title: Binh đoàn La Mã

text:
Legion Romana tức Quân đoàn La Mã, Binh đoàn La Mã là một đơn vị tổ chức của Quân đội La Mã trong giai đoạn từ Cộng hòa La Mã tới Đế quốc La Mã. Legion Romana được phiên âm là Lê dương La Mã để chỉ loại bộ binh nặng và đôi khi là toàn bộ Quân đội La Mã. Lực lượng nòng cốt của Quân đoàn La Mã là bộ binh nặng hay lê dương (phiên âm Hán Việt của tiếng Pháp légion, trong tiếng Anh còn gọi là Legionary), kèm theo quân đồng minh hỗ trợ (auxilium, binh lính không có quyền công dân La Mã), kỵ binh, lính xạ kích (bắn cung, máy bắn đá) và lính ném lao. Về mặt từ nguyên, trong tiếng Latinh legion có nghĩa là "chế độ quân sự cưỡng bách", có nguồn gốc từ lego nghĩa là tập trung.

Quân số của một quân đoàn La Mã tiêu biểu biến đổi theo thời gian. Trong giai đoạn Cộng hòa mỗi quân đoàn có 4.200 người chia thành 30 đến 35 tiểu đoàn (manipulus), mỗi tiểu đoàn 120 đến 140 người. Sang giai đoạn Đế quốc quân số của một quân đoàn tăng lên thành khoảng 5.200 người cộng thêm quân đồng minh hỗ trợ chia làm 10 đội quân (cohort), mỗi đội quân có 480 lính, riêng đội quân thứ nhất có 800 lính. Bộ binh được yểm trợ bởi kỵ binh ở hai bên sườn và lính xạ kích ở phía sau.

Vì các quân đoàn thường trực chỉ được tổ chức trong hệ thống quân đội La Mã sau cải cách của Marius (107 TCN) còn trước đó nó có tính nhất thời (được thành lập, sử dụng khi cần thiết và sau đó giải tán) nên hàng trăm quân đoàn đã được đặt tên và xếp số thứ tự trong lịch sử La Mã. Đến nay, chỉ có khoảng 50 quân đoàn có thể xác định được rõ ràng. Trong thời kỳ đầu của Đế quốc La Mã, thường có 25 đến 35 quân đoàn thường trực cùng với quân đồng minh và sẽ được tăng thêm khi cần thiết. Xem Danh sách các quân đoàn La Mã để biết thêm thông tin về chúng trong từng giai đoạn.

Vì sự thành công về quân sự của Cộng hòa La Mã và Đế quốc La Mã, quân đoàn La Mã từ lâu đã được coi là mô hình ưu tú thời cổ đại về năng lực và hiệu quả quân sự.

Lịch sử

Vương quốc La Mã (tới năm 500 TCN)

Trong thời kỳ đầu của Vương quốc La Mã và Cộng hòa La Mã, các quân đoàn chưa được sử dụng, thay vào đó là các đại đội một trăm người được ghép với nhau theo những hình thức ngẫu nhiên và chỉ phục vụ người trả tiền cho họ. Cho đến thế kỷ 2 TCN, các đại đội được tổ chức từ kỵ binh và bộ binh nhẹ rồi sau đó được thay thế bởi quân hỗn hợp. Trong giai đoạn này đội hình Phalanx Hy Lạp là chiến thuật chủ yếu trong đánh trận và lính La Mã trông rất giống bộ binh trang bị vũ khí hạng nặng (còn gọi là trọng binh - Hoplite) của Hy Lạp.

Lịch sử La Mã trong những kỷ nguyên đó có khá nhiều điều được cấu thành bởi truyền thuyết, nhưng có thể tin rằng trong triều đại Servius Tullius, điều tra dân số đã hiện diện. Tất cả nam công dân La Mã khỏe mạnh, có tài sản được chia làm 5 tầng lớp để thực hiện nghĩa vụ quân sự và người lính phải tự vũ trang cho mình. Những tầng lớp này được tổ chức thành các đại đội 100 người, có một đại đội trưởng, một đại đội phó và một người cầm quân kỳ.

Tham gia quân đội vừa là nghĩa vụ vừa là dấu hiệu phân biệt đẳng cấp của công dân La Mã. Trong toàn bộ thời kỳ trước cải cách của Marius, những chủ đất giàu nhất cũng có thời gian ở trong quân ngũ nhiều nhất bởi vì họ chính là đối tượng chịu thiệt hại nhất nếu Nhà nước sụp đổ.

Tầng lớp thứ nhất có 82 đại đội, được trang bị theo kiểu bộ binh nặng Hy Lạp với thương, kiếm ngắn, mũ trụ, giáp ngực và khiên tròn (tiếng Latin gọi là clipeus, tương tự khiên tròn - aspis hay hoplon mà trọng binh Hy Lạp sử dụng). Tầng lớp thứ hai và thứ ba cũng là lính mang thương nhưng trang bị thô sơ hơn và sử dụng khiên rộng hơn, hình bầu dục hoặc tam giác. Tầng lớp thứ tư hầu như không đủ khả năng tự vũ trang, chỉ có khiên nhỏ, thương và lao. Ba tầng lớp sau, mỗi tầng lớp có khoảng 26 đại đội. Tầng lớp cuối cùng thì chỉ là lính ném đá. Sĩ quan chỉ huy và kỵ binh được lấy từ những người có ngựa thuộc tầng lớp quyền thế. Sau này kỵ binh được chia nhỏ thành nhóm 30 người do một thập trưởng chỉ huy. Tầng lớp thứ năm được tổ chức thành 32 đại đội bộ binh (trong đó có 2 đại đội công binh) và 18 đại đội kỵ binh..

Chiến thuật không có sự khác biệt so với người Hy Lạp. Trận chiến diễn ra trên bình nguyên. Bộ binh cầm thương xếp hàng sát vào nhau tạo thành một bức tường khiên và tấn công đối phương với sự trợ giúp của lính ném đá và ném lao. Kỵ binh có nhiệm vụ truy kích và đôi khi xuống ngựa chiến đấu như bộ binh trong những tình huống nguy cấp. Chiến thuật này là sự vận động của một khối quá cồng kềnh và dễ thất bại trước các bộ tộc sinh sống ở vùng có địa hình phức tạp như Volsci hoặc Samnites.

Các pháp quan, người lãnh đạo dân sự của La Mã cổ đại, cũng là chỉ huy quân sự trong thời chiến (thường là từ mùa xuân đến mùa thu). Hành động tuyên chiến có một nghi lễ tôn giáo kết thúc bằng việc ném một ngọn lao dùng trong buổi lễ sang phần đất của đối phương để đánh dấu sự khởi đầu của tình trạng chiến tranh.

Cộng hòa La Mã (509-107 TCN)

Có lẽ vào bắt đầu từ thời kỳ Cộng hòa La Mã, sau khi lật đổ chế độ quốc vương, lính lê dương La Mã được chia ra làm hai đạo quân, mỗi đạo đặt dưới quyền chỉ huy của một trong hai Quan chấp chính tối cao. Trong những năm đầu tiên của nền Cộng hòa, do khi đó chiến tranh chủ yếu là những cuộc đột kích và cướp phá, nên có lẽ các quân đoàn này không phải lúc nào cũng được tập trung đầy đủ binh lực. Các quân đoàn bắt đầu được tổ chức một cách chính thức vào khoảng thế kỷ thứ 4 TCN, khi người La Mã tiến hành chiến tranh theo chiến dịch chuẩn bị trước một cách thường xuyên hơn và quân đội chấp chính lên tới hai đạo quân.

Trong giai đoạn Cộng hòa La Mã, thời gian tồn tại của một quân đoàn rất ngắn ngủi. Ngoại trừ các quân đoàn từ I đến IV là các quân đoàn thuộc hai đạo quân của các Chấp chính, các quân đoàn khác chỉ được tuyển mộ cho từng chiến dịch. Những đồng minh của La Mã ở nước Ý được yêu cầu cung cấp một quân đoàn trợ chiến cho mỗi quân đoàn La Mã.

Chức Quan giám quân (Tribuni militum) xuất hiện sau năm 331 TCN, đầu tiên họ đóng vai trò là các sĩ quan chỉ huy của các quân đoàn nhưng sau đó cũng đồng thời là người đại diện của Nhà nước La Mã. Mỗi quân đoàn có 6 Quan giám quân và cứ lần lượt 2 người trong số đó được giao quyền chỉ huy. Tổ chức nội bộ của các quân đoàn La Mã trở nên phức tạp hơn, từ đội hình Phalanx cổ điển trở thành hệ thống các tiểu đoàn (manipular) cho phép đổi mới về mặt chiến thuật. Lần đầu tiên, cấp bậc của binh lính được phân loại dựa trên kinh nghiệm chiến đấu và tuổi tác chứ không phải sự giàu có, đồng thời Nhà nước chu cấp vũ khí cũng như trang bị căn bản, trừ kỵ binh (eques) vẫn phải tự trang bị ngựa.

Ở thời kỳ giữa của nền Cộng hòa, một quân đoàn bao gồm:
 Kỵ binh (eques): ban đầu đây là binh chủng có thanh thế nhất, là nơi những thanh niên La Mã giàu có đầu quân vào nhằm chứng tỏ khả năng và lòng can đảm, tạo tiền đề cho sự nghiệp chính trị sau này. Kỵ binh tự vũ trang với khiên tròn, mũ trụ, áo giáp, kiếm và một hoặc nhiều thương. Kỵ binh có quân số ít nhất trong một quân đoàn, chỉ có trên dưới 300 người chia làm 10 nhóm, mỗi nhóm 30 người trong khi có tới khoảng 3.000 bộ binh nặng và 1.200 bộ binh nhẹ. Chỉ huy một nhóm kỵ binh là thập trưởng. Quân đoàn của đồng minh La Mã có lực lượng kỵ binh đông hơn: khoảng 600 người. Ngoài kỵ binh nặng, kỵ binh nhẹ xuất thân từ dân nghèo hoặc tầng lớp giàu có nhưng chưa đủ tuổi để gia nhập bộ binh nặng hay kỵ binh nặng. Trong chiến đấu kỵ binh được sử dụng để làm rối loạn đội hình đối phương, đánh vu hồi bộ binh và đẩy lùi kỵ binh của địch. Sau này, một phần hoặc toàn bộ kỵ binh còn xuống ngựa để chiến đấu như bộ binh trong những trận đánh tĩnh, một chiến thuật tuy không quen thuộc lúc ấy nhưng tạo ra lợi thế quan trọng về tính ổn định cũng như linh hoạt trong giai đoạn chưa phát minh ra yên ngựa.
 Bộ binh nhẹ (Velites): là các công dân nghèo khó của La Mã, những người không đủ khả năng tự trang bị một cách đầy đủ. Bộ binh nhẹ chỉ có một giáp nhẹ (chủ yếu là áo được thuộc từ da thú hoặc tốt hơn là áo lưới sắt), lao, đoản kiếm, và có thể thêm một chiếc áo choàng lông sói hoặc sư tử. Vai trò chủ yếu của họ trong chiến đấu là lính ném lao phụ trợ - những người sẽ tấn công đối phương đợt đầu tiên để làm họ rối loạn hàng ngũ hoặc yểm trợ cho những đội quân đứng sau. Sau khi phóng lao, bộ binh nhẹ rút về tuyến sau qua khoảng trống giữa các tiểu đoàn và được bộ binh nặng che chắn trước sự tấn công của địch. Do trong giai đoạn đầu và giữa của thời kỳ Cộng hoà La Mã, kỵ binh còn thiếu hụt nên bộ binh nhẹ có thể được sử dụng trong nhiệm vụ trinh sát. Họ không có tổ chức hoặc đội hình chiến đấu nghiêm ngặt.
 Bộ binh nặng: là lực lượng nòng cốt của quân đoàn La Mã. Bộ binh nặng xuất thân từ tầng lớp có khả năng tự vũ trang đầy đủ: mũ trụ, khiên hình chữ nhật uốn cong, áo giáp và lao (pilum) nặng với tầm phóng khoảng 30 m. Sau năm 387 TCN, vũ khí phổ biến của bộ binh nặng là kiếm ngắn hai lưỡi (gladius). Những đôi giày xăng-đan có đóng đinh to (caligae) vừa dễ di chuyển trên đất trơn trợt vừa là vũ khí hiệu quả để đạp kẻ thù đã ngã xuống. Trước Cải cách của Marius bộ binh nặng được chia thành ba tuyến quân theo kinh nghiệm chiến đấu:
 Lính cầm thương (Hastati hay hastatus) là tuyến quân kém tin cậy gồm những người lính trẻ, ít kinh nghiệm nhất. Đây là hàng quân sẽ xung trận sau khi kỵ binh và bộ binh nhẹ đã mở màn để làm rối loạn đội hình đối phương. Cả 10 tiểu đoàn sẽ tiến đến gần đối phương và khi còn cách khoảng 30 m thì phóng lao, khi đối phương đang choáng váng vì thương tích, hastati xông vào, với khiên và đoản kiếm, họ dễ dàng xâm nhập vào đội hình địch, tấn công vào phần chân, tay hở ra của kẻ địch. Nếu trận đánh phát triển thuận lợi, hastati sẽ tiếp tục thọc sâu trong khi principes tiến theo sau. Trường hợp gặp sức kháng cự mạnh, hastati rút lui qua khoảng trống giữa các tiểu đoàn principes đang tiến lên để tạo thành đợt tấn công mới nhằm phá vỡ phòng tuyến đối phương.
 Lính chủ lực (Principes hay princeps), là tuyến quân có binh lính đang ở độ tuổi lý tưởng (trên dưới 30 tuổi) đóng vai trò chủ lực của quân đoàn.
 Lính tuyến ba (Triarii hay triarius) là những người lính kỳ cựu, quỳ một chân xếp thành khối và chỉ tham chiến trong trường hợp cần kíp nhất gần cuối trận chiến để dứt điểm hoặc bảo vệ cho một cuộc rút lui có trật tự. Triarii được trang bị mũ trụ, giáp nặng (áo lưới kết hợp với các miếng thép dát lên), khiên chữ nhật che nửa người, kiếm ngắn và chủ yếu dùng một loại thương dài trung bình, tuy ngắn hơn thương của bộ binh nặng Hy Lạp nhưng cũng đủ để thiết lập một Phalanx cùng với bức tường khiên chắc chắn làm nản lòng đối phương đang truy kích những hastati và principes.

Các tuyến quân trên đều được chia thành các tiểu đoàn (manipulus), mỗi tiểu đoàn gồm 2 đại đội (Centuriae), tiểu đoàn trưởng là sĩ quan nhiều tuổi hơn trong số 2 đại đội trưởng. Một đại đội thường có 60 đến 70 người (chứ không phải 100 như thời kỳ Vương quốc La Mã). Mỗi tuyến quân đều có 10 tiểu đoàn, khi dàn trận, các tiểu đoàn cách nhau một khoảng bằng chiều rộng đội hình của nó. Cộng thêm 10 tiểu đoàn bộ binh nhẹ, một quân đoàn La Mã có khoảng 4.200 bộ binh và 300 kỵ binh. Sau khi Marius cải cách quân đội, quân đoàn La Mã có 80 đại đội, mỗi đại đội đều có biểu tượng riêng của mình và gồm 10 tiểu đội (contubernia). Một tiểu đội có tám binh sĩ dùng chung một căn lều, một cối xay, một con la và nồi nấu ăn (phụ thuộc vào độ dài của cuộc hành quân). Bởi vì các tiểu đoàn là đơn vị tác chiến cơ bản nên quân đoàn La Mã thời kỳ này đôi khi còn được gọi là "manipular legion".

Việc chia nhỏ những phalanx dày đặc và cứng nhắc thành những tiểu đoàn linh hoạt sử dụng đoản kiếm chứ dùng thương dài đã giúp cho các quân đoàn La Mã có được sức mạnh hủy diệt. Về chiến thuật, đội hình chia nhỏ này rất linh hoạt vì khi cánh quân này tấn công, cánh quân khác có thể kiềm chế hoặc vu hồi, bao vây.... Mặt khác, trên tổng thể, nó cũng rất vững chắc do các tiểu đoàn kết thành một khối theo chiều ngang trong khi 3 tuyến quân kết hợp theo chiều dọc tạo thành một phalanx khổng lồ. Nói về các quân đoàn La Mã, sử gia Hy Lạp cổ đại Polibius cho rằng thanh đoản kiếm hai lưỡi mà binh lính sử dụng "rất hữu hiệu để đâm chém vì có lưỡi rất cứng chắc" rồi kết luận: "quân đoàn La Mã có thể thích nghi ở mọi nơi mọi lúc và cho bất cứ mục tiêu nào". Mặc dù có những tiến bộ vượt bậc về chiến thuật so với đội hình phalanx Hy Lạp, quân đoàn La Mã có hai nhược điểm chính. Thứ nhất, khi tác chiến trong địa hình hẹp (thung lũng, hẻm núi...) các tiểu đoàn mất đi tính linh hoạt vì phải co cụm lại và không có đủ không gian cần thiết để phát huy lợi thế của phóng lao kèm theo cận chiến bằng đoản kiếm. Trận Cannae là ví dụ điển hình, năm 216 TCN, trong cánh đồng Cannae chật hẹp, 80.000 quân La Mã và đồng minh đã bị Hannibal với lực lượng ít hơn nhiều dùng thế trận hình trăng khuyết khoá cứng hai bên sườn, hợp vây và tiêu diệt phần lớn. Thứ hai, khi chiến đấu trong địa hình quá rộng và trống trải, với sự thiếu thốn kỵ kinh, quân đoàn La Mã không có cách nào chống lại hữu hiệu những cuộc đột kích của các toán quân du mục hoặc lính bắn cung bởi lẽ các tiểu đoàn bộ binh không thể truy bắt hoặc tiêu diệt chúng.

Cuối Cộng hòa La Mã (107-30 TCN)

Sau cải cách của Marius vào năm 107 TCN, Legio được hiểu với nghĩa thứ hai hẹp nhưng quen thuộc hơn là "bộ binh nặng được tuyển lựa từ các công dân La Mã"
Cuối thế kỷ thứ 2 TCN, Gaius Marius (người mà Julius Caesar gọi là dượng) đã tiến hành cải tổ những quân đoàn tạm bợ trước đây thành một lực lượng chuyên nghiệp được tuyển mộ cả từ những tầng lớp nghèo khó nhất. Nhờ đó La Mã có thể gia tăng quân số và tạo việc làm cho thị dân La Mã thất nghiệp.. Quân đội trước đây nòng cốt là những tiểu chủ và mang tính chất nghiệp dư đã được chuyên nghiệp hoá cao độ. Thay vì tự trang bị vũ khí, quân đội được tiêu chuẩn hoá trên mọi phương diện và được trang bị bằng ngân sách quốc gia. Thời gian quân ngũ cũng được Marius quy định là 16 năm chứ không phải vô hạn định như trước. Tuy nhiên, việc chuyên nghiệp hoá quân đội đã khiến cho lòng trung thành của binh lính hướng tới tướng chỉ huy trực tiếp, người cung cấp vũ khí, lương thực cho họ hơn là nhà nước La Mã.

Lính lê dương vào giai đoạn cuối của nền Cộng hòa và khởi nguyên của thời kỳ Đế quốc thường được gọi là "lính lê dương Marius". Sau Trận Vercellae năm 101 TCN, Marius tuyên bố trao quyền công dân La Mã cho mọi binh lính người Ý. Ông bào chữa trước Viện Nguyên lão rằng trong sự hỗn loạn của trận chiến, ông không thể phân biệt được đâu là công dân La Mã đâu là lực lượng đồng minh. Việc này ngay lập tức xóa bỏ khái niệm quân đồng minh. Từ đây tất cả binh sĩ đều là lính lê dương La Mã và quyền công dân La Mã đầy đủ mở ra cho bất cứ ai gia nhập quân đội. Ba loại bộ binh nặng tương ứng với ba tuyến quân trước kia được thay thế bằng một loại duy nhất, về cơ bản dựa trên Principes, trang bị gồm: 2 thanh lao (pilum), một đoản kiếm hai lưỡi (gladius), áo giáp lưới (lorica hamata) hoặc áo giáp tấm (lorica segmentata), mũ sắt và khiên hình chữ nhật uốn cong che nửa người (scutum).

Vai trò của các quân đoàn đồng minh được thay thế bằng lực lượng trợ chiến (Auxilium). Mỗi quân đoàn La Mã đều có lực lượng trợ chiến với quân số tương đương. Lực lượng trợ chiến gồm các loại quân đặc dụng: công binh, lính mở đường, người phục vụ, cung thủ, thợ rèn và các đơn vị lính đánh thuê, quân địa phương không phải là công dân La Mã. Họ được tổ chức thành những đơn vị hoàn chỉnh như kỵ binh nhẹ, bộ binh nhẹ hay lính phóng lao. Lính trợ chiến còn có thể được sử dụng để lập thành các nhóm gồm 10 lính cưỡi ngựa (speculatores) hoặc đông hơn làm nhiệm vụ liên lạc hay thám báo - một hình thức sơ khởi của tình báo quân sự.

Tổ chức căn bản của các quân đoàn La Mã cũng được cải tiến và tiêu chuẩn hóa. Nòng cốt của quân đoàn là những đội quân (cohort). Trước đó, đội quân chỉ hình thành một cách nhất thời bằng cách ghép các tiểu đoàn lại do yêu cầu chiến thuật, thời gian tồn tại của nó còn ngắn ngủi hơn các quân đoàn trong buổi đầu của nền Cộng hoà. Sau cải cách của Marius, đội quân trở thành một đơn vị chiến thuật cơ bản của quân đoàn La Mã và thường có quân số 480 người. Mỗi quân đoàn có 10 đội quân và đội hình chiến thuật cũng được cải tiến: ba tuyến quân tương ứng với ba loại quân, mỗi tuyến có 10 tiểu đoàn được thay thế bởi một loại duy nhất là bộ binh nặng, tuyến đầu gồm 4 đội quân, hai tuyến sau mỗi tuyến gồm 3 đội quân. Đối với đại đội, ngoài đại đội trưởng còn có thêm một đại đội phó (optio), được đại đội trưởng chọn trong số binh lính biết chữ. Đại đội trưởng có thâm niên cao trong quân đoàn sẽ chỉ huy đội quân thứ nhất và được gọi là primus pilus. Đó là một quân nhân chuyên nghiệp, là cố vấn cho tổng chỉ huy quân đoàn và có thể được bổ nhiệm các chức vụ cao hơn.

Một quân đoàn điển hình có khoảng 4.000-5.000 lính cộng với một số tương đương thậm chí nhiều hơn dân binh, người phục dịch và nô lệ. Tính cả lực lượng hỗ trợ, một quân đoàn có thể có tới 6.000 lính chiến đấu, tuy nhiên trong giai đoạn sau của lịch sử La Mã con số đó giảm xuống còn hơn 1.000 để nâng cao tính cơ động. Quân số còn phụ thuộc vào mức độ thương vong trong một chiến dịch, ví dụ quân đoàn của Julius Caesar trong chiến dịch ở Gaule chỉ có khoảng 3.500 người.

Để tổ chức hậu cần, mỗi quân đoàn có 640 con la, khoảng 8 lính có một con. Để tránh cho đàn la không quá đông hoặc di chuyển quá chậm chạp, Marius yêu cầu binh lính phải tự mang đến mức tối đa quân trang, quân dụng: toàn bộ vũ khí và thức ăn cho 15 ngày (tổng cộng khoảng 22 – 27 kg). Marius phát cho binh lính đòn chạc để họ thuận tiện hơn trong việc mang vác. Những người lính vì thế có biệt danh là "con la của Marius". Điều này giúp cho bộ phận hậu cần có thể tách khỏi đoàn quân làm tăng tốc độ hành quân.

Chiến thuật cũng có bước tiến quan trọng. Mười đơn vị chiến thuật căn bản thay vì ba mươi như trước đây trở nên mạnh mẽ và linh hoạt hơn. Các đội quân có thể tập trung tấn công những điểm cá biệt trong phòng tuyến đối phương và những đợt tấn công cũng không nhất thiết chia thành ba đợt một cách cứng nhắc mà đã được đa dạng hoá bằng cách sử dụng đội quân đánh vu hồi, tập hậu.

Sau cải cách của Marius cho đến suốt thời kỳ cuối của Cộng hòa La Mã, các quân đoàn La Mã đóng một vai trò chính trị quan trọng. Đầu thế kỷ thứ 1 TCN, mối đe doạ từ các Quân đoàn dưới sự thống lĩnh của tướng chỉ huy rất được lòng dân bắt đầu bộc lộ. Các Thống đốc bị cấm rời khỏi tỉnh của mình cùng với quân đội. Khi Julius Caesar phá bỏ luật lệ này và đem Quân đoàn XIII (Legio XIII) rời tỉnh Gaule vượt sông Rubicon tiến vào nước Ý, ông đã gây nên một cuộc khủng hoảng hiến pháp. Cuộc khủng hoảng này cùng với nội chiến sau đó đã chấm dứt nền Cộng hòa và khai sinh Đế quốc La Mã dưới sự trị vì của hoàng đế Augustus năm 27 TCN.

Đầu Đế quốc La Mã (30 TCN-284)

Vì cả lý do kinh tế lẫn chính trị, Augustus giảm số quân đoàn từ gần 50 trong giai đoạn cuối cuộc chiến với Marcus Antonius xuống khoảng 28 rồi còn 25 sau khi ba quân đoàn La Mã do Publius Quinctillius Varus chỉ huy bị quân dân German do tù trưởng Arminius (Hermann) lãnh đạo diệt gọn trong trận rừng Teutoburg. Trước đó, trong cuộc nội chiến Cộng hòa, các tướng lĩnh thành lập các Quân đoàn của mình với số lượng tuỳ thích. Kết thúc nội chiến, Augustus để lại khoảng 50 quân đoàn, trong số đó có nhiều quân đoàn bị đánh số trùng nhau (ví dụ: có nhiều Quân đoàn X). Ngoài việc tổ chức lại quân đội và kiểm soát việc trả lương cho binh lính, Augustus còn hiệu chỉnh lại sự đánh số khác thường ấy. Trong giai đoạn này, xuất hiện cái gọi là Gemina Legio (Quân đoàn kép): hai quân đoàn hợp lại thành một rồi dần được chính thức hoá và đặt dưới sự chỉ huy của một thống đốc cùng sáu thủ lĩnh. Đồng thời, Augustus gia tăn số lính trợ chiến lên mức ngang bằng với số lính lê dương. Ông còn thành lập đội Cận vệ của Hoàng đế La Mã (Praetoriani) và Hải quân La Mã tuyển quân từ dân tự do hoặc nô lệ được giải phóng.

Chính sách quân sự của Augustus chứng tỏ sự đúng đắn và hiểu quả cao, và nói chung đều được những người kế nhiệm tiếp tục theo đuổi. Những vị Hoàng đế này rất thận trọng khi thành lập các quân đoàn mới mặc dù hoàn cảnh yêu cầu hoặc đủ khả năng, cho đến khi tổng số quân thường trực đạt đến khoảng 30 quân đoàn. Với mỗi quân đoàn có khoảng 4.000-6.000 quân cùng với số lính trợ chiến tương đương, tổng quân số của một quân đoàn lên đến 8.000 - 12.000 (thời kỳ Thái bình La Mã - Pax Romana), các quân đoàn thiện chiến nhất đồn trú tại những vùng biên giới thù địch. Một số quân đoàn được tăng cường với quân số tới khoảng 15.000 - 16.000, tương đương với một sư đoàn ngày nay. Trong hai thế kỷ sau đó, đế chế La Mã có trong tay từ 25 đến 30 quân đoàn, thường trực trú đóng tại các tỉnh, được yểm trợ bởi khoảng 350.000 đến 375.000 kỵ binh và khinh binh, tổng cộng khoảng nửa triệu quân ăn lương. Từ Scotland đến Syria, mọi quân nhân La Mã đều mặc quân phục như nhau và cùng bảo vệ một thứ thành lũy được xây dựng theo cùng một cách thức.

Suốt thời kỳ Đế quốc La Mã, các quân đoàn giữ một vai trò chính trị rất quan trọng. Họ có thể giúp một người chiếm ngôi, giữ vững ngôi vị hoặc lật đổ ông ta. Ví dụ, việc đánh bại Vitellius trong Năm của Bốn Hoàng đế (năm 69 CN) được quyết định khi các quân đoàn đóng tại vùng Danube ủng hộ Vespasianus.

Trong thời kỳ Đế quốc, các quân đoàn được tiêu chẩn hóa với những biểu tượng và lịch sử riêng mà tất cả những người đàn ông La Mã lấy làm tự hào khi phục vụ cho nó. Mỗi quân đoàn sẽ do một quân đoàn trưởng (tiếng Latin gọi là legatus) chỉ huy. Vị trí này thường là một Nguyên lão với nhiệm kỳ ba năm và ở độ tuổi khoảng 30. Dưới quyền người này là sáu Quan Giám quân (Tribuni militum), 5 trong số đó là sĩ quan tham mưu, người còn lại là đại diện của Viện Nguyên lão (khởi thủy thì người này là chỉ huy quân đoàn). Ngoài ra còn có những nhóm sĩ quan đảm nhiệm công tác y tế, công binh, thư ký, một đồn trưởng (prafectus castrorum) và cả những thầy phù thủy, nhạc công.

Đế quốc La Mã (từ năm 284)

Vào thời kỳ cuối của Đế quốc La Mã (trước 284 là thời kỳ đầu), số quân đoàn tăng lên và quân đội La Mã được mở rộng. Không có bằng chứng rõ ràng về sự thay đổi trong cơ cấu của các quân đoàn trước thời kỳ Bộ tứ (Tetrarchy), chỉ biết rằng quân số của chúng thường ít hơn con số trên giấy tờ. Cơ cấu cuối cùng của các quân đoàn bắt nguồn từ các sứ quân (legiones palatinae) thiện chiến do Hoàng đế Diocletianus và các đồng Hoàng đế của ông lập ra. Đó là những đơn vị bộ binh có khoảng 1.000 người chứ không phải 5.000 người bao gồm cả kỵ binh như trước đây. Các sứ quân xuất hiện sớm nhất là Lanciarii, Joviani, Herculiani và Divitense. Do lãnh thổ của đế chế quá rộng lớn nên chủ nghĩa địa phương đã xuất hiện. Quân đội chuyên nghiệp La Ma là một tổng thể đa văn hoá nhưng rất nhiều quân đoàn cấp tỉnh chỉ đồn trú tại đó mà chưa từng trông thấy bất kỳ vùng đất nào khác của đế quốc La Mã. Binh lính đều được tuyển mộ tại địa phương. Điều đó là nguyên nhân dẫn đến các cuộc nổi dậy sau này thường xuất phát từ biên giới của đế chế. Cùng với sự ổn định của đường biên giới rộng lớn, các quân đoàn đồn trú đã chuyển từ đội quân chinh phạt thành một lực lượng cảnh sát đông đảo và rất tốn kém để bảo vệ đế chế. Nói về binh lính La Mã đồn trú tại Antioch, nhà hùng biện Fronto cho rằng họ "dành thời gian để vỗ tay khen ngợi các diễn viên, và thường la cà ở những quán rượu hơn là trong đội ngũ. Ngựa thì bờm xơm vì thiếu chăm sóc trong khi tóc tai người lính thì cắt tỉa kỹ lưỡng."

Thế kỷ thứ 4 (CN) chứng kiến một số lượng lớn các quân đoàn với quy mô nhỏ được thành lập, một quá trình bắt đầu dưới triều đại của hoàng đế Constantinus II. Bên cạnh các sứ quân đồn trú còn có những quân đoàn dự bị cơ động gọi là comitatenses và pseudocomitatenses, cùng với auxilia palatina cấu thành bộ binh La Mã. Notitia Dignitatum, tài liệu ghi chép của Pháp viện La Mã liệt kê 25 sứ quân, 70 legiones comitatenses, 47 legiones pseudocomitatenses và 111 auxilia palatina thuộc các lộ quân cùng với 47 quân đoàn phòng thủ tại biên giới . Sự hình thành của lực lượng dự bị cơ động đã giúp cho việc phòng thủ đế chế La Mã có chiều sâu, những điểm nóng ngoài biên giới có thể được từ bỏ để rồi tái chiếm.

Các quân đoàn được đặt theo tên các Hoàng đế như Honoriani (theo tên của hoàng đế Honorius) hay Gratianenses (theo tên của Hoàng đế Gratianus) tìm thấy trong tài liệu này cho thấy việc lập ra các quân đoàn này diễn ra trong suốt thế kỷ thứ 4 (CN) chữ không phải chỉ một vài sự kiện đơn lẻ. Tên gọi này cũng cho thấy các quân đoàn đó được tổ chức từ các chi đội độc lập (vexillatio) hoặc từ các quân đoàn cũ. Theo tác phẩm "Các vấn đề về quân sự" (De Re Militari) của nhà văn La Mã cổ đại Vegetius, mỗi đại đội có 1 máy bắn tên và mỗi đội quân có 1 máy bắn đá, tổng cộng một quân đoàn có hoả lực hãm thành với khoảng 59 máy bắn tên, 10 máy bắn đá, mỗi máy gồm 10 pháo thủ (libritor) đặt trên xe bò hoặc xe la. Ngoài tác dụng công phá trong hãm thành, các thiết bị trên còn có thể giúp người La Mã khi phòng thủ tại các tiền đồn (castra).

Bất chấp sự chính trị hoá quân đội và hành chính hoá việc đồn trú cũng như các vấn đề về lương bổng, hưu trí, các quân đoàn La Mã vẫn chiến đấu tuyệt vời trong suốt gần 4 thế kỷ sau đó. Vegitus, tác giả cuốn "Cẩm nang quân sự La Mã" vẫn còn nhận thấy rằng, chính sự huấn luyện và tổ chức là nguồn gốc của sự thành công của quân đội La Mã.. Các quân đoàn La Mã đã luôn tìm cách duy trì được kỷ luật nghiêm ngặt và kỹ năng xuất sắc, đặc trưng của ưu thế quân sự Hy-La.

Phân cấp sĩ quan trong các Quân đoàn
Các cấp bậc sĩ quan này chủ yếu hình thành từ cuộc cải cách của Marius (104 TCN) đến cải cách của Diocletian (290).

Sĩ quan cao cấp

 Công tước (Dux), hay còn gọi là thống đốc (dominus): chức vụ của thời kỳ Đế quốc sau 284 TCN, chỉ huy quân đội địa phương từ hai tỉnh trở lên. Mặc dù dux cũng có một nghĩa chỉ đến chấp chính tối cao (Consul) hay Imperator (thời Cộng hòa mang nghĩa là Người chỉ huy, thời Đế chế mang nghĩa Hoàng đế; từ tiếng Anh Emperor cũng xuất phát từ Imperator), nhưng thường được hiểu là tổng chỉ huy các quân đoàn đồn trú trong một tỉnh.
 Quân đoàn trưởng (Legatus legionis): thường là một Nguyên lão, được Hoàng đế chuẩn thuận để nắm quyền chỉ huy trong vòng 3 - 4 năm mặc dù trên thực tế thường kéo dài hơn. Nếu trong một tỉnh chỉ có một quân đoàn, quân đoàn trưởng sẽ đồng thời giữ luôn chức thống đốc (tỉnh trưởng hay Rector provinciae) và nếu tỉnh có nhiều quân đoàn, mỗi quân đoàn sẽ có một quân đoàn trưởng chỉ huy còn Thống đốc là tổng tư lệnh.
 Quan giám quân (Tribunus laticlavius): do Viện Nguyên lão hoặc Hoàng đế bổ nhiệm. Mặc dù thường trẻ và ít kinh nghiệm hơn giám quân (tribuni angusticlavii) nhưng người giữ chức vụ này là chỉ huy phó của quân đoàn. Vì trẻ tuổi và ít kinh nghiệm nên hầu như quan giám quân không thực sự đóng vai trò chỉ huy phó khi đánh trận. Tuy nhiên, nếu quân đoàn trưởng chết thì người này sẽ thay thế. Tuy không phải bắt buộc nhưng chức vụ đó thường là bước đầu tiên để sau này có thể tiến thân trong Viện Nguyên lão (xem cursus honorum)
 Đồn trưởng (Prefectus castrorum): Người đứng đầu trại lính, thường là cựu binh đã từng chỉ huy đội quân (cohort) thứ nhất của quân đoàn và đã kết thúc 25 năm quân ngũ. Đồn trưởng là chỉ huy chiến trận và trên thực tế mới chính là chỉ huy phó của quân đoàn mặc dù địa vị xã hội thấp hơn Quan giám quân.
 Giám quân (Tribuni angusticlavii): mỗi quân đoàn có 5 giám quân thuộc tầng lớp hiệp sĩ và là công dân La Mã. Họ là sĩ quan trong quân đoàn nhưng có thể chỉ huy một phân đội độc lập.
 Đại đội trưởng tiên phong (Primus pilus): Đại đội trưởng của đại đội thứ nhất thuộc đội quân thứ nhất và quan trọng nhất của quân đoàn. Đây là đại đội trưởng cao cấp nhất trong số các đại đội trưởng vì đại đội thuộc quyền đứng tiên phong trong đội hình chiến đấu đồng thời có nhiệm vụ bảo vệ biểu tượng (Aquila) của quân đoàn. Đây là chức vụ cao nhất mà một sĩ quan cấp thấp có thể đạt được sau 25 năm phục vụ quân ngũ. Lương của đại đội trưởng tiên phong gấp 60 lần lương cơ bản và khi về hưu người đó sẽ được nhận tước hiệu hiệp sĩ.

Sĩ quan trung cấp
 Đại đội trưởng tuyến đầu (Pilus prior): là 10 đại đội trưởng của đại đội tiên phong trong từng đội quân (cohort). Khi đánh trận, người này chính là chỉ huy của đội quân và các đại đội trưởng khác sẽ là chỉ huy phó. Đại đội trưởng tiên phong cũng là sĩ quan cấp này nhưng là đại đội trưởng cao cấp nhất trong số các đại đội trưởng trong toàn quân đoàn vì đội quân do người đó chỉ huy là đội quân tiên phong thiện chiến và quan trọng nhất của quân đoàn. Đại đội trưởng tuyến đầu thường do một người lính kỳ cựu được cất nhắc lên và là ứng cử viên cho chức vụ đại đội trưởng tiên phong.
 Đại đội trưởng cao cấp (Primi ordines): năm đại đội trưởng của đội quân đầu tiên, bao gồm cả đại đội trưởng tiên phong. Họ (trừ đại đội trưởng tiên phong) có lương gấp 30 lần lương cơ bản. Đây là chức vụ cao cấp hơn trong số các đại đội trưởng chỉ dưới đại đội trưởng tiên phong và đại đội trưởng tuyến đầu.
 Đại đội trưởng (centuriō): mỗi quân đoàn có từ 59 - 60 đại đội trưởng chỉ huy các đại đội (Centuria) thuộc 10 đội quân. Họ tạo thành xương sống của đội quân chuyên nghiệp, quản lý binh lính hàng ngày cũng như chỉ huy trên chiến trường. Đại đội trưởng được đề bạt tuần tự nhưng cũng có thể do hoàng đế hay các sĩ quan cao cấp bổ nhiệm trực tiếp. Các đội quân được xếp hạng từ 1 đến 10 và những đại đội trong từng đội quân được xếp hạng từ 1 đến 6, trừ đội quân thứ nhất chỉ có năm đại đội. Quân số của một đại đội thời đó nằm giữa trung đội và đại đội hiện đại. Thứ hạng của đội quân và đại đội trực tiếp quyết định chức vụ của đại đội trưởng, cao cấp nhất sẽ là đại đội trưởng tiên phong, chỉ huy đại đội thứ nhất của đội quân đầu tiên và thấp nhất là đại đội trưởng chỉ huy đại đội thứ sáu thuộc đội quân thứ mười. Đại đội trưởng có mức lương gấp 10 lần lương cơ bản.
 Đại đội phó (Optio): mỗi đại đội trưởng có một cấp phó do anh ta lựa chọn trong đại đội của mình và chức vụ đó được trả lương gấp đôi mức lương cơ bản.

Sĩ quan cấp thấp / Hạ sĩ quan
 Thập trưởng (Decurion): chỉ huy một nhóm (contubernium) bộ binh trong đại đội hoặc một nhóm kỵ binh. Nhóm quân này có thể có khoảng 10 - 30 người.
 Thập đội phó (Duplicarius): sĩ quan chỉ huy phó của đơn vị kỵ binh nhỏ nhất trong quân đội La Mã cổ đại có lương cao gấp 2 lần lương cơ bản. Mặc dù gọi là "thập đội" nhưng đơn vị kỵ binh này trong giai đoạn Đế quốc La Mã có khoảng 30 kỵ binh.
 Sĩ quan bảo vệ (Tesserarius): mỗi đại đội có một người, chịu trách nhiệm đảm bảo an toàn cho đại đội và được trả lương gấp 1,5 lần lương cơ bản.
 Tiểu đội trưởng (Decanus): chỉ huy một nhóm 8 binh lính cùng ở chung trong một lều.

Những binh lính có vị trí đặc biệt
 Aquilifer (Lính mang biểu tượng): chỉ có một vị trí trong mỗi quân đoàn. Đây là người có nhiệm vụ giữ con Đại bàng Aquila - biểu tượng của quân đoàn. Vì con Đại bàng Aquila có ý nghĩa danh dự và không gì ô nhục bằng đánh mất biểu tượng đó kể cả thua trận, nên đây là vị trí vô cùng quan trọng và có uy tín trong quân. Vị trí hày phải do một người lính kỳ cựu thấu hiểu chiến thuật của cả quân đoàn nắm giữ. Người lính này được trả gấp 2 lần lương cơ bản.
 Signifer (Lính cầm cờ lệnh): mỗi đại đội có một người, chuyên lo phát lương, giữ tiền cho đại đội đồng thời là người nắm giữ cờ lệnh (centurial signum), một cây gậy được trang trí với huy chương lớn và trên đỉnh thường có một cánh tay lớn mở ra tương trưng cho lời thề trung thành của người lính. Biểu tượng này như một ngọn cờ mà cả đại đội tập hợp chung quanh. Người đó còn có thể giữ cả discentes signiferorum, một ngọn cờ dùng trong huấn luyện. Lương gấp hai lần lương cơ bản.
 Cornicen (Lính thổi tù và lệnh): thường đứng bên cạnh lính giữ cờ lệnh để hướng sự chú ý của binh lính vào cờ lệnh và truyền miệng mệnh lệnh của sĩ quan chỉ huy.
 Imaginifer (Lính mang hình hoàng đế): một vị trí đặc biệt từ thời Augustus trở đi. Mang theo lá cờ mang hình ảnh của Hoàng đế như một lời nhắc nhở liên tục về lòng trung thành của quân đội đối với ông. Anh ta được xếp lương gấp đôi mức lương cơ bản.
 Immunes: Immunes là những người lính lê dương sở hữu những kỹ năng chuyên biệt, đủ điều kiện để họ được trả lương cao hơn và miễn cho họ lao động và công việc bảo vệ. Các kỹ sư, lính pháo binh, nhạc sĩ, thư ký, quản đốc quân sự, người hướng dẫn diễn tập và vũ khí, thợ mộc, thợ săn, nhân viên y tế và quân cảnh đều là những người lính được miễn dịch. Tuy nhiên, những người đàn ông này vẫn là lính lê dương được huấn luyện đầy đủ và được kêu gọi phục vụ trong chiến tuyến khi cần thiết.
 Evocatus: một cựu chiến binh của quân đội La Mã, người đã nhận được bằng quân sự khi thực hiện nghĩa vụ quân sự, nhưng đã chọn tái nhập ngũ. Họ được trả lương gấp đôi và khỏi phải thực hiện các nhiệm vụ thông thường, chẳng hạn như lao động chân tay.

Lương
Từ thời Gaius Marius, lính lê dương có mức lương cơ bản là 255 denarius một năm. Đến thời của Hoàng đế Domitian là 300 denarius (nhưng không rõ kéo dài trong bao lâu). Bất chấp ảnh hưởng của nạn lạm phát nghiêm trọng vào thế kỷ thứ 2 lương cơ bản vẫn không được tăng, mãi đến khi hoàng đế Septiminus Severus (trị vì từ năm 193 đến 211), lên ngôi, ông mới tăng lên thành 500 denarius một năm. Ngoài lương, người lính còn có thể có thêm thưởng từ số của cải cướp được khi chinh chiến

Tất cả các lính lê dương khi kết thúc thời gian trong quân ngũ được trợ cấp một lần (gọi là praemia) 3.000 denarius (thời của Augustus) và/hoặc một mảnh đất trồng trọt tốt. Đến thời của Hoàng đế Caracalla, lương cơ bản tăng lên 5.000 denarius.Ngoài ra những đại đội trưởng cũng sẽ được thưởng thêm 1.000 thưởng nếu chiến đấu tốt trong những trận thắng.

Biểu tượng

Từ năm 104 TCN trở đi, mỗi quân đoàn có một con đại bàng gọi là Aquila làm biểu tượng. Nó có ý nghĩa như quân kỳ và do một người lính giữ quân kỳ (aquilifer) mang. Bị mất biểu tượng được coi là nỗi ô nhục lớn lao  và thường dẫn đến việc giải thể cả quân đoàn.

Trong Chiến tranh xâm lược xứ Gaule, Julius Caesar đã miêu tả nỗi sợ hãi của việc mất biểu tượng Aquila tác động đến binh lính như thế nào trong cuộc xâm lược Britainia lần thứ nhất vào năm 55 TCN: trong khi quân của Caesar còn do dự chưa muốn rời chiến thuyền để đổ bộ vào Britons, người lính giữ quân kỳ của Quân đoàn X (Lê dương X Gemina) đã nhảy khỏi thuyền cùng với con đại bàng và tiến thẳng về phía đối phương. Những đồng đội của anh ta, trước nỗi sợ hãi vì điều ô nhục đã "đồng lòng cùng nhảy xuống thuyền" khiến cho tất cả binh lính trên những chiếc thuyền khác đều làm theo.

Cùng với sự ra đời của Đế quốc La Mã, các quân đoàn lại có thêm sự ràng buộc đối với Hoàng đế: mỗi quân đoàn đều có một sĩ quan nữa gọi là (imaginifier), mang một cây gậy với hình ảnh hoặc tượng (imago) của hoàng đế - đấng giáo trưởng tối cao (pontifex maximus).

Mỗi quân đoàn còn có thêm một binh sĩ gọi là vexillifer mang phiên hiệu (vexillum hoặc sugnum) với tên và huy hiệu của quân đoàn khắc trên một tấm biển. Nếu những đơn vị của một quân đoàn được phối thuộc quân đoàn khác thì nhóm quân bổ sung sẽ chỉ mang theo phiên hiệu chứ không mang theo cả biểu tượng và họ được gọi là các vexillatio (hay vexillationes). Phiên bản thu nhỏ của phiên hiệu đặt trên một cái đế bạc đôi khi được tặng cho các sĩ quan như huy hiệu ghi nhận công trạng của họ khi nghỉ hưu hoặc thuyên chuyển sang quân đoàn khác.

Dân thường cũng có thể được tặng thưởng một cây tên không có mũi nếu tích cực giúp đỡ quân đội.

Khẩu hiệu

"S.P.Q.R" hay Senatus Populusque Romanus (Viện Nguyên lão và nhân dân La Mã), khẩu hiệu này được khắc dưới con đại bàng Aquila, biểu tượng của quân đoàn.

Có thể hiểu câu khẩu hiệu này là  vì Viện Nguyên lão và nhân dân La Mã  hay Viện Nguyên lão và nhân dân La Mã luôn ở sau chúng ta.

Cách vận hành của một Lê dương La Mã
Đọc thêm Lính Lê dương La Mã

Nơi đóng quân và sở chỉ huy

Thông thường binh lính của quân đoàn đóng quân gần sở chỉ huy trong doanh trại có tường gỗ và đôi khi là tường đá bao quanh. Mỗi quân đoàn đóng tại một địa bàn, họ chỉ rời khu vực đó khi vị tướng đứng đầu ra lệnh và tuy không nhất thiết nhưng thường phải được sự đồng ý của Viện Nguyên lão hay Hoàng đế vì nếu chuyển quân một cách tuỳ tiện dễ bị kết tội bạo loạn.

Tuyển mộ
Một người muốn trở thành lính Lê dương đầu tiên phải là Công dân La Mã, tuy nhiên ở miền Đông thì có thể được trao quyền công dân khi được tuyển mộ. Những người được thu nhận vào quân đội phải khoảng 17 đến 22 tuổi và phải phục vụ trong quân đội nhiều hơn 20 năm. Tất cả những người lính đều không được kết hôn tuy nhiên một số cuộc hôn nhân đã diễn ra trong bí mật. Nếu được chấp nhận gia nhập quân ngũ, anh ta sẽ được nhận một khoản tiền để có thể đi đến nơi quân đoàn mà mình sẽ phục vụ đóng quân. Khi tới doanh trại, tân binh sẽ đọc lời thề quân nhân rồi được xếp vào một đại đội. Lời tuyên thệ này sẽ được đọc lại vào mỗi ngày đầu tiên của năm mới.

Các loại quân trợ chiến thường không phải là công dân La Mã và được tuyển mộ từ những vùng bị chinh phục hoặc đồng minh.. Lính công binh thì được lấy từ thợ thủ công thành thị.

Ngoài ra, trong các quân đoàn luôn có lính đánh thuê tuyển dụng gần nơi đóng quân khi có nhu cầu. Các lực lượng phục dịch được bổ sung từ các nô lệ địa phương hoặc tù binh.

Huấn luyện
Các quân đoàn thường chỉ huấn luyện Lính Lê dương, các loại quân khác được huấn luyện ở các trường địa phương. Việc huấn luyện thực hiện ngay tại nơi đóng quân. Binh lính được huấn luyện các kỹ năng chủ yếu sau:
:

Bơi lội
Mọi lính mới đều phải biết bơi, đó là kỹ năng rất cần thiết nếu trên đường hành quân gặp sông mà không có cầu hoặc sông bất ngờ dâng nước và chảy xiết do mưa. Ngoài ra bơi lội còn hữu ích trong sinh hoạt hàng ngày như tắm rửa. Không những chỉ có lính lê dương mà kể cả lính trợ chiến, kỵ binh, nô lệ, tạp dịch...cũng được huấn luyện để sử dụng trong trường hợp cần thiết.

Đánh kiếm
Tất cả lính La mã đều phải tập đánh kiếm với một thanh kiếm gỗ nặng gấp đôi kiếm thật (Gladius), điều này giúp cho anh ta có thể sử dụng kiếm thật khi giáp chiến một cách nhanh nhẹn, mạnh mẽ và có độ chính xác cao hơn. Ngoài cách sử dụng kiếm, họ phải nắm vững các kỹ năng di chuyển: tiến, lùi và tận dụng mọi cơ hội để hạ đối thủ. Tập kiếm gắn liền với tập sử dụng khiên và một điều tối quan trọng phải ghi nhớ là "không được sơ hở khi tìm cách đâm đối phương". Người La Mã thường hay khuyến khích binh lính đâm thay vì chém. Động tác đâm thực hiện nhanh chóng hơn trong khi khả năng sát thương tương đương với chém. Một lý do khác là khi đâm, binh lính có thể phòng thủ phần cơ thể đằng trước tốt hơn chém.

Bắn cung, ném đá và phóng lao

Ngoài đánh kiếm, tân binh được huấn luyện cách sử dụng cung, ném đá và phóng lao. Phóng lao là kỹ thuật chiến đấu rất quan trọng vì cách đánh của lính lê dương thường là ném lao rồi rút gladius xông vào giáp chiến (khi ra chiến trường một lính lê dương thường mang ít nhất hai và đôi khi tới năm ngọn lao gắn trên khiên). Lao sử dụng khi huấn luyện cũng nặng hơn lao dùng khi đánh trận. Ngoài ra tất cả còn phải được tập kỹ năng ném đá bằng dây (sling), vì nó tương đối dễ dàng nên việc huấn luyện không được thực hiện kỹ lưỡng lắm. Tất cả quân đội cổ đại đều có loại quân ném đá, La Mã cũng không phải là ngoại lệ và nó tỏ ra rất hữu dụng trong một số trận đánh. Những người phù hợp được huấn luyện nâng cao về bắn cung. Tất cả các kỹ năng này sẽ trở nên rất quan trọng, thậm chí có ý nghĩa sống còn trong nhiều trường hợp cả trong phòng thủ lẫn tấn công, đặc biệt là lúc không tìm ra vũ khí phù hợp...

Khuân vác
Những kỹ năng quan trọng khác mà cả tân binh lẫn cựu binh đều phải thường xuyên luyện tập chính là chất xếp, bốc dỡ đồ đạc trên lưng la và ngựa, trong huấn luyện, người ta sử dụng ngựa gỗ. Nhiều trận chiến được quyết định bằng tốc độ bố dỡ quân trang để chuẩn bị của binh lính. Ngoài ra cách đóng gói, xếp dỡ quân trang quân dụng cũng góp phần nâng cao tốc độ hành quân. Trọng lượng thông thường một người lính phải mang là 22 – 27 kg quân trang chưa kể áo giáp, vũ khí, khiên mang trên người trên suốt cuộc hành quân. Điều này khiến cho trong các cuộc hành quân khó khăn, như là đi qua một dãy núi hẹp chẳng hạn, quân đội không bị phụ thuộc vào các phương tiện chuyên chở khác đồng thời cải thiện tốc độ hành quân vì có thể tách rời bộ phận hậu cần. Do thường xuyên phải mang nặng khi tập luyện nên việc này không quá khó khăn đối với lính lê dương La Mã.

Khác

Một số kỹ năng khác cũng quan trọng mà lính lê dương cũng phải luyện tập là sắp xếp đội hình (trong đó có đội hình mai rùa - Testudo formation để chống lại sự tấn công bằng cung tên nổi tiếng của La Mã), cách di chuyển, hành quân, xây dựng doanh trại...trong mọi thời tiết và bất kể ngày đêm. Gian khổ và khó khăn, La Mã yêu cầu mọi người lính khi ra trận tiền không những chỉ có lòng can đảm cùng kỹ năng chiến đấu tốt mà còn phải trở nên toàn diện, láu cá và một chút thông minh.

Kỷ luật

Kỷ luật của các quân đoàn La Mã nói riêng và cả quân đội La Mã nói chung vô cùng khắc nghiệt. Quy tắc đề ra luôn phải được tuân thủ một cách nghiêm ngặt, binh lính vi phạm sẽ bị trừng phạt rất nặng. Nhiều lính Lê Dương rất sùng bái nữ thần kỷ luật Disciplina, lẽ sống của họ là cần kiệm, nghiêm khắc với bản thân và lòng trung thành tuyệt đối.
Sau đây là một số hình phạt dành cho người vi phạm kỷ luật:

Hình phạt nhỏ
 Đánh bằng gậy (Castigatio): do Đại dội trưởng sử dụng cây gậy chỉ huy thực hiện. (animadversio fustium)(Tac. Annals I, 23)
 Cắt khẩu phần (Reduction of rations) hoặc chỉ có thức ăn duy nhất là lúa mạch.
 Phạt lương (Pecunaria multa): phạt tiền, trừ lương hoặc trợ cấp.
 Đánh bằng roi thường(Flogging): Bị đánh bằng roi trước cả đại đội, đội quân thậm chí cả quân đoàn.
 Đánh bằng roi ngựa (Whipping): thay vì roi thường, roi đánh ngựa (flagelum, flagella)sẽ được sử dụng, hình phạt này hà khắc, và có tính hạ nhục hơn là đánh bằng roi thường và thường dùng trong giai đoạn cuối của Đế quốc La Mã khi nô lệ tình nguyện sung quân chiếm phần lớn quân đội La Mã.
 Hạ cấp (Gradus deiectio)
 Đuổi khỏi quân đội (Missio ignominiosa)
 Trừ thâm niên phục vụ trong quân ngũ.
 Lao công (Militiae mutatio): bắt buộc phải làm các việc hạ cấp (dọn dẹp vệ sinh, nấu ăn... việc này rất nhục nhã vì một người La Mã phải làm công việc vốn là của nô lệ, tạp dịch).
 Phạt việc (Munerum indictio): tăng thêm việc phải làm (sau khi hoàn thành các nhiệm vụ thông thường bắt buộc hằng ngày).

Hình phạt lớn

 Đánh tập thể (Fustuarium): khi bị kết tội đào ngũ, đào nhiệm, lơ là không làm tròn nhiệm vụ.... người chịu hình phạt sẽ bị trói tay và bị các đồng đội trực tiếp vây xung quanh đánh hoặc ném đá đến chết. Nếu đã bị kết tội đánh tập thể nhưng bỏ trốn được, người lính sẽ không bị truy nã nhưng bị trục xuất khỏi La Mã.
 Tàn sát hàng loạt (Decimatio): một hình phạt rất tàn bạo áp dụng cho một tập thể (thậm chí cả quân đoàn) khi bị kết tội nổi loạn (nhưng chỉ khi ra hàng, nếu không hàng bắt được là giết), bỏ mặc đồng đội hoặc lơ là nhiệm vụ... Cứ mười lính thì sẽ có một người bị xử tử; số còn lại bị đuổi ra khỏi trại hoặc đôi khi được gia ơn chỉ phải đọc lại lời thề quân nhân sacramentum.

Khác

Cách đọc tên một Quân đoàn

Tên của một Quân đoàn được đặt theo nhiều cách nhưng thường theo công thức chung như sau::
Legio -Số thứ tự-1 (-Tên người thành lập-) hoặc (-Tên địa danh-)2 (-danh hiệu hoàng đế trao tặng-)3
Nguyên tắc trong "- -" thì bắt buộc "(- -)" thì có hay không cũng được (nhưng hay có)
Ví dụ (dùng hẳn tiếng gốc)
Legio XIII
Legio IX Hispana
Legio I Adiutrix pia fidelis
 Giải thích:

1Số thứ tự của quân đoàn để phân biệt với các quân đoàn khác (nhưng không độc nhất). Tất cả các quân đoàn ngay khi mới ra đời đều chỉ có số thứ tự, chưa có các danh hiệu tiếp theo sau ví dụ như Legio I Adiutrix pia fidelis lúc mới thành lập chỉ có tên là Legio I
2 Là tên tỉnh mà ở đó quân đoàn đã giành được chiến thắng nổi bật. Ví dụ:Legio IX Hispana
có nghĩa là họ đã đánh thắng một trận chiến quan trọng ở Hispana (Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha ngày nay)
3 Là danh hiệu được Hoàng đế ban tặng sau các sự kiện quan trọng thể hiện phẩm chất đặc biệt của quân đoàn. Ví dụ:
 Pia fidelis: có nghĩa là Trung thành, được trao tặng khi quân đoàn duy trì lòng trung thành với Hoàng đế khi bạo loạn nổ ra.
 Victrix: có nghĩa là chiến thắng, được trao tặng khi quân đoàn thắng một trận vang dội hoặc nhiều chiến thắng liên tiếp.
 Gemina: có nghĩa là đôi, chỉ các quân đoàn kép được hợp nhất từ hai quân đoàn khác nhau, các quân đoàn Gemina khi ra trận có hai biểu tượng Aquila.
 Augusta: vừa có nghĩa là tôn kính, cao quý, vừa có thể là tên vị Hoàng đế lập ra quân đoàn. Các quân đoàn được mang danh hiệu Augusta viết như sau: Legio III Augusta hay Legio I Augusta, Germanica.
Ngoại lệ:
 Legio I, Legio II, Legio III và Legio IV là các quân đoàn dự bị cơ động thuộc Viện Nguyên lão, chỉ được thành lập khi La Mã bị đe dọa và giải thể ngay sau khi hoàn thành nhiệm vụ.
 Equestris: quân đoàn hiệp sĩ, là danh hiệu được mang ngay khi thành lập chỉ nguồn gốc xuất thân của binh lính là tầng lớp hiệp sĩ (equestrian).

Như vậy, "Legio I Augusta, Germanica" có thể gọi là "Quân đoàn I Germanica Cao quý". Tuy nhiên, cách đặt tên trên có thể có nhiều ngoại lệ, tên gọi của một quân đoàn cũng không cố định mà có thể thay đổi theo từng thời kỳ.

Nhận định

Nguyên nhân thành công
Nguồn

 Đó chính là sự không ngừng đổi mới, nhà khai sáng Montesquieu (Charles de Secondat) viết "..lý do chính dẫn đến việc La Mã thống trị thế giới cũng như giành chiến thắng trước nhiều dân tộc là họ luôn từ bỏ các lề thói của mình ngay khi tìm thấy cái tốt hơn.. "  Ví dụ, người La Mã đã từ bỏ truyền thống để sử dụng mẫu kiếm gladius của người Tây Ban Nha, chiến thuyền của người Carthage, kỵ binh nặng và lính cưỡi ngựa bắn cung của người Ba Tư.

 Cách tổ chức của quân đội La Mã linh hoạt hơn so với các đối thủ của họ. Các quân đoàn La Mã có thể đương đầu với nhiều loại quân khác nhau một cách hiệu quả từ kỵ binh, cung thủ, máy móc cho tới chiến tranh du kích.
 Kỷ luật La Mã: cách tổ chức cũng như sự hệ thống hoá cao đã chứng tỏ được hiệu quả trong chiến trận trong một khoảng thời gian rất dài. Tất cả các yếu tố trên luôn hiện diện trong các quân đoàn La Mã từ khâu huấn luyện, hậu cần phục vụ cho đến tổ chức trận địa...
 Người La Mã kiên định và có ý chí chịu đựng thất bại để vượt qua hơn đối phương. Chiến tranh với Carthage, Parthia và các chủng tộc man rợ đã chứng minh đều đó. Họ có thể chịu những thất bại nặng nề (như trận Cannae) trong từng trận đánh nhưng vẫn giành chiến thắng trong cả cuộc chiến tranh.
 Lãnh đạo quân đội La Mã là một hệ thống hỗn hợp nhưng trong suốt lịch sử nó vẫn thường luôn đảm bảo cho thành công về mặt quân sự.
 Ảnh hưởng của văn hóa La Mã, cả quân sự lẫn dân sự, đặc biệt là đối với những quân đoàn bộ binh nặng, đã đem đến cho quân đội La Mã một động lực bền vững và sự liên kết chắc chắn.
 Kỷ luật nghiêm khắc và quan trọng hơn là tính đồng nhất đã khiến cho việc chỉ huy, duy trì và thay thế quân lính được thực thi một cách chắc chắn. Các đối thủ của La Mã thường có tính chất bộ tộc và không có khoa học quân sự.
 Quân trang của La Mã, đặc biệt là những bộ áo giáp độc đáo của họ, phổ biến hơn, dày và nặng hơn đối phương, đặc biệt là trong thời kỳ cuối của nền Cộng hoà và thời kỳ đầu của Đế quốc La Mã. Binh lính với trang bị khiên, mũ và áo giáp, trong nhiều trường hợp, được bảo vệ tốt hơn và có lợi thế hơn những người chỉ được trang bị khiên, đặc biệt là trong những cuộc giao chiến kéo dài.
 Năng lực về công binh của La Mã đứng đầu trong thế giới cổ đại, họ cũng là bậc thầy về cả tấn công lẫn phòng thủ trong đánh công kiên, đặc biệt là kỹ thuật thiết kế, xây dựng thành luỹ, làm đường (La Mã cổ đại là nước duy nhất ở châu Âu có thể xây dựng các đường cao tốc La Mã lát đá). Đó cũng là ưu thế quan trọng của các quân đoàn La Mã.

Nguyên nhân thất bại
Tác giả Hugh Elton trong bài viết: "Sự sụp đổ của Đế chế La Mã - Trên góc độ quân sự" đã chỉ ra những nguyên nhân thất bại của quân La Mã như sau:
 Do quá thiếu thốn kỵ binh nặng, La Mã thường hay thua trận trước những kẻ thù giỏi về kỵ binh (Parthia, Goth, Hung...). Kịch bản phổ biến là La Mã lâm vào tình trạng bị đối phương tiêu diệt hết kỵ binh hỗ trợ rồi sau đó bộ binh bị kỵ binh bắn tỉa tiêu diệt nốt. Chiến thuật này rất khó đối phó vì lực lượng kỵ binh trung bình của La Mã nếu giáp chiến sẽ không địch nổi kỵ binh rất mạnh của đối phương, nếu án binh bất động thì bị kỵ binh bắn cung tấn công trong khi bộ binh cơ động quá chậm so với kỵ binh.
 Cải cách không phù hợp: kể từ cuộc cải cách của Hoàng đế Diocletianus và Constantinus I Đại Đế, sức mạnh của các quân đoàn bị giảm sút khi phải phân tán trên lãnh thổ rộng lớn, vừa phải canh phòng biên giới vừa phải cơ động khi cần thiết. Việc này đã làm mất đi những quân đoàn La Mã đa năng và mạnh mẽ trong cả tấn công lẫn phòng thủ trước đó.
 Bị chia cắt và mất đi tính đồng nhất: khoảng sau năm 300, La Mã cho cả các bộ tộc man rợ gia nhập quân đội. Cùng với các lý do khác, trong giai đoạn từ năm 300 - 400 CN, La Mã thua nhiều trận rồi bị tiêu diệt phần phía Tây (phần phía Đông vẫn tiếp tục tồn tại sau khi phía Tây sụp đổ một phần là nhờ họ không tuyển mộ ngoại tộc ồ ạt như phía Tây). Việc La Mã chính thức bị chia cắt làm hai (Đông và Tây La Mã) năm 395 cũng làm sức mạnh của cả đế quốc suy giảm.
 Hệ thống lãnh đạo của La Mã gồm nhiều thành phần pha trộn, tuy có những mặt tích cực nhưng thường gây bất hoà và nội chiến làm suy yếu La Mã.
 Tài chính, đặc biệt là phần phía Tây sau khi La Mã bị chia cắt, suy yếu. Với chi phí vận hành quân đội tốn kém hơn so với các đối thủ, La Mã nhiều khi lâm vào tình trạng không đủ ngân sách để chi trả quân lương khiến cho sức chiến đấu và sĩ khí suy giảm.

Tuy nhiên, nếu chỉ dùng một lý do để nói về sự thất bại của những quân đoàn La Mã trong giai đoạn cuối, có thể kết luận đó là sự lãnh đạo kém cỏi chứ không phải là mô hình tổ chức.

Xem thêm
 Quân đội La Mã
 Trang bị quân sự cá nhân La Mã
 Chiến thuật bộ binh La Mã
 Danh sách các cuộc chiến của người La Mã
 Danh sách các Lê dương La Mã
 Danh sách các trung đoàn hỗ trợ auxilium

Chú thích

Tham khảo
 History of the Art of War. Vol 1. Ancient Warfare, của tác giả Hans Delbrück
 Roman Warfare, của tác giả Adrian Goldsworthy
 History of Warfare, của tác giả John Keegan
 The Roman Army và Greece and Rome at War, của tác giả Peter Connolly
 The Encyclopedia Of Military History: From 3500 B.C. To The Present. (Tái bản có hiệu chỉnh lần hai, năm 1986), của các tác giả R. Ernest Dupuy, và Trevor N. Dupuy.
 War, của tác giả Gwynne Dyer.
 The Evolution of Weapons and Warfare, của tác giả Trevor N. Dupuy.
 Flavius Vegetius Renatus, De Re Militari (với bản dịch bằng Anh ngữ trực tuyến)
 Julius Caesar, The Gallic War William Smith, D.C.L., LL.D.: A Dictionary of Greek and Roman Antiquities, John Murray, London, 1875.
 The Punic Wars, của tác giả Adrian Goldsworthy.
 Carnage and Culture, của tác giả Victor Davis Hanson
 The Fall of the Roman Empire: The Military Explanation, của tác giả Arther Ferrill, 1988
 The Complete Roman Army, của tác giả Adrian Goldsworthy
 The Military System Of The Romans, của tác giả Albert Harkness
 From the Rise of the Republic and the Might of the Empire to the Fall of the West, của tác giả Nigel Rodgers
 Parker Geoffrey, Lịch sử chiến tranh'', Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh (2006).

Liên kết ngoài

 The Roman Army: A Bibliography (Dr. J. P. Adams)
 Augustan Legionaries  – legions and legionaries in the age of Augustus
 The Last Legion  – the legions of the fifth to seventh centuries AD
 UNRV's Roman Military
 Legio X – Legio X Gemina (Equites) – "Viri Clarissimi"
 Bảo tàng Quân đội La Mã với vũ khí cổ đại
 Trang về Quân đội La Mã, Gary Brueggeman
 Quân đội La Mã
 Essays on life in the Late Roman Army, Các loại quânComitatus Reenactment và nhóm Living history group.
 The Roman Army at http://web.archive.org/web/20150812045602/http://www.roman-empire.net/
 Lego V Living History Group in Tennessee

La Mã
Đơn vị quân sự Cộng hòa La Mã
Đơn vị quân sự Đế quốc La Mã
Quân đội La Mã cổ đại


title: Klein Kussewitz

text:
Klein Kussewitz là một đô thị thuộc huyện Rostock (trước thuộc huyện huyện Bad Doberan), bang Mecklenburg-Vorpommern, Đức. Đô thị này có diện tích 14,45 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 759 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Rostock


title: Hoàng Nhật Nam

text:
Hoàng Nhật Nam (sinh ngày 3 tháng 4 năm 1990 tại chợ Cầu, Thái Hoà, Thái Thuỵ, Thái Bình) là cầu thủ bóng đá Việt Nam.

Tuổi thơ
Hoàng Nhật Nam là người em sinh đôi của cầu thủ Hoàng Danh Ngọc. Hai anh em sinh ra và lớn lên ở một vùng quê mà ở đó môn bóng đá rất được hâm mộ. Ngày nhỏ hai anh em nhà Nhật Nam và Danh Ngọc cùng bố hăng say luyện tập và tham gia các giải của huyện, đầu tiên là giải U11 cấp cụm 7 xã, tổ chức tại SVĐ xã Thái Xuyên. Với kĩ thuật cá nhân tốt hai anh em Nhật Nam, Danh Ngọc được gọi vào đội U11 của huyện Thái Thuỵ, và năm đó đội U11 Thái Thuỵ cũng giành chức vô địch giải U11 của tỉnh Thái Bình. anh em nhà Danh Ngọc, Nhật Nam được gọi vào đội U11 Thái Bình dự giải U11 toàn quốc. Cùng với năm tháng hai anh em đã ngày càng trưởng thành hơn trong sự nghiệp cầu thủ và lọt vào mắt xanh của đội U15 Nam Định.

Sự nghiệp trong nước

Đội trẻ Nam Định

Nhật Nam trưởng thành nhanh chóng với vai trò tiền vệ trụ của đội trẻ Nam Định và tới năm 2008 Nhật Nam được đôn lên đội 1 của Nam Định.

Đội Mikado Nam Định
Nhật Nam hiện tại đang thi đấu trong màu áo CLB Mikado Nam Đinh đang chơi ở giải hạng 2 của Việt Nam.

Anh cùng với các cầu thủ U21 Nam Định vừa đoạt chức Vô địch giải Vô địch U21 Báo Thanh Niên năm 2011 tổ chức tại Bình Dương

Sự nghiệp quốc tế

Hoàng Nhật Nam cùng với ĐT U22 Việt Nam vô địch Merdeka Cup 2008.

Nhật Nam giúp U-21 Việt Nam thắng U-21 Malaysia với tỉ số 2 - 0. Anh đóng góp 1 bàn thắng từ pha đá phạt, và một đường truyền thành bàn.

Kết thúc Giải bóng đá U21 Quốc tế báo Thanh niên 2011; Nhật Nam đoạt giải Cầu thủ xuất sắc nhất.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sinh năm 1990
Nhân vật còn sống
Cầu thủ câu lạc bộ bóng đá Nam Định
Người Thái Bình
Cầu thủ bóng đá nam Việt Nam
Tiền vệ bóng đá
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Việt Nam
Cầu thủ giải bóng đá vô địch quốc gia Việt Nam
Cầu thủ đội tuyển bóng đá U-23 quốc gia Việt Nam


title: Barchín del Hoyo

text:
Barchín del Hoyo là một đô thị trong tỉnh Cuenca, cộng đồng tự trị Castile-La Mancha Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là 65,25 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là 93 người với mật độ 1,43 người/km². Đô thị này có cự ly km so với tỉnh lỵ Cuenca.

Tham khảo

Đô thị ở Cuenca


title: Melanthes (bướm nhảy)

text:
Melanthes là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Họ Bướm nhảy


title: Acrocercops hippuris

text:
Acrocercops hippuris là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Loài này có ở Peru. Nó được miêu tả bởi Edward Meyrick năm1915.

Chú thích

Tham khảo

Acrocercops


title: Phyllonorycter ulmi

text:
Phyllonorycter ulmi là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Nhật Bản (Hokkaido), Hàn Quốc và vùng Viễn Đông Nga.

Sải cánh dài 5–6 mm.

Ấu trùng ăn Ulmus davidiana var. japonica, Ulmus japonica, Zelkova serrata và Ulmus laciniata. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ. The mine is ptychonomous và created on the upper surface of the leaves.

Chú thích

Tham khảo

Phyllonorycter


title: Hart-Purgstall

text:
Hart-Purgstall là một đô thị thuộc huyện Graz-Umgebung bang Styria, nước Áo. Đô thị  có diện tích 15,84 km², dân số thời điểm cuối năm 2005 là 1642 người.

Tham khảo


title: Tít và Mít

text:
Tít và Mít là một bộ phim hoạt hình dài tập được thực hiện bởi Trung tâm Phim truyền hình Việt Nam, Đài Truyền hình Việt Nam do Nguyễn Thái Hùng và Trần Thanh Việt làm đạo diễn. Phim được chuyển thể từ bộ truyện tranh Tý Quậy của họa sĩ Đào Hải (1958-2014). Phim phát sóng bắt đầu từ ngày 8 tháng 2 năm 2005 trên kênh VTV3.

Nội dung
Tít và Mít là hai người bạn thân thiết của nhau và đều học chung trong cùng một lớp, với bản tính tinh nghịch, ham thích vui chơi của mình mà Tít và Mít luôn gây ra những rắc rối trong các giờ kiểm tra, ngày khai giảng, buổi cắm trại, thi nấu cơm,... Cùng với đứa em gái tên Tún hay mách lẻo của mình, sau những hành động quậy phá ấy, Tít sẽ luôn phải chịu những trận đòn roi của gia đình cậu dành cho cậu vì những việc đã làm. Thế nhưng, Tít vừa nghịch ngợm rồi vừa khá tốt bụng với mọi người, có bản tính dũng cảm và luôn muốn giúp đỡ người khác, vì vậy mà cho dù cậu rất nghịch ngợm thế nhưng ai ai cũng đều yêu mến cậu...

Nhạc phim

 Tìm bạn thân

Sáng tác: Việt Anh - Tập bài hát lớp 1
Đàn gà con
Nhạc: Phi-líp-pen-cô

Lời: Việt Anh - Tập bài hát lớp 1

Xem thêm

 Trung tâm Phim truyền hình Việt Nam
 Cuộc phiêu lưu của Ong Vàng
Hiệp sĩ Trán Dô
Tý Quậy
 Danh sách các chương trình và phim truyền hình của VFC

Chú thích

Tham khảo

 Tít và Mít trên IMDb

Phim của Nguyễn Thái Hùng
Trần Thanh Việt
Chương trình truyền hình nhiều tập của VFC
Phim hoạt hình Việt Nam
Phim thiếu nhi Việt Nam
Chương trình truyền hình hài kịch Việt Nam
Phim dựa theo tác phẩm của nhà văn


title: Falkenstein, Donnersberg

text:
Falkenstein là một đô thị thuộc huyện Donnersberg, trong bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị Falkenstein, Donnersberg có diện tích 7,48 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 226 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Donnersberg


title: Google Lively

text:
Google Lively là một môi trường ảo dựa trên web được phát triển bởi Google. Trong trang download của chương trình, người dùng được mời để "Tạo một avatar và chat" với những "người bạn trong căn phòng do bạn thiết kế".

Google Lively tạo cho bạn một môi trường 3D trong đó mọi đồ đạc, mọi vật trong phòng đều do bạn thiết kế và đặt vị trí. Trong đó bạn sẽ là một nhân vật 3D, là nhân vật nam, nhân vật nữ, hoặc một con vật nào đó do bạn chọn. Đó là bước đột phá của Google trong việc chuyển từ môi trường chat thông thường 2D sang môi trường chat 3D có tính tương tác cao.

Hiện dự án đã ngưng phát triển từ ngày 1 tháng 1 năm 2009.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang chủ Lively

Lively
Trò chơi nhập vai trực tuyến nhiều người chơi
Trò chơi điện tử năm 2008
Phần mềm chỉ cho Windows


title: Thích Kế Quang

text:
Thích Kế Quang (12 tháng 11, 1528 - 17 tháng 1, 1588 ), tự Nguyên Kính (元敬), tên hiệu là Nam Đường (南塘) và Mạnh Chư (孟諸), thụy hiệu Võ Nghị (武毅), người tỉnh Sơn Đông, miền Bắc Trung Quốc là một võ tướng Trung Quốc. Ông nổi tiếng lãnh đạo quân nhà Minh phòng thủ các vùng bờ biển phía Đông Trung Quốc từ các cuộc tập kích của người Oa khấu vào thế kỷ XVI và là một anh hùng quốc gia trong văn hóa Trung Quốc. Sau khi Trương Cư Chính qua đời, Thích Kế Quang liên tục bị đàn hặc, cáo quan về quê, vãn cảnh thê lương. Ông là tác giả của các cuốn sách Kỷ hiệu tân thư (紀效新書) và Luyện binh thực ký (練兵實記) mô tả chi tiết kinh nghiệm chiến đấu và hành quân trong sự nghiệp của ông.

Tiểu sử
Thích Kế Quang sinh ra trong gia tộc có truyền thống binh nghiệp. Tổ tiên đời thứ 6 là Thích Tường, người huyện Định Viễn (定遠縣), tỉnh An Huy, đi theo Chu Nguyên Chương tác chiến, năm 1382 ông qua đời tại Vân Nam, truyền lại việc thế tập chức Sơn Đông Đăng Châu vệ chỉ huy Thiêm sự. Cha của Thích Kế Quang đã tập tước chức vụ này, năm 1528 Thích Kế Quang ra đời khi người cha đã 55 tuổi. Năm 1535, cha của Thích Kế Quang được thăng chức Kinh sư Thần cơ doanh. Sau này, em trai của Thích Kế Quang cũng tòng quân, năm 1582 nhậm chức tổng binh Quý Châu.

Sự nghiệp
Thích Kế Quang đã viết nhiều tác phẩm võ học đồ sộ, thuộc hạ của ông là Du Đại Du cũng là một võ thuật gia nổi tiếng thời đó, các binh sĩ do Thích Kế Quang huấn luyện có thể đánh một chọi mười, được coi là đội binh có sức chiến đấu mãnh liệt nhất trong lịch sử Trung Quốc.

Thích Kế Quang rất thành thạo các kỹ thuật sử dụng côn, đao, thương, xiên, bừa, kiếm, kích, cung, tên, lá chắn, tuy nhiên ông vẫn rất xem trọng quyền pháp. Ông cho rằng quyền pháp mặc dù không có nhiều tác dụng trong thực chiến, nhưng có thể rèn luyện cho chân tay nhanh nhẹn, thân thể thuần thục, do vậy quyền là nguồn gốc của võ nghệ, là điều mà mọi người mới học võ đều phải luyện qua. Do vậy ông đã luyện võ từ những động tác đơn giản nhất, đơn điệu nhất, tập trung vào từng chiêu một, tối kị theo đuổi những chiêu thức cao siêu.

Theo sử sách ghi chép, khi ông luyện quyền "thân pháp đơn giản, thủ pháp thuận tiện, cước pháp nhẹ nhàng, thối pháp bốc cao", đạt đến cảnh giới cao siêu "mọi thế đều thành, chiến thắng mọi kẻ địch", động tác của ông tinh xảo khó lường, uyển chuyển nhanh nhẹn. Thích Kế Quang không đồng tình với việc gia truyền kế tục, mà căn cứ vào tố chất, điều kiện, thiên chất, khí chất để thu nạp những người tài từ các gia phái khác. Về quyền thuật ông tham khảo trường quyền 32 thức của Tống Thái Tổ, lục bộ quyền, hầu quyền và hành quyền 72 thức của Ôn gia, 36 thức khóa, 24 thức thám mã, 8 thức lật mình, v.v.. Đồng thời ông cũng dung hợp chiêu pháp của các phái, ví dụ như vào những năm Gia Tĩnh tại Sơn Đông ông đã học được thối pháp độc đáo của Lý Bán Thiên, nã pháp của Ưng Trảo Vương, điệt pháp của Thiên Điệt Trương, đả pháp của Trương Bá Kính. Với mong muốn hoàn thiện quyền pháp, Thích Kế Quang đã đi hàng trăm dặm vào núi sâu để bái một vị cao tăng làm sư, mong được học quyền thuật. Cuối cùng, Thích Kế Quang với sự kiên trì nhẫn nại, trí tuệ uyên bác đã tạo nên một bộ quyền pháp hoàn chỉnh có giá trị thực dụng. Ông đã kết hợp các công pháp tay, khuỷu tay, đầu gối, hông, chân, kết hợp năm loại quyền thuật đè, đánh, ngã, nắm, đá thành "Thích gia quyền" với phong cách đặc biệt.

Thích Kế Quang không chỉ tinh thông quyền thuật, ông cũng nghiên cứu sâu về thương pháp và côn pháp. Thương pháp của ông là tổ truyền, vào thời đó đã rất có danh tiếng. Nhưng Thích Kế Quang vẫn không thỏa mãn, ông đã có bước đột phá mới trong thương pháp. Ông đã xin được học danh gia Đường Thuận Chi, được Đường Thuận Chi chỉ dạy, ông cải tiến thương pháp mà mình đã luyện, giúp nó càng hoàn thiện hơn. Ông được công nhận là thương thủ hàng đầu. Khi đó, tướng triều Minh Du Đại Du tinh thông côn pháp, có tiếng nói trong quân lính, Thích Kế Quang liền tranh thủ thời gian học tập ông. Do ông có nền tảng võ thuật chắc chắn nên tiến bộ rất nhanh, sau đó khi quân doanh tổ chức thi đấu, Thích Kế Quang và Du Đại Du cùng tỉ thí côn pháp, không ngờ rằng Thích Kế Quang còn thắng cả thầy. Thích Kế Quang là người có tư chất thông minh, ông còn học cả côn pháp điên của Thiếu lâm, côn pháp Thanh phong, côn pháp Dương thị, côn pháp Ba cung quyền v.v.., giúp cho võ thuật thương côn của ông càng thêm hoàn hảo.

Thích Kế Quang không chỉ tinh thâm võ thuật Trung Quốc, ông cũng không bỏ qua võ thuật đối kháng của các vùng khác. Trong khi giao chiến với giặc Oa (quân Nhật Bản), ông phát hiện cây kiếm Nhật mà họ sử dụng rất có giá trị trong thực chiến.

Trong một lần tác chiến, Thích Kế Quang thu được một quyển "Kiếm cổ Nhật Bản", trong đó có một phần thực hành trường đao của Nhật, ông lại từ đó mà chế tác thêm, tạo ra "đao pháp Tân dậu". Đao pháp này đã kết hợp những tinh hoa trong đao pháp của Trung Quốc và Nhật Bản thành một thể thống nhất, lại phối hợp với trường đao Nhật Bản trong phòng vệ, đạt đến uy lực vô song. Ngoài ra, để phá vỡ trường đao của Nhật Bản, Thích Kế Quang dùng một loại trúc xoa (gậy trúc có chạc) dùng phơi quần áo trong dân gian để làm binh khí, chuyên phá trường đao của Nhật Bản. Vì trúc xoa có nhiều chạc, có thể tiếp cận cách quân địch sáu, bảy bước, quân địch sợ bị trúc xoa đâm vào mắt nên không dám đến gần. Nếu quân địch rút dao xông đến, có thể dùng trúc xoa đón đầu chống lại. Khi đao chặt vào trúc xoa, nó liền bị dắt lại trong gậy trúc xoa, không thể rút ra được, đầu gậy rất sắc, khi thừa cơ đâm tới, quân địch cầm chắc phần thua. Sau đó quân của Thích gia đã sử dụng phương pháp này một cách rộng rãi, chặn được đao của quân Oa, giành thắng lợi lớn.

Trong thời gian rong ruổi trên ngựa chiến, Thích Kế Quang đã viết cuốn sách về võ thuật "Kỷ hiệu tân thư". Trong số các tài liệu về võ thuật vào thời kỳ đầu của Trung Quốc, cuốn sách này vô cùng trân quý. Với nội dung phong phú, cuốn sách là tập hợp những nghiên cứu võ thuật rất tinh thâm của ông, là sự kết hợp hài hòa giữa kỹ thuật đối kháng trong chiến đấu và các quyền thuật để tăng cường sức khỏe trong cuộc sống. Sau "Kỷ hiệu tân thư" ông còn viết tiếp cuốn "Luyện binh kỷ thực", cuốn sách có ý nghĩa rất lớn trong huấn luyện bộ đội biên phòng và chiến tranh chống quân xâm lực thời đó.

Sau khi dẹp yên giặc Oa ở Phúc Kiến, Chiết Giang, Thích Kế Quang lại bị điều về Kế Môn ở phía Bắc, đảm nhận trọng trách bảo vệ cho kinh thành. Năm 1587, Thích Kế Quang qua đời vì bệnh tại quê hương.

Chú thích

Tham khảo
Nguyễn Quí Jacques và Dufresne Thomas, Thích Kế Quang, đơn giản và hữu dụng trong võ thuật Trung Hoa, Báo Thể thao thành phố Hồ Chí Minh số 179 (ngày 22/10/2001) và số 184 (ngày 29/10/2001)
Millinger, James F., and Chaoying Fang in Goodrich, L. Carrington, and Chaoying Fang, eds. Dictionary of Ming Biography, 1368-1644. 2 vols. pp: 220-224, New York: Columbia University Press, 1976.
Huang, Ray. 1587, a Year of No Significance: The Ming Dynasty in Decline. New Haven: Yale University Press, 1981.

Liên kết ngoài
Từ điển Minh sử

Nhân vật quân sự nhà Minh
Mất năm 1588
Sinh năm 1527


title: Elie Wiesel

text:
Eliezer "Elie" Wiesel KBE (; 30 tháng 9 năm 1928 ở Sighetu Marmatiei, Vương quốc Romania (lúc đó thuộc Hungary) — 2 tháng 7 năm 2016 ở Boston, Massachusetts) là một nhà triết học, nhà văn, nhà hoạt động chính trị, nhân đạo người gốc Do Thái và là tác giả của 57 cuốn sách, được viết chủ yếu bằng tiếng Pháp và tiếng Anh, bao gồm cả Night, một tác phẩm dựa trên kinh nghiệm của ông khi là tù nhân Do Thái trong các trại tập trung ở Auschwitz và Buchenwald của Đức Quốc xã.

Ông đạt giải Giải Nobel Hòa bình năm 1986 về vai trò gương mẫu trong việc chống lại bạo động, trù dập và kỳ thị chủng tộc. Ngoài ra ông còn được Huy chương Wallenberg năm 1990. Từ năm 1978 ông giảng dạy tại Đại học Boston.

Những tác phẩm nổi tiếng của Wiesel
 Night (1958; 2006)
 Dawn (1961; 2006)
 Day (1962; 2006)
 The Oath

Giải thưởng
 1968: Giải Médicis
 1986: Giải Nobel Hòa bình

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Elie Wiesel trên trang chủ của Tổ chức Giải Nobel.

Nhà văn România
Nhà triết học Mỹ
Người đoạt giải Nobel Hòa bình
Người Hoa Kỳ đoạt giải Nobel
Người Hungary đoạt giải Nobel
Nhà hoạt động xã hội Hoa Kỳ
Nhà văn Hungary
Nhà văn Pháp
Sinh viên Đại học Paris
Sứ giả hòa bình Liên Hợp Quốc
Người Mỹ gốc Do Thái
Người đoạt Huy chương Tự do Tổng thống
Tiểu thuyết gia Mỹ thế kỷ 20
Tiểu thuyết gia Mỹ thế kỷ 21
Người viết hồi ký Mỹ
Nam tiểu thuyết gia Mỹ


title: Perdita apacheorum

text:
Perdita apacheorum là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1960.

Chú thích

Tham khảo

Perdita
Động vật được mô tả năm 1960


title: Bún ốc

text:
Bún ốc là một đặc sản ẩm thực của người Hà Nội. Bún ốc có thể ăn nóng, chấm hoặc chan. Bún ốc nguội ăn chấm phù hợp vào mùa hè.

Giới thiệu
Không ai biết bún ốc có từ bao giờ, nhưng có điều chính xác rằng đó là một món thuần Việt nhất trong các món ăn thuần Việt. Bún ốc xuất xứ từ một vùng quê nào đó, rồi theo bước chân của những người dân tản cư lên kinh thành Thăng Long mà thành đặc sản.

Người Hà Nội thường chọn những con ốc nhỏ hơn và dai hơn so với những loại ốc nước ngọt khác (thường là ốc mít). Để làm một bát bún ngon, không thể thiếu những con ốc béo và tươi, không ngâm trong nước vo gạo quá lâu. Họ chọn loại bún tốt ngon có sợi mì mỏng và trong. Bún ốc không chỉ có nước dùng, ốc và đậu phụ là những thành phần cơ bản mà còn gồm nhiều loại rau sống kèm.

Mắm tôm và ớt là tùy chọn, mặc dù những người theo chủ nghĩa thuần túy như nhà văn Vũ Bằng vẫn khăng khăng thêm những thứ đó để có hương vị đậm đà hơn. Trong tác phẩm Món ngon Hà Nội ông có nhận định
"Đó là một thứ quà, có thể bảo là đã đạt được tới cái đích nghệ thuật ăn ngon của người Hà Nội. Ờ, ta cứ thử ngồi mà nghĩ thì có thứ quà gì lại lạ lùng đến như thế bao giờ? Chỉ mới trông thấy người đàn bà gánh hàng đi qua trước mắt, ấy thế mà ta đã bắt thèm rồi, bao nhiêu thóa tuyến đều như muốn làm loạn, không ngớt tăng cường nước miếng của ta…"

Bún ốc Tây Hồ được biết đến từ lâu đã thành thương hiệu. Theo các bậc cao niên trong xóm Quảng Khánh (Quảng An, Tây Hồ) là nhờ vào những con ốc chất lượng được vớt từ Hồ Tây. Ốc phải thật béo và không được ngâm quá lâu. Bún được chọn từ làng Phú Đô ở huyện Từ Liêm, bởi lẽ sợi bún rất nhỏ, săn, không nhão và khi chan nước vẫn dai và dẻo mà lại không nát. Ngoài ra bún ốc ở làng Khương Thượng cũng khá nổi tiếng.

Chế biến
Nguyên tắc đầu tiên khi chọn các loại ốc nói chung là phải chọn ốc sống. Ốc mua về thường chưa thể ăn ngay, nên ngâm ốc qua đêm để nhả hết nhớt và chất bẩn ra nước ngâm dưới dạng vụn nhầy.

Ốc được luộc lên sau đó khều lấy thịt, bỏ vào xào săn cùng mỡ và gia vị, mắm, mì chính. Nước ốc làm nước dùng chan bún sau khi đã được ninh sôi, bỏ cà chua và các gia vị đặc trưng của món nước dùng bún ốc. Trong nước dùng chan bún ốc có bỏ xương ống lợn ninh cùng để nước thêm ngọt.

Chú thích

Ốc
Món ốc
Ẩm thực Hà Nội
Ẩm thực Việt Nam


title: Monolepta erratica

text:
Monolepta erratica là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1900.

Chú thích

Tham khảo

Monolepta


title: Capua intractana

text:
Capua intractana là một loài bướm đêm thuộc họ Tortricidae. Nó được tìm thấy ở Úc, bao gồm Tasmania.

Chú thích

Tham khảo

Capua


title: Maynal

text:
Maynal là một xã của tỉnh Jura, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Theo điều tra dân số 1999, xã có dân số là 280.

Xem thêm
Xã của tỉnh Jura

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Jura


title: Villamedianilla

text:
Villamedianilla là một đô thị trong tỉnh Burgos, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 24 người.

Tham khảo

Đô thị ở Burgos


title: Lunovula finleyi

text:
Lunovula finleyi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Pediculariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Lunovula


title: Sân vận động Công viên các Hoàng tử

text:
Sân vận động Công viên các Hoàng tử (; ) là một sân vận động bóng đá toàn chỗ ngồi ở Paris, Pháp. Sân nằm ở phía tây nam thủ đô nước Pháp, bên trong Quận 16, gần Sân vận động Jean-Bouin và Sân vận động Roland Garros.

Với sức chứa 47.929 khán giả, đây là sân nhà của Paris Saint-Germain kể từ năm 1974. Trước khi Stade de France được khánh thành vào năm 1998, đây cũng là sân nhà của đội tuyển bóng đá quốc gia Pháp và đội tuyển rugby union quốc gia Pháp. Sân vận động Công viên các Hoàng tử bao gồm bốn khán đài đều có mái che và được lắp ghế ngồi toàn bộ. Các khán đài có tên gọi chính thức là Khán đài Borelli, Khán đài Auteuil, Khán đài Paris và Khán đài Boulogne.

Được thiết kế bởi các kiến trúc sư Roger Taillibert và Siavash Teimouri, phiên bản hiện tại của Sân vận động Công viên các Hoàng tử chính thức được khánh thành vào ngày 25 tháng 5 năm 1972. Sân được xây dựng với chi phí 80–150 triệu franc. Sân vận động này là sân vận động thứ ba được xây dựng trên địa điểm, với sân vận động đầu tiên được khánh thành vào năm 1897 và sân thứ hai là vào năm 1932.

PSG đã thiết lập kỷ lục khán giả tại sân nhà vào năm 1983, khi 49.575 khán giả chứng kiến chiến thắng 2–0 của câu lạc bộ trước Waterschei ở tứ kết UEFA Cup Winners' Cup. Tuy nhiên, đội tuyển rugby union quốc gia Pháp đang giữ kỷ lục khán giả mọi thời đại của sân vận động. Đội đã đánh bại Wales với tỷ số 31–12 trước 50.370 khán giả, trong giải đấu Five Nations Championship 1989.

Các trận đấu thể thao lớn

Giải vô địch bóng đá thế giới 1938

Giải vô địch rugby league thế giới 1954

Giải vô địch bóng đá châu Âu 1960

Giải vô địch rugby league thế giới 1972

Giải vô địch bóng đá châu Âu 1984

Giải vô địch bóng bầu dục thế giới 1991

Giải vô địch bóng đá thế giới 1998

Giải vô địch bóng bầu dục thế giới 2007

Giải vô địch bóng đá châu Âu 2016

Giải vô địch bóng đá nữ thế giới 2019

Hình ảnh

Xem thêm
 Camp des Loges
 Sân vận động Thành phố Georges Lefèvre
 Trung tâm tập luyện Paris Saint-Germain

Tham khảo

Liên kết ngoài

Các trang web chính thức
PSG.FR - Trang web chính thức của Paris Saint-Germain

Các sân vận động giải vô địch bóng đá thế giới 1938
Các sân vận động đã tổ chức trận khai mạc Giải vô địch bóng đá thế giới
Các sân vận động giải vô địch bóng đá châu Âu 1960
Các sân vận động giải vô địch bóng đá châu Âu 1984
Các sân vận động giải vô địch bóng đá thế giới 1998
Các sân vận động giải vô địch bóng đá châu Âu 2016
Các sân vận động giải vô địch bóng đá nữ thế giới 2019
Địa điểm bóng đá Pháp
Paris Saint-Germain F.C.
Quận 16, Paris
Sân vận động rugby union Pháp
Các sân vận động giải vô địch bóng bầu dục thế giới
Các sân vận động giải vô địch rugby league thế giới
Địa điểm thể thao Paris
Đường đua xe đạp Pháp
Địa điểm thể thao hoàn thành năm 1972
Địa điểm thi đấu Thế vận hội Mùa hè 2024
Địa điểm bóng đá Olympic
Các sân vận động trận chung kết giải vô địch bóng đá châu Âu
Khởi đầu năm 1972 ở Pháp


title: Villeneuve-sur-Yonne

text:
Villeneuve-sur-Yonne là một xã trong tỉnh Yonne, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté của nước Pháp, có dân số là 5404 người (thời điểm 1999).

Các thành phố kết nghĩa
  Braubach, Đức
  Horní Bříza, Cộng hòa Séc
  Collingham, Vương quốc Anh

Những người con của thành phố
 Joseph Joubert (1754-1824)
 Marcel Petiot (1897-1946)

Tham khảo

Xã của Yonne
Khởi đầu năm 1163


title: Gnophomyia propatula

text:
Gnophomyia propatula là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gnophomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Odontolabis castelnaudi

text:
Odontolabis castelnaudi là một loài bọ cánh cứng trong họ Lucanidae

Tham khảo

 Lacroix, J.-P., 1984 - The Beetles of the World, volume 4, Odontolabini I (Lucanidae) - Genera Chalcodes, Odontolabis, Heterochtes. This is a very good revision of the genus Odontolabis

Odontolabis


title: Megapenthoides intermedius

text:
Megapenthoides intermedius là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Cobos miêu tả khoa học năm 1970.

Chú thích

Tham khảo

Megapenthoides


title: Hellinsia biangulata

text:
Hellinsia biangulata là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Nó được tìm thấy ở New Guinea

Chú thích

Tham khảo

Hellinsia


title: Gaesischia melanaspis

text:
Gaesischia melanaspis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Urban mô tả khoa học năm 1968.

Chú thích

Tham khảo

Gaesischia
Động vật được mô tả năm 1968


title: La Livinière

text:
La Livinière là một xã thuộc tỉnh Hérault trong vùng Occitanie phía nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 153 mét trên mực nước biển. Dân số thời điểm năm 1999 là 588 người.

Tham khảo

Liviniere


title: Danh sách máy bay dân dụng cỡ lớn theo Trọng lượng Cất cánh Tối đa

text:
Đây là danh sách các máy bay dân dụng (bao gồm cả máy bay vận tải dân dụng-quân sự, do đó C-5 Galaxy bị loại) được phân loại theo Trọng lượng Cất cánh Tối đa. Do có nhiều dự án máy bay dân dụng cỡ lớn đang được phát triển, nên danh sách này cần được bổ sung và sửa chữa.

Máy bay
MTOW = Trọng lượng cất cánh tối đa (Maximum take-off weight)
MLW = Trọng lượng hạ cánh tối đa (Maximum landing weight)
TOR = Khoảng chạy đà cất cánh (SL, ISA+15°, MTOW), LR = Khoảng chạy đà hạ cánh (SL, ISA+15°, MLW)

Trực thăng
Columbia Helicopters, Inc 234 (Trực thăng cũ của Boeing) 24-26 tons.
Columbia Helicopters, Inc 107 (Trực thăng cũ của Boeing) 9-10 tons.

Xem thêm
Danh sách máy bay theo sức chứa chỗ ngồi

Tham khảo

Danh sách máy bay


title: Hồ Bà Dương

text:
Hồ Bà Dương (Trung văn: 鄱阳湖; phanh âm: Póyáng Hú), tọa lạc tại tỉnh Giang Tây của Trung Quốc.

Hồ Bà Dương là nơi sinh sống của các loại chim di cư và là một nơi đến tham quan ưa thích cho những ai ưa thích các loài này. Trong mùa đông, đây là nơi sinh sống của sếu trắng (Grus leucogeranus), tới 90% quần thể loài này trú đông tại đây.

Tên gọi

Theo phiên thiết trong các tự điển của Trung Quốc thì âm Hán Việt của chữ "鄱" trong danh xưng "鄱阳湖" là "bà". Tuy nhiên, một số từ điển đã phiên âm Hán Việt của "鄱" là "phàn", "phiền" hoặc "phồn", dẫn đến việc tên gọi của hồ là "hồ Phàn Dương", "hồ Phiền Dương", "hồ Phồn Dương" (có thể là âm Hán Việt truyền thống trong tên gọi địa danh này).

Đặc điểm
Hồ Bà Dương là hồ nước ngọt có lẽ có diện tích bề mặt rộng nhất Trung Quốc, với chiều dài theo chiều nam-bắc đạt 173 km, chiều rộng tối đa theo hướng đông-tây đạt 74 km, bình quân rộng 16,9 km, chu vi bờ hồ đạt 1.200 km, diện tích mặt nước đạt 3.283 km² (khi mực nước đạt cao độ 21,71 m) và thể tích nước đạt 27,6 km³, mực nước sâu trung bình 8,4 m, tối đa đạt 25,1 m nhưng khi vào mùa khô diện tích mặt hồ rút xuống chỉ còn khoảng dưới 1.000 km² còn khi mùa mưa tới thì diện tích mặt hồ có thể tăng lên tới trên 4.000 km². Hồ Bà Dương thông ra sông Dương Tử (Trường Giang).

Hồ có thể chia ra thành 2 phần bắc và nam. Phần phía bắc hẹp, dài và sâu với chiều dài đạt 40 km, chiều rộng tối đa đạt 2,8 km, là đường dẫn nước từ khu hồ chính phía nam ra sông Dương Tử. Phần phía nam là phần hồ chính, rộng và nông. Chiều dài tối đa đạt 174 km, chiều rộng tối đa đạt 74 km.

Các sông chính cấp nước cho hồ bao gồm: Cám giang, Phủ hà, Tín giang, Nhiêu hà, Tu thủy, Nhiêu hà, Bác Dương hà v.v. Lượng nước chảy về phía bắc đổ vào sông Dương Tử đạt 146 km³ mỗi năm, vượt qua lưu lượng thoát nước của ba con sông bao gồm Hoàng Hà, Hoài Hà và Hải Hà cộng lại. Diện tích lưu vực của hồ Bà Dương đạt 162.225 km², chiếm khoảng 97% diện tích lưu vực tỉnh Giang Tây và 9% diện tích lưu vực của sông Dương Tử. Lượng nước thu nhận hàng năm ước đạt 152,5 km³, chiếm 16,3% tổng lượng nước thu nhận của sông Dương Tử.

Mực nước trong hồ Bà Dương thay đổi theo mùa, dao động chủ yếu trong khoảng 9,79-15,36 m. Mực nước trong giai đoạn xuân-hạ lên cao còn về mùa đông thì xuống thấp, để lộ ra các bãi cù lao trong hồ. Mức nước trung bình hàng năm nói chung đạt cao độ 12,86 m, cao nhất đạt 22,59 m (ngày 31 tháng 7 năm 1988) và thấp nhất đạt 5,9 m (ngày 6 tháng 2 năm 1963). Diện tích và dung tích tương ứng với hai mức này là 4.070 km²/30 km³ và 146 km²/0,45 km³.

Hình thành
Theo dòng lịch sử, hồ Bà Dương từng được gọi là Bành Lễ trạch (彭蠡澤, tức đầm Bành Lễ) hay đầm Bành hoặc hồ Quan Đình, nhưng trên thực tế chúng có lẽ không phải là một.

Trước thời kỳ nhà Hán, sông Dương Tử chảy lệch nhiều hơn về phía bắc. Đầm Bành Lễ cổ đại là khu vực tương ứng với ngày nay là khu vực bao quanh bởi các hồ như hồ Long Cảm (龍感湖), hồ Đại Quan (大官湖), hồ Bạc (泊湖) và các hồ xung quanh trong tỉnh An Huy ở phía tây, hồ Nguyên (源湖) trong tỉnh Hồ Bắc ở phía đông đều ở phía bắc sông Dương Tử ngày nay. Khi đó đoạn sông cổ của Cám giang chảy vào sông Dương Tử tại Hồ Khẩu và vị trí ngày nay là hồ Bà Dương chỉ là một hồ nhỏ. Đến thời kỳ Hán-Tấn thì hồ thông ra sông Dương Tử qua Anh Tử khẩu (nay thuộc địa phận huyện Tinh Tử) còn sông Cám đổ nước vào đầm Bành Lễ tại Giao Hối khẩu. Từ Anh Tử khẩu tới Hồ Khẩu là một dải đất hẹp và khu vực ngày nay thuộc hồ Bà Dương khi đó là một vùng bình nguyên dọc theo sông Cám. Do bên cạnh Anh Tử khẩu có miếu Cung Đình nên hồ Bà Dương cổ và nhỏ khi đó còn gọi là hồ Cung Đình. Cuối thời kỳ Tây Hán, sông Dương Tử đổi dòng chảy về phía nam nhiều hơn làm cho thủy vực của đầm Bành Lễ cổ đại bị phân li khỏi sông Dương Tử và nó bị khô dần đi, biến thành hệ thống các hồ như ngày nay ở phía bắc sông Dương Tử. Vào khoảng năm 400, sông Dương Tử đã chảy nhiều hơn về phía nam đến mức làm cho nước sông Cám bị ứ lại và tạo thành hồ Bà Dương ngày nay. Tuy nhiên, do Ban Cố chép tại Hán thư như nói trên nên ngày nay người ta coi hồ Bà Dương chính là sự biến hóa của đầm Bành Lễ cổ đại. Do tên gọi đầm Bành Lễ có sự biến đổi như vậy nên trong giới học giả Trung Hoa không có sự thống nhất về việc đầm Bành Trạch có phải là hồ Bà Dương ngày nay hay không. Căn cứ theo Vũ Cống trong kinh Thượng Thư thì đầm Bành Lễ cổ đại là khu vực thuộc phía bắc sông Dương Tử ngày nay, nhưng theo Ban Cố sau này thì đầm Bành Lễ bao quát cả hai bờ nam-bắc của Dương Tử vì thế cũng có thể coi hồ Bà Dương ngày nay là đầm Bành Lễ cổ biến hóa thành.

Sự ứ đọng nước sông Cám đã làm ngập lụt các huyện Bà Dương và Hải Hôn (海昏), buộc dân cư phải di cư hàng loạt tới trấn Ngô Thành (吳城) trong khu vực ngày nay là huyện Vĩnh Tu. Ngô Thành vì thế trở thành một trong các trấn cổ nhất của tỉnh Giang Tây. Sự di dân bắt buộc này là nguồn gốc của thành ngữ "淹了海昏縣, 出了吳城鎮" nghĩa là "huyện Hải Hôn ngập xuống, xuất hiện trấn Ngô Thành".

Hồ Bà Dương đạt kích thước lớn nhất của nó trong thời nhà Đường, khi diện tích bề mặt của nó đạt tới 6.000 km².

Vấn đề môi trường
Chính quyền Trung Quốc đã ra lệnh cấm đánh bắt cá trong khu vực hồ kể từ năm 2002. Năm 2007 các e ngại cho rằng cá heo không vây (Neophocaena phocaenoides) Trung Quốc, được biết đến trong khu vực như là 江豚, jiāngtún ("lợn sông"), loài bản địa của hồ, có thể nối đuôi theo cá heo sông Dương Tử (Lipotes vexillifer) đi vào con đường tuyệt chủng. Người ta kêu gọi phải có hành động để bảo vệ loài cá heo này, trong đó chỉ còn khoảng 1.400 con còn sống, với 700-900 con trong sông Dương Tử và khoảng 500 con trong hồ Bà Dương và hồ Động Đình.

Quần thể cá heo này năm 2007 chỉ chưa bằng một nửa quần thể năm 1997 và tốc độ suy giảm đạt 7,3% mỗi năm.

Khai thác cát bằng hút và nạo vét là nguồn thu nhập chính trong phát triển kinh tế khu vực ven hồ trong vài năm gần đây. Nhưng cùng trong khoảng thời gian này thì các dự án khai thác cát với mật độ dày dặc cũng là nguyên nhân chính làm suy giảm các quần thể sinh vật hoang dã trong khu vực.

Việc khai thác cát như thế này làm cho nước vẩn đục hơn và cá heo không thể nhìn xa như trước kia, buộc phải dựa vào hệ thống định vị âm phát triển cao của chúng để tránh các vật cản và tìm kiếm thức ăn. Nhưng các tàu thuyền lớn ra vào hồ với tần suất 2 phút mỗi chuyến và với mật độ tàu thuyền cao như thế thì cá heo rất khó nghe và định vị con mồi cũng như không thể bơi lội tự do từ bờ này sang bờ kia.

Chiến trận trong lịch sử

Năm 1363, một trận thủy chiến trên hồ Bà Dương đã diễn ra giữa thủy quân của Trần Hữu Lượng và Chu Nguyên Chương, được coi là một trong những trận thủy chiến lớn nhất thế giới khi xét về lực lượng tham chiến, với phần thua thuộc về lực lượng của Trần Hữu Lượng, dù đông quân hơn.

Ghi chú

Bà Dương, hồ
B


title: Mortoniella punensis

text:
Mortoniella punensis là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Mortoniella


title: Muay tại Đại hội Thể thao Trong nhà châu Á 2009

text:
Muay là một trong các nội dung thi đấu chính thức trước Đại hội Thể thao Trong nhà châu Á 2009 được tổ chức tại Việt Nam theo dự kiến từ ngày 31 tháng 10 đến ngày 7 tháng 11 tại Nhà thi đấu Rạch Miễu. Đây cũng là một trong bốn môn thể thao được chọn tổ chức nằm thi đấu lấy kinh nghiệm và nâng cao chất lượng phục vụ tại Đại hội chính. Giải diễn ra từ 15 tháng 7 đến 20 tháng 7 cũng tại Nhà thi đấu Rạch Miễu, thu hút được 100 VĐV của 11 quốc gia/vùng lãnh thổ châu Á: Liban, Bangladesh, Nepal, Iraq, Thái Lan, Mông Cổ, Ấn Độ, Lào, Hồng Kông (Trung Quốc), Ma Cao (Trung Quốc) và Việt Nam. Mỗi quốc gia chỉ được đăng ký tham gia tối đa 9/13 nội dung với 5/8 nam, 4/5 nữ.

Tổng kết

Bảng thành tích

Người chiến thắng

Nam

Nữ

Chú thích & Tham khảo

Tham khảo
 www.ietnamplus.com - VN đoạt 4 vàng Giải Muay tiền Asian Indoor Games, ngày: 21/07/2009. Cập nhật: 06/08/2009.
 vnmedia.vn - Khai mạc giải Muay Thái - Tiền ASIAN Indoor Games III, bài: Ngọc Tường, ngày: 15/07/2009. Cập nhật: 06/08/2009.
 Nhân dân Online - Việt Nam xếp hạng nhì giải Muay trước AIG 3, ngày: 23/07/2009. Cập nhật: 06/08/2009.
 Sài Gòn giải phóng Online - Giải Muay Thái tiền Asian Indoor Games 3-2009: Trần Thị Vân Anh vô địch hạng 48kg, bài: Ng. Thiện, ngày: 20/07/2009. Cập nhật: 06/08/2009.
 Thanh niên Online - VN đoạt 1 HCV, Lào tạm dẫn đầu , bài: H. Dân, ngày: 20/0/2009.

Đại hội Thể thao Trong nhà châu Á 2009


title: 17458 Dick

text:
17458 Dick (1990 TP7) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 13 tháng 10 năm 1990 bởi L. D. Schmadel và F. Borngen ở Tautenburg.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 17458 Dick

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Freimut Börngen
Được phát hiện bởi Lutz D. Schmadel
Thiên thể phát hiện năm 1990


title: Vệ binh quốc gia

text:
Vệ binh quốc gia, Vệ binh cộng hòa, Vệ quốc đoàn, Vệ quốc quân, là danh xưng của một số lực lượng quân sự tồn tại trong nhiều thời kỳ lịch sử và ở nhiều quốc gia:

Châu Á
 Vệ binh quốc gia Sri Lanka
 Vệ binh quốc gia Ả Rập Saudi
 Vệ binh quốc gia Ả Rập Iraq
 Vệ quốc đoàn Việt Nam (1945-1946)

Châu Âu
 Vệ binh quốc gia Pháp ()
 Vệ binh quốc gia cộng hòa Bồ Đào Nha
 Đơn vị Vệ binh quốc gia Bulgaria ()
 Vệ binh quốc gia Hy Lạp
 Vệ binh quốc gia Cộng hòa Síp (, Ethnikí Frourá)
 Vệ binh quốc gia Gruzia (, sakartvelos erovnuli gvardia)
 Vệ binh quốc gia Ukraina (, Natsionalna gvardiya Ukrayini)
 Vệ binh quốc gia cộng hòa Tây Ban Nha (; 1936-1937)
 Vệ binh quốc gia cộng hòa Ý (; 1943-1945)
 Vệ binh quốc gia Croatia (; 1991)

Châu Mỹ
 Vệ binh quốc gia Hoa Kỳ ()
 Vệ binh quốc gia Venezuela ()
 Vệ binh quốc gia Puerto Rico
 Vệ binh quốc gia Brasil (; 1831-1922)
 Vệ binh quốc gia El Salvador (; 1912-1992)
 Vệ binh quốc gia Nicaragua (; 1925–1979)

Châu Phi
 Vệ binh quốc gia Tunisia (, el-Ḥaras el-Waṭanī)
 Vệ binh cộng hòa Gambia ()


title: 4790 Petrpravec

text:
4790 Petrpravec (1988 PP) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 9 tháng 8 năm 1988 bởi E. F. Helin ở Palomar.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 4790 Petrpravec

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1988
Được phát hiện bởi Eleanor F. Helin
Tiểu hành tinh được đánh số
Tiểu hành tinh được đặt tên


title: Eupisteria

text:
Eupisteria là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Neohaustator fortilirata

text:
Neohaustator fortilirata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Turritellidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

F
Động vật được mô tả năm 1914


title: Quézac, Cantal

text:
Quézac là một xã ở tỉnh Cantal, thuộc vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở miền trung nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Cantal

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Quézac sur le site de l'Institut géographique national

Quezac


title: Tramonti

text:
Tramonti (SA) là một đô thị (comune) thuộc tỉnh Salerno trong vùng Campania của Ý. Tramonti (SA) có diện tích km2, dân số là người (thời điểm ngày).

Tham khảo

Đô thị tỉnh Salerno
Thành phố và thị trấn ở Campania


title: Dactylispa stoetzneri

text:
Dactylispa stoetzneri là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Uhmann miêu tả khoa học năm 1955.

Chú thích

Tham khảo

Dactylispa


title: Rio Rico, Tamaulipas

text:
Rio Rico là một thành phố nằm gần sông Rio Grande trong bang Tamaulipas của México; nơi đây và vùng đất xung quanh từng là một phần của tiểu bang Texas (nằm trong quận Hidalgo) được Hoa Kỳ nhượng lại cho México năm 1970. Đây là một trong hai lần duy nhất Hoa Kỳ nhượng đất cho một quốc gia ngoại quốc sau năm 1959.

Lịch sử
Ban đầu cộng đồng này nằm ở phía bắc sông Rio Grande trên một dãy đất hẹp, bị vây quanh bởi một đoạn sông uốn khúc hình chữ S. Tuy nhiên, tháng 7 năm 1906, Công ty Thủy lợi và Đất đai Rio Grande Mỹ đào một con kênh cắt ngang dãy đất này khiến cho con sông đổi dòng chảy theo hướng đường thẳng mà không uốn cong như trước. Kết quả là 413 mẫu Anh đất của Río Rico bị dời sang phía nam của con sông. Công ty này sau đó bị phạt tiền nhưng việc thay đổi dòng chảy của sông vẫn không thay đổi biên giới nếu như công ty đặt các cột móc biên giới vào vị trí. Tuy nhiên công ty này đã không làm vậy.

Về mặt địa lý thì khu vực thành phố đã bị dời về phía nam sông Rio Grande. Con sông này là đường biên giới giữa México và Hoa Kỳ kể từ năm 1845. Lúc đó nhà cầm quyền phía Mexico vô tình tiếp quản khu vực này và gọi nó là Dải đất Horcón. Tuy nhiên, vì dòng chảy thay đổi do con người gây ra, không phải do tự nhiên nên theo luật quốc tế thì khu vực đất này vẫn thuộc về Hoa Kỳ. Một sự thật không có gì phải tranh cãi. Một thị trấn nghỉ dưỡng phát triển tại đây trong thập niên 1920 và 1930 với các hoạt động cờ bạc và buôn bán rượu tự do.

Cuối cùng Hoa Kỳ nhượng lại lãnh thổ này cho Mexico bằng Hiệp ước Biên giới 1970, và nó chính thức được sáp nhập vào bang Tamaulipas của Mexico. Lễ bàn giao diễn ra vào năm 1977. Sau khi một người dân địa phương nộp đơn khởi kiện để tránh bị Sở Nhập tịch và Di trú Hoa Kỳ trục xuất ông ta, các tòa án liên bang Hoa Kỳ đã ra phán quyết rằng tất cả các cư dân được sinh ra trong thành phố này giữa năm 1906 và ngày bàn giao năm 1977 có thể giữ được quyền công dân Hoa Kỳ của mình. Phán quyết này đã làm dọn trống thành phố vì toàn bộ người dân thành phố nay có thể di cư vào Hoa Kỳ như các công dân chính thức của Hoa Kỳ.

Xem thêm
 Các vùng lịch sử của Hoa Kỳ
 Các cuộc tranh chấp biên giới Rio Grande
 Tranh chấp Chamizal

Thư mục
Ghi chú

Tham khảo

 - Total pages: 226
 - Total pages: 338

Liên kết ngoài
 Final Handover Documentation
 State Department Site Explaining 1970 Boundary Treaty

Cựu vùng và cựu lãnh thổ Hoa Kỳ
Tranh chấp lãnh thổ quốc tế có liên quan đến Hoa Kỳ
Các cựu vùng và cựu lãnh thổ của Hoa Kỳ


title: Pantolamprus praeustus

text:
Pantolamprus praeustus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1935.

Chú thích

Tham khảo

Pantolamprus


title: Bradyctena

text:
Bradyctena là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
 Bradyctena trychnoptila (Turner, 1906)

Chú thích

Tham khảo

 Bradyctena at funet.fi
Natural History Museum Lepidoptera genus database

Nacophorini


title: Cerithidea montagnei

text:
Cerithideopsis montagnei là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Potamididae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Cerithidea


title: Crepidoderoides

text:
Crepidoderoides là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được Chûjô miêu tả khoa học năm 1942.

Các loài
Chi này gồm các loài:
 Crepidoderoides suturalis Medvedev, 1993

Chú thích

Tham khảo

Alticini


title: Dissay

text:
Dissay là một xã, tọa lạc ở tỉnh Vienne trong vùng Nouvelle-Aquitaine, Pháp. Xã này có diện tích 23,71 kilômét vuông, dân số năm 2006 là 2875 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 64 m trên mực nước biển.

Dân địa phương danh xưng tiếng Pháp là Dissayens hay Disséens.

Biến động dân số

Liên kết ngoài
 Dissay Trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Tham khảo

Dissay


title: Seltz

text:
Seltz là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Bas-Rhin, quận Wissembourg (quận), tổng Seltz. Tọa độ địa lý của xã là 48° 53' vĩ độ bắc, 08° 06' kinh độ đông. Seltz nằm trên độ cao trung bình là 115 mét trên mặt nước biển, có độ cao thấp nhất là 107 mét và độ cao nhất là 165 mét. Xã có diện tích 21 km², dân số vào thời điểm 1999 là 2.985 người; mật độ dân số là 142 người/km². Xã cách biên giới Đức khoảng 13 km và 3 km về phía tây của sông Rhein. Khoảng 10 km về phía đông của Seltz là Rastatt (Đức) và khoảng 50 km về phía nam là Strasbourg.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Bas-Rhin


title: 25701 Alexkeeler

text:
25701 Alexkeeler (tên chỉ định: 2000 AE128) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi dự án Nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất Lincoln ở Socorro, New Mexico, ngày 5 tháng 1 năm 2000. Nó được đặt theo tên Alex Keeler, an American high school student whose biochemistry team project won second place ở the 2009 Giải thưởng Khoa học và Kỹ thuật Intel.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 25001–26000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Steiraxis

text:
Steiraxis là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Các loài
Các loài thuộc chi Steiraxis bao gồm:

 Steiraxis aulaca (Dall, 1896)

Chú thích

Tham khảo

Turridae


title: Waterbury, Connecticut

text:
Waterbury, Connecticut (biệt danh: Thành phố Brass) là một thành phố thuộc quận New Haven trong tiểu bang Connecticut, Hoa Kỳ. Thành phố có tổng diện tích km², trong đó diện tích đất là km². Theo điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2010, thành phố có dân số 110.366 người, là thành phố lớn thứ năm bang Connecticut và lớn thứ nhì ở quận New Haven.
Waterbury nằm bên sông Naugatuck, 33 dặm (53 km) về phía tây nam của Hartford và 77 dặm (124 km) về phía đông bắc Thành phố New York.
Trong suốt các một nửa đầu tiên của thế kỷ 20 Waterbury dựa vào công nghiệp và các trung tâm hàng đầu ở Mỹ để sản xuất đồ đồng đúc và Finishings, như phản ánh trong biệt danh các "thành phố Brass" và của thành phố phương châm trao đổi ơn Aere Perennius? ("Là gì hơn Lasting hơn Brass?"), Mà tiếng vang tiếng Latinh của Ode 3,30 của Horace. Nó đã được ghi nhận để sản xuất đồng hồ và đồng hồ.

Thành phố nằm dọc theo xa lộ liên bang Interstate 84 và có một nhà ga Metro North. Đây cũng là nơi có Đại học Post và khu trường sở Đại học Connecticut.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố của Connecticut
Waterbury, Connecticut


title: Arnstedt

text:
Arnstedt là một đô thị thuộc huyện Mansfeld-Südharz, Sachsen-Anhalt, Đức. Đô thị Arnstedt có diện tích 8,76 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 590 người.

Tham khảo


title: Crézières

text:
Crézières là một xã trong tỉnh Deux-Sèvres trong vùng Nouvelle-Aquitaine ở phía tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 85 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Deux-Sèvres


title: Paratilapia sp. nov. 'Fiamanga'

text:
{{Bảng phân loại
| name = Paratilapia sp. nov. 'Fiamanga| image =
| status = DD | status_system = IUCN3.1
| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Actinopterygii
| ordo = Perciformes
| familia = Cichlidae
| genus = Paratilapia
| species = P. sp. nov. 'Fiamanga'| binomial = Paratilapia sp. nov. 'Fiamanga| binomial_authority =
| synonyms = }}Paratilapia sp. nov. 'Fiamanga' là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Nó là loài đặc hữu của Madagascar. Môi trường sống tự nhiên của nó là các con sông. Nó bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Loiselle, P. 2004. Paratilapia sp. nov. 'Fiamanga'. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Paratilapia


title: Romaja

text:
Romaja hay cách ghi tiếng Hàn Quốc (Triều Tiên) bằng chữ latinh là các phương pháp ghi tiếng Triều Tiên bằng chữ cái Latinh. Romaja có nghĩa là "La Mã tự" hay "chữ La Mã". Romaja quốc ngữ là phương pháp nhiều người thường dùng nhất.

Romaja không được nhầm lẫn với "romanization (La-tinh hóa)". Cách viết thứ nhất có thể được áp dụng cho bất kỳ cách sử dụng chữ cái Latinh nào trong văn bản tiếng Hàn - cho dù đối với các từ hoặc tên tiếng Hàn hoặc không phải tiếng Hàn Quốc - trong khi cách viết thứ hai đề cập đến việc viết các từ tiếng Hàn bằng hệ thống chữ Latinh: hoặc là chữ La tinh hóa các từ riêng lẻ trong văn bản tiếng Hàn, hoặc viết toàn bộ văn bản tiếng Hàn bằng hệ thống chữ Latinh.

Hệ thống
Nhiều lược đồ La tinh hóa đang được sử dụng phổ biến:
 Romaja Quốc ngữ  (RR, cũng được gọi là chữ Hàn Quốc hoặc Ministry of Culture (MC) 2000): Đây là hệ thống La tinh hóa được sử dụng phổ biến nhất và được chấp nhận rộng rãi cho tiếng Hàn. Nó bao gồm các quy tắc cho cả phiên âm và chuyển ngữ. Hàn Quốc hiện chính thức sử dụng hệ thống này đã được phê duyệt vào năm 2000. Biển báo và sách giáo khoa bắt buộc phải tuân theo các quy tắc này càng sớm càng tốt, với chi phí được chính phủ ước tính ít nhất là 500–600 triệu USD. Hầu hết tất cả các biển báo đường bộ, tên các ga đường sắt và tàu điện ngầm trên bản đồ tuyến và biển báo, v.v. đã được thay đổi. Chữ La tinh hóa họ và tên các công ty hiện tại (ví dụ: Hyundai) đã được giữ nguyên; chính phủ khuyến khích sử dụng hệ thống mới cho các tên và các công ty mới.
 RR tương tự như MR, nhưng không sử dụng dấu phụ hay dấu nháy đơn, điều này đã giúp nó được chấp nhận rộng rãi trên Internet. Trong trường hợp không rõ ràng, các ranh giới âm tiết chính thống có thể được biểu thị bằng dấu gạch ngang, mặc dù các cơ quan nhà nước dường như chưa bao giờ sử dụng tùy chọn này cho đến gần đây.  Dấu gạch nối trên đường phố và địa chỉ được sử dụng để tách tên riêng và số khỏi chức năng được chỉ định của chúng. Kể từ năm 2014, theo ủy quyền của Đạo luật về địa chỉ tên đường, Korea Post đã chính thức thay đổi hệ thống địa chỉ cũ hơn từ các phân khu theo lô đất thành hệ thống dựa trên đường phố thường xuyên sử dụng dấu gạch nối để phân biệt.  Bộ Nội vụ cũng cung cấp cho công chúng các thông báo dịch vụ và trang web khác nhau cảnh báo về sự thay đổi hướng tới một hệ thống biển báo rõ ràng và đầy đủ phân loại tất cả các đường phố và địa chỉ cá nhân bằng chữ La tinh (trong đó dấu gạch nối là một phần có hệ thống).
 McCune–Reischauer (MR; 1937?): phiên âm đầu tiên để đạt được một số chấp nhận. Một phiên bản sửa đổi nhỏ của MR là hệ thống chính thức cho tiếng Hàn ở Hàn Quốc từ năm 1984 đến năm 2000, tuy nhiên một sửa đổi khác vẫn là hệ thống chính thức ở Triều Tiên. MR sử dụng dấu gạch ngang, dấu lược và dấu chấm, hai cách sau biểu thị ranh giới âm tiết chính thống trong những trường hợp nếu không thì sẽ không rõ ràng.
 Một số biến thể của MR, thường còn được gọi là "McCune's and Reischauer's", khác với bản gốc chủ yếu ở chỗ phần cuối từ có được ngăn cách với phần gốc bằng dấu cách, bằng dấu gạch nối hay không; và nếu sử dụng dấu gạch ngang hoặc dấu cách, liệu sự thay đổi âm thanh có được phản ánh trong chữ cái cuối cùng của thân và phụ âm đầu của phần cuối hay không (ví dụ. pur-i với. pul-i). Mặc dù hầu như không liên quan khi phiên âm các từ không được chọn lọc, nhưng các biến thể này phổ biến đến mức bất kỳ đề cập nào về "La-tinh hóa McCune – Reischauer" có thể không nhất thiết phải đề cập đến hệ thống gốc được xuất bản vào những năm 1930. Các chữ La tinh dựa trên MR đã phổ biến trong văn học đại chúng cho đến năm 2000.
 Hệ thống ALA-LC/U.S. Library of Congress hệ thống dựa trên nhưng lệch khỏi MR. Không giống như trong MR, nó giải quyết việc phân chia từ trong bảy trang chi tiết. Các âm tiết của tên đã cho luôn được phân tách bằng dấu gạch nối, điều này rõ ràng là MR không bao giờ thực hiện. Thay đổi âm thanh thường bị bỏ qua hơn trong MR. ALA-LC cũng phân biệt giữa ‘ và ’.
 Yale (1942): Hệ thống này đã trở thành tiêu chuẩn La tinh hóa tiếng Hàn cho các nhà ngôn ngữ học. Độ dài nguyên âm trong cách phát âm cổ hoặc phương ngữ được biểu thị bằng macron.  Trong những trường hợp không rõ ràng, ranh giới âm tiết chính thống được biểu thị bằng dấu chấm. Hệ thống này cũng chỉ ra các phụ âm đã biến mất khỏi chính tả và cách phát âm chuẩn của một từ trong tiếng Hàn.

Xem thêm
Cyrillization of Korean
McCune-Reischauer
Yale Romanization of Korean
Romaja quốc ngữ

Tham khảo

Tiếng Triều Tiên


title: 86 TCN

text:
Năm 86 TCN là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 86 TCN


title: Diacantha aeneoguttata

text:
Diacantha aeneoguttata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Fairmaire miêu tả khoa học năm 1884.

Chú thích

Tham khảo

Diacantha


title: Castell de Mur

text:
Castell de Mur là một đô thị trong tỉnh Lleida, cộng đồng tự trị Cataluña Tây Ban Nha. Đô thị Castell de Mur có diện tích là ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là người với mật độ người/km². Đô thị Castell de Mur có cự ly km so với tỉnh lỵ Lleida.

Tham khảo

Đô thị ở Lérida