title: Sâm thử

text:
Sâm thử (chữ Hán: 參鼠) là một món ăn tươi sống từ loài chuột đồng trong ẩm thực Trung Hoa. Được Từ Hy thái hậu chiêu đãi các sứ thần phương Tây trong bữa tiệc Xuân năm Giáp Tuất (1874). Đây là món ăn được cho là kinh dị, xa hoa và tốn kém. Món này còn có tên là chuột bao tử, chuột sâm. Theo các nhà khoa học, món ăn này chứa đủ các loại mầm bệnh khác nhau.

Lịch sử

Trong suốt chiều dài lịch sử nhân loại cho đến ngày nay, chưa có yến tiệc nào linh đình, trọng thể, vĩ đại… bằng tiệc Xuân năm Giáp Tuất (1874) do Từ Hy thái hậu, đời nhà Thanh, tổ chức để khoản đãi phái đoàn Sứ Thần, tướng lãnh các quốc gia Tây phương. Tiệc được chuẩn bị 11 tháng 6 ngày trước, sử dụng 1750 người phục vụ, tốn kém 98 triệu hoa viên thời đó tương đương 374 ngàn lượng vàng ròng, gồm 400 thực khách và đại tiệc kéo dài suốt 7 ngày đêm bắt đầu từ giao thừa (12 giờ đêm) Tết nguyên đán Giáp Tuất.

Thực Đơn: Gồm tất cả 140 món. Theo chiếu chỉ của Từ Hi Thái Hậu, mỗi tỉnh tuyển lựa mười đầu bếp tài giỏi. Các đầu bếp này họp nhau ở thủ đô từ ngày rằm tháng 2 năm Kỷ Hợi (1873) nghĩa là 11 tháng 6 ngày trước đại tiệc để cùng nhau soạn thảo các món ăn ngon, lạ.

Sau gần hai tháng thảo luận, một thực đơn gồm 140 món được hình thành, trong số này có bảy món thật bổ dưỡng, thật đặc biệt, thật lạ lùng, mỗi ngày chỉ thiết đãi một món, thực khách ăn vào chẳng những không thấy đầy bụng mà sự mệt mỏi, bực bội như tan biến đi, tinh thần sảng khoái gấp bội.

Và Sâm thử là một trong bảy món ăn đó.

Xuất xứ của chuột và cách nuôi

Vùng Dương Châu có một loại gạo ngon nhất lục địa Trung Hoa. Chuột đồng ở đây ăn lúa ngon nên da thịt ngon lành, sạch sẽ hơn chuột ở các nơi khác. Từ Hy Thái hậu truyền bắt hàng trăm con đem về. Nuôi bằng ngũ cốc trộn với nhân sâm ngàn năm, nhung và nhiều vị thuốc tráng dương khác. Đến lúc đám chuột này đẻ con, người ta giết sạch, chỉ để lại bầy chuột con và nuôi tiếp với chế độ ăn uống tương tự. Những con chuột con được tuyển chọn sẽ được nuôi trong lồng kính, được ăn toàn gạo trộn trứng gà cùng các vị thuốc bổ, uống nước sâm và nước lê ép. Mỗi ngày, chuột được tắm rửa hai lần bằng nước trầm thơm và các dược liệu hảo hạng. Cứ nuôi như vậy đến đời thứ 3 chuột mới là "Thập toàn đại bổ" người ta mới bắt những chú chuột non ra chế biến món ăn và thế là tất cả các tinh hoa, khôn ngoan của giống chuột cộng với tính chất cải lão hoàn đồng, cải tử hoàn sinh, bổ thận tráng dương của nhân sâm vốn được Phương đông đặt lên hàng đầu.

Bởi qua ba đời được nuôi bằng sâm, nhung và các loại dược liệu quý, chuột đã tích tụ đầy đủ tất cả mọi chất bổ dưỡng, tinh khiết. Lúc này, chuột con mới vừa sinh ra trông đỏ hỏn như một củ hồng sâm biết bò. Theo Từ Hy, ăn chuột vào lúc nào cũng giống như thưởng thức tinh hoa của những củ hồng sâm hảo hạng. Người nuôi Sâm Thử phải tính toán thế nào cho đúng lúc chuột vừa sinh là vừa tới giờ dùng món ăn này theo thực đơn của Thái hậu, sớm hơn không tốt mà trễ thì không xong.

Thưởng thức

Trước khi đưa ra bàn tiệc, đầu bếp nhúng từng con chuột vào trong một cái bát đựng đầy mật ong nguyên chất trộn với sâm, nhung, thuốc bổ thận. Chuột non uống mật đến căng to bụng nhưng không chết. Sau đó, đầu bếp dùng một chiếc đũa đầu dẹp gạt đuôi chuột vắt trên miệng chén. Thân chuột lúc bấy giờ chìm dưới lớp mật, bụng vẫn còn thoi thóp thở để chờ… thưởng thức. Thực khách khi ăn, vừa cắn vào áo bột vẫn nghe tiếng… chuột kêu chi chít, cảm thấy được chuột con đang nhúc nhích trong miệng mình!. Thịt chuột mềm thơm như sữa, thậm chí chưa có xương, thực khách khi đang ăn nhìn qua miệng người khác còn thấy được… đuôi chuột đang ngọ nguậy!

Nguyên Đại sứ Tây Ban Nha kể lại rằng đến món ăn đặc biệt ấy thì có một ông quan đứng lên giới thiệu trước rồi quân hầu bưng lên bàn tiệc cho mỗi quan khách một cái đĩa con bằng ngọc trong đó có một con chuột bao tử chưa mở mắt, đỏ hỏn hãy còn cựa quậy – nghĩa là một con chuột bao tử sống. Bao nhiêu quan khách thấy thế chết lặng đi bởi vì nếu phải theo giao tế mà ăn món này thì… nhất định phải… trả lại hết những món gì đã ăn trước đó.

Mọi người nhìn nhau Thái hậu cầm dĩa xúc con chuột bao tử ăn để cho mọi người bắt chước ăn theo. Con chuột kêu chít chít, người tinh mắt thấy một tia máu vọt ra… Hoàng đế Trung Hoa thong thả vừa nhai vừa suy nghĩ như thể muốn kéo dài cái thú ăn tuyệt diệu ra để cho cái thú ấy thấm nhuần trí óc và cơ thể và Ngài nói:

- Mời chư vị.

Nhưng không một vị nào đụng đũa, cứ nguồi trơ ra mà nhìn. Thái Hậu bèn cười mà nói đùa:

- Tôi thấy tiếc cho đất nước tôi vì không có được nền văn minh Âu Mỹ như các ngài, nhưng riêng về cái ăn thì tôi thấy các ngài quả là lạc hậu, không biết cái gì là ngon, là bổ. Về món đó, các ngài có lẽ còn phải học nhiều của người Á Đông.

Không một người nào trả lời vì có lẽ các ông đại diện ấy đến lúc ấy đều bán tín bán nghi không biết ăn chuột bao tử như thế là văn minh hay man dã. Tuy nhiên người ta có thể chắc chắn là chưa có một nước nào trên thế giới lại có một món ăn kinh dị, cầu kỳ đến thế bao giờ.

Chính Đại sứ Tây Ban Nha nhắm mắt lại thử ăn nhưng ông thú thực rằng vừa cho vào miệng cắn một cái thấy chuột con kêu chít chít, ông ta vội vàng chạy ra ngoài, nhè ra, và một tháng sau còn sợ.

Sau này, đem câu chuyện đó nói với mấy vị đông y sĩ, ông ta biết rằng người Âu Mỹ không biết ăn cái món ấy quả là "Chậm tiến" và mấy ông già còn cho biết thêm rằng chuột thường nuôi bằng sâm đã bổ hết sức rồi, nhưng nếu tìm được giống chuột chù mà nuôi bằng sâm theo cách thức nói trên thì còn bổ gấp trăm lần nữa…".

Sâm Thử là món ăn cực kỳ vương giả, bồi bổ cho lục phũ ngũ tạng, giúp sáng mắt, bổ tì, vị.

Nhận định của các nhà khoa học

Ngày nay, lời giải về công năng kỳ diệu của món thịt chuột bao tử vẫn còn là một ẩn số. Tuy vậy, nhiều người vẫn tin vào công dụng bổ thận, tráng dương mà thường xuyên sử dụng món ăn này. Liên quan đến thông tin cho rằng ăn chuột bao tử có khả năng giúp tăng cường sinh lực phòng the, trao đổi với PV, bác sĩ - thầy thuốc nhân dân Nguyễn Xuân Hướng, nguyên Chủ tịch hội Đông y Việt Nam cho biết: "Theo y dược cổ truyền, thịt chuột đồng có vị ngọt chát, tính hơi ấm, không độc, tác dụng hàn thương, liền xương. Nó được dùng chữa trị cơ thể suy nhược, trẻ em cam tích, các vết thương, vết bỏng, gãy xương, đau lưng, nhức mỏi. Tôi cũng từng nghe thông tin về việc ăn chuột bao tử giúp cường dương, tăng cường sinh lực đàn ông. Tuy nhiên, hiện chưa có nghiên cứu nào chứng thực điều đó. Có thể dựa vào những công dụng của thịt chuột mà nhiều người suy đoán ra rằng nó có lợi cho chuyện chăn gối của phái mạnh".

Nhiều chuyên gia dinh dưỡng cho rằng, thịt chuột có nhiều công dụng tốt. Tuy nhiên, cần phải đảm bảo đó là chuột sạch và không mang mầm bệnh. Ngày nay, nhiều người khi ăn chuột bao tử chỉ chần qua nước nóng sẽ rất nguy hiểm vì các bệnh mà chuột mang trong cơ thể chúng sẽ đi trực tiếp vào cơ thể người qua đường tiêu hóa. Đặc biệt, người tiêu dùng không biết rõ con chuột mẹ đó được bắt từ đâu, nếu là chuột bẩn, chuột mang mầm bệnh thì rất có thể chúng đã truyền bệnh cho con của nó.

Đa số các nhà khoa học cho rằng chuột bao tử chẳng những không bổ béo gì mà còn chứa đủ các loại mầm bệnh khác nhau. Không có gì khó hiểu, chuột vốn nổi tiếng là vật trung gian truyền các bệnh như sốt xuất huyết, dịch hạch, vàng da xuất huyết do Leptospira, sốt xuất huyết với hội chứng thận do Hantavirus.

Tham khảo

Từ Hi Thái Hậu
Não hầu
Tượng tinh
Phương chi thảo
Trứng công
Trư vương
Sơn dương trùng

Liên kết ngoài
 Những món kinh dị từ thịt chuột không dành cho người nhát
 Tận mục món chuột sống “thập toàn đại bổ” của Trung Quốc

Ẩm thực Trung Quốc


title: Quận Ocean, New Jersey

text:
Quận Ocean là một quận trong tiểu bang New Jersey, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở thành phố  . Theo điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số người . Năm 2007, ước tính dân số quận này là người .

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận này có diện tích ki-lô-mét vuông, trong đó có km2 là diện tích đất, km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ

Các quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của New Jersey


title: Tarnawskianus turnai

text:
Tarnawskianus turnai là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel & Platia miêu tả khoa học năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Tarnawskianus


title: Inga saffordiana

text:
Inga saffordiana là một loài rau đậu thuộc họ Fabaceae.
Loài này có ở Colombia và Panama.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Mitré, M. 1998. Inga saffordiana. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

S
Thực vật Colombia
Thực vật Panama
Thực vật dễ tổn thương


title: Cricqueville-en-Bessin

text:
Cricqueville-en-Bessin là một xã ở tỉnh Calvados, thuộc vùng Normandie ở tây bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Calvados

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Cricqueville-en-Bessin sur le site de l'Institut géographique national

Xã của Calvados


title: Thế kỷ 4

text:
Thế kỷ 4 là khoảng thời gian tính từ thời điểm năm 301 đến hết năm 400, nghĩa là bằng 100 năm, trong lịch Gregory.

Tham khảo

04
Thiên niên kỷ 1


title: Xenochalepus robiniae

text:
Xenochalepus robiniae là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Butte miêu tả khoa học năm 1968.

Chú thích

Tham khảo

Xenochalepus


title: (44731) 1999 TF18

text:
{{DISPLAYTITLE:(44731) 1999 TF18}}

(44731) 1999 TF18 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 10 tháng 10 năm 1999.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 44001–45000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1999
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Ampedus phoenicopterus

text:
Ampedus phoenicopterus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Germar miêu tả khoa học năm 1844.

Chú thích

Tham khảo

Ampedus


title: Mogravadi

text:
Mogravadi là một thị trấn thống kê (census town) của quận Valsad thuộc bang Gujarat, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Mogravadi có dân số 17.520 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Mogravadi có tỷ lệ 78% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 83%, và tỷ lệ cho phái nữ là 71%. Tại Mogravadi, 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Gujarat


title: Hiện tượng cháy nổ xe tại Việt Nam 2011–2012

text:
Hiện tượng cháy và nổ xe đã xảy ra tại Việt Nam từ cuối năm 2011 và gây ra lo ngại lan rộng. Dư luận bắt đầu chú ý từ khi vụ nổ xe máy của một phụ nữ vào ngày 1 tháng 12 năm 2011 tại Bắc Ninh làm 2 mẹ con đều chết . Thống kê của Cục Đăng kiểm và công an Hà Nội cho thấy, năm 2011 cả nước xảy ra 89 vụ cháy xe (50 ôtô và 39 xe máy)  Các chuyên gia phỏng đoán nguyên nhân cháy xe là do xăng pha tạp, nhưng các cơ quan nhà nước đến thời điểm đầu 2012 vẫn chưa đưa ra kết luận điều tra phần lớn các vụ nổ cháy.

Theo Bộ trưởng Bộ Giao thông Vận tải Đinh La Thăng phát biểu ngày 3 tháng 1 năm 2012, cho rằng hiện nay trách nhiệm về phương tiện cháy nổ không thuộc về ai, chứng tỏ có khoảng trống về pháp luật và "Từ năm 2012 với chức năng quản lý nhà nước, Bộ Giao thông Vận tải sẽ phải chịu trách nhiệm khi xe cháy nổ" .

Những vụ cháy nổ xe tiêu biểu
 Ngày 1 tháng 12 năm 2011, tại Bắc Ninh, xe máy Dream hãng Honda của một phụ nữ bất ngờ phát nổ, làm nạn nhân thiệt mạng tại chỗ. Bé gái 4 tuổi trên xe tử vong sau đó 12 ngày. Hãng Honda đã hỗ trợ gia đình nạn nhân 50 triệu đồng và khẳng định kết quả điều tra riêng cho biết không có lý do kỹ thuật nào của xe có thể dẫn đến vụ nổ . Vụ án này có nghi vấn hình sự nên công an Bắc Ninh đang điều tra .
 Ngày 2 tháng 1 năm 2012, 2 xe khách bất ngờ phát nổ và cháy rụi trước cổng một công ty chè ở Tuyên Quang
 Ngày 3 tháng 1 năm 2012, một chiếc xe máy Air Blade mới qua 1 tháng sử dụng, để trong sân bỗng dưng phát nổ và cháy rụi

Nguyên nhân
Theo Cục Đăng kiểm, ngoài vụ nổ xe máy gây chết người ở Bắc Ninh được xác định có yếu tố hình sự, số vụ còn lại do chập điện (11%), va chạm khi lưu thông gây cháy xe (4,6%), hỏa hoạn tại khu để xe (6,9%) và cố ý đốt xe (2,3%). Và còn 72% vụ cháy xe máy vẫn chưa xác định được nguyên nhân , có thể có rất nhiều lý do như dưới đây:

Xăng kém chất lượng và không đạt chuẩn?
Nhiều chuyên gia cho rằng xăng kém chất lượng là một nguyên nhân chính dẫn đến các vụ cháy nổ bất ngờ .

Acetone, methanol, ethanol là những phụ gia thường được pha vào xăng để tăng khả năng cháy, khả năng bay hơi và chỉ số octan của xăng. Acetone là dung môi mạnh, có độ bay hơi cao (100%) . Methanol là dung môi gây ăn mòn, làm phá hủy nhanh các kết cấu bằng cao su và nhựa, làm hở. Nếu hàm lượng này vượt quá mức quy định cho phép và  càng cao thì càng làm tăng khả năng bay hơi, nếu gặp tia lửa điện sẽ dễ bốc cháy hơn hoặc gây chập điện.

Kết quả kiểm nghiệm ngày 28 tháng 12 năm 2011 của Trung tâm Kỹ thuật Tiêu chuẩn đo lường chất lượng I phát hiện một mẫu xăng không chì RON92 lấy từ một cây xăng thuộc Công ty Xăng dầu Quân đội tại Mai Dịch, Hà Nội có hàm lượng oxy cao gấp ba lần mức quy định cho phép (8,8% khối lượng so với tiêu chuẩn là 2,7%) và lượng methanol 'chưa được chấp nhận' (15,3% thể tích). Theo các nhà khoa học, đây là một thông tin quan trọng có thể tìm ra manh mối thủ phạm gây ra các vụ cháy nổ hàng loạt.

Trong năm 2011, có gần 4.200 tấn acetone do 32 công ty sản xuất và kinh doanh nhập khẩu vào Việt Nam cho nhiều  mục đích. Về vấn đề cháy xe máy, trong đó đa phần nghiêng về giả thiết xăng bị pha acetone. Tuy nhiên, đến cuối năm 2011, vẫn chưa có một cơ quan nào lên tiếng hay chính thức điều tra về nghi vấn này .

Rút ruột bồn xăng và xăng pha tạp?
Tháng 1 năm 2012, các phóng viên báo Thanh Niên đã theo dõi và ghi hình được quả tang một số xe bồn chở xăng sau khi nhận xăng ở Tổng kho xăng dầu Nhà Bè thuộc tập đoàn Petrolimex, đã rẽ ngang các "trạm pha chế" bí mật để rút bớt xăng từ các bồn và pha chế "xăng bẩn". Tình trạng gian lận vì lợi nhuận ích kỷ riêng đã kéo dài nhiều năm.

Tình trạng quy định pháp luật về xăng và trách nhiệm quản lý
Từ tháng 9 năm 2008, Bộ Công thương Việt Nam và Bộ Khoa học Công nghệ đã cho phép bán xăng sinh học Ethanol-E5 (còn gọi là xăng pha cồn sinh học) có pha chất ethanol ra thị trường . Hiệp hội các nhà sản xuất ôtô VN (VAMA) đã bày tỏ sự quan ngại đối với xăng trộn ethanol này .
Mặc dù cho phép xăng được pha thêm methanol nhưng đến nay tại Việt Nam lại chưa có quy định cụ thể về nồng độ methanol trong xăng

Bên cạnh đó, mỗi năm vẫn có đến vài trăm ngàn tấn xăng A83 được sản xuất, các bộ nhà nước chưa thống nhất về việc có nên ngừng sản xuất xăng A83, tạo cơ hội cho các đại lý xăng dầu pha trộn xăng A83 vào xăng A92 để gian lận. Từ năm 2006, đã có báo động về việc "xăng dỏm là nguyên nhân xe máy hỏng hàng loạt". Từ nhiều năm nay đã diễn ra việc pha xăng A83 và xăng A92, hoặc xăng A92 vào xăng A95 nhằm tăng khối lượng nhưng lại làm giảm trị số ốc-tan, nhưng các cơ quan quản lý phản ứng rất chậm chạp, quản lý lỏng lẻo, thiếu tính khoa học, đồng nhất đã tạo điều kiện cho gian thương biến đổi tính chất của xăng đi rất nhiều và làm người tiêu dùng chịu thiệt.

Phản ứng của các cơ quan nhà nước
Theo Bộ trưởng Bộ Giao thông Vận tải Đinh La Thăng phát biểu ngày 3 tháng 1 năm 2012, cho rằng hiện nay trách nhiệm về phương tiện cháy nổ không thuộc về ai, chứng tỏ có khoảng trống về pháp luật và "Từ năm 2012 với chức năng quản lý nhà nước, Bộ Giao thông Vận tải sẽ phải chịu trách nhiệm khi xe cháy nổ" .

Ngày 6 tháng 1 năm 2012, Bộ trưởng Bộ Công thương Việt Nam Vũ Huy Hoàng cho biết: "Chúng tôi có trách nhiệm cùng với ngành Khoa học Công nghệ trong quản lý chất lượng xăng dầu. Để xảy ra tình trạng một số cơ sở kinh doanh không đảm bảo chất lượng xăng dầu, có phần trách nhiệm của Bộ Công Thương. Nếu các cơ quan chức năng qua kiểm tra xác định nguyên nhân từ xăng dầu dẫn đến cháy nổ các phương tiện vận tải, chúng tôi xin nhận trách nhiệm" .

Bộ công an địa phương đã vào cuộc để điều tra vài vụ cháy xe có nghi vấn hình sự (như vụ tại Bắc Ninh), Bộ Khoa học Công nghệ mở đợt kiểm tra quy mô lớn với hơn 3.000 mẫu xăng. Tuy nhiên, Công an cho rằng không có trách nhiệm điều tra nguyên nhân cháy, do không được yêu cầu từ chủ xe, còn Cục đăng kiểm thì không có trách nhiệm với những xe đang lưu hành

Phản ứng người dân
Hội bảo vệ người tiêu dùng tại việt Nam cho biết chưa nhận được bất cứ đơn, thư khiếu nại nào của các nạn nhân trong hàng chục vụ nổ ô tô xe máy ở Việt Nam .

Chú thích

Liên kết ngoài
 Chủ xe bị cháy có thể khiếu nại
 Xăng kém chất lượng: Dân chịu thiệt, nhà quản lý im tiếng
 Chưa dám "đổ lỗi" cháy nổ xe là do xăng
 Hà Nội nổ xe máy, Hải Phòng cháy xe hơi
 Pha phụ gia vào xăng dầu: Rất khó kiểm soát
 Cháy nổ xe - câu chuyện chưa có hồi kết, VnExpress 12/1/2012

Việt Nam năm 2011
Việt Nam năm 2012
Tai nạn tại Việt Nam
Hỏa hoạn tại Việt Nam
Vụ nổ ở Việt Nam


title: Athous binaghii

text:
Athous binaghii là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia miêu tả khoa học năm 1984.

Chú thích

Tham khảo

Athous


title: Phothecla

text:
Phothecla là một chi bướm ngày thuộc họ Lycaenidae.

Chú thích

Tham khảo

Eumaeini


title: Monopetalotaxis candescens

text:
Monopetalotaxis candescens là một loài bướm đêm thuộc họ Sesiidae. Nó được biết đến ở Nam Phi.
Ấu trùng đục rễ loài Aspalathus linearis. Chúng bị xem là loài gây hại cây chè bụi đỏ. Con bướm trưởng thành bay vào thời cao điểm tháng 11 và tháng 12.

Chú thích

Tham khảo

Monopetalotaxis


title: Zing

text:
Zing, Zing.vn hay Cổng thông tin điện tử Zing, Tạp chí điện tử Zing là hệ thống dịch vụ, game online, thanh toán trực tuyến và thông tin giải trí đồng bộ trên Internet được quản lý và vận hành bởi VNG. Zing.vn bao gồm một loạt các dịch vụ tích hợp như tin nhắn Zalo, âm nhạc trực tuyến Zing MP3, mạng xã hội Zing Me, tìm kiếm, tạp chí điện tử, phần mềm quản lý, Zing TV chia sẻ phim ảnh, karaoke, video và hình ảnh. Zing là hệ thống dịch vụ đồng bộ trên Internet, cung cấp cho thị trường trực tuyến Việt Nam các phương tiện giao tiếp, phong cách sống và nhận thức xã hội, đi cùng với dịch vụ giải trí số. Zing là đối tác của Vega về hệ thống quản lý nội dung thông tin.

Dịch vụ hiện tại

Zing MP3

Website cộng đồng âm nhạc trực tuyến Zing MP3 được ra mắt đầu tiên từ ngày 1 tháng 8 năm 2007, nó tích hợp hệ thống tìm kiếm công nghệ hiện đại, các robot sẽ tự động tìm kiếm những đường link có chứa nội dung âm nhạc trên một số website âm nhạc phổ biến tại Việt Nam, giúp người dùng chỉ cần vào mục tìm kiếm nhạc là có thể tìm kiếm nhạc từ nhiều nguồn khác nhau. Đồng thời còn cho phép người nghe, tải, nhúng vào blog hay gửi cho bạn bè những bài hát mình yêu thích. Hiện nay Zing MP3 là một trong những trang web âm nhạc được mến mộ nhiều nhất ở Việt Nam.

Zing Music Awards là Giải thưởng âm nhạc trực tuyến đầu tiên tại Việt Nam, được khởi động vào tháng 9/2010 bởi Zing, thuộc VNG  (VinaGame cũ). Giải thưởng ra đời nhằm ghi nhận và vinh danh những nghệ sĩ đã có nhiều đóng góp trên thị trường âm nhạc trực tuyến. Giải thưởng được tổ chức thường niên từ năm 2010 đến năm 2022.

Các bê bối vi phạm bản quyền
Zing MP3 cũng dính vào nhiều bê bối về vi phạm bản quyền âm nhạc. Nhạc sĩ Trần Lập cũng đã từng kiện Zing đăng tải trái phép bài hát "Đường đến vinh quang" với mức bồi thường 15000 triệu. Tương tự, ca sĩ Đăng Khôi, giám đốc Công ty Việt Giải Trí cũng kiện công ty VNG (công ty cung cấp dịch vụ Zing MP3) vì đã vi phạm bản quyền gần 10.000 ca khúc nhạc K-Pop của khoảng 700 nghệ sĩ Hàn Quốc do Việt Giải Trí được ủy quyền sử dụng hợp pháp tại Việt Nam. Việt Giải Trí gửi đơn kháng kiện yêu cầu tòa án yêu cầu Zing bồi thường tiền thù lao là 4 tỷ đồng và yêu cầu chấm dứt việc vi phạm bản quyền các tác phẩm mà công ty Việt Giải Trí sở hữu bản quyền.

Trung tâm sản xuất, phát hành nhạc Làng Văn cũng kiện Zing MP3 vi phạm bản quyền ở Hoa Kỳ. Làng Văn cáo buộc Zing đăng tải các tác phẩm có bản quyền và cho phép người dùng tải xuống hoàn toàn miễn phí mặc dù Zing không sở hữu bản quyền.

Ngoài ra, để đảm bảo uy tín kinh doanh, các công ty lớn như Coca-Cola, Samsung cũng rút hợp đồng quảng cáo với Zing vì dịch vụ Zing MP3 vi phạm bản quyền.

Gần đây một vài nghệ sĩ V-pop đã quay lưng với Zing MP3 và chỉ đăng tải các bài hát của họ lên Spotify, Apple Music.

Zing News
Zing News là dịch vụ cung cấp tin tức với nhiều chuyên mục khác nhau. Trang Zing News từng bị phạt 37.5 triệu đồng vì đăng ký các nội dung thuộc 5 chuyên mục Xã hội, Tình yêu, Chuyện lạ, Chia sẻ, Hình sự không đúng với nội dung đã đăng ký trong giấy phép.

Vào ngày 14 tháng 7 năm 2023, Zing News bị Thanh tra Bộ Thông tin và Truyền thông tước giấy phép hoạt động trong 3 tháng kể từ ngày 14 tháng 7 năm 2023 và phạt hành chính tổng cộng 243,5 triệu đồng. Nguyên nhân là do Tạp chí điện tử Tri thức trực tuyến đã thực hiện không đúng tôn chỉ, mục đích ghi trong giấy phép hoạt động báo chí về tên miền và có đăng thông tin đăng, phát thông tin sai sự thật và quy kết tội danh khi chưa có bản án kết tội của tòa án.

Dịch vụ lưu trữ đám mây
 Cung cấp các dịch vụ đám mây toàn diện cho tổ chức, doanh nghiệp, địa phương.
 Các hệ thống, giải pháp công nghệ thông minh dựa trên kết nối Internet và công nghệ đám mây.
 Sản phẩm: 123CS, Cloud server, IoT HUB, vCloudStack, vObjectStorage, Tape Backup, vCloudcam, Vending Machine,…

Dịch vụ khác
Zing Play
123Go là trang web cung cấp dịch vụ thông tin giải trí về các hoạt động thể thao trong và ngoài nước.
123Phim là dịch vụ cung cấp đặt vé online, ứng dụng tìm kiếm thông tin về phim cũng như các bài đánh giá, review phim cho người yêu điện ảnh.
123Pay là ứng dụng thanh toán trực tuyến, tương tự như Zalo Pay.
360live là trang web cung cấp dịch vụ truyền hình trực tiếp cá nhân, livestream cá nhân. Tương tự như TalkTV-ccTalk được ra mắt trước đó của VNG. Hiện tại 360live chủ yếu triển khai trên nền tảng di động dưới dạng app live stream qua điện thoại smartphone. Ngày 13/01/2020, 360live dừng hoạt động tất cả các máy chủ.
360Game là trang web cung cấp các webgame, game online trên nền tảng web của VNG. Khác với game client đình đám như Võ Lâm Truyền Kỳ do VNG cung cấp khi còn mang tên Vinagame, VNG hiện nay chủ yếu cung cấp các webgame không cần cài đặt trên nền tảng web, tích hợp trong 360Game hay 360 Zing Play.
CSM là phần mềm quản lý phòng máy, cybergame, quán Internet tại Việt Nam.
Zuni là cổng thông tin học và thi trực tuyến của VNG.

Dịch vụ cũ

Zing Me

Zing Me là mạng xã hội hỗ trợ ngành game lớn ở Việt Nam, bắt đầu hoạt động từ tháng 8 năm 2009 với nhiều game như Siêu thị bạn bè, Khu vườn trên mây, Nông trại vui vẻ, Nhà hàng vui vẻ, Hàng Rong, Đảo Rồng,... Thống kê ước tính đạt hơn 1 triệu người dùng/tháng.
 Tháng 12/2009: Chạm mốc 4.000.000 người dùng/tháng.
 Cuối năm 2010: Ra mắt chiến lược Zing Open Platform giúp các ứng dụng/game tích hợp vào hệ sinh thái Zing Me.
 Tháng 10/2011: Ra mắt Zing Appstore với hơn 200 ứng dụng/game.
 Tháng 11/2011: Chương trình gây quỹ "Triệu kết nối đến Trường Sa" lập kỷ lục Việt Nam, bản đồ gắn nhiều ảnh đại diện nhất. Với hơn 101.828 ảnh đại diện và hơn 1.000.000 lời nhắn tới các chiến sĩ.
 Năm 2012-2013: Zing Me đạt các mốc:
 8.000.000 thành viên hoạt động/tháng.
 20.000.000 lượt truy cập/tháng.
 2.000.000 thành viên đăng ảnh/tháng.
 1.200.000 thành viên viết blog/tháng.
 5.000.000 nội dung được tạo/ngày.
 Tháng 7/2014: Ra mắt hệ thống nhiệm vụ, 5.000.000 game thủ tham gia hệ thống nhiệm vụ hàng tháng.
 Tháng 10/2014: Appstore cán mốc hơn 300 game đa dạng thể loại và hơn 1.000 sự kiện đến game thủ.
Tháng 12/2014: Ra mắt Zing Me Shop với nhiều quà tặng hấp dẫn như thú bông, điện thoại, code game, Zing Xu,... Hơn 1.000.000 thành viên vào shop hàng tháng.Mạng xã hội Zing Me được xem là nơi dễ các phần tử xấu lợi dụng để lừa đảo, phát tán mã độc hay đăng tải các nội dung tục tĩu, mất thuần phong mỹ tục. Đội ngũ quản trị của trang này được cho là thiếu năng lực, quản lý yếu kém với các quy định lỏng lẻo.Tuy nhiên với sự đổ bộ của các mạng xã hội nước ngoài như Facebook, Instagram, Twitter hay Youtube. Zing Me không thể cạnh tranh được và hiện chỉ còn sống lay lắt. Qua những sự cố máy chủ của VNG, thông tin của người dùng chia sẻ lên Zing Me lần lượt bị xóa sạch khỏi database của VNG.
Từ tháng 1/2020, Zing Me chính thức khép lại sứ mệnh 10 năm phục vụ người dùng cả nước.

Zing TV
Zing TV là trang tổng hợp video, show, hài kịch, phim truyền hình ra mắt năm 2012 cùng với Zalo trong dịp lễ kỷ niệm 5 năm thành lập Cổng thông tin điện tử Zing.

Tháng 10/2022: Zing TV tạm dừng hoạt động trên mọi nền tảng, nhưng không có thông báo hay lí do rõ ràng.

Zing Video
Zing Video đã đóng cửa vì không thể cạnh tranh với YouTube.

Zing Chat
Dịch vụ Zing Chat được ra mắt ngày 21 tháng 11 năm 2007, vốn là một phần mềm nhắn tin nhanh được "Việt hóa" và nâng cấp từ phần mềm Tencent QQ của Tencent. Với biểu trưng chim cánh cụt gốc từ Tencent QQ được thay thế bằng hai chú vịt mang tên Chat và Chit, phần mềm cung cấp hầu hết những tính năng như các mạng hội thoại trực tuyến khác, nhưng với giao diện và thông tin riêng phục vụ cho người dùng tại Việt Nam. Đồng thời, người dùng còn có thể tích hợp tài khoản MSN, Yahoo! Messenger, liên thông và truy cập bằng tài khoản của một số diễn đàn khác hoặc tài khoản của VinaGame.

Tuy nhiên, ít ngày sau khi ra mắt, Zing Chat nhận được rất nhiều phàn nàn từ người dùng và bị hàng loạt những tin nhắn bêu xấu lưu chuyển liên tục trên chương trình. Dịch vụ đã bị Tuổi trẻ Online xem là một thất bại thảm hại so với Yahoo! Messenger. Tuy nhiên vào năm 2009, Zing Chat đã đánh bại Yahoo! Messenger để trở thành phần mềm nhắn tin nhanh có nhiều người sử dụng nhất trên thị trường Việt Nam.

Dịch vụ sau đó đã chính thức ngừng hoạt động vào ngày 1 tháng 5 năm 2014.

Zing Star
Zing Star là một trang mạng xã hội dành cho những người yêu thích ca hát, là một trong những dịch vụ của cổng thông tin điện tử Zing.vn. Zing Star cung cấp công cụ hát karaoke trực tuyến. Cho phép người dụng lựa chọn ca khúc và thu âm trực tiếp qua đường truyền internet. Mỗi thành viên khi tham gia Zing Star được cấp cho một trang cá nhân, được xem như một nhà ảo lưu trữ tất cả các bài hát, các ca khúc do thành viên thể hiện sẽ được thành viên khác thảo luận, đánh giá, bình chọn. Zing Star còn cung cấp các công cụ hỗ trợ các thành viên giao lưu, kết bạn với nhau. Zing Star từng trở thành trang web hát karaoke trực tuyến có lượng truy cập cao nhất tại Việt Nam thời điểm năm 2008.

Zing Deal
Website thương mại điện tử Zing Deal dành doanh nghiệp và người tiêu dùng Việt Nam, đã ngưng hoạt động từ ngày 8 tháng 2 năm 2012. Theo bà Trương Tố Linh, giám đốc một trang web kinh doanh hàng hoá thì Zing Deal không có thế mạnh về vận hành, quản lý đơn hàng, giao nhận, chăm sóc khách hàng.

TalkTV
Talk TV - ccTalk là trang web cung cấp dịch vụ truyền hình trực tiếp cá nhân, livestream cá nhân. Ứng dụng thay thế Talk TV hiện nay của Zing là 360live.

360live
360live là trang web cung cấp dịch vụ truyền hình trực tiếp cá nhân, livestream cá nhân. Tương tự như TalkTV-ccTalk được ra mắt trước đó của VNG. 360live chủ yếu triển khai trên nền tảng di động dưới dạng app live stream qua điện thoại smartphone.

Ngày 13/01/2020, 360live dừng hoạt động tất cả các máy chủ.

Xem thêm
 Zalo
 ZaloPay

Chú thích

Tham khảo
VinaGame đoạt giải nhất "Nhà cung cấp dịch vụ Game Online ưa chuộng nhất năm 2007. (Cập nhật: 12-07-2007). Truy xuất: 11/09/2007.
VinaGame lần thứ hai đoạt giải dành cho nhà cung cấp Game Online. (Cập nhật: 16/07/2007). Truy xuất: 10/09/2007.

VNG


title: VTV5

text:
VTV5 là kênh truyền hình tiếng dân tộc của Đài Truyền hình Việt Nam, có nhiệm vụ truyền tải các thông tin, chính sách của Đảng và Nhà nước tới đồng bào các dân tộc thiểu số. Nội dung chính của kênh bao gồm các chương trình thời sự, các chương trình tiếng dân tộc thiểu số có phụ đề tiếng Việt, các chương trình văn hóa, giáo dục, giải trí và truyền hình trực tiếp các sự kiện văn hóa, thể thao, các sự kiện lớn quan trọng của cộng đồng các dân tộc thiểu số, do Ban Truyền hình tiếng dân tộc chỉ đạo.

VTV5 được truyền dẫn khắp cả nước trên hạ tầng truyền hình cáp và một số mạng truyền hình trả tiền khác. Kênh cũng được truyền dẫn miễn phí trên hạ tầng truyền hình kỹ thuật số mặt đất.

Ngày 1 tháng 7 năm 2015, kênh VTV5 được phát sóng với chuẩn hình ảnh độ nét cao duy nhất trên hệ thống của Truyền hình Cáp Việt Nam. Sau năm 2016, Đài Truyền hình Việt Nam phát sóng quảng bá phiên bản VTV5 HD.

Lịch sử hình thành
08:00 ngày 10 tháng 2 năm 2002, Đài Truyền hình Việt Nam phát sóng thử nghiệm kênh VTV5 nhằm phục vụ cộng đồng các dân tộc thiểu số, với thời lượng phát sóng từ 08:00–10:00 và 23:00–24:00 hàng ngày. Sự kiện này đánh dấu lần đầu tiên có một kênh truyền hình chuyên biệt dành cho người dân tộc thiểu số trên truyền hình ở Việt Nam. Kênh được phát chung với băng tần của kênh VTV4 từ 00:00–08:00 và VTV2 từ 10:00–23:00 trên vệ tinh Measat 1.

Ngày 1 tháng 1 năm 2004, kênh được tách riêng trên vệ tinh và phát sóng quảng bá chính thức. Sau đó là quãng thời gian VTV5 liên tục tăng thời lượng phát sóng và nội dung chương trình: năm 2004 phát sóng 8 giờ/ngày với 7 thứ tiếng, năm 2005 phát sóng 10 giờ/ngày với 10 thứ tiếng, năm 2006 là 12 giờ/ngày và 13 thứ tiếng. Từ ngày 1 tháng 1 năm 2010, kênh được phát sóng với thời lượng 24 giờ/ngày.

Ngày 1 tháng 7 năm 2015, kênh VTV5 HD bắt đầu được phát sóng trên hệ thống Truyền hình Cáp Việt Nam (VTVCab). Năm 2016, VTV5 cho ra mắt hai phiên bản khu vực của kênh bao gồm VTV5 Tây Nam Bộ (chuyển đổi từ kênh khu vực VTV Cần Thơ 2) và VTV5 Tây Nguyên.

Từ ngày 19 tháng 3 đến ngày 30 tháng 4 năm 2020, do ảnh hưởng của đại dịch COVID-19, kênh VTV5 cùng với các kênh khu vực tạm thời hạ thời lượng phát sóng từ 05:00–24:00. Tất cả các kênh VTV5 sau đó đã phát sóng 24/24 giờ trở lại kể từ 1 tháng 5.

Nội dung
Nội dung chính của kênh VTV5 bao gồm các chương trình thời sự, một số chương trình tiếng dân tộc thiểu số có phụ đề tiếng Việt, một số chương trình văn hoá và giáo dục, giải trí và tường thuật trực tiếp một số sự kiện văn hóa lớn, quan trọng của đồng bào các dân tộc thiểu số, do Ban Truyền hình tiếng dân tộc sản xuất. Ngoài các chương trình được khai thác từ các kênh truyền hình khác của Đài Truyền hình Việt Nam, VTV5 cũng có các chương trình do các đài truyền hình địa phương sản xuất và gửi về.

Bên cạnh nội dung chính dành cho dân tộc thiểu số, kênh VTV5 cũng được biết đến là một trong số những kênh tham gia tường thuật trực tiếp một số sự kiện thể thao trong nước và quốc tế. Sau khi kênh VTV6 dừng phát sóng từ ngày 10 tháng 10 năm 2022, kênh được lựa chọn làm kênh tường thuật trực tiếp chính các sự kiện thể thao mà VTV có bản quyền phát sóng, trong đó có Giải bóng đá Vô địch Quốc gia, World Cup, Asian Cup, AFF Cup, SEA Games, U-23 châu Á, các trận đấu của đội tuyển Việt Nam, Giải bóng chuyền nữ quốc tế VTV Cup… nhằm phục vụ nhu cầu của khán giả cả nước.

Ban Truyền hình tiếng dân tộc có chương trình "Dân tộc và phát triển" phát sóng trên hai kênh VTV1 và VTV4, chương trình "Sắc màu các dân tộc" phát sóng trên hai kênh VTV1 và VTV2. Các chương trình này hiện cũng đang được phát sóng trên các kênh VTV5.

Thời lượng phát sóng
10 tháng 2, 2002 - 31 tháng 12, 2003: 08:00 - 10:00; 23:00 - 24:00 hàng ngày.
1 tháng 1, 2004 - 31 tháng 12, 2004: 8 giờ/ngày.
1 tháng 1, 2005 - 31 tháng 12, 2005: 10 giờ/ngày.
1 tháng 1, 2006 - 31 tháng 12, 2006: 12 giờ/ngày.
1 tháng 1, 2007 - 31 tháng 12, 2007: 14 giờ/ngày.
1 tháng 1, 2008 - 31 tháng 12, 2008: 16 giờ/ngày.
1 tháng 1, 2009 - 31 tháng 12, 2009 và 19 tháng 3, 2020 - 30 tháng 4, 2020: 05:00 - 24:00 hàng ngày.
1 tháng 1, 2010 - 18 tháng 3, 2020 và 1 tháng 5, 2020 - nay: 24/24h hàng ngày.

Hệ thống các kênh VTV5

VTV5 Quốc gia
Kênh VTV5 được phát sóng từ ngày 10 tháng 2 năm 2002, ban đầu chỉ phát sóng các chương trình tiếng dân tộc thiểu số, bao gồm cả những chương trình tiếng dân tộc thiểu số khu vực Tây Nguyên, Tây Nam Bộ. Năm 2008, kênh bắt đầu sản xuất các chương trình bằng tiếng phổ thông với bản tin Thời sự. Từ năm 2016, với việc ra đời các kênh VTV5 khu vực, VTV5 dành thêm nhiều thời lượng phát sóng các chương trình tiếng Việt.

Các chương trình tiếng dân tộc thiểu số hiện đang phát trên kênh này gồm 8 thứ tiếng: tiếng Mông, tiếng Thái, tiếng Dao, tiếng Tày-Nùng, tiếng Mường, tiếng Sán Chay, tiếng Bru-Vân Kiều và tiếng Hoa. Các chương trình tiếng dân tộc thiểu số được phát sóng từ 05:00 đến 07:30 và từ 13:30 đến 15:30, thời lượng còn lại phát sóng các chương trình tiếng Việt. Bên cạnh là cầu nối cho đồng bào các dân tộc thiểu số, tuyên truyền đường lối, chính sách của Đảng đến với người dân, kênh cũng được huy động để truyền hình trực tiếp nhiều sự kiện khác, đặc biệt là các sự kiện thể thao.

VTV5 Tây Nam Bộ

Kênh VTV5 Tây Nam Bộ đươc ra mắt từ 00:00 ngày 1 tháng 1 năm 2016 nhằm phục vụ cộng đồng người dân tộc Khmer, sau khi kênh VTV Cần Thơ 2 ngừng phát sóng theo Đề án Quy hoạch báo chí quốc gia. Các chương trình tiếng Khmer được phát sóng từ 05:00 đến 07:30 và từ 13:30 đến 18:30, thời lượng còn lại phát sóng các chương trình tiếng Việt. Kênh đóng vai trò cầu nối giữa Đảng và Nhà nước với người dân Khmer ở Nam Bộ, đồng thời kênh còn được huy động truyền hình trực tiếp một số sự kiện.

Từ ngày 13 tháng 1 năm 2021, kênh VTV5 Tây Nam Bộ chính thức lên sóng phiên bản độ nét cao trên hạ tầng truyền hình số mặt đất ở toàn bộ lãnh thổ các tỉnh, thành phố trực thuộc khu vực Nam Bộ và khắp cả nước.

VTV5 Tây Nguyên

Kênh VTV5 Tây Nguyên lên sóng chính thức từ 16:30 ngày 17 tháng 10 năm 2016 nhằm phục vụ cộng đồng các dân tộc thiểu số khu vực Tây Nguyên, Nam Trung Bộ. Các chương trình tiếng dân tộc thiểu số được phát sóng từ 05:00 đến 07:30 và từ 13:30 đến 15:30, thời lượng còn lại phát sóng các chương trình tiếng Việt. Bên cạnh là cầu nối cho đồng bào các dân tộc vùng Tây Nguyên và Nam Trung Bộ, tuyên truyền đường lối, chính sách của Đảng đến với người dân, đồn thời kênh còn được huy động để truyền hình trực tiếp nhiều sự kiện khác.

Hiện tại, kênh đang phát sóng các chương trình tiếng dân tộc thiểu số với 13 thứ tiếng bao gồm: tiếng Ê Đê, tiếng Ba Na, tiếng Gia Rai, tiếng M’Nông, tiếng K’Ho, tiếng Giẻ-Triêng, tiếng Xơ Đăng, tiếng Chu Ru, tiếng Raglai, tiếng Chăm, tiếng Cơ Tu, tiếng H'rê và tiếng Stiêng.

Xem thêm
Danh sách chương trình phát sóng của Đài Truyền hình Việt Nam
Truyền hình tại Việt Nam
Danh sách kênh truyền hình tại Việt Nam

Chú thích

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Giới thiệu kênh VTV5 (2010)

Đài Truyền hình Việt Nam
Kênh truyền hình Việt Nam
Kênh địa phương


title: Grumman F-14 Tomcat

text:
Grumman F-14 Tomcat (Mèo đực) là một loại máy bay siêu âm cánh cụp cánh xòe 2 động cơ 2 chỗ ngồi. Trong suốt thời gian phục vụ trong Hải quân Hoa Kỳ (1972-2006), nó được sử dụng như một máy bay chiến đấu tiêm kích, dùng vào do thám, ném bom và chặn đánh trên không. Nó được phát triển sau sự thất bại của dự án General Dynamics F-111 Aardvark, nó trở thành dòng đầu tiên trong loạt máy bay chiến đấu của Hoa Kỳ được phát triển sau những trận không chiến với các máy bay Mikoyan ở Việt Nam.

F-14 được đưa vào sử dụng trong Hải quân Hoa Kỳ năm 1972, thay thế cho McDonnell Douglas F-4 Phantom II. Nó được rút khỏi biên chế của Hải quân Hoa Kỳ vào 22 tháng 9 năm 2006, và được thay thế bởi Boeing F/A-18E/F Super Hornet.

F-14 từng được xuất khẩu cho Vương quốc Iran năm 1976, khi đó vẫn là một đồng minh thân thiết của Hoa Kỳ. Về sau, số máy bay này được Không quân Cộng hòa Hồi giáo Iran tiếp quản và sử dụng cho đến năm 2006 thì bị loại bỏ do đã cũ và không có phụ tùng thay thế. Trong cuộc chiến Iraq - Iran (1980-1988), Iran tuyên bố F-14 của họ đã bắn rơi 160 máy bay các loại của Iraq (tuy nhiên nhà nghiên cứu Tom Cooper cho biết con số này là phóng đại, thành tích thực tế là khoảng 55 chiếc), đổi lại là 16 chiếc F-14 của Iran đã bị rơi.

Lịch sử về F-14 Tomcat

F-14 Tomcat được nghiên cứu để thay thế cho F-111B vốn là một đề xuất không hiệu quả lắm cho dự án Tactical Fighter Experimental (TFX). Hải quân có nhu cầu về những phi đoàn máy bay chiến đấu với vai trò ngăn chặn máy bay ném bom của Liên Xô trước khi những máy bay của Liên Xô phóng tên lửa vào tàu sân bay. Hải quân rất cố gắng chống lại dự án TFX, khi mà nhu cầu sáp nhập máy bay chiến đấu của Hải quân vào Không quân nhằm tăng khả năng tấn công của Không quân, họ sợ rằng sự sáp nhập sẽ tạo ra sự yếu kém của máy bay chiến đấu. Sự lo lắng này đã ăn sâu khi mà Đô đốc Connolly lấy sự phát triển F-111A làm mục tiêu chính và nhận ra nó không thể đạt tốc độ siêu âm và có đặc điểm hạ cánh kém. Vào tháng 5 năm 1968, Hội đồng Hải quân quyết định cắt tiền đầu tư cho F-111B, trong thời gian ngắn đã đưa ra dự án RFP thay cho Naval Fighter Experimental (VFX), một loại máy bay chiến đấu có 2 chỗ với vận tốc Mach 2.2 và giữ vai trò thứ yếu trong sự chống đỡ trên không. Có 5 công ty tham gia bỏ thầu, McDonnell Douglas và Grumman đã được chọn vào tháng 12 năm 1968, và Grumman đã nhận được hợp đồng vào tháng 1 năm 1969. Dự án sớm nhận được sự nhạo báng khi công việc mới được bắt đầu. Một sự dự đoán về giá thành sẽ lớn khi những nhà phê bình thấy Grumman vốn là thành viên trong dự án F-111B, sản phẩm mà Hải quân vừa từ bỏ.

Grumman đã dùng lại đồ án động cơ TF-30 từ F-111B, dù Hải quân có ý định dùng động cơ F401 cho máy bay của họ được phát triển bởi Pratt & Whitney. Dù khả quan hơn F-111B, nó vẫn là loại máy bay chiến đấu to lớn và nặng nề của Hoa Kỳ của thời kỳ này, nó có kích cỡ đáp ứng đòi hỏi để mang được loại rada lớn AWG-9 và tên lửa AIM-54 Phoenix, cũng lấy từ F-111B. Để làm giảm bớt giá thành, F-14 sẽ dùng cơ cấu hạ cánh, ống dẫn không khí và cánh của Grumman A-6 Intruder.

Trên sự công nhận hợp đồng dành cho F-14, Grumman đã thành công trong việc mở rộng phát triển nó ở Calverton, Long Island, New York để dễ dàng trong những bài kiểm tra và đánh giá công nghệ về khả năng đánh chặn. Hầu hết các cuộc thử nghiệm trên không ở Long Island Sound thành công trước một vài tai nạn nhỏ. Dưới sự bảo trợ của Bộ trưởng Quốc phòng lúc ấy là McNamara, Hải quân đã chấp nhận sử dụng F-14.

F-14 bay chuyến đầu tiên vào 21 tháng 12 năm 1970, 22 tháng sau khi Grumman nhận được hợp đồng, và sau đó được chuyển sang Initial Operational Capability (IOC) năm 1973. Ngay lập tức, Thủy quân lục chiến để mắt tới F-14, và tiến xa hơn với việc gửi phi công tới phi đoàn VF-124 để đào tạo.

Động cơ của máy bay không đáng tin cậy và có một lịch sử đầy trục trặc. Các phi công đã chỉ trích động cơ TF-30 không đủ mạnh và không đáng tin với phàn nàn rằng các máy bay chiến đấu hai chỗ ngồi rất khó khăn và nguy hiểm để bay ở tốc độ thấp và độ cao thấp, với khoảng 110 vụ tại nạn "Cấp độ A" gây chết người hay gây thiệt hại hàng triệu đô hoặc cả hai cho các chiếc mẫu F-14A và một nửa trong số đó xảy ra lúc hạ cánh tính đến năm 1995. Trong một ấn phẩm kỹ thuật hải quân vào năm 1976 chuẩn Đô đốc John Christiansen đã viết F-14 có "vấn đề nghiêm trọng với động cơ" với "Áp lực mài mòn các cánh quạt ở giai đoạn thứ nhất, các cánh ở giai đoạn thứ hai và ba bị run quá mức cũng như chúng không đủ mạnh để chống lại việc bị vỡ". Động cơ TF-30 cực kỳ nhạy cảm với luồng không khí với nhiều lần sự cố đã phát sinh ở giai đoạn nén.

Lịch sử hoạt động

Hải quân Hoa Kỳ
F-14 bắt đầu thay thế cho F-4 Phantom II trong Hải quân vào tháng 9 năm 1974 trong đội hình của phi đoàn VF-1 Wolfpack và VFA-2 Bounty Hunters trên tàu sân bay USS Enterprise (CVN 65), và đã tham gia vào sự kiện di tản của người Mĩ khỏi Sài Gòn. Tuy nhiên, mãi đến 19 tháng 8 năm 1981, F-14 mới có chiến công đầu tiên trong sự kiện vịnh Sidra (Gulf of Sidra). Hai chiếc F-14 thuộc phi đoàn VF-41 giao chiến với 2 chiếc Su-22 Fitters của Libya. F-14 tránh được các đòn tấn công săn đuổi của tên lửa tầm nhiệt AA-2 Atoll và bắn trả lại, hạ cả hai máy bay chiến đấu của Libya. F-14 của Hải quân Hoa Kỳ còn không chiến với MiG-23 "Floggers" của Libya trong vịnh Sidra (Gulf of Sidra incident) ngày 4 tháng 1 năm 1989, một lần nữa, 2 chiếc F-14 thuộc phi đoàn VF-32 đã hạ 2 chiếc MiG-23 Floggers.

F-14 được công nhận rộng rãi, nó được cải tiến và được giới thiệu trong tháng 3 năm 1987 với phiên bản F-14A+. Bụng máy bay được cải tiến nhằm thay thế động cơ TF30 bằng động cơ khác mạnh hơn General Electric F110-400. Tất cả F-14A+ được nâng cấp lên thành F-14B vào tháng 1 năm 1991. Các cải tiến nay bao gồm sự kết hợp giữa hệ thống điện tử hàng không và hệ thống vũ khí, sự cải tiến đã làm cho F-14 trở nên trở nên mạnh hơn các đối thủ khác cùng thời. Những chiếc F-14D được sản xuất sau chương trình cải tiến năm 1999 được trang bị động cơ General Electric F110-400 giống F-14B, hệ thống rada mới AN/APG-71, hệ thống làm nhiễu điện tử ASPJ (Airborne Self Protection Jammer - Hệ thống làm nhiễu), JTIDS (Joint Tactical Information Distribution System - Hệ thống sắp xếp thông tin do thám), IRST (Infrared Search and Track'' - Dò tìm bằng tia hồng ngoại) và những cải tiến về hệ thống điều khiển bay.

Đến năm 1994, tất cả biến thể của F-14 đã thể hiện năng lực tấn công của mình, chúng đều được trang bị hệ thống đi biển ban đêm bằng tia hồng ngoại LANTIRN, tương thích hệ thống nhìn ban đêm và hệ thống bảo vệ mới LAU-138 BOL Chaff. Đến khi gần hết hạn sử dụng, F-14 vẫn tiếp tục được cải tiến.

Những chiếc F-14 đã tham gia vào Chiến dịch Bão táp Sa mạc năm 1991 với nhiệm vụ chủ yếu bị hạn chế trong việc hộ tống và do thám trên không. F-15 Eagle được ưu tiên trao nhiệm vụ không chiến với Iraq. Tuy nhiên, F-14 cũng chứng tỏ được vai trò của mình khá hiệu quả. Bất cứ vật thể nào tỏa ra nhiệt đều bị rada cảnh báo AWG-9/APG-71 phát hiện, vì vậy khi máy bay chiến đấu của Iraq bị phát hiện, lập tức những chiếc F-14 có mặt. Có lẽ do rút được những bài học trong chiến tranh với Iran khi mà Iran sử dụng phi đoàn F-14 của họ tham chiến, nên những máy bay của Iraq lập tức từ bỏ ý định tấn công khi thấy F-14 và tên lửa AIM-54. Tuy nhiên, F-14 cũng phải chịu tổn thất đầu tiên ngày 21 tháng 1 năm 1991, khi 1 chiếc F-14A cải tiến thuộc phi đoàn VF-103 bị bắn hạ bởi tên lửa SA-2 trong khi đang thực hiện nhiệm vụ hộ tống gần sân bay quân sự Al Asad ở Iraq. Cả hai phi công đều may mắn thoát nạn nhờ hệ thống ghế phóng và 1 phi công được lực lượng đặc nhiệm của Không quân giải thoát. Tuy nhiên, viên sĩ quan hoa tiêu đã bị Iraq bắt giữ trở lại và bị giam cầm đến hết cuộc chiến. F-14 có thắng lợi cuối cùng trong chiến tranh vào ngày 7 tháng 2 năm 1991 khi một chiếc F-14A thuộc phi đoàn VF-1 bắn hạ một chiếc Mil Mi-8 của Iraq bằng tên lửa AIM-9 Sidewinder.

Năm 1995, F-14 tiếp tục tham gia vào các chiến dịch ném bom Bosna và Hercegovina (NATO gọi là Operation Deliberate Force) năm 1995, chiến dịch cáo sa mạc (Operation Desert Fox) (1998), chiến dịch không kích Nam Tư (Operation Allied Force) (1999).

Ngày 15 tháng 2 năm 2001, bom thông minh JDAM (Joint Direct Attack Munition hay Vũ khí tấn công điều khiển chung) được trang bị vào kho vũ khí của F-14. Ngày 7 tháng 10 năm 2001, F-14 tham chiến trong Chiến dịch Tự do lâu dài (Operation Enduring Freedom) ở Afghanistan và lần đầu tiên sử dụng Bom JDAM vào ngày 11 tháng 3 năm 2002. F-14 cũng tham gia vào Chiến dịch Iraq tự do (Operation Iraqi Freedom) vào đầu năm 2003.

Vào ngày 10 tháng 12 năm 2005, máy bay F-14D thuộc phi đoàn VF-31 và VF-213 được cải tiến với thiết bị ROVER (Remotely Operated Video Enhanced Receiver), hệ thống này là một thiết kế sáng tạo được ứng dụng trên phương tiện bay không người lái, cho phép kết nối hình ảnh trực tiếp từ máy bay được xử lý bằng hệ thống Forward Air Controller (FAC) đến các hệ thống dưới mặt đất thông qua FAC's laptop. Đây cũng là những chiếc F-14 được triển khai làm nhiệm vụ lần cuối cùng trên tàu sân bay USS Theodore Roosevelt năm 2005.

Sự thay thế cho F-14
Khi F-14 được phát triển, người ta đã lựa chọn nó vì trọng lượng của nó thay cho chiếc F-111B nặng xấp xỉ 80.000 lb. Tuy vậy, F-14 vẫn có một kích thước lớn và giá tiền khá cao vào thời điểm đó. Chương trình thí nghiệm máy bay chiến đấu Hải quân được khôi phục lại năm 1970, với mục đích hạ thấp giá thành thay thế cho F-4 Phantom và A-7 trong các phi đoàn của Hải quân. Và mẫu thiết kế F/A-18 Hornet đã nổi lên là một máy bay chiến đấu có đủ khả năng đáp ứng mọi yêu cầu.

Bộ Hải quân Hoa Kỳ đã không chấp nhận đề xuất của Grumman nâng cấp F-14 lên kiểu D, một kiểu máy bay của thế kỷ 21. Thay vào đó, Hải quân chọn F/A-18E/F làm vai trò bảo vệ trên không và tấn công thay thế cho F-14.

Sự nghỉ hưu của F-14
F-14 đã hoàn thành nhiệm vụ của nó khi rút khỏi biên chế của Hải quân. Một số nhỏ được giữ lại phục vụ đến năm 2008 nhưng cũng gặp không ít công kích. Tại thời điểm 2005, tất cả máy bay F-14A và F-14B đã rút ra khỏi biên chế, chỉ còn 2 phi đoàn VF-31 Tomcatters và VF-213 Black Lions với những chiếc F-14 thuộc lớp D, phục vụ đến hết ngày 10 tháng 3 năm 2006 tại sân bay hải quân Oceana.

Nhiệm vụ cuối cùng của F-14 được hoàn thành vào ngày 8 tháng 2 năm 2006, khi 2 chiếc F-14 cất cánh từ tàu sân bay USS Theodore Roosevelt để thực hiện phi vụ thả bom ở Iraq. Những chiếc máy bay thực hiện nhiệm vụ ném bom cuối cùng là những chiếc F-14D được lái bởi trung tá Bill Frank thuộc phi đoàn VF-31, và chiếc được lái bởi đại úy William G. Sizemore thuộc phi đoàn VF-213. Trong suối quá trình được triển khai trên tàu USS Theodore Roosevelt, VF-31 và VF-213 cùng hoàn thành 1.163 chuyến bay làm nhiệm vụ với tổng số 6.876 giờ bay, sử dụng 9.500 pounds vũ khí trong quá trình bay do thám, giám sát trên không trong Chiến dịch Iraq tự do. Vào ngày 10 tháng 3 năm 2006, 22 chiếc F-14 đáp cánh xuống sân bay hải quân Oceana, nơi triển khai đội hình chiến đấu lần cuối cùng của F-14. Các phi công và sĩ quan rada (RIO-radar intercept officers) F-14 được đào tạo chuyển tiếp sang sử dụng loại F/A-18. Sau ngày 22 tháng 9 năm 2006, các máy bay F-14 về vườn tại Davis-Monthan "Boneyard".

Không quân hoàng gia Iran/Không quân cộng hòa hồi giáo Iran

F-14 được cung cấp cho Không quân Hoàng gia Iran (từ 1979 là Không quân Cộng hòa Hồi giáo Iran) trong thời kỳ cầm quyền của nhà vua Iran Mohammad Reza Pahlavi.

Đầu những năm 1970, Không quân Hoàng gia Iran (IIAF) đã tìm kiếm một loại máy bay chiến đấu cao cấp có khả năng ngăn chặn máy bay do thám MiG-25 của Liên Xô. Sau chuyến viếng thăm của Tổng thống Hoa Kỳ Richard Nixon tới Iran năm 1972, trong suốt quá trình Iran đề nghị nhận được sự giúp đỡ kỹ thuật quân sự từ phía Hoa Kỳ, IIAF đã tính toán kỹ lưỡng trong việc chọn F-14 Tomcat và F-15 Eagle. Theo sự đàm phán sơ bộ với Lầu Năm Góc, làm nền tảng cho việc ứng dụng rada AWG-9 và hệ thống vũ khí sử dụng tên lửa AIM-54 Phoenix tốt nhất, Iran đã chọn F-14. Có sự chọn lựa từ phía Iran, hầu như trong năm sau đó, công ty Grumman đã đưa ra sự chào hàng tới nhà vua Iran, cuối cùng sự cạnh tranh đã thể hiện sự ganh đua giữa Eagle và Tomcat. Tiếp sau cuộc biểu diễn của 2 chiếc F-14, vào tháng 1 năm 1974 nhà vua đã đặt hàng 30 chiếc F-14 và 424 quả tên lửa AIM-54 Phoenix trong kế hoạch "Vua Ba Tư" đáng giá 300 triệu USD. Chỉ vài tháng sau kế hoạch đã được mở rộng ra tăng thêm 50 chiếc F-14A và 290 quả tên lửa AIM-54. Tổng số Iran đã đặt hàng 80 chiếc Tomcat và 714 quả tên lửa Phoenix, số tăng thêm sẽ được thay thế động cơ trong 10 năm, hoàn thành việc giao hàng, và cơ sở vật chất (xây dựng sân bay quân sự lớn Khatami, trong sa mạc gần Esfahan) cuối cùng lên tới 2 tỉ USD, đây là đơn đặt hàng lớn nhất trong lịch sử Hoa Kỳ.

Chiếc F-14 đầu tiên được hoàn thành tháng 1 năm 1976, đã giảm bớt thiết bị điện tử trong đó, nhưng được thay thế với động cơ TF-30-414. Trong những năm sau, hơn 12 chiếc đã được cung cấp cho phía Iran. Trong lúc ấy, việc huấn luyện những nhóm phi công Iran đầu tiên đang thực hiện ở Hoa Kỳ, phi công phải trải qua sự huấn luyện theo một giáo án nghiêm ngặt, một trong những bài đánh giá là bắn hạ máy bay không người lái ở độ cao 50.000 feet bằng tên lửa AIM-54. Những bài kiểm tra phụ được thêm vào năm 1977, tháng 10 năm 1978, 2 phi công Iran lái F-14 chặn máy bay do thám MiG-25 của Liên Xô đang trên đường làm nhiệm vụ trên bờ biển Iran trong vịnh Caspian, đã làm cho Liên Xô ngừng lại việc bay trên bầu trời Iran.

Sau sự kiện lật đổ vua Shah, chế độ của giáo chủ Ayatollah Khomeini đã dừng hầu hết các kế hoạch quân sự trước đó. Nhiều tàu chở hàng lớn đã phải nằm dưới sự giám sát, bao gồm cả những chiếc Tomcat của Iran. Chiếc Tomcat thứ 80 bị Hải quân hoãn trao cho Iran. Theo bản báo cáo trái ngược của Tom Cooper, những chiếc F-14 của Iran đã bị phá hủy theo sự ra đi của vua Shah. Sự kiện lật đổ vua Shah đã dẫn đến vết đen trong quan hệ giữa Hoa Kỳ và Iran, khiến cho Iran phải chịu lệnh cấm vận của Hoa Kỳ, bao gồm cả việc chuyển giao máy bay chiến đấu và tên lửa. Một vài tin đồn cho rằng trước khi cách mạng xảy ra, một số tên lửa AIM-54 Phoenix đã được bán cho Liên Xô, và chúng đã có ảnh hưởng đến tên lửa tầm xa Vympel AA-9 của Liên Xô. Hầu hết chứng cớ không ủng hộ cho luận điệu trên, bản báo cáo tình báo đã nêu ra rằng người Iran không chỉ một lần sử dụng tên lửa Phoenix trong các trận chiến và nó có khả năng chống lại máy bay chiến đấu của kẻ địch. Iran ngay lúc bây giờ đã có một phiên bản cải tiến của AIM-54, họ đã thay thế AIM-54 bằng tên lửa không đối không R-73 của Nga.

Trong kế hoạch "Chim Ưng" ("Sky Hawk"), Iran đã điều chỉnh tên lửa MIM-23 HAWK chống lại F-14. IRIAF cố gắng sử dụng bom chùm Mk.83 với F-14 và phát triển nó thành máy bay oanh tạc trong các trận chiến. Nguồn tin chưa kiểm chứng cho biết một phi đoàn F-14 đã bay sang Nga với toàn bộ máy bay và người Nga đã nghiên cứu chúng dưới sự cho phép của Iran để duy trì bảo dưỡng đồng thời nâng cấp - bao gồm cả rada, động cơ, và thiết bị điện tử của Nga. Cả Iran và Nga đều từ chối xác nhận thông tin này.

Các biến thể

Có tất cả 712 chiếc F-14 được sản xuất từ năm 1969 đến năm 1991 tại xưởng sản xuất của Grumman tại Bethpage, Long Island, New York.
 YF-14A: mẫu thử đầu tiên và dựa vào nó để sản xuất 12 chiếc đầu.
 F-14A: phiên bản máy bay đánh chặn trong mọi thời tiết 2 chỗ cho hải quân Hoa Kỳ. Sự cải tiến đã thêm vào khả năng mang theo nhiều vũ khí hơn. 545 chiếc F-14A đã được cung cấp cho hải quân Hoa Kỳ và 79 chiếc cho Iran. 102 chiếc F-14A cuối cùng được cung cấp với động cơ cải tiến TF30-P-414A. Thêm vào đó chiếc F-14A thứ 80 được chế tạo cho Iran, nhưng đã chuyển giao cho hải quân Hoa Kỳ.
 F-14A+ hay F-14B: bản cải tiến với động cơ GE F110-400. Rất nhiều thiết bị điện tử đã được trang bị. 38 máy bay mới được sản xuất và 48 chiếc F-14A được cải tiến thành phiên bản F-14B. Vào những năm 1990, 67 chiếc F-14B được bảo dưỡng để tăng tuổi thọ, cải tiến hệ thống tấn công và hệ thống bảo vệ điện tử.
 F-14D Super Tomcat: bản cải tiến cuối cùng của F-14. Động cơ TF-30 cũ được thay thế bằng động cơ GE F110-400, giống như F-14B. Hơn nữa F-14D có hệ thống điện tử hoàn toàn mới, buồng lái mới và thay thế rada AWG-9 bằng rada mới APG-71. 37 chiếc đã được sản xuất và 18 chiếc F-14A đã được nâng cấp thành phiên bản D.

Biên chế của F-14

Các phi đoàn F-14 trong hải quân Hoa Kỳ (USN)

 VF-1 Wolfpack (giải thể 30-9-1993)
 VF-2 Bounty Hunters (thay thế với F/A-18F 1-7-2003)
 VF-11 Red Rippers (thay thế với F/A-18F 5-2005)
 VF-14 Tophatters (thay thế với F/A-18E 1-12-2001)
 VF-21 Freelancers (giải thể 31-1-1996)
 VF-24 Fighting Renegades (giải thể 20-8-1996)
 VF-31 Tomcatters (thay thế với F/A-18E 10-2006)
 VF-32 Swordsmen (thay thế với F/A-18F 1-10-2005)
 VF-33 Starfighters (giải thể 1-10-1993)
 VF-41 Black Aces (thay thế với F/A-18F 1-12-2001)
 VF-51 Screaming Eagles (giải thể 31-3-1995)
 VF-74 Bedevilers (giải thể 30-4-1994)
 VF-84 Jolly Rogers (giải thể 1-10-1995)
 VF-101 Grim Reapers (giải thể 15-9-2005)
 VF-102 Diamondbacks (thay thế với F/A-18F 1-5-2002)
 VF-103 Sluggers/Jolly Rogers (thay thế với F/A-18F 1-5-2005)
 VF-111 Sundowners (giải thể 31-3-1995)
 VF-114 Aardvarks (giải thể 30-4-1993)
 VF-124 Gunfighters (giải thể 30-9-1994)
 VF-142 Ghostriders (giải thể 30-4-1995)
 VF-143 Pukin' Dogs (thay thế với F/A-18E đầu 2005)
 VF-154 Black Knights (thay thế với F/A-18F 1-10-2003)
 VF-191 Satan's Kittens (giải thể 30-4-1988)
 VF-194 Red Lightnings (giải thể 30-4-1988)
 VF-201 Hunters (thay thế với F/A-18A 1-1-1999)
 VF-202 Superheats (giải thể 31-12-1999)
 VF-211 Fighting Checkmates (thay thế với F/A-18F 1-10-2004)
 VF-213 Black Lions (thay thế với F/A-18F 1-5-2006)
 VF-301 Devil's Disciples (giải thể 11-9-1994)
 VF-302 Stallions (giải thể 11-9-1994)
 VX-4 Evaluators (giải thể 30-9-1994)
 VX-9 Vampires (đang hoạt động gồm F/A-18C/D/E/F, EA-6B, AV-8B, và AH-1)

Các phi đoàn F-14 trong không quân cộng hòa hồi giáo Iran (IRIAF)

 phi đoàn số 72: F-14A, 1976 - 1980
 phi đoàn số 73: F-14A, 1977 - giữa 1990
 phi đoàn số 81: F-14A, 1977 - đến ngày nay
 phi đoàn số 82: F-14A, 1978 - đến ngày nay
 phi đoàn số 83: F-14A, đổi tên từ phi đoàn số 73

Thông số kỹ thuật (F-14D Super Tomcat)

Thông số chung

 Phi đoàn: 2 (phi công và sĩ quan rada)
 Dài: 61 ft 9 in (18.6 m)
 Chiều dài cánh: cánh xòe 64 ft, cánh cụp 38 ft (19 m / 11.4 m)
 Cao: 16 ft (4.8 m)
 Diện tích cánh: 565 ft² (54.5 m²)
 Cánh máy bay: NACA 64A209.65 mod root, 64A208.91 mod tip
 Trọng lượng rỗng: 42.000 lb (19.000 kg)
 Trọng lượng cất cánh: 61.000 lb (28.000 kg)
 Trọng lượng mang tối đa: 72.900 lb (32.805 kg)
 Động cơ: 2× General Electric F110-GE-400 động cơ phản lực cánh quật đẩy, lực đẩy 13.810 lbf (72 kN) với nhiên liệu thường, 27.800 lbf (126 kN) với nhiên liệu phụ trội

Đặc tính
 Vận tốc cực đại: Mach 2.34, 1.544 mph (2.485 km/h)
 Phạm vi hoạt động: 576 dặm (927 km)
 Trần bay: 50.000+ ft (16.000+ m)
 Vận tốc: 45.000+ ft/min (230+ m/s)
 Lực nâng của cánh: 113.4 lb/ft² (553.9 kg/m²)
 Lực đẩy/khối lượng: 0.91

Vũ khí

Mang được 13.000 lb (5.900 kg), vũ khí gồm:

 Pháo: 1× M61 Vulcan 20 mm Gatling Gun
 Tên lửa: AIM-54 Phoenix, AIM-7 Sparrow, AIM-9 Sidewinder không đối không
 2× AIM-9 + 6× AIM-54
 2× AIM-9 + 2× AIM-54 + 3× AIM-7
 2× AIM-9 + 4× AIM-54 + 2× AIM-7
 2× AIM-9 + 6× AIM-7
 4× AIM-9 + 4× AIM-54
 4× AIM-9 + 4× AIM-7
 Bom: GBU-10, GBU-12, GBU-16, GBU-24, GBU-24E Paveway I/II/III LGB, GBU-31, GBU-38 JDAM, Mk-20 Rockeye II, Mk-82, Mk-83 và Mk-84

Thiết bị điện tử
 Hughes AN/APG-71 radar
 AN/ASN-130 INS, IRST, TCS

Giá thành
 38 triệu USD/chiếc

Tham khảo

 Tony Holmes (2005). US Navy F-14 Tomcat Units of Operation Iraqi Freedom, Osprey Publishing Limited.
 Lou Drendel (1977). F-14 Tomcat in Action, Squadron/Signal Publications
 GRUMMAN F-14, Vol. 25 by J.P.Stevenson, Aero Series of Tab Books Inc., 1975. ISBN 0-8306-8592-8.
 Jane's All The World's Aircraft.
 Bill Gunston, Mike Spick (1983). Modern Air Combat, Crescent Books. ISBN 0-517-41265-9.

Nội dung liên quan

Máy bay liên quan
 General Dynamics F-111 Aardvark

Máy bay tương tự
 McDonnell Douglas F-15 Eagle
 Boeing F/A-18E/F Super Hornet
 General Dynamics F-111 Aardvark
 Panavia Tornado
 Mikoyan MiG-29

Trình tự thiết kế
 F-10 - F-11 - YF-12 - F-14 - F-15 - F-16 - YF-17

F-014 Tomcat
Máy bay tiêm kích Hoa Kỳ 1970–1979
Máy bay cường kích Hoa Kỳ 1970–1979
Máy bay trinh sát quân sự Hoa Kỳ 1970–1979
Máy bay hoạt động trên tàu sân bay
Máy bay trong Chiến tranh Vùng Vịnh
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay tiêm kích
Máy bay tiêm kích đánh chặn
Máy bay cường kích
Máy bay trinh sát
Máy bay hai động cơ phản lực
Máy bay cánh trên
Máy bay cánh cụp cánh xòe


title: Popping

text:
Popping là một thể loại vũ điệu đường phố dựa trên kĩ thuật làm co và thả lỏng thật nhanh cơ bắp để tạo những cú "giật" trên cơ thể vũ công, được gọi là một pop hoặc hit. Kĩ thuật này được thực hiện liên tục theo giai điệu của một bài hát khi kết hợp với nhiều chuyển động và dáng điệu. Người nhảy popping được gọi là một popper.

Popping cũng được sử dụng để chỉ một nhóm các phong cách và kĩ thuật nhảy có liên quan chặt chẽ đến kiểu nhảy "ảo" thường được kết hợp với popping để biểu diễn với phong cách đa dạng hơn. Người ta tin rằng popping bắt nguồn từ Fresno, California vào những năm 1970, và được lấy cảm hứng từ điệu nhảy locking.

Giống như những thể loại nhảy đường phố khác, popping thường được biểu diễn để "nhảy đấu". Tức là cố gắng biểu diễn tốt hơn đối phương hoặc nhóm nhảy khác trước một đám đông người xem. Ở đó có thể xuất hiện những động tác hoặc chuyển động độc đáo, hiếm khi xuất hiện trong các show diễn. Ngày nay, popping còn được kết hợp với múa đương đại, kịch câm và dòng nhạc electronica.

Lịch sử
Vào cuối những năm 70, một nhóm nhảy popping có tên là Electric Boogaloos (trước đây được biết đến là Electronic Boogaloo Lockers) đến từ California đã đóng góp rất nhiều cho sự ảnh hưởng của popping, một phần là vì họ đã xuất hiện trên chương trình truyền hình Soul Train thời đó.

Electric Boogaloos tuyên bố rằng vào khoảng 1975-1976, người sáng lập của họ là Sam Solomon (còn gọi là Boogaloo Sam) đã sáng tạo ra những động tác có liên quan đến phong cách nhảy của popping ngày nay và boogaloo đã lấy cảm hứng từ một trong những nhóm nhảy locking đầu tiên đó là The Lockers và cả mốt nhảy phổ biến của những năm 60 gọi là "cú giật". Trong khi nhảy, Sam thường uốn dẻo các cơ của mình rồi nói từ "pop", từ đó đã khởi nguồn cho dòng nhảy mang tên popping. Nhiều người khằng định rằng Sam cũng bắt đầu từ những động tác cơ bản của popping.

Những phong cách nhảy khác có liên quan tới popping, thí dụ như robot, được biết là xuất hiện trước cả popping, và một số người còn tuyên bố rằng popping đã từng xuất hiện và được biểu diễn ở Oakland, California trước cả khi Electric Boogaloos được thành lập, và phong cách nhảy không liên quan đến người hoặc nhóm cụ thể nào.

Các phương tiện truyền thông đã đóng góp cho sự lan rộng của popping và những kiểu nhảy liên quan qua những bộ phim như Breakin’, nhưng cũng gây ra sự lộn xộn về tên gọi khi họ nói rằng tất cả các kiểu nhảy đó là breakdance, làm lẫn lộn với kiểu nhảy khác mà thời đó gọi là breaking. Michael Jackson cũng giúp cho popping được biết đến nhiều hơn khi thực hiện các động tác như robot hay moonwalk, nhưng cũng tạo ra một sự lẫn lộn tên gọi bởi moonwalk chính là tên gọi khác của một động tác của popping (còn gọi là backslide, xem floating) xuất hiện trước khi Michael Jackson khiến nó trở nên nổi tiếng.

Thuật ngữ
Popping là tên gọi của một dòng nhảy đường phố. Cái tên được giới thiệu bởi Boogaloo Sam, người sáng lập của nhóm nhảy popping tiên phong Electric Boogaloos.

Qua nhiều năm, popping cũng trở thành một thuật ngữ phổ biến dùng để chỉ một nhóm các động tác và kĩ thuật có liên quan thường được kết hợp và biểu diễn cùng popping, một số hiếm khi thấy và nằm ngoài phạm trù popping. Tuy nhiên, việc sử dung thuật ngữ popping bị chỉ trích rằng nhiều động tác liên quan phải được tách biệt rõ ràng bởi có những người chỉ chuyên về những động tác đó thì không thể coi là một popper được.

Một thuật ngữ khác, pop-locking, nổi tiếng cuối những năm 70 và đầu những năm 80 ở Los Angeles và trở thành tên gọi chung cho popping và những động tác kết hợp khác. Việc sử dụng thuật ngữ này bị tranh cãi bởi nó gây ra rắc rối khi đưa thêm chữ locking vào, tên gọi một thể loại nhảy đường phố khác biệt hoàn toàn (xem Locking). Nhảy funk cũng là một thuật ngữ khác, khởi nguồn từ Electric Boogaloos dành cho cả popping, locking và những kiểu nhảy liên quan được sáng tạo ở Bờ biển phía Tây nước Mĩ vào thời của nhạc funk.

Đặc điểm
Popping xoay quanh kỹ thuật popping (hoặc hitting), nghĩa là làm co cơ và thả ra thật nhanh để tạo nên những cú giật (một pop hoặc hit) trên cơ thể popper. Popping có thể tập trung vào những bộ phận riêng của cơ thể, tạo ra nhiều kiểu pop như pop tay, pop chân, pop ngực hay pop cổ, và nó có thể thay đổi một cách đột ngột. Những popper khỏe thường pop được cả phần thân trên và thân dưới cùng lúc.

Thông thường, popping được thực hiện cùng nhịp của bài hát, khiến cho điệu nhảy trông tự nhiên và nhịp nhàng, và thường được kết hợp với các động tác ngừng, giữ yên một tư thế trước khi thực hiện "giật". Một kĩ thuật phổ biến để chuyển qua lại giữa các tư thế là dime stopping, được sử dụng nhiều trong kiểu nhảy robot, có nghĩa là kết thúc chuyển động với một cái dừng bất ngờ (hay còn gọi là "stopping on a dime"), và thường sau đó là một cú giật.

Dáng trong popping đặc trưng bởi các động tác xoay góc, phong cách di chuyển của kịch câm và biểu hiện của nét mặt. Phần thân dưới có nhiều cách để di chuyển, từ các bước đi cơ bản tới những kiểu phức tạp và "vô trọng lực" như floating và electric boogaloo. Chuyển động và kĩ thuật của popping thường tập trung vào những động tác rất đối lập nhau, lúc thì cứng nhắc như robot, khi thì mềm dẻo và rất uyển chuyển.

Trái ngược với breakdance thiên về những động tác tập trung trên sàn, popping thường được thực hiện khi đứng và chỉ có một số trường hợp hiếm thấy popper mới quỳ xuống hoặc nằm hẳn xuống một thời gian ngắn để thực hiện các động tác đặc biệt.

Âm nhạc
Bắt nguồn từ dòng nhạc dance club của những năm 70, popping thường được nhảy cùng nhạc dance và nhạc pop thời đó, như funk, disco và electro. Ngày nay, popping lại được nhảy cùng những thể loại nhạc hiện đại như nhạc hip hop (thường là nhạc nền) và nhiều dạng electronica khác.

Những bài hát ưa thích thường có nhịp đều, ổn định và tốc độ từ 90-120 bmp (nhịp trên phút), có nhịp back mạnh, như tiếng vỗ tay chẳng hạn. Các cú giật được popper thực hiện cùng tất cả các nhịp hoặc nhịp back riêng.

Các kiểu nhảy và kĩ thuật có liên quan
Có một số động tác và kĩ thuật được kết hợp với popping để làm cho màn biểu diễn thêm phong phú, trong đó có nhiều động tác hiếm khi thấy ở các show diễn. Ta sử dụng popping như một thuật ngữ chung, nhưng cũng có thể coi đó chỉ là một phần của popping.

Animation (Hoạt Hình)

Là kĩ thuật bắt chước theo các cử động của nhân vật trong phim hoạt hình. Bao gồm những chuyển động đặc biệt, giật cơ, strobing hay robot để làm cho popper trong giống như đang ở trong một cảnh của phim hoạt hình.

Boogalo/Electric Boogaloo

Kĩ thuật boogaloo thực hiện bằng cách khiến cho các cơ thả lỏng và uốn dẻo để tạo ấn tượng rằng popper "không có xương", lấy một phần cảm hứng từ những bộ phim hoạt hình. Popper có thể uốn và xoay nhiều bộ phận của cơ thể, chẳng hạn như hông, đầu gối hay đầu, cũng như chỉ xoay một phần riêng của cơ thể, thí dụ như giữ yên phần khung sườn của thân trên và xoay hông. Boogaloo được sáng tạo bởi Boogaloo Sam năm 1976. Khi kết hợp với popping, nó trở thành electric boogaloo, một phong cách riêng của nhóm nhảy Electric Boogaloos.

Bopping (còn gọi là Chest Pop hay "Pop Ngực")

Là một kiểu pop tập trung vào phần ngực, tạo ra những cú giật ngực bằng cách ưỡn mạnh ngực ra rồi thả lỏng một cách nhanh chóng. Kĩ thuật này được thực hiện cùng nhịp nhạc và thường kết hợp với các động tác khác. Pop ngực có thể được pop hai lần liên tiếp (còn gọi là double-pop) để tạo nên sự độc đáo của chuyển động.

Cobra (Rắn Hổ Mang)

Thực hiện giống như boogaloo, nhưng phần ngực được uốn lượn để trông giống như phần đầu và thân của một con rắn hổ mang.

Crazy Legs (tạm dịch là "Đôi Chân Điên Dại")

Một kĩ thuật dựa trên những chuyên động nhanh của đôi chân, những cú xoay đầu gối và xoáy bàn chân. Được sáng tạo vào khoảng năm 1980-1981 bởi Poppin’ Pete, lấy cảm hứng từ phong cách breakdance của b-boy nổi tiếng Crazy Legs đến từ nhóm nhảy Rock Steady Crew.

Dime Stopping (Stopping On A Dime)

Kĩ thuật dựa trên việc chuyển động theo các khoảng ổn định sau đó đột ngột dừng lại. Thường được kết hợp với một cú pop ở đầu hoặc cuối chuyển động.

Egyptian-Twist (Xoay Ai Cập)

Kĩ thuật tập trung vào động tác đánh gót chân theo nhịp nhạc với mũi chân giữ yên. Có thể chỉ một gót đánh ra hoặc cả hai gót được đánh ra cùng lúc.

Fast Forward (Tua Nhanh)

Popper di chuyển và thực hiện các động tác nhanh hơn bình thường, để tạo ra cảm giác như đang ở trong đoạn video được tua nhanh.

Floating, Gliding và Sliding (Trôi, Trượt và Lướt)

Là một nhóm các kĩ thuật dựa trên các chuyển động đặc biệt của bàn chân nhằm tạo ra cảm giác rằng popper đang trôi nhẹ nhàng trên sàn nhảy, hoặc đôi chân vẫn như đang bước đi mà hướng di chuyển lại không xác định. Nó gồm cả kĩ thuật moonwalk/backslide.

Fresno

Đây được coi là một trong số các bài tập cơ bản của popper, được thực hiện bằng cách hit (hoặc pop) đồng thời phần tay và chân. Kĩ thuật đòi hỏi bạn phải đưa một cánh tay về phía trước, giật cùng lúc phần cơ tay và cơ chân bên mà bạn đưa cánh tay lên, sau đó đổi bên và thực hiện giống như vậy. Có nhiều khả năng kĩ thuật này bắt nguồn từ Fresno, California.

Liquid Dancing (Múa Lỏng)

Một kiểu múa tập trung vào những chuyển động trông giống như dòng chảy của chất lỏng nhờ kĩ thuật tạo sóng ngón tay, bàn tay và cả cánh tay. Chính vì thế nó có liên quan đến kĩ thuật waving (sóng) và thường được kết hợp với nhau. Liquid dancing được coi là một dòng nhảy có phong cách hoàn toàn riêng biệt.

Miming (Kịch Câm)

Thực hiện các động tác của nghệ thuật kịch câm truyền thống theo nhịp của một bài hát. Các động tác này được thực hiện trong không khí như thể popper đang chạm vào một bề mặt nào đó (VD: một bức tường vô hình) hay cầm một vật nào đó, và có thể lấy đó làm điểm tựa để di chuyển theo các hướng khác nhau. Popper cũng có thể sử dụng miming để kể một câu chuyện trong khi họ nhảy. Kĩ thuật này khá độc đáo và thường được các popper sử dụng để đánh bại đối phương trong các cuộc nhảy đấu.

Neck-O-Flex

Kĩ thuật này thực hiện bằng cách xoay đầu và cổ theo một hướng nhất định, sau đó xoay toàn bộ phần thân còn lại theo hướng đó.

Old Man (Ông Già)

Lấy ý tưởng từ hình ảnh một ông già với một chân đã có tật khiến ông đi lại khó khăn. Boogaloo Sam đã sáng tạo ra kiểu nhảy old man từ ý tưởng đó.

Puppet (Con Rối)

Một kiểu nhảy bắt chước động tác của một con rối bị buộc vào dây. Thường là một người biểu diễn riêng hoặc có thêm người khác thực hiện hành động điều khiển con rối bằng dây.

Robot/Botting (Người Máy)

Nhảy robot bắt chước các động tác của một con robot đang nhảy hay một con ma-nơ-canh.

Roman-Twist (Xoay La Mã)

Kĩ thuật dựa trên việc di chuyển ngang bằng hai bàn chân chụm lại, kết hợp song song. Động tác này ngược lại với cách di chuyển chữ V của Romeo Twist.

Romeo-Twist (Xoay Romeo)

Kĩ thuật dựa trên việc di chuyển ngang bằng cách kết hợp hai bàn chân theo kiểu hình chữ V.

Scarecrow (Bù Nhìn)

Kĩ thuật này bắt chước động tác của nhân vật bù nhìn trong bộ phim The Wizard of Oz. Được sáng tạo bởi Boogaloo Sam vào năm 1977. Nó này tập trung vào động tác duỗi thẳng hai cánh tay sang hai bên với kiểu dáng cứng nhắc, trong khi đó phần bàn tay và chân lại thả lỏng.

Slow motion (Tua Chậm)

Chuyển động thật chậm với những động tác được cường điệu hóa (VD: bước đi, vẫy chào, các ngón tay uốn lượn,...) để tạo cảm giác cho người xem như thể popper đang di chuyển trong một đoạn video được tua chậm.

Snake (Con Rắn)

Sử dụng kĩ thuật waving chủ yếu ở ngón tay, bàn tay và di chuyển qua lại để trông cánh tay như một con rắn đang trườn.

Strobing (Đèn Nhấp Nháy)

Sử dụng kĩ thuật cơ bản giống như dime stopping, nhưng chuyển động giữa những lần ngừng rất ngắn,nhanh và đều. Nó khiến cho popper trông như đang di chuyển trong một luồng ánh sáng lúc tắt, lúc bật (nhấp nháy). Kĩ thuật này độc đáo, được yêu thích nhưng tương đối khó nên ít người thực hiện được đẹp mắt và yêu cầu popper phải tập luyện lâu dài mới có thể tạo được hiệu ứng đèn nhấp nháy.

Ticking (Tích Tắc)

Cũng giống như popping (hitting) nhưng khoảng thời gian giữa các cú pop ngắn hơn. Nói chung cũng là popping nhưng nhanh hơn bình thường gấp hai lần.

Toyman (Người Đồ Chơi)

Dựa trên kiểu dáng và động tác của G.I. Joe và Major Matt Mason, được mở rộng thêm bởi một thành viên cũ của Electric Boogaloos có tên là Toyman Skeet. Được thực hiện bằng các cánh tay thẳng và vuông góc để mô phỏng những chuyển động gần như không có khớp xương.

Tutting/King Tut

Lấy cảm hứng từ nghệ thuật múa Ai Cập cổ đại, tutting sử dụng cánh tay để tạo ra các tư thế và chuyển động liên quan tới hình học, dễ thấy nhất là việc mô phỏng các góc vuông.

Twist-O-Flex

Một kĩ thuật được thực hiện bằng cách xoay phần thân trên, giữ yên phần thân dưới hoặc ngược lại để tạo cảm giác như hai phần thân của popper bị tách rời hẳn ra. Trong khi thực hiện, hai tay thường chống vào hông, còn bàn chân và gót kết hợp để tạo cảm giác như đôi chân đứng yên mà vẫn xoay.

Vibrating (Rung)

Căng các cơ thật mạnh, khiến cho chúng lắc hoặc rung lên.

Walk Out (Bước Ra)

Kĩ thuật bước một chân lên phía trước, chuyển vị trí và bước chân còn lại lên. Walk out được kết hợp với động tác uốn người để tạo sự uyển chuyển, thường thấy trong các bước nhảy của kĩ thuật boogaloo.

Waving (Sóng)

Waving bao gồm nhiều động tác uốn dẻo kết hợp để tạo cảm giác như có một làn sóng chạy qua cơ thể popper. Nó thường được thực hiện cùng liquid dancing.

Nghệ sĩ nổi tiếng với phong cách liên quan tới popping
Popping đã ảnh hưởng tới phong cách biểu diễn của Michael Jackson. Màn biểu diễn nổi tiếng với ca khúc Billie Jean của anh ở lễ kỉ niệm Motown lần thứ 25 vào năm 1983, trong đó xuất hiện điệu nhảy moonwalk lừng danh, đã chịu ảnh hưởng của vũ công và popper huyền thoại Jeffery Daniel. Jeffery Daniel ban đầu gọi moonwalk là backslide (lướt lùi). Các popper cũng đã từng sử dụng backslide nhưng cho tới khi Michael Jackson biểu diễn nó mới thực sự trở nên nổi tiếng. Michael Jackson đã từng là học trò của hai popper tài ba Bruno "Poppin’ Taco" Falcon và Timothy "Poppin’ Pete" Solomon.

Tham khảo

Popping (nhảy)
Điệu nhảy đường phố
Nhảy Hip hop


title: Bidasar

text:
Bidasar là một thành phố và khu đô thị của quận Churu thuộc bang Rajasthan, Ấn Độ.

Địa lý
Bidasar có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 304 mét (997 foot).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Bidasar có dân số 30.103 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Bidasar có tỷ lệ 45% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 56%, và tỷ lệ cho phái nữ là 34%. Tại Bidasar, 19% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Rajasthan


title: Lễ Lăng

text:
Lễ Lăng (chữ Hán: 醴陵市, Hán Việt: Lễ Lăng thị) là một thành phố cấp huyện thuộc địa cấp thị Chu Châu, Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa. Lễ Lăng nằm ở phía đông của tỉnh Hồ Nam, trung lưu sông Lục Thủy, giáp dãy núi La Tiêu Sơn về phía bắc, giáp tỉnh Giang Tây. Tên gọi vắn tắt của Lễ Lăng là Lễ.

Lịch sử
Thời nhà Tần, khu vực này thuộc huyện Lâm Tương. Thời Tây Hán, Lưu Bang phân vùng này thuộc Lễ Lăng Hầu, thời Đông Hán vùng này được đặt vào huyện Lễ Lăng, thời kỳ đầu nhà Tuỳ nhập vào huyện Trường Sa. Năm Vũ Đức thứ 4 thời nhà Đường (621) thì huyện Lễ Lăng lại được tách ra với tên châu Lễ Lăng. Đầu nhà Minh phục hồi lại huyện. Năm 1985, huyện này được nâng cấp thành thành phố cấp huyện thuộc địa cấp thị Chu Châu.

Tham khảo

Chu Châu
Đơn vị cấp huyện Hồ Nam


title: Domiporta

text:
Domiporta là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Mitridae.

Các loài
Các loài thuộc chi Domiporta bao gồm:

 Domiporta dianneae Salisbury & Guillot de Suduiraut, 2003
 Domiporta polycincta Turner, 2007

Chú thích

Tham khảo

Mitridae


title: Andigné

text:
Andigné là một xã thuộc tỉnh Maine-et-Loire trong vùng Pays de la Loire tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 53 mét trên mực nước biển.
Sông Oudon tạo thành toàn bộ ranh giới phía bắc thị trấn.

Tham khảo

Xã của Maine-et-Loire


title: Lamprolectica

text:
Lamprolectica là một chi bướm đêm thuộc họ Gracillariidae.

Các loài
Lamprolectica apicistrigata (Walsingham, 1891)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Global Taxonomic Database of Gracillariidae (Lepidoptera)

Gracillariidae


title: Langayo

text:
Langayo là một đô thị trong tỉnh Valladolid, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 398 người.

Tham khảo

Đô thị ở Valladolid


title: Zelleria aphrospora

text:
Zelleria aphrospora là một loài bướm đêm thuộc họ Yponomeutidae. Nó được tìm thấy ở Úc.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Australian Faunal Directory

Zelleria


title: Dorcathispa

text:
Dorcathispa là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1901 bởi Weise.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Dorcathispa alternata (Weise, 1900)
 Dorcathispa bellicosa (Guérin-Menéville, 1841)
 Dorcathispa extrema (Péringuay, 1898)

Chú thích

Tham khảo

Hispini


title: Holocentropus consobrinus

text:
Holocentropus consobrinus là một loài Trichoptera hóa thạch trong họ Polycentropodidae.

Tham khảo

Hóa thạch Bộ Cánh lông
Holocentropus


title: Lan hài xanh

text:
Lan hài ráp (danh pháp hai phần: Paphiopedilum malipoense) là một loài lan hài thuộc Họ Lan. Lan hài nở hoa vào mùa Xuân và có một hoa mỗi cụm. Cây này phân bố ở các tỉnh Quảng Tây, Quý Châu và Vân Nam của Trung Quốc cũng như tại miền Bắc Việt Nam. Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng là nơi có loại lan hài xanh này.

Các biến thể
 Paphiopedilum malipoense var. angustatum (Vân Nam-Trung Quốc). Hemicr.
 Paphiopedilum malipoense var. jackii (Đông Nam Vân Nam, Bắc Việt Nam). Hemicr.
 Paphiopedilum malipoense var. hiepii
 Paphiopedilum malipoense var. malipoense (Đông Nam Vân Nam, Tây Nam Quý Châu, Tây Nam Quảng Tây (Trung Quốc) và Bắc Việt Nam). Hemicr.
 Paphiopedilum malipoense var. concolor
 Paphiopedilum malipoense var. aureum
 Paphiopedilum malipoense var. alba hoa xanh lá cây nhạt

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Lan hài Malipo

M
Thực vật Trung Quốc
Thực vật Việt Nam
Động thực vật Vân Nam
Thực vật Quảng Tây
Lan Việt Nam


title: Walshia

text:
Walshia là một chi bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Cosmopterigidae


title: Orthopsyche amiena

text:
Orthopsyche amiena là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Orthopsyche


title: Las Vegas, New Mexico

text:
Las Vegas, New Mexico là một thành phố quận lỵ quận San Miguel trong bang New Mexico, Hoa Kỳ. Thành phố có tổng diện tích  km², trong đó diện tích đất là  km². Theo điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2010, thành phố có dân số 14.565 người. Thành phố này được lập từ hai đô thị (một thành phố và một thị xã) đều tên Las Vegas, tây Las Vegas (cũ) và đông Las Vegas (mới) phân chia bởi sông Gallinas.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố của New Mexico
Las Vegas, New Mexico


title: Proceratophrys goyana

text:
Proceratophrys goyana là một loài ếch thuộc họ Leptodactylidae.
Đây là loài đặc hữu của Brasil.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là xavan ẩm, vùng cây bụi ẩm khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng ngập nước hoặc lụt theo mùa, đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao, sông ngòi, và sông có nước theo mùa.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Tham khảo

 Colli, G., Bastos, R. & Caramaschi, U. 2004. Proceratophrys goyana. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Proceratophrys
Động vật đặc hữu Brasil


title: Cavanillesia platanifolia

text:
Cavanillesia platanifolia là một loài thực vật có hoa thuộc họ Bombacaceae. Chúng được tìm thấy ở Colombia, Costa Rica, Nicaragua, Panama, và Peru.

Loài này đang bị đe dọa do mất nơi sống.

Hình ảnh

Chú thích

Nguồn
 Mitré, M. 1998. Cavanillesia platanifolia. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 19 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

P


title: Chi Cao cát

text:
Chi Cao cát (danh pháp khoa học: Anthracoceros) là một chi chim trong họ Hồng hoàng (Bucerotidae), sinh sống tại khu vực Nam Á và Đông Nam Á, từ Ấn Độ tới Philippines và Indonesia.

Các loài
Các loài trong chi này bao gồm:

 Anthracoceros coronatus: Cao cát khoang Malabar
 Anthracoceros albirostris: Cao cát bụng trắng hay cao cát khoang phương Đông
 Anthracoceros malayanus: Cao cát đen
 Anthracoceros marchei: Cao cát Palawan
 Anthracoceros montani: Cao cát Sulu

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Cao cát, chi


title: Giải vô địch bóng đá châu Âu 2012 (vòng loại bảng H)

text:
Dưới đây là kết quả các trận đấu trong khuôn khổ bảng H - vòng loại giải vô địch bóng đá châu Âu 2012. 5 đội bóng châu Âu bao gồm Bồ Đào Nha, Na Uy, Đan Mạch, Síp và Iceland thi đấu trong hai năm 2010 và 2011, theo thể thức lượt đi-lượt về, vòng tròn tính điểm, lấy hai đội đầu bảng tham gia vòng chung kết.

Bảng xếp hạng

Kết quả và lịch thi đấu
Một cuộc họp đã diễn ra tại Copenhagen, Đan Mạch ngày 8 tháng 3 năm 2010 để xác định lịch thi đấu của bảng H. Sau khi cuộc họp này không có kết quả, lịch thi đấu của bảng đã được bốc thăm ngẫu nhiên tại Tel Aviv, Israel vào ngày 25 tháng 3.

Danh sách các cầu thủ ghi bàn
5 bàn

  Cristiano Ronaldo

4 bàn

  Nani

3 bàn

  Ioannis Okkas
  Nicklas Bendtner

  Dennis Rommedahl

  Hélder Postiga

2 bàn

  Andreas Avraam
  Michael Krohn-Dehli
  Heiðar Helguson
  Hallgrímur Jónasson

  Mohammed Abdellaoue
  John Carew
  Erik Huseklepp

  Hugo Almeida
  Danny
  Raúl Meireles

1 bàn

  Efstathios Aloneftis
  Michalis Konstantinou
  Christian Eriksen
  Lars Jacobsen
  Thomas Kahlenberg
  Kasper Lorentzen

  Morten Rasmussen
  Lasse Schøne
  Kolbeinn Sigþórsson
  Gylfi Sigurðsson
  Tom Høgli
  Morten Gamst Pedersen

  Brede Hangeland
  John Arne Riise
  Eliseu
  Manuel Fernandes
  João Moutinho

Phản lưới nhà
  Ricardo Carvalho (trận gặp Đan Mạch)

Chú thích

Bảng H


title: Argyresthia glaucinella

text:
Argyresthia glaucinella là một loài bướm đêm thuộc họ Yponomeutidae. Nó được tìm thấy ở châu Âu.

Sải cánh dài khoảng 9 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 6 đến tháng 7 tùy theo địa điểm.

Ấu trùng ăn Quercus, Aesculus hippocastanum và Betula.

Tham khảo

Liên kết ngoài
UKmoths
Swedish Moths

Argyresthia


title: Smicridea spinulosa

text:
Smicridea spinulosa là một loài Trichoptera thuộc họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Smicridea


title: San Bartolomeo Val Cavargna

text:
San Bartolomeo Val Cavargna là một đô thị ở tỉnh Como trong vùng Lombardia, có cự ly khoảng 70 km về phía bắc của Milano và khoảng 30 km về phía bắc của Como. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.102 người và diện tích là 11,1 km².

San Bartolomeo Val Cavargna giáp các đô thị: Carlazzo, Cusino, Garzeno, San Nazzaro Val Cavargna.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Como
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: 11473 Barbaresco

text:
11473 Barbaresco (1982 SC) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 22 tháng 9 năm 1982 bởi E. Bowell ở trạm Anderson Mesa thuộc Đài thiên văn Lowell.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 11473 Barbaresco

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Edward Bowell
Thiên thể phát hiện năm 1982


title: Anh Đức, Thanh Viễn

text:
Anh Đức (英德), là thành phố thuộc khu vực Trung Bắc bộ tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc, nằm trên tuyến đường sắt Kinh-Quảng. Đây là thành phố cấp phó địa có diện tích lớn nhất tỉnh Quảng Đông, dưới cấp hành chính của thành phố Thanh Viễn.

Hành chính
Anh Đức hiện quản lý 1 nhai đạo, 23 trấn:
 Nhai đạo: Anh Thành.
 Trấn: Sa Khẩu, Vọng Phụ, Hoành Thạch Thủy, Kiều Đầu, Thanh Đường, Bạch Sa, Đại Trạm, Tây Ngưu, Cửu Long, Hàm Quang, Đại Loan, Thạch Hôi Phô, Thạch Cổ Đường, Hạ Thái, Ba La, Hoành Thạch Đường, Đại Động, Liên Giang Khẩu, Lê Khê, Thủy Biên, Anh Hồng, Đông Hoa, Hoàng Hoa.

Tham khảo

Thanh Viễn
Đơn vị cấp huyện Quảng Đông
Thành phố tỉnh Quảng Đông


title: Mechelen (huyện)

text:
Huyện Mechelen (; ) là một trong ba huyện hành chính ở tỉnh Antwerp, Bỉ. Huyện này vừa là huyện hành chính và huyện tư pháp. Lãnh thổ của huyện tư pháp Mechelen trùng với lãnh thổ của huyện hành chính Mechelen.

Lịch sử

Huyện Mechelen được thành lập năm 1800 làm huyện thứ ba ở tỉnh Deux-Nèthes (). Ban đầu huyện này bao gồm các tổng Duffel, Heist-op-den-Berg, Lier, Mechelen và Puurs. Trong năm 1977, đô thị Muizen lúc đó được nhập vào huyện này từ huyện hành chính Halle-Vilvoorde, và được sáp nhập vào thành phố Mechelen.

Các đô thị

Huyện hành chính Mechelen bao gồm các đô thị sau:

 Berlaar
 Bonheiden
 Bornem
 Duffel
 Heist-op-den-Berg
 Lier
 Mechelen

 Nijlen
 Putte
 Puurs
 Sint-Amands
 Sint-Katelijne-Waver
 Willebroek

Tham khảo

Mechelen
Mechelen


title: Noiseau

text:
Noiseau là một xã ở ngoại ô phía đông nam của Paris, Pháp. Nó nằm cách  tình từ trung tâm của Paris.

Xem thêm
Xã của tỉnh Val-de-Marne

Tham khảo
INSEE
Mayors of Essonne Association

Xã của Val-de-Marne


title: Sillé-le-Guillaume

text:
Sillé-le-Guillaume là một xã trong tỉnh Sarthe ở tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 115-260 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Sarthe


title: Dendrobium gibsonii

text:
Dendrobium gibsonii là loài lan bản địa của châu Á trong chi Lan hoàng thảo.

Chú thích

Tham khảo

G


title: Ikondiana

text:
Ikondiana là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Noctuidae
Noctuinae


title: Toana

text:
Toana là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hadeninae


title: Conus crotchii

text:
Conus crotchii là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Giống như tất cả các loài thuộc chi Conus, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 The Conus Biodiversity website

Conus


title: Ký sinh thú

text:
là loạt seinen manga thuộc thể loại kinh dị, khoa học viễn tưởng, do Iwaaki Hitoshi sáng tác và minh hoạ. Được xuất bản bởi Kodansha thông qua tạp chí Morning Open Zōkan (từ 1988 đến 1989) và tạp chí Monthly Afternoon (từ 1990 đến 1995). Bộ manga đã được nhà xuất bản Trẻ phát hành tại Việt Nam.

Manga đã được chuyển thể thành hai phần phim live-action tại Nhật Bản, được công chiếu lần lượt vào năm 2014 và 2015. Một bộ anime truyền hình chuyển thể do studio Madhouse sản xuất với tựa , phát sóng kể từ ngày 8 tháng 10 năm 2014 cho đến ngày 25 tháng 3 năm 2015.

Cốt truyện
Truyện xoay quanh một chàng trai 17 tuổi tên là Izumi Shin'ichi, sống với mẹ và bố tại một vùng yên bình của Tokyo. Một đêm nọ, những sinh vật giống những con sâu, được gọi là những ký sinh thú xuất hiện trên Trái Đất, chiếm đoạt não của vật chủ con người bằng cách đi qua lỗ tai, mũi của họ. Một ký sinh thú cố gắng bò vào lỗ tai của Shin'ichi trong khi cậu đang ngủ nhưng thất bại do Shin'ichi đang nghe tai nghe nên ký sinh thú chuyển sang bò vào lỗ mũi nhưng lại khiến Shin'ichi hắt hơi văng ra ngoài, nó đành chọn cách xâm nhập cơ thể cậu ta bằng việc đào hang vào cánh tay của Shin'ichi. Trong phiên bản tiếng Nhật, ký sinh chiếm giữ hầu hết cánh tay phải của Shin'ichi và có tên là Migi (右), từ tiếng Nhật có nghĩa là "bên phải"; trong phiên bản của Tokyopop thì những hình ảnh lộn theo chiều ngang, và ký sinh thú xâm nhập tay trái của Shin'ichi và được đặt tên là Lefty (bên trái).

Do Shin'ichi đã dùng dây tai nghe thắt cánh tay ngăn chặn Migi trong việc dịch chuyển lên trên não bộ, khiến nó bị kẹt lại và phải phát triển và kiểm soát cánh tay phải và cả hai hiện tại phải duy trì mối quan hệ cộng sinh trong hoàn cảnh khả năng lập luận riêng rẽ một cách độc lập và có nhân cách riêng biệt. Khi "bộ đôi" chạm trán với các ký sinh thú khác, họ lợi dụng vào những trạng thái kỳ lạ của bản thân họ và dần dần hình thành một liên kết mạnh mẽ, hợp tác cùng nhau để sinh tồn. Điều này đưa cả hai tới bờ vực nguy khốn trong những cuộc chiến đấu với các ký sinh thú khác, những kẻ thường xuyên tấn công "bộ đôi" trên khi nhận thức rõ ràng rằng bộ não "con người" của Shin'ichi vẫn còn nguyên vẹn. Shin'ichi cảm thấy bị ép buộc phải chiến đấu với các ký sinh thú khác - những kẻ chuyên ăn tươi nuốt sống con người không hơn gì vai trò thức ăn, trong khi nhận được sự giúp đỡ từ Migi.

Phát triển
Iwaaki chọn một trường cao trung làm sự sắp đặt bố trí bởi đó là một cảnh phim ông đã suy ngẫm bản chất từ lâu. Khi suy xét một phân cảnh - nơi mà Migi biến dạng "cậu ta" trước mặt Murano Satomi, Iwaaki tin tưởng rằng phân cảnh đó sẽ làm tác phẩm tốt nhất trong một thiết lập trường học. Bởi vậy, Iwaaki đã đưa Kiseijū vào một khung cảnh ngôi trường cao trung.

Các chuyển thể

Manga

Loạt manga do Iwaaki Hitoshi sáng tác và minh hoạ. Được đăng trên tạp chí Morning Open Zōkan của Kodansha (từ 1988 đến 1989) và trên tạp chí Monthly Afternoon (từ 1990 đến 1995). Các chương manga được biên tập thành 10 tập tankōbon. Bộ manga đã được nhà xuất bản Trẻ mua bản quyền và phát hành tại Việt Nam.

Ngoài phiên bản tankōbon, loạt manga còn phát hành thêm 4 phiên bản khác:

Kanzenban (完全版), phát hành ngày 14 tháng 3 năm 2003.
Fullcolor-ban (フルカラー版), phát hành ngày 21 tháng 12 năm 2014.
Shinsoban (新装版), phát hành ngày 8 tháng 8 năm 2014.
Bunkoban (文庫版), phát hành tháng 12 năm 2014.

Các phần manga khác:
Một phần manga hợp tuyển với tựa , tổng hợp những one-shot do nhiều tác giả sáng tác và minh hoạ. Được đăng tải thông qua tạp chí Monthly Afternoon kể từ ngày 25 tháng 9 năm 2014 cho đến ngày 25 tháng 3 năm 2016. Những tác giả tham gia sáng tác gồm có: Hiramoto Akira,  Takinami Yukari, Nirasawa Yasushi, Endo Hiroki, Ueshiba Riichi, Minagawa Ryōji,  Kumakura Takatoshi, Peach-Pit, Mashima Hiro,  Ota Moare, Takeya Takayuki và Hagio Moto. Các chương manga sau đấy được biên tập thành một tập duy nhất, xuất bản vào ngày 22 tháng 7 năm 2016.

Một phần manga hợp tuyển với tựa , được đăng tải thông qua tạp chí Aria kể từ ngày 27 tháng 9 năm 2014 cho đến ngày 28 tháng 1 năm 2015. Những tác giả tham gia sáng tác gồm có: MikiMaki, Rinno Miki, Tōyama Ema, Suruga Hikaru, Nakamura Asumiko, Yuki Kaori , Narushima Yuri, Kuroe Yui, Kindaichi Renjuro, Kuze Banko, Kashio, Obata Yūki, Watanabe Asia, Kojima Rarako và Shinjō Hajime. Các chương manga sau đấy được biên tập thành một tập duy nhất.

Một phần spin-off với tựa , do Ohta Moare sáng tác và minh hoạ được đăng tải thông qua ứng dụng Comic Days của Kodansha kể từ ngày 2 tháng 3 năm 2018.

Các tập manga

Live-action

Hai phần phim live-action đều do Yamazaki Takashi đạo diễn, Kosawa Ryūta viết kịch bản. Phần đầu tiên có tựa Kiseijū, với thời lượng 109 phút, khởi chiếu lần đầu vào ngày 30 tháng 10 năm 2014 tại Liên hoan phim quốc tế Tokyo. Phần thứ hai có tựa Kiseijū Kanketsu-hen, với thời lượng 117 phút, khởi chiếu vào ngày 25 tháng 4 năm 2015.

Anime

Một bộ anime truyền hình chuyển thể với tựa , gồm 24 tập, được sản xuất bởi studio Madhouse, do Shimizu Kenichi đạo diễn, Yonemura Shōji viết kịch bản, Hiramatsu Tadashi thiết kế nhân vật và Ken Arai sáng tác phần nhạc hiệu. Phát sóng kể từ ngày 8 tháng 10 năm 2014 cho đến ngày 25 tháng 3 năm 2015. Ca khúc opening là "Let Me Hear" được trình bày bởi nhóm Fear, and Loathing in Las Vegas. Ca khúc ending là "It's the Right Time" được trình bày bởi Miura Daichi. Animax Asia đã cấp bản quyền anime trong khu vực Đông Nam Á và Nam Á.

Đón nhận
Bộ manga đã thắng Giải Manga Kodansha lần thứ 17 ở hạng mục chung vào năm 1993, chiến thắng tại Giải Seiun cho manga hay nhất của năm 1996.

Tính tới tháng 10 năm 2014, bộ manga đã bán được hơn 11 triệu bản in. Tính tới tháng 12 năm 2020, bộ manga đã bán được hơn 24 triệu bản in.

Vào ngày 9 tháng 6 năm 2015, Bộ văn hoá Trung Quốc đã liệt "Ký sinh thú" cùng 37 bộ anime/manga khác vào danh sách cấm tại nước này.

Phần phim live action đầu tiên đã thu về khoảng 800 triệu ¥ doanh phòng vé tại Nhật Bản sau hai tuần công chiếu. Cùng với đó phần phim cũng được đề cử cho hạng mục hiệu ứng hình ảnh xuất sắc tại giải thưởng The Asian Film Awards Academy (AFA Academy) năm 2015.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang web manga chính thức  tại Monthly Afternoon
 Trang web anime chính thức
 Trang web phim chính thức

Phim của đạo diễn Yamazaki Takashi
Seinen manga
Anime truyền hình dài tập năm 2014
Manga dài tập
Anime dài tập
Phim Nhật Bản
Manga năm 1988
Anime và manga kinh dị
Anime và manga khoa học viễn tưởng
Madhouse (công ty)
Phim dựa theo tác phẩm của nhà văn
Sentai Filmworks
Tựa xuất bản phẩm Tokyopop
Toonami
Kōdansha


title: Hoài Bắc (định hướng)

text:
Hoài Bắc có thể là:
 Nghệ danh của nhạc sĩ Phạm Đình Chương.
 Tên gọi của thành phố Hoài Bắc thuộc tỉnh An Huy, Trung Quốc.


title: Typhlichthys subterraneus

text:
Typhlichthys subterraneus (trong tiếng Anh có tên southern cavefish, "cá hang phương nam") là một loài cá hang thuộc họ Amblyopsidae đặc hữu vùng karst miền đông Hoa Kỳ.

Phân loại
T. subterraneus là một trong năm loài cá sống trong hang trọn đời của họ Amblyopsidae. T. subterraneus hiện được coi là loài duy nhất trong chi Typhlichthys, song có khả năng đây là một phức hợp loài.

Charles Frédéric Girard mô tả T. subterraneus năm 1859 dựa trên mẫu lấy từ giếng gần Bowling Green, quận Warren, Kentucky. Sau đó, Eigenmann năm 1905 tách nó thành hai loài T. osborni và T. wyandotte dựa trên khác biệt về chiều rộng đầu và đường kính mắt. Mẫu vật Typhlichthys osborni đến từ Horse Cave, Kentucky, còn mẫu vật T. wyandotte từ Corydon, Indiana. Năm 2002, một cái hang có lối vào như giếng thuộc sở hữu một thương buôn xe hơi được phát hiện ở Corydon, và được cho là vị trí cơ sở để mô tả T. wyandotte. Tuy vậy, loài T. wyandotte thường được cho là không có thực, và hiện mọi cá thể Typhlichthys đều thuộc loài T. subterraneus, do chưa thể tìm được sự biến thiên hình thái theo vùng địa lí nào. Những khảo sát gần đây quanh vùng Corydon thất bại trong việc tìm kiến T. subterraneus, chỉ ghi nhận được Amblyopsis spelaea.

Quần thể trong hang Sloans Valley, quận Pulaski, Kentucky có nhiều nét khác biệt so với ở Tennessee dọc cao nguyên Cumberland, và do vậy có lẽ là một loài chưa mô tả.

Phân bố
T. subterraneus sinh sống tại các bang miền Nam Hoa Kỳ, gồm Indiana, Alabama, Kentucky, Georgia, Missouri, Tennessee, Arkansas, và Oklahoma. Chúng sống trên cao nguyên Ozark miền trung và đông nam Missouri và đông bắc Arkansas, trên cao nguyên Cumberland và các cao nguyên nội địa thấp mạn tây bắc Alabama, tây bắc Gruzia, trung Tennessee và Kentucky, và nam Indiana. Chúng cư ngụ nơi ít xáo động, thành quần thể cô lập.

Sinh thái học và bảo tồn
Tyhplicthys subterraneus ưa nước đứng, nhưng sống cả trong dòng nước chảy nhẹ. Chúng chủ yếu ăn amphipoda và isopoda. Tốc độ trao đổi chất của chúng chậm để đối phó với việc thiếu thức ăn. Khả năng sinh sản của loài này khá thấp, con cái đẻ chưa tới 50 trứng một lần. Điều này cản trở khả năng hồi phục sự sụt giảm số lượng, dù nhỏ. Chúng đạt thành thục giới tính lúc xấp xỉ hai năm tuổi, còn tuổi thọ là chừng bốn năm.

Typhlichthys subterraneus được IUCN liệt kê là loài sắp bị đe dọa. Do mối đe dọa về môi trường gần đây, đã có sự thu hẹp về phân bố địa lý và giảm bớt về mật độ cá thể. Những nguyên nhân là sự ô nhiễm, lũ lụt và sự hủy hoại hang động.

Chú thích

Typhlichthys
Động vật được mô tả năm 1859
Cá Mỹ
Loài sắp bị đe dọa


title: Yên Đồng, Yên Mô

text:
Yên Đồng là một xã miền núi nằm ở phía đông nam huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình, Việt Nam.

Địa lý
Xã Yên Đồng nằm ở phía đông nam huyện Yên Mô, cách trung tâm thành phố Ninh Bình 24 km, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Yên Thái
Phía nam giáp tỉnh Thanh Hóa
Phía tây giáp thành phố Tam Điệp
Phía bắc giáp xã Yên Thành.

Xã Yên Đồng có diện tích 28,49 km², dân số năm 2019 là 9.075 người, mật độ dân số đạt 319 người/km².

Đây là xã có diện tích lớn thứ 5 Ninh Bình, sau các xã Cúc Phương, Kỳ Phú, Quang Sơn, Phú Long. Đây cũng là một trong 10 xã có mật độ dân cư thấp nhất Ninh Bình, theo thứ tự tăng dần gồm: Cúc Phương, Kỳ Phú, Quang Sơn, Phú Long, Ninh Hải, Đông Sơn, Sơn Lai, Yên Đồng, Gia Hòa và Gia Sinh.

Hành chính
Xã Yên Đồng được chia thành 17 thôn, xóm.

Du lịch
Hồ Đồng Thái thuộc xã Yên Đồng cùng với hồ Yên Thắng, hồ Yên Quang là 3 hồ nước lớn nhất Ninh Bình, có diện tích mặt nước khoảng 200 ha. Toàn bộ hồ có diện tích 2185 ha trong đó có 380 ha được quy hoạch thành khu du lịch nghỉ dưỡng cao cấp. Đây là hồ nước lớn nhất Ninh Bình với nhiều loài động thực vật quý hiếm. Hồ Đồng Thái là một hồ rộng với hình dạng bị cắt xẻ nhiều. Bờ hồ nằm uốn lượn tạo ra nhiều "bán đảo" với nhiều thung lũng đẹp, diện tích từ 2 - 10 ha, Các thung lũng là khu rừng nguyên sơ với nhiều loại động, thực vật hoang dã. Phần lớn thung lũng có bề mặt bằng phẳng, rất thuận lợi xây dựng các khu vui chơi, giải trí hoà quyện với thiên nhiên. Khu du lịch hồ Đồng Thái nằm ở phía Bắc của hồ, thuộc xã Yên Đồng, là nơi phát triển nhiều loại hình du lịch giải trí như du thuyền, đua thuyền, cắm trại, săn bắn, mua sắm hàng hoá, hành hương đến các đền, phủ, leo núi, khám phá hang động, nghỉ dưỡng. v.v.
Động Mã Tiên nằm ở lưng chừng núi núi Roi Ngựa ở thôn Mã Tiên, xã Yên Đồng là một thắng cảnh đẹp. Cửa động cao đến 15m, rộng 10m, trông giống miệng của con cá khổng lồ đang há rộng. Nền hang ở động này trũng xuống, không được bằng phẳng, chứa đựng nhiều khối đá lớn nhỏ muôn hình muôn vẻ. Từ nền hang đi qua một cửa hang hẹp sẽ bước lên tầng 2 của động Mã Tiên, cao hơn, có đến 5 buồng hang cao, thấp, rộng, hẹp. Mỗi buồng hang là một cảnh sắc khác nhau. Tầng 2 của động ở phía Tây được gọi là nơi tiên ở. Buồng của tiên ở cao nhất, mát nhất. Trong động có giếng ngọc lúc nào cũng có nước trong xanh. Toàn bộ động Mã Tiên không chỉ có một cửa hang, mà còn có đến 3 cửa lộ thiên trên đỉnh núi nên lúc nào cũng sáng, mát mẻ, không khí trong lành.

Danh nhân
Yên Đồng là vùng đất địa linh nhân kiệt với nhiều người tài ba có công lớn đóng góp xây dựng quê hương đất nước trên các lĩnh vực: Quân sự, Tài chính, Kế toán, Thống kê, Xây dựng và nhiều lĩnh vực khác.Ngày xưa Yên Đồng đã sản sinh ra rất nhiều người tài giỏi,đó cũng là mảnh đất địa linh nhân kiệt. Tại thôn Yên Tế Phong Lẫm xóm có cụ Cố huyện là Phạm Xuân Triệu người họ Phạm Xuân từng giữ chức vụ cao là Hoài Viễn Tướng Quân hiệu là Triệu Trung Bá,ông giúp việc cho vua cho nước và lập công to cho triều đình Tây Sơn. Vào một năm dân mất mùa đói kém,ông đã cứu đói cho dân Yên Tế và được Vua Tây Sơn ban chiếu cho dân Yên Tế khi Cụ mất là mùng 2 tết hàng năm đến thắp hương tưởng nhớ công lao Cụ. Ngoài ra còn có Cụ Phạm Bá Tú Khuê là một người tài giỏi của vùng đất Yên Tế, Cụ là người đỗ Tú Tài tại khoa thi của đất nước do có giặc xâm lược vào thời kỳ đó Cụ Tú Tài đã từ bỏ ước mơ và đã đứng lên chống giặc và lập nhiều công lao cho làng. Giặc biết tin đã tìm cách truy lùng và bắt Cụ Tú tuy nhiên giặc không thể bắt được vì giặc bị tổn thất nặng nề nên đã mang dân làng Yên Tế ra uy hiếp và nếu Cụ Tú không ra đầu hàng thì giặc chém cả làng, thế là Cụ ẩn sâu trong hang đá trên đỉnh núi Nống Chuối một hòn núi lịch sử của xã Yên Đồng đã vì cứu dân Yên Tế mà bị giặc chém đầu để bảo vệ cho dân chúng. Nhân dân biết ơn Cụ và đặt tên hang đá đó là hang ông Tú tức ông Phạm Bá Tú Khuê. Lịch sử đã trải qua hàng trăm năm nhưng tên tuổi của Cụ Cố huyện cứu đói cho dân và Cụ Tú Tài vẫn sống mãi với người dân. Chúng ta là người con của đất Yên Đồng luôn tự hào vì có người tài giỏi vì nước vì dân.

Chú thích

Tham khảo


title: Hulodes saturnioides

text:
Hulodes saturnioides là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở Ấn Độ.

Chú thích

Hulodes