title: Người Canada gốc Việt

text:
Người Canada gốc Việt (tiếng Anh: Vietnamese Canadian) là những người sinh sống tại Canada có nguồn gốc dân tộc Việt. Không kể những người Canada gốc Âu châu, người Việt tại Canada là một trong những cộng đồng dân tộc lớn nhất tại Canada.

Những người Việt đầu tiên tại Canada là sinh viên học sinh du học từ miền Nam Việt Nam trước năm 1975. Nhiều người Việt bắt đầu di cư đến Canada sau sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, với hàng nghìn người tị nạn từ miền Nam Việt Nam để tránh chế độ cộng sản. Từ con số 1.500 người vào cuối năm 1974, cộng đồng người Việt tại Canada đã tăng trưởng mạnh và đã lên đến 180.000 người vào năm 2006, trở thành một trong những cộng đồng người Việt hải ngoại lớn nhất trên thế giới.

Lịch sử

Trước 1975
Từ năm 1950, nhiều sinh viên, học sinh người Việt đã định cư tại Canada để học tập. Sau Hiệp định Genève, 1954, tất cả những người này đều đến từ miền Nam. Vì hầu hết các sinh viên này có cơ sở ngoại ngữ là tiếng Pháp, đa số ghi danh học tại các trường tiếng Pháp. Năm 1965, khi chính phủ Việt Nam Cộng hòa cắt đứt quan hệ với Pháp và không cho sinh viên du học tại đó, nhiều người chuyển sang Canada thay vì sang Pháp. Một số du học sinh từ Hoa Kỳ chống chính phủ Việt Nam Cộng hòa cũng được vào Canada sinh sống với lý do họ sẽ bị ngược đãi nếu trở về Việt Nam. Sau khi tốt nghiệp, nhiều người ở lại và làm việc cho chính phủ hay các trường học thay vì trở về quê hương. Đến cuối năm 1974, tại Canada đã có 1.500 người Việt định cư, trong đó trên 1.100 sống tại tỉnh bang Québec. Hầu hết những người này là phái nam và họ thường kết hôn với những phụ nữ Canada gốc Pháp.

Sau 1975
Năm 1975 và 1976, sau khi chính quyền Việt Nam Cộng hòa ở miền nam sụp đổ và nước Việt Nam thống nhất dưới lãnh đạo của đảng Cộng sản Việt Nam, số người Việt tại Canada tăng một cách đột ngột. Hàng ngàn người thuộc tầng lớp trí thức rời bỏ quê hương xin tị nạn tại các nước Tây phương như Hoa Kỳ, Pháp và một vài nước khác, trong đó có Canada. Những người đến Canada thường đã có thân nhân hay đã từng học tập tại đây, và nhiều người biết tiếng Pháp. Từ 1975 đến 1978, 7.800 người Việt đã định cư tại Canada, trong đó 65% định cư tại Québec.

Một làn sóng di tản mới diễn ra vào năm 1978 và 1979, khi Việt Nam đưa quân vào Campuchia để lật đổ chính phủ Khmer Đỏ, và Trung Quốc đem quân vào Việt Nam để trả đũa. Khoảng 2 triệu người Việt gốc Hoa trở thành những người không được dung túng nên hàng chục ngàn đã vượt biên, ra khơi trên những chiếc thuyền mong manh. Thêm vào đó, nhiều người Việt chưa thể hay không muốn rời Việt Nam trước đó cũng trở thành thuyền nhân, cũng như nhiều người Khmer sinh sống ở đồng bằng sông Cửu Long. Với số lượng người lớn hơn làn sóng trước, những thuyền nhân có nhiều địa vị khác nhau trong xã hội, như trí thức và thương gia, cũng như nông dân, công nhân, và ngư dân. Những thuyền nhân may mắn (nếu không bị hải tặc tấn công hay bị chìm tàu vì sóng to gió lớn) thường được cứu vớt tại các trại tị nạn ở Đông Nam Á. Nhiều quốc gia Tây phương đã chấp nhận cho những thuyền nhân này định cư. Từ 1979 đến 1982, Canada đã nhận 58.000 thuyền nhân tị nạn, trong đó 35% là người gốc Hoa. Nhiều tổ chức và đoàn thể khắp Canada đã đồng ý bảo lãnh các gia đình hay cá nhân. Một vài tỉnh bang mở trường học để dạy ngôn ngữ cho những người nhập cư này.

Số người tị nạn tiếp tục nhập cư vào Canada trong suốt thập niên 1980. Từ 1983 đến 1991, 75.000 người đã nhập cư vào Canada (8.333 mỗi năm). Đến thập niên 1990, khi kinh tế Việt Nam mở cửa và chính phủ Việt Nam thực hiện chính sách Đổi Mới, số người Việt vào Canada giảm đi đáng kể. Từ 1996 đến 2001, chỉ có thêm 11.000 người định cư tại Canada (2.200 mỗi năm).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2006, Canada có 180.130 người tự nhận là người gốc Việt, kể cả 43.685 người lai chủng tộc khác. Con số này đã tăng từ 151.410 đối với điều tra năm 2001. Điều tra dân số năm 2006 cho thấy có 20.980 người tại Canada có quốc tịch Việt Nam, kể cả 5.540 người có nhiều quốc tịch.

Theo điều tra năm 2001, trên 70% người Canada gốc Việt không sinh ra ở Canada, trong đó 93% sinh ra ở Việt Nam. Người Canada gốc Việt sống tập trung ở 4 tỉnh bang: Ontario 83.330 (45%); Québec 33.815 (19%); British Columbia 30.835 (18%), và Alberta 25.170 (14%). Đa số sống ở các vùng đô thị: 69% người Canada gốc Việt sống tại khu đô thị của Toronto 56.095; Montreal 30.515; Vancouver 26.110; hay Calgary 14.285.

Người Canada gốc Việt có tuổi trung bình thấp hơn người Canada nói chung. Trong năm 2001, 25% là trẻ em dưới 15 tuổi, 16% từ 15 đến 24 tuổi, 38% từ 25 đến 44 tuổi, 16% từ 45 đến 64 tuổi, và chỉ có 5% là từ 65 tuổi trở lên. Phụ nữ chiếm khoảng 50,6% dân số.

Cũng theo điều tra dân số năm 2001, 48% người Canada gốc Việt cho biết họ theo Phật giáo, 22% theo Công giáo, 5% theo đạo Tin Lành, và 24% cho biết họ không theo tôn giáo nào. Tiếng Việt là tiếng mẹ đẻ của 75% người Canada gốc Việt, 8% nói tiếng Hoa như tiếng mẹ đẻ, 5% nói tiếng Pháp và 4% nói tiếng Anh như tiếng mẹ đẻ. 88% có thể sử dụng một trong hai ngôn ngữ chính thức tại Canada (tiếng Anh và tiếng Pháp), 66% chỉ có thể nói tiếng Anh và 6% chỉ có thể nói tiếng Pháp, và 14% có thể nói hai thứ tiếng.

13% người Canada gốc Việt có trình độ đại học hay sau đại học so với 15% ở người Canada nói chung. Tuy nhiên, có đến 45% người lớn chưa tốt nghiệp trung học so với 31% ở người Canada nói chung.

Kinh tế
Trong năm 2000, thu nhập bình quân trên đầu người của người Canada gốc Việt 15 tuổi trở lên là hơn $23.000, so với $30.000 của người Canada nói chung. Phụ nữ có thu nhập thấp hơn, với khoảng $19.000/người so với $29.000/người của nam giới. Thu nhập 88% người Việt là từ việc làm, so với 77% ở người Canada nói chung. 27% người Canada gốc Việt được xem là có lợi tức thấp, so với 17% ở người Canada nói chung. 35% trẻ em sống trong gia đình có lợi tức thấp.

Người Canada gốc Việt hoạt động trong hầu hết các lĩnh vực kinh tế tại Canada, trừ nông nghiệp, hầm mỏ, và ngư nghiệp. Phần đông người có công việc là công nhân (40%), tiếp theo đó là người làm việc trong lĩnh vực buôn bán và phục vụ (25%), người làm nghề chuyên nghiệp và quản lý (15%), doanh nhân (15%) và cuối cùng là người làm việc tại văn phòng (8%). Tỉ lệ người gốc Hoa làm việc trong lĩnh vực buôn bán và kinh doanh cao hơn người gốc thuần Việt.

Tỉ lệ thất nghiệp của người Canada gốc Việt là khoảng 17%, cao hơn tỉ lệ ở người Canada nói chung là 9%. Để giải quyết hiện tượng thất nghiệp cao, nhiều người Canada gốc Việt, nhất là người gốc Hoa, đã tự mở cơ sở kinh doanh.

Văn hóa

Hầu hết những người Canada gốc Việt tự xem mình là người Canada và người Việt, hay là người Canada có nguồn gốc từ Việt Nam. Năm 2002, 65% người Canada gốc Việt cho biết họ cảm thấy gắn bó với Canada, trong khi chỉ 43% cho rằng họ cảm thấy gắn bó với nhóm người cùng văn hóa hay chủng tộc với họ.

Nhiều nhạc sĩ, họa sĩ, và văn sĩ gốc Việt sống tại Canada. Các tác phẩm của họ nói về cuộc sống hiện đại trong bối cảnh xa quê hương. Các ca sĩ và nhạc sĩ người Canada gốc Việt thường biểu diễn tại các hội chợ và các buổi tiệc. Các nghệ sĩ hải ngoại khác, đặc biệt là từ California, cũng được mời biểu diễn tại Canada. Hàng trăm băng đĩa hải ngoại, thường được sản xuất tại Hoa Kỳ hay Pháp, được bày bán tại các tiệm sách và băng nhạc. Canada có ba tới bốn nhà xuất bản Việt ngữ và khoảng 30 báo và tạp chí.

Ngoài những nhân vật văn nghệ sĩ thường xuất hiện trước công chúng, cộng đồng người Việt tại Canada còn phải kể những nhà trí thức như giáo sư Nguyễn Ngọc Định, khoa trưởng Giáo dục Hậu đại học thuộc Viện Đại học Laval (l’Universite Laval, Quebec). Chính ông cùng cộng đồng đã vận động chính quyền địa phương vào năm 2000 để dựng tượng đài Nguyễn Trãi ở Québec.

Một đóng góp đáng kể về mặt văn hóa đối với cộng đồng là việc xây dựng Viện Bảo tàng Thuyền nhân người Việt (Vietnamese Boat People Museum) ở thủ đô Ottawa góc đường Preston và Somerset do Liên hội người Việt Canada xúc tiến. Việc khởi công bắt đầu vào mùa hè năm 2010. Cơ sở này sẽ là nơi lưu trữ những dữ kiện và hiện vật liên quan đến người tỵ nạn Việt Nam.

Năm 2015 Thượng nghị sĩ Quốc hội Canada Ngô Thanh Hải đã đưa ra dự luật "Con đường đến Tự do" (Journey to Freedom) kỷ niệm Tháng Tư đen và làn sóng người Việt tỵ nạn đến Canada. Mặc dầu có sự phản đối chính thức của chính phủ CHXHCN Việt Nam, nhà chức trách Ottawa vẫn muốn xúc tiến vì dự luật này vinh danh 60.000 người Việt đã "liều mạng sống tìm tự do" và họ đã tìm thấy ở đất nước Canada.

Những người Canada gốc Việt trẻ sinh ra hoặc lớn lên tại Canada đã theo một số lối sống văn hóa Bắc Mỹ. Trong một số gia đình, điều này đã dẫn đến sự cách biệt về văn hóa giữa cha mẹ và con cái. Nhìn chung, những người trẻ tuổi cố gắng hòa hợp hai nền văn hóa mà họ kế thừa.

Người gốc Việt cũng đã đóng góp cho nền văn hóa Canada như trong lãnh vực văn học. Tác giả Kim Thúy với cuốn tiểu thuyết Ru nguyên tác bằng tiếng Pháp đã đoạt giải Governor General's Award 2010. Tác phẩm này sau được dịch sang tiếng Anh (2012) và được xuất bản ở 20 quốc gia trên thế giới.. Nhà văn Nguyễn Ngọc Ngạn cũng có cuốn Ý trời (The Will Of Heaven) được dịch ra tiếng Anh.

Vào đầu thế kỷ 21 Canada có khoảng 40 ngôi chùa người Việt, trong đó có 8 ở Montreal, 7 ở Toronto, và 4 ở Vancouver.

Chính trị

Người Canada gốc Việt tham gia tích cực trong chính trị Canada. Trong cuộc bầu cử liên bang năm 2000, 57% người Canada gốc Việt có đủ điều kiện cho biết họ đã tham gia bầu cử, và 51% cho biết họ đã tham gia trong cuộc bầu cử cấp tỉnh bang trước đó.

Hầu hết người Canada gốc Việt rất quan tâm về tình hình chính trị tại Việt Nam. Như những nhóm người Việt tị nạn ở các quốc gia khác, hầu hết người Canada gốc Việt không có thiện cảm đối với chính phủ cộng sản tại Việt Nam. Hầu hết các tổ chức và đoàn thể của người Việt tại Canada đều công khai chỉ trích chế độ hiện hành tại Việt Nam. Tuy nhiên, chỉ có một thiểu số nhỏ trong các tổ chức này kêu gọi lật đổ chế độ. Những tổ chức đó được lãnh đạo bởi một số cựu quân nhân trong Quân lực Việt Nam Cộng hòa. Mặt khác, có một số rất ít tổ chức cánh tả ủng hộ chế độ và kêu gọi Việt kiều đóng góp trong công cuộc xây dựng đất nước. Những tổ chức này được lãnh đạo bởi một số cựu học sinh đã đến Canada trong thập niên 1960. Trong những năm gần đây, các tổ chức này đã đóng vai trò mới trong việc đón nhận các du học sinh từ Việt Nam - những người này chỉ ở Canada tạm thời và không có liên lạc với cộng đồng người Việt hải ngoại tại địa phương.

Nhiều người Canada gốc Việt hằng năm tham gia các sự kiện có treo cờ vàng ba sọc đỏ và hát bài quốc ca của Việt Nam Cộng hòa, nhưng việc này không có nghĩa là họ đang tích cực chống đối chế độ Hà Nội. Đại đa số không có thiện cảm với chế độ cộng sản, nhưng nhiều người đã về Việt Nam thăm thân nhân và một số khác đã hoạt động thương mại tại quê hương. Ông Ngô Thanh Hải là một thượng nghị sĩ gốc Việt, đã khởi xướng Đạo luật về Ngày hành trình đi đến Tự do (S-219) và được Quốc hội Canada bỏ phiếu tán thành.

Chú thích

Tham khảo
.
.
.

Liên kết ngoài

  Liên hội người Việt tại Canada
 Boat People: A Refugee Crisis - thuyền nhân tại Canada
 Les réfugiés de la mer
 Boat People no Longer: Vietnamese Canadians - lịch sử người Việt tại Canada
 The Encyclopedia of Canada's Peoples: Vietnamese

Việt Nam hải ngoại
Việt


title: Acanthoscelides wicki

text:
Acanthoscelides wicki là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Johnson miêu tả khoa học năm 1983.

Chú thích

Tham khảo

W


title: Atarba intermedia

text:
Atarba intermedia là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Atarba
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Paratriarius curtisii

text:
Paratriarius curtisii là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1886.

Chú thích

Tham khảo

Paratriarius


title: Thái Thị Huyên

text:
Thái Thị Huyên (1866 - 1936) là vợ chính của nhà chí sĩ Phan Bội Châu. Qua lời kể chuyện của Phan Bội Châu, bà có thể được xem là biểu tượng của thế hệ phụ nữ Việt Nam theo truyền thống Nho phong ngày xưa, âm thầm gian khổ gánh vác toàn bộ công việc gia đình, để chồng có thể dồn mọi nỗ lực lo việc đất nước.

Tiểu sử sơ lược
Thái Thị Huyên sinh trưởng tại thôn Đức Nam, xã Diên Lâm, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An.

Cha bà là ông Thái Văn Giai, một nhà Nho và là bạn học của ông Phan Văn Phổ, thân sinh Phan Bội Châu. Vì mối quen biết này mà Phan Bội Châu và Thái Thị Huyên đã có lễ đính hôn lúc tuổi hãy còn nhỏ.

Năm Mậu Tý (1888), hai người làm lễ cưới do sự sắp đặt của gia đình hai bên. Chung sống được tám năm mà bà vẫn chưa sinh con, nên bà đã cưới vợ thứ (Nguyễn Thị Em) cho chồng theo tục lệ xưa. Chẳng bao lâu sau, người vợ thứ thất sinh được một con trai (Phan Nghi Đệ) và bà Huyên cũng sinh được một trai (Phan Nghi Huynh).

Cuối năm Giáp Thìn (1904), Phan Bội Châu rời Huế để chuẩn bị qua Nhật Bản hoạt động. Trước khi ra đi (1905), ông đã tự viết hai tờ giấy ly dị vợ để rủi có bề gì không liên lụy đến hai bà.

Đến 20 năm sau, bà Huyên mới gặp lại chồng chỉ nửa giờ, khi ông bị nhà cầm quyền Pháp bắt về nước năm 1925, rồi lại xa cách mãi.

Ngày 1 tháng 4 năm Bính Tý (21 tháng 5 năm 1936), bà Thái Thị Huyên từ trần, thọ 70 tuổi.

Chép về bà, trong Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam có đoạn:
Năm 23 tuổi, bà kết duyên cùng Phan Bội Châu, hết lòng trọn đạo làm dâu nhà họ Phan. Nhà chồng nghèo, cha chồng bệnh hoạn, một tay bà tần tảo bán buôn, lo liệu vun quén giúp chồng nuôi chí lớn, bạn chồng tới lui nhiều, bà vẫn cần cù chăm lo tiếp đãi. Chồng đỗ giải nguyên, bà vẫn thản nhiên sống cuộc đời bình dị. Chồng xuất dương cứu nước, suốt mấy mươi năm bà vò võ nuôi con...

Phan Bội Châu viết về bà
Năm 1936, nghe tin bà (Thái Thị Huyên) sắp mất, từ Bến Ngự, Huế, Phan Bội Châu gửi về bà một câu đối bằng chữ Hán:
Trấp niên dư cầm sắc bất tương văn, khổ vũ thê phong, chi ảnh vi phu, nhật hướng sằn nhi huy nhiệt lệ;
Cửu tuyền hạ băng thân như kiến vấn, di sơn điền hải, hữu thùy tương bá, thiên xai lão hán bả không quyền.
Tạm dịch:
Hai mươi năm đàn nhịp không hòa, gió thảm mưa sầu, lấy ảnh làm chồng, ngày ngóng đàn con tuôn giọt lệ;Dưới chín suối bạn bè gặp hỏi, dời non lấp biển, có ai giúp mợ, trời ghen thân lão nắm tay không.
Nghe bà đã từ trần, Phan Bội Châu khóc bà qua câu đối bằng chữ Quốc ngữ như sau:
Tình cờ động khách năm châu, hơn ba mươi năm chồng có như không, cố đứng vững mới ghê, nuốt đắng ngậm cay tròn đạo mẹ;
Khen khéo giữ bốn đức, gần bảy mươi tuổi sống đau hơn thác, thôi về mau cho khỏe, đền công trả nợ nặng vai con.
Cũng trong năm này, Phan Bội Châu đã kể cho con (Phan Nghi Huynh) nghe công lao của bà. Trích một đoạn:
...Cha ta với Tiên nghiêm (cha) của mẹ mầy xưa, đều là nho cũ rất nghiêm giữ đạo đức xưa. Mẹ mầy lớn hơn ta một tuổi. Hai ông đính thông gia với nhau từ khi con còn nên một. Tới năm mẹ mầy hai mươi ba tuổi (1888), về làm dâu nhà ta. Lúc ấy, mẹ ta bỏ ta (mất) đã tám năm, trong nhà duy có cha già với em gái bé. Ta vì sinh nhai bằng nghề dạy trẻ, luôn năm ngồi ở quán phương xa, cái gánh sớm chiều gạo nước gởi vào trên vai mẹ mầy. Cha ta đối với con dâu rất nghiêm thiết, nhưng chẳng bao giờ có sắc giận với mẹ mầy. Cha ta hưởng thọ được bảy mươi tuổi, nhưng bệnh nặng từ ngày sáu mươi. Liên miên trong khoảng mười năm, những công việc thuốc thang hầu hạ bên giường bệnh, cho đến các việc khó nhọc nặng nề mà người ta không thể làm, thảy thảy một tay mẹ mầy gánh cả. Kể việc hiếu về thờ ông gia, như mẹ mầy là một việc hiếm có vậy...
...Tới ngày ta bị bắt về nước, mẹ mầy được gặp ta một lần ở thành tỉnh Nghệ, hơn nửa tiếng đồng hồ chỉ có một câu nói rằng: "Vợ chồng ly biệt nhau hơn hai mươi năm, nay được một lần giáp mặt thầy, trong lòng tôi đã mãn túc rồi, từ đây trở về sau, chỉ trông mong thầy giữ được lòng thầy như xưa, thầy làm những việc gì mặc thầy, thầy không phiền nghĩ tới vợ con"...
Hỡi ôi! Câu nói ấy bây giờ còn phảng phất bên tai ta,... Mẹ mầy thật chẳng phụ ta, ta phụ mẹ mầy! Công nhi vong tư (lo việc chung mà quên việc riêng) chắc mẹ mầy cũng lượng thứ cho ta chứ...

Chú thích

Tham khảo
Nguyễn Q, Thắng-Nguyễn Bá Thế, mục từ Thái Thị Uyên trong Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam. Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1992.
Chương Thâu, Phan Bội Châu toàn tập (tập 6). Nhà xuất bản Thuận Hóa, 1990.
Thái Gia Phụng, Lấy ảnh làm chồng, bản điện tử  .

Liên kết ngoài

Người Nghệ An
Phan Bội Châu


title: Eoparargyractis

text:
Eoparargyractis là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.

Species
Eoparargyractis floridalis Lange, 1956
Eoparargyractis irroratalis (Dyar, 1917)
Eoparargyractis plevie (Dyar, 1917)

Chú thích

Tham khảo
 , 1956: A generic revision of the aquatic moths of North America: (Lepidoptera: Pyralidae, Nymphulinae). Wasman Journal of Biology, San Francisco 14  (1): 59–144. Full article: .

Acentropinae


title: Thác Khone

text:
220x220px||phải|Thác Khone trong hoàng hôn

Thác Khone là một thác nước trên sông Mê Kông nằm trong tỉnh Champasak của Lào gần biên giới với Campuchia.

Thác Khone là nguyên nhân chính giải thích tại sao sông Mê Kông là không thích hợp cho tàu thuyền qua lại thông một mạch từ khu vực ven biển thuộc Việt Nam vào sâu tới tận Trung Quốc.

Tổng độ cao của thác nước này là 21 m (70 ft) bao gồm nhiều thác ghềnh nhỏ kéo dài trên 10 km (6 dặm Anh) theo chiều dài sông. Lưu lượng trung bình của thác là gần 11.000 m3/s (3 triệu U.S galông/s), tối đa lên tới trên 49.000 m3/s (13 triệu U.S. galông/s). Với tổng chiều rộng 10,83 km tổng cộng của nhiều luồng lạch, đây là thác nước rộng nhất trên thế giới

Khu vực thác này có nhiều đảo nhỏ và luồng lạch, gọi chung là Si Phan Don (nghĩa là 4000 đảo), nhưng có thể coi là bao gồm hai phần chính là thác Khong Phapheng và thác Somphamit.

Thác nước này là nơi sinh sống của cá tra dầu, một loài cá da trơn đang nguy cấp và được coi là loài cá nước ngọt lớn nhất trên thế giới. Người ta thông báo rằng cá tra dầu có thể đạt tới kích thước 3 m (10 ft) và cân nặng tới 293 kg (646 pao). Cá bám đá Hemimyzon khonensis được biết đến từ một mẫu vật duy nhất được thu thập ở sông Mekong tại thác Khone.

Vào cuối thế kỷ 19 người Pháp đã có một số cố gắng cho tàu thuyền vượt qua thác nước này nhưng họ đã thất bại. Lần đầu tiên họ thành công trong việc đưa tàu thuyền với kích thước bất kỳ qua một phần sông trên thác là khi họ xây dựng xong đường sắt giữa hai đảo trên thác, để tránh các thác dốc nhất và cho phép việc chuyển tải được thực hiện.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Mekong Express Laos Photo Album: Khone Falls
Visit Laos: Champassak Province

Thác nước Lào
Mê Kông


title: Conus berdulinus

text:
Conus berdulinus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Giống như tất cả các loài thuộc chi Conus, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 The Conus Biodiversity website

B


title: Cheumatopsyche andohahela

text:
Cheumatopsyche andohahela là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
Cheumatopsyche


title: Saint-Matré

text:
Saint-Matré là một xã thuộc tỉnh Lot tây nam Pháp. Xã có diện tích 6,41 km², dân số theo điều tra năm 1999 là 122 người. Khu vực này có độ cao trung bình 258 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintmatre


title: Greyia

text:
Greyia là một chi thực vật có hoa. Hệ thống APG II năm 2003 và hệ thống APG II năm 2009 gộp nó trong họ Melianthaceae sensu lato nhưng hệ thống APG IV năm 2016 gộp nó trong họ Francoaceae.

Nó chứa 3 loài như sau:
 Greyia flanaganii Bolus, 1894
 Greyia radlkoferi Szyszył., 1888
 Greyia sutherlandii Hook. & Harv., 1859

Không giống như các thành viên còn lại của họ Melianthaceae nghĩa hẹp, các loài Greyia có lá đơn (không xẻ thùy), hoa với 10 nhị hoa, và bầu nhụy với kiểu đính noãn vách. Do điều này mà đôi khi chi này được tách ra để lập nên họ riêng của nó là Greyiaceae (như trong hệ thống APG năm 1998), nhưng kể từ hệ thống APG II năm 2003 trở đi thì nó được xếp trong họ Melianthaceae/Francoaceae.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Chi thực vật


title: Đại Quan, Chiêu Thông

text:
Đại Quan (tiếng Trung: 大关县, Hán Việt: Đại Quan huyện) là một huyện trong địa cấp thị Chiêu Thông, tỉnh Vân Nam, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 1.802 km², dân số năm 2003 là 250.000 người. Huyện lỵ đóng tại trấn Thúy Hoa.

Các đơn vị hành chính
Các trấn: Thúy Hoa (翠华镇)、Ngọc Oản (玉碗镇)、Duyệt Lạc (悦乐镇)、Thọ Sơn (寿山镇)、Thiên Tinh (天星镇)、Cao Kiều (高桥镇)、Cát Lợi (吉利镇) và Mộc Can (木杆镇).
Các hương: Thượng Cao Kiều (上高桥乡).

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Vân Nam


title: Lithurgus hypoleucus

text:
Lithurgus hypoleucus là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1937.

Chú thích

Tham khảo

Lithurgus
Động vật được mô tả năm 1937


title: 2763 Jeans

text:
2763 Jeans (1982 OG) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 7 năm 1982 bởi E. Bowell ở Flagstaff (AM).

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 2763 Jeans

Được phát hiện bởi Edward Bowell
Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1982


title: Monetaria

text:
Monetaria là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cypraeidae, họ ốc sứ

Các loài
Các loài thuộc chi Monetaria bao gồm:

 Monetaria annulus (Linnaeus)
 Monetaria icterina (Lamarck)
 Monetaria moneta (Linnaeus)

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Họ Ốc sứ


title: Phyllonorycter graecus

text:
Phyllonorycter graecus là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Peloponnesus in Hy Lạp.

There are at least two, but possibly multiple generations per year.

Ấu trùng ăn Quercus macrolepis. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ. They create a large, strongly contracted, lower-surface, tentiform mine. Pupation takes place in de mine in a flimsy cocoon.

Chú thích

Tham khảo

Phyllonorycter
Côn trùng châu Âu


title: Zelandotipula associans

text:
Zelandotipula associans là một loài ruồi trong họ Tipulidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Zelandotipula


title: La Liga 1934–35

text:
La Liga mùa giải 1934-35 bắt đâu từ ngày 2 tháng 12 năm 1934 và kết thúc vào ngày 28 tháng 4 năm 1935.

mùa giải 1934–35 bao gồm các câu lạc bộ sau:

Bảng xếp hạng

Bảng kết quả
 Lưu ý rằng đội chủ nhà được viết ở phía bên tay trái trong khi đội khách được liệt kê ở dòng trên cùng.

Cúp Pichichi

Tham khảo

Mùa giải La Liga


title: Lipsheim

text:
Lipsheim là một xã thuộc tỉnh Bas-Rhin trong vùng Grand Est đông bắc Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Bas-Rhin

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Bas-Rhin


title: Thắng lợi quyết định

text:
Chiến thắng quyết định là một chiến thắng quân sự xác định kết quả không thể tranh cãi của một cuộc chiến hoặc ảnh hưởng đáng kể kết quả cuối cùng của một cuộc xung đột. Nó có thể không đi liền với việc kết thúc chiến tranh. Ví dụ, trận Midway được coi là "thắng lợi quyết định" cho Hoa Kỳ mặc dù thực tế là Chiến tranh Thái Bình Dương chỉ kết thúc hơn ba năm sau đó, bởi nó tạo ra sự thay đổi cán cân lực lượng tham chiến theo chiều hướng bất lợi cho Đế quốc Nhật Bản.

Trong cuốn "Xác định và đạt được chiến thắng quyết định", Colin Gray định nghĩa chiến thắng quyết định là "một chiến thắng quyết định kết quả cho một chiến dịch, mặc dù không nhất thiết phải dẫn tới kết quả chung cuộc của chiến tranh". Thuật ngữ này cũng đôi khi được sử dụng để mô tả chiến thắng, trong đó bên thắng hoàn toàn áp đảo bên thua. Ví dụ, trận Trân Châu Cảng đôi khi được mô tả như là một chiến thắng quyết định cho Nhật Bản, mặc dù nó không quyết định kết quả cuối cùng của cuộc chiến tranh tại Thái Bình Dương.

Viết trong Luận quân sự, Thomas Goss trình bày thuộc tính phổ biến của những "trận chiến quyết định" liên quan chặt chẽ với Edward Creasy và cuốn sách năm 1851 của ông, 15 trận đánh quyết định của thế giới. Goss để lại một loạt các định nghĩa khác nhau cho các sử gia và các nhà lãnh đạo quân sự. Các tiêu chuẩn gồm: (1) đạt được mục tiêu trong kế hoạch; (2) Kết thúc cuộc xung đột vì một bên đã đạt được mục tiêu chiến lược, hoặc, (3) trực tiếp kết thúc cuộc xung đột và tạo ra nền hòa bình lâu dài giữa các bên tham chiến. Ông kết luận rằng "Một trận đánh quyết định phải trực tiếp dẫn đến một giải pháp nhanh chóng của các vấn đề vốn gây tranh cãi, bởi các kết quả trên chiến trường khiến cả hai bên đồng ý rằng cần phải đạt được một thỏa thuận chính trị."

Một số thắng lợi quyết định
Trận Leipzig, quân đội Liên minh thứ sáu đánh bại quân Pháp của Hoàng đế Napoléon I.i
Trận Waterloo, quân đội Liên minh thứ bảy đánh bại quân Pháp của Hoàng đế Napoléon I.
Trận Königgrätz-Sadowa, quân đội Phổ đánh bại liên quân Áo-Sachsen.
Trận Frœschwiller-Wœrth, liên quân Phổ-Baden-Bayern-Württemberg đánh bại quân Pháp.
Trận Sedan, quân đội Liên bang Bắc Đức và Bayern đánh bại quân Pháp của Hoàng đế Napoléon III.
Chiến dịch Brusilov, Đế quốc Nga đánh bại Đế quốc Áo-Hung.
Trận Amiens, khối Hiệp ước đánh bại Đế quốc Đức.
Trận chiến nước Pháp, Đức Quốc xã đánh bại Pháp.
Trận Midway, Hải quân Hoa Kỳ đánh bại Hải quân Đế quốc Nhật Bản.
Trận Berlin, Hồng quân Liên Xô đánh bại Đức Quốc xã tại thành trì Berlin.
Chiến dịch Điện Biên Phủ, Quân đội Nhân dân Việt Nam đánh bại Liên hiệp Pháp.
Chiến dịch Mùa Xuân 1975, Quân đội Nhân dân Việt Nam đánh bại Quân lực Việt Nam Cộng hòa ngay tại Sài Gòn và chấm dứt sự can thiệp của Mỹ và đồng minh vào Việt Nam.
Trận Tương Dương (1267-1273), quân Nguyên đánh bại 8000 quân Nam Tống ở Tương Dương. Tướng trấn thủ Tương Dương là Lã Văn Hoán đầu hàng quân Nguyên. Sau trận này, quân Nguyên tiến sâu vào lãnh thổ Nam Tống và đẩy triều đại này diệt vong 6 năm sau đó.
Chiến dịch Linebacker II: Việt Nam Dân chủ Cộng hòa buộc Mỹ phải kí kết Hiệp định Paris 1973, làm thay đổi toàn bộ tình hình chiến trường Miền Nam theo hướng có lợi cho Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, cũng như làm phá sản âm mưu chia cắt Việt Nam lâu dài của Mỹ.

Xem thêm
Thắng lợi chiến thuật
Thắng lợi chiến lược

Chú thích

Tham khảo
 Goss, Thomas J. "Gettysburg's 'Decisive Battle'." Military Review (Tháng 7–Tháng 8 2004)

Chiến lược quân sự


title: Ryan XF2R Dark Shark

text:
Ryan XF2R Dark Shark là một mẫu máy bay thử nghiệm chế tạo cho Hải quân Hoa Kỳ, nó được trang bị kết hợp giữa một động cơ tuabin phản lực và một động cơ tuabin cánh quạt. Nó được thiết kế dựa trên FR Fireball của hãng Ryan trước đó, nhưng thay thế động cơ piston của Fireball bằng động cơ tuabin phản lực cánh quạt General Electric T-31.

Động cơ tuabin phản lực cánh quạt đã cải hiện hiệu năng cho XF2R, nhưng hải quân lại ít quan tâm tới nó, vì cùng thời điểm đó, họ đã từ bỏ ý tưởng máy bay tiêm kích hỗn hợp.

Không quân Hoa Kỳ lại tỏ ra quan tâm nhiều hơn một chút, cùng thời gian đó họ đang thử nghiệm đánh giá một mẫu tương tự là Convair XP-81, họ cũng yêu cầu Ryan sửa đổi XF2R để sử dụng động cơ tuabin phản lực Westinghouse J-34 thay vì động cơ General Electric J-31. Sửa đổi với mẫu thử đã tạo ra XF2R-2, lối dẫn khí vào động cơ được chuyển sang cạnh của thân máy bay.

Mặc dù Dark Shark tỏ ra là một máy bay hữu dụng, nhưng nó không bao giờ tiến xa hơn giai đoạn mẫu thử.

Tính năng kỹ chiến thuật

Dữ liệu lấy từ The Complete Book of Fighters

Đặc điểm riêng
Tổ lái: 1
Chiều dài: 36 ft 0 in (10,97 m)
Sải cánh: 42 ft 0 in (12,80 m)
Chiều cao: 14 ft 0 in (4,27 m)
Diện tích cánh: 305 ft² (28,3 m²)
Trọng lượng cất cánh: 11.000 lb (4.990 kg)
Động cơ:
1 động cơ tuabin phản lực General Electric J31, lực đẩy 1.600 lbf (7,1 kN)
1 động cơ tuanbin phản lực cánh quạt General Electric T31, lực đẩy 1.760 hp (1.310 kW)

Hiệu suất bay
Vận tốc cực đại: 497 mph (432 kn, 800 km/h)
Trần bay: 39.100 ft (11.900 m)
Vận tốc lên cao: 4.850 ft/min (24,64 m/s)
Lực nâng của cánh: 36,1 lb/ft² (176 kg/m²)

Vũ khí
4 súng máy M2 Browning.50-inch (12.7 mm)

Xem thêm

Máy bay có cùng sự phát triển
 FR Fireball

Máy bay có tính năng tương đương
 Convair XP-81
 Curtiss XF15C
 XTB3F Guardian

Tham khảo

Ghi chú

Tài liệu

 Ginter, Steve. Ryan FR-1 Fireball and XF2R-1 Darkshark, Naval Fighters Number 28'''. Simi Valley, CA: Ginter Books, 1995. ISBN 0-942612-28-0.
 McDowell, Ernest. FR-1 Fireball, Mini in action number 5''. Carrollton, TX: Squadron/Signal Publications Inc., 1995. ISBN 0-89747-344-2.

Liên kết ngoài
  "Navy Tests Its Hotter Fireball" , March 1947, Popular Science'' article mid-page 24

Máy bay Ryan
FR2 Dark Shark
Máy bay hoạt động trên tàu sân bay
Máy bay tiêm kích Hoa Kỳ
Máy bay hai động cơ
Máy bay động cơ hỗn hợp
Máy bay cánh quạt
Máy bay phản lực
Máy bay cánh dưới
Dự án máy bay hủy bỏ của Hoa Kỳ


title: Joncherey

text:
Joncherey là một làng và xã tại tỉnh Territoire de Belfort, vùng Franche-Comté.

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra nhân khẩu năm 1999, xã này có dân số .The estimation for 2007 was .

Xem thêm
Xã của tỉnh Territoire de Belfort

Tham khảo

INSEE
IGN

Liên kết ngoài
Official website

Xã của Territoire de Belfort


title: Camiac-et-Saint-Denis

text:
Camiac-et-Saint-Denis  là một xã thuộc tỉnh Gironde trong vùng Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Gironde

Tham khảo

Camiacetsaintdenis


title: 18785 Betsywelsh

text:
18785 Betsywelsh (1999 JV48) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 10 tháng 5 năm 1999 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 18785 Betsywelsh

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Palani

text:
Palani là một thành phố và khu đô thị của quận Dindigul thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Palani có dân số 67.175 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Palani có tỷ lệ 75% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 81%, và tỷ lệ cho phái nữ là 69%. Tại Palani, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu


title: Eugauria albidentata

text:
Eugauria là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae. It contains only one species, Eugauria albidentata, which is found on Java.

Chú thích

Tham khảo

Eugauria


title: Ectoedemia jupiteri

text:
Ectoedemia jupiteri là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được miêu tả bởi Scoble năm 1983. Nó được tìm thấy ở Nam Phi (Nó đã dược miêu tả ở Transvaal).

Chú thích

Tham khảo

Ectoedemia


title: Andrena microchlora

text:
Andrena microchlora là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1922.

Chú thích

Tham khảo

M
Động vật được mô tả năm 1922


title: Megapenthes spissus

text:
Megapenthes spissus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1889.

Chú thích

Tham khảo

Megapenthes


title: Trần Tự Khánh

text:
Trần Tự Khánh (chữ Hán: 陳嗣慶;1175 – 1223), là một chính trị gia, viên tướng trứ danh thời kỳ suy vong của triều đại nhà Lý, người lãnh đạo chính thống buổi đầu giành quyền lực của họ Trần.

Sau khi cha ông là Trần Lý qua đời, ông là người lãnh đạo gia tộc họ Trần trên con đường danh vọng. Ông dũng mãnh trí lược, đã cùng Nguyễn Nộn, Đoàn Thượng các thế lực cát cứ chia 3 quốc gia bát phân thắng bại. Về sau, ông dẫn đại binh họ Trần kiểm soát triều Lý, được phong Thái úy, cùng đại ca Trần Thừa kiểm soát triều đình.

Sau khi qua đời, ông được Lý Huệ Tông truy tặng làm Kiến Quốc vương (建國王). Sau khi Trần Thái Tông lập ra nhà Trần, truy phong cho ông thành Kiến Quốc đại vương (建國大王), ghi nhận sự quan trọng của ông trong việc thành lập nhà Trần.

Thân thế
Trần Tự Khánh người hương Tức Mặc, phủ Thiên Trường, Đại Việt. Theo "Phả hệ họ Trần", Trần Tự Khánh là con thứ của Trần Lý, em của Trần Thừa và Linh Từ quốc mẫu. Theo Đại Việt Sử ký Toàn thư thì Trần Tự Khánh là em của Trần Thừa và là anh của Linh Từ quốc mẫu. Cuốn sử này không ghi rõ năm sinh của ông.

Theo vai vế, ông là anh họ của Trần Thủ Độ, và là chú ruột của Trần Thái Tông và Khâm Minh đại vương Trần Liễu.

Trần Tự Khánh lớn lên khi cơ nghiệp nhà Lý đã suy yếu, vào đầu thế kỷ 13 dưới thời Hoàng đế Lý Cao Tông. Triều đình quan lại chơi bời vô độ, dân chúng bị cùng khốn, loạn Phí Lang xảy ra nhiều tháng trời khiến triều đình suy kiệt. Các tướng lĩnh địa phương nhân lúc loạn lạc nuôi ý định xây dựng lực lượng riêng, trong đó có cha Trần Tự Khánh là Trần Lý ở Hải Ấp.

Phò thái tử nhà Lý
Năm 1209, Cao Tông hoàng đế nghe lời gian thần Phạm Du, giết đại thần Phạm Bỉnh Di. Bộ tướng của Bỉnh Di là Quách Bốc khởi binh báo thù cho chủ, đánh vào kinh thành Thăng Long, Cao Tông hoảng sợ cùng Hoàng hậu chạy lên Quy Hoá, thái tử Lý Hạo Sảm chạy về Hải Ấp, nơi Trần Lý cai quản. Quách Bốc vào triều, lập con thứ của Cao Tông là Lý Thầm lên ngôi. Thầm là con tỳ thiếp của Cao Tông nên bị xét là thứ xuất (con thị thiếp sinh ra), dù lớn tuổi hơn Lý Hạo Sảm.

Thái tử Sảm lấy con gái của Trần Lý, em Trần Tự Khánh là Trần Nhị Nương làm vợ. Nhân có chính lệnh của Thái tử, và có em vợ là Tô Trung Từ làm quan trong triều, Trần Lý có lý do phát triển lực lượng để đánh Quách Bốc. Trần Tự Khánh trở thành người đắc lực giúp cha và cậu thực hiện ý định đó.

Năm 1210, Tô Trung Từ và Trần Lý đánh bại Quách Bốc. Trần Tự Khánh theo giúp và lập được công. Trong khi đánh dẹp, Trần Lý bị tử trận Sử sách chép không rõ về cái chết của Trần Lý. Tô Trung Từ sai người rồi đến Hải Ấp rước Thái tử định đưa về kinh sư. Đàm Dĩ Mông là em vợ Cao Tông, dù đã hàng phục Quách Bốc và hoàng tử Thầm nhưng vẫn được giữ chức Thái sư. Trần Tự Khánh thay cha thống lĩnh binh chúng, được phong là Thuận Lưu bá (順流伯), đóng quân ở Thuận Lưu (miền Hải Ấp, Hưng Hà, Thái Bình) nhưng không quy phục Cao Tông. Ông kéo quân về kinh thành, cướp bóc tài sản của hoàng cung, nhưng bị dân chúng kinh thành đánh đuổi.

Tháng 10 năm 1210, Cao Tông băng hà, Thái tử lên ngôi, tức là Lý Huệ Tông. Huệ Tông lập Trần Nhị Nương làm Nguyên phi (元妃), Tô Trung Từ được phong làm Thái uý. Để lấy lòng Tự Khánh, Huệ Tông phong ông làm Chương Thành hầu (彰誠侯).

Đại chiến quần hùng
Nghe tin vua Cao Tông mất, Trần Tự Khánh đem thủy quân đến bến Tế Giang (Mỹ Văn, Hưng Yên) xin với cậu là Tô Trung Từ cho cùng dự tang lễ Cao Tông, nhưng Trung Từ không cho vì sợ Tự Khánh lại làm loạn như lần trước. Tự Khánh phải đem quân về Thuận Lưu. Cũng tháng đó, Huệ Tông lập em gái Tự Khánh là Trần Nhị Nương làm Nguyên phi.

Tháng 7 năm 1211, Trung Từ đang đêm sang Gia Lâm tư thông với công chúa Thiên Cực, bị quan nội hầu Vương Thượng là chồng công chúa giết chết.

Tuy loạn Quách Bốc bị dẹp nhưng nhiều nơi còn cát cứ chưa hàng phục triều đình. Con rể của Tô Trung Từ là Nguyễn Ma La (cũng gọi là Nguyễn Đà La) thấy cha vợ bị giết, triều đình nghiêng ngả, bèn sang nói với anh cả Tự Khánh là Trần Thừa, xin tiến binh dẹp yên ấp Khoái. Nguyễn Ma La cùng với vợ là Tô thị (em họ Tự Khánh) lên thuyền sang đạo Thuận Lưu để gặp bộ tướng của Tô Trung Từ là Nguyễn Trinh thì bị Nguyễn Trinh giết rồi cướp lấy Tô thị đem về. Tô thị sai người tố cáo với Trần Thừa. Trần Thừa bèn sai Tô thị dụ được Trinh và giết chết.

Trần Tự Khánh nhân lúc Ma La kéo đi, kinh thành bỏ trống, lập tức mang quân về kinh sư. Theo Việt sử lược, ông an táng người cậu Tô Trung Từ ở làng Hoạch. Các tướng cát cứ ở Hồng châu là Đoàn Thượng và Đoàn Văn Lôi nói vu Trần Tự Khánh với vua Huệ Tông rằng: "Trần Tự Khánh đem binh về kinh sư là muốn mưu đồ việc phế lập". Lý Huệ Tông tin là thật, nổi giận, tháng 7 bèn hạ chiếu cho các đạo binh đánh Trần Tự Khánh, và giáng Nguyên phi Trần Nhị Nương xuống làm Ngự nữ. Đoàn Thượng và Đoàn Văn Lôi đem binh về kinh sư. Huệ Tông hạ chiếu tấn phong tước hầu cho Đoàn Thượng.

Họ Đoàn đem quân đánh anh em họ Trần ở ải Hoàng Điểm. Trần Tự Khánh sai bộ tướng Lại Linh cùng tướng Khoái Châu là Nguyễn Đường ra chống cự. Nguyễn Đường bị bắt. Tự Khánh bị thua, giận dữ phá đê cho nước sông chảy tràn vào các ấp rồi về. Miền Khoái Châu mất tin tưởng ở họ Trần, theo về với họ Đoàn.

Trong khi đó, Tự Khánh vẫn tiếp tục đánh chiếm các miền ở hai bờ sông Hồng để phát triển thế lực. Hai lần ông đánh bại tướng của Đoàn Ma Lôi là Đinh Cẩm, đóng ở Đọi Sơn (Duy Tiên, Hà Nam). Họ Trần kiểm soát được cả miền Lý Nhân (Hà Nam). Trần Tự Khánh tìm cách liên kết với hào trưởng Nguyễn Tự để tiêu diệt thế lực đối địch mạnh nhất của mình là họ Đoàn.

Đầu năm 1212, Trần Tự Khánh và Nguyễn Tự họp nhau ở bến Triều Đông, thề làm bạn sống chết có nhau, tận trung báo quốc, cùng bình họa loạn. Hai người chia nhau phạm vi chiếm cứ, lấy sông Lô, sông Thiên Đức (sông Đuống) làm giới hạn, mỗi người thống suất một bên Từ Thượng Khối (Bắc Ninh) đến Na Ngạn (Lục Ngạn, Bắc Giang), các hương ấp dọc theo sông Đuống và đường bộ là thuộc về Tự Khánh. Từ Kinh Ngạn bờ sông Hồng, (thuộc Kinh sư) đến Ô Diên (Hoài Đức, Hà Tây) thuộc về Nguyễn Tự, hẹn đến tháng 3 năm Nhâm Thìn thì họp binh tấn công đất Hồng Châu của họ Đoàn.

Bấy giờ Huệ Tông thấy thế lực họ Trần mạnh lên, bèn truyền cho văn võ bá quan đều phải nghe mệnh lệnh Trần Tự Khánh. Mặt khác, Huệ Tông lại cùng với thái hậu Đàm thị và một số cận thần vẫn ngầm mưu diệt họ Trần. Đầu năm 1213, thái hậu sai người đi với bọn tướng sĩ ở đạo Phù Lạc và đạo Bắc Giang, hẹn ngày cùng phát binh đánh Tự Khánh. Đúng ngày đã định, các tướng Phan Thế ở Phù Lạc, Ngô Mãi ở Bắc Giang tiến đến cửa Đại Hưng (cửa nam thành Thăng Long). Tự Khánh đang ở bến Đại Thông, nghe tin đó liền kéo quân lên kinh sư, vào cấm thành, đốt cầu Ngoạn Thiềm rồi lại trở về Đại Thông.

Sau khi chiếm được đồng bằng hạ lưu sông Hồng và sông Đáy (trừ miền Đại Hoàng), Tự Khánh phát triển thế lực lên Quốc Oai. Vùng Quốc Oai vốn thuộc phạm vi kiểm soát của Nguyễn Tự. Khi đó Tự chết, phó tướng là Nguyễn Cuộc thay thế. Tự Khánh tiến quân lên Quốc Oai, dụ hàng được Nguyễn Cuộc, thanh thế thêm mạnh.

Lý Huệ Tông bèn cùng thái sư Đàm Dĩ Mông tự làm tướng, hẹn với quân Hồng châu đi đánh Tự Khánh, đến Mễ Sở gặp quân của họ Trần do Vương Lê, Nguyễn Cải chỉ huy. Hai bên chưa giao chiến, quân của Lê, Cải mới hò reo tiến lên, quân triều đình đã tự tan vỡ. Vương Lê, Nguyễn Cải bắt được thuyền rồng. Cánh quân đạo Bắc Giang do thái sư Đàm Dĩ Mông thống xuất tới bến An Diên (Thường Tín, Hà Tây) thì bị quân của Trần Thừa tiến đánh.

Em họ Trần Tự Khánh là Trần Thủ Độ cùng Trần Hiến Sâm ở tả ngạn cũng tiến đánh thắng quân triều đình. Các tướng họ Trần khác là Phan Lân, Nguyễn Nộn từ Quốc Oai tiến đến chợ Dừa đánh thắng các tướng ở Hồng châu là Đoàn Cấm, Vũ Hốt. Lý Huệ Tông thất thế phải chạy lên Lạng Châu.

Tự Khánh chiếm được kinh đô. Vài ngày sau, ông sai người đem thư lên Lạng Châu gặp Huệ Tông và nói rõ ý mình rằng:

"Dân tình uất ức, không thấu được lên trên. Cho nên, nhân lòng giận dữ của người trong nước, thần khởi binh dẹp lũ đó, cắt trừ gốc họa, để yên lòng dân mà thôi. Đến như thân phận vua tôi, thần không dám phạm đến một chút nào. Ngờ đâu, phải gánh lấy tội chuyên quyền đánh dẹp, để khiến cho xa giá phải long đong, tự xét tội của thần thật đáng vạn lần chết. Xin bệ hạ nguôi cơn giận dữ, quay xa giá về kinh sư để thỏa lòng người mong muốn"

Nhưng vua Huệ Tông từ chối không theo Tự Khánh.

Lập Nguyên vương
Không đón được Huệ Tông về kinh, Tự Khánh triệu tập các vương hầu, bá quan bàn việc cải lập, sai người đón một người con của Lý Anh Tông là Huệ Văn vương (惠文王) đến bến Hạc Kiều, lập làm đế.

Tháng 3 năm Giáp Tuất (tháng 4 năm 1214), Huệ Văn vương lên ngôi ở điện Đại An, cải nguyên là Càn Ninh, hiệu là Nguyên Vương (元王).

Anh em họ Đoàn tấn công đất Bắc Giang do tướng của Tự Khánh là Nguyễn Nộn đóng giữ. Hai bên đánh nhau ở núi Đông Cứu (Gia Lương, Bắc Ninh), Nguyễn Nộn giết chết được Đoàn Nguyễn. Tuy nhiên lúc đó nội bộ phe Tự Khánh xảy ra phản loạn lớn. Tướng ở Cam Giá (thị xã Sơn Tây) là Đỗ Bị lại nổi lên chống cự. Miền Cam Giá lại tách khỏi phạm vi thế lực của anh em họ Trần, hình thành một thế lực mới. Cùng lúc đó, Nguyễn Nộn ở Bắc Giang sau khi đánh được họ Đoàn cũng phản lại Tự Khánh, xây dựng một thế lực rất lớn. Do việc cát cứ của Đỗ Bị, Nguyễn Nộn, kinh thành Thăng Long bị uy hiếp. Tự Khánh lấy hết vàng bạc, của cải các kho và phóng hỏa đốt kinh đô rồi đưa vua mới là Càn Ninh xuống hành cung Lý Nhân (Hà Nam).

Nguyễn Nộn đem binh đến Thăng Long đánh nhau với Tự Khánh. Huệ Tông và thái hậu đang ở Nam Sách trở về Thăng Long, phong cho Nguyễn Nộn tước hầu để mượn tay Nộn chống họ Trần. Thế là sau khi nương tựa thế lực cát cứ địa phương họ Trần, họ Đoàn không được, nhà Lý lại liên minh với một thế lực cát cứ địa phương thứ ba là Nguyễn Nộn ở Bắc Giang. Cục diện trong nước lúc này đại thể hình thành ba thế lực: Phía bắc là Nguyễn Nộn, phía đông là Đoàn Thượng, phía nam là Trần Tự Khánh.

Ngoài mấy lực lượng lớn, còn có những thế lực nhỏ ở các địa phương. Một thế lực cát cứ khá quan trọng là Ô Kim hầu Lý Bát ở đất Ô Kim (Hoài Đức, Hà Tây) chống lại triều đình, nhưng không theo Tự Khánh. Ở Quy Hóa (miền Yên Bái, Tuyên Quang dọc sông Hồng) có họ Hà, cha truyền con nối cai trị đất trại này . Ngoài ra, còn thế lực cát cứ ở miền Đại Hoàng (Ninh Bình) của họ Phạm ở Nam Sách. Khắp nơi trong nước vẫn trong tình trạng hỗn loạn.

Đầu năm 1214, Huệ Tông chạy đến hương Bình Hợp (chưa rõ ở đâu), Trần Tự Khánh lấy lại Bình Hợp, rồi đem quân bao vây Thăng Long, đốt cung điện, phá nhà cửa. Huệ Tông phải dựng lều tranh để ở.

Tháng 5 năm 1214, ông mang quân đánh thắng lực lượng của Bùi Đô và Đinh Khả ở châu Đại Hoàng.

Đầu năm 1216, Huệ Tông lại lập Trần Nhị Nương (trước bị giáng xuống làm ngự nữ) làm Thuận Trinh phu nhân. Đàm Thái hậu cho Trần Tự Khánh là kẻ phản trắc, thường chỉ Trần Nhị Nương mà nói là bè đảng của giặc, bảo Huệ Tông đuổi bỏ đi; lại sai người nói với phu nhân bảo phải tự sát. Huệ Tông biết bèn ngăn lại. Đàm Thái hậu bỏ thuốc độc vào món ăn uống của phu nhân. Mỗi bữa ăn vua chia cho phu nhân một nửa và không lúc nào cho rời bên cạnh.

Tháng 4 năm 1216, lại xảy ra loạn lạc khác: các tướng ở Cảo Xã (Nhật Tảo, Từ Liêm, Hà Nội) là Đỗ Át, Đỗ Nhuế chống lại triều đình. Vua Huệ Tông dựa vào Lý Bát, sai Bát đánh lại, nhưng không thắng. Trước tình thế đó, Huệ Tông đành lại quay về nương nhờ anh em họ Trần.

Phò Huệ Tông
Trần Tự Khánh sai bộ tướng Vương Lê đem thủy quân đi đón Huệ Tông sang Cứu Liên.

Khi đó trong triều, Đàm Thái hậu ngày ngày muốn giết Trần Nhị Nương, sai người cầm chén thuốc độc bắt phu nhân phải chết. Huệ Tông ngăn lại không cho, rồi đêm ấy cùng với phu nhân lẻn đi đến chỗ quân của Tự Khánh; gặp khi trời đã sáng, phải nghỉ lại ở nhà tướng quân Lê Mịch ở huyện Yên Duyên, gặp tướng của Tự Khánh là Vương Lê đem binh thuyền đến đón. Vua mới đỗ lại ở bãi Cứu Liên và truyền cho Tự Khánh đến chầu.

Tự Khánh đón được Huệ Tông, bèn phế Nguyên vương mà mình từng đưa lên ngôi xuống làm Huệ Văn vương.

Tháng 12 năm 1216, Thuận Trinh phu nhân Trần thị được phong làm Hoàng hậu. Từ lúc đó, anh em, thân thuộc họ Trần chiếm hết các chức văn võ quan trọng trong triều: Tự Khánh làm Thái úy, khi xướng lễ không phải gọi tên; anh trai ông Trần Thừa được phong tước Liệt hầu làm nội thị phán thủ; Trần Liễu (con cả Trần Thừa), Phùng Tá Chu, Phạm Kính Ân và Lại Linh được tước Quan nội hầu; con cả Tự Khánh là Trần Hải được phong tước Hiển Đạo vương. Nắm quyền lớn trong tay, Trần Tự Khánh quyết ý đánh dẹp Bắc Giang vương Nguyễn Nộn, Hiền Tín vương Lý Bát, Hồng hầu Đoàn Văn Lôi, Hà Cao ở Quy Hóa.

Đánh đông dẹp bắc
Tháng 6 năm 1217, Đoàn Thượng thấy thế lực họ Trần mạnh, tạm quy hàng triều đình, được phong tước vương và vẫn giữ vùng Hồng châu.

Tháng 6 năm 1218, Trần Thừa và Trần Tự Khánh gả em gái là Trần Tam Nương cho Đoàn Văn Lôi (Hồng hầu) thu phục đất Hồng Châu. Thế là họ Trần tạm dẹp yên được một thế lực chống đối quan trọng.

Tự Khánh tiến đánh thế lực cát cứ của Đỗ Bị ở Cam Giá. Các thuộc ấp ở Phong châu đều ra hàng.

Tự Khánh lại đánh Lý Bát chiếm lại đất Từ Liêm. Lý Bát phải chạy lên miền thiểu số ở sách An Lạc (Vĩnh Phúc).

Tháng 5, năm 1220, Trần Tự Khánh tiến đánh Hà Cao ở Quy Hoá, chia quân làm hai đạo: Tự Khánh, Trần Thừa theo sông Quy Hoá (sông Hồng), Lại Linh, Phan Cụ theo đường sông Tuyên Quang (sông Lô), hai đạo cùng tiến. Cao cùng vợ con thắt cổ chết. Từ đó cả miền Thượng Nguyên Lộ (Thái Nguyên), Tam Đái Giang (Vĩnh Phúc) đều được dẹp yên.

Tháng 12 năm 1223, Trần Tự Khánh qua đời ở Phù Liệt, không rõ bao nhiêu tuổi. Quyền bính trong triều được giao cho anh trai ông Trần Thừa, người kế tục chức vị Thái úy và em họ ông là Điện tiền chỉ huy sứ Trần Thủ Độ. Về cơ bản, Trần Tự Khánh đã dẹp hầu hết các thế lực cát cứ chống triều đình, chỉ còn Nguyễn Nộn ở Bắc Giang và Đoàn Thượng ở Hồng châu chưa trừ bỏ được hẳn.

Nhận định
Sử gia Ngô Sĩ Liên viết về ông như sau:

Năm đầu niên hiệu Kiến Gia, giặc cướp đua nhau nổi dậy, Huệ Tông nhu nhược không đánh dẹp được. Trần Tự Khánh vì cớ Huệ hậu bị thái hậu làm khổ mà đem quân phạm cửa khuyết xin đón xa giá. Đương lúc bấy giờ, lòng người không thể không ngờ vực, cho nên Huệ Tông có lệnh bắt Tự Khánh mà không bắt được. Tự Khánh muốn làm cho kỳ được mới nhiều lần làm kinh động đến vua, xa giá phải dời chỗ mấy lần, tội rõ ràng rồi. Nhưng mà Huệ Tông và Huệ hậu rốt cuộc phải nhờ Tự Khánh mới được yên, thì tội ấy không kể đến. Thế là việc tuy là trái nhưng tình thì thuận, sử chép không nêu lên nhưng thực cũng có nêu đấy. Nếu không thế thì chỉ là kẻ đầu sỏ giặc cướp mà thôi.

Ngô Thì Sĩ trong Việt Sử Tiêu Án đã luận tội Trần Tự Khánh một cách rất gay gắt như sau:

"Vua Huệ Tông tìm sắc đẹp ở trong làng chài lưới, cha chết chưa chôn mà ở trước cữu sai người đi đón con gái, trong cung được lúc lo buồn, bỏ mẹ mà cùng chạy trốn với gái, ân ái như thế, cớ gì Tự Khánh lại đem quân đến kinh đô, cớ gì nó lại rước vua, là vì nó muốn đem Huệ Tông làm của hiếm có, giữ lấy ở tay nó, để sai khiến thiên hạ, cho nên nó thác ra là nhớ em gái, làm cho Huệ Tông tin chắc mà giao phó thân cho nó, nếu Tự Khánh không chết, thì nó sẽ chẹt cổ Huệ Tông mà cướp lấy ngôi báu, còn đợi đâu đến truyền ngôi vua cho con gái nữa? Đại để là trời muốn cho nhà Trần lên, cho nên đem Ngự nữ làm mê hoặc tâm chí Huệ Tông; lại muốn đem ngôi vua cho con trai Trần Thừa, cho nên lại bắt Tự Khánh chết đi, để cho Trần Cảnh nhận ngôi vua ở Phật Kim. Đấy là tâm tích Tự Khánh và định án nhà Lý, nhà Trần hưng vong như thế đó".

Chính sự nhà Lý đổ nát, Cao Tông chơi bời, Huệ Tông nhu nhược, họ Lý không còn khả năng trị nước, quần hùng nổi dậy, nước Đại Việt có nguy cơ tái diễn loạn 12 sứ quân cuối thời nhà Ngô. Thậm chí quy mô, tâm vóc lực lượng và địa bàn trấn giữ của một số sứ quân lúc đó còn lớn hơn các sứ quân thời Ngô.

Vua Huệ Tông không muốn dùng ngoại thích, quay một vòng dựa vào các sứ quân khác nhau, nhưng rốt cục phải dựa vào Tự Khánh. Thực tế đã chứng minh rằng không sứ quân nào khi đó có tài năng ổn định đại cục bằng ông. Trần Tự Khánh đã chứng tỏ không chỉ là tướng quân tài ba mà còn có bản lĩnh chính trị khá già giặn.

Thoạt đầu, do hành động quấy phá kinh thành của Tự Khánh, có ý kiến xem ông như tướng cướp, nhưng xét cho kỹ đó chỉ là động thái muốn "tranh hùng", không những thử vua Lý mà còn thử cả Tô Trung Từ. Ông kéo vào kinh mưu nắm lấy vua, định "mượn tiếng thiên tử để sai khiến chư hầu" như vị thế của Tào Tháo nắm Hán Hiến Đế. Họ Lý không còn khả năng trị quốc, lẽ ra công đầu đánh Quách Bốc, tái lập ngôi vua và nắm chính trường thuộc về Tô Trung Từ (khi Trần Lý đã chết), nhưng Trung Từ lại chết vì ham sắc và Trần Tự Khánh đã nắm được thời cơ đó. Cái chết đáng hổ thẹn của Tô Trung Từ càng cho thấy Trung Từ không đủ phẩm chất để ngồi ở ngôi phụ chính "nắm vua dẹp loạn". Quy luật đào thải cho thấy sớm muộn ngôi đó cũng về tay Trần Tự Khánh.

Không đón được Huệ Tông, ông quay sang lập Huệ Văn vương. Đó chính là cách làm của Quách Bốc (lập Lý Thầm), Mạc Đăng Dung (lập Lê Cung Hoàng), tạo thế "đối trọng": dựng vua mới khi vua cũ ngả sang sứ quân khác, dù vua dựng sau ở vị thế kém hơn. Đây là hoàn cảnh bất đắc dĩ phải làm như vậy. Tới khi vua Huệ Tông ngỏ ý quay về, Tự Khánh sẵn sàng đổi giận làm mừng, giữ phận tôi con mà đón rước. Như vậy, ông đã nhanh chóng tránh được vị thế bất đắc dĩ của Quách Bốc, Mạc Đăng Dung mà sắm lấy vai của Tào Tháo - nắm lấy danh chính để đánh dẹp. Nếu trong tay người tàn nhẫn như Trần Thủ Độ, có lẽ Huệ Văn vương đã bị giết khi vua cũ Huệ Tông được rước về. Nhưng Tự Khánh không làm như vậy.

Từ khi nắm vua Lý trong tay, Trần Tự Khánh thắng các "chư hầu" như chẻ tre. Gần như một tay ông yên định thiên hạ chia năm xẻ bảy khi đó. Nếu không có sự phản trắc của tướng dưới quyền ông là Nguyễn Nộn, cơ bản ông đã thống nhất được giang sơn Đại Việt về một mối, vì Đoàn Thượng đã suy yếu nhiều so với thời kỳ đầu khó lòng dám một mình chống đối triều đình.

Các sử gia thống nhất rằng: Xét toàn cục trong thời loạn lạc cuối nhà Lý, công dẹp Quách Bốc và các hào trưởng địa phương khiến họ Trần trở thành người thay thế họ Lý xứng đáng hơn cả; trong đó có sự đóng góp lớn nhất của Trần Tự Khánh. Quyền lực chính quyền trung ương lại dần dần tập trung, củng cố dưới sự lãnh đạo của họ Trần. Tình hình yên ổn và vị thế khá vững vàng của họ Trần trong triều tạo điều kiện cho Trần Thủ Độ sau đó thực hiện việc chuyển ngôi chính thức từ họ Lý sang họ Trần. Chẳng những cha con Trần Thừa, Trần Cảnh mà ngay cả Trần Thủ Độ cũng được thừa hưởng cơ nghiệp của ông để lại. Nói về sự kiện thay ngôi nhà Lý, "bàn tay" của Trần Thủ Độ được nhắc tới nhiều hơn cả, nhưng công lao "dọn chướng ngại" cho Thủ Độ hành động thuộc về Trần Tự Khánh.

Nhà Trần sau này có nhiều võ tướng quý tộc có tên tuổi trong lịch sử Việt Nam như Trần Quốc Tuấn, Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật... Trần Tự Khánh chính là danh tướng đầu tiên của tông thất họ Trần.

Chú thích

Xem thêm
Nhà Lý
Nhà Trần
Lý Huệ Tông
Tô Trung Từ
Trần Thủ Độ
Nguyễn Nộn
Đoàn Thượng

Tham khảo
Đại Việt Sử ký Toàn thư
Việt sử lược
Khâm định Việt sử Thông giám cương mục

Người Nam Định
Võ tướng nhà Lý
Võ tướng nhà Trần

Mất năm 1223
Năm sinh không rõ
Sinh năm 1175
Vương tước truy phong Việt Nam
Bá tước nhà Lý
Thái úy Việt Nam


title: 7330 Annelemaître

text:
7330 Annelemaître là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1320.7585865 ngày (3.62 năm).

Nó được phát hiện ngày 15 tháng 10 năm 1985.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Edward Bowell
Thiên thể phát hiện năm 1985


title: Neocorynura dittachos

text:
Neocorynura dittachos là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Vachal mô tả khoa học năm 1904.

Chú thích

Tham khảo

Neocorynura
Động vật được mô tả năm 1904


title: Villanueva de las Cruces

text:
Tham khảo

Villanueva de las Cruces là một đô thị tại tỉnh Huelva, Andalucía, Tây Ban Nha. Dân số năm 2007 là 416 người. Diện tích là 34 km², mật độ dân số 12,1 người/km². Đô thị này nằm trên khu vực có độ cao 122 m trên mực nước biển, cách tỉnh lỵ Huelva 62 km.

Biến động dân số

Đô thị ở Huelva


title: Pachyelater birmanicus

text:
Pachyelater birmanicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 1993.

Chú thích

Tham khảo

Pachyelater


title: Bệnh tằm do virus

text:
Bệnh tằm do virus (còn gọi bệnh bủng hay bệnh nghệ) xảy ra khi tằm bị nhiễm virus.

Triệu chứng
Tằm nhỏ da căng phồng, trốn ngủ. Tằm lớn đốt căng phồng, có màu trắng nhờ, nếu là tằm kén vàng thì có màu vàng nghệ hay bò lên cạp nong. Tằm bò đến đến đâu nước chảy đến đó. Nếu mắc bệnh ở cuối tuần 5 thì kén sẽ mỏng, tằm chưa hoá nhộng đã chết.

Nguyên nhân và đường lây nhiễm
Nguyên nhân: do virus có sẵn trong cơ thể tằm và ngoài môi trường, gây ra khi gặp điều kiện thời tiết thay đổi đột ngột.
Đường lây nhiễm: chủ yếu qua đường tiêu hoá (khi tằm ăn phải lá dâu bị hấp hơi hoặc ôi, héo). Ngoài ra bệnh còn bị nhiễm qua vết thương trên da tằm.

Biện pháp phòng trừ
Thông gió cho nhà nuôi tằm thoáng và đóng cửa kịp thời khi thời tiết thay đổi. Trước và sau lứa tằm cần khử trùng bằng nước vôi trong hoặc foocmol. Cho ăn lá dâu tươi ngon, khi phát hiện tằm bị bệnh cần thay phân kịp thời và xử lý tằm đậy bằng vôi bột, loại bỏ tằm bệnh. Cách ly tằm bệnh và tằm khoẻ mạnh. Vệ sinh và khử trùng khu vực nuôi tằm và dụng cụ nuôi tằm.

Chú thích

Tham khảo

Dâu tằm tơ


title: Thẻ ATM

text:
Thẻ ATM là một loại thẻ theo chuẩn ISO 7810, bao gồm thẻ ghi nợ và thẻ tín dụng, dùng để thực hiện các giao dịch tự động như kiểm tra tài khoản, rút tiền hoặc chuyển khoản, thanh toán hóa đơn, mua thẻ điện thoại v.v. từ máy rút tiền tự động (ATM). Loại thẻ này cũng được chấp nhận như một phương thức thanh toán không dùng tiền mặt tại các điểm thanh toán có chấp nhận thẻ.

Đặc điểm
Thẻ thường thiết kế với kích thước chữ nhật tiêu chuẩn để phù hợp với khe đọc thẻ, có kích thước thông thường là 10 cm x 6 cm. Trên bề mặt thẻ dập nổi tên chủ thẻ, số thẻ, băng giấy để chủ thẻ ký tên, và băng từ (thẻ từ) hoặc chip (thẻ chip) lưu trữ thông tin về tài khoản đã được khách hàng đăng ký tại ngân hàng

Các loại thẻ
Tại Việt Nam thẻ ATM thường được hiểu là thẻ ghi nợ, hay còn gọi là thẻ ghi nợ nội địa, là loại thẻ có chức năng rút tiền dựa trên cơ sở ghi nợ vào tài khoản. Chủ tài khoản phải có sẵn tiền trong tài khoản từ trước và chỉ được rút trong giới hạn tiền có trong tài khoản của mình. Một số ngân hàng cho phép rút đến mức 0, tuy có một số ngân hàng khác yêu cầu bắt buộc phải để lại một số tiền tối thiểu trong tài khoản.

Tuy nhiên, trong thực tế thẻ ghi nợ vẫn có thể rút tiền ở mức âm, hay rút thấu chi, như một dịch vụ tín dụng giá trị gia tăng mà các ngân hàng triển khai cho các chủ tài khoản dựa trên cơ sở có tài sản thế chấp, có sự tin cậy nhất định, hoặc thực hiện phương thức trả lương qua tài khoản.

Thẻ ATM trong thực tế còn là tên gọi khái quát, chung nhất cho các loại thẻ sử dụng được trên máy giao dịch tự động (ATM), bao gồm trong nó cả các loại thẻ tín dụng (như thẻ Visa, MasterCard, thẻ American Express). Thẻ tín dụng dựa trên yếu tố hạn mức tín dụng, theo đó tùy loại thẻ và tùy khách hàng, ngân hàng sẽ cấp cho khách hàng một hạn mức tín dụng nhất định. Hạn mức tín dụng là số tiền tối đa chủ thẻ được chi tiêu trong một khoảng thời gian nào đó (1 tháng, 45 ngày hay hơn). Khách hàng có thể rút số tiền được ngân hàng cấp đó trong thời hạn nhất định và buộc phải thanh toán khi đáo hạn. Nếu quá hạn mức tín dụng chưa thanh toán kịp ngân hàng sẽ tính lãi suất cao.

Điểm khác biệt của loại thẻ tín dụng này so với thẻ ghi nợ nói trên, ngoài yếu tố tín dụng như một đặc điểm ngày càng mờ nhòe (vì trong thực tế thẻ ghi nợ vẫn có thể chấp nhận tín dụng, và thẻ tín dụng vẫn có thể rút tiền dựa trên yếu tố ghi nợ vào tài khoản), là thẻ tín dụng thường có thể thực hiện tại các điểm chấp nhận giao dịch bằng thẻ trên toàn cầu, khác biệt với loại thẻ ghi nợ nội địa chỉ chấp nhận giao dịch trong nước (hoặc hạn chế ở vùng mậu biên các quốc gia lân cận).

Ngoài ra còn có một loại thẻ ATM song hành gọi là thẻ phụ, thẻ này đứng tên chủ tài khoản như thẻ chính nhưng chủ tài khoản sẽ yêu cầu chuyển một số khoản tiền nhất định cho thẻ này. Loại thẻ này được nhiều người chồng sử dụng để qua mặt vợ trong việc thực hiện nghĩa vụ tài chính đối với gia đình như chỉ đưa thẻ chính cho vợ mà chỉ có các khoản tiền lương, còn một số khoản tiền thưởng, phụ cấp thì sử dụng thẻ phụ để rút và sử dụng.

Giao dịch trên máy ATM
Thẻ ATM thực chất là một thẻ để khách hàng có thể giao dịch trên máy ATM với tư cách là thẻ ghi nợ hay thẻ tín dụng, là loại thẻ cho phép thực hiện nhiều loại giao dịch ngân hàng một cách tự động mà ngân hàng triển khai máy cho phép. Việc thực hiện các giao dịch ngân hàng được lập trình sẵn để khách hàng là chủ thẻ có thể dễ dàng thao tác mà không cần sự trợ giúp của nhân viên ngân hàng và vẫn đạt được kết quả mong đợi là giao dịch với ngân hàng thành công. Bên cạnh đó, với mỗi loại thẻ của các ngân hàng khác nhau, sẽ có những giao dịch giống và khác nhau được thực hiện trên máy. Giao dịch giống nhau là các giao dịch truyền thống, ví dụ như rút tiền, kiểm tra số dư tài khoản, chuyển khoản.

Các giao dịch khác chỉ có ở những ATM của các ngân hàng khác nhau. Sự khác nhau này là những giao dịch thuộc giá trị gia tăng của thẻ do ngân hàng đó tạo ra, nhằm tạo thế khác biệt trong cạnh tranh và nâng cao năng lực của thẻ ATM cho khách hàng của ngân hàng mình.

Tại các máy giao dịch tự động, khi tín hiệu trên khe đọc thẻ nhấp nháy cho biết máy sẵn sàng. Khách hàng chỉ cần cho thẻ vào khe đọc thẻ theo đúng chiều mũi tên, và nhập mã số cá nhân (PIN), là đã có thể bắt đầu thực hiện các dịch vụ truyền thống cũng như các dịch vụ giá trị gia tăng (nếu có).

Thanh toán không dùng tiền mặt
Hiện nay trên khắp thế giới thẻ ATM cũng không phải chỉ để giao dịch trên các máy ATM thuần tuý, nó còn được giao dịch tại rất nhiều các thiết bị POS mà ngân hàng phát hành triển khai tại các điểm chấp nhận thanh toán nó thông qua hợp đồng chấp nhận thẻ đó. Các điểm chấp nhận thanh toán này có thể là khách sạn, nhà hàng, siêu thị, cửa hàng xăng dầu, sân bay v.v.

Việc thực hiện các giao dịch này tại điểm chấp nhận thanh toán phải có 2 điều kiện: thứ nhất, điểm chấp nhận này đã có hợp đồng chấp nhận thanh toán thẻ này với ngân hàng phát hành hoặc đại lý thanh toán của ngân phát hành, và được ngân hàng trang bị loại máy thanh toán phù hợp. Thứ hai là khách hàng khi thực hiện giao dịch phải nhập mã số cá nhân của mình (PIN). Chính vì phải nhập mã số cá nhân nên việc được trang bị loại máy phù hợp giao dịch mới có thể thực hiện được, do có nhiều loại máy hiện không cho phép khách hàng nhập mã số cá nhân vào máy.

Tại các điểm chấp nhận thanh toán bằng thẻ phù hợp với thẻ của khách hàng, khách đưa thẻ quẹt qua khe đọc thẻ, nhập mã số cá nhân và số tiền cần thanh toán, máy sẽ in ra hóa đơn và khách hàng ký vào, hoàn tất quy trình thanh toán.

Xem thêm
Máy rút tiền tự động
 Máy in thẻ

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Thị trường thẻ ATM vẫn còn nhiều thách thức
 Thẻ ATM chưa tiện ích
 Thẻ ATM được dùng nhiều nhất
 Những trò gian lận thẻ ATM kinh điển

Thiết bị ngân hàng
Máy rút tiền tự động


title: Dipseudopsis diehli

text:
Dipseudopsis diehli là một loài Trichoptera trong họ Dipseudopsidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Dipseudopsis


title: Sogdiana

text:
Sogdiana hoặc Sogdia (tiếng Ba Tư cổ: Suguda-; tiếng Hy Lạp cổ đại: Σογδιανή, Sogdianē; tiếng Ba Tư: سغد - Sōġd; tiếng Tajik: Суғд - Sughd; tiếng Uzbek: Sogd; ) là nền văn minh cổ xưa của người Iran và là một tỉnh của Đế chế Achaemenes Ba Tư, thứ mười tám trong danh sách trên văn bia Behistun của Darius Đại Đế (i. 16). Sogdiana là "liệt kê" là vùng đất thứ hai trong số những "vùng đất tốt và các quốc gia" mà Ahura Mazda tạo ra. Khu vực này được liệt kê đứng thứ hai sau Airyana Vaeja, Vùng đất của người Aryan, trong cuốn sách của Bái Hỏa giáo, Vendidad hoặc "Videvdat", cho thấy tầm quan trọng của khu vực này từ thời cổ đại. Sogdiana, vào những thời điểm khác nhau, bao gồm vùng lãnh thổ quanh Samarkand, Bukhara, Khujand và Kesh hiện nay của Uzbekistan. Cư dân của Sogdiana là người Sogdia, một dân tộc miền đông Iran và là một trong những tổ tiên của người Tajik, Pashtun và Yagnob hiện đại.

Các tiểu quốc của người Sogdia, mặc dù không bao giờ thống nhất về chính trị, đã tập trung vào xung quanh thành phố chính Samarkand. Sogdiana nằm phía bắc của Bactria, phía đông của Khwarezm, và phía đông nam của Kangju giữa sông Oxus (Amu Darya) và Jaxartes (Syr Darya), và những thung lũng màu mỡ của sông Zeravshan (sông Polytimetus). Vùng lãnh thổ của người Sogdia tương ứng cho các tỉnh Samarkand và Bokhara ở Uzbekistan hiện nay cũng như tỉnh Sughd của Tajikistan ngày nay.

Lịch sử

Thời kì Hy Lạp hóa
Một Sogdiana độc lập và hiếu chiến  đã hình thành nên một khu vực biên giới ngăn cách triều đại Achaemenid người Ba Tư với dân Scythia du mục ở phía bắc và phía đông.Tảng đá Sogdia hoặc Tảng đá của Ariamazes, một pháo đài ở Sogdiana, đã bị chiếm vào năm 327 trước Công nguyên bởi quân đội của Alexander Đại đế, sau một chiến dịch kéo dài đè bẹp sự kháng cự của người Sogdia và các tiền đồn quân sự được thành lập bởi các cựu binh Macedonia của ông, Alexandros thống nhất Sogdiana với Bactria vào thành một tỉnh. Sức mạnh quân sự của người Sogdian không bao giờ phục hồi. Sau đó Sogdiana trở thành một phần của vương quốc Hy Lạp-Bactria, thành lập năm 248 trước Công nguyên bởi Diodotos, khoảng một thế kỷ sau. Euthydemos I dường như đã từng nắm giữ lãnh thổ Sogdia, và tiền xu của ông sau đó đã được sao chép tại địa phương. Eucratides dường như cũng đã khôi phục lại chủ quyền đối với Sogdia một cách tạm thời. Cuối cùng, khu vực bị chiếm đóng bởi những người du mục Scythia và Nguyệt Chi khoảng năm 150 trước Công nguyên.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Sogdian on Interlinguae
 (Xerxes II of Persia and Sogdianus)

Trung Á
Người Iran
Lịch sử Trung Á


title: Adicella ilia

text:
Adicella ilia là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Chú thích

Adicella


title: Song Kiều

text:
Song Kiều có thể chỉ:
Quận Song Kiều thuộc thành phố Trùng Khánh, Trung Quốc.
Quận Song Kiều thuộc địa cấp thị Thừa Đức, tỉnh Hà Bắc, Trung Quốc.


title: Phyllomedusa duellmani

text:
Phyllomedusa duellmani là một loài ếch thuộc họ Nhái bén.
Đây là loài đặc hữu của Peru.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, sông ngòi, đầm nước ngọt, và đầm nước ngọt có nước theo mùa.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Angulo, A., Arizabal, W., Lehr, E. & Martinez, J.L. 2004. Phyllomedusa duellmani. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Phyllomedusa
Động vật lưỡng cư Peru
Scaturiginichthys


title: Piper campii

text:
Piper campii là một loài thực vật thuộc họ Piperaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador.

Chú thích

Tham khảo
 Santiana, J. & Pitman, N. 2004. Piper campii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
C


title: 2029 Binomi

text:
Tiểu hành tin 2029 Binomi được phát hiện ngày 11 tháng 9 năm 1969 bởi nhà vũ trụ Thụy Sĩ Prof. Paul Wild ở đài quan sát Zimmerwald gần Bern, Thụy Sĩ.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Tiểu hành tinh kiểu S
Được phát hiện bởi Paul Wild
Thiên thể phát hiện năm 1969


title: Quận Ottawa, Michigan

text:
Quận Ottawa một quận thuộc tiểu bang Michigan, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở. Theo điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số người.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Xa lộ

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Michigan


title: Axinoptera

text:
Axinoptera là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
Axinoptera anticostalis Galsworthy, 1999
Axinoptera curviscapulis (Prout, 1958)
Axinoptera fasciata (Warren, 1906)
Axinoptera infusata (Walker, 1866)
Axinoptera melampepla (Prout, 1958)
Axinoptera orphnobathra (Prout, 1958)
Axinoptera penataran Holloway, 1997
Axinoptera plicata (Hampson, 1912)
Axinoptera ruficosta Holloway, 1997
Axinoptera subcostalis Hampson, 1893
Axinoptera turgidata (Walker, 1866)

Chú thích

Tham khảo

Eupitheciini


title: Gesomyrmex germanicus

text:
Gesomyrmex germanicus được phát hiện và miêu tả bởi Dlussky, G. M., Wappler, T. & Wedmann, S. năm 2009.

Chú thích

Tham khảo

Gesomyrmex


title: Binh đoàn 3 (Nhật Bản)

text:
Binh đoàn 3 (第3軍, Dai-san gun) là một đại đơn vị cấp quân đoàn thuộc Lục quân Đế quốc Nhật Bản. Là một lực lượng đồn trú tại Mãn Châu quốc, đặt dưới sự chỉ huy của Đạo quân Quan Đông. Nhưng phần lớn lịch sử tham chiến của binh đoàn là trong chiến tranh Nga-Nhật.

Lịch sử
Binh đoàn 3 được tung vào cuộc chiến tranh Nga-Nhật dưới sự chỉ huy của tướng Nogi Maresuke. Trong giai đoạn đầu của cuộc chiến, nhiệm vụ chính của binh đoàn là bao vây cảng Lữ Thuận (cảng Arthur). Sau sự sụp đổ của đế quốc Nga, Binh đoàn 3 được điều về phía bắc, tại đây binh đoàn góp một phần quan trọng trong trận Phụng Thiên (Mukden). Sau khi cuộc chiến kết thúc, Binh đoàn 3 được giải tán.

Ngày 13 tháng 1 năm 1938, Binh đoàn 3 một lần nữa được thành lập tại Mãn Châu quốc, đây là một lực lượng phòng thủ phía đông biên giới với Liên Xô, nhằm chống lại các cuộc tấn công của Hồng quân Liên Xô. Tháng 7 năm 1942, Binh đoàn 3 là một trong 2 đơn vị cấp quân đoàn nằm trong biên chế Phương diện quân 1. Với tình hình ngày càng xấu đi với quân đội Nhật Bản, các đơn vị có kinh nghiệm và cùng nhiều trang thiết bị của Binh đoàn 3 được chuyển tới tăng cường cho các đơn vị khác.

Trong cuộc tấn công của Liên Xô vào Mãn Châu quốc, các lực lượng đào tạo kém cùng trang thiết bị thiếu thốn của binh đoàn đã không thể đương đầu với các đơn vị thiện chiến, dày dặn kinh nghiệm của Hồng quân. Binh đoàn 3 phải triệt thoái dần về Cát Lâm và biên giới với Triều Tiên, và đã đầu hàng tại đây vào cuối cuộc chiến.

Danh sách chỉ huy

Tư lệnh

Tham mưu trưởng

Tham khảo

Sách

3
Đơn vị quân sự thành lập năm 1904
Đơn vị quân sự giải thể năm 1945


title: Beaufort-en-Vallée

text:
Beaufort-en-Vallée là một xã trong vùng hành chính Pays de la Loire, thuộc tỉnh Maine-et-Loire, quận Angers, tổng Beaufort-en-Vallée. Tọa độ địa lý của xã là 47° 26' vĩ độ bắc, 00° 12' kinh độ đông. Beaufort-en-Vallée nằm trên độ cao trung bình là 25 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 17 mét và điểm cao nhất là 51 mét. Xã có diện tích 35,66 km², dân số vào thời điểm 2005 là 5623 người; mật độ dân số là 158 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Nhân vật nổi tiếng
 Louis-Georges-Erasme de Contades (1704-1793) thống chế Pháp

Địa điểm tham quan
 Nhà thờ Notre Dame (thế kỉ thứ 15)
 Viện bảo tàng Joseph Denais

Tham khảo

Xã của Maine-et-Loire


title: Pieve di Coriano

text:
Pieve di Coriano là một đô thị tại tỉnh Mantova trong vùng Lombardia của Italia, có vị trí cách khoảng 160 km về phía đông nam của Milano và khoảng 30 km về phía đông nam của Mantova. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 910 người và diện tích là 12,6 km².

Pieve di Coriano giáp các đô thị: Quingentole, Revere, Schivenoglia, Serravalle a Po, Villa Poma.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comunepievedicoriano.it

Đô thị tỉnh Mantova
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Gnathodicrus erberi

text:
Gnathodicrus erberi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel & Tarnawski miêu tả khoa học năm 2006.

Chú thích

Tham khảo

Gnathodicrus


title: Muricopsis withrowi

text:
Muricopsis (Risomurex) withrowi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Muricopsis


title: Ampedus flavovestitus

text:
Ampedus flavovestitus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Kishii miêu tả khoa học năm 1982.

Chú thích

Tham khảo

Ampedus


title: Nephrotoma byersi

text:
Nephrotoma byersi là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Nephrotoma


title: Linh lăng đen

text:
Linh lăng đen (danh pháp hai phần: Medicago lupulina) là một loài sống lâu năm hay một năm trong mùa hè, hường được coi là cỏ dại. Nó có rễ cái. Giống như các loài đậu, đỗ khác, nó có lá kép gồm 3 lá chét; với lá chét trung tâm có một cuống tách biệt. Cũng như các loài đậu, đỗ khác, các loài vi khuẩn cố định nitơ, gọi là rhizobia, được tìm thấy trên các đốt rễ của nó.

Miêu tả
Medicago lupulina là loài cỏ một hay hai năm, đôi khi lâu năm do các chồi ngẫu nhiên mọc ra trên rễ. Loài cỏ này cao khoảng 15–60 cm, với thân cây nhỏ thường nằm phẳng trên mặt đất khi mới mọc và sau dó mọc thẳng. Các mắt có ba lá, mỗi lá có một cuống lá dài và 3 lá chét hình ô van, hơi có khía răng cưa về phía đỉnh. Loài này có các hoa vàng rất nhỏ, mọc thành cụm sát nhau. Quả là dạng quả đậu không mở khi thuần thục, có hình dáng hơi uốn cong và chứa 1 hạt.

Loài này đôi khi bị nhầm lẫn với các loài thực vật khác cũng có lá nhỏ chia thành 3 lá chét và các hoa vàng nhỏ, như Trifolium campestre và Trifolium dubium hay Oxalis stricta.

Phân bố
Loài này sinh sống ở khắp Cựu thế giới như toàn bộ châu Âu, phần lớn châu Á (bao gồm Trung Quốc, Triều Tiên và Đài Loan, cũng như tiểu lục địa Ấn Độ), Bắc Phi, các đảo trong Đại Tây Dương (Canary, Madeira) và cả ở Hoa Kỳ (gồm cả Hawaii).

Nó phát triển tốt trên đất đá vôi khô va các cồn cát ven biển, nơi có ít các loài cạnh tranh. Nó chịu lạnh khá tốt và có thể thấy ở vùng núi với độ cao lên tới 1.800 m.

Sử dụng
Medicago lupulina đôi khi sử dụng làm cỏ khô. Mặc dù có giá trị dinh dưỡng nhưng nó lại không có năng suất cao. Đôi khi nó được gieo trồng trong thành phần của các bãi cỏ nhân tạo, đặc biệt là tại các vùng đất khô. Nó cũng thường thấy trên các bãi chăn thả tự nhiên. Hoa của nó có thể sử dụng để nuôi ong mật.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Mục từ trong Linnean herbarium
 Đề cập năm 1866  trong thư từ của Charles Darwin: "Several years ago I protected Medicago lupulina from insects, & its fertility was much impaired, but not wholly prevented."
 WeedAlert.com's listing for Medicago lupulina
 Effect of Black Medic Cover Crop on N Supplying Power of Prairie Soils
 Wikispecies entry

L
Thực vật Liban
Thực vật được mô tả năm 1753


title: Hexatoma luteicolor

text:
Hexatoma luteicolor là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Hexatoma
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Dythemis

text:
Dythemis là một chi chuồn chuồn ngô tân nhiệt đới thuộc họ Libellulidae, tiếng Anh thường gọi là Setwing.

Chi có các loài sau:
Dythemis fugax  - Checkered Setwing
Dythemis maya  - Mayan Setwing
Dythemis multipunctata
Dythemis nigrescens  - Black Setwing
Dythemis rufinervis
Dythemis sterilis
Dythemis velox  - Swift Setwing

Chú thích

Tham khảo

Libellulidae


title: Vaux-lès-Rubigny

text:
Vaux-lès-Rubigny  là một xã ở tỉnh Ardennes, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ardennes

Tham khảo

Vauxlesrubigny


title: Basilepta pubiventer

text:
Basilepta pubiventer là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Tan miêu tả khoa học năm 1988.

Chú thích

Tham khảo

Basilepta


title: Dicranomyia dignitosa

text:
Dicranomyia dignitosa là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc và miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Palearctic
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Natri 2-anthraquinonsunfonat

text:
Natri 2-anthraquinonsunfonat (AMS) là một dẫn xuất tan được của anthraquinon.

Phụ gia chiết xuất trong việc làm giấy
AMS được dùng làm xúc tác trong sản xuất bột giấy kiềm trong quá trình soda. Nó đi qua một chu trình oxy hóa khử tương tự anthraquinon để tạo tác dụng xúc tác. AMS được khám phá làm xúc tác nghiền bột hiệu quả trước cả anthraquinon, nhưng lại có giá thành cao hơn.

Chú thích

Hợp chất natri
Hợp chất hữu cơ


title: Tornay

text:
Tornay là một xã thuộc tỉnh Haute-Marne trong vùng Grand Est đông bắc nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Haute-Marne

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Haute-Marne


title: Osmia laeta

text:
Osmia laeta là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Sandhouse mô tả khoa học năm 1924.

Chú thích

Tham khảo

Osmia
Động vật được mô tả năm 1924


title: Oecetis purucha

text:
Oecetis purucha là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Oecetis


title: Khagrabari

text:
Khagrabari là một thành phố và khu đô thị của quận Koch Bihar thuộc bang Tây Bengal, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Khagrabari có dân số 19.762 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Khagrabari có tỷ lệ 76% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 82%, và tỷ lệ cho phái nữ là 71%. Tại Khagrabari, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang West Bengal


title: SMS Gefion

text:
SMS Gefion có thể là:

 Một chiếc tàu khu trục từng phục vụ cho Hải quân Phổ, SMS Gefion (1843)
 Một tuần dương hạm từng phục vụ cho Hải quân Đế chế Đức, SMS Gefion (1893)


title: Ormosia flavida

text:
Ormosia flavida là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Ormosia (chi ruồi)
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: 6757 Addibischoff

text:
6757 Addibischoff (1979 SE15) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 20 tháng 9 năm 1979 bởi S. J. Bus ở Palomar.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 6757 Addibischoff

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Schelte J. Bus
Thiên thể phát hiện năm 1979


title: Fearless (bài hát của Taylor Swift)

text:
"Fearless" là một bài hát được của ca sĩ kiêm sáng tác âm nhạc người Mỹ Taylor Swift cho album phòng thu thứ hai cùng tên của cô ấy (2008). Nó được phát hành cho các đài phát thanh nhạc đồng quê Hoa Kỳ như là đĩa đơn thứ năm và cũng là đĩa đơn cuối cùng trích từ album vào ngày 4 tháng 1 năm 2010 bởi hãng đĩa Big Machine Records. Swift đã viết "Fearless" cùng với Liz Rose và Hillary Lindsey khi đang đi lưu diễn để quảng bá cho album phòng thu đầu tay mang chính tên cô (2006). Được sản xuất bởi Swift và Nathan Chapman, "Fearless" là một bản country pop và pop rock với tiếng guitar điện giàu năng lượng, mang nội dung về buổi hẹn hò đầu tiên hoàn hảo, bài hát được Swift chọn làm ca khúc chủ đề của album vì nó khám phá lòng dũng cảm để đón nhận những thử thách của tình yêu, chủ đề xuyên suốt của tất cả bài hát trong album.

Sau khi phát hành, các nhà phê bình âm nhạc ca ngợi "Fearless" về phần sản xuất và lời bài hát. Tại Hoa Kỳ, bài hát đạt vị trí thứ 9 trên Billboard Hot 100 và được chứng nhận bạch kim bởi Hiệp hội Công nghiệp Ghi âm Hoa Kỳ (RIAA); nó cũng đạt vị trí thứ 10 trên bảng xếp hạng Hot Country Songs. "Fearless" cũng lọt vào bảng xếp hạng ở Canada và Tây Ban Nha. Swift biểu diễn bài hát trong chuyến lưu diễn đầu tiên của cô, Fearless Tour (2009–10); các cảnh quay trên sân khấu và hậu trường của chuyến lưu diễn được sử dụng để tạo thành video âm nhạc cho "Fearless", do Todd Cassetty làm đạo diễn và được phát hành vào ngày 17 tháng 2 năm 2010. Sau khi tranh chấp với Big Machine Records về quyền đối với các bản thu âm gốc của sáu album phòng thu đầu tiên của Swift, cô đã phát hành Fearless (Taylor's Version), album tái thu âm của Fearless vào ngày 9 tháng 4 năm 2021, bao gồm bản thu âm lại của "Fearless".

Danh sách track
U.S. Digital Download
"Fearless" (Album Version) – 4:01

U.S. / EU CD Single
"Fearless" (Radio Edit) – 3:42

Bảng xếp hạng

Chứng nhận
{| class="wikitable"
|-
!Quốc gia
! Chứng nhận(theo doanh số)
|-
| Hoa Kỳ
| Vàng

Fearless (phiên bản của Taylor)

Chú thích

Liên kết ngoài
"Fearless" music video on YouTube (posted by Swift's Vevo)

Đĩa đơn năm 2010
Bài hát của Taylor Swift
Đĩa đơn của hãng Big Machine Records
Bài hát viết bởi Taylor Swift
Bài hát năm 2008


title: Marcgraviaceae

text:
Marcgraviaceae là một họ thực vật có hoa thuộc bộ Ericales sinh sống trong khu vực nhiệt đới Tân thế giới. Họ này chứa 7-8 chi và khoảng 130 loài.

Các thành viên trong họ này chủ yếu là các dạng cây bụi hay cây gỗ nhỏ và dây leo với một ít cây biểu sinh thân gỗ với các lá mọc so le có gân lá hình lông chim. Hoa lưỡng tính mọc thành chùm hay bông hoặc tán ở đầu cành. Các hoa kèm theo là các lá bắc bị biến đổi thành dạng túi, dày cùi, sinh ra mật hoa. Hoa 5 cánh. Quả là dạng quả nang, chứa nhiều hạt.

Các chi
Caracasia
Marcgravia, thường xếp riêng trong phân họ Marcgravioideae. Khoảng 60 loài.
Marcgraviastrum
Norantea
Rectiflora
Ruyschia
Souroubea
Schwartzia

Thư viện ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Marcgraviaceae  trong L. Watson và M.J. Dallwitz (1992 trở đi). Các họ thực vật có hoa: miêu tả, minh họa, nhận dạng, thông tin tra cứu.  http://delta-intkey.com

Họ thực vật


title: Turbinicarpus jauernigii

text:
Turbinicarpus jauernigii là một loài thực vật thuộc họ Cactaceae. Đây là loài đặc hữu của México. Môi trường sống tự nhiên của chúng là sa mạc nóng. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 Anderson, E.F., Fitz Maurice, W.A., Fitz Maurice, B., Sotomayor, M., Arrendondo, A.G., Sánchez, B. & Hofer, A. 2002. Turbinicarpus jauernigii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Liên kết ngoài

Thực vật México
Turbinicarpus


title: Bubry

text:
Bubry (Bubri trong tiếng Bretagne) là một xã ở tỉnh Morbihan trong vùng Bretagne tây bắc Pháp. Xã này có diện tích 69,09 km², dân số năm 1999 là 2358 người. Khu vực này có độ cao từ 40-177 mét trên mực nước biển.

Cư dân của Bubry danh xưng trong tiếng Pháp là Bubryates.

Bubry kết nghĩa với Macroom ở Cộng hòa Ireland.

Tham khảo

 Các thị trưởng của Hiệp hội Morbihan
 Hồ sơ của thị trấn trên trang mạng INSEE

Liên kết ngoài
 Cultural Heritage
Bản đồ của Bubry trên Michelin

Xã của Morbihan


title: Sphecodes dusmeti

text:
Sphecodes dusmeti là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Blüthgen mô tả khoa học năm 1924.

Chú thích

Tham khảo

Sphecodes
Động vật được mô tả năm 1924


title: Obermorschwiller

text:
Obermorschwiller là một xã ở tỉnh Haut-Rhin trong vùng Grand Est ở đông bắc Pháp. Xã này có diện tích 6,05 km², dân số năm 1999 là 452 người. Khu vực này có độ cao 260 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
 Thị trấn của tỉnh Haut-Rhin

Tham khảo
 INSEE

Xã của Haut-Rhin


title: Chung Tấn

text:
Chung Tấn (chữ Hán:鐘縉; bính âm:Zhong Jin), bản dịch ghi là Trung Tấn, là một nhân vật hư cấu trong tiểu thuyết lịch sử Tam Quốc diễn nghĩa của nhà văn La Quán Trung. Trong tiểu thuyết này, Trung Tấm xuất hiện tại Hồi thứ 41 và 42 và là bộ tướng của Hạ Hầu Đôn, sử dụng vũ khí là một lưỡi tầm sét. Trung Tấn cùng em là Chung Thân là hai viên tướng cản bắt Triệu Vân vượt vòng vây trong trận Trường Bản và bị Triệu Vân giết chết.

Câu chuyện
Khi ấy Triệu Vân ra thoát vòng vây, cách xa trận địa chính, máu me đỏ ngòm cả áo chiến bào. Triệu Vân đương đi dưới sườn núi, lại thấy hai toán quân tràn ra đó là anh em Chung Tấn và em là Chung Thân, bộ tướng của Hạ Hầu Đôn, một người dùng lưỡi tầm sét, một người dùng ngọn hoả kích, Chung Tấn quát to lên rằng: Triệu Vân mau mau xuống ngựa chịu trói!. Chung Tấn chặn đường Triệu Vân. Triệu Vân hoa giáo đâm, Chung Tấn giơ búa đỡ. Hai ngựa giao nhau, chưa được ba hiệp, Chung Tấn bị Triệu Vân đâm một nhát giáo chết ngã nhào, Triệu Vân cướp đường chạy thoát.

Trong truyện tranh
Trung Tấn được tái hiện qua bộ truyên tranh của Nhật Bản có tên là con trai rồng, trong bộ truyện này, Chung Tấn cùng em là Chung Thân là chốt chặn cuối cùng của quân Ngụy đối với Triệu Vân. Khi hai bên giao chiến, Chung Tấn giơ lưỡi búa lớn bổ xuống Triệu Vân nhưng Triệu Vân né được, Chung Thân lao giáo đâm tới thì Triệu Vân đỡ và nương sức giáo bật ngược lưỡi giáo của Triệt Vân ra phía sau và chém Chung Tấn, Chung Tấn chết trong sự ngỡ ngàng, sáu đó Triệu Vân phóng giáo về phía trước và giết luôn Chung Thân.

Xem thêm
 Danh sách nhân vật hư cấu trong Tam quốc diễn nghĩa
 Danh sách sự kiện hư cấu trong Tam Quốc diễn nghĩa

Tham khảo

Nhân vật Tam quốc diễn nghĩa
Người Trung Quốc giả tưởng


title: Cosmesus nigrans

text:
Cosmesus nigrans là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1889.

Chú thích

Tham khảo

Cosmesus


title: Quận Koochiching, Minnesota

text:
Quận Koochiching là một quận thuộc tiểu bang Minnesota, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số người. Quận lỵ đóng ở.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Minnesota


title: Miazzina

text:
Miazzina là một đô thị ở tỉnh Verbano-Cusio-Ossola trong vùng Piedmont, có cự ly khoảng 130 km về phía đông bắc của Torino và khoảng 15 km về phía đông bắc của Verbania. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 415 người và diện tích là 21,5 km².

Miazzina giáp các đô thị: Aurano, Cambiasca, Caprezzo, Cossogno, Cursolo-Orasso, Falmenta, Gurro, Intragna, Verbania.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Verbano-Cusio-Ossola
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Dicranomyia latiorflava

text:
Dicranomyia latiorflava là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Manzonia boavistensis

text:
Manzonia boavistensis là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rissoidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Manzonia


title: Kumasi

text:
Kumasi là thành phố lớn thứ nhì Ghana, sau thủ đô Accra. Thành phố có dân số 2.604.909 người. Thành phố Kumasi nằm ở nam trung bộ vùng Ashanti, gần hồ Bosomtwe. Thành phố có khoảng cách 480 về phía bắc xích đạo và 160 km về phía bắc vịnh Guinea. Thành phố Kumasi được biết đến với tên "thành phố vườn" do có nhiều cây và hoa. Kumasi trở nên quan trọng vào năm 1695 khi nó trở thành thủ phủ của Ashanti Confederacy.
Kumasi có sân bay Kumasi và các tuyến đường sắt nối với Accra và Takoradi. Dịch vụ đường sắt đã bị ngưng trong nhiều năm do đường ray, cầu và đầu máy hư hỏng. Một dự án đường sắt 6 tỷ đô la Mỹ do Trung Quốc đầu tư cho toàn bộ các tuyến đường ray Ghana đang được tiến hành, bao gồm cả tuyến đường ray mới nối Kumasi với Paga ở cực bắc Ghana.

Khí hậu
Thành phố có khí hậu nhiệt đới xavan, với nhiệt độ tương đối ổn định trong suốt cả năm. Lượng mưa trung bình hàng năm là khoảng 1400 mm. Mùa khô kéo dài từ tháng 12 đến tháng 2 và được gây ra bởi gió harmattan.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang web chính thức

Thủ phủ vùng Ghana
Khu dân cư ở vùng Ashanti
Đế quốc Ashanti
Thủ đô cựu quốc gia
Khởi đầu năm 1680
Châu Phi năm 1680


title: Kim Hải

text:
Kim Hải là một xã nằm ở phía nam huyện Kim Sơn tỉnh Ninh Bình, Việt Nam.

Địa lý
Xã Kim Hải nằm ở phía nam huyện Kim Sơn, cách trung tâm thành phố Ninh Bình 48 km, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp nông trường quân đội và xã Kim Trung
Phía tây giáp tỉnh Thanh Hoá qua sông Càn
Phía nam giáp Biển Đông
Phía bắc giáp thị trấn Bình Minh.

Xã Kim Hải có diện tích 5,76 km², dân số năm 2019 là 4.001 người, mật độ dân số đạt 695 người/km².

Hành chính
Xã Kim Hải được chia thành 6 xóm.

Lịch sử
Kim Hải được thành lập ngày 1/4/1986 tại vùng kinh tế mới huyện Kim Sơn. Khi thành lập xã Kim Hải có diện tích tự nhiên 512 hécta và 1.500 người. Đây là một trong 3 đơn vị cấp xã, phường, thị trấn của Ninh Bình và 1 nông trường quân đội giáp biển đông.

Kinh tế
Kim Hải cùng với Kim Trung, Kim Đông, và thị trấn Bình Minh là những xã, thị trấn nằm trên vùng bãi ngang Kim Sơn, được phù sa hai con sông lớn là sông Đáy và sông Càn bồi đắp mỗi năm lấn biển khoảng 100 - 150m. Tại đây cơ sở hạ tầng giao thông vận tải đang được đầu tư xây dựng, rất thuận lợi giao thông thủy. Xã Kim Hải còn có bến cá được xây dựng tại cống CT2 đê biển Bình Minh 2 là đầu mối vận chuyển cá biển vào đất liền.

Kinh tế biển là ngành kinh tế chủ đạo của nhân dân trong xã, các lĩnh vực phát triển mạnh như: nuôi tôm, sú, cua xanh, bên cạnh đó là các hoạt động quai đê lấn biển, trồng rừng phòng hộ.v.v. gần đây cũng hình thành một bộ phận nhỏ dân cư theo hướng dịch vụ như: chèo thuyền, buôn bán hải sản, đặc sản phục vụ khách du lịch về tham quan biển Ninh Bình, hòn Nẹ, Cồn Nổi và khu dự trữ sinh quyển châu thổ sông Hồng. Đây là một khu dự trữ sinh quyển thế giới ở Việt Nam được UNESCO vinh danh. Giá trị nổi bật toàn cầu ở đây được thể hiện ở cảnh quan sinh thái vùng đất mở với những thay đổi địa chất diễn ra mau lẹ, đa dạng sinh học với các loài chim nước trú ngụ trong rừng phòng hộ ven biển. Cảnh quan sinh thái vùng ven biển Ninh Bình còn hoang sơ, thích hợp với việc khai thác du lịch đồng quê, nghỉ dưỡng và tắm biển.

Hiện Ninh Bình đang có dự kiến thành lập khu kinh tế ven biển Kim Sơn tại vùng biển bãi ngang - cồn nổi và 7 xã ven biển Kim Sơn, trong đó có Kim Hải.

Chú thích

Danh mục địa danh các đơn vị hành chính thể hiện trên bản đồ - Địa danh hành chính thể hiện trên bản đồ tỉnh Ninh Bình

Tham khảo


title: Euglossa decorata

text:
Euglossa decorata là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1874.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Euglossa
Động vật được mô tả năm 1874
Côn trùng thụ phấn


title: Setodes okyrrhoe

text:
Setodes okyrrhoe là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Setodes


title: 1854

text:
1854 (số La Mã: MDCCCLIV) là một năm thường bắt đầu vào Chủ Nhật trong lịch Gregory.

Sự kiện

 Hoàng tử trưởng con vua Thiệu Trị là Nguyễn Phúc Hồng Bảo âm mưu đoạt ngai vàng lần thứ hai, bị vua em là Tự Đức giam cầm và chết trong ngục.

Sinh
Luơng Văn Can - Nhà cách mạng Việt Nam

Mất
1 tháng 1 – Nguyễn Phúc Miên Túc, tước phong Ba Xuyên Quận công, hoàng tử con vua Minh Mạng (s. 1827).
8 tháng 3 – Nguyễn Phúc Miên Bảo, tước phong Tương An Quận vương, hoàng tử con vua Minh Mạng (s. 1820).
6 tháng 4 – Nguyễn Phúc Nhàn An, phong hiệu Phương Hương Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (s. 1832).
6 tháng 4 – Nguyễn Phúc Miên Cư, tước phong Quảng Trạch Quận công, hoàng tử con vua Minh Mạng (s. 1829).
29 tháng 5 – Nguyễn Phúc Đoan Thuận, phong hiệu Định Mỹ Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (s. 1820).
7 tháng 7 – Nguyễn Phúc An Nhàn, phong hiệu Xuân Vân Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (s. 1836).
13 tháng 7 – Nguyễn Phúc Miên Bảo, tước phong Tân An Quận công, hoàng tử con vua Minh Mạng (s. 1835).
17 tháng 7 – Nguyễn Phúc Tấn, tước phong Diên Khánh vương, hoàng tử con vua Gia Long (s. 1799).
20 tháng 7 – Nguyễn Phúc Miên Kiền, tước phong Phong Quốc công, hoàng tử con vua Minh Mạng (s. 1831).
9 tháng 10 – Nguyễn Phúc Thục Tuệ, phong hiệu Vĩnh Chân Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (s. 1832).
Không rõ – Nguyễn Phúc Hồng Bảo, tước phong An Phong Quận vương, hoàng tử con vua Thiệu Trị (s. 1825).

Xem thêm

Tham khảo

54


title: Sông Ba

text:
Sông Ba (phần thượng lưu gọi là Ea Pa, Ia Pa hay Krông Pa, phần hạ lưu gọi là sông Đà Rằng) là con sông lớn nhất vùng ven biển miền Trung, chảy qua 3 tỉnh miền Trung Việt Nam là Kon Tum, Gia Lai và Phú Yên với diện tích lưu vực 13.900 km².

Khái quát
Sông dài 388 km, bắt nguồn từ dãy núi Ngọc Rô, tây bắc tỉnh Kon Tum, từ độ cao 1.549 mét, chảy theo hướng Bắc-Nam qua các huyện Kon Plông của tỉnh Kon Tum, Kbang, Đắk Pơ, An Khê, Kông Chro, Ia Pa, Ayun Pa của tỉnh Gia Lai, chuyển sang hướng Tây Bắc-Đông Nam qua huyện Krông Pa (Gia Lai) rồi đi vào địa phận Phú Yên theo hướng Tây-Đông làm thành ranh giới tự nhiên giữa Sơn Hòa và Sông Hinh, giữa Sơn Hòa và Tây Hòa, giữa Tây Hòa và Phú Hòa, giữa thị xã Đông Hòa và thành phố Tuy Hòa rồi đổ ra biển Đông ở cửa biển Đà Diễn, phía Nam thành phố Tuy Hòa.

Vùng hạ lưu của sông có tên Đà Rằng, từ này là từ đọc trại của Ea Drăng xuất phát từ tiếng Chăm cổ có nghĩa là "con sông lau sậy".

Lưu vực của hệ thống sông Ba rộng 13.900 km² bao gồm cả phần phía Đông Bắc của Đắk Lắk.

Sông Ba cung cấp nước quanh năm cho đồng bằng Tuy Hòa, với diện tích hơn 20.000 ha, vựa lúa lớn nhất Duyên hải Nam Trung Bộ.

Dọc theo sông Ba có nhiều danh lam thắng cảnh và di tích lịch sử. Cầu Đà Rằng qua sông này tại Tuy Hòa dài 1.512 m là cầu dài nhất Phú Yên.

Phụ lưu
Các phụ lưu quan trọng nhất của sông Ba là sông Ayun (hợp lưu với Ba ở ranh giới giữa thị xã Ayun Pa và huyện Ia Pa), sông Krông Năng (hợp lưu với Ba ở ranh giới giữa Gia Lai và Phú Yên) và sông Hinh (hợp lưu huyện Sông Hinh):

 Sông Ayun: Bắt nguồn từ đỉnh núi Krong Hơ Dung ở độ cao 1.220m, chảy theo hướng Bắc Nam, sau chuyển hướng Tây Bắc - Đông Nam rồi nhập với dòng chính sông Ba tại vị trí cách thị trấn Cheo Reo khoảng 1 km về phía Bắc. Sông có diện tích lưu vực 2.950km2, độ dài sông 175 km.
 Sông Krông Năng: Bắt nguồn từ đỉnh núi Chư Tung ở độ cao 1.215m. Hướng dòng chảy chủ yếu là Bắc - Nam và Tây Bắc - Đông Nam rồi nhập với sông chính tại ranh giới Gia Lai và Phú Yên. Sông có diện tích lưu vực là 1.840km2, độ dài là 130 km.
 Sông Hinh: Bắt nguồn từ đỉnh núi Chư H'Mu ở độ cao 2.051m. Hướng dòng chính là Tây Bắc - Đông Nam đến vĩ độ 12o5' sông chảy theo hướng Bắc - Nam rồi nhập với dòng chính tại phía trên Sơn Hòa. Sông có diện tích lưu vực là 1.040km2, độ dài là 88 km.

Lịch sử
Vùng hạ lưu sông Ba từ nhiều nghìn năm trước đã có nhiều bộ tộc cư ngụ. Di tích của các nền văn minh đồ đá từng tồn tại nơi đây vẫn còn được lưu giữ, điển hình là chiếc đàn đá Tuy An.

Từ thế kỷ 1, tại đây dần hình thành các quốc gia như Lâm Ấp, Chiêm Thành. Có bằng chứng khảo cổ học, đào được khi xây dựng công trình thủy nông Đồng Cam tại đây, cho thấy cửa biển Đà Diễn, thời kỳ từ thế kỷ 7 đến thế kỷ 15, đã từng là trung tâm thương mại quốc tế sầm uất. Các hiện vật đào được gồm nhiều loại tiền cổ, khối lượng đến một tấn, gồm tiền Đại Việt thời Hồng Đức, tiền "Khai nguyên thông bảo" nhà Đường, tiền Triều Tiên,... Thời Chăm có thành Hồ (ở Hòa Định ngày nay), một kinh thành, quân thành lớn. Cảng giao thương cũ ở xã Hòa An

Đến năm 1471, vua Lê Thánh Tông đã hành quân vào đây trừng phạt vua Chiêm Thành vì tội quấy nhiễu vùng Hóa Châu, bắc đèo Hải Vân (Huế, và một phần Quảng Trị ngày nay). Lê Thánh Tông đã khắc lên một tảng đá lớn trên núi Thạch Bi (còn gọi là núi Đá Bia), thuộc hạ lưu sông Ba, làm mốc ranh giới Đại Việt. Đây cũng là một dấu mốc lịch sử trong quá trình Nam tiến của người Việt.

Tuy đã đánh mốc như vậy, phải hơn 100 năm sau, đến năm 1578, đô chỉ huy sứ Lương Văn Chánh, vâng mệnh chúa Nguyễn Hoàng, mới đem lưu dân từ Thanh Hóa, Nghệ An và Thuận Quảng vào khai khẩn, lập xóm làng tại vùng đồng bằng Tuy Hòa.

Các công trình thủy điện thủy lợi
Các công trình thủy điện thủy lợi trong lưu vực sông Ba:

Thủy điện An Khê & Kanak
Thủy điện An Khê & Kanak nằm tại Sông Ba, huyện Kbang và thị xã An Khê, tỉnh Gia Lai; huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định, Việt Nam.

Đập Đồng Cam
Ở hạ lưu sông Ba có công trình thủy nông Đồng Cam, đảm bảo ổn định tưới tiêu cho toàn bộ đồng bằng Tuy Hòa (tưới 20.000ha). Công trình này được xây dựng bởi người Pháp từ thập niên 1920. Các kỹ sư tham gia xây dựng công trình gồm người Pháp, Việt và Lào; trong đó có Trần Đăng Khoa, bộ trưởng đầu tiên của Bộ Thủy lợi Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, và Hoàng thân Souphanouvong, cựu chủ tịch nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào.

Thủy điện Sông Ba Hạ
Thủy điện Sông Ba Hạ được quy hoạch trên địa bàn 15 xã miền núi thuộc hai huyện Sông Hinh (tỉnh Phú Yên) và huyện Krông Pa (tỉnh Gia Lai). Nhà máy thủy điện sông Ba Hạ có hai tổ máy với công suất 220 MW, sản lượng điện trung bình 825 triệu Kwh/năm, khởi công tháng 4/2004 hoàn thành tháng 11/2009 .

Hồ Ayun
Hồ Ayun hạ bắt đầu khai thác từ năm 1995, dung tích hữu ích là 201 triệu m3, tưới cho khoảng 8.000 ha, năm 2001 bổ sung thêm công trình thủy điện với công suất lắp máy là 2,7 MW.

Hồ sông Hinh
Hồ sông Hinh với dung tích hữu ích là 323 triệu m3 nước phát điện năm 1999 khánh thành năm 2001 với công suất lắp máy 70 MW, tưới trực tiếp 4.500 ha, bổ sung nước cho đập Đồng Cam.

Môi trường

Ô nhiễm từ các nhà máy
Theo báo Tiền Phong, một đoạn sông Ba dài khoảng 500m chảy qua làng Tờ Mật (xã Đông, huyện Kbang, Gia Lai) đỏ lòm, đặc quánh bùn thiếc do nhà máy tuyển quặng Kbang của Tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai xả ra.

Xuống dưới một đoạn là huyện Đak Pơ, thị xã An Khê, huyện Kông Chro, dòng sông bốc mùi hôi thối nồng nặc do các nhà máy mía đường, gỗ… xả nước, dòng sông lúc này như con lạch nhỏ màu nước gạo chở theo đầy rác.

Mất nước vì nhà máy thủy điện
Khi Thủy điện An Khê - Kanak bắt đầu tích nước, nhiều đoạn của sông Ba kiệt nước, chỉ còn trơ lại đá, cá chết nổi trắng sông. Khoảng 30 km cuối dòng chảy qua thị xã Ayun Pa, huyện Ia Pa, huyện Krông Pa (Gia Lai), nơi đâu cũng bắt gặp những đàn bò đang gặm cỏ trên cánh đồng mọc giữa dòng.

Hạn hán 2016
Theo báo cáo về tình hình nắng hạn mới nhất của UBND tỉnh Gia Lai, toàn tỉnh đã có hàng chục ngàn hécta cây trồng bị thiếu nước tưới, ước thiệt hại hàng trăm tỷ đồng. Các địa phương phụ thuộc nguồn nước sông Ba là Kbang, Đak Pơ, An Khê, Kông Chro, Ia Pa, Ayun Pa, Krông Pa có khoảng 5.000 hộ dân thiếu nước sinh hoạt, hàng chục ngàn người thiếu đói.

Ảnh hưởng về đời sống, văn hóa
Tiến sĩ Nguyễn Thị Kim Vân, Giám đốc Bảo tàng tỉnh Gia Lai, nhiều năm nghiên cứu về văn hóa Tây nguyên, cho ý kiến: "Đời sống người dân Tây Nguyên nói chung và tỉnh Gia Lai nói riêng gắn liền với nguồn nước. Khi nguồn nước bị ô nhiễm và cạn kiệt, người dân buộc phải tìm cách thích nghi mới. Muốn hay không, nhiều tập quán đẹp trong truyền thống văn hóa của họ sẽ dần biến mất. Cứu sông chính là cứu những truyền thống văn hóa, những làng nghề đánh cá và cuộc sống của hàng triệu cư dân địa phương".

Liên kết ngoài
Quản lý tổng hợp tài nguyên nước lưu vực sông Ba [27/12/07], GS. TS. Ngô Đình Tuấn

Chú thích

Tham khảo

Tuy Hòa
Ba
Ba
Ba
Hệ thống sông Ba


title: Schachen bei Vorau

text:
Schachen bei Vorau là một đô thị thuộc huyện Hartberg thuộc bang Steiermark, nước Áo. Đô thị  có diện tích 19,05 km², dân số thời điểm cuối năm 2005 là 1229 người.

Tham khảo


title: Aetheomorpha sodalimima

text:
Aetheomorpha sodalimima là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev & Kantner miêu tả khoa học năm 2002.

Chú thích

Tham khảo

Aetheomorpha


title: Copelatus distinguendus

text:
Copelatus distinguendus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Régimbart miêu tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Copelatus


title: Khải hoàn môn Orange

text:
Khải hoàn môn Orange (tiếng Pháp: Arc de triomphe d'Orange) là một khải hoàn môn được xây dựng từ thời La Mã ở Orange, Vaucluse miền Nam nước Pháp. Có tranh luận về thời điểm nó được xây dựng nhưng nghiên cứu hiện tại chấp nhận dòng chữ làm bằng chứng ủng hộ việc xây dựng công trình này diễn ra từ khoảng năm 27 trước Công nguyên đến năm 14 sau Công nguyên, dưới thời hoàng đế Augustus. Nó được xây dựng trên nền cũ đường La Mã Via Agrippa  để tôn vinh những chiến binh trong chiến tranh xứ Gallia và quân đoàn La Mã Legio II Augusta.  Sau đó nó được tái thiết bởi hoàng đế Tiberius để kỷ niệm những chiến thắng của Germanicus trước các bộ tộc Đức ở Rhineland. Khải hoàn môn cũng chứa một dòng chữ dành riêng cho hoàng đế Tiberius được khắc vào năm 27 sau Công nguyên. Nó được trang trí với nhiều bức phù điêu khác nhau về các chủ đề quân sự, bao gồm các trận hải chiến, chiến lợi phẩm, người La Mã chiến đấu với người Đức và Gaul. Một người lính La Mã mang chiếc khiên của Legio II Augusta được nhìn thấy trên đường tiếp viện trận chiến phía bắc.

Mô tả
Nó được xây dựng như là một phần của bức tường thành của thị trấn trong thời Trung cổ để bảo vệ các lối vào phía bắc của thị trấn. Kiến trúc sư Augustin Caristie đã nghiên cứu và thực hiện công việc trùng tu vào những năm 1850. Nó có ba mái vòm, cái ở giữa lớn hơn cái ở hai bên. Toàn bộ cấu trúc có chiều dài 19,57 mét, rộng 8,40 mét và cao 19,21 mét. Mỗi mặt tiền có bốn thức cột Corinth gắn kết một nửa. Khải hoàn môn ở Orange là ví dụ lâu đời nhất còn sót lại của một thiết kế được sử dụng sau này ở chính Rome là vòm Septimius Severus và Constantine. Các vết rỗ hoặc lỗ có thể nhìn thấy được cho là dấu vết để lại do các thợ bắn nỏ thời Trung Cổ thực hành với những phần ít được đánh giá cao về nghệ thuật hoặc lịch sử.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Vaucluse
Di sản thế giới tại Pháp
Khải hoàn môn Pháp
Kiến trúc La Mã
Kiến trúc La Mã cổ đại
Địa điểm khảo cổ ở Pháp
Orange, Vaucluse


title: Wormaldia dissita

text:
Wormaldia dissita là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
Wormaldia


title: Fresne-Saint-Mamès

text:
Fresne-Saint-Mamès là một xã thuộc tỉnh Haute-Saône trong vùng Bourgogne-Franche-Comté phía đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Saône

Tham khảo
INSEE

Xã của Haute-Saône


title: Brachyotum azuayense

text:
Brachyotum azuayense là một loài thực vật có hoa trong họ Mua. Loài này được Wurdack mô tả khoa học đầu tiên năm 1977.

Chú thích

Liên kết ngoài

Brachyotum
Thực vật được mô tả năm 1977
Thực vật đặc hữu Ecuador
Thực vật dễ tổn thương


title: Sân bay quốc tế Almaty

text:
Sân bay quốc tế Almaty (, )  là sân bay quốc tế lớn nhất tại Kazakhstan, cách thành phố Almaty, thành phố lớn nhất quốc gia này 18 km. Sân bay Almaty chiếm một nửa lượt hành khách và 68% lượng hàng hóa vận chuyển bằng đường hàng không ở.

Năm 2006, sân bay này phục vụ 2 triệu lượt khách (tăng 23% so với năm 2005).

Sân bay này được xây năm 1935.

Các hãng hàng không và các tuyến điểm

Các tuyến quốc tế

 Aeroflot (Sochi-Adler)
 Aerosvit Airlines (Kiev-Borispol)
 Air Arabia (Sharjah)
 Air Astana (Antalya, Amsterdam, Bangkok-Suvarnabhumi, Bắc Kinh, Delhi, Dubai, Hannover, Frankfurt, Istanbul-Atatürk, London-Heathrow, Moscow-Sheremetyevo, Seoul-Incheon,Thành phố Hồ Chí Minh)
 AirBaltic (Riga)
 Asiana Airlines (Seoul-Incheon)
 Aurela (Vilnius)
 Avia Traffic Company (Bishkek)
 bmi (London-Heathrow)
 Czech Airlines (Prague)
 China Southern Airlines (Urumqi)
 Etihad Airways (Abu Dhabi) [starts 2008]
 Georgian National Airlines (Tbilisi)
 Georgian Airways (Tbilisi)
 Kam Air (Kabul)
 KLM Royal Dutch Airlines (Amsterdam)
 KrasAir (Krasnoyarsk)
 Kyrgyzstan (Bishkek)
 Lufthansa (Frankfurt)
 Mega Aircompany (Baku)
 Rossiya (St. Petersburg)
 Samara Airlines (Samara)
 S7 Airlines (Chelyabinsk)
 Sayakhat Airlines (Tel Aviv, Baku)
 SCAT (Nha Trang, Tashkent, Dushanbe, Ulegei)
 Sunday Airlines (Thuê chuyến: Nha Trang)
 Tahmid Air (Sharjah)
 Tajik Air (Dushanbe, Kurgan-Tyube)
 Transaero (Moscow-Domodedovo, Moscow-Sheremetyevo)
 Turkish Airlines (Antalya, Istanbul-Atatürk)
 Turkmenistan Airlines (Ashgabat)
 UM Airlines (Kiev-Boryspil, Simferopol)
 Ural Airlines (Ekaterinburg)
 Uzbekistan Airways (Tashkent)
 VietJet Air (Nha Trang)

Các tuyến nội địa
 Air Astana (Aktau, Aktobe, Astana, Karaganda, Kyzylorda, Pavlodar, Oral, Oskemen, Shymkent)
 Air Kokshetau (Kokshetau)
 Atyrau Airways (Atyrau)
 Sayakhat Airlines
 SCAT (Aktau, Aktobe, Atyrau, Kostanay, Oskemen, Shymkent)
 Semeyavia (Semey)
 Tulpar Air Service (Karaganda)
 Zheskazgan Avia (Zhezkazgan)

Các hãng hàng hóa

 Almaty Aviation Cargo
 Cargolux
 DHL
 El-Al Cargo
 FedEx Express
 KLM Cargo
 Kuzu Airlines
 Lufthansa Cargo
 MK Airlines
 UPS Airlines

Tham khảo

 Sân bay quốc tế Almaty (trang web chính thức)

Liên kết ngoài

Almaty International Airport

Sân bay Kazakhstan
Almaty
Sân bay xây dưới thời Liên Xô


title: Leptonema tica

text:
Leptonema tica là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Leptonema (Hydropsychidae)


title: Hylaeus villosellus

text:
Hylaeus villosellus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Moure mô tả khoa học năm 1960.

Chú thích

Tham khảo

V
Động vật được mô tả năm 1960


title: Ma trận Cauchy

text:
Trong toán học, một ma trận Cauchy, được đặt tên theo tên nhà toán học Augustin-Louis Cauchy, là một  ma trận  m×n với các phần tử aij ở dạng

với  và  là các phần tử thuộc Trường (đại số) , và  và  là các dãy đơn ánh (chúng không chứa các phần tử lặp lại; các phần tử là riêng biệt nhau).

Ma trận Hilbert là trường hợp đặc biệt của ma trận Cauchy với

Mỗi ma trận con của ma trận Cauchy cũng là một ma trận Cauchy.

Định thức Cauchy

Các số  là các số thực cho trước sao cho .

Định thức Cauchy (Cô-si) được định nghĩa như sau:

Tính được:

Xem thêm
Bất đẳng thức Cauchy
Thuật ngữ đại số tuyến tính
Ma trận Toeplitz

Tham khảo

Định thức
Ma trận
Khái niệm toán học mang tên Cauchy