất chính là lăng của ông. Lăng vua Khải Định khác hẳn các lǎng tẩm xưa nay và đã trở thành vấn đề thảo luận của nhiều người, cả dư luận chung và trong giới chuyên môn kiến trúc. Nhiều người chê lăng vua Khải Định có kiến trúc lai căng, nhưng lại có ý kiến cho là độc đáo và khác lạ.

Vua Khải Định ở ngôi được 10 năm thì bị bệnh nặng và mất vào ngày 20 tháng 9 năm Ất Sửu tức 6 tháng 11 năm 1925, thọ 41 tuổi.

Lăng của vua Khải Định tên chữ là Ứng Lăng 應陵, tại làng Châu Chữ, thị xã Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên.

Gia đình
Vua Khải Định có tất cả 12 bà vợ. Vua Khải Định đối xử tốt với các bà vợ của mình và ông vẫn có được con trai nối dõi.

Hậu duệ: Tuy vua Khải Định có 12 bà vợ nhưng chỉ có duy nhất một người con là: Nguyễn Phúc Vĩnh Thụy (1913 -1997), tức hoàng đế Bảo Đại, mẹ là Nhất giai Hậu phi Hoàng Thị Cúc

Hậu Phi

Thế phả

Xem thêm
 Lăng Khải Định

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Asian Historical Architecture: Tomb of Emperor Khai Dinh

Vua nhà Nguyễn
Người Huế
Chết vì bệnh lao
Sinh năm 1885
Mất năm 1925
Hoàng tử Đồng Khánh
Hoàng tộc đồng tính nam
Người LGBT từ Việt Nam


title: Bethamcheria

text:
Bethamcheria là một thị trấn thống kê (census town) của quận Kurnool thuộc bang Andhra Pradesh, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Bethamcheria có dân số 30.977 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Bethamcheria có tỷ lệ 52% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 62%, và tỷ lệ cho phái nữ là 41%. Tại Bethamcheria, 15% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Andhra Pradesh


title: Sông Lopburi

text:
Sông Lopburi là một sông nhánh của Sông Chao Phraya ở miền Trung Thái Lan. Nó tách ra khỏi sông Chao Phraya tại Tambon Bang Phutsa, Singburi, chảy qua huyện Tha Wung và thị xã Lopburi, chảy vào Chao Phraya cùng với sông Pa Sak tại thị xã Ayutthaya. Sông dài khoảng 95 km.

Tham khảo

Lopburi
Sông của Thái Lan


title: Heliotropium paulayanum

text:
Heliotropium paulayanum là một loài thực vật thuộc họ Boraginaceae. Đây là loài đặc hữu của Yemen. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng cây bụi khô khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo
 Miller, A. 2004. Heliotropium paulayanum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Yemen
P
Thực vật dễ tổn thương


title: Chimarra donamariae

text:
Chimarra donamariae là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Chimarra


title: Dicranomyia laticellula

text:
Dicranomyia laticellula là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc và miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Palearctic
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: 7551 Edstolper

text:
7551 Edstolper (1981 EF26) là một tiểu hành tinh nằm phía ngoài của vành đai chính được phát hiện ngày 2 tháng 3 năm 1981 bởi S. J. Bus ở Đài thiên văn Siding Spring trong khóa học thuộc Khảo sát tiểu hành tinh Schmidt-Caltech vương quốc Anh.

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser 7551 Edstolper

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1981


title: Andrena paganettina

text:
Andrena paganettina là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Warncke mô tả khoa học năm 1965.

Chú thích

Tham khảo

P
Động vật được mô tả năm 1965


title: Oreina

text:
Oreina là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1837 bởi Chevrolat.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Oreina alpestris Schummel, 1843
 Oreina bidentata Bontems, 1981
 Oreina bifrons Fabricius, 1792
 Oreina cacaliae Schrank, 1785
 Oreina caerulea Olivier, 1790
 Oreina canavesei Bontems, 1984
 Oreina collucens Daniel, 1903
 Oreina elongata Suffrian, 1851
 Oreina fairmairiana De Gozis, 1882
 Oreina frigida Weise, 1883
 Oreina ganglbaueri Jakob, 1953
 Oreina genei Suffrian, 1851
 Oreina gloriosa Fabricius, 1781
 Oreina intricata Germar, 1824
 Oreina liturata Scopoli, 1763
 Oreina ludovicae Mulsant, 1854
 Oreina melancholica Heer, 1845
 Oreina peirolerii Bassi, 1834
 Oreina pennina Binaghi, 1938
 Oreina plagiata Suffrian, 1861
 Oreina redikorzevi (Kuhnelt, 1984)
 Oreina sibylla Binaghi, 1938
 Oreina speciosa Linnaeus, 1767
 Oreina speciosissima Scopoli, 1763
 Oreina virgulata Germar, 1824
 Oreina viridis Duftschmid, 1825

Chú thích

Tham khảo

Chrysomelini


title: Siero

text:
Siero là một đô thị trong cộng đồng tự trị của Công quốc Asturias, Tây Ban Nha.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Concejo de Siero

Đô thị ở Asturias


title: Alfred Nobel

text:
Alfred Bernhard Nobel (21 tháng 10 năm 1833 – 10 tháng 12 năm 1896) là một nhà hóa học, một nhà kỹ nghệ, nhà sản xuất vũ khí, người phát minh ra thuốc nổ và một triệu phú người Thụy Điển. Ông dùng toàn bộ tài sản của mình nhằm cho viện Giải thưởng Nobel, hàng năm công nhận những người "mang lại lợi ích lớn nhất cho nhân loại".. Nguyên tố hóa học Nobelium được đặt theo tên của ông.

Tiểu sử
Alfred Nobel sinh ngày 21 tháng 10 năm 1833 tại Stockholm, Thụy Điển, là con trai thứ 3 của nhà khoa học Immanuel Nobel (1801 - 1872) và Karolina Andriette (Ahlsell) Nobel (1805–1889). 2 vợ chồng có 8 đứa con nhưng chỉ có Nobel và 2 anh, anh cả là Robert Nobel, anh thứ là Ludvig Nobel, và cậu em Emil Oskar Nobel là sống qua thời thơ ấu. Theo dòng họ nội, ông là hậu duệ của nhà khoa học Thụy Điển danh tiếng Olaus Rudbeck (1630–1702). Từ bé, Nobel rất hay bị ốm, nên sức khoẻ của cậu bé không được tốt lắm. Sau vài năm, cha của Nobel rời đến Saint Petersburg để chế tạo thủy lôi, địa lôi và vũ khí cho quân đội Nga bành trướng ra bên ngoài. Sau 5 năm xa cách, cuối cùng, năm 1842, cả nhà Nobel chuyển đến Saint Petersburg, nơi bố đang làm việc.

Nobel đặc biệt thích học văn học, nhưng bố cậu lại muốn Nobel học khoa học (vì Nobel có năng khiếu về khoa học kỹ thuật). Nobel cũng đành phải nghe lời bố. Từ đó, Nobel bắt đầu nghiên cứu cùng bố và các anh về thuốc súng và thủy lôi, địa lôi.
Ít người biết rằng Alfred Nobel cũng là một nhà soạn kịch, Nemesis, một bi kịch 4 hồi về Beatrice Cenci, một phần lấy cảm hứng từ vở kịch thơ 5 hồi của Percy Bysshe Shelley The Cenci, đã được in khi ông hấp hối, và toàn bộ số sách đó, trừ 3 bản lưu bị đốt ngay sau khi ông chết (1896), vì bị coi là một scandal và báng bổ. Cuốn xuất bản lần đầu tiên còn lại (song ngữ tiếng Thuỵ Điển - Quốc tế ngữ) được xuất bản tại Thuỵ Điển năm 2003. Vở kịch (tháng 5 năm 2003) vẫn chưa được dịch ra bất cứ một thứ tiếng nào ngoài Quốc tế ngữ.

Năm 1853, chiến tranh Krym nổ ra, nước Nga đối đầu với liên quân 3 nước Anh-Pháp-Thổ Nhĩ Kỳ. Nhà máy Nobel càng bận rộn hơn. Tuy nhiên, sau khi Nga bại trận, nhà máy Nobel bị phá sản vì nguồn nợ quá lớn. Cả gia đình phải trở về Thụy Điển.

Tai nạn đầu tiên
Sau khi về Thuỵ Điển, Nobel nghiên cứu về Nitroglycerin, một loại chất nổ phân giải ở 50-70 °C và phát nổ rất mạnh ở nhiệt độ 218 °C. Dù rất nguy hiểm, Nobel vẫn miệt mài nghiên cứu. Sau vài lần nghiên cứu với bố, anh cũng đã tìm ra nguyên lý của thuốc nổ và... mọi người đã chứng kiến một cách đáng kinh ngạc. Nobel thành lập một công ty, và công ty của anh cũng làm ăn phát đạt hơn trước, không những thế, nhiều lúc nhà máy còn phải sản xuất cấp tốc để giao hàng cho kịp. Em út của Nobel - Emil Nobel cũng cùng anh và bố nghiên cứu Nitroglycerin, và Emil được quyền tự do trong nhà máy.

Nhưng do Nobel chủ quan về tính năng an toàn, ngày 3 tháng 9 năm 1864, nhà máy Nobel phát nổ, làm 5 người thiệt mạng, trong đó có cả Emil - em Nobel. Sau lần tai nạn đó, thuốc nổ hầu như bị mọi người bác bỏ, nhưng Nobel quyết không từ bỏ ý định chế tạo thuốc nổ.

Thuốc nổ Dynamit là phát minh nổi bật nhất trong số 350 bằng phát minh của ông. Nobel bắt đầu nghiên cứu thuốc nổ từ năm 17 tuổi. Nobel thấy rằng khi Nitroglycerin kết hợp với một chất hấp thu trơ như Kieselguhr (đất có nhiều tảo cát hay còn gọi là đất mùn) nó trở nên an toàn và dễ sử dụng hơn, và ông được trao bằng sáng chế hỗn hợp đó năm 1867 với cái tên Dynamit. Nobel đã quảng cáo thử nghiệm chất nổ của mình lần đầu tiên trong năm đó tại một mỏ khai thác đá tại Redhill, Surrey, Anh Quốc. Để giúp tái lập tên tuổi của mình và cải thiện hình ảnh doanh nghiệp của mình sau những tranh cãi trước đó liên quan đến chất nổ nguy hiểm, Nobel cũng đã cân nhắc đặt tên cho chất cực mạnh là "Bột an toàn của Nobel", nhưng thay vào đó lại quyết định bằng Dynamite, ám chỉ tiếng Hy Lạp nghĩa là "quyền lực" ().

Tiếp theo ông kết hợp Nitroglycerin với chất Collodion và có được một chất trong như thạch với sức công phá mạnh hơn cả Dynamite. Gelignite, hay Blasting gelatin như thường được gọi, được cấp bằng sáng chế năm 1876, và tiếp theo đó là hàng loạt các hỗn hợp tương tự khác, thêm Kali nitrat, bột gỗ và nhiều chất khác. Gelignite ổn định hơn, dễ vận chuyển và được tạo hình thuận tiện hơn để lắp vào các lỗ khoan, giống như các lỗ được sử dụng trong khoan và khai thác, so với các hợp chất được sử dụng trước đây. Nó được sử dụng làm công nghệ tiêu chuẩn để khai thác trong "Thời đại Kỹ thuật", mang lại cho Nobel rất nhiều thành công về mặt tài chính, mặc dù phải trả giá bằng sức khỏe của ông. Một nhánh của nghiên cứu này đã dẫn đến việc Nobel phát minh ra ballistite, tiền thân của nhiều loại thuốc nổ dạng bột không khói hiện đại và vẫn được sử dụng làm chất đẩy tên lửa.

Vài năm sau, Nobel tạo ra Ballistite, một trong những loại thuốc súng Nitroglycerin, có chứa phần bông thuốc súng và phần Nitroglycerin tương đương nhau. Thuốc súng này là tiền thân của cordite, và Nobel tuyên bố rằng bằng sáng chế của ông về loại thuốc súng này hùng hồn minh chứng cho sự tranh cãi giữa ông và Anh Quốc. Đỉnh điểm của việc chế tạo loại thuốc nổ này là thuốc nổ mạnh và không có khói. Từ việc chế tạo Dynamite và các loại thuốc nổ khác cũng như công việc khai thác các giếng dầu ở Baku của ông và các anh trai Ludvig và Robert Nobel (1829-1896) ông có được một gia sản to lớn.

Các giải thưởng

Khi người anh Ludvig của ông qua đời vào năm 1888, nhiều vụ cáo phó sớm nhầm lẫn về cái chết của Alfred Nobel, được cho là điều khiến ông quyết định để lại một di sản tốt hơn cho thế giới sau khi chết. Bản cáo phó trên một tờ báo Pháp viết Le marchand de la mort est mort (Nhà buôn cái chết đã chết) và tiếp tục viết, "Tiến sĩ Alfred Nobel, người đã trở nên giàu có sau khi phát minh ra cách thức giết con người nhanh chóng hơn bao giờ hết, đã qua đời ngày hôm qua."

Ngày 27 tháng 11 năm 1895 tại Câu lạc bộ Thuỵ Điển – Na Uy ở Paris, Nobel đã ký chúc thư cuối cùng của mình và để phần lớn số tài sản thành lập các giải Nobel, trao hàng năm cho bất kỳ ai không phân biệt quốc tịch. Ông qua đời sau một cơn đột quỵ ngày 10 tháng 12 năm 1896 tại Sanremo, Ý. Số lượng tiền mặt dành cho Quỹ Giải Nobel là 31 triệu kronor (4.223.500,00 USD), 94% tài sản của Nobel.

Ba giải Nobel đầu tiên dành cho những gương mặt nổi bật trong khoa học vật lý, trong hoá học và trong Giải Nobel Sinh lý học hay Y học; giải thứ tư là dành cho các nhà văn có tác phẩm văn học "theo một định hướng tư tưởng" và giải thứ năm được trao cho cá nhân hay tổ chức có được thành tích tốt nhất phục vụ lý tưởng cho tình thân thiện quốc tế, ngăn chặn hay giảm bớt các đội quân thường trực, hay thành lập hay xúc tiến sự tiến triển của hoà bình.

Định nghĩa giải văn học, "theo một định hướng tư tưởng" (tiếng Thuỵ Điển: i idealisk riktning), khá khó hiểu và gây ra nhiều tranh cãi. Trong nhiều năm, Viện Hàn lâm Thuỵ Điển diễn giải "ideal – tư tưởng" mang nghĩa "duy tâm hay lý tưởng" (trong tiếng Thuỵ Điển idealistisk), và coi đó là lý do để từ chối trao giải cho những tác giả quan trọng nhưng kém phần lãng mạn, như Henrik Ibsen, August Strindberg và Lev Nikolayevich Tolstoy. Cách hiểu này đã được thay đổi và ví dụ, giải thưởng đã được trao cho Dario Fo và José Saramago, những người hoàn toàn không thuộc trường phái văn học duy tâm (hay lý tưởng).

Khi đọc cuốn Nemesis trong nguyên bản tiếng Thuỵ Điển và khi nhìn vào triết thuyết cũng như quan điểm văn học của ông, dường như ông có ý chống lại điều từng tin tưởng lúc đầu - rằng giải thưởng phải được trao cho các tác giả đã chiến đấu cho lý tưởng của mình "chống lại" những quyền lực như Chúa, Nhà thờ và Quốc gia.

Các cơ quan được ông chỉ định trao giải thưởng vật lý và hoá học cũng có khá nhiều cách diễn giải ý kiến của ông, bởi vì ông không tham vấn ý kiến của họ trước khi quyết định uỷ thác trách nhiệm. Trong một bản chúc thư dài một trang ông đặt điều kiện rằng số tiền không được trao cho những khám phá hay phát minh trong khoa học vật lý và những khám phá hay những cải tiến trong hoá học. Ông đã mở một cảnh cửa cho những giải thưởng kỹ thuật, nhưng ông không để lại những hướng dẫn về việc làm cách nào phân biệt giữa khoa học và kỹ thuật. Bởi vì các cơ quan có quyền quyết định trao giải trong những lĩnh vực đó quan tâm nhiều tới khoa học hơn kỹ thuật nên không ngạc nhiên các giải thưởng đều được trao cho những nhà khoa học chứ không phải các kỹ sư, kỹ thuật viên hay những nhà phát minh khác. Theo một nghĩa các giải thưởng được công bố gần đây của World Technology Network là một sự tiếp nối không trực tiếp (bởi vì không phải do Quỹ Nobel tạo ra) những ước vọng của Nobel, bởi vì ông đã không ghi điều đó vào trong di chúc của mình.

Năm 2001, cháu trai của ông, Peter, đã yêu cầu Ngân hàng Thuỵ Điển phân biệt giải thưởng dành cho các nhà kinh tế học của họ được trao "để tưởng nhớ Alfred Nobel" với năm giải thưởng kia. Điều này đã gây ra nhiều tranh cãi về việc liệu giải thưởng trao trong lĩnh vực kinh tế hiện nay có phải là "Giải Nobel" hay không (xem Giải thưởng Khoa học kinh tế của Ngân hàng Thuỵ Điển để tưởng nhớ Alfred Nobel).

Những lời đồn đại về giải Nobel
Không có giải Nobel cho toán học. Lời đồn đại cho rằng Nobel đã quyết định không thành lập giải Nobel Toán học vì một phụ nữ - được cho là người tình hay vợ chưa cưới – đã từ bỏ ông để đi theo một nhà toán học nổi tiếng, thường được cho là Gösta Mittag-Leffler. Không hề có bằng chứng lịch sử ủng hộ lời đồn này và Nobel không bao giờ kết hôn.

Cũng có giả thuyết cho rằng việc không có giải Nobel cho toán học bởi toán học là phương tiện cho các môn khoa học tự nhiên khác chứ không tạo ra sản phẩm ứng dụng như vật lý, hoá học, sinh học hay tác động tức thời tới tinh thần và sức khoẻ con người như y học và văn học.

Từ các ngành khoa học được trao giải Nobel có thể thấy việc ông muốn trao giải cho những người tạo ra được thành tựu ứng dụng thực tiễn và tạo ra sản phẩm có thể thấy được.

Tham khảo

Thư mục tham khảo
 1911 Encyclopædia Britannica
 Schück, H, and Sohlman, R., (1929). The Life of Alfred Nobel. London: William Heineman Ltd.
 Alfred Nobel US Patent No 78.317, dated 26 tháng 5 năm 1868

Liên kết ngoài

 Biography and Pictures
 Alfred Nobel - Man behind the Prizes
 Biography at the Norwegian Nobel Institute
 Nobelprize.org
 The Man who Changed his Life after Reading his Obituary

Nhà hóa học Thụy Điển
Doanh nhân Thụy Điển
Nhà phát minh Thụy Điển
Giải Nobel
Sinh năm 1833
Mất năm 1896
Tử vong do đột quỵ
Người được ghi danh tại Đại sảnh Danh vọng Nhà phát minh Quốc gia


title: Eulaema boliviensis

text:
Eulaema boliviensis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1898.

Chú thích

Tham khảo

Eulaema
Động vật được mô tả năm 1898


title: Hydropsyche yenisar

text:
Hydropsyche yenisar là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Hydropsyche


title: Thành phố thuộc tỉnh (Việt Nam)

text:
Thành phố thuộc tỉnh là một loại hình đơn vị hành chính cấp hai tại Việt Nam, tương đương với quận, huyện, thị xã và thành phố thuộc thành phố trực thuộc trung ương (gọi chung là cấp huyện).

Thành phố thuộc tỉnh là một đô thị lớn về kinh tế, văn hóa và kết nối giao thông của một tỉnh; nó còn là trung tâm hành chính, nơi đặt trụ sở các cơ quan nhà nước của tỉnh đó nếu nó là tỉnh lị. Một số thành phố thuộc tỉnh còn được chỉ định làm trung tâm kinh tế và văn hóa của cả một vùng (liên tỉnh).

Một thành phố thuộc tỉnh được chia thành nhiều phường (phần nội thành) và xã (phần ngoại thành). Do đó, về loại hình, thành phố thuộc tỉnh là một đô thị và dân cư tại đó được xếp là dân thành thị, nhưng vẫn có thể còn một phần dân sống bằng nông nghiệp ở các xã ngoại thành.

Hiện nay, Việt Nam có 7 thành phố thuộc tỉnh có mức độ đô thị hóa cao, chỉ có phường mà không có xã trực thuộc là: Bắc Ninh, Dĩ An, Đông Hà, Sóc Trăng, Thủ Dầu Một, Từ Sơn và Vĩnh Long.

Quy định trong luật pháp

Cấp hành chính
 Trong Hiến pháp 2013, Chương IX: Chính quyền địa phương, Khoản 1 Điều 110 có viết:
1. Các đơn vị hành chính của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam được phân định như sau:

Nước chia thành tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương;

Tỉnh chia thành huyện, thị xã và thành phố thuộc tỉnh; thành phố trực thuộc trung ương chia thành quận, huyện, thị xã và đơn vị hành chính tương đương;

Huyện chia thành xã, thị trấn; thị xã và thành phố thuộc tỉnh chia thành phường và xã; quận chia thành phường.

Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt do Quốc hội thành lập.
 Trong Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015 (sửa đổi, bổ sung 2019), quy định tại Điều 2: Đơn vị hành chính, Chương I: Những quy định chung:
Các đơn vị hành chính của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam gồm có:

1. Tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (sau đây gọi chung là cấp tỉnh);

2. Huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, thành phố thuộc thành phố trực thuộc trung ương (sau đây gọi chung là cấp huyện);

3. Xã, phường, thị trấn (sau đây gọi chung là cấp xã);

4. Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt.
Như vậy, thành phố thuộc tỉnh nằm ở cấp hành chính thứ hai trong 3 cấp hành chính (cấp tỉnh, cấp huyện, cấp xã) của Việt Nam.

Tuy nhiên, so với các quận, huyện, thị xã, thì thành phố thuộc tỉnh thường lớn hơn và có vị thế quan trọng hơn. Vai trò này được ghi rõ trong Nghị định số 15/2007/NĐ-CP của Chính phủ: "Thành phố thuộc tỉnh có vị trí là trung tâm chính trị, kinh tế - xã hội hoặc là trung tâm kinh tế, văn hoá, xã hội, khoa học kỹ thuật, du lịch, dịch vụ, đầu mối giao thông của tỉnh và giao lưu trong nước, quốc tế; có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội liên huyện, liên tỉnh và vùng lãnh thổ" (Điều 5). Cũng theo nghị định này thì thành phố thuộc tỉnh là đơn vị hành chính cấp huyện loại I trong tổng số các loại.

Tiêu chuẩn của đơn vị hành chính
Theo Nghị quyết số 1211/2016/UBTVQH13 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành năm 2016, tại Điều 5, Mục 2: Tiêu chuẩn của đơn vị hành chính đô thị, Chương I: Tiêu chuẩn của đơn vị hành chính thì một thành phố thuộc tỉnh cần phải đáp ứng các tiêu chuẩn như sau:
Điều 5. Tiêu chuẩn của thành phố thuộc tỉnh, thành phố thuộc thành phố trực thuộc trung ương

1. Quy mô dân số từ 150.000 người trở lên.

2. Diện tích tự nhiên từ 150 km² trở lên.

3. Đơn vị hành chính trực thuộc:

a) Số đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc có từ 10 đơn vị trở lên;

b) Tỷ lệ số phường trên tổng số đơn vị hành chính cấp xã từ 65% trở lên.

4. Đã được công nhận là đô thị loại I hoặc loại II hoặc loại III; hoặc khu vực dự kiến thành lập thành phố thuộc tỉnh, thành phố thuộc thành phố trực thuộc trung ương đã được phân loại đạt tiêu chí của đô thị loại I hoặc loại II hoặc loại III.

5. Cơ cấu và trình độ phát triển kinh tế - xã hội đạt quy định tại Phụ lục 1 ban hành kèm theo Nghị quyết này.

Danh sách thành phố thuộc tỉnh
Số liệu về dân số chủ yếu lấy theo kết quả sơ bộ của cuộc tổng điều tra dân số ngày 1 tháng 4 năm 2019 (không tính dân số quy đổi), một số thành phố dùng số liệu dân số quy đổi (in nghiêng).

Thống kê
Đến ngày 10 tháng 4 năm 2023, Việt Nam có 82 thành phố thuộc tỉnh. Trong đó:
58 thành phố là tỉnh lỵ
24 thành phố không phải là tỉnh lỵ
2 tỉnh có 4 thành phố trực thuộc:
Quảng Ninh: Hạ Long, Móng Cái, Uông Bí, Cẩm Phả
Bình Dương: Thủ Dầu Một, Dĩ An, Thuận An, Tân Uyên
3 tỉnh có 3 thành phố trực thuộc:
Thái Nguyên: Thái Nguyên, Sông Công, Phổ Yên
Đồng Tháp: Cao Lãnh,  Sa Đéc, Hồng Ngự
Kiên Giang: Rạch Giá, Hà Tiên, Phú Quốc
12 tỉnh có 2 thành phố trực thuộc:
Vĩnh Phúc: Vĩnh Yên, Phúc Yên
Bắc Ninh: Bắc Ninh, Từ Sơn
Hải Dương: Hải Dương, Chí Linh
Ninh Bình: Ninh Bình, Tam Điệp
Thanh Hóa: Thanh Hóa, Sầm Sơn
Quảng Nam: Tam Kỳ, Hội An
Khánh Hòa: Nha Trang, Cam Ranh
Lâm Đồng: Đà Lạt, Bảo Lộc
Đồng Nai: Biên Hòa, Long Khánh
An Giang: Long Xuyên, Châu Đốc
Hậu Giang: Vị Thanh, Ngã Bảy

41 tỉnh còn lại có 1 thành phố trực thuộc.

 Thành phố có diện tích lớn nhất là Hạ Long (Quảng Ninh) với 1.119,36 km².
 Thành phố có diện tích nhỏ nhất là Sầm Sơn (Thanh Hóa) với 44,94 km².
 Thành phố có nhiều đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc nhất là Huế (Thừa Thiên Huế) với 36 đơn vị hành chính cấp xã (29 phường và 7 xã).
 Thành phố có ít đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc nhất là Ngã Bảy (Hậu Giang) với 6 đơn vị hành chính cấp xã (4 phường và 2 xã).
 Thành phố có nhiều xã nhất là Quảng Ngãi (Quảng Ngãi) với 14 xã.
 Có 7 thành phố chỉ có phường, không có xã trực thuộc là: Bắc Ninh (Bắc Ninh), Dĩ An (Bình Dương), Đông Hà (Quảng Trị), Sóc Trăng (Sóc Trăng), Thủ Dầu Một (Bình Dương), Từ Sơn (Bắc Ninh) và Vĩnh Long (Vĩnh Long).
 Thành phố có nhiều phường nhất là Thanh Hóa (Thanh Hóa) với 30 phường.
 Thành phố có ít phường nhất là Phú Quốc (Kiên Giang) với 2 phường và cũng là thành phố đảo duy nhất của Việt Nam.

Xem thêm
Phân cấp hành chính Việt Nam

Chú thích

Liên kết ngoài
Nghị định số 62/2011/NĐ-CP của Chính phủ: Về thành lập thành phố thuộc tỉnh, thị xã, quận, phường, thị trấn Nguyễn Tấn Dũng 26 tháng 7 năm 2011
Thông tư số 02/2012/TT-BNV của Bộ Nội vụ: Hướng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định số 62/2011/NĐ-CP ngày 26 tháng 7 năm 2011 của Chính phủ về thành lập thành phố thuộc tỉnh, thị xã, quận, phường, thị trấn 15 tháng 6 năm 2012

Đơn vị hành chính cấp huyện Việt Nam

Phân vùng quốc gia châu Á
Phân cấp hành chính Việt Nam
Danh sách phân cấp hành chính Việt Nam
Đơn vị hành chính đô thị tại Việt Nam