title: Ban tiệp dư

text:
Ban Tiệp dư (chữ Hán: 班婕妤, khoảng 48 TCN - 2 TCN), là một phi tần của Hán Thành Đế Lưu Ngao, vị Hoàng đế thứ 12 của triều Tây Hán trong lịch sử Trung Quốc, một Hoàng đế nổi tiếng là hôn quân và hoang dâm.

Khi đó, Ban Tiệp dư xuất thân danh môn, nổi tiếng là một nữ tác gia trứ danh, rất nổi tiếng đương thời vì có tài về từ và phú. Ban đầu, bà rất được Hán Thành Đế sủng ái, sau đó do chị em Triệu Phi Yến cùng Triệu Hợp Đức đắc sủng, hãm hại Hứa hoàng hậu, thế là Ban tiệp dư phải lánh đến Trường Tín cung, hầu hạ Thái hậu Vương Chính Quân. Sự tích về bà trở nên nổi tiếng, và bà là một hình mẫu của tần phi hết sức hiền huệ và hiểu lễ nghĩa.

Xuất thân thế gia, nổi tiếng về tính hiền thục, Ban tiệp dư là tổ cô của Ban Cố, Ban Siêu và Ban Chiêu, những cái tên trứ danh dưới thời Đông Hán về sau. Bà nổi tiếng với bài Oán ca hành (怨歌行), sau còn gọi là Đoàn phiến ca (团扇歌).

Thân thế
Ban thị không rõ danh tính, là người Lâu Phiền (楼烦; nay là Sóc Thành, gần Ninh Vũ, tỉnh Sơn Tây). Tổ tiên nhiều đời nhà họ Ban là hậu nhân của Lệnh doãn nước Sở là Tử Văn. Về sau, họ trở thành quý tộc ở vùng biên giới phía Tây Bắc với nghề chăn thả và kinh doanh bò, ngựa với quy mô tới vài nghìn con. Gia đình họ Ban buôn bán bò ngựa và khuyến khích các gia đình khác di chuyển ra vùng biên giới.

Ông cố của Ban thị là Ban Nhất (班壹), sinh ra Ban Nhụ (班孺). Họ Ban trở thành quý tộc khi Ban Nhụ làm quan đến chức Thái thú Thượng Cốc. Con trai Ban Nhụ là Ban Trường (班长), con trai Trường là Ban Hồi (班回), con trai Hồi là Ban Huống (班况). Huống từng lập được nhiều công lao khi chinh phạt Hung Nô thời Hán Vũ Đế, được phong chức Tả Tào Việt Kỵ hiệu úy. Ban Huống có ba con trai và một gái, tất cả đều giỏi văn thơ.

Con trai trưởng là Ban Bá (班伯), học giả tinh thông Tứ thư Ngũ kinh, từng được cử đi sứ sang Hung Nô, lập nhiều công lớn. Con trai kế là Ban Du (班斿), làm quan chức Bái Gián Đại Phu, có tài bác học, từng cộng tác cùng Lưu Hướng trong việc điển hiệu mật thư của triều đình, Hoàng đế rất kính nể. Con thứ ba là Ban Trĩ (班稚) cũng là danh gia văn học, đạo đức tốt, làm Quảng Bình tướng thời Hán Ai Đế. Con gái duy nhất của Ban Huống chính là Ban thị, là người nổi bật hơn cả, còn trẻ đã học thành tài, thi phú âm luật thảy đều tinh thông. Con trai của Ban Trĩ là Ban Bưu (班彪), một sử gia có tiếng. Ban Cố, con trai của Ban Bưu, sinh năm 32 tại Phù Phong, An Lăng (nay là Hàm Dương, Thiểm Tây) là tác giả quyển sử Hán thư rất nổi tiếng.

Nhập cung

Tiệp dư hiền đức

Thời gian Ban Tiệp dư nhập cung không rõ ràng, Hán thư chỉ ghi Ban thị nhập cung vào lúc Thành Đế vừa lên ngôi không lâu. Mới đầu chỉ là Thiếu sử (少使), sau được sủng hạnh, phong lên làm Tiệp dư. Bà từng sinh hạ một hoàng tử, nhưng sau mấy tháng lại chết non, từ đó không còn sinh dục được nữa.

Ban Tiệp dư rất thích đọc Kinh Thi và các sách cổ học khác như Đức tượng (德象), Yểu điệu (窈窕) hay Nữ sư (女师), khi yết kiến Hoàng đế bà thường thực hiện những quy tắc hợp lệ, không vì được sủng ái sinh kiêu ngạo. Bà không chỉ đa tài đa nghệ mà còn vô cùng hiền thục, không nói chuyện thị phi, không huênh hoang khoác lác, cũng không làm mất lòng ai, ngay đến cả Thái hậu Vương Chính Quân cũng rất quý. Ban Tiệp dư được chuyên sủng hậu cung nhưng rất biết phép tắc. Có một khi đi ra ngoài, Hán Thành Đế định cho làm một chiếc xe rộng lớn để Ban Tiệp dư có thể ngồi chung. Biết chuyện ấy, Ban Tiệp dư lễ phép tâu:"Tâu bệ hạ, xưa nay bậc Thánh vương khi xuất ngoại, chỉ có những bậc đại thần là được phép ngồi cạnh Hoàng đế mà thôi. Nay, rộng ơn bệ hạ cho phép thiếp ngồi cùng, nhưng làm vậy, chắc chắn sẽ tổn hại đến thanh danh hiền đức của bệ hạ. Cúi xin bệ hạ lượng thứ thiếp thần, xét lại việc này, miễn cho thần thiếp ngồi chung xe". Lời tâu của Ban Tiệp dư rất có đạo lý, nên Hán Thành Đế phải hủy bỏ ý định ấy.

Thái hậu nghe chuyện, rất lấy làm tâm đắc, cất lời khen:"Thật là hiếm có, xưa có Phàn Cơ, nay có Ban Tiệp dư!".

Bị thất sủng
Tuy tài đức như thế nhưng Ban Tiệp dư không giành được sự sủng ái lâu bền của Hán Thành Đế, từ năm Hồng Gia đã ít vào hậu cung, do vậy Ban Tiệp dư tiến cử Thị giả tên là Lý Bình lên, Bình được phong Tiệp dư, còn được cho đổi thành họ Vệ theo cố sự của Vệ Tử Phu. Sau khi hai chị em Triệu Phi Yến nhập cung, dùng trăm phương nghìn kế tranh giành sự sủng ái của Hán Thành Đế. Ban Tiệp dư là người an phận thủ thường, không tranh với đời thì chị em họ Triệu thị dùng nhan sắc và thủ đoạn để quyến rũ Thành Đế.

Năm Hồng Gia thứ 3 (18 TCN), chị của Hứa hoàng hậu là Hứa Yết bị Vương Thái hậu định tội buông lời nguyền rủa trong cung. Nhân sự tình đó, hai chị em Triệu Phi Yến tố cáo Hứa hậu và Ban Tiệp dư đồng lõa rước Vu thuật lập đàn tràng để trù ếm. Hán Thành Đế tức giận, phế truất Hứa hoàng hậu và gọi Ban Tiệp dư đến tra vấn.

Khi trình diện Hoàng đế, Tiệp dư Ban thị không lộ chút sợ sệt, tâu:「"Thần thiếp nghe rằng, tử sinh có mệnh, giàu nghèo do trời. Người làm lành còn chưa biết có được hưởng phước không, huống nữa là chuyện sai quấy ấy? Nếu quỷ thần có sự hiểu biết, chắc chắn quỷ thần sẽ không bao giờ nghe những lời xin xỏ hại người. Nếu quỷ thần chẳng có sự hiểu biết, những lời trù ếm phỏng có ích gì? Chuyện bệ hạ hỏi, thần thiếp chẳng những không dám làm, mà còn chưa bao giờ nghĩ đến nữa!"」. Trước thái độ ung dung và thanh thản của nàng, Hán Thành Đế tin tưởng và khâm phục, không những không bắt tội mà còn ban thưởng trăm cân vàng. Nhưng Ban Tiệp dư tự thấy, phải mau rời xa nơi này mới yên thân, liền xin cho đến Trường Tín cung (长信宫) của Thái hậu để hầu hạ và được Hán Thành Đế phê chuẩn.

Khi Hán Thành Đế băng, Ban Tiệp dư tình nguyện đến lăng tẩm của Hán Thành Đế là Đình Lăng (延陵). Bà sống cuộc sống giản đơn đầy đạo hạnh cao khiết như một đạo nhân, bỏ mặc ngoài tai mọi chuyện tranh giành quyền lực, xem thường phú quý công danh, thệ nguyện suốt đời lo việc hương khói cho Thành Đế. Ban Tiệp dư mất cỡ năm 40 tuổi hơn, được chôn cất trong khuôn viên Đình lăng của Hán Thành Đế.

Tác phẩm

Sau khi đến Trường Tín cung của Vương Thái hậu, tâm tình của Ban Tiệp dư rất u uất, nên thường mượn văn thơ để bày giải tâm sự. Tiếc là hiện nay, phần lớn bị thất thoát, chỉ còn lưu truyền lại mấy bài như Tự điệu phú (自伤赋), Đảo tố phú (捣素赋) và Oán ca hành (怨歌行).

Trong số đó, bài Oán ca hành của bà được người sau ưa thích nhất.

Trong bài thơ, Ban Tiệp dư ví mình như chiếc quạt lụa trắng, mùa Hạ thì được Hoàng đế yêu dấu, cất giữ bên mình vì có thể sinh ra gió mát cho Hoàng đế. Đến mùa thu, tiết trời trở lạnh thì chiếc quạt bị vất vào một xó, mọi người quên lãng.

Ngoài ra, Ban Tiệp dư còn có một bài thơ cũng nổi tiếng không ít, đó là bài Trường Tín cung oán (长信宫怨). Trong đó, bà kể lại thân thế từ lúc nhập cung được Hán Thành Đế yêu dấu. Đến khi bị ruồng rẫy, tâm tình sầu buồn u uất. Văn từ phong phú uyển chuyển, ý tứ thâm trầm, hình ảnh sinh động đáng nhớ. Mọi người vô cùng cảm khái.

Nhà thơ thời Đường là Ông Thụ (翁綬) cảm khái sâu sắc về ý tứ của Ban Tiệp dư, làm ra bài Tiệp dư oán (婕妤怨) để bày tỏ sự cảm thông đối với bà khi viết ra Oán ca hành:

Phim ảnh

Gia phả

Xem thêm
 Hán thư
 Hán Thành Đế
 Triệu Phi Yến
 Ban Cố
 Ban Siêu
 Ban Chiêu
 Vương Chính Quân

Tham khảo

Phi tần nhà Hán
Nhà thơ Trung Quốc thời Hán
Mất thập niên 1 TCN
Tài nữ Trung Hoa
Mỹ nhân Trung Hoa


title: Hồng vệ binh

text:
Hồng vệ binh hay là Vệ binh đỏ ()  là danh xưng dùng để chỉ các thanh thiếu niên Trung Quốc được giáo dục tôn sùng chủ nghĩa Marx-Lenin và tư tưởng Mao Trạch Đông. Trong Cách mạng văn hóa ở Trung Quốc thập niên 1960, lực lượng này được coi là xung kích trong việc đấu tranh, phá bỏ những tập tục hủ lậu trong xã hội, nhưng dần dần lực lượng này đã trở nên quá khích, họ sử dụng bạo lực tra tấn, phá hoại và cướp đoạt tài sản, nhà cửa, bức tử, giết hại những cán bộ, đảng viên, tướng lĩnh và người dân bị họ cho là thiếu tin tưởng hoặc bất đồng chính kiến với Mao Trạch Đông và Đảng Cộng sản Trung Quốc. Nạn nhân của các Hồng vệ binh bao gồm cả các lãnh đạo cao cấp trong Đảng Cộng sản Trung Quốc và Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc.

Trong thời kỳ Cách mạng Văn hóa, Hồng vệ binh đã gây hỗn loạn cho xã hội Trung Quốc, đình đốn sản xuất, hàng trăm ngàn đảng viên bị thanh trừng, nhiều bậc lão thành cách mạng, danh nhân văn hóa bị tra tấn, sỉ nhục hoặc phải chết tức tưởi. Trong chiến dịch Bốn dọn dẹp và tiêu diệt Bốn cái cũ, nhiều danh thắng và giá trị văn hóa truyền thống của Trung Hoa bị lực lượng này phá hủy. Đến khi cách mạng văn hóa kết thúc vào đầu thập niên 1970, lực lượng này bị giải tán.

Thành lập và phát triển

Ngày 29 tháng 5 năm 1966, tại Trường Trung học thuộc Đại học Thanh Hoa, đơn vị Hồng vệ binh đầu tiên được thành lập với mục đích là trừng phạt những lực lượng, cá nhân đi ngược lại nền văn hóa mới do Cách mạng văn hóa đề ra.

Ngày 1 tháng 8, Mao đích thân viết cho họ một bức thư ngỏ, bày tỏ "hậu thuẫn nồng nhiệt và tích cực". Sau đó ra lệnh phát sóng các tuyên ngôn của các Hồng vệ binh trên đài phát thanh quốc gia và công bố trên các tờ báo nhật báo. Được Mao Trạch Đông ủng hộ, các đơn vị Hồng vệ binh nhanh chóng phát triển khắp Trung Quốc.

Ngày 18 tháng 8 năm 1966, hàng triệu Hồng vệ binh từ khắp các nơi Trung Quốc tập trung về Bắc Kinh để nghe Mao Trạch Đông diễn thuyết. Xuất hiện tại quảng trường Thiên An Môn, vai Mao đeo băng đỏ để chứng tỏ ủng hộ phong trào và mục tiêu của nó. Trước hàng triệu Hồng vệ binh, Mao ca ngợi hành động của Hồng vệ binh là "phát triển Xã hội chủ nghĩa và dân chủ". Cũng trong cuộc mít tinh ngày 18 tháng 8, Lâm Bưu nói: "Chúng ta cần phải đánh đổ phái cầm quyền đi theo con đường tư bản chủ nghĩa, phải đánh đổ tất cả phái bảo hoàng tư sản, phải đánh đổ tất cả bọn đầu trâu mặt ngựa!". Hành động của Hồng vệ binh được Mao Trạch Đông ca ngợi, ngày 22 tháng 8 năm 1966, Mao ban hành một thông cáo chung, trong đó quy định cấm mọi sự can thiệp từ phía cảnh sát vào hoạt động của Hồng vệ binh. Người nào làm trái với Thông cáo đó sẽ bị coi là phản cách mạng.

Ngày 5 tháng 9 năm 1966, một thông cáo khác được ban hành khuyến khích tất cả Hồng vệ binh đến Bắc Kinh trong một quãng thời gian xác định. Tất cả chi phí, bao gồm ăn ở và đi lại sẽ được chính quyền chi trả.

Sau các cuộc diễu hành phô trương trong tháng Tám, những người lãnh đạo Cách mạng Văn hóa chỉ đạo cho Hồng vệ binh lập chiến dịch để tấn công tiêu diệt "Bốn cái cũ" của xã hội Trung Quốc (phong tục, văn hóa, tập quán và tư tưởng hủ lậu). Trong chiến dịch này, các nhóm Hồng vệ binh trở nên quá khích, nhiều công trình tôn giáo như chùa chiền, nhà thờ, tu viện Hồi giáo và các nghĩa trang bị đóng cửa, cướp phá hoặc bị đập bỏ. Một số di tich lịch sử bị lực lượng này đe dọa đập phá, khiến chính quyền phải cử quân đội tới bảo vệ (ví dụ như Tử Cấm Thành còn tồn tại là nhờ có sự bảo vệ của quân đội do Chu Ân Lai phái đến)

Theo một báo cáo chính thức trong tháng 10 năm 1966, Hồng vệ binh đã bắt giữ 22.000 "phản cách mạng"  nhiều người đã bị giết, bị tra tấn đến chết hoặc tự tử do không chịu được nhục nhã. Trong tháng 8 và tháng 9, chỉ riêng ở Bắc Kinh đã có 1772 người bị sát hại. Tại Thượng Hải, trong tháng 12 có 704 vụ tự tử...

Ngày 22 tháng 7 năm 1967, Giang Thanh chỉ đạo Hồng vệ binh có thể thay thế Quân đội Giải phóng Nhân dân Trung Hoa nếu cần thiết. Sau khi được sự khích lệ của Giang Thanh, Hồng vệ binh bắt đầu cướp phá các doanh trại và các tòa nhà quân đội. Hành động này kéo dài tới tận mùa thu năm 1968, mà không bị các tướng lĩnh quân đội ngăn chặn.

Kết thúc
Sau một thời gian hoạt động, nhiều nhân vật cấp cao trong bộ máy Đảng Cộng sản Trung Quốc như: Lưu Thiếu Kỳ, Bành Đức Hoài, Đặng Tiểu Bình... đã bị Hồng Vệ binh bắt giữ, phải chịu tù đày; sự hỗn loạn do Hồng vệ binh gây ra trở nên nguy hiểm. Tháng 12 năm 1968, Mao cho triển khai Phong trào Tiến về nông thôn đưa hàng trăm ngàn thanh niên (nòng cốt của Hồng vệ binh) về các vùng nông thôn để sống, lao động và học hỏi kinh nghiệm của những người nông dân. Thực chất là tống họ về nơi mà họ ít có thể gây loạn nhất, Hồng vệ binh tan rã từ đây. Sau này, những người Trung Quốc ở tuổi 15 đến 25 trong thời Cách mạng Văn hóa thường được gọi là "Thế hệ bỏ đi" vì học hành dang dở.

Những nhân vật bị Hồng vệ binh hãm hại
Lưu Thiếu Kỳ: Trong Cách mạng Văn hóa, rạng sáng ngày 10/4/1967, Hồng vệ binh xông thẳng tới nơi ở của vợ chồng Lưu Thiếu Kỳ tại Bắc Kinh, bắt ông đem tới Khai Phong giam vào ngục, trong tình trạng bệnh tiểu đường, hen suyễn, viêm phổi, nằm liệt giường. Sau khi đến Khai Phong được gần một tháng, ông tắt thở vào sáng 13/11/1969. Giấy khai tử ghi họ tên là Lưu Vệ Hoàng; nghề nghiệp là vô nghề nghiệp. Vương Quang Mỹ, phu nhân Lưu Thiếu Kỳ bị Hồng vệ binh bắt cùng thời điểm với chồng đưa thẳng tới trường Đại học Thanh Hoa nhốt. Khi đấu tố, Hồng vệ binh bắt bà đi tất lụa và giày cao gót, mặc xường xám, cổ đeo một chuỗi quả bóng bàn kệch cỡm, đứng trên ghế cao, phía sau có hai Hồng vệ binh đứng kèm, đấu tố suốt ba tiếng đồng hồ liền, trong tiếng hô đả đảo long trời lở đất cho đến khi bà ngất xỉu…
Nguyên soái Bành Đức Hoài: Mùa hè năm 1967, Hồng Vệ Binh do Vương Đại Tân  cầm đầu kéo đến nơi Bành cư ngụ, đấm đá túi bụi và tra vấn ông phái thú nhận những vấn đề sau:

1. Quan hệ với Lưu Thiếu Kỳ, Đặng Tiểu Bình, Hạ Long.

2. Ở chiến trường Triều Tiên, đã phản đối phương châm chiến lược của Mao Chủ tịch.

3. Mao Ngạn Anh rốt cuộc đã chết như thế nào?...

Sau đó Hồng vệ binh đem Bành Đức Hoài về Bắc Kinh nhốt lại cho đến khi ông qua đời (1974)

Đặng Tiểu Bình: Trong Cách mạng Văn hóa, Đặng Tiểu Bình trở thành một trong những mục tiêu công kích kịch liệt của Hồng vệ binh. Trong các bài báo chữ to, Hồng vệ binh gọi ông là "tên thứ hai đi theo đường lối tư bản của Trung Quốc" (sau Lưu Thiếu Kỳ). Mùa hè năm 1967, hàng ngàn Hồng vệ binh khi đấu tố Đặng Tiểu Bình tại nhà ở của ông đã bắt ông "đi máy bay" (quỳ xuống đất, hai cánh tay giương cao về phía sau, đây là cách xử tội mà Hồng vệ binh rất thích). Con trai Đặng Tiểu Bình là Đặng Phổ Phương bị Hồng vệ binh đánh què cả hai chân.

Chú thích

Tham khảo
Van der Sprenkel, S; The Red Guards in perspective. New Society, ngày 22 tháng 9 năm 1966
Howard, R; "Red Guards are always right". New Society, ngày 2 tháng 2 năm 1967

Liên kết ngoài
 Lưu Thiếu Kỳ - ra đi và trở lại
 Mao Trạch Đông ngàn năm công tội, Tác giả: Tân Tử Lăng, Thông Tấn Xã Việt Nam dịch và in 2009
 Video về sự tàn phá của tài sản văn hóa (tàn tích chế độ cũ) và sự sỉ nhục các cán bộ cao cấp trong Cách mạng văn hóa.

Cách mạng Văn hóa
Lịch sử Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa


title: Windows (định hướng)

text:
Windows (tiếng Anh: cửa sổ, số nhiều) có thể có nghĩa là:
Microsoft Windows: hệ điều hành từ Microsoft
Windows: một phim kinh dị Mỹ của năm 1981


title: Bulbophyllum leptocaulon

text:
Bulbophyllum leptocaulon là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

L


title: Bourg-le-Comte

text:
Bourg-le-Comte là một xã ở tỉnh Saône-et-Loire trong vùng Bourgogne-Franche-Comté nước Pháp.

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số 202.Dân số năm 2004 ước khoảng 205 người.

Xem thêm
Xã của tỉnh Saône-et-Loire

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Saône-et-Loire


title: 5848 Harutoriko

text:
5848 Harutoriko (1990 BZ1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 30 tháng 1 năm 1990 bởi Matsuyama và Watanabe ở Kushiro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 5848 Harutoriko

Thiên thể phát hiện năm 1990
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Dufourea scabricornis

text:
Dufourea scabricornis là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Bohart mô tả khoa học năm 1949.

Chú thích

Tham khảo

Dufourea
Động vật được mô tả năm 1949


title: La Clayette

text:
La Clayette là một xã ở tỉnh Saône-et-Loire trong vùng Bourgogne-Franche-Comté nước Pháp.

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số  người.

Xem thêm
Xã của tỉnh Saône-et-Loire

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Saône-et-Loire


title: Agapetus dubitans

text:
Agapetus dubitans là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Agapetus


title: Fleury-devant-Douaumont

text:
Fleury-devant-Douaumont là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Meuse, quận Verdun, tổng Charny-sur-Meuse. Tọa độ địa lý của xã là 49° 11' vĩ độ bắc, 05° 25' kinh độ đông.

Tham khảo

Xã của Meuse


title: La Chapelle-de-Surieu

text:
La Chapelle-de-Surieu là một xã thuộc tỉnh Isère, vùng Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 252-407 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Chapelledesureieu


title: Hulst

text:
Hulst là một đô thị và thành phố ở tây nam Hà Lan ở phía đông của Zeelandic Flanders.
Hulst nhận được quyền thành phố trong thế kỷ 12.

Năm 1645, cuộc vây hãm của Hulst (để kiểm soát tả ngạn của sông Schelde) xảy ra. Cuộc chiến được dẫn đầu bởi Hoàng tử Orange Frederick Henry, trong cuộc Chiến tranh Tám mươi năm "(1568-1648) với Tây Ban Nha. Một cuộc bao vây trước đó của anh trai Hoàng tử Maurits của ông diễn ra vào năm 1591 người đã lấy lại Hulst cũng từ Tây Ban Nha. Tây Ban Nha đã chiếm trở lại năm 1596. Một cuộc bao vây tiếp tục diễn ra năm 1702, nơi mà tướng Menno van Coehoorn bảo vệ thị trấn thành công cho Hà Lan và năm 1747 khi nó bị người Pháp chiếm do Trung úy Tổng Pieter de la Rocque không bảo vệ nổi.

Trong thế kỷ XVII, một pháo đài ngôi sao được xây dựng. Các công sự, xây dựng trong thời gian đó, là những ví dụ lịch sử của kiến trúc pháo đài Hà Lan.

Tham khảo

Đô thị Zeeland


title: (185678) 1995 TN1

text:
{{DISPLAYTITLE:(185678) 1995 TN1}}(185678) 1995 TN1 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 14 tháng 10 năm 1995.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 185001–186000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1995
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Maison-Feyne

text:
Maison-Feyne là một xã thuộc tỉnh Creuse trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền trung nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 340 mét trên mực nước biển.

Địa lý
Thị trấn có cự ly khoảng  về phía tây bắc Guéret tại giao lộ các tuyến đường D44, D46 và D913. Sông Creuse tạo thành một phần ranh giới đông bắc thị trấn.

Dân số

Địa điểm nổi bật
 Nhà thờ the Assumption, từ thế kỷ 12.

Liên kết ngoài
 Maison-Feyne on the Quid website

Tham khảo

Xã của Creuse


title: Garcia

text:
thế:Đề cập||García}}

Địa danh
Diego Garcia, rạn san hô ở Ấn Độ Dương
Garcia Hernandez, đô thị thuộc tỉnh Bohol, Philippines
Padre Garcia, đô thị thuộc tỉnh Batangas, Philippines

Cách dùng khác
 Garcia: chi thực vật thuộc họ Euphorbiaceae

Xem thêm

Trang định hướng tên khoa học


title: Sân bay Nước Trong

text:
Sân bay Nước Trong là một sân bay nhỏ nằm ở huyện Long Thành, tỉnh Đồng Nai.

Sân bay có một đường băng, dài khoảng 1500m, dùng để dự trữ, khai thác quân sự.

Trước đây, sân bay được phục vụ cho chiến tranh. Hiện nay, đây là sân bay thứ hai của tỉnh này, sau sân bay Biên Hòa.

Sân bay này hiện đã bị bỏ hoang và không còn được sử dụng nữa.

Nhưng, sân bay đang có kế hoạch cải tạo và nâng cấp trở thành sân bay quốc tế với nhà ga công suất 20 triệu hành khách/1 năm, đường băng dài 2500m và rộng 45m, đủ tiếp nhận các loại máy bay tầm trung như: Airbus A320, A321, Boeing 737..., được sử dụng để phục vụ các hãng hàng không giá rẻ. Sau khi hoàn thành, sân bay sẽ là 1 trong 3 sân bay của cụm Cảng hàng không quốc tế Long Thành (Long Thành, Tân Sơn Nhất, Nước Trong)

Tham khảo

Nước Trong
Nước Trong
Nước Trong
Long Thành


title: Malacotheria picticollis

text:
Malacotheria picticollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Fairmaire miêu tả khoa học năm 1883.

Chú thích

Tham khảo

Malacotheria


title: 9615 Hemerijckx

text:
9615 Hemerijckx (1993 BX13) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 23 tháng 1 năm 1993 bởi E. W. Elst ở Đài thiên văn Nam Âu.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 9615 Hemerijckx

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1993


title: Phaeodepas

text:
Phaeodepas là một chi nấm trong họ Marasmiaceae. Chi này chứa 2 loài được tìm thấy ở Venezuela.

Xem thêm

List of Marasmiaceae genera

Tham khảo

Liên kết ngoài

Marasmiaceae


title: Lasioglossum epichlorum

text:
Lasioglossum epichlorum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1937.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1937


title: Bazoilles-et-Ménil

text:
Bazoilles-et-Ménil là một xã, nằm ở tỉnh Vosges trong vùng Grand Est của Pháp. Xã này có diện tích 5,77 km², dân số năm 1999 là 122 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 295 m trên mực nước biển.

Dân địa phương tiếng Pháp gọi là Bazoillais.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Bazoilles-et-Ménil trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Bazoilles-et-Menil


title: Megachile nivalis

text:
Megachile nivalis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

N
Động vật được mô tả năm 1903


title: Megathous rifensis

text:
Megathous rifensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Cobos miêu tả khoa học năm 1969.

Chú thích

Tham khảo

Megathous


title: Cronce

text:
Cronce là một xã thuộc tỉnh Haute-Loire nam trung bộ nước Pháp. Xã  nằm ở khu vực có độ cao trung bình 710 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Haute-Loire


title: Thérouldeville

text:
Thérouldeville là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Huy hiệu

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
Thérouldeville on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Conus dalli

text:
Conus dalli là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Giống như tất cả các loài thuộc chi Conus, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 The Conus Biodiversity website

D
Động vật được mô tả năm 1873


title: Bò xám

text:
Bò xám (Bos sauveli) còn gọi là bò Kouprey là động vật hoang dã thuộc họ Bovidae cư ngụ chủ yếu trong các vùng rừng núi thuộc miền bắc Campuchia, nam Lào, đông Thái Lan và tây Việt Nam. Chúng được phát hiện năm 1937.

Hình dạng & tập tính
Bò xám đực có thể dài tới 2 m và nặng từ 680 tới 900 kg (1.500 - 2.000 lb). Chúng có thân dài nhưng dẹt, chân dài và có bướu trên lưng. Bò xám có lông màu xám, nâu đen hay đen. Cặp sừng của bò xám cái có hình dạng như chiếc đàn lia, cong về phía trên giống như sừng linh dương. Cặp sừng của con đực vòng hình cung rộng hơn và cong lên và chĩa về phía trước. Sừng bò đực dài gấp đôi sừng bò cái và thường bị tước xòe ở mũi sừng trông như cặp đũa bông. Cả hai giới đều có lỗ mũi hình chữ V và đuôi dài. Bò xám có hai ngón chân móng guốc ở phần trung tâm của phần móng guốc. Ngón chân trỏ và ngón út là móng guốc nhỏ hơn, gần với xương mắt cá chân. Bò xám đực có yếm dài tới 40 cm (16 inch). Trong điều kiện tự nhiên chúng có thể sống tới 20 năm.

Thức ăn bò xám chủ yếu là cỏ thay vì lá cây hay đọt cành. Vì vậy chúng hay tụ tập ở những thửa rừng thoáng.

Khu vực sinh sống
Bò xám sinh sống trên những sườn đồi thấp và ăn cỏ. Chúng là loài động vật ăn cả ngày lẫn đêm, ban đêm chúng ăn cỏ trong những khu vực rộng rãi ngoài trời và ban ngày chúng ăn cỏ dưới những cánh rừng. Chúng sống thành bầy đàn tới 20 con, chủ yếu là bò cái trưởng thành và bê con nhưng trong mùa khô thì có cả bò đực.

Sinh sản
Bò xám cái mang thai từ 8 đến 9 tháng, thời gian động đực và giao phối của chúng là vào khoảng tháng 4 hàng năm. Bê con và bò mẹ thông thường sống tách khỏi đàn cỡ 1 tháng ngay sau khi sinh.

Quần thể hiện tại
Hiện nay, theo một số nguồn thì không còn quá 250 con bò xám trên toàn thế giới, chủ yếu ở Campuchia; ở Thái Lan, Lào, Việt Nam có lẽ đã tuyệt chủng. Sự suy giảm số lượng của chúng có lẽ chủ yếu là do việc săn bắn không thể kiểm soát được của những người dân địa phương cũng như những người lính trong Chiến tranh Đông Dương cũng như do bệnh tật do gia súc truyền sang hay sự mất dần khu vực sinh sống bởi nạn phá rừng làm nương rẫy của con người.

Thế giới:
Đầu những năm 1900: Khoảng 2.000 (Curry-Lindahl 1972)
1938: 800 (Humphrey & Bain 1990)
1940: 1.000 (Burton & Pearson 1987)
1951: 500 (Humphrey & Bain 1990)
1964: 300 (Humphrey & Bain 1990)
1969: 100 (Curry-Lindahl 1972)
1970: 30 - 70 (Fitter 1974)
1975: 50 (Humphrey & Bain 1990)
1984: Có lẽ chỉ còn một vài chục con (Macdonald 1984)
1986: Ít hơn 200 (Oryx 1986d)
1988: 50 - 100 (Oryx 1988b)
1988: 100 - 300 (WCMC/WWF 1997)
1995: Vài chục con (Hendrix, 1995)
2000: Nói chung được cho là ít hơn 250 (IUCN 2000)
2003: Nói chung được cho là ít hơn 250 (IUCN 2004)
Campuchia:
1952: 500 (IUCN 1968)
1959: 200 (Lekagul 1967)
1964: 200 (IUCN 1968)
1988: Ít hơn 200 (WCMC 1994)
Lào:
1988: 40 - 100 (WCMC 1994)
Việt Nam:
1988: 30 (WCMC 1994)

Tính đến năm 2004 sau mấy đợt săn lùng tìm bò xám tại Việt Nam mà không tìm được cá thể nào, các nhà chuyên môn cho rằng giống bò này đã tuyệt chủng tại Việt Nam.

Liên hệ với các loài khác
Các nghiên cứu gần đây của trường đại học Northwestern tại London trên trang Journal of Zoology cho thấy khi so sánh chuỗi mitochondria, bò xám Kouprey là vật lai giữa bò Zebu và Banteng. Tuy nhiên nhà khoa học Pháp Alexander Hassanin và Anne Ropiquet của Viện bảo tàng quốc gia về Lịch sử tự nhiên ở Paris thì cho rằng bò xám Kouprey là một loài riêng. Cả hai trường phái đểu đồng ý rằng cần tiến hành thêm nhiều xét nghiệm trước khi có thể đi đến kết luận cuối cùng.

Tham khảo
 G. J. Galbreath, J. C. Mordacq, F. H. Weiler, 2006. Genetically solving a zoological mystery: was the kouprey (Bos sauveli) a feral hybrid? Journal of Zoology 270 (4): 561–564.
 Hassanin, A., and Ropiquet, A. 2004. Molecular phylogeny of the tribe Bovini (Bovidae, Bovinae) and the taxonomic status of the kouprey, Bos sauveli Urbain 1937. Mol. Phylogenet. Evol. 33(3):896-907.
  Database entry includes a brief justification of why this species is critically endangered and the criteria used
Steve Hendrix: Quest for the Kouprey, International Wildlife Magazine, 25 (5) 1995, p. 20-23.
 J.R. McKinnon/S.N. Stuart: The Kouprey - An action plan for its conservation. Gland, Switzerland 1989.
 Steve Hendrix: The ultimate nowhere. Trekking through the Cambodian outback in search of the Kouprey, Chicago Tribune - 19 tháng 12 năm 1999.
 Tranh cãi chưa hồi kết về loài bò xám tại Việt Nam

Chú thích

Liên kết ngoài

Animal info page on kouprey
CSEW factsheet on kouprey
 The Cryptid Zoo: Kouprey

Sách đỏ Việt Nam
S
Động vật có vú Campuchia
Động vật có vú Lào
Động vật có vú Thái Lan
Động vật có vú Việt Nam
Động vật được mô tả năm 1937


title: Visionary: The Video Singles

text:
Visionary: The Video Singles là tập hợp 20 đĩa đơn hay nhất trong sự nghiệp của ca sĩ người MỹMichael Jackson, phát hành tại Châu Âu giữa ngày 20 tháng 2 năm 2006 và 26 tháng 6 năm 2006, và được phát hành tại Mỹ vào ngày 14 tháng 11 năm 2006.

Danh sách ca khúc

Remix EP
Ra đời ngày 21 tháng 2 năm 2006,Visionary Remixes - EP được bán tại cửa hàng UKitunes.

Mức tiêu thụ của các đĩa đơn
Chú ý: Trong ngoặc là thứ hạng của đĩa đơn khi phát hành lần đầu

Xem thêm

Chú thích
 Sony's official Visionary web site
 Michael Jackson News International

Album của Michael Jackson
Album video của Michael Jackson


title: .cg

text:
.cg là tên miền Internet cấp cao nhất dành cho quốc gia (ccTLD) Cộng hòa Congo, Được quản lý bởi ONPT Congo và Interpoint Thụy Điển. Mọi công dân của Congo đều được đăng ký một tên miền cấp 2 miễn phí và trực tiếp. Những lần đăng ký sau, hoặc người nước ngoài khi đăng ký đều phải đóng phí.

Liên kết
 whois IANA của .cg
 trang đăng ký domain .cg

Tham khảo

cg
Cộng hòa Congo
cg
cg
Tên miền quốc gia cấp cao nhất

sv:Toppdomän#C


title: Pindara

text:
Pindara là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Các loài
Pindara illibata (Fabricius, 1775)
Pindara prisca (Walker, 1858)
Pindara serratilinea (Bethune-Baker, 1906)

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Catocalinae


title: Jagatsinghpur

text:
Jagatsinghpur là một thị xã và là nơi đặt ủy ban khu vực quy hoạch (notified area committee) của quận Jagatsinghpur thuộc bang Orissa, Ấn Độ.

Địa lý
Jagatsinghpur có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 15 mét (49 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Jagatsinghpur có dân số 30.688 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Jagatsinghpur có tỷ lệ 75% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 81%, và tỷ lệ cho phái nữ là 69%. Tại Jagatsinghpur, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Orissa
Huyện của Ấn Độ


title: Stenophylax espanioli

text:
Stenophylax espanioli là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Stenophylax


title: Bulbophyllum blumei

text:
Bulbophyllum blumei là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

B


title: Conus pseudocuneolus

text:
Conus pseudocuneolus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Giống như tất cả các loài thuộc chi Conus, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 The Conus Biodiversity website

P
Động vật được mô tả năm 1980


title: Montfaucon, Aisne

text:
Montfaucon là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Tham khảo

Xã của Aisne


title: Ampedus hengduanensis

text:
Ampedus hengduanensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 2006.

Chú thích

Tham khảo

Ampedus


title: Auzouville-l'Esneval

text:
Auzouville-l’Esneval là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Huy hiệu

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo

INSEE

Liên kết ngoài
Auzouville-l’Esneval on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Nemoria

text:
Nemoria là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
Bao gồm các loài:
 Nemoria bistriaria – Hübner, 1818
 Nemoria mimosaria – (Guenée, 1857)
 Nemoria saturiba – Ferguson, 1969

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Nemoriini


title: Lân Du

text:
Lân Du  (tiếng Trung: 麟游縣, Hán Việt: Lân Du huyện) là một huyện thuộc địa cấp thị Bảo Kê, tỉnh Thiểm Tây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 1606 km2, dân số là 90.000 người. Huyện Lân Du được chia thành các đơn vị hành chính gồm 5 trấn, 14 hương.

Tham khảo

Bảo Kê
Đơn vị cấp huyện Thiểm Tây


title: Priopus brancuccii

text:
Priopus brancuccii là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia & Schimmel miêu tả khoa học năm 1995.

Chú thích

Tham khảo

Priopus


title: Euxoa conspicua

text:
Euxoa conspicua là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Andorra, Pháp, Ý, Corse, Kríti, Cộng hòa Síp, România, Bulgaria, Hy Lạp, Ukraina và miền nam và miền đông Nga, phía đông đến Trung Quốc và miền bắc Ấn Độ. Nó cũng có mặt ở the Levant.

Con trưởng thành bay từ tháng 6 đến tháng 7. Có một lứa một năm.

Hình ảnh

Liên kết ngoài
Fauna Europaea

Chú thích

Euxoa
Côn trùng châu Âu


title: Crioceris asparagi

text:
Crioceris asparagi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.

Chú thích

Tham khảo

Crioceris
Động vật được mô tả năm 1758


title: Weikersdorf am Steinfelde

text:
Weikersdorf am Steinfelde là một đô thị thuộc huyện Wiener Neustadt-Land trong bang Niederösterreich, Áo.

Xem thêm
 Steinfeld

Tham khảo

Cities and towns in Wiener Neustadt-Land District


title: Quận Hardin, Iowa

text:
Quận Hardin là một quận thuộc tiểu bang Iowa, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở Eldora. Quận được đặt tên theo. Dân số theo điều tra năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là người.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận này có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Iowa


title: Andrena meripes

text:
Andrena meripes là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1922.

Chú thích

Tham khảo

M
Động vật được mô tả năm 1922


title: Setia bruggeni

text:
Setia bruggeni là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rissoidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Setia
Động vật được mô tả năm 1984


title: Ottendorf-Okrilla

text:
Ottendorf-Okrilla là một đô thị ở huyện Bautzen, bang tự do Sachsen, Đức. Đô thị Ottendorf-Okrilla có diện tích 25,88 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 10.094 người. Đô thị này có cự ly 20 km về phía tây bắc Dresden.
Các khu vực:
Grünberg
Hermsdorf
Medingen
Ottendorf-Okrilla

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức của Ottendorf-Okrilla


title: Dicranomyia kinensis

text:
Dicranomyia kinensis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Geranomyia semifasciata

text:
Geranomyia semifasciata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Geranomyia
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Widdern

text:
Widdern là một thị xã ở huyện Heilbronn, Baden-Württemberg, Đức. Đô thị này tọa lạc bên sông Jagst, 24 km về phía đông bắc Heilbronn. Widdern có diện tích 25,23 km2, dân số thời điểm cuối năm 2006 là 1986 người.

Tham khảo


title: Sắn thuyền

text:
Sắn thuyền (danh pháp hai phần: Syzygium polyanthum) còn gọi là sắn, sắn xảm thuyền, là một loài thực vật thuộc họ Đào kim nương (Myrtaceae).

Đặc điểm
Sắn thuyền là cây gỗ cứng có kích thước trung bình, cao 5 – 10 m, có thể đến 30 m. Cây mảnh, không to, lúc đầu hơi dẹp, sau rồi tròn, màu nâu nhạt. Lá mọc đối, đơn, nhẵn; cuống lá có thể dài tới 12 mm; phiến lá hình thuôn hay bầu dục, kích thước 5–16 cm x 2,5–7 cm, bìa liền. Hoa mọc thành chùm, không cuống, lưỡng tính, màu trắng. Quả hình cầu, đường kính 2–3 mm, có thể đến 12 mm, khi chín có màu đỏ đậm hay đỏ tía pha đen. Mỗi quả có 1 hột, có một lớp nạc mềm bọc lấy hột.

Cây mọc hoang ở nhiều nơi. Chim ăn quả rải hột ở các loại địa hình. Ở vùng đồng bằng, cây phát triển rất tốt, to, cao. Ở vùng đất cao ráo, cây vẫn phát triển, vẫn có thể cho quả. Cây có thể phát triển ở độ cao hơn 1000 m.

Lá non có vị chát nhẹ, có thể dùng làm rau ăn sống. Vỏ có nhiều xơ được dùng trộn với dầu cây chai xảm thuyền rất bền.

Cây nhân giống bằng hột.

Mủ và vỏ cây sắn lưới dùng để nhuộm bìa sách và lưới thuyền.

Thành phần hóa học
Lá sắn thuyền chứa tinh dầu, chất nhựa, chất nhầy và tanin. Quả có các hợp chất phenol, các glycosid petunidin và malvidin. Hai hợp chất này khi thủy phân cho petunidin và malvidin. Trong hoa có kaempferol và các hợp chất triterpen.

Phân bố
Sắn thuyền phân bố ở Campuchia, Indonesia, Malaysia, Brunei, Thái Lan, Myanmar, Việt Nam.

Bài thuốc

 Theo Nam dược thần hiệu của Tuệ Tĩnh:

Trị đi tiêu ra máu lượng lớn: vỏ sắn thuyền, vỏ củ nâu, vỏ cây vải, vỏ cây sung, vỏ cây duối, vỏ rụt, củ gấu mỗi thứ 20-30g, nấu sắc uống.

Trẻ em đi tiêu lỏng: vỏ sắn thuyền phơi khô tán bột, cho uống 2-8g.

 Theo kinh nghiệm dân gian:

Đầy bụng, sôi bụng, tiêu lỏng: lá sắn thuyền non một nắm, giã nhỏ, chiêu nước cho uống.

Vết thương đang chảy máu: lá non giã nhuyễn đắp và buộc lại.

Vết mổ không liền miệng, chảy nước: lá sắn thuyền giã nát, uống nước, bã đắp vào vết mổ. Làm liên tục một tuần.

Loét dạ dày: lá sắn thuyền rửa sạch, nhai ăn. Làm liên tục một tuần.

Đỉa chui vào âm hộ phụ nữ: lá sắn thuyền một nắm to, thái nhỏ, nước 600ml. Đun sôi kỹ, lấy ra 100ml cho uống, còn lại ngồi xổm xông âm hộ.

Họng viêm, ho rát: lá sắn thuyền một nắm, lá nhọ nồi một nắm, tất cả rửa sạch, giã nhỏ, ép lấy nước cốt rồi pha thêm 20 ml mật ong, quấy đều. Súc miệng trước khi đi ngủ.

Tham khảo

Huỳnh Ngọc Tựng, Cây sắn thuyền, tạp chí Thuốc & Sức khỏe, số 274, trang 16.
Trần Dũng, Chữa bệnh từ lá sắn thuyền, tạp chí Cây thuốc quý, số 64, trang 22.
Viện dược liệu, Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam tập II, Nhà xuất bản Khoa học và Kỹ thuật, 2004, trang 688.
Huỳnh Tịnh Của,  Đại Nam quốc âm tự vị, Nhà xuất bản Imprimerie Rey et Curiol, 1896, trang 208.

Liên kết ngoài

Cây thuốc

P
Thực vật Đông Dương
Thực vật Malesia


title: Megapenthes illinoiensis

text:
Megapenthes illinoiensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Van Dyke miêu tả khoa học năm 1932.

Chú thích

Tham khảo

Megapenthes


title: Lasioglossum albitarsatum

text:
Lasioglossum albitarsatum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Ashmead mô tả khoa học năm 1896.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1896


title: Megapenthes jizuensis

text:
Megapenthes jizuensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 2004.

Chú thích

Tham khảo

Megapenthes


title: Teinobasis micans

text:
Teinobasis micans là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Teinobasis micans được Lieftinck miêu tả khoa học năm 1949.

Chú thích

Tham khảo

Teinobasis


title: Villiers-Couture

text:
Villiers-Couture là một xã trong tỉnh Charente-Maritime trong vùng Nouvelle-Aquitaine, tây nam nước Pháp. Xã Villiers-Couture nằm ở khu vực có độ cao từ 96-138 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

 INSEE commune file

Villierscouture


title: Monique Coleman

text:
Monique Adrienne Coleman (sinh ngày 13 tháng 11 năm 1980) là một diễn viên kiêm ca sĩ. Cô nổi tiếng qua vai Taylor McKessie trong bộ phim High School Musical. Monique cũng đã tham gia với một vai phụ trong phim The Suite Life of Zack & Cody, một nữ sinh tên là Mary-Margaret.

Tuổi thơ và việc học tập
Coleman sinh ra ở Orangeburg, miền Nam Carolina ngày 13 tháng 11 năm 1980, là con gái của Roz Coleman. Cô bắt đầu sự nghiệp diễn ở nhà hát và truyền hình từ khi còn rất trẻ ở Columbia, miền Nam Carolina. Cô đang sống ở Los Angeles. Cô được đào tạo ở Workshop Theatre School of Dramatic Arts, nơi cô đã diễn trên 15 vở kịch.. Sau đó Coleman bắt đầu tham gia thử giọng ở miền Đông Nam, tham gia các vai phụ trong một số phim. Cùng với việc diễn xuất, Coleman rất năng nổ trong các hoạt động cộng đồng và nhà trường, nơi cô đã làm mọi việc từ diễn kịch đến cạnh tranh trong tòa án, tham gia làm các hoạt động tình nguyện đối với trẻ em bị ngược đãi...

Coleman đi đến trường Heathwood Hall Episcopal (Mỹ), rồi tham gia học kịch ở trường Đại học DePaul ở Chicago, giành được giải BFA về diễn xuất năm 2002.

Sự nghiệp
Coleman có vai chính đầu tiên trong bộ phim tên Mother of the River. Bộ phim đạt được nhiều giải thưởng tại Liên hoan phim ở Chicago. Hai năm sau, Coleman xuất hiện trong vai Bà quý tộc trẻ trong The Ditch digger's Daughters với giải đề cử cho Young Artists Award của Hollywood. Trong khi còn là sinh viên năm thứ hai ở đại học, Coleman viết, đạo diễn, sản xuất và đóng vai chính trong vở-kịch-một-người-đóng tên là "Voices from Within". Trên sân khấu Chicago, Coleman xuất sắc trong sản xuất Noises Off, Polaroid Stories, The Real Thing
và The Colored Museum.

Nam 2005, Coleman vinh dự được làm việc cùng với nhân vật nam chính - huyền thoại James Earl Jones khi cô đóng vai Leesha trong bộ phim của kênh Hallmark TV The Reading Room. Cô nhận giải thưởng Camie Award 2006 cho vai diễn và giải thưởng đóng phim ở NAACP Image Awards.

Năm 2006, Coleman đồng vai chính trong High School Musical với vai Taylor McKessie, người bạn tốt nhất của người bạn gái mới nhập học thông minh Gabriella Montez Vanessa Hudgens. Sau đó, cô là ngôi sao khách mời trong các tập phim của The Suite Life of Zack & Cody: "Forever Plaid", "Not So Suite 16", "Neither a Borrower Nor a Speller Bee" và "A Prom Story" cùng với Hudgens. Coleman có bảy lần giữ vai trò khách mời trong các chương trình truyền hình khác của Mỹ: Boston Public, Gilmore Girls, Malcolm in the Middle, Strong Medicine, 10-8: Officers on Duty, Married to the Kellys, và Veronica Mars. Coleman tham gia trong Disney Channel Games năm 2006 ở Đội Xanh (cùng với Brenda Song, Corbin Bleu, Cole Sprouse, Vanessa Hudgens, Jason Earles và Brandon Baker). Monique Coleman cũng xuất hiện trong Tour diễn High School Musical: The Concert. Cô là phát thanh viên của Game Show 3 phút: High School Musical Edition trên Disney Channel. Gần đây, cô ấy đã thu âm bài hát "Christmas Vacation" cho album kì nghỉ có tên A Disney Channel Holiday. Cô cũng tỏ ý muốn đóng vai diễn trong bộ phim có tên Sleep Away, nhưng sau đó lại không đồng ý vì trong kịch bản có một cảnh nude của nhân vật của cô. Coleman lồng tiếng cho nhân vật Fontasia trong sê-ri hoạt hình The Cleveland Show. Cô cũng là khách mời trong sê-ri truyền hình Bones.

Đóng phim và truyền hình

Các giải thưởng
19th Annual Youth Awards (1996-1997)
Thể hiện xuất sắc nhất trong PHIM TRUYỀN HÌNH hoặc PHIM TRUYỆN: Young Ensemble - "Ditchdigger's Daughter"
PHIM TRUYỀN HÌNH gia đình xuất sắc nhất - The Ditchdigger's Daughters, kênh Family Channel
CAMIE 2006 - The Reading Room
Teen Choice Awards 2006 Award cho Show truyền hình chọn lọc: Hài kịch/Âm nhạc - High School Musical
American Music Award 2007 cho High School Musical 2
Teen Choice Awards 2009 Award Cho phim chọn lọc: Âm nhạc/Khiêu vũ - High School Musical 3

Chú thích

Liên kết ngoài

Monique Coleman trên  TV.com
Website chính thức của Monique Coleman

Nhân vật còn sống
Sinh năm 1980
Nữ diễn viên Mỹ thế kỷ 20
Nữ diễn viên Mỹ thế kỷ 21
Nữ diễn viên truyền hình Mỹ
Nữ diễn viên Mỹ gốc Phi


title: Platyxantha yamamotoi

text:
Platyxantha yamamotoi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Mohamedsaid miêu tả khoa học năm 1998.

Chú thích

Tham khảo

Platyxantha


title: Bardos, Pyrénées-Atlantiques

text:
Bardos (tiếng Basque Bardoze) là một xã trong tỉnh Basque Labourd, nay là một xã thuộc tỉnh Pyrénées-Atlantiques trong vùng Aquitaine ở tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 180 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
 BARDOZE in the Bernardo Estornés Lasa - Auñamendi Encyclopedia (Euskomedia Fundazioa) Thông tin bằng Tiếng Tây Ban Nha

Xã của Pyrénées-Atlantiques


title: Grosseto

text:
Grosseto là một đô thị (comune) và thành phố tỉnh lỵ tỉnh Grosseto, vùng Toscana của Ý. Đô thị Grosseto có diện tích km2, dân số thời điểm 31 tháng 5 năm 2005 là 75.702 người.
Grosseto có các đơn vị dân cư sau: frazioni Marina di Grosseto, đơn vị lớn nhất, Roselle, Principina a Mare, Principina Terra, Montepescali, Braccagni, Istia d'Ombrone, Batignano, Alberese và Rispescia.
Grosseto giáp với các đô thị:
Grosseto có cự ly 14 km so với biển Tyrrhenia ở Maremma tại một trung tâm đồng bằng phù sa bên sông Ombrone. Nó là thành phố đông dân nhất ở Maremma.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đô thị tỉnh Grosseto
Thành phố của Ý


title: The Philadelphia Story (phim)

text:
The Philadelphia Story là một bộ phim hài lãng mạn với các diễn viên chính Cary Grant, Katharine Hepburn, và James Stewart, đạo diễn George Cukor. Chuyển thể từ vở kịch cùng tên ở Broadway của Philip Barry,, biên kịch Donald Ogden Stewart và Waldo Salt (thông tin chưa chắc chắn), bộ phim nói về một phụ nữ nổi tiếng, Tracy Samantha Lord Haven, vướng phải những rắc rối khi đang chuẩn bị kết hôn với một doanh nhân buồn tẻ thì cùng một lúc, người chồng cũ và một chàng phóng viên quyến rũ xuất hiện. Đây được xem như bộ phim kinh điển của thể loại hài kịch hôn nhân, một dòng phim khá thời thượng vào những thập niên 30, 40, với mô típ một cặp đôi đã li dị, có những mối quan hệ mới nhưng cuối cùng lại tái hôn và sống hạnh phúc.

Vở kịch The Philadelphia Story là thành công lớn của Hepburn sau một số bộ phim ế ẩm khiến bà phải mang danh hiệu "thuốc độc cho doanh thu phim", và đã bà mua bản quyền vở kịch để dựng thành phim ngay sau đó để mở đường cho sự trở lại màn ảnh của mình.

The Philadelphia Story thành công vang dội và nhận được 7 đề cử Oscar, trong đó đoạt hai giải: Stewart được Nam chính xuất sắc nhất và Donald Ogden Stewart được Kịch bản chuyển thể hay nhất. Bộ phim được dựng lại năm 1956 theo thể loại phim âm nhạc với tên High Society, vai chính Bing Crosby, Grace Kelly, Frank Sinatra và Louis Armstrong.

Năm 1995, The Philadelphia Story được chọn bảo tồn trong Viện lưu trữ phim Quốc gia Mỹ

Nội dung
Tracy Samantha Lord Haven (Katharine Hepburn) là một phụ nữ nổi danh và giàu có ở Main Line, Philadelphia, đã li dị C.K. Dexter Haven (Cary Grant), thành viên một tổ chức xã hội của cô, vì anh chàng không đáp ứng được những tiêu chuẩn cô đặt ra. Cô chuẩn bị kết hôn với một "trưởng giả trọc phú", "người của công chúng" George Kittredge (John Howard).

Dexter và phóng viên tạp chí Spy Sidney Kidd (Henry Daniell) nảy ra ý tưởng giới thiệu nhà báo Macaulay "Mike" Connor (James Stewart) và nhà nhiếp ảnh Liz Imbrie (Ruth Hussey) như một người bạn của gia đình để đưa tin về đám cưới. Tracy không ngốc nghếch, nhưng kiên quyết chống đối việc họ ở lại, sau khi Dexter giải thích rằng Kidd có những thông tin bất lợi về thói lăng nhăng của người cha trăng hoa của Tracy, Seth (John Halliday). Seth đã li dị mẹ Tracy là bà Mary (Mary Nash) và cô ghét cay đắng ông, nhưng Tracy vẫn muốn bảo vệ danh tiếng gia đình.

Dexter được chào đón trở lại bởi vòng tay rộng mở của Mary và cô em trẻ con của Tracy, Dinah (Virginia Weidler) dù cô kiên quyết phản đối. Thêm vào đó, Tracy nhận ra Mike có những tài năng đáng ngưỡng mộ. Vì thế, trước lễ cưới gần kề, Tracy nhận thấy mình bị giằng xé giữa hai mối tình, người chồng cũ và chàng nhà báo.

Đêm trước đám cưới, Tracy uống say lần thứ hai trong đời, và lại gây ra một tình huống ngớ ngẩn với Mike. Khi George thấy Mike bế Tracy đang say nhừ vào nhà, anh nghĩ đến điều tệ hại. Hôm sau, anh tuyên bố anh vô cùng kinh ngạc và muốn được có một sự giải thích trước khi đến lễ cưới. Tracy tức giận vì sự thiếu tin tưởng của anh và hủy bỏ đám cưới. Sau đó cô chợt nhận ra các quan khách đã dự đủ cả và đang ngóng chờ hôn lễ bắt đầu. Mike tình nguyện cưới cô (dù Liz vô cùng đau đớn) nhưng Tracy lịch sự từ chối. Cuối cùng, Dexter là người được cô chọn.

Bối cảnh
Nhân vật "Tracy Lord" được lấy nguyên mẫu từ Helen Hope Montgomery Scott (1904-1995), một phụ nữ nổi tiếng ở Philadelphia, đã cưới bạn của nhà soạn kịch Philip Barry.

Diễn viên
 Cary Grant vai C. K. Dexter Haven
 Katharine Hepburn vai Tracy Lord
 James Stewart vai Macaulay Connor
 Ruth Hussey vai Elizabeth Imbrie
 John Howard vai George Kittredge
 Roland Young vai William Q. Tracy (Chú Willie)
 John Halliday vai Seth Lord
 Mary Nash vai Margaret Lord
 Virginia Weidler vai Dinah Lord
 Henry Daniell vai Sidney Kidd
 Lionel Pape vai Edward, người hầu
 Rex Evans vai Thomas, quản gia

Giải thưởng và vinh dự

Giải Oscar
 Nam chính xuất sắc nhất - James Stewart
 Kịch bản chuyển thể hay nhất - Donald Ogden Stewart
Đề cử
 Đạo diễn xuất sắc nhất - George Cukor
 Nữ chính xuất sắc nhất - Katharine Hepburn *Nữ phụ xuất sắc nhất - Ruth Hussey
 Phim hay nhất - nhà sản xuất Joseph L. Mankiewicz

Stewart đầu tiên không mong chờ được giải và cũng không định tham dự lễ trao giải. Ông được gọi điện và "khuyên" nên xuất hiện trong chiếc áo choàng buổi tối. Stewart nói rằng ông đã dành lá phiếu cho Henry Fonda với vai diễn trong Chùm nho nổi giận, và luôn cảm thấy giải thưởng được trao cho ông để bù lại lần vuột mất ở vai Jeff Smith trong Mr. Smith Goes to Washington. Donald Ogden Stewart, thì tuyên bố sau khi nhận giải: "Tôi không có ai để cảm ơn ngoại trừ chính tôi!".

Giải Quả cầu vàng
 Năm 1940, Hepburn giành được giải NYFCC cho nữ diễn viên xuất sắc nhất

Viện lưu trữ phim quốc gia Mỹ
Năm 1995, The Philadelphia Story được Viện lưu trữ phim Quốc gia Mỹ chọn bảo tồn vì "tính văn hóa, lịch sử và tín hiệu thẩm mĩ".

Danh sách của AFI
Viện phim Mỹ đã xếp The Philadelphia Story vào những danh sách sau:
 100 phim hay nhất #51
 100 phim hài - #15
 100 phim tình cảm #44
 100 phim hay nhất (đính chính) #44
 Danh sách 10 phim hay nhất thuộc 10 thể loại của Viện phim Mỹ #5 Hài lãng mạn

Chú thích

Liên kết ngoài

 NYTimes Review
 Historic reviews, photo gallery at CaryGrant.net

Phim năm 1940
Phim hài Mỹ
Phim của Viện lưu trữ phim Quốc gia Mỹ
Phim của MGM
Phim do George Cukor đạo diễn
Phim Mỹ
Phim hài lãng mạn Mỹ
Phim tiếng Anh
Phim trắng đen
Phim được lưu trữ tại Cơ quan lưu trữ phim Quốc gia Hoa Kỳ
Phim có diễn xuất giành giải Oscar cho Nam diễn viên xuất sắc nhất
Phim dựa theo kịch
Phim có biên kịch giành giải Oscar cho kịch bản chuyển thể xuất sắc nhất


title: Xanthopenthes robustus

text:
Xanthopenthes robustus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Miwa miêu tả khoa học năm 1929.

Chú thích

Tham khảo

Xanthopenthes


title: Wittmar

text:
Wittmar là một đô thị ở huyện Wolfenbüttel, trong bang Niedersachsen, nước Đức. Đô thị Wittmar có diện tích 4,65 km².

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Samtgemeinde Asse

Xã và đô thị ở huyện Wolfenbüttel


title: (9557) 1986 QL2

text:
{{DISPLAYTITLE:(9557) 1986 QL2}}

(9557) 1986 QL2 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henri Debehogne ở Đài thiên văn La Silla ở Chile ngày 28 tháng 8 năm 1986.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 9001–10000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1986
Được phát hiện bởi Henri Debehogne
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Megachile dinura

text:
Megachile dinura là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1911.

Chú thích

Tham khảo

D
Động vật được mô tả năm 1911


title: Bucaramanga

text: Tham khảo


title: Đậu rồng

text:
Đậu rồng, đậu khế, đậu xương rồng hay đậu cánh (tiếng Anh: Winged bean, Goa bean, Asparagus pea,...) (danh pháp hai phần: Psophocarpus tetragonolobus) là một loài cây thuộc họ Đậu (Fabaceae). Hầu hết các bộ phận của loài cây này đều được sử dụng trong ẩm thực Đông Á. Đậu rồng được biết đến như là "sự kết hợp của họ thân cuốn" vì nó bao hàm các đặc điểm của các loài khác nhau như đậu non, đậu vườn, rau chân vịt, nấm, đậu tương, giá đỗ và cả khoai tây. Trong các loài thực vật, đậu rồng là loài cây tất cả các bộ phận của nó đều có thể ăn được.

Phạm vi và môi trường sống

Nguồn gốc
Đậu rồng được cho là có nguồn gốc từ Papua New Guinea vì đây là nơi có sự đa dạng giống loài nhất của loài này. Tuy nhiên, phần lớn lịch sử của loài cây này đều không rõ. Một số nhà khoa học cho rằng Đông Nam Á là nguồn gốc của loài cây này. Một số người thì lại cho rằng nguồn gốc của loài cây này nằm ở các đảo thuộc Indonesia, nơi có nhiều chủng đậu rồng tồn tại. Một số người cũng cho rằng nguồn gốc nằm ở Mauritius. Dù bất kể nguồn gốc của nó ở đâu thì đậu rồng vẫn được tìm thấy trên khắp Đông Nam Á, Nam Á và Châu Phi nhiệt đới từ thời cổ đại.

Phạm vi và môi trường sống
Đậu rồng thường sống ở các vùng nhiệt đới như Đông Nam Á, Papua New Guinea, các đảo ở Thái Bình Dương và Châu Phi. Cây thường phát triển tại các vùng ấm áp và ẩm ướt trên vùng khí hậu nhiệt đới. Độ cao mà loài này thường sinh sống là nằm trong khoảng từ 0-2000m. Nhiệt độ sinh trưởng thích hợp của đậu rồng là nằm trong khoảng từ 18-30°C với lượng mưa hằng năm mà loài này sinh sống là vào khoảng từ 900-4000 mm và thường sinh sống ở những vùng có mùa khô bằng hoặc ít hơn 6 tháng.

Thương mại
Loài này được trồng thương mại ở quy mô nhỏ. Vì toàn bộ bộ phận của loài cây này đều có thể ăn được nên cho phép các bộ phận khác nhau được bán ở trên thị trường. Ngày nay, đậu rồng được tập trung nhiều nhất ở châu Á, Đông Nam Á và Châu Phi nhiệt đới. Ngoài ra, loài này cũng được trồng ở Úc, Nam Mỹ, Trung Mỹ và ở Hawaii và Florida ở Hoa Kỳ.

Vỏ của quả đậu rồng là bộ phận được tiêu thụ nhiều nhất của cây, đặc biệt là ở châu Á. Những phần như lá, thân cây, hoa, hạt và rễ củ đều có giá trị về mặt dinh dưỡng và đều được sử dụng để làm thực phẩm. Hoa đậu rồng có thể được sử dụng để trộn làm salad. Hạt đậu rồng thì có thể được sử dụng như đậu tương. Còn lá của đậu rồng thì được sử dụng như rau chân vịt. Trong 100 gram lá đậu rồng tươi thì có chứa 45 mg vitamin C.

Trồng trọt
Đậu rộng thường phát triển tốt trong môi trường nóng ẩm và có lượng mưa cao. Thường nhạy cảm với sương giá. Loài cây này có thể phát triển trong nhiều loại đất khác nhau. Tuy nhiên, loài cây này rất nhạy cảm và không thể phát triển tốt trong môi trường đất ngập nước hoặc có độ pH dưới 5,5. Đậu rồng có thể phát triển ở đất nghèo dinh dưỡng, đất cát và đất sét mà không cần phân bón vì vi khuẩn sống trong rễ của loài này có thể bắt giữ phần lớn khí nitơ và biến chúng thành dạng có thể được sử dụng bởi thực vật. Có khoảng hơn 500 loại đậu rồng đã được thu thập ở Thái Lan, với Bangladesh là 200 loại và hơn 100 loại ở Indonesia.

Ở miền Bắc, thời gian gieo trồng thích hợp cho đậu rồng là vào từ cuối tháng 7 đến đầu tháng 8. Cây sẽ ra hoa và cho ra trái từ tháng 10-12. Nếu chăm sóc kĩ thì có thể kéo dài mùa vụ đến tháng 3-4 năm sau. Tại miền Nam, thời gian trồng trọt thích hợp cho loài cây này là từ mùa vụ Xuân vào tháng 2-3 và mùa vụ Thu từ tháng 8-9.

Bệnh

Rệp
Rệp là một loài sinh vật có kích thước khoảng từ 1,5-2 ly có hình dạng gần giống như một quả trứng, có màu xám nhạt, có thể có cánh và thường thì cả rệp trưởng thành và rệp non thường bu bám vào các bộ phận non của cây đậu rồng (nụ hoa, trái non, lá non,...) để chích hút nhựa của cây và thường thì chúng rất ít di chuyển. Loài rệp này sinh sản rất nhanh và liên tục, khiến cho các bộ phận non của đậu rồng bị lão hóa và khô héo dẫn đến việc năng suất bị giảm đi rất nhiều.

Bệnh đốm lá
Bệnh đốm lá là một loại bệnh khá phổ biến trên cây đậu rồng thường gây hại trên lá đậu rồng và đôi khi là ở trên thân cây hoặc quả. Bệnh này là do loài nấm Ascochyta pisi gây ra và thường thì loài nấm này sẽ tồn tại trong điều kiện nóng ẩm. Bệnh đốm lá thường sẽ gây ra các triệu chứng trên cây như: Lá sẽ có vết hình tròn có màu nâu, trên vết sẽ có nhiều hạt nhỏ có màu đen,.... Khi bệnh tiến triển nặng thì sẽ khiến cho việc quang hợp của cây bị giảm đi và cây sẽ phát triển kém.

Đặc điểm sinh học

Đặc điểm sinh học
 Đậu rồng là loại thân thảo leo và là cây đa niên nhờ có củ to ở dưới đất. Nếu được dựng giàn thì đậu rồng có thể bò cao lên trên 3 m. Lá của đậu rồng có 3 lá chét và mỗi lá chét thường dài từ 8-15 cm. Hoa của loài này thường có màu xanh nhạt nhưng đôi khi cũng có màu trắng và mỗi hoa thường rộng từ 2,5-3,5 cm. Trái đậu rồng có bốn cạnh và thường dài khoảng từ 15-30 cm và rộng khoảng 3 cm, Khi quả đã chín thì phần vỏ sẽ vỡ ra và giải phóng ra từ 3-21 hạt của chúng. Hột gần như hình cầu, có màu sắc có thể từ vàng, trắng, nâu hay đen tùy theo chủng đậu rồng. Hột có thể nặng đến 3 gram và có kích thước từ 2-2,5 cm. Đây là loại cây rất dễ trồng, chỉ cần gieo hạt khô là dây leo sẽ mọc lên và phát triển. Đậu rồng sinh trưởng và phát triển chủ yếu ở những nước nhiệt đới và cận nhiệt đới.

Hàm lượng dinh dưỡng
Trong đậu rồng có chứa lượng khoáng chất đủ cho nhu cầu của cơ thể, tiêu biểu như sắt, đồng, mangan, calci, phosphor và magnesi. Đậu rồng cũng là một nguồn cung cấp muối folat trong cơ thể, trong 100 g đậu rồng thì có chứa 66 mg các muối folat. Ngoài ra, đậu rồng cũng có chứa một lượng thiamin, pyridoxin (vitamin B6), niacin và các amino acid như lysin,...

Tác dụng phụ
Tuy nhiên, trong đậu rồng cũng có chứa purin nên không thích hợp với những người bị bệnh gút (gout). Ngoài ra, khi ăn đậu rồng cần kết hợp với việc uống nước vì trong đậu rồng có chứa acid oxalic có thể gây ra tình trạng bị sỏi tiết niệu.

Tác dụng

Cải thiện hệ miễn dịch
Trong đậu rồng có chứa rất nhiều chất dinh dưỡng và khoáng chất có lợi cho hệ miễn dịch, tiêu biểu như vitamin C và vitamin A . Hai loại vitamin này giúp cải thiện hệ miễn dịch và có thể làm giảm thiểu được nguy cơ bị nhiễm trùng và các loại bệnh tật.

Cải thiện sức khỏe về mắt
Hàm lương thiamin có trong đậu rồng có thể giúp ngăn ngừa các vấn đề về thị lực như bệnh tăng nhãn áp và đục thủy tinh thể. Ngoài ra, thiamin cũng có thể cải thiện tín hiệu cơ và thần kinh, điều đó quan trọng cho các kết nối từ mắt vào não.

Sử dụng
Ở các tỉnh Nam Bộ Việt Nam thì đậu rồng được trồng rộng rãi và được sử dụng để làm ra các món ăn.

Món đơn giản nhất với đậu rồng là xào. Đầu tiên là cần phải tước bỏ xơ và rửa sạch đậu rồng, sau đó sẽ cắt xéo quả, cắt bỏ phần đầu và đem luộc sơ với nước sôi với một chút muối, sau đó sẽ đem vào rổ để ráo nước. Tiếp theo là cho dầu vào chảo, nêm nếm thêm gia vị và cho thêm một chút hành ngô. Có thể xào đậu rồng thêm với thịt bò, thịt heo hoặc nấm. Nếu như là xào với nấm thì cần phải xào ở hai chảo riêng biệt. Sau đó là sẽ cho hỗn hợp nấm, đậu rồng vào đảo sơ.

Đậu rồng còn có thể được dùng để nấu canh chua. Nguyên liệu được sử dụng là cá, me và đậu rồng. Cách chế biến thì tương tự như nấu canh chua cá. Khi nước sôi lên thì sẽ cho đậu rồng đã cắt thành miếng vào. Món canh chua này sẽ có mùi vị chua từ me và vị ngọt từ đậu rồng.

Đậu rồng non có thể được dùng để ăn luộc hoặc ăn sống và chấm với nước mắm, cá kho hoặc thịt kho. Trong thực đơn của những nhà hàng sang trọng thì đậu rồng sẽ được trộn chung với sốt mayonnaise để làm ra món salad khai vị.

Hạt đậu rồng có thể được sử dụng như đậu nành để làm nguyên liệu chế biến ra bột dinh dưỡng, hạt cũng có thể được ép lấy dầu thực vật hoặc rang xay hạt để làm ra một loại thức uống có hương vị tương tự cà phê. Một số giống của đậu rồng có phần củ lớn đến mức có thể được sử dụng để ăn chín hoặc ăn sống ở châu Á.

Từ nguyên
Tên chi "Psophocarpus" trong tên khoa học của đậu rồng (Psophocarpus tetragonolobus) mang nghĩa là "trái cây ồn ào" vì một số loài thực vật trong chi này có vỏ quả tạo ra tiếng ồn khi chúng tách ra và giải phóng hạt của chúng. Phần "tetra" trong tên loài "tetragonolobus" mang nghĩa là số 4 và nó đề cập đến bốn mặt của đậu rồng.

Ảnh

Xem thêm
Cây họ đậu

Chú thích

Liên kết ngoài

 Đậu rồng tại Từ điển bách khoa Việt Nam

Rau ăn rễ
Rau ăn quả
Rau ăn lá
T
Nông nghiệp nhiệt đới
Quả đậu ăn được
Thực vật được mô tả năm 1825


title: Aspariegos

text:
Aspariegos là một đô thị trong tỉnh Zamora, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 319 người.

Tham khảo

Đô thị ở Zamora


title: Troides hypolitus

text:
Rippon’s Birdwing, Troides hypolitus là một loài bướm ngày cánh chi đặc hữu của Moluccas và Sulawesi.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
Troides hypolitus at Ngypal as Ripponia hypolitus (synonym)

Troides
Bướm Indonesia
Động vật được mô tả năm 1775


title: Asterogyne yaracuyense

text:
Asterogyne yaracuyense là loài thực vật có hoa thuộc họ Arecaceae. Loài này được A.J.Hend. & Steyerm. mô tả khoa học đầu tiên năm 1986.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Asterogyne
Thực vật được mô tả năm 1986
Thực vật Venezuela


title: Gynoplistia vigilans

text:
Gynoplistia vigilans là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gynoplistia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Đội tuyển bóng đá quốc gia Madagascar

text:
Đội tuyển bóng đá quốc gia Madagascar () là đội tuyển cấp quốc gia của Madagascar do Liên đoàn bóng đá Madagascar quản lý.

Trận thi đấu quốc tế đầu tiên của đội tuyển Madagascar là trận gặp đội tuyển  vào năm 1947. Đội đã một lần tham dự cúp bóng đá châu Phi vào năm 2019 và gây bất ngờ lớn khi lọt vào tứ kết ở ngay lần đầu tham dự.

Thành tích tại giải vô địch thế giới
 1930 đến 1970 - Không tham dự
 1974 - Bỏ cuộc
 1978 - Không tham dự
 1982 - Không vượt qua vòng loại
 1986 - Không vượt qua vòng loại
 1990 - Không tham dự
 1994 đến 2022 - Không vượt qua vòng loại

Cúp bóng đá châu Phi
Madagascar mới một lần tham dự vòng chung kết và gây chấn động lớn khi lọt vào tứ kết ở ngay lần đầu tham dự (2019).

Thứ hạng ngoài bốn hạng đầu (không chính thức) dựa trên so sánh thành tích giữa những đội tuyển vào cùng vòng đấu
Tính cả những trận hoà ở vòng đấu loại trực tiếp phải giải quyết bằng sút luân lưu
Do đặc thù châu Phi, có những lúc tình hình chính trị hoặc kinh tế quốc gia bất ổn nên các đội bóng bỏ cuộc. Những trường hợp không ghi chú thêm là bỏ cuộc ở vòng loại
Khung đỏ: Chủ nhà

Đội hình
Đây là đội hình tham dự vòng loại World Cup 2022 gặp  và  vào tháng 11 năm 2021.
Số liệu thống kê tính đến ngày 14 tháng 11 năm 2021 sau trận gặp .

Triệu tập gần đây
Dưới đây là tên các cầu thủ được triệu tập trong vòng 12 tháng.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Đội tuyển bóng đá quốc gia Madagascar  trên trang chủ của FIFA

Madagascar


title: Tarsoctenus

text:
Tarsoctenus là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu.

Hình ảnh

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Họ Bướm nhảy


title: Giải quần vợt Pháp Mở rộng 2008

text:
Giải quần vợt Pháp Mở rộng 2008 là giải Grand Slam quần vợt thứ hai trong năm 2008 và là giải quần vợt Roland-Garros lần thứ 107, được tổ chức tại Paris, Pháp từ ngày 25 tháng 5 đến 8 tháng 6 năm 2008.

Justine Henin không tham dự giải đấu để bảo vệ danh hiệu vô địch, do cô đã giải nghệ vào ngày 14 tháng 5, dù rằng có khả năng cô trở thành nữ vận động viên duy nhất trong Kỉ nguyên mở vô địch Roland-Garros 4 lần liên tiếp (người có cùng 3 lần vô địch liên tiếp là Monica Seles). Henin giải nghệ dẫn đến việc giải sẽ có một nhà nữ vô địch mới và Ana Ivanovic, người thua Henin trong trận chung kết ở giải năm 2007, là nhà vô địch mới. Ở giải đơn nam, Rafael Nadal vẫn thống trị và bắt kịp kỉ lục của Bjorn Borg, vô địch giải 4 lần liên tiếp (trong kỉ nguyên mở). Các giải đấu khác bao gồm giải đôi nam, nữ, giải trẻ, giải cho người khuyết tật và cho các cựu danh thủ.

Sự kiện theo ngày

Ngày đầu tiên
Ngày khai mạc Chủ nhật có một vài hạt giống ở giải nữ bị loại: Nicole Vaidisova thua đồng hương Iveta Benesova, và Virginie Razzano thất bại trước Klara Zakopalova. Các hạt giống Ana Ivanovic, Serena Williams, Alize Cornet, Dominika Cibulkova và Caroline Wozniacki đều vượt qua vòng một.
Ở sân của nam, mọi con mắt đổ dồn về trận tranh tài giữa Paul-Henri Mathieu và cựu số 1 thế giới, vô địch giải 3 lần (1997, 2000 và 2001) Gustavo Kuerten, kết thúc sau 3 séc với phần thắng thuộc về vận động viên nước chủ nhà 6–3, 6–4, 6–2, đánh dấu thời điểm kết thúc sự nghiệp của Kuerten. Hạt giống số 3 Novak Djokovic vào vòng hai sau khi thua một séc trước Denis Gremelmayr. Các hạt giống James Blake, David Nalbandian và Nicolas Almagro vào vòng sau với những trận thắng tuyệt đối, trong khi Andy Murray cần tới gần 3 tiếng đồng hồ mới đánh bại được đấu thủ dự suất đặc cách người Pháp Jonathan Eysseric sau 5 séc. Nhà vô địch năm 1998 Carlos Moya sớm chia tay giải sau khi thua đấu thủ dự vòng loại Eduardo Schwank và Janko Tipsarevic thua Nicolas Lapentti.
 Các hạt giống bị loại: Nicole Vaidisova, Virginie Razzano; Carlos Moya, Janko Tipsarevic.

(Hình ảnh, Bình luận, ngày đầu tiên)

Ngày thứ hai
Ở giải nữ, các hạt giống Jelena Jankovic, Karin Knapp, Agnes Szavay và Patty Schnyder vượt qua vòng đầu tiên, cùng với Venus Williams dù đã thua một séc trước Tzipora Obziler. Hạt giống thứ 23 Alona Bondarenko gây thất vọng khi thua cả hai séc trước Petra Cetkovska.
Ở giải nam, các hạt giống Roger Federer, Fernando Gonzalez, Tomas Berdych và Fernando Verdasco đều thắng, cùng với Tommy Robredo, người đánh bại á quân 2004 Guillermo Coria sau 4 séc. Marcos Baghdatis, bị chấn thương từ Indian Wells thua Simone Bolelli, và Guillermo Canas, tay vợt vào tứ kết giải năm trước, gây thất vọng khi thua cả ba séc bằng tie-break trước Wayne Odesnik. Điều gây bất ngờ nhất trong ngày là tay vợt số 1 của Pháp Richard Gasquet tuyên bố bỏ cuộc chỉ vài giờ trước trận đấu do chấn thương đầu gối. Mưa vào buổi chiều đã làm gián đoạn các trận đấu, các trận đấu phải tạm ngừng và thi đấu vào ngày hôm sau.
 Các hạt giống bị loại: Alona Bondarenko; Marcos Baghdatis, Guillermo Canas, Richard Gasquet (bỏ cuộc).

(Hình ảnh, Bình luận ngày thứ hai)

Ngày thứ ba
Mưa vẫn tiếp tục, ảnh hưởng trong cả ngày thi đấu này. Các trận đấu bắt đầu muộn. Khởi đầu Svetlana Kuznetsova và Dinara Safina vượt qua vòng một. Sau một thời gian dài gián đoạn vào buổi chiều, Agnieszka Radwanska, Ai Sugiyama và Amelie Mauresmo đủ thời gian để kết thúc các trận thi đấu, tiến vào vòng sau.
Bên sân của nam, Nikolay Davydenko và Stanislas Wawrinka thắng 3 séc trắng, trong khi Juan Monaco thất thủ trước Robin Soderling, và Mario Ancic đánh bại Andreas Seppi. Mưa buộc một số trận đấu phải ngừng và đánh tiếp vào hôm sau.
 Các hạt giống bị loại: Juan Monaco, Andreas Seppi.

(Hình ảnh, Bình luận ngày thứ ba)

Ngày thứ tư
74 trận đấu được lên lịch tổ chức trong ngày thi đấu này do trời mưa những ngày thi đấu trước. Các hạt giống Francesca Schiavone, Elena Dementieva, Flavia Pennetta, Katarina Srebotnik, Vera Zvonareva, Anna Chakvetadze, Nadia Petrova, Maria Kirilenko, Victoria Azarenka và Anabel Medina Garrigues đi tiếp vào vòng hai, trong khi số 1 thế giới Maria Sharapova phải mất đến hơn 2 giờ 30 phút mới vượt qua được đồng hương số 103 thế giới Evgeniya Rodina sau 3 séc. Hạt giống số 9 Marion Bartoli sau khi dẫn điểm Casey Dellacqua ở ngày thi đấu thứ ba đã thua khi trận đấu tiếp tục. Các hạt giống khác bị loại có Sybille Bammer (thua Aleksandra Wozniak) và Shahar Peer (thua Samantha Stosur). Agnieszka Radwanska, Caroline Wozniacki, Ana Ivanovic, Patty Schnyder và Serena Williams vượt qua vòng hai.
Bên giải nam, Radek Stepanek, Lleyton Hewitt, David Ferrer, Jarkko Nieminen, Dmitry Tursunov, Ivan Ljubicic, Mikhail Youzhny và Igor Andreev đi tiếp, cùng với đương kim vô địch Rafael Nadal, người đã suýt thua séc đầu tiên trước Thomaz Bellucci. Trong khi đó, nhà vô địch 2003 Juan Carlos Ferrero bỏ cuộc khi gặp Marcos Daniel do chấn thương ở chân và Ivo Karlovic thua Alejandro Falla sau gần 4 giờ đồng hồ. Novak Djokovic, Nicolas Almagro và Andy Murray là những tay vợt đầu tiên vào vòng ba, cùng với Paul-Henri Mathieu, người đã lội ngược dòng thành công sau khi thua 2 séc đầu ở trận đấu kéo dài hơn 4 giờ đồng hồ, và tay vợt không phải hạt giống Michael Llodra, người hạ hạt giống Tomas Berdych sau 3 giờ đồng hồ trong trận đấu 5 séc.
 Các hạt giống bị loại: Marion Bartoli, Sybille Bammer, Shahar Peer; Juan Carlos Ferrero, Ivo Karlovic, Tomas Berdych.

(Hình ảnh, Bình luận ngày thứ tư)

Ngày thứ năm
Mưa tiếp tục làm gián đoạn ngày thi đấu, nhưng không ngăn cản được các hạt giống Venus Williams, Alize Cornet, Jelena Jankovic, Elena Dementieva, Karin Knapp, Flavia Pennetta, Dominika Cibulkova, Katarina Srebotnik, Dinara Safina, Francesca Schiavone, Victoria Azarenka, Agnes Szavay, Anabel Medina Garrigues và Svetlana Kuznetsova lọt vào vòng sau. Trong khi đó Amelie Mauresmo thua Carla Suarez Navarro, Ai Sugiyama thất bại trước Olga Govortsova, Maria Kirilenko dừng bước trước Zheng Jie. Anna Chakvetadze là hạt giống cao nhất bị loại trong ngày khi thua Kaia Kanepi cả hai séc.
Bên sân của nam cũng có những thất bại tương tự. James Blake thua Ernests Gulbis, David Nalbandian thất bại trước tay vợt đặc cách nước chủ nhà Jeremy Chardy sau hơn 3 giờ đồng hồ dù đã dẫn trước 2 séc, Igor Andreev thua trước Robby Ginepri. Hạt giống số 1 Roger Federer dù thua séc đầu tiên trước Albert Montanes nhưng thắng lại ba séc sau, vào vòng ba cùng với Rafael Nadal, Mikhail Youzhny, Fernando Gonzalez, Jarkko Nieminen, Dmitry Tursunov, Ivan Ljubicic, Stanislas Wawrinka, Fernando Verdasco, Nikolay Davydenko, David Ferrer, Lleyton Hewitt và Tommy Robredo.
 Các hạt giống bị loại: Amelie Mauresmo, Ai Sugiyama, Anna Chakvetadze, Maria Kirilenko; James Blake, David Nalbandian, Igor Andreev.

Các trận đầu tiên ở nội dung đôi đã diễn ra. Đôi nữ số 1 thế giới Liezel Huber & Cara Black, Mariya Koryttseva & Vladimira Uhlirova và Shuai Peng & Tiantian Sun vượt qua vòng một.
Giải đôi nam, Lukas Dlouhy & Leander Paes, Jonas Bjorkman & Kevin Ullyett, Daniel Nestor & Nenad Zimonjic, Mariusz Fyrstenberg & Marcin Matkowski, Marcelo Melo & Andre Sa, Jonathan Erlich & Andy Ram, và anh em sinh đôi hạt giống số 1 Bob & Mike Bryan đi tiếp, trong khi đương kim vô địch Mark Knowles, đánh cặp với Mahesh Bhupathi năm nay thất bại 2 séc trắng trước Stephen Huss & Ross Hutchins và nhà vô địch 2 năm 2005]] và 2006 Max Mirnyi, đánh cặp với Jamie Murray, thua sau 3 séc trước đôi Rik De Voest & Robin Haase.
 Các hạt giống bị loại: Mahesh Bhupathi / Mark Knowles, Max Mirnyi / Jamie Murray.

(Hình ảnh, Bình luận ngày thứ năm)

Ngày thứ sáu
Ở sân nữ, Nadia Petrova, Maria Sharapova và Vera Zvonareva thắng trận để vào vòng ba. Ana Ivanovic thắng Caroline Wozniacki, Agnieszka Radwanska vượt qua Alize Cornet, và Patty Schnyder để có tên ở vòng bốn. Hai bất ngờ trong ngày thi đấu này là hạt giống số 27 Katarina Srebotnik đánh bại nhà vô địch năm 2002 hạt giống số 5 và ứng cử viên vô địch năm nay Serena Williams sau 2 séc 6–4, 6–4, và hạt giống số 26 Flavia Pennetta vượt qua á quân năm 2002, hạt giống số 8 và cũng là một ứng cử viên vô địch Venus Williams 7–5, 6–3. Lần đầu tiên trong giải từ năm 2004 cả hai chị em nhà Williams cùng thua trong một ngày.
Bên sân nam, Novak Djokovic và Paul-Henri Mathieu vào vòng bốn, cùng với Rafael Nadal, người đã hạ Jarkko Nieminen; Nicolas Almagro, đánh bại Andy Murray sau gần 3 giờ đồng hồ trong 4 séc đấu; Fernando Verdasco thắng Mikhail Youzhny và tay vợt đặc cách người Pháp Jeremy Chardy, tiếp tục hành trình sau khi thắng Dmitry Tursunov.
 Các hạt giống bị loại: Caroline Wozniacki, Serena Williams, Alize Cornet, Venus Williams; Jarkko Nieminen, Andy Murray, Mikhail Youzhny, Dmitry Tursunov.

Ở các giải đôi: sân đôi nữ, ứng cử viên Chiêm Vịnh Nhiên & Chuang Chia-jung, Nathalie Dechy & Elena Likhovtseva, Tatiana Poutchek & Anastasia Rodionova, Zi Yan & Jie Zheng, Dinara Safina & Agnes Szavay, Victoria Azarenka & Shahar Peer, Lisa Raymond & Samantha Stosur, Kveta Peschke & Rennae Stubbs và Katarina Srebotnik & Ai Sugiyama đều vào vòng hai, trong khi đó đương kim vô địch Alicia Molik & Mara Santangelo thất bại ngay trận đầu trước đôi không hạt giống Sara Errani & Bethanie Mattek.
Sân nam, Christopher Kas & Rogier Wassen, Jeff Coetzee & Wesley Moodie và Simon Aspelin & Julian Knowle nằm trong những cặp đôi vào vòng hai, Lukas Dlouhy & Leander Paes thắng trận ở vòng hai. Martin Damm & Pavel Vizner thua séc trắng trước Lukas Arnold Ker & Juan Ignacio Chela, và Arnaud Clement & Michael Llodra thua Pablo Cuevas & Luis Horna, Mariusz Fyrstenberg & Marcin Matkowski thua trận ở vòng hai trước Michal Mertinak & Jean-Claude Scherrer.
 Các hạt giống bị loại: Alicia Molik / Mara Santangelo; Julien Benneteau / Nicolas Mahut (bỏ cuộc), Mariusz Fyrstenberg / Marcin Matkowski, Martin Damm / Pavel Vizner, Arnaud Clement / Michael Llodra.

(Hình ảnh, Bình luận ngày thi đấu thứ sáu)

Kết quả thi đấu

Đơn nam

Đơn nữ

Đôi nam

Đôi nữ

Đôi nam nữ

Danh sách hạt giống

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang chính thức của Giải quần vợt Roland-Garros

2008


title: Triều Tiên Thái Tổ

text:
Triều Tiên Thái Tổ (chữ Hán: 朝鮮太祖; Hangul: 조선 태조; 4 tháng 11 năm 1335 – 27 tháng 6 năm 1408), tên khai sinh là Lý Thành Quế (Yi Seong-gye) là người sáng lập ra nhà Triều Tiên, hay còn được gọi là Lý thị Triều Tiên (李氏朝鲜). Ông trị vì trong vòng từ năm 1392 đến năm 1398, tổng cộng 6 năm. Vào thời kỳ Triều Tiên vương quốc, ông được biết đến với thụy hiệu là Thái Tổ Thần Vũ Đại vương (太祖神武大王, 태조신무황제King Taejo Sinmu). Về sau, ông được truy tôn làm Hoàng đế sau khi Triều Tiên Cao Tông tuyên bố thành lập Đế quốc Đại Hàn năm 1897, với tên thụy là Thái Tổ Quang Đức Hoàng đế (太祖光德皇帝, 태조광덕황제Emperor Taejo Gwangdeok).

Thời gian đầu, Lý Thành Quế cũng là nhân vật chủ chốt trong việc lật đổ triều Cao Ly. Ông đã gia nhập quân đội Cao Ly và đã lên chức, cuối cùng đã chiếm ngai vàng năm 1392. Ông đã thoái vị năm 1398 trong một cuộc tranh giành Vương vị giữa các con trai của ông và qua đời năm 1408.

Tiểu sử
Triều Tiên Thái Tổ có tên khai sinh là Lý Thành Quế (李成桂, 이성계), và đã đổi tên thành Lý Đán (李旦, 이단). Cha của Thái Tổ, Lý Tử Xuân (李子春, 이자춘), là một quan chức nhỏ của Mông Cổ nhưng ông là người dân tộc Triều Tiên.

Vào cuối thế kỷ XIV, vương triều nhà Cao Ly - do Cao Ly Thái Tổ Vương Kiến lập nên từ năm 918 - sau 4 thế kỷ tồn tại từ chỗ cường thịnh đã trở nên suy nhược và đang đứng trên bờ vực thẳm. Thật sự, nền móng của vương triều đã sụp đổ tan tành ngay sau khi bị Đế quốc Mông Cổ xâm lược và biến thành một nước phiên thuộc. Tính hợp pháp của Nhà nước Cao Ly cũng càng lúc càng trở nên đáng nghi ngờ vì Vương tộc Cao Ly không những không còn khả năng cai trị đất nước một cách hiệu quả mà còn bị buộc phải kết hôn với những thành viên thuộc hoàng tộc triều Nguyên, hành động được coi là một vết nhơ nhuốc của Vương triều Cao Ly. Bên cạnh đó, tình hình còn căng thẳng hơn khi có những cuộc đấu đá tranh giành quyền lực ngay trong nội bộ Vương thất càng làm tình hình thêm tồi tệ. Mẹ đẻ của Cao Ly U Vương, vị quốc vương đương tại vị cũng chỉ là một phụ nữ thuộc tầng lớp bình dân, chính việc này khiến người đời có những dị nghị rằng liệu ông có đúng thuộc dòng dõi của Cao Ly Cung Mẫn Vương hay không.

Tình hình nội bộ vương triều Cao Ly cũng vô cùng rối ren. Các cuộc đấu đá, tranh giành quyền lực quyết liệt giữa các quý tộc, các tướng lĩnh và quan lại khiến triều đình lâm vào cảnh chia bè kết phái rất trầm trọng. Với việc các hải tặc  thường xuyên cướp phá vùng duyên hải bán đảo Triều Tiên cũng như các cuộc xâm lấn Cao Ly của Hồng Cân quân theo đà đánh đuổi Nhà Nguyên. Kẻ nắm quyền thực sự trong triều đình Cao Ly chính là Phái cải cách Sinjin và Phái đối lập Gweonmun, cũng như những tướng lĩnh trực tiếp chiến đấu chống lại các thế lực ngoại xâm - ví dụ như vị tướng tài ba Lý Thành Quế và địch thủ chính trị của ông, Tể tướng Thôi Oánh (Choe Yeong). Sự trỗi dậy của Nhà Minh, do Chu Nguyên Chương sáng lập, đã khiến cho thế lực của Nhà Nguyên suy yếu trầm trọng. Họ không chỉ bị đánh đuổi khỏi Trung Nguyên mà thậm chí Cao Ly đã giành lại được độc lập từ tay đế quốc Mông Cổ ngay trong thập niên 1350 (mặc dù các thế lực Mông Cổ ở miền Bắc Cao Ly vẫn còn rất mạnh với những đội quân đông đảo trong tay).

Con đường binh nghiệp
Lý Thành Quế đã giành được lòng tin cũng như quyền lực vào trong tay vào những năm cuối thập kỷ 1370 và đầu thập kỷ 1380 nhờ vào những chiến công trong việc đánh đuổi các thế lực Mông Cổ còn lại ra khỏi bán đảo Triều Tiên, cũng như đánh tan các cuộc tấn công của quân cướp biển  người Nhật. Ông cũng lập nhiều công lao trong việc truy đuổi các lực lượng Hồng Cân quân khi họ tiến vào bán đảo Triều Tiên theo đà đánh đuổi quân Mông Cổ. Sau khi Minh Thái Tổ Chu Nguyên Chương lập ra triều Minh và đánh đuổi quân Nguyên ra khỏi Trung Nguyên vào năm 1368, triều đình Cao Ly chia làm hai phe: phe thân triều Nguyên do tể tướng Thôi Oánh đứng đầu, còn phe thân triều Minh do Lý Thành Quế đứng đầu.

Năm 1388, sứ thần Nhà Minh đến Cao Ly đòi một phần lãnh thổ lớn nằm ở phía Bắc Cao Ly, Tể tướng Thôi Oánh chớp lấy cơ hội này, lợi dụng làn sóng chống Nhà Minh trong triều đình Cao Ly để phát động một cuộc tấn công xâm lược vào Bán đảo Liêu Đông nhằm lấy lại những lãnh thổ mà quốc gia Cao Câu Ly mất vào tay Trung Quốc. Cao Ly luôn thừa nhận họ là người kế thừa trực tiếp của quốc gia Cao Câu Ly xưa, vì vậy việc đòi lại lãnh thổ cũ của Cao Câu Ly tại bờ bên kia sông Áp Lục luôn là một nguyên tắc chính trong chính sách đối ngoại của Cao Ly.

Viên tướng luôn chống đối Lý Thành Quế được chọn là người chỉ huy cuộc tấn công. Tuy nhiên, tại hòn đảo Wihwa trên sông Áp Lục, Lý Thành Quế đã ra một quyết định mang tính bước ngoặt, làm thay đổi hẳn lịch sử Triều Tiên. Lợi dụng sự tín nhiệm mà ông có được từ dân chúng, từ những quan lại cao cấp trong triều đình cũng như áp lực lớn của Nhà Minh dưới triều Minh Thái Tổ, ông quyết định nổi loạn chống lại Thôi Oánh và nhanh chóng tiến quân về kinh đô Khai Thành.

Trị vì
Năm 1392, ngày 12 tháng 7, Hữu thị trung Bùi Khắc Liêm (배극렴, 裴克廉) hiếp bách Cung Mẫn vương phi, phế truất Cung Nhượng Vương. Ngày 17 tháng 7, bọn Hữu thị trung Bùi Khắc Liêm, cùng phán tam ti sự Triệu Tuấn (Jo Jun), Phụng Hóa quận trung nghĩa quân Trịnh Đạo Truyền (Jeong Dojeon) đều dâng khuyên Lý Thành Quế lên ngôi. Ngày hôm đó, tại Thọ Xương Cung (수창궁, 壽昌宮) ở Tùng Đô, Lý Thành Quế tức vị, lập lên nhà Triều Tiên.

Năm 1394, tháng 4, để tiêu trừ hậu hoạn, Thái Tổ sai người giết Cung Nhượng vương cùng hai con trai, toàn bộ tông thất họ Vương đều bị tiêu diệt. Năm đó, Triều Tiên Thái Tổ đại vương chọn Hán Thành (Seoul) làm kinh đô.

Ông qua đời ngày 27 tháng 6, 1408 ở Xương Đức cung. Ông được an táng trong ngôi mộ Kiện Nguyên lăng (건원릉, 健元陵) ở thành phố Guri.

Quan điểm của người đời về Lý Thành Quế
Những thành quả mà Thái Tổ Lý Thành Quế gây dựng được trong thời gian trị vì đã tạo nên nền móng vững chắc cho sự độc lập của vương quốc Triều Tiên trong suốt sáu thế kỷ. Mặc dù có một sự thực không thể chối cãi là Lý Thành Quế đã lật đổ nhà Cao Ly cũng như thanh trừng khốc liệt những quan lại trung thành với vương triều cũ, nhiều ý kiến vẫn đánh giá cao ông như là một nhà cách mạng và là một vị Quốc vương quyết đoán, là người đã loại bỏ một vương triều lụn bại, mục nát và già cỗi để bảo vệ quốc gia trước những hiểm họa ngoại xâm. Những thành công trong lãnh vực đối ngoại của Lý Thành Quế đã bảo vệ được vận mệnh của quốc gia Triều Tiên và được người đời đánh giá cao. Việc giữ vững an ninh và ổn định trong nước là cái nền để quốc gia Triều Tiên phục hồi và phát triển nền văn hóa của họ trong những thế kỷ tới. Nằm giữa sự ảnh hưởng của hai thế lực lớn là triều Nguyên và triều Minh, nhà Triều Tiên đã khuyến khích sự phát triển một nền văn hóa riêng biệt, đặc trưng của dân tộc mình, vốn dĩ từng bị đe dọa hủy hoại trong thời kỳ thống trị của Nhà Nguyên - Mông Cổ.

Tuy nhiên nhiều học giả cho rằng ông chỉ đáng là một tên phản bội, là kẻ lật đổ nhà Cao Ly cũ; còn Tể tướng Thôi Oánh thì được xem như là một vị tướng ưu tú, một người quyết tâm bảo vệ nhà Cao Ly cũ cho đến cùng.

Gia đình
 Tổ phụ: Triều Tiên Độ Tổ Lý Xuân (? - 1342) (조선 도조)
Tổ mẫu: Kính Thuận Vương hậu Phác thị (경순왕후 박씨)
Phụ: Triều Tiên Hoàn Tổ (朝鮮桓祖, 조선환조) Lý Tử Xuân [李子春].
 Mẫu: Ý Huệ Vương hậu Thôi thị (懿惠王后崔氏), người ở Duyên Bình (延坪, 연평)
 Hậu phi:
 Thần Ý Vương hậu Hàn thị (神懿王后韓氏, 1337 – 1391), người ở An Biên (安邊, 안변). Là con gái của An Xuyên phủ viện quân Hàn Khanh (安川府院君韓卿) và Tam Hàn Quốc đại phu nhân họ Thân (三韓國大夫人申氏). Sinh ra Trấn An Đại quân, Triều Tiên Định Tông, Ích An Đại quân, Hoài An Đại quân, Triều Tiên Thái Tông, Đức An Đại quân, Khánh Thận Công chúa và Khánh Thiện Công chúa.
 Thần Đức Vương hậu Khương thị (神德王后康氏, 1356 – 1396), người ở Cốc Sơn (谷山, 곡산). Là con gái của Tượng Sơn phủ viện quân Khương Doãn Thành (象山府院君康允成) và Tấn Sơn phủ phu nhân họ Khương (晉山府夫人姜氏). Sinh ra Phủ An Đại quân, Nghi An Đại quân và Khánh Thuận Công chúa.
 Thành phi Nguyên thị (誠妃元氏, ? – 1449), người ở Nguyện Châu. Là con gái của Nguyên Tường (元庠, 원상). Bà là hậu cung đầu tiên của Triều Tiên được phong làm Phi (妃), vốn vị trí này chỉ do Trung điện được nhận.
 Hòa Nghĩa Ông chúa Kim thị (和義翁主金氏, 1321 – 1406).
 Trinh Khánh Cung chúa Liễu thị (貞慶宮主柳氏, ? – 1428), người ở Cao Phong.
 Tán đức Chu thị (赞德周氏), phụng lệnh nuôi dưỡng con trai của Nghi Ninh Ông chúa.
 Vương tử:
 Trấn An Đại quân Lý Phương Vũ (鎭安大君李芳雨, 1354 – 1393), mẹ là Thần Ý Vương hậu Hàn thị. Lấy Tam Hàn Quốc đại phu nhân họ Trì ở Trung Châu. Được Triều Tiên Thái Tông truy phong Thần Hàn Đại Hiểu công (辰韓 定孝公).
 Triều Tiên Định Tông Lý Phương Quả (李芳果), mẹ là Thần Ý Vương hậu Hàn thị. Lấy Định An Vương hậu Kim thị (定安王后金氏; 1355 - 1412) ở Khánh Châu.
 Ích An Đại quân Lý Phương Nghị (益安大君李芳毅, 1360 – 1404), mẹ là Thần Ý Vương hậu Hàn thị. Lấy Tam Hàn Quốc đại phu nhân họ Thôi ở Thiết Nguyên.
 Hoài An Đại quân Lý Phương Cán (懷安大君李芳幹, 1364 – 1421), mẹ là Thần Ý Vương hậu Hàn thị. Lấy Phủ phu nhân họ Mẫn ở Ly Hưng, Phủ phu nhân họ Hoàng ở Mật Dương và Kim Lăng phủ phu nhân họ Cầm ở Kim Phổ.
Triều Tiên Thái Tông Lý Phương Viễn (李芳遠), mẹ là Thần Ý Vương hậu Hàn thị. Lấy Nguyên Kính Vương hậu Mẫn thị (元敬王后閔氏, 1365 - 1420) ở Ly Hưng.
 Thành Ninh Đại quân Lý Trọng [誠寧大君李褈, 1405 - 1418], mẹ là Nguyên Kính Vương hậu Mẫn thị. Lấy Tam Hàn Quốc Đại phu nhân (三韓國大夫人) Xương Ninh Thành thị (昌寧成氏; ? - ?).
 Đức An Đại quân Lý Phương Diễn (德安大君李芳衍), chết yểu, mẹ là Thần Ý Vương hậu Hàn thị.
 Phủ An Đại quân Lý Phương Phần (撫安大君李芳蕃, 1381 – 1398), mẹ là Thần Đức Vương hậu. Lấy Khai Thành phủ phu nhân họ Vương, bị Thái Tông giết chết.
 Nghi An Đại quân Lý Phương Thạc (宜安大君李芳蕃, 1382 – 1398), mẹ là Thần Đức Vương hậu. Lấy Phủ phu nhân họ Thẩm ở Phú Hữu, bị Thái Tông giết chết.

 Vương nữ:
 Khánh Thận Công chúa (慶愼公主, ? – 1426), mẹ là Thần Ý Vương hậu. Hạ giá lấy Thượng Đảng phủ viện quân Cảnh Túc công Lý Ái (李薆).
 Khánh Thiện Công chúa (慶善公主), mẹ là Thần Ý Vương hậu. Hạ giá lấy Thanh Nguyện quân Thẩm Tông (沈淙).
 Khánh Thuận Công chúa (慶順公主, ? – 1407), mẹ là Thần Đức Vương hậu. Hạ giá lấy Khai quốc Công thần Hưng An quân Lý Tế (李濟).
 Nghi Ninh Ông chúa (宜寧翁主), mẹ là Tán đức Chu thị. Hạ giá lấy Khải Xuyên úy Lý Tranh (李薆).
 Thục Thận Ông chúa (淑愼翁主, ? – 1453), mẹ là Hòa Nghĩa Ông chúa. Hạ giá lấy Đường Thành úy Hồng Hải (洪海).

Tên thụy

Triều Tiên vương quốc
 Thái Tổ Khang Hiến Chí Nhân Khởi Vận Ứng Thiên Triệu Thông Quang Huân Vĩnh Mệnh Thánh Văn Thần Vũ đại vương
 太祖康獻至仁啓運应天肇统广勋永命聖文神武大王
 강헌지인계운성문신무대왕
 King Taejo Gangheon Jiin Gyeun Eungcheon Jotong Gwanghun Yeongmyeong Seongmun Sinmu

Đại Hàn đế quốc
 Thái Tổ Khang Hiến Chí Nhân Khởi Vận Ứng Thiên Triệu Thông Quang Huân Vĩnh Mệnh Thánh Văn Thần Vũ Chính Nghĩa Quang Đức Hoàng Đế
 太祖康獻至仁啓運應天肇通光勳永命聖文神武正義光德皇帝
 태조강헌지인계운응천조통광훈영명성문신무정의광덕황제
 Emperor Taejo Gangheon Jiin Gyeun Eungcheon Jotong Gwanghun Yeongmyeong Seongmun Sinmu Jeongeui Gwangdeok

Di sản
Thái Tổ Đại Vương lăng hiện nằm tại núi Man-In, quận Geumsan, tỉnh Nam Chungcheong, Hàn Quốc

Xem thêm
Nhà Triều Tiên
Nhà Cao Ly
Thôi Huỳnh
Hoàng gia Triều Tiên
Danh sách các vua Triều Tiên

Ghi chú

Tham khảo

  Titsingh, Isaac, ed. (1834). Nipon o daï itsi ran; ou, Annales des empereurs du Japon. (compiled by Hayashi Gahō in 1652). Paris: Oriental Translation Fund of Great Britain and Ireland. OCLC 251800045

Sinh năm 1335
Mất năm 1408
Nhân vật quân sự Cao Ly
Thái Tổ
Thái thượng vương
Người Hamgyong Nam


title: Batrachyla fitzroya

text:
Batrachyla fitzroya là một loài ếch trong họ Leptodactylidae. Chúng là loài đặc hữu của Argentina.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng cận Nam cực, đầm nước, và đầm nước ngọt.

Tham khảo

 Úbeda, C., Lavilla, E., Basso, N. & Blotto, B. 2004. Batrachyla fitzroya. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Batrachyla
Động vật lưỡng cư Argentina
Động vật đặc hữu Argentina
Động vật lưỡng cư Patagonia


title: Lacconectus lambai

text:
Lacconectus lambai là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Vazirani miêu tả khoa học năm 1977.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Lacconectus


title: Chợ phố

text:
Chợ phố hay chợ đường phố là những loại chợ ngoài trời được hình thành một cách tự phát hoặc có quy hoạch trên những đường phố, giao lộ đông người qua lại, theo truyền thống thì loại chợ này tổ chức tại một quảng trường và thường được tổ chức vào những ngày đặc biệt trong tuần. Chợ thường bày bán các mặt hàng sinh hoạt, thức ăn làm sẵn, các loại nữ trang, mĩ phẩm, áo quần...

Trên thế giới
Chợ phố ở Hy Lạp được gọi là laikes agores (λαϊκές αγορές) ở số nhiều, hoặc λαϊκή αγορά (laiki agora) ở số ít, có nghĩa là "chợ dành cho bình dân". Nó đang rất phổ biến trên toàn Hy Lạp, bao gồm cả thủ đô Athens, và các vùng ngoại ô. Thường xuyên (hàng tuần) vào buổi sáng chợ bán các sản phẩm chủ yếu là sản phẩm tươi sống từ các hợp tác xã nông nghiệp - cây ăn quả, rau, cá và hoa/cây. Một số vật dụng gia đình và chuẩn bị thức ăn sẵn. Như là hình thức thực sự đầu tiên của hoạt động bán lẻ, nhiều người đã cố gắng tham gia kinh doanh tại chợ phố với một số vốn lớn. Tất cả bắt đầu từ một gian hàng. Hàng hóa được bán từ quần áo và phụ kiện đồ gia dụng, đồ gỗ, đồ chơi và nữ trang.

Chợ phố ở Hồng Kông được tổ chức tất cả các ngày trừ ngày lễ truyền thống của Trung Quốc như năm mới của Trung Quốc. Gian hàng mở tại hai bên đường phố đã được yêu cầu phải có giấy phép do Chính phủ Hồng Kông cấp. Ở Hồng Kông chợ phố của các loại hàng hóa khác nhau như thực phẩm tươi sống, quần áo, thực phẩm nấu chín, hoa, và thậm chí cả thiết bị điện tử.

Ở Thổ Nhĩ Kỳ, chợ phố được gọi là pazar và thường được mở vào khoảng 05:00 ngày hôm đó cụ thể và kết thúc vào khoảng 18:00 cùng ngày, trong mỗi tuần. Mỗi huyện ở Thổ Nhĩ Kỳ có mở loại chợ này nơi mọi người có thể lựa chọn và mua từ một phạm vi rất rộng của các sản phẩm từ trái cây tươi và rau để quần áo, từ truyền thống pho mát trắng cho các hộ gia đình.

Tham khảo

Xem thêm
 Chợ đêm
 Chợ cá

Chợ
Văn hóa đường phố


title: Thrypticomyia fumidapicalis

text:
Thrypticomyia fumidapicalis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

<references>

Liên kết ngoài

Thrypticomyia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Augochloropsis patens

text:
Augochloropsis patens là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Vachal mô tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Augochloropsis
Động vật được mô tả năm 1903


title: Dãy (toán học)

text:
Trong toán học, dãy là một họ có thứ tự các đối tượng toán học và cho phép lặp lại các phần tử trong đó. Giống như tập hợp, nó chứa các phần tử (hay còn gọi là số hạng). Số các phần tử (có thể vô hạn) được gọi là độ dài của dãy số. Trái với tập hợp, một phần tử có thể xuất hiện nhiều lần trong dãy và cũng trái với tập hợp, thứ tự trong dãy cũng quan trọng. Trong định nghĩa chính thức, dãy được định nghĩa là hàm số từ tập các số tự nhiên (số vị trí các phần tử trong dãy) sang các phần tử tại vị trí đó. Thuật ngữ dãy được tổng quát hoá thành họ sắp chỉ số (họ sắp chỉ số được định nghĩa là hàm số từ một tập chỉ số tuỳ ý).

Thứ tự của phần tử trong dãy rất quan trọng. Trong dãy, có thể có một hoặc không phần tử đứng trước (hoặc sau) các phần tử còn lại, trong khi đó các phần tử còn lại sẽ luôn có ít nhất một phần tử đứng trước và ít nhất một phần tử đứng sau. Lấy ví dụ, (M, A, R, Y) là dãy các chữ cái với chữ 'M' đứng trước và chữ 'Y' đứng cuối, do đó chữ 'M' có ba phần tử đứng sau nhưng không có phần tử đứng trước. Dãy này khác với (A, R, M, Y).

Dãy (1, 1, 2, 3, 5, 8), mặc dù chứa số 1 ở hai vị trí khác nhau, vẫn được coi là một dãy hợp lệ. Một dãy có thể hữu hạn, như những ví dụ trên, hoặc vô hạn, như dãy các số nguyên dương chẵn (2, 4, 6, ...).

Vị trí của một phần tử trong dãy được gọi là số vị trí, hạng hay chỉ số. Phần tử đầu tiên có chỉ số 0 hoặc 1, dựa trên nội dung đang thảo luận. Trong giải tích,dãy số thường được đánh ký hiệu bằng các chữ cái viết thường dưới dạng ,  và , trong đó chữ n viết dưới chỉ phần tử thứ n trong dãy; ví dụ chẳng hạn, phần tử thứ n trong dãy Fibonacci  thường được ký hiệu là .

Trong điện toán và khoa học máy tính, dãy hữu hạn đôi khi được gọi là xâu, từ hay danh sách, các tên khác biệt với nhau thường là vì chúng tương ứng với các cách khác nhau trong biểu diễn dãy hữu hạn trong bộ nhớ máy tính; dãy vô hạn thì hay được gọi là dòng hay stream.Dãy rỗng ( ) được bao gồm trong hầu như mọi khái niệm của dãy, song có thể bỏ dựa theo bối cảnh.

Ví dụ và ký hiệu
Dãy có thể được coi là danh sách các phần tử dưới một thứ tự cụ thể nào đó. Dãy rất hữu dụng trong một lượng lớn môn học nghiên cứu các hàm số, không gian, và các cấu trúc toán học khác có sử dụng tính hội tụ của dãy. Cụ thể, dãy là cơ sở để học và nghiên cứu chuỗi, và cả hai đều là thành phần quan trọng trong các phương trình vi phân và trong giải tích. Dãy nói riêng cũng là chủ đề thú vị của riêng chúng, một số được nghiên cứu riêng và một số được dùng để làm câu đố, ví dụ như nghiên cứu dãy các số nguyên tố.

Có nhiều cách để ký hiệu dãy, nhưng có một số trong đó chỉ có ích cho một số dãy đặc biệt. Một trong những những cách đơn giản nhất để biểu diễn dãy là liệt kê các phần tử trong dãy ra. Ví dụ chẳng hạn, dãy bốn số tự nhiên lẻ đầu tiên có thể viết là (1, 3, 5, 7). Ký hiệu này cũng có thể dùng cho dãy vô hạn. Ví dụ chẳng hạn, dãy vô hạn của các số nguyên dương lẻ được viết là (1, 3, 5, 7, ...). Song vì dấu ba chấm có thể mơ hồ, nên ký hiệu liệt kê hữu dụng nhất với các dãy mà có thể nhận dạng chúng qua các phần tử đầu tiên trong dãy, các cách ký hiệu khác sẽ được thảo luận sau các ví dụ.

Các ví dụ

Các số nguyên tố là các số tự nhiên lớn hơn 1 và không có ước nào ngoại trừ 1 và chính nó. Xét chúng trong thứ tự tự nhiên, ta được dãy (2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, ...). Các số nguyên tố được nghiên cứu rộng rãi trong toán học, chủ yếu nằm trong lý thuyết số với nhiều kết quả quan trọng gắn với nó.

Các số Fibonacci tạo thành một dãy trong đó ngoại trừ phần từ đầu tiên và phần tử thứ hai trong dãy, mỗi phần tử còn lại đều là tổng của hai phần tử đứng ngay trước nó. Hai phần tử đầu tiên có thể la 0 và 1 hoặc 1 và 1. Dãy các số Fibonacci được gọi là dãy Fibonacci và thường được viết như sau (0, 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, ...).

Các ví dụ khác bao gồm các dãy chứa các số hữu tỉ, số thực và số phức. Dãy (.9, .99, .999, .9999, ...), chẳng hạn, chạm dần đến số 1. Thậm chí, mọi số thực có thể viết thành giới hạn của dãy các số hữu tỉ (qua biển diễn thập phân của nó chẳng hạn. Lấy ví dụ,  là giới hạn của dãy tăng dần (3, 3.1, 3.14, 3.141, 3.1415, ...). Một dãy khác có liên quan là dãy các chữ số thập phân của , tức dãy (3, 1, 4, 1, 5, 9, ...). Không giống như dãy trước, dãy này không có mẫu nhận dạng dễ nhìn.

Một ví dụ không bao gồm số của dãy là dãy các hàm số, trong đó mỗi phần tử của dãy là hàm số có hình dạng được xác định bởi chỉ số của hàm số đó trong dãy.

Bảng tra cứu dãy số nguyên trực tuyến bao gồm một lượng lớn dãy các số nguyên.

Cách viết chỉ số
Các cách ký hiệu khác có ích đối với các dãy có mẫu nhận dạng không dễ đoán hoặc không có ngay từ đầu như dãy các chữ số của . Một trong những cách ký hiệu là viết một công thức tổng quát để tính phần tử thứ n trong dãy là hàm số của n, đóng nó trong dấu ngoặc rồi bao gồm thêm một đoạn chữ nhỏ viết dưới chỉ ra các tập các giá trị mà n có thể nhận. Lấy ví dụ, trong ký hiệu này, dãy các số tự nhiên chẵn có thể ký hiệu thành . Dãy các số chính phương có thể viết là . Biến n được gọi là chỉ số, và tập các giá trị nó có thể nhận được được gọi là tập chỉ số.

Bằng việt kết hợp cách ký hiệu này với kỹ thuật coi các phần tử trong dãy là các biến độc lập. Ta có thể viết các biểu thức như , biểu thức này ký hiệu dãy trong đó phần tử thứ n lấy từ biến . Ví dụ:

Bên cạnh đó, ta còn có thể xét nhiều dãy khác nhau trong cùng một lúc bằng cách sử dụng tên biến khác; chẳng hạn  có thể là dãy khác với . Ta cũng có thể xét dãy của các dãy:  ký hiệu dãy trong đó phần tử thứ m là dãy .

Một cách khác để viết miền trong đoạn viết dưới của dãy là viết khoảng giá trị mà nó có thể nhận bằng cách chỉ ra giá trị nhỏ nhất và lớn nhất nó có thển hận. Ví dụ chẳng hạn, ký hiệu  chỉ dãy 10 số chính phương . Các giới hạn  và  đều được cho phép, nhưnng nó không biểu diễn giá trị hợp lệ cho chỉ số, mà chỉ là cận trên đúng hay cận dưới đúng của các giá trị đó, tương ứng. Ví dụ chẳng hạn, dãy  giống với dãy , và không chứa phần tử nào "tại vô hạn". Dãy  là dãy vô hạn hai bên, và được ký hiệu theo liệt kê là .

Trong trường hợp tập các chỉ số đã được ngầm hiểu trước, thì có thể bỏ cả đoạn chỉ số trên và dưới. Khi đó, ta thường hiểu  ký hiệu cho một dãy tuỳ ý. Thường thì chỉ số k được ngầm định chạy từ 1 đến ∞. Tuy nhiên, các dãy thường có chỉ số bắt đầu từ 0, tức là

Trong một số trường hợp khi các phần tử trong dãy có quan hệ gần gũi với các số tự nhiên và có mẫu nhận dạng dễ nhìn, thì tập chỉ số có thể suy ra được bằng cách liệt kê vài phần tử đầu tiên. Lấy ví dụ, tập các bình phương của các số lẻ có thể ký hiệu theo một trong năm cách sau.

Hơn nữa, đoạn chỉ số dưới và trên có thể bỏ đi trong cách thứ ba, thứ tư và thứ năm, nếu tập chỉ số đã được hiểu là tập các số tự nhiên. Trong cách thứ hai và thứ ba, có dãy đã được định nghĩa , nhưng nó không giống với dãy ký hiệu theo biểu thức.

Định nghĩa dãy bằng đệ quy

Dãy mà phần tử có quan hệ với phần tử đứng trước nó thường được định nghĩa bằng đệ quy. Cách định nghĩa này khác với định nghĩa dãy có các phần tử là giá trị của hàm số của vị trí của chúng.

Để có thể định nghĩa bằng đệ quy, ta cần một luật, hay quy tắc, được gọi là quan hệ lặp lại để xây dựng mỗi phần tử trong dãy dựa trên các phần tử đứng trước đó. Bên cạnh đó yêu cầu cần phải định nghĩa hay xác định trước phần tử đứng đầu (hay còn gọi là phần tử khởi tạo) để các phần tử đứng sau có thể được tính bằng quan hệ. Công thức suy ra được từ quan hệ đó được gọi là công thức truy hồi hoặc hệ thức truy hồi.

Dãy Fibonacci là một ví dụ hay thường gặp, và được định nghĩa theo công thức truy hồi sau

với hai phần tử ban đầu  và . Qua vài bước tính toán, 10 phần tử đầu tiên của dãy này sẽ là 0, 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, và 34.

Một ví dụ phức tạp về dãy được định nghĩa theo quan hệ đệ quy là dãy Recamán,, dãy này được định nghĩa như sau:

với phần tử khởi tạo

Hệ thức truy hồi tuyến tính có hệ số hằng là công thức có dạng

trong đó  là các hằng số. Có công thức tổng quát để biểu diễn các phần tử  thành hàm số của ; xem truy hồi tuyến tính. Trong trường hợp của dãy Fibonacci, ta có  và hàm của  lấy từ công thức Binet.

Dãy holonom là dãy được định nghĩa bằng công thức hồi quy dưới dạng

trong đó  là các đa thức biến . Hầu như đối với mọi dãy holonom không có công thức cụ thể nào để biểu diễn  bằng hàm số của . Mặc dù vậy, các dãy holonom vẫn đóng vai trò quan trọng trong nhiều nhánh của toán học. Ví dụ chẳng hạn, nhiều hàm đặc biệt có chuỗi Taylor với các hệ số là phần tử của dãy holonom. Sử dụng đệ quy cho phép tính nhanh chóng giá trị của các hàm đặc biệt đó.

Không phải mọi dãy đều có thể định nghĩa bằng đệ quy. Một ví dụ là dãy các số nguyên tố theo thứ tự tự nhiên (2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, ...).

Định nghĩa
Theo quan điểm của lý thuyết tập hợp, dãy là một ánh xạ a: X  Y, trong đó X là tập hợp số tự nhiên, hoặc tập con của tập số tự nhiên nhỏ hơn / lớn hơn một số tự nhiên m nào đó.
Khi đó thay cho a(n) ta dùng ký hiệu an.
an=a(n)
Nếu X là hữu hạn ta có dãy hữu hạn:
 an1,...,an.
Ngược lại nó được xem là vô hạn.
 a1,a2,...,an,...
Đôi khi, dãy hữu hạn cũng có thể được xem là vô hạn với các phần tử thừ thứ m trở đi là bằng nhau.

Nếu Y là tập hợp số, dãy a được gọi là dãy số.
Nếu Y là tập các số thực (hoặc phức) ta có dãy số thực (hoặc phức)
Nếu Y là tập hợp các hàm số ta có dãy hàm.
Nếy Y là tập hợp số tự nhiên ta có dãy số tự nhiên (ít dùng)
Khi bắt đầu từ phần tử  dãy thường được ký hiệu:
 với xn là phần tử thứ n.

Người ta thường xét hơn các dãy bắt đầu từ phần tử .
 với xn là phần tử thứ n

Dãy hữu hạn
Khi các phần tử của dãy nhận giá trị trong một tập hữu hạn n phần tử, các bài toán về dãy hữu hạn được xem xét trong toán học tổ hợp (với các khái niệm chỉnh hợp, hoán vị, dãy có lặp,...) gồm bài toán đếm, bài toán liệt kê và bài toán tồn tại.
 Bài toán đếm: đếm số các dãy (hữu han) của một tập hợp thoả mãn một hoặc một số tính chất nào đó.
 Bài toán liệt kê:liệt kê toàn bộ các dãy (hữu hạn) của một tập hợp thoả mãn một hoặc một số tính chất nào đó.
 Bài toán tòn tại: xét xem các dãy (hữu hạn) của một tập hợp thoả mãn một hoặc một số tính chất nào đó có tốn tại không?

Dãy vô hạn
Khi các phần tử của một dãy vô hạn thuộc một không gian metric (trong không gian có khái niệm khoảng cách giữa hai phần tử) chẳng hạn các dãy số thực,dãy hàm hoặc không gian tôpô (trong đó có khái niệm lân cận) các bài toán về dãy liên quan tới khái niệm giới hạn, tính hội tụ, phân kỳ.

Dãy trong khoa học học máy tính
Trong khoa học máy tính, khái niệm dãy (hữu hạn) thể hiện cụ thể thành các danh sách (tuyến tính), mảng, ngăn xếp, hàng đợi... là những cấu trúc dữ liệu quan trọng.
Các khái niệm về giải thuật, máy Turing cũng đều liên quan đến các dãy.

Xem thêm
 Chuỗi toán học
 Dãy số thực

Chú thích

Tham khảo

Dãy toán học
Giải tích toán học
Toán học sơ cấp


title: Khánh Vân (xã)

text:
Khánh Vân là một xã thuộc huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình, Việt Nam.

Địa lý
Xã Khánh Vân nằm ở phía tây bắc huyện Yên Khánh, cách trung tâm thành phố Ninh Bình 12 km, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Khánh Hải
Phía tây giáp huyện Yên Mô
Phía nam giáp thị trấn Yên Ninh
Phía bắc giáp xã Khánh Cư.

Xã Khánh Vân có diện tích 6,08 km², dân số năm 2019 là 5.958 người, mật độ dân số đạt 914 người/km².

Đây là một xã có đường quốc lộ 10 nối thành phố Ninh Bình với thị trấn Phát Diệm đi qua.

Đây là địa phương có dự án Đường cao tốc Ninh Bình – Hải Phòng đi qua.

Đây cũng là một xã nằm bên bờ sông Vạc.

Hành chính
Xã Khánh Vân được chia thành 11 thôn: Bình Chung, Đông Nội, Đông Thịnh, La Bình, Lưu Mỹ, Phúc Hà, Phú Xuân, Thông Xuân, Vân Lai, Vân Tiến, Xuân Tiến.

Lịch sử
Ngày 27 tháng 4 năm 1977, Hội đồng chính phủ ban hành Quyết định 125-CP về việc sáp nhập xã Khánh Văn thuộc huyện Yên Khánh mới giải thể vào huyện Yên Mô thành lập huyện Tam Điệp.

Ngày 4 tháng 7 năm 1994, Chính phủ ban hành Nghị định số 59-CP về việc chuyển xã Khánh Vân thuộc huyện Tam Điệp về huyện Yên Khánh mới tái lập quản lý.

Ngày 2 tháng 11 năm 1996, Chính phủ ban hành Nghị định 69-CP về việc thành lập thị trấn Yên Ninh trên cơ sở điều chỉnh 7,27 ha diện tích tự nhiên và 213 nhân khẩu của xã Khánh Vân.

Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính, xã Khánh Vân còn lại 592,90 ha diện tích tự nhiên và 5.242 nhân khẩu.

Kinh tế
Nghề đan thúng ở các thôn La Bình, Đông Thịnh.

Chú thích

Tham khảo


title: Amblycerus mariae

text:
Amblycerus mariae là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Romero, Johnson & Kingsolver miêu tả khoa học năm 1996.

Chú thích

Tham khảo

Amblycerus


title: Euchlidon

text:
Euchlidon là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Saint-Martin-les-Eaux

text:
Saint-Martin-les-Eaux là một xã ở tỉnh Alpes-de-Haute-Provence, vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Alpes-de-Haute-Provence

Tham khảo

Saintmartinleseaux