title: Dân ca, dân vũ Đông Anh

text:
Dân ca Đông Anh hay Dân ca, dân vũ Đông Anh hay ngũ trò Viên Khê là hệ thống các trò diễn xướng đi kèm các bài dân ca, lưu hành tại thôn Viên Khê, xã Đông Khê (trước đây thuộc xã Đông Anh cũ) và vùng phụ cận, thuộc huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam. Các trò diễn Đông Anh được xếp vào các hình thức diễn xướng dân gian tiêu biểu của xứ Thanh, cùng với tổ khúc hò sông Mã và trò Xuân Phả. Các trò diễn Đông Anh phản ánh đời sống sinh hoạt và tâm tư tình cảm của người nông dân Việt Nam xưa. Những lời ca như: Lên chùa bẻ một cành sen/ Ăn cơm bằng đèn đi cấy sáng trăng... đã trở nên quen thuộc với nhiều người dân Việt Nam.

Ngũ trò Viên Khê đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia từ ngày 11 tháng 9 năm 2017.

Nguồn gốc
Các trò diễn ở Đông Anh có thể có từ thời Bắc thuộc (nhà Tùy), do Chàng Cả Đại Vương, con trai của Lê Ngọc (thủ lĩnh cuộc khởi nghĩa Lê Ngọc) truyền cho dân chúng.

Cũng có ý kiến cho rằng lịch sử của trò ngũ quốc (gồm 5 trò diễn là trò Chiêm Thành, trò Hoa Lang, trò Lục Hồn Nhung, trò Ngô quốc, trò Ai Lao) có thể là lễ nhạc của nhà Hậu Lê, được các vị quan là Trịnh Quý Thuật và Nguyễn Mộng Tuân truyền lại cho làng Xuân Phả (quê của Trịnh Quý Thuật) và làng Viên Khê (quê của Nguyễn Mộng Tuân). Năm trò diễn nói trên cũng là toàn bộ các trò của trò Xuân Phả, riêng trò Ai Lao chưa thấy có trong hệ thống trò diễn Đông Anh. Mặt khác, số trò diễn ở Đông Anh không dừng lại ở con số 5 như tên gọi ngũ trò, các trò diễn có thể hình thành thêm trong quá trình hội lễ và lịch sử.

Phạm vi

Chàng Cả đại vương là con trai của Cao Hoàng, một người gốc Trung Quốc, được Cao Hoàng giao cai trị vùng đất mà cho đến thời Lê-Nguyễn là chín thôn xã: Viên Khê, Doãn Xá, Xuân Lưu, Cáo Thôn, Phúc Hậu, Phù Lưu, Viễn Dương, Mao Xá, Đại Nẫm thuộc ba tổng Tuyên Hóa, Quảng Chiếu, Thanh Khê, nay thuộc các xã Đông Khê, Đông Thịnh, Đông Minh, thị trấn Rừng Thông, huyện Đông Sơn và phường Đông Tân, thành phố Thanh Hóa.

Vào cuối thời Nguyễn (đầu thế kỉ 20), các thôn xã nêu trên chủ yếu thuộc tổng Tuyên Hóa (đầu thời Nguyễn là một phần tổng Lê Nguyễn), trừ Phù Lưu thuộc tổng Quảng Chiếu, Mao Xá và Đại Nẫm thuộc tổng Thanh Khê và Viễn Dương chưa xác định rõ thuộc tổng nào. Sau Cách mạng tháng Tám (1945), tổng Tuyên Hóa được đổi thành xã Tuyên Hóa và đến năm 1948, xã Tuyên Hóa được đổi thành xã Đông Anh, huyện Đông Sơn. Tên gọi dân ca Đông Anh được lấy theo tên xã Đông Anh.

Đến cuối năm 1953, xã Đông Anh được chia thành các xã Đông Anh (mới), Đông Xuân, Đông Thịnh. Trong số đó, toàn bộ bốn thôn của xã Đông Xuân (gồm Xuân Lưu, Cáo Thôn, Phúc Hậu và Nhuệ Sâm - thuộc Doãn Xá) thuộc chín thôn xã từng lưu truyền dân ca Đông Anh (hiện nay các làng này là các khu phố thuộc thị trấn Rừng Thông). Tuy nhiên, đến cuối thế kỉ 20, chỉ có làng Viên Khê thuộc xã Đông Anh và một số làng thuộc xã Đông Thịnh (xã Doãn Xá cũ) bảo tồn được những điệu dân ca, dân vũ này.

Hệ thống trò diễn
Các trò diễn Đông Anh được gọi là ngũ trò Đông Anh hay ngũ trò Viên Khê. Gọi là ngũ trò nhưng thực ra trò diễn Đông Anh gồm 12 trò là: trò Múa đèn, trò Tiên Cuội (hay Tiên phường), trò Tô Vũ, trò Trống Mõ, trò Thiếp, trò Vằn vương (hay trò Hùm), trò Thủy (hay Thủy phường), trò Leo dây, trò Xiêm Thành (hay Chiêm Thành/Sim Thành), trò Hà Lan (hay Hoa Lang), trò Tú Huần (hay Lục Hồn Nhung), trò Ngô quốc. Ngoài ra ở Đông Anh còn có một số tiết mục nữa như trò Đại Thánh, trò Nữ quan...

So với các hình thức diễn xướng dân gian khác ở xứ Thanh, ngũ trò Viên Khê đã bắt đầu có "kịch bản" và kịch bản đã có tích. Ngũ trò Viên Khê gắn liền trò diễn với lời ca, chính vì vậy thay cho cách gọi phổ biến là dân ca Đông Anh, hiện nay nhiều nhà nghiên cứu âm nhạc dân gian đã dùng cụm từ dân ca, dân vũ Đông Anh.

Một số địa phương lân cận thuộc huyện Đông Sơn cũng có hệ thống ngũ trò: Ngũ trò Rủn ở kẻ Rủn, nay thuộc xã Đông Khê, gồm các trò: Múa đèn, Trống Mõ, Tiên Cuội, Ngô quốc, Mí Mẩn và Ngũ trò Bôn ở kẻ Bôn, nay thuộc xã Đông Thanh, gồm các trò: Ngô phường, Lan phường, Tiên phường, Thủy phường, Lăng ba khúc  (các xã Đông Khê, Đông Thanh vào đầu thời Nguyễn thuộc tổng Thạch Khê, giáp giới tổng Lê Nguyễn và cùng thuộc huyện Đông Sơn).

Trò Xuân Phả hay trò Láng (xã Xuân Trường, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa) cũng có các trò Chiêm Thành, trò Hoa Lang, trò Lục Hồn Nhung, trò Ngô quốc nhưng hình thức thể hiện có khác nhiều.

Trò Múa đèn
Trò Múa đèn hay còn gọi là tổ khúc Múa đèn, là trò diễn tiêu biểu nhất của ngũ trò Viên Khê. Tổ khúc được chia thành nhiều bài, gồm:

Thắp đèn
Luống bông, luống đậu
Vãi mạ
Chẻ lạt đan lừ

Nhổ mạ
Đi cấy
Kéo sợi
Dệt cửi

Vá may
Cửa đóng then cài
Dâng quạt
Đi gặt

Một số tài liệu không ghi nhận các bài Cửa đóng then cài và Dâng quạt mà thay bằng các bài Đánh gà luộc, Cúng cơm mới và Dâng oản.

Các bài trong tổ khúc phản ánh chu trình sản xuất theo mùa vụ nông nghiệp. Khi biểu diễn, 12 con trò (là các cô gái) đội trên đầu đĩa đèn dầu lạc (ngày nay thay bằng đĩa nến), vừa hát vừa thực hiện các động tác múa rất uyển chuyển mà không làm đèn rơi xuống. Xen giữa 10 bài là đầu tiên là xướng và đế, các bài cuối: Đánh gà luộc, Cúng cơm mới và Dâng oản chỉ múa mà không hát.

Một số lời ca tiêu biểu:

Bài Thắp đèn:

Sau chín tiếng trống, 12 con trò đồng thanh hát:
Thấp thoáng bóng ngọn đèn quangCòn không ta lấy, dở dang ta đừng
Trong nhà ta tứ ngày ràng rạngLòng em lại muốn chơi trăng ngoài thềm
Muốn cho trong ấm ngoài êm

Lời xướng: Bà con ơi! Giờ đến tháng giêng, tháng hai ta đi luống bông, luống đậu phải không?Lời đế: Phải rồi. Sau đó chuyển sang bài tiếp theo (Luống bông, luống đậu).

Bài Vãi mạ:Tay cầm nắm trấu tung ra
Trấu nát ra tro, thịt nát ra giò, đậu nát ra tương

Bài Chẻ lạt đan lờ (còn gọi là Đan lờ):Tay cầm dao mác, nắm nan
Lên chùa thanh vắng ta đan cái lờ Bắt cá thả lờ, còn nhớ hay đã quên?.
Những lời ca này có phần giống ca từ của làn điệu chèo tàu Lên chùa ở Đan Phượng, Hà Nội:
Tay cầm dao mác, thanh nan Lên chùa thanh vắng ta đan cái xời
Không may xời đổ toi rơi Cho cua bò mất anh thời về không…

Bài Đi cấy:
Lên chùa bẻ một cành senĂn cơm bằng đèn đi cấy sáng trăng
Ba bốn cô có hẹn cùng chăng?Thắp đèn ta sẽ chơi trăng ngoài thềm
Muốn cho trong ấm ngoài êm...

Một số biến thể được ghi nhận như:Ba bốn o có "lệch" có "bợm" cùng chăng?

Hay:
Ba bốn cô có "lệch" có "bợm" cùng chăng?

Bài Xe chỉ, vá may:
 Ngồi thềm xe chỉ, chỉ xeXỏ kim, kim xỏ ngồi hè vá may...
Một biến thể khác:
 Ngồi buồn xe chỉ, chỉ xe Xỏ kim, kim xỏ, ngồi thềm vá may
 Lội sông khăn gói tay mang Mồ hôi gió đượm thương chồng phải theo

Bài Cửa đóng then cài:
 Khăng khăng cửa đóng then cài Cửa trong mắc khóa, cửa ngoài cài then
 Đôi ta còn lạ chưa quen Tuy rằng cửa đóng mà then không cài.

Bài Đi gặt kết thúc cả tổ khúc với lời ca:
Bao giờ cho lúa bông vàng.Để anh đi gặt cho nàng mang cơm.

Trò Tiên Cuội
Con trò gồm chú Cuội và 12 tiên nữ. Sau khi gặp nhau bên hồ sen, Cuội yêu và lấy cô tiên đẹp nhất. Khi các cô tiên được Ngọc Hoàng gọi về trời, Cuội đau xót và chết. Các tiên nữ thương cảm liền quay lại làm phép cho Cuội hồi sinh. Tất cả cùng múa hát ngợi ca xóm làng.

Trò này thể hiện ước mong có một cuộc sống thanh bình no ấm. Mở đầu là đoạn dâng hương hát chúc, sau đó là đoàn tiên trên trời xuống chơi và ca:
...Xuân vừa gặp tiết thiều quangMúa mừng dân xã thọ trường vinh hoa.

Sau đó là đoạn Tiên Cuội tỏ tình:
...Ô Kiều, ô thước bắc sangChức Ngưu kia cũng một đoàn vầy vui.

Trò Tô Vũ
Cùng với trò Xiêm Thành, trò Tô Vũ không có lời ca. Các con trò gồm bốn ông bụt, một ông sư, một bà vãi đội nhang, một ông tô tượng đúc chuông. Các nhân vật múa các điệu chèo cạn, chèo sâu và chèo đua.

Trò Trống Mõ
Trò Trống Mõ có hai nhân vật mạt hạng trong làng là Trống và Mõ cùng với cu Nhớn, mẹ Mõ. Cuộc sống của người nông dân trong xã hội phong kiến được phản ánh sinh động thông qua những đoạn đối thoại dí dỏm. Nhạc đệm là trống và mõ, lời thoại xen với hát, chủ yếu mượn của ca dao, dân ca.

Trò Thiếp
Trò Thiếp được diễn tại nghè Sâm lần cuối cùng vào năm 1944. Từ tên trò đến lề lối, giọng điệu đều dựa vào tục đánh đồng thiếp, một tập tục mê tín xưa nhưng nội dung lại mang tính chế giễu tệ đồng cốt.

Các con trò gồm tín chủ, thầy cả và bốn phụ lễ, đều do nữ đóng, phục trang sặc sỡ. Các làn điệu được sử dụng: chúc, chầu văn, thỉnh.
Anh tài đủ mặt cùng nhauĐánh loài quỷ đói cụt đầu, cụt tay

Đồng thời, trò Thiếp còn có những bài nói thể hiện nội dung trữ tình:
... Trăm hoa dầu dãi nắng sươngHoa cam, hoa quýt, chàng thương hoa nào?
Chàng thương hoa mận hoa đàoCòn bông hoa cúc biết vào tay ai?...
Và:
Mình lấy được ta trăm hoa tươi tốtTuổi ta hăm mốt, tuổi mình hăm hai.

Trò Vằn vương
Mười tám con trò gồm một con hổ, mười sáu thợ săn và một người xướng. Thợ săn đứng thành hình chữ U, bốn người đầu đeo súng còn lại cầm giáo, cùng vây hổ, bắt khênh về. Trò diễn kèm với lời ca.

Trò Thủy
Trò Thủy gồm sáu đoạn: mở đầu, giáo thuyền, khai chèo, đi chèo, giậm mái, chèo bay, lời ca đi liền với các động tác múa. Mười sáu con trò cầm mái chèo, chia hai hàng. Nhạc cụ: trống, thanh la, sênh. Có hai người múa gươm vàng. Trang phục gồm quần trắng, áo đỏ, thắt lưng xanh.

Lời ca như sau:

Mở đầu:
Mở cửa cho thủy tôi vàoĐem trò trình lễ tiêu hao sự tình...

Giáo thuyền:
...Mừng nay khang tháiVận mở dương hanh
Luyện tập thủy binhSử thuyền như sử mã...

Khai chèo:
Khen ai khéo mởGỗ dựng làm thuyền...

Đi chèo:
...Mạn thuyền nghiêng đôi bên êm áiMặc kẻ chèo người lái trước sau.

Giậm mái:
Chẳng giậm thì thuyền chẳng điGiậm ra ván nát thuyền thì long đanh...

Chèo bay:
...Ta chèo một mái sang sôngRước lấy đô đốc quận công về đình...

Trò Xiêm Thành
Trò này không có lời ca. Một người đứng giữa cầm trống, các con trò đeo mặt nạ và phục trang, múa theo nhịp trống. Các vai diễn gồm:
Hai anh Mõ, một áo đen, một áo xám, cả hai mang mặt nạ nhỏ, xương xương, cầm mõ đánh theo nhịp trống.
Thầy thuốc: mặt nạ trán dô, mũi to, miệng rộng, môi hở, lè lưỡi chìa 4 răng ra ngoài, áo kiểu tuồng cổ.
Mí Mẩn: Mặt nạ mũi gãy, miệng rộng, môi trên to, môi dưới mỏng, mặc áo thụng vàng.
Anh Mếu: mặt nạ miệng mếu, áo thụng đỏ.
Người chết: mặt nạ hiền, màu xanh, áo thụng xanh.

Sau một hồi trống dồn, người chết nằm xuống đất, chết. Mếu, Mõ, Mí Mẩn đi mời thầy thuốc. Mí Mẩn nói: Thầy ơi thầy, xin thầy ba lạng vàng, thầy thuốc lắc đầu. Mí Mẩn lại nói: Thầy ơi thầy, xin thầy ba nắm xôi. Thầy thuốc gật đầu, chữa bệnh, người chết sống lại. Tất cả con trò vái và vào.

Trò Hà Lan
Con trò gồm một con kì lân, hai con ngựa, chúa và nhiều lính. Chúa cầm nhịp cho lính hát theo, âm điệu khỏe và nhịp nhàng. Chúa múa cờ lụa trắng, múa siêu đao, múa quạt, quân cũng múa theo. Lời ca chủ yếu chúc vua quan và mong đời sống yên bình.

Trò Tú Huần
Con trò gồm một mẹ và bốn con, đeo mặt nạ và vừa diễn các động tác như cày bừa, kiếm củi, học hành, chơi đùa, vừa hát theo nhịp trống đệm.

Lời ca như sau:
Túi anh những bạc cùng vàngMượn thợ kéo nhẫn cho nàng đeo tay...

Trò Ngô quốc
Trò Ngô được chia làm ba cảnh, biểu diễn trọn một đêm.
Cảnh 1: các con trò: thầy thuốc, thầy địa lý, thầy bói biểu diễn các động tác nghề nghiệp theo nhịp trống và sênh.
Cảnh 2: thêm một ông lão Ngô (ông già người Tàu) đi bán kẹo, một cô gái mại dâm ghẹo lão Ngô và ba người đi bẻ ngô phụ họa cùng cô. Khi lão Ngô chết, cô mời thầy thuốc đến chữa, thầy địa lý cũng đòi chữa bệnh và lão Ngô sống lại.
Cảnh 3: thêm bốn ông bụt đeo mặt nạ, một ông sãi, một bà vãi, một ông tô tượng đúc chuông. Các con trò hát các bài chèo cạn, tô tượng, đúc chuông và diễn như trong trò Tô Vũ.

Lễ hội
Ngũ trò Viên Khê được tổ chức thành lễ hội quy mô lớn, vào thời Nguyễn có sự tham gia của 9 thôn xã: Viên Khê, Doãn Xá, Xuân Lưu, Cáo Thôn, Phúc Hậu, Phù Lưu, Viễn Dương, Mao Xá, Đại Nẫm. Lễ hội được tổ chức tại nghè Sâm. Thông thường, lễ hội được mở 3 năm một kỳ, vào các năm: Thìn, Tuất, Sửu, Mùi. Ca dao trong vùng có câu:
Ba năm một khoá trò lềLấy chồng hàng tổng thì về mà coi.
Ba năm một khoá trò chơiĐông tây nam bắc xin mời về quê.
Vào các năm Tí, Ngọ, Mão, Dậu, các làng trong vùng mở hội riêng thờ thần hoàng của làng, chọn trò dự lễ hội. Trò nào được đánh giá cao nhất trong tổng thì được làm chủ hội nghè Sâm.

Công việc tổ chức lễ hội được bắt đầu từ tháng chạp âm lịch trước năm có lễ hội nghè Sâm. Ăn Tết xong, các làng dựng áng ở khu vực trước nghè Sâm. Trước khi chính thức mở hội, các làng diễn 4 trò: Xiêm Thành, Hoa Lang, Tú Huần, Ngô quốc tại áng của làng mình, đầu tiên là làng Viên Khê sau đó là các làng còn lại.

Khôi phục
Sau Cách mạng tháng Tám, các trò diễn Đông Anh không còn được tổ chức nữa. Chỉ có phần lời ca của một số trò là được lưu truyền trong đông đảo nhân dân, còn các trò diễn gần bị lãng quên.

Những năm 1960, một nhóm các nhà văn hóa dân gian đã sưu tầm tại các làng Viên Khê (xã Đông Anh), Xuân Lưu và Nhuệ Sâm (xã Đông Xuân, nay thuộc thị trấn Rừng Thông), Ngọc Lậu (xã Đông Thịnh) được 9 trò diễn, gồm Múa đèn, Tiên cuội, Hà Lan, Thủy, Trống mõ, Ngô, Tú huần, Văn vương và trò Thiếp.

Từ năm 2002, Viện Âm nhạc Việt Nam đã chủ trì dự án "Khôi phục văn hóa phi vật thể", trong đó đã tổ chức khôi phục lại một số trò diễn. Đến năm 2006, đã khôi phục được hai trò là trò Trống Mõ và trò Thiếp, cùng với ba trò diễn đã được khôi phục từ trước khi có dự án.

Đến năm 2009, đã khôi phục được 10 trò diễn gồm: Múa đèn, Tiên Cuội, Nữ quan, Trống Mõ, Bắt cọp, Thiếp, Ngô, Hà Lan, Thủy, Thủy phường. Các trò Tú Huần, Sim Thành đang được tiếp tục khôi phục.

Tính đến cuối năm 2011, đã sưu tầm, nghiên cứu khôi phục lại 12 trong số 13 trò diễn. Trong đó, trò Lăng Ba Khúc đang sưu tầm thêm tư liệu lời múa, điệu hát. Tại xã Đông Anh, đã có 10 câu lạc bộ được thành lập ở các trường học, hội cựu chiến binh, đoàn thanh niên, hội phụ nữ... trong xã.

Chú thích

Tham khảo

Tài liệu

Xem thêm
Trò Xuân Phả

Liên kết ngoài
 Về Đông Sơn, Thanh Hóa thưởng thức điệu múa đèn
Hình ảnh múa đèn ngày nay.

Âm nhạc Thanh Hóa
Âm nhạc dân gian Việt Nam
Đông Sơn
Di sản văn hóa phi vật thể tại Việt Nam


title: A-135

text:
Phòng thủ tên lửa (PTTL) của Moskva А-135 — hệ thống phòng thủ tên lửa của thành phố Moskva. Được dùng để «loại bỏ việc tấn công hạt nhân có tổ chức vào thủ đô và vùng công nghiệp trung tâm của Nga».

Việc chế tạo được bắt đầu vào năm 1971.

Thành phần

 Trạm định vị sóng (TĐVS) «Don-2N» ngoại ô Moskva, tại thành phố Sofrino. Tọa độ của TĐVS «Don-2N» 56°10’23.84"B 37°46’8.22"Đ
Siêu máy tính Elbrus 2
 68 tên lửa 53Т6, dùng để đánh chặn trên không, được phân bố tại năm vùng vị trí.
 32 tên lửa 51Т6 «Azov», dùng để đánh chặn các giới hạn trên không, được phân bố tại hai vùng vị trí.
 Trạm chỉ huy — thành phố Solnechnogorsk.

Lịch sử: Từ hệ thử nghiệm PTTL «А» đến hệ PTTL А-135

Tham khảo

Phòng thủ tên lửa
Moskva
Tỉnh Moskva
Tên lửa chống tên lửa đạn đạo Nga


title: Laccophilus clarki

text:
Laccophilus clarki là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Sharp miêu tả khoa học năm 1882.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Laccophilus


title: Nantiat (tổng)

text:
Tổng Nantiat là một tổng của Pháp tọa lạc tại tỉnh Haute-Vienne trong vùng Nouvelle-Aquitaine.

Địa lý
Tổng này được tổ chức xung quanh Nantiat trong quận Bellac. Độ cao khu vực này là 192 m (Berneuil) đến 587 m (Compreignac) độ cao trung bình trên mực nước biển là 357 m.

Hành chính

Phân chia đơn vị hành chính
Tổng Nantiat được chia thành 11 xã và khoảng 6 871 người (điều tra dân số năm 1999 không tính trùng dân số).

|-
| Berneuil || align="right" | 430 || align="right" | 87300 || align="right" | 87012
|-
| Breuilaufa || align="right" | 117 || align="right" | 87300 || align="right" | 87022
|-
| Le Buis || align="right" | 189 || align="right" | 87140 || align="right" | 87023
|-
| Chamboret || align="right" | 717 || align="right" | 87140 || align="right" | 87033
|-
| Cieux || align="right" | 897 || align="right" | 87520 || align="right" | 87045
|-
| Compreignac || align="right" | 1 435 || align="right" | 87140 || align="right" | 87047
|-
| Nantiat || align="right" | 1 623 || align="right" | 87140 || align="right" | 87103
|-
| Roussac || align="right" | 408 || align="right" | 87140 || align="right" | 87128
|-
| Saint-Symphorien-sur-Couze || align="right" | 238 || align="right" | 87140 || align="right" | 87184
|-
| Thouron || align="right" | 427 || align="right" | 87140 || align="right" | 87197
|-
| Vaulry || align="right" | 390 || align="right" | 87140 || align="right" | 87198
|}

Thông tin nhân khẩu

Xem thêm
 Haute-Vienne
 Quận của Haute-Vienne
 Tổng của Haute-Vienne
 Xã của Haute-Vienne
 Danh sách các tổng ủy viên của Haute-Vienne

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tổng Nantiat sur le site của Insee
 plan của Tổng Nantiat sur Mapquest
 Localisation của Tổng Nantiat sur une carte de France

Nantiat


title: Tillandsia grandis

text:
Tillandsia grandis là một loài thuộc chi Tillandsia. Đây là loài bản địa của México.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Checklist of Mexican Bromeliaceae with Notes on Species Distribution and Levels of Endemism  truy cập 3 tháng 11 năm 2009

G
Thực vật México
Thực vật Guatemala
Thực vật Honduras
Thực vật được mô tả năm 1845


title: Danh sách vô địch đôi nữ Giải quần vợt Mỹ Mở rộng

text:
Các cặp vận động viên dưới đây từng giành chức vô địch giải quần vợt Mỹ Mở rộng ở nội dung đôi nữ.

Các nhà vô địch

Xem thêm
Mỹ Mở rộng
 Danh sách vô địch đơn nam Giải quần vợt Mỹ Mở rộng
 Danh sách vô địch đơn nữ Giải quần vợt Mỹ Mở rộng
 Danh sách vô địch đôi nam Giải quần vợt Mỹ Mở rộng
 Danh sách vô địch đôi nam nữ Giải quần vợt Mỹ Mở rộng

Giải đôi nữ Grand Slam khác
Danh sách vô địch đôi nữ Úc Mở rộng
Danh sách vô địch đôi nữ Giải quần vợt Roland-Garros
Danh sách vô địch đôi nữ Wimbledon

Tham khảo

Danh sách vô địch đôi nữ US Open
Kỷ lục nội dung đôi nữ US Open

Danh sách quần vợt
Quần vợt đôi nữ
Quần vợt nữ Hoa Kỳ


title: Phrynopus nanus

text:
Phrynopus nanus là một loài ếch thuộc họ Leptodactylidae.
Đây là loài đặc hữu của Colombia.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng cây bụi nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao, và đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Ramírez Pinilla, M.P., Osorno-Muñoz, M., Rueda, J.V., Amézquita, A. & Ardila-Robayo, M.C. 2004. Phrynopus nanus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Phrynopus
Động vật lưỡng cư Colombia


title: Mayot

text:
Mayot  là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aisne

Tham khảo

Xã của Aisne


title: Dima hayekae

text:
Dima hayekae là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel & Platia miêu tả khoa học năm 1991.

Chú thích

Tham khảo

Dima


title: Loiron

text:
Loiron  là một xã thuộc tỉnh Mayenne trong vùng Pays de la Loire tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 140 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Mayenne


title: Trichobrotica verbesinae

text:
Trichobrotica verbesinae là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Blake miêu tả khoa học năm 1958.

Chú thích

Tham khảo

Trichobrotica


title: Palaeophylia bipunctata

text:
Palaeophylia bipunctata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Allard miêu tả khoa học năm 1889.

Chú thích

Tham khảo

Palaeophylia


title: Danh sách hoàng đế nhà Thanh

text:
Triều đại nhà Thanh, là một triều đại quân chủ chuyên chế do dòng họ Ái Tân Giác La (; Aisin Gioro, 愛新覺羅, Àixīn Juéluó) lập ra ở vùng Đông Nam Nga vào năm 1616 với quốc hiệu ban đầu là Hậu Kim; 後金.

Đến năm 1636, vị Hoàng đế thứ hai là Hoàng Thái Cực quyết định đổi quốc hiệu thành Đại Thanh; 大清 và đến năm 1644 tái chiếm và đóng đô ở Bắc Kinh từ tay con cháu nhà Nam Minh. Nhà Thanh tồn tại đến năm 1912, nếu chỉ tính từ khi mang quốc hiệu Đại Thanh thì tồn tại được 276 năm.

Hoàng đế chính thức

Trước khi nhập quan

Sau khi nhập quan

Ngày 29 tháng 12 năm 1911, tại Nam Kinh, Tôn Trung Sơn được cử làm Đại tổng thống Lâm thời của chính quyền Trung Hoa Dân Quốc, nhưng đến ngày 12 tháng 2 năm 1912, Phổ Nghi mới chính thức thoái vị tại Bắc Kinh.

Hoàng đế được truy tôn
Trong suốt lịch sử Thanh triều để củng cố thêm tính chính danh và chính thống của mình cũng như ghi công tổ tiên của người Mãn nhất là dòng tộc Ái Tân Giác La, các đời Hoàng đế Đại Thanh đã truy phong cho rất nhiều vị, tuy chưa từng là Hoàng đế, tước hiệu cao quý này, dưới đây là danh sách các vị ấy:

Xem thêm
 Hậu Kim
 Nhà Thanh
 Hoàng đế
 Từ An Hoàng thái hậu
 Từ Hi Hoàng thái hậu

Tham khảo

 Thanh sử cảo
 Thanh thực lục

Thanh
Danh sách vua Trung Quốc


title: Brégnier-Cordon

text:
Brégnier-Cordon là một xã ở tỉnh Ain, vùng Auvergne-Rhône-Alpes thuộc miền đông nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Ain

Tham khảo

Bregniercordon


title: Frontignan-Savès

text:
Frontignan-Savès  là một xã thuộc tỉnh Haute-Garonne trong vùng Occitanie ở tây nam nước Pháp. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 193 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Frontignansaves


title: 8212 Naoshigetani

text:
8212 Naoshigetani (1995 EF1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 6 tháng 3 năm 1995 bởi S. Otomo ở Kiyosato.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 8212 Naoshigetani

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1995


title: Banayoyo

text:
Banayoyo là một đô thị hạng 5 ở tỉnh Ilocos Sur, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2000 của Philipin, đô thị này có dân số 6.728 người trong 1.364 hộ.

Các đơn vị hành chính

Banayoyo được chia ra 14 barangay.

 Bagbagotot
 Banbanaal
 Bisangol
 Cadanglaan
 Casilagan Norte
 Casilagan Sur
 Elefante
 Guardia
 Lintic
 Lopez
 Montero
 Naguimba
 Pila
 Poblacion

Tham khảo

Liên kết ngoài
Pasyalang Ilocos Sur
Mã địa lý chuẩn Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin

Đô thị của Ilocos Sur


title: Chiemsee (xã)

text:
Chiemsee là một xã ở huyện Rosenheim bang Bayern, Đức.
Chiemsee có dân số ít nhất và sau Buckenhof xã nhỏ thứ hai tại Bayern. Trên 2,57 km² sống khoảng 245 người. Xã này thuộc khu vực hành chánh Breitbrunn.

Địa lý
Xã này gồm 3 đảo lớn tại hồ Chiemsee: Herrenchiemsee, Frauenchiemsee (Nơi đa số dân chúng ở) và đảo không người ở Krautinsel. Hồ Chiemsee cùng với đảo nhỏ xíu Schalch nằm gần Frauenchiemsee tuy nhiên không thuộc vào xã, mà là một vùng không thuộc làng nào, là vùng của huyện Traunstein.

Tham khảo


title: Turbo cornutus

text:
Turbo cornutus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turbinidae.

Chú thích

Tham khảo
Hooper, R (2007). "Horned turban shell", Japan Times, The, Retrieved on 2010-07-06

Liên kết ngoài
 Japan Times Article: "Horned turban shell"

Turbo
Động vật được mô tả năm 1786


title: Thành Kiyosu

text:
là một tòa thành nổi tiếng và là căn cứ đầu tiên của Oda Nobunaga ở nửa sau của Thời kỳ Chiến Quốc. Nó nằm ở thành phố Kiyosu, tỉnh Aichi, Nhật Bản.

Thành Kiyosu được xây dựng trong khoảng từ năm 1394 đến năm 1427, đầu tiên thuộc về Shiba Yoshishige, người đứng đầu gia tộc Shiba. Shiba Yoshimune, một hậu duệ của Yoshishige, sau đó thừa kế quyền quản lý tòa thành trong thời Sengoku. Ông có quyền lực đối với toàn tỉnh Owari và luôn nhận được sự ủng hộ từ nhánh Kiyosu của gia tộc Oda. Oda Nobunaga đoạt quyền sở hữu tòa thành năm 1555. Kiyosu bị người đứng đầu gia tộc Oda ở tỉnh Owari (nhà Iwakura), Oda Nobutomo đoạt lấy sau khi giết hại Shiba Yoshimune do ông đã làm hé lộ kế hoạch ám sát Nobunaga của Yoshimune. Việc sử dụng Thành Kiyosu vẫn tiếp tục cho đến thế kỷ 18. Tokugawa Yoshinobu, một hậu duệ của Tokugawa Ieyasu, là người chủ sở hữu cuối cùng của tòa thành.

Tham khảo

Kiyosu Castle . ThinkQuest. Truy cập ngày 24 tháng 12 năm 2007.

Kiyosu


title: Temnosoma metallicum

text:
Temnosoma metallicum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1853.

Chú thích

Tham khảo

Temnosoma
Động vật được mô tả năm 1853


title: Bulbophyllum coelochilum

text:
Bulbophyllum coelochilum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

C


title: Polycentropus tenerifensis

text:
Polycentropus tenerifensis là một loài Trichoptera trong họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Polycentropus


title: Melanotus perplexus

text:
Melanotus perplexus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia & Schimmel miêu tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

Melanotus


title: Gustavia verticillata

text:
Gustavia verticillata là một loài thực vật linhin thuộc họ Lecythidaceae.
Loài này có ở Colombia và Panama.

Chú thích

Tham khảo
 Calderon, E. 1998. Gustavia verticillata. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 18 tháng 7 năm 2007.

Gustavia
Thực vật Colombia
Thực vật Panama
Thực vật dễ tổn thương


title: Ampedus melsheimeri

text:
Ampedus melsheimeri là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Leng miêu tả khoa học năm 1918.

Chú thích

Tham khảo

Ampedus


title: Gymnastes latifuscus

text:
Gymnastes latifuscus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gymnastes
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Tipula parvauricula

text:
Tipula parvauricula là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Indomalaya.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Pirot

text:
Pirot  (tiếng Serbia:) là một thành phố Serbia. Thành phố Pirot có diện tích  km², dân số là 57.922 người  (theo điều tra dân số Serbia năm 2011) còn dân số cả khu tự quản là người.  Đây là thủ phủ hành chính của quận

Tham khảo

Pirot
Khu dân cư ở Serbia


title: Hoplomorpha camelaea

text:
Hoplomorpha camelaea là một loài Oecophoridae thấy ở Úc.

Hình ảnh

Tham khảo

Hoplomorpha


title: Andrena communis

text:
Andrena communis là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1879.

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật được mô tả năm 1879


title: Notonicea imperialis

text:
Notonicea imperialis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1865.

Chú thích

Tham khảo

Notonicea


title: Usson, Puy-de-Dôme

text:
Usson là một xã ở tỉnh Puy-de-Dôme trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Puy-de-Dôme

Tham khảo
INSEE

Xã của Puy-de-Dôme


title: Quảng Nam

text:
Quảng Nam là một tỉnh ven biển nằm ở cực bắc khu vực duyên hải Nam Trung Bộ, miền Trung của Việt Nam. Quảng Nam nằm trong vùng kinh tế trọng điểm miền Trung. Năm 1997, tỉnh được tái lập trên cơ sở tách tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng (Quảng Đà) thành 2 đơn vị hành chính là tỉnh Quảng Nam và thành phố Đà Nẵng. Hiện nay tỉnh có 2 thành phố là Tam Kỳ (tỉnh lỵ) và Hội An.

Năm 2019, Quảng Nam là đơn vị hành chính Việt Nam đông thứ 19 về số dân, xếp thứ 17 về Tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP), xếp thứ 17 về GRDP bình quân đầu người, đứng thứ 27 về tốc độ tăng trưởng GRDP. Với 1,495,812 người, GRDP đạt 91.677 tỉ Đồng (tương ứng với 3,9816 tỉ USD), GRDP bình quân đầu người đạt 61,07 triệu đồng (tương ứng với 2.632 USD), tốc độ tăng trưởng GRDP đạt 8,11%.

Trong 6 tháng đầu năm 2021, Quảng Nam nằm trong nhóm 9 tỉnh của cả nước có tốc độ tăng trưởng kinh tế (GRDP) trên 2 con số (tăng 11,7%), đứng thứ 5 so với cả nước và cao nhất Vùng Kinh tế trọng điểm miền Trung. Quy mô nền kinh tế gần 51.973 tỷ đồng, đứng vị trí thứ 2 sau Đà Nẵng.

Quảng Nam có Khu kinh tế mở Chu Lai nổi tiếng với nhà máy của THACO, là một đòn bẩy quan trọng của Vùng kinh tế trọng điểm Trung bộ. Năm 2018, khánh thành nhà máy sản xuất ô tô Thaco Mazda lớn nhất và hiện đại nhất Đông Nam Á tại Quảng Nam.

Địa lý

Vị trí

Tỉnh Quảng Nam thuộc khu vực Nam Trung Bộ của miền Trung, nước Việt Nam, cách thủ đô Hà Nội 820 km về phía Bắc, cách thành phố Huế 235 km về phía Bắc, giáp với thành phố Đà Nẵng ở phía Bắc và cách Thành phố Hồ Chí Minh 900 km về phía Nam theo đường Quốc lộ 1A, có vị trí địa lý:
Phía tây bắc giáp tỉnh Thừa Thiên Huế (56,66 km)
Phía đông bắc thành phố Đà Nẵng (42 km)
Phía đông nam giáp tỉnh Quảng Ngãi (60km)
Phía tây nam giáp tỉnh Kon Tum (142 km)
Phía tây giáp tỉnh Sekong của nước Lào (142 km)
Phía đông giáp Biển Đông (120 km)

Tỉnh lỵ của Quảng Nam đặt tại thành phố Tam Kỳ, có đô thị phố cổ Hội An. Quảng Nam nằm ở khoảng giữa Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh tính theo đường Quốc lộ 1A.

Tỉnh Quảng Nam diện tích 10.574,86 km², lớn thứ 6 của Việt Nam, dân số năm 2019 là 1.495.812 người, mật độ dân số đạt 170 người/km².

Địa hình
Địa hình thấp dần từ tây sang đông và chia làm 3 vùng: vùng núi phía tây, trung du ở giữa và đồng bằng ven biển phía đông. Quảng Nam nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiệt độ trung bình năm trên 25 °C, lượng mưa trung bình hàng năm đạt 2.000-2.500mm với hơn 70% tập trung vào 3 tháng mùa mưa (tháng 10, 11 và 12). Vu Gia - Thu Bồn và Tam Kỳ là hai lưu vực sông chính.

Nhìn chung, điều kiện tự nhiên của Quảng Nam (thời tiết-khí hậu, địa hình, tài nguyên nước, biển) có nhiều thuận lợi, tiềm năng cho phát triển sự nghiệp văn hóa đa dạng, độc đáo (phát triển những tiểu vùng văn hóa), phát triển ngành du lịch (du lịch văn hóa, du lịch sinh thái).

Quảng Nam có hướng địa hình nghiêng dần từ Tây sang Đông hình thành 3 kiểu cảnh quan sinh thái rõ rệt là kiểu núi cao phía Tây, kiểu trung du ở giữa và dải đồng bằng ven biển. Vùng đồi núi chiếm 72% diện tích tự nhiên với nhiều ngọn cao trên 2.000m như núi Lum Heo cao 2.045m, núi Tion cao 2.032m, núi Gole - Lang cao 1.855m (huyện Phước Sơn). Núi Ngọc Linh cao 2.598m nằm giữa ranh giới Quảng Nam, Kon Tum là đỉnh núi cao nhất của dãy Trường Sơn. Ngoài ra, vùng ven biển phía đông sông Trường Giang là dài cồn cát chạy dài từ Điện Ngọc, Điện Bàn đến Tam Quang, Núi Thành. Bề mặt địa hình bị chia cắt bởi hệ thống sông ngòi khá phát triển gồm sông Thu Bồn, sông Tam Kỳ và sông Trường Giang.

Quảng Nam có đường bờ biển dài 125 km, ven biển có nhiều bãi tắm đẹp, nổi tiếng, như: Hà My (Điện Bàn), Cửa Đại (Hội An), Bình Minh (Thăng Bình), Tam Thanh (Tam Kỳ), Bãi Rạng (Núi Thành),... Cù Lao Chàm là cụm đảo ven bờ với hệ sinh thái phong phú được công nhận là khu dự trữ sinh quyển của thế giới.

Khí hậu
Quảng Nam nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới, chỉ có 2 mùa là mùa mưa và mùa khô, chịu ảnh hưởng của mùa đông lạnh miền Bắc. Nhiệt độ trung bình năm 25,6 °C, Mùa đông nhiệt độ vùng đồng bằng có thể xuống dưới 12 °C và nhiệt độ vùng núi thậm chí còn thấp hơn. Độ ẩm trung bình trong không khí đạt 84%. Lượng mưa trung bình 2000-2500mm. Mùa mưa thường kéo dài từ tháng 10 đến tháng 12, mùa khô kéo dài từ tháng 2 đến tháng 8, tháng 1 và tháng 9 là các tháng chuyển tiếp với đặc trưng là thời tiết hay nhiễu loạn và khá nhiều mưa. Mưa phân bố không đều theo không gian, mưa ở miền núi nhiều hơn đồng bằng. Vùng Tây Bắc thuộc lưu vực sông Bung (các huyện Đông Giang, Tây Giang và Nam Giang) có lượng mưa thấp nhất trong khi vùng đồi núi Tây Nam thuộc lưu vực sông Thu Bồn (các huyện Nam Trà My, Bắc Trà My, Tiên Phước và Hiệp Đức) có lượng mưa lớn nhất. Trà My là một trong những trung tâm mưa lớn nhất của Việt Nam với lượng mưa trung bình năm vượt quá 4,000 mm. Mưa lớn lại tập trung trong một thời gian ngắn trong 3 tháng mùa mưa trên một địa hình hẹp, dốc tạo điều kiện thuận lợi cho lũ các sông lên nhanh.

Hiện có hai trạm khí tượng trên địa bàn tỉnh quan trắc đầy đủ các yếu tố khí tượng trong một thời gian dài (bắt đầu từ 1976) là trạm Tam Kỳ và trạm Trà My. Trạm Tam Kỳ đặt tại phường Hòa Thuận, thành phố Tam Kỳ được sử dụng để tính toán các yếu tố khí tượng liên quan cho vùng đồng bằng phía Đông của tỉnh. Trạm Trà My đặt tại thị trấn Trà My, huyện Bắc Trà My được sử dụng để tính toán các yếu tố khí tượng liên quan cho vùng núi phía Tây của tỉnh.

Giá trị trung bình của các yếu thời tiết cơ bản tại Tam Kỳ, đại diện cho vùng đồng bằng phía Đông của tỉnh được trình bày trong bảng dưới đây:

Giá trị trung bình của các yếu thời tiết cơ bản tại Trà My, đại diện cho vùng núi phía Tây của tỉnh được trình bày trong bảng dưới đây:

Thủy văn
Quảng Nam có hai hệ thống sông lớn là Vu Gia - Thu Bồn (VG-TB) và Tam Kỳ. Diện tích lưu vực VG-TB (bao gồm một phần lưu vực thuộc tỉnh Kon Tum, Quảng Ngãi, thành phố Đà Nẵng là 10,350 km², là 1 trong 10 hệ thống sông có diện tích lưu vực lớn nhất Việt Nam và lưu vực sông Tam Kỳ là 735 km². Các sông bắt nguồn từ sườn đông của dãy Trường Sơn, chảy chủ yếu theo hướng Tây-Đông và đổ ra biển Đông tại cửa Hàn (Đà Nẵng), cửa Đại (Hội An) và An Hòa (Núi Thành). Ngoài hai hệ thống sông trên, sông Trường Giang có chiều dài 47 km chảy dọc ven biển theo hướng Bắc - Nam kết nối hệ thống sông VG-TB và Tam Kỳ.

Do địa hình đồi dốc và lượng mưa lớn nên mạng lưới sông ngòi của tỉnh Quảng Nam khá dày đặc. Mật độ sông ngòi trung bình là 0.47 km/km² cho hệ thống VG - TB và 0.6 km/km² cho các hệ thống sông khác.

Các sông có lưu lượng dòng chảy lớn, đầy nước quanh năm. Lưu lượng dòng chảy trung bình năm của sông Vu Gia (tính đến thị trấn Thạnh Mỹ với diện tích lưu vực 1,850 km²) là 127 m³/s, của sông Thu Bồn (tính đến Nông Sơn với diện tích lưu vực 3,130 km²) là 281 m³/s. Chế độ dòng chảy của sông ngòi có sự phân mùa rõ rệt. Dòng chảy 3 tháng mùa lũ (tháng 10, 11, 12) chiếm 65 - 70% tổng dòng chảy cả năm trong khi dòng chảy vào mùa kiệt (từ tháng 2 đến tháng 8) rất thấp. Hai tháng 1 và 9 là các tháng chuyển tiếp với dòng chảy thất thường. Lưu lượng cực đại của Thu Bồn tại Nông Sơn là 10,600 m³/s và lưu lượng tối thiểu đo được là 15.7 m³/s trong khi đó lưu lượng cực đại của Vu Gia tại Thạnh Mỹ là 4,540 m³/s và cực tiểu là 10.5 m³/s. Lưu lượng lớn vào mùa mưa và thấp vào mùa khô là nguyên nhân chính gây nên lũ lụt và hạn hán trong vùng.

Tài nguyên nước phong phú là tiền đề để phát triển thủy điện trên địa bàn. Tính đến 2015, trên địa bàn Quảng Nam có 8 dự án thủy điện có công suất lớn (trên 100 MW) và 35 thủy điện có công suất nhỏ. Nhiều nhà máy thủy điện công suất lớn như Sông Tranh 2, Đăk Mi 4, A Vương, Sông Bung 2, Sông Bung 4, Sông Kôn 2... đã và đang được xây dựng góp phần cung cấp điện cho nhu cầu ngày càng tăng của cả nước.

Tài nguyên đất
Sử dụng đất: Theo số liệu thống kê, kiểm kê đất đai vào ngày 01.01.2010, trong tổng diện tích tự nhiên 1.043.836 ha, diện tích đất nông nghiệp chiếm 798.790 ha, diện tích đất phi nông nghiệp là 87.765 ha và diện tích đất chưa sử dụng là 157.281 ha.

Tổng diện tích tự nhiên của Quảng Nam là 1.043.803ha được hình thành từ chín loại đất khác nhau gồm cồn cát và đất cát ven biển, đất phù sa sông, đất phù sa biển, đất xám bạc màu, đất đỏ vàng, đất thung lũng, đất bạc màu xói mòn trơ sỏi đá,... Nhóm đất phù sa ven sông là nhóm đất quan trọng nhất trong phát triển cây lương thực, thực phẩm và cây công nghiệp ngắn ngày. Nhóm đất đỏ vàng vùng đồi núi thuận lợi cho trồng rừng, cây công nghiệp và cây ăn quả dài ngày. Nhóm đất cát ven biển đang được khai thác cho mục đích nuôi trồng thủy sản.

Tài nguyên rừng
Tỉnh Quảng Nam có 425.921 ha rừng, tỷ lệ che phủ đạt 40,9%; trữ lượng gỗ của tỉnh khoảng 30 triệu m3. Diện tích rừng tự nhiên là 388.803 ha, rừng trồng là 37.118 ha. Rừng giàu ở Quảng Nam hiện có khoảng 10 nghìn ha, phân bố ở các đỉnh núi cao, diện tích rừng còn lại chủ yếu là rừng nghèo, rừng trung bình và rừng tái sinh, có trữ lượng gỗ khoảng 69 m3/ha. Các khu bảo tồn thiên nhiên trên địa bàn tỉnh nằm ở sông Thanh thuộc huyện Nam Giang.

Tháng Tư năm 2011 nhà chức trách tỉnh Quảng Nam cho thành lập Khu Bảo tồn Thiên nhiên Sao La (tiếng Anh: Saola Nature Reserve), mở hành lang cho các sinh vật vùng núi giữa Lào và Việt Nam, nhất là loài sao la đang bị đe dọa.

Rừng nhiệt đới lá rộng thường xanh là kiểu sinh thái chủ đạo của Quảng Nam. Quảng Nam là tỉnh giàu tiềm năng rừng nhưng do bị khai thác quá mức trong một thời gian dài nên diện tích rừng nguyên sinh còn ít. Việc đẩy mạnh trồng rừng trong những năm gần đây đã tăng diện tích đất có rừng của Quảng Nam lên hơn 55% vào năm 2014. Đây là một trong những địa phương có diện tích đất có rừng cao nhất cả nước. Rừng đặc dụng sông Thanh là khu bảo tồn lớn nhất tỉnh, nơi mà các động vật hoang dã khu vực Trung Trường Sơn đang được bảo tồn. Nhân sâm Ngọc Linh là cây dược liệu quý phân bố chủ yếu ở độ cao trên 1.000 m của núi Ngọc Linh.

Môi trường

Lịch sử

Tên gọi Quảng Nam có nghĩa là mở rộng về phương Nam. Quảng Nam là vùng đất giàu truyền thống văn hóa với hai di sản văn hóa thế giới là phố cổ Hội An và thánh địa Mỹ Sơn. Quảng Nam còn là vùng đất địa linh nhân kiệt, nơi sản sinh ra nhiều người con ưu tú cho đất nước. Năm 2008, Quảng Nam là tỉnh đầu tiên của vùng Duyên hải Nam Trung Bộ có 2 thành phố trực thuộc tỉnh (Tam Kỳ, Hội An). Đây cũng là tỉnh duy nhất của duyên hải Nam Trung Bộ vừa giáp biển vừa giáp biên giới, có đường biên giới quốc tế.

Thời nhà Trần
Trước kia Quảng Nam là đất Chiêm Thành. Năm 1306 theo thỏa ước giữa vua Chiêm Thành là Chế Mân và vua Đại Việt là Trần Nhân Tông thì vua Chế Mân dâng hai châu, đó là: châu Ô tức Thuận Châu (nam Quảng Trị, Huế) và châu Lý tức Hóa Châu (một phần Huế, bắc sông Thu Bồn) làm sính lễ cưới con gái vua Trần Nhân Tông là công chúa Huyền Trân. Người Việt dần định cư tại hai vùng đất mới; người Chiêm Thành lùi dần về vùng đất còn lại phía Nam của vương quốc.

Năm 1400, nhà Hồ thay thế nhà Trần. Nhà Hồ chia Hóa Châu thành 4 châu nhỏ hơn là Thăng Châu, Hóa Châu, Tư Châu và Nghĩa Châu và đặt An Phủ Sứ cai trị.

Năm 1407, Trần Ngỗi khởi nghĩa ở Nghệ An xưng là Giản Định đế nhà Hậu Trần, có hai viên quan cũ nhà Hồ là Đặng Tất ở Hóa Châu (nay là Thừa Thiên - Huế) và Nguyễn Cảnh Chân ở Thăng Hoa (nay là Quảng Nam) theo giúp. Tháng Giêng âm lịch năm 1408, Trần Ngỗi cùng Đặng Tất chỉ huy quân nhà Hậu Trần đại phá 4 vạn quân Minh do Mộc Thạnh chỉ huy ở trận Bô Cô.

Thời Lê
Năm 1471, sau khi chiếm vùng đất phía Nam Thuận Hóa cho đến đèo Cù Mông, vua Lê Thánh Tông lập thêm đơn vị hành chính thứ 13 - Thừa Tuyên Quảng Nam gồm 3 phủ: Thăng Hoa, Tư Nghĩa và Hoài Nhơn (nay là Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định). Danh xưng Quảng Nam xuất hiện từ đây.

Thời chúa Nguyễn
Sang thời kỳ Trịnh-Nguyễn phân tranh, Quảng Nam thuộc quyền cai quản của chúa Nguyễn (từ năm 1570). Hội An được nhà chúa chọn là điểm giao thương duy nhất với thế giới khi đó nên nhiều thương gia nước ngoài hay gọi vùng đất này là "Quảng Nam Quốc". Biên niên sử thời Nguyễn đã chép về giai đoạn này như sau: "Chúa ở trấn hơn 10 năm, (chúa Tiên Nguyễn Hoàng) chính sự rộng rãi, quân lệnh nghiêm trang, nhân dân đều an cư lạc nghiệp, chợ không hai giá, không có trộm cướp. Thuyền buôn các nước đến nhiều. Trấn trở nên một đô hội lớn".

Đến giữa thế kỷ 17, việc triều chính xứ Đàng Trong suy đồi. Thuế thì nặng; quan lại thì lợi dụng địa vị, sinh sự làm khổ dân. Trước hoàn cảnh đó, khi phong trào Tây Sơn bùng nổ, dân Quảng Nam cũng nổi dậy. Mùa thu năm 1773 khi quân Tây Sơn kéo ra Quảng Nam, dân Quảng Nam đã phối hợp cùng nghĩa quân phục kích ở Bến Đá (Thạch Tân, Thăng Hoa, Quảng Nam) đánh bại quân của chúa Nguyễn do các tướng Nguyễn Cửu Thống, Nguyễn Hữu Sách chỉ huy. Nhà Tây Sơn tuy vậy chỉ tồn tại trong thời gian ngắn ngủi.

Thời nhà Nguyễn
Năm 1806 vua Gia Long thống nhất đất nước. Về hành chính, vua chia đất nước thành 23 trấn và 4 doanh thuộc đất kinh kỳ gồm Trực Lệ-Quảng Đức, Quảng Bình, Quảng Trị và Quảng Nam doanh.

Năm 1831, vua Minh Mạng đổi trấn và doanh thành tỉnh. Quảng Nam chính thức trở thành tỉnh từ năm này. Tỉnh Quảng Nam được chia thành 2 phủ: Thăng Bình (升平) (trước là Thăng Hoa) (gồm các huyện Lễ Dương (醴陽) Tam Kỳ (三岐), Hà Đông (河東), Quế Sơn (桂山)) và Điện Bàn (奠磐) (gồm các huyện Hòa Vang (和榮), Duy Xuyên (濰川), Diên Phúc (延福) (sau đổi là Diên Phước), Đại Lộc (大祿)).

Thời Pháp thuộc
Năm 1888, dưới triều vua Thành Thái, Đà Nẵng bị tách khỏi Quảng Nam để trở thành đất nhượng địa của thực dân Pháp.

Thời Việt Nam Cộng Hòa

Sau Hiệp định Genève, tỉnh Quảng Nam thời Việt Nam Cộng Hòa vào năm 1956 lại chia thành hai tỉnh mới lấy sông Rù Rì (tên gọi khác của sông Ly Ly) làm ranh giới là Quảng Nam ở phía Bắc gồm chín quận và Quảng Tín ở phía Nam gồm sáu quận.

Chín (9) quận của Quảng Nam là:
Hòa Vang (nay là các quận Cẩm Lệ, Liên Chiểu, Ngũ Hành Sơn và một phần huyện Hòa Vang thuộc thành phố Đà Nẵng).
Đại Lộc
Điện Bàn
Duy Xuyên
Đức Dục (nay là huyện Nông Sơn và một phần các huyện Đại Lộc, Duy Xuyên).
Hiếu Nhơn (nay là thành phố Hội An và một phần thị xã Điện Bàn).
Quế Sơn
Hiếu Đức (nay là một phần các huyện Hòa Vang thuộc thành phố Đà Nẵng và huyện Đông Giang).
Thượng Đức (nay là các huyện Nam Giang, Tây Giang và một phần các huyện Đại Lộc, Đông Giang).

Tỉnh lỵ đóng tại Hội An thuộc quận Hiếu Nhơn (Hội An).

Tỉnh Quảng Tín, từ sông Ly Ly vào đến Dốc Sỏi (ranh giới giữa Quảng Nam và Quảng Ngãi), gồm 6 quận:

Thăng Bình
Tam Kỳ (nay là thành phố Tam Kỳ, huyện Phú Ninh và một phần huyện Núi Thành)
Lý Tín (nay là một phần huyện Núi Thành)
Tiên Phước
Hậu Đức (nay là một phần huyện Bắc Trà My)
Hiệp Đức (nay là các huyện Hiệp Đức và Phước Sơn).

Dân số Quảng Tín lúc đó là 353.752 người; tỉnh lỵ đóng tại Tam Kỳ.

Sau năm 1975
Tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng (tức tỉnh Quảng Đà)
Sau khi thống nhất đất nước, chính phủ Nhà Nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam quyết định sáp nhập 3 tỉnh: Quảng Nam, Quảng Tín và thành phố Đà Nẵng thành lập tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng (Quảng Đà) với Đà Nẵng là tỉnh lị.

Sau khi thành lập tỉnh, có những thay đổi hành chính như sau: chuyển thị xã Đà Nẵng thành thành phố Đà Nẵng, hợp nhất thị xã Tam Kỳ và 2 huyện Bắc Tam Kỳ, Nam Tam Kỳ thành huyện Tam Kỳ.

Đến năm 1980, tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng có thành phố Đà Nẵng (tỉnh lị), thị xã Hội An, 12 huyện: Đại Lộc, Điện Bàn, Duy Xuyên, Giằng, Hiên, Hòa Vang, Phước Sơn, Quế Sơn, Tam Kỳ, Thăng Bình, Tiên Phước, Trà My.

Ngày 4 tháng 2 năm 1982, thành lập huyện đảo Hoàng Sa.

Ngày 3 tháng 12 năm 1983, chia huyện Tam Kỳ thành thị xã Tam Kỳ và huyện Núi Thành.

Ngày 31 tháng 12 năm 1985, thành lập huyện Hiệp Đức trên cơ sở tách 2 xã thuộc huyện Thăng Bình, 4 xã thuộc huyện Quế Sơn và 2 xã thuộc huyện Phước Sơn.

Đến năm 1991, tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng gồm: thành phố Đà Nẵng (tỉnh lị), 2 thị xã: Tam Kỳ, Hội An và 14 huyện: Đại Lộc, Điện Bàn, Duy Xuyên, Giằng, Hiên, Hiệp Đức, Hòa Vang, Hoàng Sa, Núi Thành, Phước Sơn, Quế Sơn, Thăng Bình, Tiên Phước, Trà My.

Tỉnh Quảng Nam
Năm 1997, theo Nghị quyết được ban hành tại kỳ họp thứ X của Quốc hội, tỉnh Quảng Đà được chia thành hai đơn vị hành chính độc lập gồm thành phố Đà Nẵng và tỉnh Quảng Nam. Tỉnh Quảng Nam mới có 14 huyện gồm Đại Lộc, Điện Bàn, Duy Xuyên, Giằng, Hiên, Hiệp Đức, Núi Thành, Phước Sơn, Quế Sơn, Thăng Bình, Tiên Phước, Trà My và 2 thị xã: Tam Kỳ (tỉnh lị), Hội An.

Ngày 16 tháng 8 năm 1999, huyện Giằng được đổi tên thành huyện Nam Giang.

Ngày 20 tháng 6 năm 2003, chia huyện Trà My thành 2 huyện: Bắc Trà My và Nam Trà My; chia huyện Hiên thành 2 huyện: Đông Giang và Tây Giang.

Ngày 5 tháng 1 năm 2005, chia thị xã Tam Kỳ thành thị xã Tam Kỳ và huyện Phú Ninh.

Ngày 29 tháng 9 năm 2006, chuyển thị xã Tam Kỳ thành thành phố Tam Kỳ.

Ngày 29 tháng 1 năm 2008, chuyển thị xã Hội An thành thành phố Hội An.

Ngày 8 tháng 4 năm 2008, chia huyện Quế Sơn thành 2 huyện: Quế Sơn và Nông Sơn.

Ngày 11 tháng 3 năm 2015, chuyển huyện Điện Bàn thành thị xã Điện Bàn.

Tỉnh Quảng Nam có 2 thành phố, 1 thị xã và 15 huyện như ngày nay.

Ngày 5 tháng 2 năm 2016, thành phố Tam Kỳ là thành phố tỉnh lị trực thuộc tỉnh Quảng Nam.

Hành chính
Tỉnh Quảng Nam hiện có 18 đơn vị hành chính cấp huyện bao gồm 2 thành phố, 1 thị xã và 15 huyện, được chia thành 241 đơn vị hành chính cấp xã gồm: 30 phường, 14 thị trấn, 197 xã.

Dân số
Tính đến ngày 1/4/2019, dân số Quảng Nam là 1.495.812 người, với mật độ dân số trung bình là 170 người/km², đây cũng là tỉnh đông dân thứ 3 vùng Duyên hải Nam Trung Bộ, 34,3% dân số sống ở đô thị và 65,7% dân số sống ở nông thôn. Dân cư phân bố trù mật ở dải đồng bằng ven biển, dọc quốc lộ 1A, đồng bằng Vu Gia Thu Bồn và Tam Kỳ. Mật độ dân số của Tam Kỳ, Hội An và Điện Bàn vượt quá 1.000 người/km². Trong khi rất thưa thớt ở các huyện miền núi phía Tây. Mật độ dân số trung bình của 6 huyện miền núi gồm Đông Giang, Tây Giang, Nam Giang, Phước Sơn, Bắc Trà My và Nam Trà My là dưới 30 người/km². Với 65,7% dân số sinh sống ở nông thôn, Quảng Nam có tỷ lệ dân số sinh sống ở nông thôn cao hơn tỷ lệ trung bình của cả nước. Tuy nhiên quá trình đô thị hóa của tỉnh đang diễn ra mạnh mẽ sẽ tác động lớn đến sự phân bố dân cư nông thôn-thành thị trong thời gian tới.

Theo cuộc tổng điều tra dân số ngày 1/4/2019, có 37 tộc người cùng sinh sống trên địa bàn Quảng Nam trong đó đông nhất là người Kinh (91,1%), người Cơ Tu (3,2%), người Xơ Đăng (2,7%), và người Gié Triêng (1,3%). 29 tộc người còn lại chỉ chiếm 0,9% dân số.

Quảng Nam có lực lượng lao động dồi dào, với trên 887,000 người (chiếm 62% dân số toàn tỉnh), trong đó lao động ngành nông nghiệp chiếm 61,57%, ngành công nghiệp và xây dựng là 16,48% và ngành dịch vụ là 21,95%.

Chất lượng nguồn lao động đang được cải thiện đáng kể. Tỷ lệ lao động được đào tạo nghề chiếm 30% tổng số lao động, trong đó nguồn nhân lực chất lượng cao là gần 18.000 người.

Là một tỉnh với quy mô dân số trung bình, nhưng cơ cấu dân số trẻ và đa phần trong độ tuổi lao động sẽ đặt ra nhu cầu lớn về tiêu dùng và hưởng thụ văn hoá, nhất là các hoạt động văn hoá công cộng, các loại hình văn hoá, nghệ thuật mới, các hoạt động thể thao.

Giai đoạn 2000-2010, dân số đô thị của tỉnh tăng chậm, từ 207.000 người (2000) lên hơn 260,000 người (2010). Việc hình thành các khu, cụm công nghiệp, khu kinh tế mở Chu Lai cùng với quá trình phát triển kinh tế nhằm đưa tỉnh trở thành tỉnh công nghiệp trước năm 2020 sẽ đẩy nhanh quá trình đô thị hóa. Quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa cùng với lực lượng lao động dồi dào sẽ làm tăng mức độ di động dân số trong nội tỉnh cũng như ngoại tỉnh. Quá trình di động dân số (nội tỉnh và ngoại tỉnh) sẽ làm tăng mức độ giao thoa văn hóa.

Quá trình đô thị hóa và di động dân số trong những năm tới đặt ra những vấn đề cho phát triển sự nghiệp Văn hóa của tỉnh, như: xây dựng môi trường văn hóa ở các khu công nghiệp, khu dân cư; nhu cầu văn hóa ở các khu đô thị, cụm dân cư (các sản phẩm văn hóa, dịch vụ văn hóa,...).

Tính đến ngày 1 tháng 4 năm 2019, toàn tỉnh có 11 tôn giáo khác nhau đạt 78,977 người, nhiều nhất là Công giáo có 37,526 người, tiếp theo là Phật giáo có 22,670 người, đạo Tin Lành có 11,730 người, đạo Cao Đài có 6,970 người. Còn lại các tôn giáo khác như Baha'i giáo có 36 người, Phật giáo Hòa Hảo có 17 người, Minh Sư đạo có 13 người, Bà La Môn có bảy người, Hồi giáo có năm người, Minh Lý đạo có hai người và 1 người theo Bửu Sơn Kỳ Hương.

Kinh tế - xã hội

Tỉnh Quảng Nam phấn đấu trở thành tỉnh công nghiệp trước năm 2020.

Năm 2018, Tỉnh có cơ cấu kinh tế: Công nghiệp và dịch vụ chiếm 88%, Nông-Lâm-Ngư Nghiệp 12%.
Tỉnh có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, bình quân giai đoạn 2010-2015 là 16,3% (Năm 2015 là 11,53%).
Quảng nam có 13 khu công nghiệp, kinh tế mở (Khu kinh tế mở Chu Lai). Do đó Quảng Nam hiện nay đang thiếu rất nhiều lao động-một nghịch lý khi tỷ lệ sinh viên không có việc làm trên cả nước rất lớn,
Tổng sản phẩm nội địa 2010 khoảng hơn 23.000 tỷ đồng tăng lên hơn 89.900 tỷ đồng năm 2018.Thu ngân sách nhà nước tăng cao, năm 2018 thu ngân sách ướt đạt xấp xỉ 20.000 tỷ đồng (đứng 10/63 tỉnh thành, đứng thứ 2 các tỉnh miền trung từ Thanh Hóa đến Bình Thuận chỉ sau Thanh Hoá và Đà Nẵng. Năm 2018 chứng kiến nền kinh tế phát triển mạnh mẽ chỉ trong 9 tháng đầu năm thu ngân sách ướt đạt 16.300 tỷ đồng bằng 103,5% dự toán năm 2018 Dự kiến 2018 thu ngân sách khoảng xấp xỉ 26.000 tỷ đồng. Tuy nhiên thu ngân sách chủ yếu dựa vào khu phức hợp sản xuất và lắp ráp ô tô Trường Hải.
Xuất khẩu 2018 ướt đạt trên 700 triệu USD. Tỉnh có cảng Kỳ Hà, Sân bay quốc tế Chu Lai. Phấn đấu đến năm 2020 GDP bình quân đầu người từ 3.400-3.600 USD (75-80 triệu đồng). Năm 2018 tỉnh này đón gần 5,4 triệu lượt khách du lịch (xếp thứ 2 miền trung sau Tp. Đà Nẵng với gần 6,1 triệu lượt).

Năm 2019, tốc độ tăng trưởng kinh tế đạt 3,81%. Cơ cấu kinh tế bao gồm:

 Nông, lâm, thủy sản chiếm 12,6%.
 Công nghiệp, xây dựng chiếm 33,9%.
 Dịch vụ chiếm 34,6%.
 Thuế sản phẩm trừ trợ cấp sản phẩm chiếm 18,9%.
 Thu ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh năm 2020 đạt 23.278 tỉ đồng, trong đó thu nội địa đạt 18.990 tỉ đồng

Năm 2019, Quảng Nam là đơn vị hành chính Việt Nam đông thứ 19 về số dân, xếp thứ 17 về Tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP), xếp thứ 17 về GRDP bình quân đầu người, đứng thứ 27 về tốc độ tăng trưởng GRDP. Với 1,495,812 người, GRDP đạt 91.677 tỉ Đồng (tương ứng với 3,9816 tỉ USD), GRDP bình quân đầu người đạt 61,07 triệu đồng (tương ứng với 2.632 USD), tốc độ tăng trưởng GRDP đạt 8,11%.

Tiềm năng phát triển thủy điện
Quảng Nam có hệ thống sông suối dày đặc với tiềm năng thủy điện lớn. Hệ thống sông Vu Gia - Thu Bồn với phần lớn lưu vực nằm trong địa giới tỉnh được đánh giá là có tiềm năng thủy điện lớn thứ tư cả nước đang được đầu tư khai thác. Hiện nay tỉnh có các nhà máy thủy điện đã và đang xây dựng như NMTĐ A Vương (210 MW - Tây Giang), Sông Bung 2 (100 MW), Sông Bung 4 (220 MW), Sông Giằng (60 MW), Đak Mi 1(255 MW), Đak Mi 4(210 MW), Sông Kôn 2 (60 MW), Sông Tranh 2 (135 MW),... Đa phần các nhà máy thủy điện nằm trên lưu vực sông Vu Gia nơi có địa hình dốc và tiềm năng thủy điện lớn.

Việc xây dựng các công trình thủy điện thượng lưu Vu Gia - Thu Bồn ảnh hưởng lớn đến dòng chảy hạ lưu. Việc thủy điện Đăk Mi 4 chuyển nước từ Vu Gia sang Thu Bồn làm suy giảm đáng kể dòng chảy hạ lưu Vu Gia. Vào mùa kiệt từ tháng 2 đến tháng 8, vùng ven sông Vu Gia thường đối mặt với thiếu nước cho sinh hoạt và trồng trọt. dòng chảy bị suy giảm là nguyên nhân chính làm cho mặn xâm nhập sâu vào hạ lưu Vu Gia, Thu Bồn và Vĩnh Điện.

Nạn lũ

Năm 2016
Hai đợt mưa lũ (kéo dài từ ngày 28-11 đến 17-12) đưa tới cái chết của 7 người, làm 33 người bị thương. Về nông nghiệp có 3.696 ha hoa màu, 823 ha lúa bị thiệt hại. Có gần 7.000 con gia súc, gia cầm bị chết trong lũ. Về giao thông các tuyến quốc lộ bị sạt lở với tổng khối lượng sạt lở, bồi lấp khoảng 180.000m3. Ước thiệt hại khoảng 473 tỉ đồng.

Giáo dục

Văn hóa

Lễ hội
 Lễ hội Bà Thu Bồn là một lễ hội dân gian của cư dân ven sông Thu Bồn, tỉnh Quảng Nam với mục đích cầu nguyện một năm mới đất trời thuận hòa, người dân ấm no hạnh phúc. Lễ hội được tổ chức hằng năm vào ngày 12 tháng 2 âm lịch. Xen lẫn các tiết mục văn nghệ dân gian là tiếng hò reo cổ vũ của cư người xem hội hai bên bờ. Nghi thức quan trọng nhất là lễ tế Bà và lễ rước nước về đền. Đền thờ Bà Thu Bồn nằm trong một vùng đồng bằng ven sông thuộc huyện Duy Xuyên. Phần hội quan trọng nhất là hội đua thuyền Lệ Bà (Nam-Nữ), hội thả hoa đăng và đốt lửa thiêng trên những bãi bồi của dòng Thu Bồn.
 Lễ hội Bà Chiêm Sơn là lễ hội của cư dân làm nghề nuôi tằm dệt vải của xã DUY TRINH, huyện Duy Xuyên. Lễ được tổ chức ngày 10-12 tháng Giêng âm lịch tại Dinh bà Chiêm Sơn. Lễ hội là dịp bày tỏ niềm tôn kính với người đã khai sinh ra nghề ươm tằm dệt lụa cho địa phương. Người tham gia lễ hội có cơ hội thưởng thức các món ăn đặc trưng của người Quảng Nam. Lễ hội còn là dịp để tham gia các trò chơi dân gian như đá gà, ném bóng vào rổ, hát bài chòi.
 Carneval Hội An là lễ hội đường phố được tổ chức lần đầu tiên tại thành phố Hội An vào Giao thừa năm 2009 (dương lịch). Lễ hội mô phỏng theo các lễ hội Carneval đường phố vốn rất nổi tiếng tại các nước châu Âu và Mỹ Latin
 Lễ hội Rước cộ Bà Chợ Được được tổ chức hằng năm vào ngày 11 tháng Giêng (âm lịch) tại xã Bình Triều, huyện Thăng Bình. Đây là một kiểu lễ hội tâm linh để tỏ lòng tôn kính với bà Nguyễn Thị Của. Theo tài liệu "Thần Nữ Linh Ứng Truyện", bà sinh năm 1799 tại huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam. Bà mất năm 1817, hưởng dương 18 tuổi. Theo cư dân địa phương, bà rất linh thiêng. Trong một lần ngao du đến làng Phước Ấm (nay là Chợ Được, xã Bình Triều), thấy cảnh sông nước hữu tình, bà chọn nơi này họp chợ để giúp cư dân có cuộc sống sung túc hơn. Bà hóa thân thành một thiếu nữ xinh đẹp chừng 18 tuổi làm nghề bán nước đổi trầu. Dần dần cư dân xung quanh tập trung buôn bán, Chợ Được được hình thành và phát triển. Để ghi nhớ công ơn bà, cư dân trong vùng lập đền thờ "Lăng Bà" và được triều đình phong tặng sắc phong "Thần Nữ Linh Ứng-Nguyễn Thị Đẳng Thần".
 Lễ hội Nguyên Tiêu là lễ hội của Hoa Kiều tại Hội An. Lễ được tổ chức tại Hội Quán Triều Châu và Quảng Triệu vào ngày 16 tháng Giêng (âm lịch) hằng năm.
 Lễ hội Đêm Rằm Phố Cổ được tổ chức vào ngày 14 âm lịch hằng tháng tại đô thị cổ Hội An. Tại thời điểm đó, cư dân trong thành phố sẽ tắt hết điện chiếu sáng, thay vào đó là ánh sáng rực rỡ từ đèn lồng. Thành phố sống trong không gian tĩnh mịch của quá khứ. Các phương tiện có động cơ không được tham gia lưu thông. Đường phố được dành cho người đi bộ thưởng lãm.

Làng nghề truyền thống
 Làng gốm Thanh Hà (Ngoại ô Hội An)
 Làng mộc Kim Bồng (Cẩm Kim, Tp.Hội An)
 Làng đúc đồng Phước Kiều (phường Điện Phương, thị xã Điện Bàn)
 Làng dệt Mã Châu (huyện Duy Xuyên)
 Làng dâu tằm Đông Yên - Thi Lai (xã Duy Trinh, huyện Duy Xuyên)
 Làng dệt chiếu cói Bàn Thạch (Xã Duy Vinh, huyện Duy Xuyên)
 Làng rau Trà Quế (xã Cẩm Hà, Tp.Hội An)
 Làng trống Lam Yên (xã Đại Minh, huyện Đại Lộc)
 Làng nghề làm bún (phường Tân Thạnh, Tp.Tam Kỳ)
 Làng nghề Truyền thống nước mắm Cửa Khe (xã Bình Dương, huyện Thăng Bình)
 Làng bích họa Tam Thanh (thôn Hòa Trung, xã Tam Thanh, Tp.Tam Kỳ)

Giao thông
Quảng Nam có hệ thống giao thông khá phát triển với nhiều loại hình như đường bộ, đường sắt, đường sông, sân bay và cảng biển. Quảng Nam có tuyến Quốc lộ 1A đi qua.

Đường bộ
Hệ thống đường quốc lộ và tỉnh lộ trên địa bàn tỉnh được xây dựng theo hướng Bắc - Nam và Đông - Tây.
Quốc lộ 1A và đường cao tốc Bắc – Nam phía Đông đi qua địa phận các huyện, thị xã và thành phố: Núi Thành, Tam Kỳ, Phú Ninh, Thăng Bình, Quế Sơn, Duy Xuyên và Điện Bàn. Quốc lộ 14 đi qua địa phận các huyện: Phước Sơn, Nam Giang, Đông Giang và Tây Giang. Quốc lộ 14B đi qua địa phận các huyện Đại Lộc và Nam Giang. Quốc lộ 14E đi qua địa phận các huyện: Thăng Bình, Hiệp Đức và Phước Sơn. Ngoài ra tỉnh còn có 1 hệ thống đường bộ gồm các tỉnh lộ như 604, 607, 609, 610, 611, 614, 615, 616, 617, 618 (mới và cũ), 620 và nhiều hương lộ, xã lộ....

Quốc lộ 1A: Điểm đầu tại km 942 là ranh giới giữa thành phố Đà Nẵng và tỉnh Quảng Nam. Điểm cuối tại km 1027 là ranh giới giữa tỉnh Quảng Nam và tỉnh Quảng Ngãi.

Đường cao tốc Bắc – Nam phía Đông: Điểm đầu tại ranh giới giữa Đà Nẵng và Quảng Nam. Điểm cuối tại ranh giới giữa Quảng Nam và Quảng Ngãi.

Đường Hồ Chí Minh: Điểm đầu tại A Tép ranh giới giữa tỉnh Thừa Thiên Huế và tỉnh Quảng Nam, Điểm cuối tại cầu Đắc Zôn ranh giới giữa tỉnh Quảng Nam và tỉnh Kon Tum.

Quốc lộ 14B: Điểm đầu tại km 32 là ranh giới giữa thành phố Đà Nẵng và tỉnh Quảng Nam thuộc địa phận 2 huyện Hòa Vang và huyện Đại Lộc. Điểm cuối tại km 74 điểm giao với đường Hồ Chí Minh thuộc huyện Nam Giang.

Quốc lộ 14D: Điểm đầu lý trình km 0 tại Bến Giằng nối với đường Hồ Chí Minh, điểm cuối lý trình km 74,4 tại cửa khẩu Đắc ốc (huyện Nam Giang) ranh giới giữa tỉnh Quảng Nam - Việt Nam với tỉnh Xê Kông - Lào.

Quốc lộ 14E: Điểm đầu lý trình km 0 tại ngã ba Cây Cốc (huyện Thăng Bình) giao với Quốc lộ 1 (lý trình km 972 + 200). Điểm cuối lý trình km 78 + 432 giao với đường Hồ Chí Minh tại thị trấn Khâm Đức (huyện Phước Sơn).

Quốc lộ 40B
Quốc lộ 24C

Đường sắt
Trục đường sắt Việt Nam đi qua tỉnh này:

Đường hàng không
Năm 1965, người Mỹ xây dựng sân bay Chu Lai, nhằm mục đích phục vụ các hoạt động quân sự ở miền Trung và Tây Nguyên. 40 năm sau, ngày 02 tháng 3 năm 2005, sân bay Chu Lai đón chuyến bay thương mại đầu tiên từ Thành phố Hồ Chí Minh, đánh dấu một sự kiện lịch sử của tỉnh. Năm 2010, Vietnam Airlines có tuyến bay Chu Lai - Hà Nội. Việc sân bay Chu Lai vào hoạt động thương mại sẽ thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển không chỉ của Quảng Nam (với khu công nghiệp Chu Lai) mà còn của tỉnh Quảng Ngãi (với khu công nghiệp Dung Quất). Xa hơn nữa, sân bay Chu Lai sẽ được phát triển thành sân bay quốc tế phục vụ cho việc trung chuyển hành khách và hàng hóa trong khu vực. Ngoài ra, việc đưa sân bay Chu Lai vào hoạt động sẽ giúp cho du khách đến với hai di sản văn hóa thế giới Hội An và Mỹ Sơn dễ dàng hơn.

Đường sông
Quảng Nam có 941 km sông ngòi tự nhiên, đang quản lý và khai thác 307 km sông (chiếm 32,62%), gồm 11 sông chính. Hệ thống sông hoạt động chính gồm 2 hệ thống: sông Thu Bồn và sông Trường Giang, hai hệ thống sông này đều đổ ra biển Đông theo 3 cửa sông: sông Hàn, Cửa Đại và Kỳ Hà

Sông Trung ương quản lý: dài 132 km, gồm: Đoạn 1 sông Thu Bồn, sông Trường Giang.

Toàn bộ đường sông đang khai thác vận tải thủy của tỉnh Quảng Nam dài 207 km, gồm 11 tuyến: Sông Thu Bồn, sông Trường Giang, sông Vu Gia, sông Yên, sông Vĩnh Điện, sông Hội An, sông Cổ Cò, sông Duy Vinh, sông Bà Rén, sông Tam Kỳ và sông An Tân.

Biển số xe
Thành phố Tam Kỳ 92-B1 XXX.XX 92-L8 XXXX 92-L9 XXXX
Thành phố Hội An 92-C1 XXX.XX 92-H1 XXXX
Thị xã Điện Bàn 92-D1 XXX.XX 92-H2 XXXX, 92-S2 XXXX
Huyện Đại Lộc 92-E1 XXX.XX 92-EA XXX.XX 92-H3 XXXX 92-S3 XXXX 92-K7 XXXX
Huyện Bắc Trà My 92-V1 XXX.XX 92-L6 XXXX
Huyện Nam Trà My 92-X1 XXX.XX 92-L7 XXXX
Huyện Núi Thành 92-N1 XXX.XX 92-R1 XXXX
Huyện Phước Sơn 92-P1 XXX.XX. 92-L2 XXXX
Huyện Tiên Phước 92-M1 XXX.XX. 92-H9 XXXX
Huyện Hiệp Đức 92-K1 XXX.XX 92-H7 XXXX
Huyện Nông Sơn 92-Y1 XXX.XX
Huyện Đông Giang 92-T1 XXX.XX
Huyện Nam Giang 92-S1 XXX.XX
Huyện Thăng Bình 92-H1 XXX.XX 92-H6 XXXX 92S5 XXXX
Huyện Phú Ninh 92-L1 XXX.XX 92-H8 XXXX
Huyện Tây Giang 92-U1 XXX.XXX
Huyện Duy Xuyên 92-F1 XXX.XX 92-H4 XXXX
Huyện Quế Sơn 92-G1 XXX.XX 92-H5 XXXX

Đặc sản ẩm thực
Quảng Nam là tỉnh có rất nhiều đặc sản, ẩm thực địa phương như: hải sản, mì Quảng, cao lầu Hội An, bê thui Cầu Mống, quế Trà My, bánh tổ Hội An, cá chuồn Núi Thành, sâm ngọc linh Nam Trà My, bánh nậm, đường bát Quảng Nam, gỏi bòn bon Tiên Phước, rượu Hồng Đào, bánh tráng Đại Lộc, măng rừng, cơm lam Tây Bắc, củ nén, bánh bèo, ớt a riêu Đông Giang, rượu cần Tây Nguyên, cơm gà Tam Kỳ, xí mà Hội An, bánh thuẫn, bưởi trụ lông Đại Bình, rau rừng, ba kích tím, bánh khô mè, tam hữu Trà Quế, khoai lang xứ Quảng, gà tre Đèo Le, chè dây ra den Đông Giang, mía Điện Bàn, côn trùng Tây Bắc, nộm dưa chuối chát, rau sen nấu hến Nông Sơn, bánh tráng cuốn thịt heo, hạt tiêu Tiên Phước, bánh bao - bánh vạc, mít hông Tam Kỳ, bánh đậu xanh mặn, rau xương rồng, chè Hội An, bánh sừng trâu Cơ Tu, món hến, bánh tráng nhúng đường, dưa kiệu Thăng Bình, ốc đá sông Tiên, kẹo đậu phộng (bánh cu đơ), cam Tây Giang, bánh mì Hội An, zơ rá Cơ Tu, bánh xèo, nước mắm Tam Thanh, mật ong rừng, bánh tráng Phú Triêm, xôi đường, chuối mốc Tiên Phước, bánh đập Hội An, măng núi trộn, mực cơm bãi Ngang, dứa Đại Lộc, rượu tr'đin Tây Giang, cháo lươn xanh, bánh bột lọc, nhộng ong miền Tây, cá niên, táo mèo Nam Trà My, hoành thánh Hội An, phở sắn Đông Phú, rượu tà vạt, ram tôm, nếp đắng Lộc Đại, nước mắm Cửa Khe, nấm lim xanh, yến sào Cù Lao Chàm.

Người Quảng Nam có danh tiếng:

Tướng lĩnh
 Thượng tướng Nguyễn Chơn
 Trung tướng Châu Văn Mẫn
 Thiếu tướng Trần Văn Thanh
 Trung tướng Hoàng Văn Thái
 Trung tướng Đặng Hòa
 Thượng tướng Võ Tiến Trung
 Thiếu tướng Nguyễn Quy Nhơn
 Thượng tướng Trương Quang Khánh
 Trung tướng Võ Thanh Tuấn
Thượng tướng Lê Thế Tiệm
Thượng tướng Lê Chiêm
Thiếu tướng Phạm Bân.
Thiếu tướng Hứa Văn Tưởng.
Thiếu tướng Đoàn Kiểu.
Tấm gương anh hùng, liệt sĩ hy sinh nổi tiếng: Nguyễn Văn Trỗi

Nhà thơ, nhà văn:
Võ Quảng
Nam Trân
Bùi Giáng,
Nguyên Ngọc,
Thu Bồn,
Nguyễn Văn Bổng (nhà văn),
Nguyễn Nhật Ánh
Phan An
Nhạc sĩ: La Hối, Lê Trọng Nguyễn, Phan Huỳnh Điểu, Vương Gia Khương, Trầm Tử Thiêng, Thuận Yến, Trần Quế Sơn, Từ Huy
Ca sĩ: Tường Vi, Thanh Lam, Ngọc Sơn, Đàm Vĩnh Hưng,...
Hoa hậu: Trần Tiểu Vy
Cờ tướng: trạng cờ Tôn Thất Nhật Tân

Nghệ sĩ: Nguyễn Nho Túy, Nguyễn Phẩm, Hoài Linh, Trần Đình Sanh, Trường Giang
Diễn viên: Thùy Liên.
Đạo diễn: Huỳnh Hùng, Nguyễn Văn Thông
Doanh nhân: Lê Phước Vũ, Trương Gia Bình, Nguyễn Thành Nam (doanh nhân),...
Báo chí: Huỳnh Thúc Kháng, Phan Khôi, Hoàng Hải Vân (Huỳnh Kim Sánh), Phước Trịnh, Huỳnh Đức Dũng, Vu Gia (Phạm Ngọc Phúc), Nguyễn Công Khế...
Thể thao: Lê Văn Sinh, Lê Văn Hà, Hà Minh Tuấn, Lê Phước Tứ, Trần Hữu Đông Triều,...
Giáo dục: Lê Trí Viễn, Lê Đình Kỵ, Lê Công Cơ
 Chính trị:
Trước 1945:
 Hiếu chiêu hoàng hậu Đoàn Quý Phi - vợ Chúa Nguyễn Phúc Lan,
 Thượng thư Bộ binh, thượng thư bộ hinh: Trương Công Hy- thời các Chúa Nguyễn và thời Nhà Tây Sơn,
 Tổng đốc Hà Nội - Ninh Bình: Hoàng Diệu
 Thượng thư Bộ binh: Nguyễn Tường Vân, Nguyễn Điển, Phạm Liệu
 Lãnh tụ Phong trào Cần Vương: Trần Văn Dư, Nguyễn Duy Hiệu
 Lãnh tụ của Phong trào Duy Tân và tổ chức Việt Nam Quang phục Hội: Phan Châu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng, Trần Quý Cáp, Thái Phiên, Phan Thành Tài, Trần Cao Vân
 Nhà đấu tranh nghị trường: Phan Thanh
Nhà chí sĩ yêu nước: Nguyễn Tiểu La
Từ 1945 - nay:
Võ Chí Công - Chủ tịch nước
Nguyễn Thị Bình - Phó chủ tịch nước
Nguyễn Xuân Phúc - Chủ tịch nước
Trương Quang Được - Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan, Trưởng ban Công tác Đại biểu Quốc hội, Trưởng ban Dân vận Trung ương, Phó Chủ tịch Quốc hội
Mai Thúc Lân - Phó Chủ tịch Quốc hội
Phan Diễn - Thường trực Ban bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng CSVN
Đặng Thị Ngọc Thịnh, Phó chủ tịch nước
 Trương Quang Khánh, Thượng tướng Thứ trưởng Bộ Quốc phòng
 Trương Quang Nghĩa, Bộ trưởng Bộ Giao thông Vận tải, Bí thư Thành uỷ Đà Nẵng
 Vũ Trọng Kim - Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam
 Phan Bôi ( tức Hoàng Hữu Nam) - Thứ trưởng Bộ Nội vụ, Đặc phái viên Quân ủy Hội, Chính trị viên Quân đội Tiếp phòng Việt Nam

Hình ảnh Quảng Nam

Chú thích

Liên kết ngoài
Lịch sử Quảng Nam trên Cổng thông tin điện tử tỉnh Quảng Nam

Tỉnh ven biển Việt Nam


title: Luperus foveicollis

text:
Luperus foveicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1924.

Chú thích

Tham khảo

Luperus


title: Maeda Jun

text:
{{Infobox Writer
| name =  Maeda Jun
| image = Jun Maeda caricature.jpg
| imagesize = 138px
| caption = Tranh biếm họa của Maeda Jun do chính ông vẽ trong cuốn CLANNAD visual fan book.
| pseudonym =
| birth_date =
| birth_place =  Mie, Nhật Bản
| deathdate =
| deathplace =
| occupation = Biên kịch, Soạn nhạc, Phổ lời, Tác giả manga
| nationality =  Nhật Bản
| period =
| genre = Fantasy, Hư cấu
| subject =
| movement =
| notableworks = Kanon, AIR, CLANNAD, Angel Beats!, Charlotte
| influences = J.H. Brennan
| influenced =
| website =
| footnotes =
| signature = Signature of Jun Maeda.svg
}}
 là một nhà văn người Nhật, một trong những thành viên chủ chốt của công ty phần mềm Key; các đóng góp chủ yếu của ông là viết kịch bản, phổ lời và sáng tác nhạc cho các sản phẩm visual novel của công ty. Sinh ra và lớn lên ở Mie, Nhật Bản, ông tốt nghiệp trung học Mie và sau đó theo học ở Đại học Chukyo, chuyên ngành tâm lý học. Trước khi thành lập Key, Maeda làm việc tại công ty Tactics, nơi ông cho ra đời hai tác phẩm game đầu tay của mình là MOON. và ONE ~Kagayaku Kisetsu e~. Sau khi Key ra đời, ông tiếp tục thành công với các tác phẩm nổi tiếng khác là Kanon, AIR và CLANNAD. Ông cũng là tác giả của bộ manga Hibiki's Magic và là tác giả của anime Charlotte.

 Tiểu sử
Thời trai trẻ
Maeda Jun bắt đầu viết kịch bản khi còn rất nhỏ, anh đã viết một gamebook nghiệp dư đầu tiên của mình lúc mới chỉ học tiểu học. Ban đầu, Maeda lấy cảm hứng từ bộ gamebook Grailquest của nhà văn J.H. Brennan, đặc biệt là hai quyển đầu tiên trong bộ này là The Castle of Darkness và The Den of Dragons mà anh cho là rất thú vị. Trong thời gian học trung học, Maeda làm việc cho tờ báo của trường và thậm chí đã đăng lên đó một vài truyện ngắn của mình. Sau khi vào học trường trung học Mie, anh bắt đầu viết lời bài hát và soạn nhạc. Đây cũng là khoảng thời gian mà anh tiếp cận và say mê thể loại tiểu thuyết giả tưởng (fantasy). Khi học Đại học Chukyo, anh sáng tác và đăng tải một số truyện ngắn lên tạp chí The Sneaker của nhà xuất bản Kadokawa Shoten (chuyên xuất bản light novel seinen). Cuối cùng, khi viết luận văn tốt nghiệp đại học của mình, anh bắt đầu thưởng thức nhạc điện tử techno.

Bước đi đầu tiên
Khi vẫn còn học đại học, Maeda tìm cách làm việc như một nhà soạn nhạc trò chơi điện tử thật thụ, và mong muốn làm việc tại các công ty lớn có tiếng như Nihon Falcom Corporation, Namco và Capcom nhưng không thành công. Cuối cùng anh cũng có cơ hội thực hiện một cuộc phỏng vấn tuyển chọn vị trí phát triển game của công ty TGL, nhưng vẫn không nhận được việc làm do không thể cung cấp các tài liệu chính xác. Sau đó Maeda nghĩ rằng anh không thể có công việc phù hợp trong lĩnh vực âm nhạc, và anh quyết định thay đổi chọn lựa sự nghiệp của mình để trở thành một nhà biên kịch trò chơi điện tử. Vào giữa thập niên 90, Maeda quyết định thử sức trong việc sáng tác kịch bản trò chơi điện tử dành cho người lớn. Trong vòng một tháng, Maeda đã viết một kịch bản dài 300 trang về các câu chuyện erotic, và có ý định bán nó cho một nhà phát triển game người lớn. Ban đầu anh thử nghiệm với công ty AliceSoft, nhà sản xuất hàng loạt các tựa game Rance nổi tiếng, nhưng cuối cùng Maeda đã quyết định hợp tác với Scoop. Vào năm 1997, ông là người viết kịch bản chính cho game đầu tay của công ty Scoop là Chaos Queen Ryoko, tuy nhiên do không hài lòng với môi trường làm việc ở đây, Maeda đã đệ đơn xin nghỉ việc ngay sau khi hoàn tất kịch bản game này.

Từ Tactics đến Key

Sau khi rời Scoop vào năm 1997, Maeda xin làm việc cho công ty Tactics mới thành lập, thuộc quyền của nhà xuất bản Nexton. Ở đó, ông tiếp tục viết kịch bản và sáng tác nhạc cho tựa game thứ hai là MOON., kế tiếp là tựa game thứ ba mang tên ONE ~Kagayaku Kisetsu e~ vào năm 1998. Sau khi nhận được sự phản hồi tích cực của người chơi lẫn giới chuyên môn cho cả hai tựa game trên, Maeda cùng nhiều nhân viên thực hiện MOON. và ONE, trong đó có Hinoue Itaru, Orito Shinji, Hisaya Naoki và OdiakeS, đã rời Tactics và đến làm việc cho công ty xuất bản trò chơi điện tử Visual Art's, nơi họ cùng nhau thành lập Key (một công ty con thuộc quyền Visual Art's).

Sau khi Key ra đời, Maeda tiếp tục sáng tác nhạc và kịch bản cho Kanon, tựa game đầu tiên của họ được phát hành năm 1999 và rất phổ biến trong thị trường game dành cho người lớn ở Nhật Bản lúc bấy giờ. Bên cạnh Maeda, phần lớn kịch bản của Kanon được viết bởi Hisaya Naoki, tuy nhiên ông đã rời bỏ Key ngay sau khi Kanon được sản xuất. Kế đó, hầu hết kịch bản của tựa game thứ hai là AIR đều do Maeda sáng tác, ông còn đảm nhiệm luôn phần phổ lời và soạn nhạc cho các ca khúc đặc trưng của visual novel này. Bốn năm sau đó, vào năm 2004, Key phát hành tựa game thứ ba là CLANNAD, đồng thời cũng là trò chơi thành công nhất và dài nhất của Maeda Jun; Maeda đã đóng góp đến 75% kịch bản và một bài hát chủ đề cho tác phẩm này. Cũng trong năm 2004, Maeda thực hiện bộ manga Hibiki's Magic, vốn bắt nguồn từ một truyện ngắn ông viết thời còn đi học. Từ năm 2005, ông sáng tác nhạc và kịch bản cho hai tựa game thứ năm và thứ sáu của Key là Tomoyo After ~It's a Wonderful Life~ (vốn bắt nguồn từ CLANNAD) và Little Busters! (2007). Maeda tuyên bố trên tạp chí Comptiq vào tháng 2 năm 2007 sau khi hoàn tất Little Busters!, rằng ông sẽ không tham gia viết kịch bản chính cho các tựa game về sau của Key nữa. Tuy nhiên trong một cuộc phỏng vấn vào tháng 12 cùng năm của tạp chí Dengeki G's Magazine, Maeda cho biết ông vẫn sẽ tiếp tục sáng tác nhạc cho các trò chơi tiếp theo của Key. Năm 2007, ông còn sáng tác ca khúc kết thúc của tựa game Himawari no Chapel de Kimi (không phải của Key), tham gia đội ngũ sản xuất âm thanh trong tựa game 5 của Ram phát hành vào tháng 7 năm 2008. Maeda tiếp tục tham gia việc soạn nhạc và giám định chất lượng sản phẩm cho tựa game thứ chín của Key là Rewrite, phát hành năm 2011. Năm 2010, Maeda hợp tác cùng Na-Ga và tạp chí Dengeki G's Magazine của nhà xuất bản ASCII Media Works cho ra đời tác phẩm truyền thông hỗn hợp Angel Beats! (một sản phẩm khác của Key nhưng chưa được chuyển thể thành game), với vai trò là nhà biên kịch và lập kế hoạch, cũng như sáng tác nhạc cho anime.

Phong cách sáng tác
Thông thường nội dung của các visual novel do Maeda Jun sáng tác luôn xoay quanh chủ đề gia đình và mối liên kết khắng khít giữa các thành viên với nhau. Trong đó phổ biến nhất là mối quan hệ giữa mẹ và con gái, thể hiện rõ nét ở Kanon và AIR. Tuy nhiên, trong tác phẩm đầu tay của mình là MOON., Maeda đã tạo ra một sự xung đột trong mối quan hệ giữa nhân vật nữ chính và người mẹ kế. Mặt khác, Maeda hiếm khi mô tả chi tiết tình cha-con, và chỉ trong CLANNAD ông mới đi sâu vào mối quan hệ này theo các khía cạnh khác nhau. Một ý tưởng thường thấy khác là sự hiện thực hóa phép thuật, hoặc tạo ra các yếu tố siêu nhiên xuất hiện trong một hoàn cảnh kì lạ, chẳng hạn như khái niệm Thế giới ảo trong CLANNAD hoặc sử dụng ma thuật trong AIR. Tương tự, khái niệm về sự chuyển đổi một thế giới thật sang một Thế giới vĩnh cửu và huyền bí trong ONE ~Kagayaku Kisetsu e~ được so sánh với tiểu thuyết  của Murakami Haruki, trong đó sử dụng một sự phân nhánh giữa thực tế và ảo tưởng.

Sau khi sản xuất xong MOON. với một cốt truyện bi thảm, Maeda quyết định bắt tay vào thực hiện một dạng visual novel khác gọi là "crying game", trước tiên là One: Kagayaku Kisetsu e. Một crying game thường có kịch bản buồn, có khả năng làm cho người chơi khóc thương cho số phận của nhân vật trong game, đây cũng là một phần của thể loại bishōjo game. Khi thực hiện mục tiêu tương tự với Kanon, Maeda đã lồng ghép các yếu tố sầu thảm cho hai nhân vật chính của tác phẩm là Sawatari Makoto và Kawasumi Mai.

Sự nghiệp âm nhạc
Maeda Jun cũng soạn và viết lời bài hát hay nhạc nền đặc trưng cho các dự án game mà ông tham gia. Tại Tactics, ông chỉ đóng góp một bài hát cho MOON., nhưng không tham gia phần âm nhạc cho ONE ~Kagayaku Kisetsu e~. Tại Key, ông tham gia sáng tác nhạc cho toàn bộ visual novel của hãng này, trừ planetarian ~Chiisana Hoshi no Yume~. Ông còn sáng tác và viết lời cho bài hát chính kết thúc của loạt anime CLANNAD, và tương tự cho bài hát chính mở đầu của loạt anime thứ hai là CLANNAD ~After Story~. Âm nhạc do Maeda sáng tác cũng được đăng trong bảng xếp hạng Key Sounds Label, một nhãn đĩa do công ty Key quản lý. Trên đó, Maeda cho sản xuất ba đĩa đơn và một album chứa toàn bộ các ca khúc do ông sáng tác, bao gồm: "Natsukage / Nostalgia", "Birthday Song, Requiem", "Spica/Hanabi/Moon", và Love Song; ba bài hát đầu tiên do Lia trình bày, và bài thứ tư được thực hiện bởi Riya. Maeda còn sáng tác hai bài hát là "Doll" (thực hiện bởi Lia và Tada Aoi) và "Human" (thực hiện bởi Lia); cả hai phiên bản của "Doll" được sử dụng như bài hát chủ đề và kết thúc chính cho mùa thứ hai của loạt anime Gunslinger Girls sản xuất năm 2008, trong khi "Human" chỉ được sử dung cho tập phim cuối cùng. Tuy vậy, Maeda chỉ thực sự là nhạc sĩ chính trong quá trình soạn nhạc cho visual novel 5 của Ram năm 2008, ở đó ông đã sáng tác khoảng 20 ca khúc nhạc nền. Maeda cũng đã viết lời và soạn nhạc cho các khúc mở đầu và kết thúc chủ đề trong 5''.

Chú thích

Liên kết ngoài
Website chính thức của Key
Website chính thức của Key Sounds Label

Họa sĩ manga
Nhà thiết kế trò chơi điện tử Nhật Bản
Nhân viên Key
Nhà soạn nhạc Nhật Bản
Nhà văn Nhật Bản
Người Mie
Key (công ty)
Nhà soạn nhạc video game


title: Trifolium nigrescens

text:
Trifolium nigrescens, cỏ ba lá trắng nhỏ, là một loài hàng năm phổ biến quanh Địa Trung Hải, bao gồm cả Bắc Phi và Trung Đông.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

nigrescens
Thực vật Maghreb
Thực vật Bắc Phi
Thực vật Tây Á


title: Euphorbia cussonioides

text:
Euphorbia cussonioides là một loài thực vật thuộc họ Euphorbiaceae. Đây là loài đặc hữu của Kenya.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Euphorbia cussonioides. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Kenya
C
Thực vật dễ tổn thương


title: Tử Trường

text:
Tử Trường (tiếng Trung: 子長市, Hán Việt: Tử Trường thị) là một thành phố cấp huyện thuộc địa cấp thị Diên An (延安市), tỉnh Thiểm Tây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Thành phố này có diện tích 2405 km2, dân số năm 2002 là 230.000 người. Các đơn vị hành chính thuộc thành phố Tử Trường gồm có 4 trấn, 12 hương.

Tham khảo

Diên An
Đơn vị cấp huyện Thiểm Tây


title: Helius pallidissimus

text:
Helius pallidissimus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tham khảo

Helius
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Castellania

text:
Castellania là một đô thị ở tỉnh Alessandria trong vùng Piedmont của Italia, có vị trí cách khoảng 100 km về phía đông nam của Torino và khoảng 30 km về phía đông nam của Alessandria. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 99 người và diện tích là 7,7 km².

Đô thị Castellania có các frazioni (các đơn vị cấp dưới, chủ yếu là các làng) Mossabella and Sant'Alosio.

Castellania giáp các đô thị: Avolasca, Carezzano, Costa Vescovato, Garbagna, Sant'Agata Fossili, và Sardigliano.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Alessandria
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: De Havilland Sea Vixen

text:
de Havilland DH.110 Sea Vixen là một loại máy bay tiêm kích phản lực hai chỗ của Vương quốc Anh được trang bị cho Không quân Hải quân Hoàng gia, do hãng de Havilland thiết kế chế tạo. Được phát triển từ mẫu tiêm kích phản lực thế hệ đầu tiên trước đó, Sea Vixen là một máy bay tiêm kích phòng thủ hạm đội trang bị trên tàu sân bay. Ban đầu nó được hãng de Havilland sản xuất, sau này khi de Havilland sáp nhập vào Hawker Siddeley thì nó có tên gọi là Hawker Siddeley Sea Vixen.

Phát triển
Máy bay này có tên gọi ban đầu là DH.110; nó là loại tiêm kích mọi thời tiết hai động cơ, được phát triển bắt đầu vào năm 1946 sau các cuộc thảo luận với Hải quân về yêu cầu của họ đối với loại tiêm kích phản lực hoạt động trong mọi điều kiện thời tiết. Thiết kế của De Havilland có cùng kiểu xà đuôi kép với de Havilland Vampire, có cấu trúc kim loại và cánh xuôi sau. Nó được trang bị 2 động cơ Rolls-Royce Avon, mỗi chiếc tạo lực đẩy 7.500 lbf (33 kN), cho phép máy bay đạt vận tốc siêu âm khi bổ nhào quãng đường ngắn. Vũ khí gồm 4 khẩu pháo ADEN 30 mm. Tháng 1/1947, chỉ tiêu kỹ thuật N.40/46 và F.44/46 được Bộ hàng không Anh ban hành về những loại tiêm kích đêm trang bị cho Không quân hải quân (FAA) và Không quân Hoàng gia (RAF), có 9 mẫu thử được RAF đặt hàng (cùng với 4 mẫu thử của loại Gloster Javelin cạnh tranh) và 4 mẫu thử khác được FAA đặt hàng. Năm 1949, Hải quân Hoàng gia lại quyết định mua de Havilland Sea Venom, nó được phát triển từ loại máy bay hiện có rẻ hơn và đáp ứng nhanh chóng cho nhu cầu trước mắt của hải quân về loại máy bay tiêm kích đêm trang bị động cơ phản lực, nhằm thay thế de Havilland Sea Hornet động cơ piston, trong khi đó RAF cắt giảm từ 9 chiếc xuống còn 2 chiếc. Mặc dù vậy, de Havilland vẫn tiếp tục với đề án.

Mẫu thử bay lần đầu ngày 26/9/1951, do John Cunningham điều khiển; hiệu năng của nó vượt quá sự mong đợi, năm 1952 trong các chuyến bay thử nghiệm nó thường bay vượt vận tốc âm thanh. Tuy nhiên, bi kịch đã xảy ra khi nó đang biểu diễn tại Triển lãm hàng không Farnborough ngày 6/9/1952. Sau khi bay vượt âm, nó đâm xuống đất và giết chết 31 người, gồm cả hai phi công điều khiển là John Derry và Tony Richards. Tai nạn xảy ra do thiết kế lỗi phần dầm chính của cánh, khiến máy bay mất điều khiển khi lộn vòng ở vận tốc lớn. Máy bay đâm xuống đất khiến một động cơ văng vào khu vực đông khán giả ở cuối đường băng, gây nên nhiều thương vong, một số người khác bị thương bởi mảnh vụn từ buồng lái. Sự việc này dẫn tới thay đổi lớn các quy định an toàn đối với triển lãm hàng không ở Anh và từ tai nạn này không có khán giả nào bị thiệt mạng do tai nạn trong triển lãm ở Anh.

Do sự cố này, mẫu thử thứ hai đã được sửa đổi ở nhiều bộ phận, trong đó có đuôi, sau khi sửa đổi xong đến tận năm 1954 nó mới tiếp tục được bay. Thời gian này, RAF đã từ bỏ mối quan tâm đối với DH.110, họ đã chọn Javelin nhưng Không quân hải quân quyết định chọn DH.110 thay thế cho Sea Venom. Sea Vixen không được trang bị súng, nó được trang bị các tên lửa không đối không de Havilland Firestreak ngoài hệ thống vũ khí tích hợp. Năm 1955, một mẫu thử biến thể bán hải quân được chế tạo, thay đổi trong cấu tạo cánh cũng như gia cố cánh, nó bay lần đầu năm 1955. Năm 1956, nó thực hiện chuyến bay có hạ cánh trên tàu sân bay đầu tiên, nó hạ cánh xuống tàu . Phiên bản Sea Vixen thực sự đầu tiên là Sea Vixen FAW.20 (tiêm kích mọi thời tiết, sau này định danh là FAW.1) bay lần đầu ngày 20/3/1957; ngày 2/7/1959, chiếc Sea Vixen đầu tiên được trang bị cho không quân hải quân Anh.

Thiết kế
Sea Vixen có xà đuôi kép, giống như de Havilland Sea Vampire và Sea Venom. Sea Vixen là máy bay đầu tiên của Anh được vũ trang chỉ với tên lửa, rocket và bom. Sea Vixen FAW.1 trang bị 4 tên lửa không đối không de Havilland Firestreak, 2 thùng rocket không điều khiển 2 inch (51 mm) và có thể mang 4 quả bom 500 lb (227 kg) hoặc 2 quả 1,000 lb (454 kg). Nó được trang bị 2 động cơ tuabin Rolls-Royce Avon có lực đẩy 11,230 lbf (50,0 kN) mỗi chiếc, có tốc độ 690 mph (1.110 km/h) và tầm bay đạt 600  dặm (1.000 km). Thiết kế DH.110 ban đầu chào hàng cho RAF có pháo, tuy nhiên pháo bị loại bỏ và đưa vào trang bị toàn bộ tên lửa. Chỗ ngồi của phi công quan sát đặt ở bên phải chìm trong thân máy bay.

Sea Vixen FAW.2 là phiên bản kế thừa của FAW.1 với nhiều cải tiến. Ngoài tên lửa Firestreak, nó có thể mang theo tên lửa không đối không Red Top, 4 thùng rocket SNEB và tên lửa không đối đất AGM-12 Bullpup. Phần xà đuôi kép lớn hơn cho phép đặt thêm thùng nhiên liệu, nó được lắp đặt thêm các hệ thống điện tử khác. Tuy nhiên các thay đổi về mặt khí động học khiến nó không thể mang bom 1.000 lb.

FAW.2 bay lần đầu năm 1962 và đưa vào trang bị ở các phi đoàn tiền tuyến năm 1964, có 29 chiếc được chế tạo và 67 chiếc FAW.1 được nâng cấp lên chuẩn FAW.2. FAW.1 bắt đầu ngừng hoạt động năm 1966. Năm 1972, Sea Vixen FAW.2 cũng ngừng hoạt động. Theo kế hoạch thì F-4 Phantom II sẽ thay thế cho Sea Vixen, đồng thời tàu  và  cũng được tân trạng lại để nhận máy bay mới. Nhưng do cắt giảm ngân sách và sau khi HMS Eagle ngừng hoạt động thì chỉ có Ark Royal được chuyển đổi để nhận máy bay mới.

Một số lượng nhỏ Sea Vixen sau đó phục vụ với vai trò làm máy bay không người lái, được định danh lại thành Sea Vixen D.3. Chỉ có 4 chiếc được chuyển đổi thành chuẩn D.3. Chiếc Sea Vixen (XP924) cuối cùng có thể bay được là một chiếc D.3. Một số chiếc Sea Vixen trở thành máy bay kéo bia bay và được định danh lại thành TT.2.

Lịch sử hoạt động

Sea Vixen không tham gia bất kỳ cuộc chiến tranh thực sự nào trong sự nghiệp của mình với FAA, dù nó đã thực hiện rất nhiều chiến dịch. Năm 1961, Tổng thống Iraq là Abdul Karim Kassem đe dọa thôn tính Kuwait giàu tài nguyên dầu mỏ. Kuwait đã nhờ đến sự trợ giúp từ bên ngoài, Anh đã gửi một số tàu chiến đến, trong đó có 2 hạm đội tàu sân bay. Sea Vixen trên 2 tàu sân bay đã thực hiện các chuyến bay tuần tra trong khu vực, do sự hiện diện của quân đội Anh nên hành động của Kassem đã dừng lại, do đó ngăn ngừa được một cuộc chiến vùng vịnh trên đất Kuwait.

Tháng 1/1964, rắc rối bùng phát ở quốc gia Đông Phi là Tanganyika sau khi các trung đoàn súng trường Tanganyika số 1 và 2 nổi dậy chống lại các sĩ quan người Anh và NCO. Những người nổi dậy bắt giữ Cao ủy Anh và chiếm sân bay ở thủ đô Dar-es-Salaam. Anh phản ứng lại bằng cách gửi hạm đội tàu sân bay hạng nhẹ  tới, cùng với 45 lính commando thuộc lực lượng thủy quân lục chiến hoàng gia. Sea Vixen từ tàu Centaur đã thực hiện các nhiệm vụ như yểm trợ cho lực lượng thủy quân lục chiến đổ bộ bằng trực thăng vào Tanganyika. Chiến dịch "khôi phục ổn định Tanganyika" sau đó đã thành công, lực lượng nổi dậy đã bị tiêu diệt. Cùng năm này, Sea Vixen thuộc HMS Centaur đã tham chiến một lần nữa ở Vịnh Ba Tư, như tấn công, hỗ trợ quân Anh đàn áp lại những người dân địa phương bất mãn vì thuế ở Radfan. Sau đó vào năm 1964, phi đoàn 897 của tàu HMS Centaur đến đóng quân ngoài khơi Indonesia, đã ngăn chặn sự leo thang của cuộc đối đầu Indonesia–Malaysia của tổng thống Sukarno.

Sea Vixen còn tham gia các nhiệm vụ khác vào thập niên 1960, như chiến dịch Beira Patrol, đây là một chiến dịch của hải quân Anh để ngăn chặn dầu đến Rhodesia qua thuộc địa Mozambique của Bồ Đào Nha. Sea Vixen cũng có mặt ở Viễn Đông. Năm 1967, ở Vịnh Ba Tư, Sea Vixen đã hỗ trợ việc di tản khỏi Aden. Có một số tàu chiến của hải quân Anh tham gia như tàu sân bay , Bulwark và Eagle (mang Sea Vixen) và tàu đổ bộ .

Sea Vixen cũng tham gia biểu diễn nhào lộn trên không, thuộc 2 đội biểu diễn của hải quân Anh: "Simon's Sircus" (sic) và "Fred's Five".

Một số chiếc Sea Vixen được gửi tới FR Aviation tại sân bay Tarrant Rushton để chuyển đổi thành máy bay không người lái D.3, một số thử nghiệm diễn ra ở RAF Llanbedr trước khi chương trình D.3 bị ngừng. Trong số đó có chiếc Sea Vixen XP924, giờ là G-CVIX, là chiếc Sea Vixen duy nhất còn bay được, nó đang sơn màu của phi đoàn 899 không quân hải quân. Hiện nó thuộc sở hữu của De Havilland Aviation.

Quốc gia sử dụng

Quân sự

 Không quân Hải quân Hoàng gia

Dân sự
 De Havilland Aviation

Những chiếc còn sót lại

Chỉ có 1 chiếc Sea Vixen hiện vẫn bay được:
 Sea Vixen D.3 XP924 (giờ là G-CVIX), De Havilland Aviation, Sân bay Bournemouth, Dorset.

Một số chiếc khác:
 Sea Vixen FAW.1 XJ481, Bảo tàng Không quân Hải quân, RNAS Yeovilton, Somerset.
 Sea Vixen FAW.1 XJ482, Bảo tàng Hàng không Norfolk và Suffolk, Suffolk.
 Sea Vixen FAW.2 XJ490, Bảo tàng Hàng không Queensland, Caloundra, Australia.
 Sea Vixen FAW.2 XJ494, Bruntingthorpe Aerodrome, Leicestershire.
 Sea Vixen FAW.2 XJ560, Bảo tàng Hàng không Newark, Nottinghamshire.
 Sea Vixen FAW.2 XJ565, Trung tâm di sản máy bay de Havilland, Hertfordshire.
 Sea Vixen FAW.2 XJ571, Solent Sky, Hampshire.
 Sea Vixen FAW.2 XJ580, Bảo tàng Hàng không Quân sự Tangmere, West Sussex.
 Sea Vixen FAW.2 XN685, Bảo tàng Hàng không Midland, Coventry.
 Sea Vixen FAW.2 XS576, IWM Duxford, Cambridgeshire.
 Sea Vixen TT.2 XS587 (giờ là G-VIXN), Bảo tàng Hàng không Gatwick, Surrey.
 Sea Vixen FAW.2 XS590, Bảo tàng Không quân Hải quân, RNAS Yeovilton, Somerset.

Ngoài ra còn một số thuộc các bộ sưu tập cá nhân và công cộng trên khắp thế giới.

Tính năng kỹ chiến thuật (Sea Vixen FAW.2)

Dữ liệu lấy từ The Great Book of Fighters

Đặc điểm riêng
Tổ lái: 2
Chiều dài: 55 ft 7 in (16,94 m)
Sải cánh: 51 ft 0 in (15,54 m)
Chiều cao: 10 ft 9 in (3,28 m)
Diện tích cánh: 648 ft² (60,2 m²)
Trọng lượng rỗng: 27.950 lb (12.680 kg)
Trọng lượng có tải: 41.575 lb (18.860 kg)
Trọng lượng cất cánh tối đa: 46.750 lb (21.205 kg)
Động cơ: 2 động cơ tuanbin Rolls-Royce Avon Mk.208, lực đẩy 50 kN (11.000 lbf) mỗi chiếc

Hiệu suất bay
Vận tốc cực đại: Mach 0,91 (690 mph, 1.110 km/h)
Tầm bay: 790 mi (1.270 km) với nhiên liệu bên trong
Trần bay: 48.000 ft (15.000 m)
Vận tốc lên cao: 9.000 ft/phút (46 m/s)
Lực nâng của cánh: 64,2 lb/ft² (313 kg/m²)
Lực đẩy/trọng lượng: 0,54

Vũ khí
6 giá treo ngoài mang được:
Rocket: 4 thùng rocket Matra với 18 đạn phản lực SNEB 68 mm mỗi thùng
Tên lửa: 4 tên lửa không đối không Red Top hoặc Firestreak
Bom: 2 quả bom 500 lb (227 kg)

Hệ thống điện tử
Radar GEC AI.18 Air Interception

Xem thêm

Máy bay có cùng sự phát triển
 de Havilland Vampire
 de Havilland Venom

Tham khảo
Ghi chú

Chú thích

Tài liệu

 Birtles, Philip. Postwar Military Aircraft 5: de Havilland Vampire, Venom and Sea Vixen. London: Ian Allan, 1986, ISBN 0-7110-1566-X.
 Birtles, Philip. "Sea Vixen: Britain's first missile specialist". Air International, April 1991, Vol. 40, No. 4, các trang 194–201. Stamford, UK: Key Publishing. ISSN 0306-5634.
 Donald, David and Jon Lake, eds. Encyclopedia of World Military Aircraft. London: AIRtime Publishing, 1996. ISBN 1-880588-24-2.
 Fiddler, Brian. Sea Vixen. Ilchester, Somerset, UK: The Society of Friends of the Fleet Air Arm Museum, Fleet Air Arm Museum RNAS Yeovilton, 1985, ISBN 0-948251-03-4.
 Gunston, Bill. Fighters of the Fifties. North Branch, Minnesota: Specialty Press Publishers & Wholesalers, Inc., 1981. ISBN 0-933424-32-9.
 Hobbs, Lt Cdr David. Aircraft of the Royal Navy Since 1945. Liskeard, UK: Maritime Books, 1982, ISBN 0-907771-06-08.
 Jackson, A.J. De Havilland Aircraft since 1909. London: Putnam,, Third edition 1987. ISBN 0-85177-802-X.
 McCart, Neil. HMS "Centaur", 1943-72. Cheltenham, Gloucestershire, UK: Fan Publications, 1997. ISBN 978-0951953891.
 Neal, Molly. "Sea Vixen." Flight, ngày 5 tháng 2 năm 1960, các trang 179–186.
 Taylor, John W. R. "De Havilland Sea Vixen". Combat Aircraft of the World from 1909 to the Present. New York: G.P. Putnam's Sons, 1969. ISBN 0-425-03633-2.
 Winchester, Jim, ed. "De Havilland DH.110 Sea Vixen." Military Aircraft of the Cold War (The Aviation Factfile). London: Grange Books plc, 2006. ISBN 1-84013-929-3.

Liên kết ngoài

 De Havilland Aviation Ltd - operates airworthy de Havilland jet aircraft, including the world's last airworthy Sea Vixen

 British Unveil Twin-Boom Jet, early 1951 article on DH.110
 SeaVixen.org Contains information on the aircraft, the squadrons and carriers and those that flew them
 The 1952 Farnborough Air Show crash (with pictures)
 Eyewitness accounts of Farnborough crash (BBC)
 Aeroplane Naval Aircraft Archive - De Havilland Sea Vixen
 Thunder & Lightnings - De Havilland Sea Vixen
 Interview with Sea Vixen display pilot - Lt Cdr Matt Whitfield

Máy bay quân sự Anh thập niên 1950
Máy bay hoạt động trên tàu sân bay
Sea Vixen
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay tiêm kích
Máy bay hai động cơ phản lực
Máy bay cánh trên


title: Tipula atlas

text:
Tipula atlas là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Oliva cylindrica

text:
Oliva cylindrica là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Olividae, họ ốc gạo hoa.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Oliva


title: Théhillac

text:
Théhillac () là một xã ở tỉnh Morbihan trong vùng Bretagne tây bắc Pháp. Xã này có diện tích 14,46 km², dân số năm 1999 là 512 người. Khu vực này có độ cao từ 1-62 mét trên mực nước biển.
Cư dân của Théhillac danh xưng trong tiếng Pháp là Théhillacois.

Tham khảo

 Các thị trưởng của Hiệp hội Morbihan
 Hồ sơ của thị trấn trên trang mạng INSEE

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức
French Ministry of Culture list for Théhillac
Bản đồ của Théhillac trên Michelin

Xã của Morbihan


title: Tipula twogwoteeana

text:
Tipula twogwoteeana là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Nearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Streptocephalus guzmani

text:
Streptocephalus guzmani là một loài động vật giáp xác thuộc họ Streptocephalidae. Đây là loài đặc hữu của México.

Tham khảo

 Maeda-Martinez, A.M. 1996. Streptocephalus guzmani. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.

Động vật México
Streptocephalus
Động vật giáp xác nước ngọt Bắc Mỹ
Động vật mô tả năm 1995
Động vật được mô tả năm 1995
Động vật đặc hữu México


title: Cú sốc Nixon

text:
Cú sốc Nixon hay cú sốc đô la là một biện pháp kinh tế của Tổng thống Mỹ Richard Nixon.

Ngày 15 tháng 8 năm 1971 đồng đô la Mỹ đã tụt giá xuống mức thấp nhất kể từ sau chiến tranh thế giới lần thứ 2, Tổng thống Nixon đã tuyên bố Mỹ sẽ đơn phương phá giá đồng đô la, đình chỉ khả năng quy đổi của đồng đô la ra vàng, đồng thời áp đặt mức thuế đặc biệt 10% đối với hàng hóa nhập khẩu. Năm 1971, Mỹ tuyên bố phá giá USD từ 35 USD/ounce vàng thành 38 USD/ounce vàng, sau đó đồng đôla Mỹ tiếp tục sụt giảm so với tiền tệ các nước tư bản khác. Hệ thống tiền tệ thế giới Bretton Woods bị tan vỡ.

Những hành động này chủ yếu nhằm vào Nhật Bản và Tây Âu, những nước tuy là đồng minh chiến lược của Mỹ nhưng ngày càng trở thành đối thủ cạnh tranh kinh tế với Mỹ.

Tham khảo

Tiền tệ
Kinh tế Hoa Kỳ
Kinh tế Nhật Bản
Tiêu chuẩn vàng
Kinh tế năm 1971
Hoa Kỳ năm 1971


title: Rhacophorus edentulus

text:
Rhacophorus edentulus là một loài ếch trong họ Rhacophoridae. Chúng là loài đặc hữu của Indonesia.

Các môi trường sống tự nhiên của chúng là sông, đầm nước ngọt, và đầm nước ngọt có nước theo mùa.

Chú thích

Tham khảo

 Iskandar, D. & Mumpuni 2004. Rhacophorus edentulus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Động vật lưỡng cư Indonesia
E
Động vật đặc hữu Indonesia
Động vật Sulawesi


title: Electrophaes

text:
Electrophaes là một chi bướm đêm trong phân họ Larentiinae.

Các loài
Electrophaes aggrediens
Electrophaes albida
Electrophaes albipunctaria
Electrophaes albocrenata
Electrophaes aliena
Electrophaes aspretifera
Electrophaes atrofasciata
Electrophaes aurata
Electrophaes brunnescens
Electrophaes chimakaleparia
Electrophaes chrysodeta
Electrophaes chrysophaës
Electrophaes corylata – Broken-barred Carpet (Thunberg, 1792)
Electrophaes costaclausa
Electrophaes costimaculata
Electrophaes cryopetra
Electrophaes cyria
Electrophaes defracta
Electrophaes degenerata
Electrophaes dissecta
Electrophaes effusaria
Electrophaes ephoria
Electrophaes euryleuca
Electrophaes fabrefactaria
Electrophaes fervidaria
Electrophaes fulgidaria
Electrophaes glaucata
Electrophaes granitalis
Electrophaes interrupta
Electrophaes interruptata
Electrophaes intertexta
Electrophaes mesodonta
Electrophaes moltrechti
Electrophaes nigrifulvaria
Electrophaes niveonotata
Electrophaes niveopicta
Electrophaes perpulchra
Electrophaes recens (Inoue, 1982)
Electrophaes rhacophora
Electrophaes ruptaria
Electrophaes ruptata
Electrophaes subochraria
Electrophaes taiwana
Electrophaes tsermosaria
Electrophaes unicolorata
Electrophaes westi
Electrophaes zaphenges

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Electrophaes at funet.fi

Cidariini


title: 153

text:
Năm 153 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 153

als:150er#153


title: GBU-43/B

text:
Bom GBU-43/B (MOAB) có tên thông dụng Mẹ của các loại bom (Mother Of All Bombs) là một loại bom thường có cỡ rất lớn được thiết kế và trang bị cho Quân đội Hoa Kỳ bởi Albert L. Weimorts Jr. Tại thời điểm đưa vào trang bị, nó là loại vũ khí phi hạt nhân mạnh nhất trên thế giới. Bom được thiết kế để thả từ máy bay vận tải C-130.

Sau đó, Nga đã chế tạo và thử nghiệm quả bom có tên Cha của các loại bom ("Father of All Bombs") và công bố nó mạnh hơn gấp 4 lần bom MOAB.

Lịch sử phát triển
Bom MOAB được nghiên cứu và phát triển theo một dự án công nghệ của Phòng nghiên cứu của Không quân Hoa Kỳ bắt đầu từ năm tài chính 2002, là hậu duệ của BLU-82 "Daisy cutter". Nó đã qua 5 lần thử nghiệm thành công ở một cơ sở không quân Eglin Air Force Base, thuộc Florida vào 11 tháng 3 năm 2003 và những cuộc kiểm tra khác trong giữa tháng 11. Phòng nghiên cứu Không quân Hoa Kỳ nói, đã có một phiên bản khác còn lớn hơn bom MOAB, với khối lượng tổng cộng là 13 tấn.

Mô tả
MOAB có chiều dài 9,17 m (30 feet), đường kính của bom là 102,9 cm, khối lượng là 21.000 lb. (9,5 tấn), chứa 18.700 lb. (8,4 tấn) các thuốc nổ mạnh. Bán kính nổ phá là 137,61m, tuy nhiên sóng xung kích cực lớn được tạo ra trong không khí có thể có thể san bằng tới 9 khu nhà trong thành phố. Do có khối lượng và kích cỡ cực lớn, nó phải được thả từ các máy bay có khả năng chở siêu nặng, thường là C-130; tuy nhiên, máy bay C-17 cũng có khả năng phù hợp. Bom được dẫn hướng bằng Hệ thống định vị toàn cầu và sử dụng dù để kéo nó ra ngoài khoang chứa, do vậy nó có thể được thả từ độ cao lớn hơn và có độ chính xác lớn hơn so với các bom hạng nặng thế hệ trước như BLU-82. Nó là loại vũ khí đầu tiên của Hoa Kỳ có sử dụng loại cánh đuôi kiểu của Nga (loại cánh đuôi ở hai bên kiểu của Belotserkovski), tương tự như R-400 Oka và Vympel R-77. Nó chỉ nhẹ hơn một chút so với Bom động đất T-12 trong Chiến tranh thế giới thứ hai.

Bom MOAB sử dụng 18.700 pound thuốc nổ H6 nhồi vào thân làm chất nổ. Với sức công phá mạnh hơn 1,35 lần so với TNT, H-6 là một loại thuốc nổ mạnh được sử dụng bởi Quân đội Mỹ. H6 là hỗn hợp của RDX (Hexogen), TNT, và bột nhôm.

Lịch sử hoạt động
MOAB được thử nghiệm lần đầu tiên với thuốc nổ Tritonal vào ngày 11 tháng 3 năm 2003, trên phạm vi 70 tọa lạc tại căn cứ không quân Eglin ở Florida. Nó được thử nghiệm một lần nữa vào ngày 21 tháng 11 năm 2003.

Vào ngày 13 tháng 4 năm 2017, một quả bom MOAB chở bởi máy bay vận tải Lockheed MC-130, được thả vào một khu hang động phức hợp của ISIS tại tỉnh Nangarhar, Afghanistan. Đây là lần đầu tiên quả bom này được sử dụng trên chiến trường. Theo quận trưởng Achin có ít nhất 90 phiến quân ISIS thiệt mạng.
Tướng John Nicholson, chỉ huy cao cấp nhất của quân đội Mỹ tại Afghanistan, cho biết: "Kẻ thù đã xây dựng các hầm trú ẩn kiên cố, các đường ngầm và nhiều bãi mìn dày đặc, và vũ khí này được dùng để giảm thiểu những trở ngại để chúng tôi có thể tiếp tục chiến dịch tấn công ở nam Nangarhar,"

Chú thích

Liên kết ngoài

 AFRL GBU-43/B MOAB - Designation Systems
 MOAB - Massive Ordnance Air Blast Bomb - Global Security
 DoD News Briefing 11 Mar 2003 - Test of a MOAB (RTSP stream)
A Short History of Very Heavy Conventional Aerial Bombs

Bom hiện đại
Bom
Bom có điều khiển


title: Cingulopsoidea

text:
Cingulopsoidea là một liên họ ốc biển, động vật chân bụng trong nhánh Littorinimorpha.

Các họ
Có 3 họ được xếp trong liên họ này (Bouchet & Rocroi, 2005):
Họ Cingulopsidae Fretter & Patil, 1958
Họ Eatoniellidae Ponder, 1965
Họ Rastodentidae Ponder, 1966

Phân loại này dựa trên nghiên cứu của V. Fretter và A. M. Patil, xuất bản năm 1958.

Chú thích

Tham khảo

Littorinimorpha


title: Saint-Auban-d'Oze

text:
Saint-Auban-d'Oze là một xã của tỉnh Hautes-Alpes, thuộc vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur, đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Hautes-Alpes

Tham khảo

Saintaubandoze


title: Yerongponga

text:
Yerongponga là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Loài
Yerongponga exequialis Lucas, 1901

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Plusiinae


title: La Verpillière

text:
La Verpillière là một xã thuộc tỉnh Isère, trong vùng Rhône-Alpes ở đông nam nước nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 205-305 mét trên mực nước biển. Theo điều tra dân số năm 2006 của INSEE, xã có dân số 5982 người.
Sông Bourbre chảy theo hướng tây bắc qua phía bắc thị trấn.

Tham khảo

Verpilliere