title: Diadochi

text:
Diadochi (số ít là Diadochus trong tiếng La Tinh, từ , Diadokhoi, "người thừa kế") là những người tranh giành ngôi vị của Alexander Đại đế sau khi ông chết. Các cuộc chiến mà họ gây ra gọi là Các cuộc chiến tranh Diadochi, dẫn đến sự phân rã của Đế chế Hy Lạp do Alexander Đại đế dựng nên thông qua các cuộc chinh phạt. Con cháu của họ, được gọi là Epigonoi (tiếng Hy Lạp: Ἐπίγονοι, "offspring"), đã tranh giành nhau quyền cai trị đế chế Diadochi, hình thành các đế chế cát cứ nhỏ hơn. Đây là sự mở đầu thời kỳ Hy Lạp hóa trong lịch sử Hy Lạp, thời kì mà có nhiều người mặc dù không còn là người Hy Lạp thuần chủng nhưng đã tiếp thu triết học Hy Lạp, nền văn minh đô thị, và các tư tưởng tôn giáo Hy Lạp.

Sự qua đời của Alexander năm 323 TCN

Khi Alexanderos Đại đế mất vào ngay 10 tháng 6 năm 323 TCN, ông đã để lại một vương quốc rộng lớn được hợp thành từ nhiều vùng lãnh thổ độc lập. Đế chế của Alexanderos kéo dài từ quê nhà của ông Macedon, cùng với các thành bang Hy Lạp mà cha ông đã chinh phục tới tận Bactria và một phần của phía đông Ấn Độ. Nó bao gồm Anatolia, Levant, Ai Cập, Babylonia, và Ba Tư.

Sau khi Alexander mất đột ngột, gần như ngay lập tức nổ ra tranh chấp giữa các thống chế của ông để chọn người thừa kế chính thức của ông. Meleager và một số tướng lĩnh bộ binh đã đề cử anh em cùng cha khác mẹ của Alexander là Arrhidaeus làm người kế vị. Trong khi đó, Perdiccas và các tướng chỉ huy kị binh ủng hộ việc chờ đợi đứa trẻ chưa sinh ra của Alexander và Roxana. Cuối cùng, một sự thỏa hiệp đã được quyết định: Arrhidaeus được lập làm vua với tên hiệu là Phillip III, nhưng sẽ chia sẻ quyền cai trị cùng với con của Roxana nếu như đó là con trai (sau này là vua Alexander IV). Perdiccas tự nhận mình là nhiếp chính của đế chế, và Meleager sẽ được kế thừa vị trí này sau ông.

Tuy nhiên, không lâu sau đó, Perdiccas đã ủng hộ một cuộc đảo chính khiến Meleager và các chỉ huy bộ binh khác bị giết. Các thống chế chỉ huy kị binh khác, những người đã ủng hộ Perdiccas, đã được thưởng tại cuộc phân chia tại Babylon bằng việc trở thành phó vương của các phần của đế chế. Ptolemaios đã nhận được Ai Cập, Laomedon nhận được Syria và Phoenicia; Philotas (Tổng trấn) được Cilicia; Peithon được Media, Antigonos I Monophthalmos nhận được Phrygia, Lycia và Pamphylia; Asander nhận được Caria; Menander được Lydia, Lysimachus nhận được Thrace; Leonnatus nhận được Hellespontine Phrygia và Neoptolemus có Armenia. Macedon và phần còn lại của Hy Lạp được theo quy định chung của Antipater, người quản lý chúng cho Alexander, và Craterus, người thay mặt Alexander, trong khi người thư ký cũ của Alexander, Eumenes xứ Cardia, đã được nhận Cappadocia và Paphlagonia.

Ở phía đông, Perdiccas để lại nguyên vẹn phần lớn sắp xếp của Alexandros,Taxiles và Porus vẫn cai trị vương quốc của họ. Cha vợ của Alexander, Oxyartes, cai trị Gandara; Sibyrtius cai trị Arachosia và Gedrosia; Stasanor cai trị Aria và Drangiana; Philip cai trị Bactria và Sogdiana; Phrataphernes cai trị Parthia và Hyrcania, Peucestas quản lý Ba Tư. Tlepolemus được chuyển tới Carmania; Atropates quản lý miền Bắc Media, Archon có Babylon và Arcesilas cai trị phía bắc Mesopotamia.

Cuộc nổi loạn ở Hy Lạp, 323-322 TCN

Trong khi đó, tin tức về cái chết của Alexander đã tạo tiền đề cho một cuộc nổi dậy ở Hy Lạp, còn được gọi là cuộc chiến tranh Lamian. Athens và các thành phố khác tham gia cùng với nhau, nhằm tách khỏi sự khống chế của Macedon. Cuộc nổi loạn đã bị Antipater trấn áp và dần bao vây quân nổi loạn tại pháo đài ở Lamian. Trong cuộc trần áp, Antipater đã được giúp đỡ bởi Leonnatus, người mà về sau đã tử trận trong khi giao tranh. Tuy nhiên, mãi cho đến khi có sự tham gia của Craterus với một hạm đội, đã đánh bại người Athen tại trận đánh Crannon vào ngày 5 tháng 9 năm 322 TCN, cuộc chiến tranh Lamian mới thực sự chấm dứt. Điều này chấm dứt sự phản kháng của người Hy Lạp đối với sự cai trị của Macedon.

Cũng trong khi đó, Peithon đã đàn áp một cuộc nổi loạn của người Hy Lạp định cư tại miền đông của đế chế. Perdiccas và Eumenes thừa cơ xâm chiếm mở rộng vùng Cappadocia.

Chiến tranh Diadochi, 322-301 TCN

Cuộc chiến tranh Diadochi lần đầu, 322-320 TCN

Sau khi các cuộc nổi loạn của người Hy Lạp đã bị dẹp tan, tình hình có vẻ ổn định. Tuy nhiên, xung đột đã sớm nổ ra. Cuộc hôn nhân của Perdiccas với em gái của Alexander, Cleopatra dẫn đến sự phản kháng của Antipater, Craterus, Antigonus, và Ptolemaios. Một nguyên nhân được xem là trực tiếp dẫn đến cuộc nổi loạn là hành động đánh cắp thi thể của Alexander đại đế và đem nó đến Ai Cập. Mặc dù Eumenes đánh bại các kẻ nổi loạn ở Tiểu Á, thậm chí đã giết được Craterus trong một trận đánh, nhưng cuộc nổi loạn đã không bị dẹp tan mà còn làm bùng nổ mạnh hơn. Perdiccas đã bị các thống chế của mình Peithon, Seleukos và Antigenes ám sát trong khi xâm lược Ai Cập.

Ptolemaios đã thỏa thuận một hiệp ước với những kẻ giết Perdiccas, là Peithon và quan nhiếp chính Arrhidaeus ở vùng đất của ông. MỘt hiệp ước khác với Antipater, được biết với tên Hiệp ước Triparadisus, cũng được thiết lập. Theo đó, Antipater đã trở thành nhiếp chính của đế chế và 2 vị vua Phillip III và Alexander IV được đưa tới Macedon. Antigonus vẫn phụ trách Phrygia, Lycia, và Pamphylia, được bổ sung thêm Lycaonia. Ptolemaios giữ lại Ai Cập, Lysimachus giữ Thrace, trong khi ba kẻ giết Perdiccas là Seleukos, Peithon, và Antigenes - được nhận các tỉnh Babylonia, Media và Susiana tương ứng với các phần mà họ kiểm soát. Arrhidaeus, cựu nhiếp chính được nhận Hellespontine Phrygia. Antigonus được giao phó nhiệm vụ diệt trừ tận gốc kẻ ủng hộ Perdiccas, Eumenes. Trong thực tế, Antipater giữ lại cho mình quyền kiểm soát châu Âu, trong khi Antigonus, như là lãnh đạo của đội quân lớn nhất phía đông Hellespont, được giao một chức vụ tương tự ở châu Á.

Cuộc chiến tranh Diadochi lần hai, 319-315 TCN

Chiến tranh sớm nổ ra một lần nữa, sau cái chết của Antipater năm 319 TCN. Trước đó, Antipater tuyên bố Polyperchon kế nhiệm ông như là nhiếp chính, bỏ qua con trai của mình là Cassander. Một cuộc nội chiến nổ ra ngay tại Macedonia và Hy Lạp giữa Polyperchon và Cassander, với sự hỗ trợ phía sau của Antigonus và Ptolemaios. Polyperchon liên minh với Eumenes ở châu Á, nhưng đã bị đuổi khỏi Macedonia bởi Cassander, và chạy trốn đến Epirus cùng với vị vua nhỏ Alexandros IV và mẹ Roxane. Ở Epirus, ông tham gia lực lượng của Olympias, mẹ của Alexandros Đại đế, và họ cùng nhau xâm chiếm Macedonia một lần nữa. Họ đã liên minh với đội quân chịu sự chỉ huy của vua Philip Arrhidaeus và vợ của ông là Eurydice, nhưng đã bỏ mặc sau đó và để lại nhà vua và vợ của ông rơi vào tay Olympias. Cả hai đều bị sát hại vào năm 317 TCN. Mặc dù vậy, ngay sau đó, Kassandros đã chiến thắng, bắt và giết Olympias, kiểm soát toàn bộ Macedonia cùng với vị vua nhỏ và mẹ của ông.

Ở phía đông, Eumenes đã bị đuổi tới miền đông bởi lực lượng của Antigonos. Sau các trận đánh lớn tại Paraitacene năm 317 TCN và tại Gabiene trong năm 316 TCN, Eumenes cuối cùng bị phản bội và bị giết bởi binh lính của mình vào năm 315 TCN, để cho Antigonos kiểm soát toàn bộ vùng lãnh thổ rộng lớn của các tỉnh châu Á.

Chiến tranh Diadochi lần ba, 314-311 TCN
Trong cuộc chiến này, Antigonus, người đã trở nên quá hùng mạnh khiến cho các vị vua khác có thể chấp nhận, phải đối mặt với Ptolemaios, Lysimachus, và Cassander. Antigonus đã xâm lược Syria, dưới sự kiểm soát Ptolemaios, và bao vây Týros trong hơn một năm. Antigonus cũng đã liên minh với Polyperchon, người vẫn còn kiểm soát một phần của Peloponnese, và tuyên bố tự do cho những người Hy Lạp để có được họ về phía mình. Nhưng dẫu vậy Cassander đã bị cám dỗ để thiết lập hòa bình với Antigonus, tại châu Á cuộc chiến chống lại vị tướng một mắt đã nổ ra, với việc Ptolemaios xâm lược Syria và đánh bại con trai Antigonus, Demetrius Poliorcetes, trong trận Gaza, năm 312 TCN) và Seleukos đã nắm được quyền kiểm soát Babylon, và vì thế, những có thể vươn tới những tỉnh phía đông đế chế của Alexander. Mặc dù Antigonus đã ký kết một thỏa hiệp hòa bình với Ptolemaios, Lysimachus, và Cassander, ông vẫn tiếp tục cuộc chiến với Seleukos, cố gắng khôi phục lại quyền kiểm soát tới phía đông của đế quốc này. Mặc dù ông đã tiến xa tới tận Babylon năm 310 TCN, Chiến tranh Babylon (311-309TCN) đã kết thúc trong thất bại của Antigonus.

Vào khoảng cùng thời gian, Cassander đã ám sát vị vua trẻ Alexander IV và Roxane mẹ ông, kết thúc giai đoạn nhà Argead đã cai trị Macedonia trong nhiều thế kỷ.

Chiến tranh Diadochi lần thứ tư
Chiến tranh lại nổ ra một lần nữa. Ptolemaios đã được mở rộng quyền lực của mình vào Aegean và Cộng hòa Síp, trong khi Seleukos đã tiến về phía Đông để củng cố sự kiểm soát của ông với vùng lãnh thổ rộng lớn phía đông của đế chế của Alexander. Antigonus lại tiếp tục chiến tranh, gửi con trai ông là Demetrius tới để giành quyền kiểm soát của Hy Lạp. Năm 307 TCN, ông chiếm Athens, trục xuất Demetrius của Phaleron, thống đốc của Cassander, và tuyên bố thành phố được tự do một lần nữa. Demetrius bây giờ chuyển sự chú ý của mình tới Ptolemaios, xâm lược đảo Síp và đánh bại hạm đội của Ptolemaios trong trận Salamis. Kết quả của chiến thắng này, Antigonus và Demetrius đều tự xưng vương, và sớm tiếp theo họ, Ptolemaios, Seleukos, Lysimachus, và cuối cùng Cassander, cũng xưng vị thừa kế chính thống của đế chế Hy Lạp Macedon.

Năm 306 TCN, Antigonus đã cố gắng xâm lược Ai Cập, nhưng một cơn bão đã ngăn chặn hạm đội của Demetrius, và ông bị buộc phải trở về nhà. Lúc này, với Cassander và Ptolemaios bị suy yếu, và Seleukos vẫn còn ở phía Đông, Antigonus và Demetrius chuyển sự chú ý của họ tới Rhodes, hòn đảo bị bao vây bởi lực lượng của Demetrius vào năm 305 TCN (xem cuộc vây hãm Rhodes). Hòn đảo này đã được tăng cường thêm quân từ Ptolemaios, Lysimachus, và Cassander. Cuối cùng, người Rhodian đạt được một thỏa hiệp với Demetrius - họ sẽ ủng hộ Antigonus và Demetrius chống lại tất cả kẻ thù, trừ Ptolemaios là đồng minh lớn của họ. Ptolemaios đã lấy danh hiệu Soter ("Đấng Cứu Thế") cho vai trò của mình trong việc ngăn chặn sự sụp đổ của Rhodes, nhưng chiến thắng cuối cùng là của Demetrius, vì nó khiến ông rảnh tay để tấn công Cassander ở Hy Lạp. Demetrius trở về Hy Lạp, đánh bại Cassander, và thành lập một liên minh Hy Lạp mới, tự mình là tổng chỉ huy, để bảo vệ các thành phố Hy Lạp chống lại mọi kẻ thù (và đặc biệt là Cassander).

Đối mặt với các mối đe dọa, Cassander thỉnh cầu hòa bình, nhưng bị Antigonus tuyên bố từ chối, và Demetrius xâm chiếm Thessaly, nơi ông và Cassander đối mặt nhau trong các cuộc đụng độ không phân thắng bại. Nhưng lúc này Cassander kêu gọi được viện trợ từ các đồng minh của mình, và Anatolia đã bị xâm chiếm bởi Lysimachus, buộc Demetrius rút khỏi Thessaly và gửi quân đội đến Tiểu Á để giúp đỡ cha mình. Với sự hỗ trợ từ Cassander, Lysimachus đã tràn qua chiếm phần lớn phía tây Anatolia, nhưng đã sớm (301 TCN) bị cô lập bởi Antigonus và Demetrius gần Ipsus. Ở đây với quyết định can thiệp từ Seleukos, người đến đúng lúc để bảo vệ Lysimachus khỏi sự đe dọa và hoàn toàn đè bẹp Antigonus trong trận Ipsus. Antigonus đã bị giết trong cuộc chiến, và Demetrius bỏ chạy trở lại Hy Lạp để cố gắng bảo vệ sự cai trị của mình ở đó. Lysimachus và Seleukos chia vùng lãnh thổ châu Á của Antigonus giữa họ với nhau, với Lysimachus nhận được phía tây Tiểu Á và Seleukos phần còn lại, ngoại trừ Cilicia và Lycia, mà đã thuộc về Pleistarchus anh trai của Cassander.

Cuộc chiến ở Macedonia, 298-285 TCN
Kassandros mất năm 298 TCN, và các con trai của ông, Antipatros và Alexanders, đã tỏ ra yếu kém. Sau khi tranh chấp với anh trai mình, Alexandros V mời Demetrios, người đã giữ quyền kiểm soát của Síp, bán đảo Peloponnese, và rất nhiều các hòn đảo Aegean, và ông đã nhanh chóng chiếm quyền kiểm soát của Cilicia và Lycia từ anh trai của Kassandros, cũng như Pyrros, nhà vua của Epirus. Sau khi Pyrros đã can thiệp để giữ vùng biên giới của Ambracia, Demetrios xâm lược, giết Alexandros, và chiếm quyền kiểm soát Macedonia cho mình (294 TCN). Trong khi Demetrius hợp nhất sự kiểm soát của ông với vùng đất liền Hy Lạp, vùng lãnh thổ xa xôi hẻo lánh của ông bị tấn công và chiếm bởi Lysimachos (người đã thu hồi được khu vực phía tây Anatolia), Seleukos (người đã chiếm lấy hầu hết Cilicia), và Ptolemaios (người đã chiếm lại Síp, phía đông Cilicia, và Lycia).

Ngay sau đó, Demetrius đã buộc phải từ bỏ Macedonia bởi một cuộc nổi dậy hỗ trợ bởi liên minh của Lysimachos và Pyrros, những người đã chia sẻ Vương quốc giữa họ, và để lại quyền kiểm soát Hy Lạp cho con trai ông, Antigonos Gonatas, Demetrius đã phát động một cuộc viễn chinh về phía Đông trong năm 287 TCN. Mặc dù ban đầu thành công, Demetrios cuối cùng bị bắt bởi Seleukos (286 TCN), và bị giam giữ cho đến chết hai năm sau đó.

Xung đột giữa Lysimachos và Seleukos, 285-281 TCN
Mặc dù Lysimachos và Pyrros đã hợp tác trong việc đánh đuổi Antigonos Gonatas khỏi Thessaly và Athens, trong bối cảnh của Demetrios bị bắt làm tù binh ở Syria, Lysimachos đã đánh đuổi Pyrros khỏi Macedonia.

Tranh chấp vương quyền cũng diễn ra ở Ai Cập, nơi Ptolemaios quyết định chọn con trai Ptolemaios Philadelphos của ông là người thừa kế của ông chứ không phải là người con cả, Ptolemaios Keraunos. Keraunos trốn sang chỗ Seleukos. Ptolemaios già cả đã mất trong an bình trên giường của mình năm 282 TCN, và Philadelphus kế vị ông.

Ngay sau đó Lysimachos đã mắc sai lầm chết người, ông đã sát hại người con trai mình Agathocles, vì sự xúi giục bởi người vợ thứ hai của mình, là Arsinoe (282 TCN). Vợ cũ của Agathocles, Lysandra, bỏ chạy tới triều đình Seleukos, người bây giờ tiến hành cuộc chiến tranh với Lysimachos. Seleukos, sau khi bổ nhiệm con trai Antiochos của ông làm vua vùng lãnh thổ châu Á của mình, đánh bại và giết chết Lysimachos tại trận Corupedium ở Lydia năm 281 TCN, nhưng Seleukos không sống đủ lâu để tận hưởng chiến thắng của ông - ông đã gần như ngay lập tức bị giết bởi Ptolemaios Ceraunos, mà lý do mà vẫn còn chưa rõ ràng.

Tham khảo
Shipley, Graham (2000) The Greek World After Alexander. Routledge History of the Ancient World. (Routledge, New York)
Walbank, F. W. (1984) The Hellenistic World, The Cambridge Ancient History, volume VII. part I. (Cambridge)

Liên kết ngoài
 Alexander's successors: the Diadochi  from Livius.org (Jona Lendering)
Wiki Classical Dictionary: "Successors" category  and Diadochi entry
 T. Boiy, "Dating Methods During the Early Hellenistic Period", Journal of Cuneiform Studies, Vol. 52, 2000  PDF format. A recent study of primary sources for the chronology of eastern rulers during the period of the Diodochi.

Chú thích

Alexandros Đại Đế
Chiến tranh thế kỉ 4 TCN
Chế độ quân chủ
Vương quốc Macedonia thế kỷ 3 TCN
Đế quốc Macedonia
Xung đột thế kỷ 3 TCN
Xung đột thế kỷ 4 TCN
Chiến tranh liên quan tới Hy Lạp cổ đại


title: 829 Academia

text:
829 Academia

829 Academia là một tiểu hành tinh ở vành đai chính. Nó được G. N. Neujmin phát hiện ngày 25.8.1916 ở Simeiz (Krym, Ukraina), và được đặt theo tên Academia (Viện Hàn lâm), nhân dịp kỷ niệm 200 năm ngày thành lập Viện Hàn lâm Khoa học Nga ở Sankt-Peterburg.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris.
 Phát hiện Circumstances: Numbered Minor Planets

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1916


title: Hexatoma vittinervis

text:
Hexatoma vittinervis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Hexatoma
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Uttleya arcana

text:
Uttleya arcana là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Uttleya


title: Pagodula araios

text:
Pagodula araios là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Pagodula


title: Đội tuyển bóng đá quốc gia Malta

text:
Đội tuyển bóng đá quốc gia Malta là đội tuyển cấp quốc gia của Malta do Hiệp hội bóng đá Malta quản lý.

Thành tích tại các giải đấu

Giải vô địch thế giới
 1930 đến 1966 - Không tham dự
 1970 đến 2022 - Không vượt qua vòng loại

Giải vô địch bóng đá châu Âu
 1960 - Không tham dự
 1964 đến 2024 - Không vượt qua vòng loại

UEFA Nations League

Cầu thủ

Đội hình
Đội hình dưới đây tham dự 2 trận giao hữu gặp  và  vào tháng 11 năm 2022.

Số liệu thống kê tính đến ngày 20 tháng 11 năm 2022, sau trận gặp .

Triệu tập gần đây
Dưới đây là danh sách sơ bộ được triệu tập trong vòng 12 tháng.

INJ Cầu thủ rút lui vì chấn thương.
RET Giã từ khỏi đội tuyển quốc gia.
PRE Danh sách sơ bộ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Đội tuyển bóng đá quốc gia Malta  trên trang chủ của FIFA

Malta

Bóng đá


title: Copelatus assamensis

text:
Copelatus assamensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Vazirani miêu tả khoa học năm 1970.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Copelatus
Bọ cánh cứng châu Á


title: Mantidactylus horridus

text:
Mantidactylus horridus là một loài ếch trong họ Mantellidae. Chúng là loài đặc hữu của Madagascar.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Andreone, F. & Glaw, F. 2004. Mantidactylus horridus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Mantidactylus
Động vật đặc hữu Madagascar


title: Pizza Inn

text:
Pizza Inn (NASDAQ: PZZI) là một chuỗi nhà hàng được nhượng quyền thương mại quốc tế trong lĩnh vực đồ ăn và thực phẩm. Chuỗi cửa hàng nay chuyên về món bánh pizza theo phong cách Mỹ. Công ty có trụ sở tại ngoại ô Dallas ở Colony, Texas. Năm 1958, cửa hàng Inn Pizza đầu tiên được khai trương tại Trường Đại học Southern Methodist ở Dallas. Vào ngày 03 tháng 6 năm 2011, Pizza Inn đã khai trương một nhà hàng mới ở Fort Worth, Texas, với khẩu hiệu "Bánh Pizza đã sẵn sàng chỉ trong 5 phút". Ngày nay, Pizza Inn điều hành đến 310 cửa hàng nhượng quyền và 5 cửa hàng thuộc sở hữu của công ty tại 12 quốc gia, với một số cửa hàng mới dự kiến sẽ mở trong những năm tiếp theo. Được bổ nhiệm vào năm 2007, Charles R. Morrison là Chủ tịch và Giám đốc điều hành hiện nay. Pizza Inn cũng rất phổ biến ở Trung Đông.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Pizza Inn, USA
 Pizza Inn, Kuwait
 Pizza Inn, Saudi Arabia
 Twitter
 Facebook

Quán ăn nhanh
Nhượng quyền thương mại
Khởi đầu năm 1958
Chuỗi nhà hàng tại Mỹ
Công ty được niêm yết trên NASDAQ


title: Panthea

text:
Panthea là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae. 'Panthea trong tiếng Hy Lạp có nghĩa là "của tất cả Chúa".

Các loài
Panthea acronyctoides (Walker, 1861) – Black Zigzag
Panthea acronyctoides acronyctoides (Walker, 1861)
Panthea acronyctoides nigra Anweiler, 2009
Panthea apanthea Anweiler, 2009
Panthea coenobita (Esper, 1785)
Panthea furcilla (Packard, 1864) – miền đông Panthea hoặc Tufted White Pine Caterpillar
Panthea furcilla furcilla (Packard, 1864)
Panthea furcilla australis Anweiler, 2009
Panthea gigantea (French, 1890)
Panthea greyi Anweiler, 2009
Panthea grisea Wileman, 1910
Panthea guatemala Anweiler, 2009
Panthea hoenei (Draudt 1950)
Panthea judyae Anweiler, 2009
Panthea reducta Anweiler, 2009
Panthea roberti de Johannis, 1928
Panthea virginarius (Grote, 1880) – Cascades Panthea

Hình ảnh

Tham khảo

Revision of the New World Panthea Hübner (Lepidoptera, Noctuidae) with descriptions of 5 new species và 2 new subspecies
Panthea at funet

Pantheinae


title: Iran

text:
Iran (  ), gọi chính thức là Cộng hòa Hồi giáo Iran (  ), còn được gọi là Ba Tư (Persia), là một quốc gia có chủ quyền tại khu vực Tây Á. Iran có biên giới về phía tây bắc với Armenia, Azerbaijan; phía bắc giáp biển Caspi; phía đông bắc giáp Turkmenistan; phía đông giáp Afghanistan và Pakistan; phía nam giáp vịnh Ba Tư và vịnh Oman; còn phía tây giáp Thổ Nhĩ Kỳ và Iraq. Iran có dân số gần 80 triệu người tính đến năm 2017, là quốc gia đông dân thứ 18 trên thế giới. Lãnh thổ Iran rộng 1.648.195 km², là quốc gia rộng thứ nhì tại Trung Đông và đứng thứ 17 thế giới. Iran có vị thế địa chính trị quan trọng do nằm tại phần trung tâm của đại lục Á-Âu và gần với eo biển Hormuz. Tehran là thủ đô và thành phố lớn nhất của Iran, cũng như là trung tâm kinh tế và văn hoá. Iran là một quốc gia đa văn hoá với nhiều nhóm dân tộc và ngôn ngữ, trong đó các cộng đồng dân cư lớn nhất là người Ba Tư (61%), người Azeri (16%), người Kurd (10%) và người Lur (6%).

Iran là một trong các nền văn minh cổ nhất trên thế giới, bắt đầu là các vương quốc Elam vào thiên niên kỷ 4 TCN. Người Media thống nhất Iran vào thế kỷ VII TCN, lãnh thổ Iran được mở rộng cực độ dưới thời Cyrus Đại đế của Đế quốc Achaemenes vào thế kỷ VI TCN - là quốc gia rộng lớn nhất trên thế giới vào thời điểm đó. Tuy nhiên, quốc gia này thất thủ trước Alexandros Đại đế vào thế kỷ IV TCN, song Đế quốc Parthia nhanh chóng tái lập. Năm 224, Parthia bị thay thế bằng Đế quốc Sasanid, Sasanid trở thành một cường quốc hàng đầu thế giới trong bốn thế kỷ sau đó. Người Ả Rập theo đạo Hồi chinh phục Sasanid vào thế kỷ VII, kết quả là Hồi giáo thay thế các tín ngưỡng bản địa như Hoả giáo và Minh giáo. Iran có đóng góp lớn vào thời kỳ hoàng kim Hồi giáo (thế kỷ VIII-XIII), sản sinh nhiều nhân vật có ảnh hưởng về nghệ thuật và khoa học.

Sau hai thế kỷ dưới quyền người Ả Rập là một giai đoạn các vương triều Hồi giáo bản địa, song tiếp đó Iran lại bị người Thổ và người Mông Cổ chinh phục. Người Safavid nổi lên vào thế kỷ XV, rồi tái lập một nhà nước Iran thống nhất. Iran sau đó cải sang Hồi giáo Shia, đánh dấu một bước ngoặt của quốc gia này cũng như lịch sử Hồi giáo. Đến thế kỷ XVIII, dưới quyền Nader Shah, Iran trong một thời gian ngắn từng được cho là đế quốc hùng mạnh nhất đương thời. Xung đột với Đế quốc Nga trong thế kỷ XIX khiến Iran mất đi nhiều lãnh thổ. Cách mạng Hiến pháp năm 1906 lập ra một chế độ quân chủ lập hiến. Sau một cuộc đảo chính vào năm 1953, Hoàng gia Iran dần liên kết mật thiết với phương Tây và ngày càng chuyên quyền. Bất mãn trước sự can thiệp của nước ngoài và sự đàn áp chính trị đã dẫn đến Cách mạng Hồi giáo năm 1979, lập ra chế độ Cộng hoà Hồi giáo. Trong thập niên 1980, Iran xảy ra chiến tranh với Iraq, cuộc chiến gây thương vong cao và tổn thất tài chính lớn cho hai nước. Từ giữa cuối thập niên 2000, chương trình hạt nhân gây tranh cãi của Iran khiến cho cộng đồng quốc tế, đặc biệt là Hoa Kỳ lo ngại, dẫn đến hệ quả là nhiều lệnh trừng phạt, cấm vận kinh tế được áp đặt lên nước này, ảnh hưởng lớn tới nền kinh tế và đời sống của người dân.

Iran là một thành viên sáng lập của Liên Hợp Quốc, Phong trào không liên kết, Tổ chức Hợp tác Hồi giáo và Tổ chức các nước xuất khẩu dầu lửa. Iran được công nhận là một cường quốc khu vực và một cường quốc bậc trung. Quốc gia này có trữ lượng lớn về nhiên liệu hoá thạch, là nhà cung cấp khí đốt lớn đồng thời có trữ lượng dầu mỏ được chứng minh lớn thứ 4 trên thế giới, do vậy, Iran có ảnh hưởng đáng kể đến an ninh năng lượng quốc tế và kinh tế thế giới. Iran sở hữu nhiều di sản văn hoá phong phú, với 22 di sản thế giới được UNESCO công nhận tính đến năm 2017, đứng thứ 3 tại châu Á.

Từ nguyên

Ở thời Achaemenid người Ba Tư gọi đất nước của họ là Pārsa, tên theo tiếng Ba Tư cổ có nghĩa họ hàng của Cyrus Đại đế. Thời Sassanid, họ gọi nó là Iran, có nghĩa "Vùng đất của những người Aryan". Người Hy Lạp gọi nước này là Persis; chuyển sang tiếng Latin thành Persia, cái tên được sử dụng rộng rãi ở Phương Tây.

Ở thời hiện đại, đã có sự tranh cãi về nguồn gốc các tên gọi của thực thể – Iran và Persia (Ba Tư). Ngày 21 tháng 3 năm 1935, Reza Shah Pahlavi đưa ra một nghị định yêu cầu các phái đoàn nước ngoài phải sử dụng thuật ngữ Iran trong các văn bản ngoại giao. Sau khi các học giả lên tiếng phản đối, Mohammad Reza Pahlavi thông báo năm 1959 rằng cả hai cái tên Persia (Ba Tư) và Iran đều có giá trị và có thể sử dụng thay thế lẫn nhau. Cuộc Cách mạng năm 1979 dẫn tới việc thành lập nhà nước thần quyền Cộng hòa Hồi giáo Iran. Tuy nhiên, danh từ Persia và tính từ Persian vẫn được sử dụng thường xuyên.

Hiện nay, tại xứ này người Ba Tư (Persia) chỉ chiếm khoảng 51% dân số. Danh từ Iran (tộc Âu Ấn) bao gồm người Ba Tư và thêm vài dân tộc khác như Kurd, Baloch,... chỉ định được khoảng 70% dân số nên được nhiều người trong xứ thích dùng hơn.

Lịch sử

Iran đã là nơi sinh sống của con người từ thời tiền sử và những khám phá gần đây bắt đầu cho thấy những dấu tích về các nền văn hóa thời kỳ sớm ở Iran, hàng thế kỷ trước khi những nền văn minh sớm nhất bắt đầu xuất hiện ở gần Lưỡng Hà. Sử ghi chép của Ba Tư (Iran) bắt đầu từ khoảng năm 3200 TCN ở nền văn minh Tiền-Elamite và tiếp tục với sự xuất hiện của người Aryan và sự thành lập Triều đại Medes, tiếp đó là Đế chế Achaemenid năm 546 TCN. Alexandros Đại đế đã chinh phạt Ba Tư năm 331 TCN, hai triều đại tiếp sau Parthia và Sassanid cùng với Achaemenid là những Đế chế tiền Hồi giáo vĩ đại nhất của Ba Tư.

Sau cuộc chinh phục Ba Tư của Hồi giáo, nước này trở thành trung tâm Thời đại Hoàng kim Hồi giáo, đặc biệt ở thế kỷ thứ IX và thế kỷ thứ XI. Thời kỳ Trung Đại là thời gian diễn ra nhiều sự kiện lớn trong vùng. Từ năm 1220, Ba Tư bị Đế quốc Mông Cổ dưới quyền Thành Cát Tư Hãn, tiếp đó là Timur xâm chiếm. Quốc gia Hồi giáo Shi'a Ba Tư đầu tiên được thành lập năm 1501 dưới Triều đại Safavid. Ba Tư dần trở thành nơi tranh giành của các cường quốc thuộc địa như Đế quốc Nga và Đế chế Anh.

Cùng với sự trỗi dậy của chủ nghĩa cộng sản và quá trình hiện đại hoá ở cuối thế kỷ XIX, mong ước thay đổi dẫn tới cuộc Cách mạng Hiến pháp Ba Tư năm 1905–1911. Năm 1921, Reza Shah Pahlavi tiến hành một cuộc đảo chính lật đổ Triều đình Qajar. Là người ủng hộ hiện đại hoá, Reza Shah đưa ra các kế hoạch phát triển công nghiệp, xây dựng đường sắt, và thành lập một hệ thống giáo dục quốc gia, nhưng sự cầm quyền độc tài của ông khiến nhiều người Iran bất mãn.

Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, Anh và Liên Xô xâm chiếm Iran từ 25 tháng 8 đến 17 tháng 9 năm 1941, chủ yếu để bảo vệ các giếng dầu của Iran và hành lang hậu cần của họ. Đồng Minh buộc Shah phải thoái vị nhường chỗ cho con trai, Mohammad Reza Pahlavi, người họ hy vọng sẽ ủng hộ phe Đồng Minh hơn. Năm 1953, sau vụ quốc hữu hoá Công ty dầu mỏ Anh-Iran, vị Thủ tướng dân bầu, Mohammed Mossadegh, tìm cách thuyết phục Shah rời bỏ đất nước. Shah từ chối, và chính thức cách chức vị Thủ tướng. Mossadegh không chấp nhận rời bỏ chức vụ, và khi ông ta rõ ràng bộc lộ ý định chiến đấu, Shah buộc phải sử dụng tới kế hoạch mà Anh/Mỹ đã trù tính trước cho ông, đôi khi kế hoạch cũng được gọi là "Chiến dịch Ajax", bay tới Baghdad rồi từ đó sang Rome, Italy.

Nhiều vụ phản kháng đông đảo nổ ra khắp đất nước. Những người ủng hộ và phản đối chế độ quân chủ đụng độ với nhau trên đường phố, khiến 300 người thiệt mạng. Quân đội can thiệp, xe tăng của những sư đoàn ủng hộ Shah bắn vào thủ đô và máy bay ném bom vào dinh Thủ tướng. Mossadegh đầu hàng và bị bắt ngày 19 tháng 8 năm 1953. Mossadegh bị xét xử tội phản quốc và bị kết án ba năm tù.

Triều đình Shah được tái lập, quyền lực được Anh và Mỹ trao vào tay Shah Mohammad Reza Pahlavi. Ông này ngày càng trở nên độc tài, đặc biệt vào cuối thập kỷ 1970. Với sự ủng hộ mạnh mẽ từ phía Anh và Mỹ, triều đình Shah từ chối tiếp tục hiện đại hóa các ngành công nghiệp Iran, nhưng lại đàn áp phe đối lập trong tầng lớp tăng lữ dòng Hồi giáo Shia và những người ủng hộ dân chủ.

Thập kỷ 1970, Ayatollah Ruhollah Khomeini chiếm được cảm tình của đa số dân Iran. Những người Hồi giáo, cộng sản và những người theo đường lối tự do tiến hành cuộc Cách mạng Iran năm 1979, triều đình Shah bỏ chạy khỏi đất nước, sau đó Khomeini lên nắm quyền lực lập ra một nhà nước Cộng hòa Hồi giáo. Hệ thống mới lập ra những luật lệ Hồi giáo và quy định quyền cai trị trực tiếp ở mức cao nhất từ trước tới nay cho giới tăng lữ. Chính phủ chỉ trích mạnh mẽ phương Tây, đặc biệt là Mỹ vì đã ủng hộ triều đình Shah. Các quan hệ với phương Tây trở nên đặc biệt căng thẳng năm 1979, sau khi các sinh viên Iran bắt giữ các nhân viên Đại sứ quán Mỹ. Sau này, Iran đã tìm cách xuất khẩu cuộc cách mạng của mình ra nước ngoài, ủng hộ các nhóm quân sự chống phương Tây như nhóm Hezbollah ở Liban. Từ năm 1980 đến 1988, Iran và nước láng giềng Iraq lao vào một cuộc chiến đẫm máu Chiến tranh Iran-Iraq.

Ngày nay cuộc đấu tranh giữa những người theo đường lối cải cách và bảo thủ vẫn đang diễn ra thông qua các cuộc bầu cử chính trị, và là vấn đề trung tâm trong cuộc Bầu cử tổng thống Iran 2005, kết quả Mahmoud Ahmadinejad thắng cử. Kết quả bầu cử đã bị tranh cãi rộng rãi, và dẫn đến các cuộc biểu tình rộng khắp, cả ở Iran và các thành phố lớn bên ngoài đất nước, tạo ra Cách mạng Xanh Iran.

Hassan Rouhani được bầu làm tổng thống vào ngày 15 tháng 6 năm 2013, sau khi đánh bại Mohammad Bagher Ghalibaf và bốn ứng cử viên khác. Chiến thắng của Rouhani đã cải thiện tương đối mối quan hệ của Iran với các quốc gia khác trong khu vực.

Một loạt các cuộc biểu tình xảy ra trên khắp Iran trong suốt hai năm 2017 và 2018. Ban đầu, các cuộc biểu tình được tổ chức nhằm phản đối giá cả sinh hoạt đắt đỏ, nhưng sau đó đã phát triển thành nhiều yêu cầu chính trị sâu rộng. Một số nhà phân tích cho rằng tình hình kinh tế vô cùng khó khăn là nguyên nhân thực sự của các cuộc biểu tình. Một số người khác khẳng định sự không hài lòng với nền độc tài thần quyền của Cộng hòa Hồi giáo Iran và mưu cầu về một nền dân chủ là nguyên nhân của tình trạng bất ổn.

Tháng 12 năm 2019, một loạt các cuộc biểu tình dân sự xảy ra ở nhiều thành phố trên khắp Iran, nhưng sau đó đã mở rộng để phản đối chế độ hiện tại ở Iran và Lãnh đạo tối cao Ali Khamenei. Các cuộc biểu tình bắt đầu vào tối ngày 15 tháng 11 và trong vòng vài giờ đã lan đến 21 thành phố khi các video về cuộc biểu tình bắt đầu lan truyền trên mạng. Hình ảnh về các cuộc biểu tình bạo lực đã được chia sẻ trên internet với các cuộc biểu tình đạt đến cấp độ quốc tế.. Để ngăn chặn việc chia sẻ thông tin liên quan đến các cuộc biểu tình và cái chết của hàng trăm người biểu tình trên các nền tảng truyền thông xã hội, chính phủ đã chặn Internet trên toàn quốc, dẫn đến mất hoàn toàn kết nối Internet gần như toàn bộ khoảng sáu ngày. Dựa trên tường thuật của Tổ chức Ân xá Quốc tế và Đài phát thanh Farda, loạt cuộc biểu tình này có thể là bạo lực và nghiêm trọng nhất kể từ Cách mạng Iran năm 1979.
Chính phủ đã giết hại khoảng 1.500 công dân Iran tham gia cuộc biểu tình
. Cuộc đàn áp của chính phủ đã gây ra phản ứng dữ dội từ những người biểu tình, họ đáp trả bằng việc phá hủy 731 ngân hàng chính phủ bao gồm ngân hàng trung ương Iran, các giáo đường Hồi giáo, xé các bảng quảng cáo chống Mỹ, và áp phích và tượng của Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei. 50 căn cứ quân sự của chính phủ cũng bị người biểu tình tấn công.

Thành phố Piranshahr là nền văn minh lâu đời nhất của Iran với lịch sử 8000 năm.

Chính trị

Hành pháp

Hệ thống chính trị nước Cộng hòa Hồi giáo dựa trên Hiến pháp năm 1979 được gọi là "Qanun-e Asasi" ("Luật pháp cơ bản"). Hệ thống gồm nhiều kết nối phức tạp giữa các cơ quan chính phủ, đa số lãnh đạo đều do chỉ định. Chế độ ở Iran là chế độ phi dân chủ , thường xuyên đàn áp và bắt bớ những người chỉ trích chính phủ cũng như chỉ trích lãnh đạo tối cao, và hạn chế nghiêm ngặt sự tham gia của các ứng cử viên trong các cuộc bầu cử phổ biến cũng như các hình thức hoạt động chính trị khác. Quyền phụ nữ ở Iran được mô tả là vô cùng tồi tệ., và quyền trẻ em đã bị vi phạm nghiêm trọng, với nhiều tội phạm trẻ em bị xử tử ở Iran hơn bất kỳ quốc gia nào khác trên thế giới . Hoạt động tình dục giữa những người đồng giới là bất hợp pháp và bị trừng phạt đến chết . Từ những năm 2000, chương trình hạt nhân gây tranh cãi của Iran đã gây lo ngại, đây là lý do dẫn đến các lệnh trừng phạt quốc tế đối với nước này.

Lãnh tụ tối cao Iran chịu trách nhiệm phác họa và giám sát "các chính sách chung của Nhà nước Cộng hòa Hồi giáo Iran". Lãnh tụ tối cao là Tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang, kiểm soát tình báo quân đội và các hoạt động an ninh; và có độc quyền tuyên chiến. Các lãnh đạo tư pháp, mạng lưới phát thanh, truyền hình trong nước, chỉ huy cảnh sát và các lực lượng quân đội cùng sáu trong số mười hai thành viên Hội đồng bảo vệ Cách mạng được Lãnh tụ tối cao chỉ định. Hội đồng Chuyên gia bầu và bãi nhiệm Lãnh tụ tối cao dựa trên cơ sở đánh giá và sự quý trọng của nhân dân. Hội đồng chuyên gia chịu trách nhiệm giám sát Lãnh tụ tối cao thi hành các trách nhiệm theo pháp luật.

Hiến pháp quy định Tổng thống là người nắm quyền cao nhất quốc gia sau Lãnh tụ tối cao. Tổng thống được bầu theo phổ thông đầu phiếu với nhiệm kỳ bốn năm. Các ứng cử viên tổng thống phải được Hội đồng bảo vệ Cách mạng phê chuẩn trước khi được ra tranh cử. Tổng thống chịu trách nhiệm việc áp dụng Hiến pháp và thực hiện các quyền hành pháp, trừ những việc liên quan trực tiếp tới Lãnh tụ tối cao. Tổng thống chỉ định và giám sát Hội đồng bộ trưởng, phối hợp các quyết định của chính phủ, và lựa chọn các chính sách chính phủ để đưa ra trước nhánh lập pháp. Tám phó tổng thống và nội các gồm 21 bộ trưởng phục vụ dưới quyền Tổng thống, tất cả các viên chức này đều phải được nhánh lập pháp thông qua. Không giống như các quốc gia khác, nhánh hành pháp ở Iran không quản lý các lực lượng vũ trang. Dù Tổng thống chỉ định Bộ trưởng Tình báo và Quốc phòng, thông thường Tổng thống phải tham khảo ý kiến của Lãnh tụ tối cao trước khi đưa ra quyết định lựa chọn hai chức vụ đó để nhánh lập pháp bỏ phiếu tín nhiệm.

Nhánh lập pháp Iran chỉ có một viện là Majles-e Shura-ye Eslami (Hội đồng cố vấn Hồi giáo), gồm 290 thành viên được bầu với nhiệm kỳ bốn năm. Majlis chịu trách nhiệm làm luật, phê chuẩn các hiệp ước quốc tế, và thông qua ngân sách quốc gia. Mọi ứng cử viên và thành viên Majlis đều phải được phê chuẩn từ Hội đồng bảo vệ Cách mạng.

Lãnh tụ tối cao chỉ định người đứng đầu nhánh tư pháp, và người này lại chỉ định ra lãnh đạo các Tòa án tối cao và các trưởng công tố. Iran có nhiều kiểu tòa án, gồm cả các tòa công chúng để xử các vụ dân sự và tội phạm, các "tòa án cách mạng" xử một số loại hành vi, như tội chống lại an ninh quốc gia. Các quyết định của tòa án cách mạng là tối cao và không thể được tái thẩm. Tòa án Tăng lữ Đặc biệt xử lý các vụ tội phạm được cho là do các tăng lữ thực hiện, dù nó cũng xử cả các vụ liên quan tới người thế tục. Các chức năng của Tòa án Tăng lữ Đặc biệt độc lập với cơ cấu tòa án thông thường và chỉ tuân theo Lãnh tụ tối cao. Những phán xử của tòa này là tối cao và không được tái thẩm.

Các hội đồng
Hội đồng bảo vệ Cách mạng gồm 12 nhà làm luật (religious jurists), sáu người trong số đó do chỉ định của Lãnh tụ tối cao. Bộ trưởng tư pháp(cũng do Lãnh tụ tối cao chỉ định) sẽ giới thiệu nốt sáu thành viên kia, và họ sẽ được Nghị viện chính thức chỉ định. Hội đồng này có trách nhiệm giải thích hiến pháp và có thể phủ quyết Nghị viện. Nếu luật pháp không phù hợp với hiến pháp hay Sharia (luật Hồi giáo), nó sẽ được trao lại cho Nghị viện sửa đổi. Trong một lần thi hành quyền lực của mình, Hội đồng đã gây tranh cãi khi căn cứ trên một cách hiểu hẹp của hiến pháp Iran, phủ quyết các ứng cử viên nghị viện.

Hội đồng chuyên gia họp một tuần mỗi năm, gồm 86 tăng lữ "đạo đức và thông thái" được bầu bởi những cá nhân trưởng thành có quyền bầu cử với nhiệm kỳ tám năm. Tương tự như các cuộc bầu cử tổng thống và nghị viện, Hội đồng bảo vệ Cách mạng là cơ quan quyết định tư cách của ứng cử viên vào Hội đồng này. Hội đồng chuyên gia bầu ra Lãnh tụ tối cao và có quyền theo hiến pháp cách chức Lãnh tụ tối cao ở bất kỳ thời điểm nào. Tuy nhiên, Hội đồng này chưa từng phản đối bất kỳ một quyết định nào của Lãnh tụ tối cao.

Hội đồng lợi ích có quyền giải quyết các tranh chấp giữa Nghị viện và Hội đồng bảo vệ Cách mạng, và cũng là một cơ quan tư vấn của Lãnh tụ tối cao, biến nó trở thành một trong những cơ quan nắm nhiều quyền lực chính phủ nhất trong nước.

Các hội đồng địa phương được bầu theo kiểu phổ thông đầu phiếu với nhiệm kỳ 4 năm tại mọi thành phố và làng mạc ở Iran. Theo điều 7, Hiến pháp Iran, các hội đồng địa phương đó cùng với Nghị viện là những "tổ chức đưa ra quyết định và hành chính của quốc gia". Đoạn này của hiến pháp không được áp dụng cho tới tận năm 1999 khi các cuộc bầu cử hội đồng địa phương đầu tiên được tổ chức trên khắp đất nước. Các hội đồng có nhiều trách nhiệm, gồm bầu cử thị trưởng, giám sát các hoạt động tại khu vực; nghiên cứu xã hội, văn hoá, giáo dục, sức khoẻ, kinh tế và những yêu cầu chăm sóc xã hội bên trong khu vực của mình; đặt kế hoạch và phối hợp hành động với quốc gia trong việc thi hành các chương trình xã hội, kinh tế, xây dựng, văn hoá, giáo dục và các chương trình an sinh khác.

Hành chính

Iran được chia thành năm khu vực với 31 tỉnh (Ostān), mỗi tỉnh được cai quản bởi một tỉnh trưởng được chỉ định (Ostāndār). Các tỉnh được chia thành các hạt (šahrestān), các quận (baxš) và các tiểu huyện (dehestā).

Đất nước này là một trong những quốc gia có tốc độ tăng trưởng đô thị cao nhất thế giới. Từ năm 1950 đến 2002, tỷ lệ dân số thành thị tăng từ 27% lên 60%.  Liên Hợp Quốc dự đoán đến năm 2030, 80% dân số sẽ là dân thành thị. Hầu hết những người di cư đã định cư xung quanh các thành phố Tehran, Isfahan, Ahvaz và Qom

Tehran, với dân số khoảng 8,8 triệu người (điều tra dân số năm 2016), là thủ đô và thành phố lớn nhất của Iran. Đây là một trung tâm kinh tế và văn hóa, và là trung tâm thông tin liên lạc và giao thông của cả nước.

Mashhad, thành phố đông dân thứ hai của đất nước, với khoảng 3,3 triệu người (điều tra dân số năm 2016) và là thủ phủ của tỉnh Razavi Khorasan. Đền Imam Reza tọa lạc tại thành phố này, đây là một thánh địa linh thiêng trong Hồi giáo Shia. Khoảng 15 đến 20 triệu người hành hương viếng thăm đền thờ mỗi năm.

Isfahan có dân số khoảng 2,2 triệu người (điều tra dân số năm 2016) và là thành phố đông dân thứ ba của Iran. Đây là thủ phủ của tỉnh Isfahan, và cũng là thủ đô thứ ba của Đế chế Safavid. Đây là nơi có nhiều di tích lịch sử, bao gồm Quảng trường Shah nổi tiếng, Siosepol và các nhà thờ tại phố Jolfâ-ye của người Armenia. Đây cũng là nơi có trung tâm mua sắm lớn thứ bảy thế giới, Trung tâm thành phố Isfahan.

Thành phố đông dân thứ tư của Iran, Karaj, có dân số khoảng 1,9 triệu người (điều tra dân số năm 2016). Đây là thủ phủ của tỉnh Alborz, và nằm cách Teheran 20 km về phía tây, dưới chân dãy núi Alborz. Là một thành phố công nghiệp lớn ở Iran, với các nhà máy lớn sản xuất đường, dệt, may và rượu.

Với dân số khoảng 1,7 triệu người (điều tra dân số năm 2016), Tabriz là thành phố đông dân thứ năm của Iran và là nơi đông dân thứ hai cho đến cuối những năm 1960. Đây là thủ đô đầu tiên của Đế chế Safavid và hiện là thủ phủ của tỉnh Đông Azerbaijan. Nó cũng được coi là thành phố công nghiệp lớn thứ hai của đất nước (sau Tehran).

Shiraz, với dân số khoảng 1,8 triệu người (điều tra dân số năm 2016), là thành phố đông dân thứ sáu của Iran. Đây là thủ phủ của tỉnh Fars, và cũng là thủ đô của Iran dưới triều đại của vương triều Zand. Nó nằm gần tàn tích Persepolis và Pasargadae, hai trong số bốn thủ đô của Đế chế Achaemenid.

Địa lý

Iran có chung biên giới với Azerbaijan (chiều dài: 432 km / 268 dặm) và Armenia (35 km / 22 dặm) ở phía tây bắc, với Biển Caspia ở phía bắc, Turkmenistan (992 km / 616 dặm) ở phía đông bắc, Pakistan (909 km / 565 dặm) và Afghanistan (936 km / 582 dặm) ở phía đông, Thổ Nhĩ Kỳ (499 km / 310 dặm) và Iraq (1.458 km / 906 dặm) ở phía tây, và cuối cùng giáp với Vịnh Péc xích và Vịnh Oman ở phía nam. Diện tích lãnh thổ Iran 1.648.000 km² ≈ 636.300 dặm vuông (Đất liền: 1.636.000 km² ≈631.663 mi², Nước: 12.000 km² ≈ 4.633 mi²), gần tương đương Alaska.

Lãnh thổ Iran phần lớn là các dãy núi lởm chởm chia tách các lưu vực và cao nguyên. Khu vực đông dân cư ở phía tây cũng là vùng nhiều đồi núi nhất với các dãy Caucasus, Zagros và Núi Alborz—trên núi Alborz có điểm cao nhất Iran, Chỏm Damavand cao 5.604 m (18.386 ft). Vùng phía đông phần lớn là các lưu vực sa mạc không có người ở như vùng nhiễm mặn Dasht-e Kavir, và một số hồ muối.

Những đồng bằng lớn duy nhất nằm dọc theo Biển Caspia và phía bắc Vịnh Ba Tư, nơi biên giới Iran chạy tới cửa sông Arvand (Shatt al-Arab). Những đồng bằng nhỏ, đứt quãng nằm dọc theo phần bờ biển còn lại của Vịnh Péc xích, Eo Hormuz và Biển Oman.

Khí hậu Iran phần lớn khô cằn hay bán khô cằn cho tới cận nhiệt đới ở dọc bờ biển Caspia. Ở rìa phía bắc đất nước (đồng bằng ven biển Caspia) nhiệt độ hầu như ở dưới không và khí hậu ẩm ướt quanh năm. Nhiệt độ mùa hè hiếm khi vượt quá 29°C (84°F). Lượng mưa hàng năm đạt 680 mm (26 in) ở vùng phía đông đồng bằng và hơn 1.700 mm (75 in) ở phía tây. Về phía tây, những khu dân cư tại các lưu vực núi Zagros thường có nhiệt độ thấp, khí hậu khắc nghiệt, tuyết rơi dày. Các lưu vực phía đông và trung tâm cũng có khí hậu khô cằn, lượng mưa chưa tới 200 mm (8 in) và có xen kẽ các sa mạc. Nhiệt độ trung bình mùa hè vượt quá 38 °C (100 °F). Các đồng bằng ven biển Vịnh Péc xích và Vịnh Oman ở phía nam Iran có mùa đông dịu, mùa hè rất nóng và ẩm. Lượng mưa hàng năm từ 135 đến 355 mm (6 to 14 in).

Kinh tế

Kinh tế Iran là sự hoà trộn giữa tập trung hoá kế hoạch, quyền sở hữu nhà nước với các công ty dầu mỏ và các doanh nghiệp lớn, nông nghiệp làng xã, và các công ty thương mại, dịch vụ tư nhân nhỏ. Tính đến năm 2016, tổng sản phẩm nội địa của Iran đạt 412.304 USD (đứng thứ 27 thế giới, đứng thứ 8 châu Á và đứng thứ 2 Trung Đông sau Ả Rập Xê Út). Iran được Ngân hàng Thế giới xếp hạng là nền kinh tế có thu nhập trung bình cao . Vào đầu thế kỷ 21, khu vực dịch vụ đóng góp tỷ lệ lớn nhất trong GDP, tiếp theo là công nghiệp (khai thác và sản xuất) và nông nghiệp .

Ngân hàng Trung ương của nước Cộng hòa Hồi giáo Iran chịu trách nhiệm cho việc phát triển và duy trì đồng Rial Iran, đồng tiền chính thức của đất nước. Chính phủ không công nhận các công đoàn khác ngoài các hội đồng lao động Hồi giáo, vốn phải được sự chấp thuận của chủ lao động và các dịch vụ an ninh. Mức lương tối thiểu trong tháng 6 năm 2013 là 487 triệu rial một tháng ($ 134) . Thất nghiệp vẫn ở mức trên 10% kể từ năm 1997 và tỷ lệ thất nghiệp của phụ nữ gần gấp đôi so với nam giới .

Chính quyền hiện tại tiếp tục theo đuổi các kế hoạch cải cách thị trường của chính phủ tiền nhiệm và đã thông báo rằng họ sẽ thay đổi nền kinh tế dựa nhiều vào dầu mỏ của Iran. Chính quyền đang tìm cách thực hiện mục tiêu trên thông qua việc đầu tư các khoản lợi nhuận vào các lĩnh vực như sản xuất ô tô, công nghiệp hàng không vũ trụ, hàng điện tử tiêu dùng, hoá dầu và công nghệ hạt nhân. Iran cũng hy vọng thu hút được hàng tỷ dollar đầu tư nước ngoài bằng cách tạo ra một môi trường đầu tư dễ chịu hơn, như giảm các quy định hạn chế và thuế nhập khẩu, thiết lập các vùng thương mại tự do như Chabahar và đảo Kish. Nước Iran hiện đại có một tầng lớp trung lưu mạnh và một nền kinh tế tăng trường nhưng vẫn tiếp tục phải đương đầu với tình trạng lạm phát và thất nghiệp ở mức cao.

Thâm hụt ngân sách Iran từng là một vấn đề kinh niên, một phần vì những khoản trợ cấp to lớn của nhà nước – tổng cộng lên tới 7.25 tỷ dollar một năm–gồm thực phẩm và đặc biệt là xăng dầu. Iran là nước sản xuất dầu lớn thứ hai trong OPEC, mỗi ngày nước này xuất khẩu từ bốn đến năm triệu barrels dầu mỏ, Iran chiếm 10% lượng dữ trự dầu đã được xác nhận trên thế giới. Iran cũng là nước có trữ lượng khí tự nhiên thứ hai thế giới (sau Nga). Thị trường dầu mỏ phát triển mạnh năm 1996 giúp nước này giải toả bớt sức ép tài chính và cho phép Tehran kịp chi trả các khoản nợ.

Lĩnh vực dịch vụ đã có sự tăng trưởng lâu dài lớn nhất theo tỷ lệ đóng góp vào GDP, nhưng vẫn còn chưa vững chắc. Đầu tư nhà nước đã giúp nông nghiệp phát triển mạnh với việc tự do hoá sản xuất và cải thiện đóng gói cũng như tiếp cận thị trường giúp phát triển các thị trường xuất khẩu mới. Các dự án tưới tiêu lớn, và các sản phẩm nông nghiệp xuất khẩu mới như chà là, hoa và quả hồ trăn, khiến lĩnh vực này có được sự tăng trưởng cao nhất so với toàn bộ nền kinh tế trong phần lớn thời gian thập niên 1990. Dù trải qua nhiều năm hạn hán liên tiếp: 1998, 1999, 2000 và 2001 khiến sản lượng giảm mạnh, nông nghiệp vẫn là một trong những khu vực sử dụng nhiều lao động nhất, chiếm 22% nguồn nhân lực theo cuộc điều tra năm 1991. Iran cũng đa phát triển công nghệ sinh học, công nghệ nano, và công nghiệp dược phẩm. Về năng lượng, nước này hiện đang dựa vào các phương pháp quy ước, nhưng tới tháng 3 năm 2006, việc tinh chế uranium - chướng ngại lớn cuối cùng trên con đường phát triển năng lượng hạt nhân — đã diễn ra.

Các đối tác thương mại chính của Iran là Pháp, Đức, Ý, Nga, Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc. Từ cuối thập kỷ 1990, Iran đã tăng cường hợp tác kinh tế với các nước đang phát triển khác như Syria, Ấn Độ, Cuba, Venezuela và Nam Phi. Iran hiện đang mở rộng quan hệ thương mại với Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan và cùng có chung mục đích thiết lập một thị trường kinh tế duy nhất ở Tây và Trung Á với các đối tác.

Các biện pháp trừng phạt kinh tế đối với Iran, như lệnh cấm vận đối với dầu thô của Iran, đã ảnh hưởng đến nền kinh tế nước này. Những biện pháp trừng phạt này đã dẫn đến sự sụt giảm mạnh về giá trị của đồng rial và tính đến tháng 4 năm 2013, một đô la Mỹ trị giá 26.000 rial, so với 16.000 vào đầu năm 2012 .

Dân cư

Dân số Iran đã tăng trưởng mạnh trong nửa cuối thế kỷ XX, đạt tới khoảng 81 triệu người vào năm 2018. Trong những năm gần đây, có vẻ chính phủ Iran đã đưa ra các biện pháp kiểm soát mức độ tăng dân số cao và nhiều cuộc nghiên cứu đã cho thấy rằng tỷ lệ tăng dân số của Iran chỉ có thể giảm sau khi đạt tới mức sinh thay thế và ổn định vào năm 2050 (100 triệu người).

Cộng đồng Do Thái ở Iran được ước tính hơn ba triệu người, đa số họ đã di cư sang Bắc Mỹ, Tây Âu, và Nam Mỹ, sau cuộc Cách mạng Iran. Iran cũng có số lượng người tị nạn đông nhất thế giới, với hơn một triệu người, đa số từ Afghanistan và Iraq. Chính sách chính thức của chính phủ và các nhân tố xã hội muốn tái hồi cư số người này.

Đa số dân chúng sử dụng một trong những ngôn ngữ Iran, gồm ngôn ngữ chính thức, tiếng Ba Tư. Trong khi về số lượng, tỷ lệ và cách định nghĩa các dân tộc khác nhau ở Iran hiện vẫn còn đang gây tranh cãi, các nhóm sắc tộc chính và thiểu số gồm người Ba Tư (51%), Azeris (24%), Gilaki và Mazandarani (8%), Kurds (7%), Ả rập (3%), Baluchi (2%), Lurs (2%), Turkmens (2%), Qashqai, Armenia, Ba Tư Do Thái, Gruzia, người Assyri, Circassia, Tats,Pashtuns và các nhóm khác (1%). Số lượng người sử dụng tiếng Ba Tư là tiếng mẹ đẻ tại Iran được ước tính khoảng 40 triệu. Phương tiện truyền thông đại chúng, hệ thống giáo dục và việc di cư tới các thành phố lớn khiến đa số dân Iran nói và hiểu được tiếng Ba Tư. Iran có tỷ lệ biết đọc viết là 79.4%.

Đa số dân Iran là người Hồi giáo; 90% thuộc nhánh Shi'a của Đạo Hồi, tôn giáo chính thức của quốc gia và khoảng 9% thuộc nhánh Sunni (đa số họ là người Kurds), đồng thời Iran cũng là quốc gia có số dân theo đạo Hồi đông nhất Trung Đông. Số còn lại là thiểu số theo các tôn giáo phi Hồi giáo, chủ yếu là Bahá'ís, Mandeans, Hỏa giáo, Do Thái giáo và Thiên chúa giáo. Ba nhóm thiểu số tôn giáo cuối cùng ở trên được công nhận và bảo vệ, và được dành riêng ghế bên trong Majles (Nghị viện). Trái lại, Đức tin Bahá'í, thiểu số tôn giáo lớn nhất ở Iran, không được chính thức công nhân, và từng bị đàn áp trong thời gian tồn tại ở Iran. Từ cuộc cách mạng năm 1979 những vụ đàn áp và hành quyết ngày càng tăng. Những vụ đàn áp Bahá'ís gần đây khiến Cao uỷ nhân quyền Liên hiệp quốc phải đề cập trong bản báo cáo ngày 20 tháng 3 năm 2006 rằng "những hành động đàn áp tôn giáo ngày càng tăng gần đây cho thấy tình hình đối xử với các thiểu số tôn giáo ở Iran, trên thực tế, đang xấu đi."

Văn hoá

Iran có một lịch sử nghệ thuật, âm nhạc, kiến trúc, thi ca, triết học, truyền thống, và hệ tư tưởng dài lâu.

Văn học Ba Tư được các học giả Ba Tư cũng như nước ngoài đánh giá rất cao. Ngôn ngữ Ba Tư đã được sử dụng trong hơn 2.500 năm và để lại những dấu ấn rõ rệt trong ngôn ngữ viết. Thơ ca Iran được cả thế giới chú ý vì những dòng thơ và bài ca tuyệt đẹp với các nhà thơ như Hafez, Rumi, Omar Khayyam, và Firdowsi.

Với 300 giải thưởng quốc tế trong hai nhăm năm qua, các bộ phim Iran tiếp tục được đón nhận trên khắp thế giới. Có lẽ đạo diễn nổi tiếng nhất là Abbas Kiarostami. Toàn bộ các phương tiện truyền thông ở Iran đều bị kiểm soát trực tiếp hay gián tiếp từ nhà nước và phải được Bộ hướng dẫn Hồi giáo cho phép. Trong số này gồm cả Internet, đang ngày càng trở thành phương tiện tiếp cận thông tin và thể hiện bản thân phổ biến nhất của giới trẻ. Iran là nước có số lượng bloggers đứng thứ tư thế giới.

Sự tìm kiếm công bằng xã hội và sự công bằng là một đặc điểm quan trọng trong văn hoá Iran. Sự tôn trọng người già và sự hiếu khách cũng là một phần không thể thiếu trong phép xã giao Iran.

Năm mới của Iran (Norouz) diễn ra ngày 21 tháng 3, ngày đầu tiên của mùa xuân. Norouz được UNESCO liệt vào danh sách Các di sản truyền khẩu và phi vật thể Nhân loại năm 2004.

Trong cuốn sách, New Food of Life của mình, Najmieh Batmanglij đã viết rằng "thức ăn ở Iran có nhiều điểm chung với văn hoá ẩm thực vùng Trung Đông, nhưng thường được coi là tinh vi và sáng tạo nhất trong số đó, nhiều màu sắc và phức tạp như một tấm thảm Ba Tư."

Ngành dệt thảm của Iran có nguồn gốc từ thời đại đồ đồng, và là một trong những biểu hiện nổi bật nhất của nghệ thuật Iran. Iran là nhà sản xuất và xuất khẩu thảm thủ công lớn nhất thế giới, sản xuất 3/4 tổng sản lượng thảm của thế giới và chiếm 30% thị phần xuất khẩu của thế giới

Xem thêm
Vụ quân đội Hoa Kỳ bắt giữ những nhà ngoại giao Iran 2006

Tham khảo

Liên kết ngoài

Liên kết chính thức

Official website of the Supreme Leader of Iran
Official website of the President of Iran
 Official website of the Council of Guardians of Iran
 Official website of the Majlis (Legislature) of Iran
Official website of the Judiciary of Iran
Official website of the Ministry of Foreign Affairs
Official website of the Spokesman of the Government of Iran
Official website of the Atomic Energy Organization of Iran
Official website of the Iranian Cultural Heritage Organization
 Official website of Islamic Republic of Iran Broadcasting

Liên kết khác

The Constitution of Iran (translated) (Iranologyfo.com)
Slideshow: Iran, from Damavand to Ispahan (Round Planet.com)
Encyclopaedia Iranica
CIA World Factbook - Iran
Congressional Research Service (CRS) Reports: Iran
U.S. State Department - Iran including Background Notes, Country Study and major reports
Open Directory Project - Iran  directory category
Center for Nonproliferation Studies at Monterey Institute of International Studies - Iranian weapons capabilities
 BBC News interactive maps detailing Iran's people, land and infrastructure
 Farhangsara.com  - an independently-produced Iranian encyclopedia
 Jazirehdanesh.com
Famous Iranians - includes biography and pictures

 Iran News Sites
News from Iran Blog Channel 4 News.
Country Briefings: Iran Economist.com country briefings and news articles.
Directory of Iranian online newspapers Gooya.com
Iran News HavenWorks.com news portal on Iran.
Governing Iran PBS NewsHour special on Iranian politics.
Yahoo! News Full Coverage Iran Yahoo headline links
Sarkhat news aggregator - Latest news from Iran
Guardian section about Iran

Cộng hòa Hồi giáo
Quốc gia Trung Đông
Quốc gia Cận Đông
Các nước khối G15
Quốc gia Tây Á
Quốc gia thành viên của Liên Hợp Quốc
Quốc gia thành viên Khối D8
Quốc gia châu Á
Sơn nguyên Iran
Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Ba Tư
Quốc gia thành viên Tổ chức Hợp tác Hồi giáo
Quốc gia thành viên OPEC
Khởi đầu thế kỷ 6 TCN
Địa danh trong sách Thứ kinh
Quốc gia và vùng lãnh thổ Iran


title: Prionolabis serridentata

text:
Prionolabis serridentata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

<references>

Liên kết ngoài

Prionolabis
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Tetraloniella spissa

text:
Tetraloniella spissa là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cresson mô tả khoa học năm 1872.

Chú thích

Tham khảo

Tetraloniella
Động vật được mô tả năm 1872


title: Trachusa crassipes

text:
Trachusa crassipes là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cresson mô tả khoa học năm 1878.

Chú thích

Tham khảo

Trachusa
Động vật được mô tả năm 1878


title: Bruchidius baharicus

text:
Bruchidius baharicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Decelle miêu tả khoa học năm 1979.

Chú thích

Tham khảo

B


title: Saint-Sauveur, Côte-d'Or

text:
Saint-Sauveur là một xã ở tỉnh Côte-d'Or trong vùng Bourgogne-Franche-Comté, phía đông nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 199 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Côte-d'Or


title: Torricella Verzate

text:
Torricella Verzate là một đô thị ở tỉnh Pavia trong vùng Lombardia của Ý, có cự ly khoảng 50 km về phía nam của Milan và khoảng 20 km về phía nam của Pavia. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 829 người và diện tích là 3,6 km².

Torricella Verzate giáp các đô thị sau: Corvino San Quirico, Mornico Losana, Oliva Gessi, Robecco Pavese, Santa Giuletta.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Pavia
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Tronsanges

text:
Tronsanges là một xã của tỉnh Nièvre, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền trung nước Pháp.

Dân số
Theo điều tra dân số 1999 có dân số là 344. On ngày 1 tháng 1 năm 2004, the estimate was 353.

Xem thêm
Xã của tỉnh Nièvre

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Nièvre


title: Pratânia

text:
Pratânia là một đô thị ở bang São Paulo của Brasil. Đô thị này nằm ở vĩ độ 22º48'30" độ vĩ nam và kinh độ 48º39'58" độ vĩ tây, trên khu vực có độ cao 685 m. Dân số năm 2004 ước tính là 4.274 người.
Đô thị này có diện tích 180,38 km².

Thông tin nhân khẩu

Dữ liệu dân số theo điều tra dân số năm 2000

Tổng dân số: 3.950
Urbana: 2.720
Rural: 1.230
Homens: 2.063
Mulheres: 1.887
Mật độ dân số (người/km²): 21,97

Tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh dưới 1 tuổi (trên một triệu người): 24,66

Tuổi thọ bình quân (tuổi): 67,10

Tỷ lệ sinh (số trẻ trên mỗi bà mẹ): 2,80

Tỷ lệ biết đọc biết viết: 87,24%

Chỉ số phát triển con người (HDI-M): 0,745
Chỉ số phát triển con người - Thu nhập: 0,697
Chỉ số phát triển con người - Tuổi thọ: 0,702
Chỉ số phát triển con người - Giáo dục: 0,835
(Nguồn: IPEADATA)

Sông ngòi

 Rio Claro
 Rio Pardo

Hành chính

 Prefeito: Gilberto Antônio Veira da Maia (2005/2008)
 Vice-prefeito: Vera Lúcia Forte Quessada
 Presidente da câmara: (2007/2008)

Transporte

 Empresa de onibus Osastur

Các xa lộ

 SP-255
 SP-251
 Rodovia Castelo Branco (SP-280)
 Rodovia Marechal Rondon (SP-300)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Pratânia trên WikiMapia

Đô thị bang São Paulo


title: Neolochmaea convexiuscula

text:
Neolochmaea convexiuscula là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bechyne miêu tả khoa học năm 1955.

Chú thích

Tham khảo

Neolochmaea


title: Muelas del Pan

text:
Muelas del Pan là một đô thị trong tỉnh Zamora, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 844 người.

Tham khảo

Đô thị ở Zamora


title: 11967 Boyle

text:
11967 Boyle (1994 PW20) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 12 tháng 8 năm 1994 bởi E. W. Elst ở Đài thiên văn Nam Âu.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 11967 Boyle

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Eric Walter Elst
Thiên thể phát hiện năm 1994


title: 4945 Ikenozenni

text:
4945 Ikenozenni (1987 SJ) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 18 tháng 9 năm 1987 bởi Suzuki và Urata ở Toyota.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 4945 Ikenozenni

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1987


title: Zipangia subcostata

text:
Zipangia subcostata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 1990.

Chú thích

Tham khảo

Zipangia


title: Tinodes bahuchakha

text:
Tinodes bahuchakha là một loài Trichoptera trong họ Psychomyiidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Tinodes


title: Dompierre-sur-Yon

text:
Dompierre-sur-Yon là một xã của Pháp thuộc département Vendée trong vùng Pays de la Loire. Xã này có diện tích 33,6 km², dân số năm 2006 là 3758 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 85 mét trên mực nước biển.

Danh xưng dân địa phương trong tiếng Pháp là Dompierrois.

Biến động dân số

Liên kết ngoài
 Dompierre-sur-Yon trên trang mạng Viện địa lý quốc gia
 Site officiel de la ville de Dompierre-sur-Yon
 Le blog de l'équipe Pour Dompierre

Tham khảo

Xã của Vendée


title: Corvera de Toranzo

text:
Corvera de Toranzo là một đô thị thuộc cộng đồng tự trị Cantabria, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2007, đô thị này có dân số là 2.221 người. Thủ phủ là San Vicente de Toranzo.

Biến động dân số

Fuente: INE

Tham khảo

Liên kết ngoài
Corvera de Toranzo - Cantabria 102 Municipios

Đô thị ở Cantabria
Khu dân cư ở Cantabria


title: Colaspoides geniculatus

text:
Colaspoides geniculatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 2004.

Chú thích

Tham khảo

Colaspoides


title: Duyên Dáng Việt Nam

text:
Duyên dáng Việt Nam (tên tiếng Anh: Charming Vietnam Gala) là một chương trình biểu diễn nghệ thuật do Báo Thanh Niên tổ chức  để gây quỹ học bổng Nguyễn Thái Bình nhằm giúp đỡ học sinh sinh viên Việt Nam có hoàn cảnh khó khăn biết vươn lên trong cuộc sống. Nay là Tập đoàn Truyền thông Thanh Niên tổ chức.

Duyên dáng Việt Nam được tổ chức lần đầu vào năm 1994, đến nay đã có 30 chương trình được thực hiện: 18 lần ở Thành phố Hồ Chí Minh; 4 lần ở Hà Nội; ; 2 lần ở Phú Yên; ngoài ra Nha Trang, Đăk Lăk, Đà Nẵng,  Úc, Singapore và Anh mỗi nơi một lần.

Chương trình
Giám đốc sản xuất: Nguyễn Công Khế

Đạo diễn: Tất My Loan, Đoàn Khoa, Dương Thảo, Huỳnh Phúc Điền, Đoàn Quang Anh Khanh, Đinh Anh Dũng, Nguyễn Quang Dũng, Bình Hùng,...

Phát hành
Hãng phim Phương Nam phối hợp cùng Báo Thanh niên phát hành các liveshow của Duyên dáng Việt Nam từ số 2 tới 6 thông qua định dạng băng hình VHS rồi chuyển qua DVD. Những cuốn Duyên dáng Việt Nam số còn lại được phát hành bởi Trung tâm bâng nhạc Rạng Đông (số 7 và 8) hay Trung tâm Làng Văn (từ số 9 - 13). Riêng cuốn Duyên dáng Việt Nam, hãng phim Phương Nam thực hiện phần  kỹ thuật VTR.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang chủ chương trình Duyên Dáng Việt Nam (tiếng Anh)

Âm nhạc Việt Nam


title: 14382 Woszczyk

text:
14382 Woszczyk (1990 ES6) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 2 tháng 3 năm 1990 bởi H. Debehogne ở Đài thiên văn Nam Âu.

Ghi chú

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 14382 Woszczyk

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1990


title: Granulina canariensis

text:
Granulina canariensis là một loài ốc biển rất nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cystiscidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Granulina


title: Clathurella eversoni

text:
Clathurella eversoni là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Clathurellidae, họ ốc cối.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

eversoni


title: Maytenus harrisii

text:
Maytenus harrisii là một loài thực vật thuộc họ Celastraceae. Đây là loài đặc hữu của Jamaica.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Maytenus harrisii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Jamaica
Harrisii


title: 16252 Franfrost

text:
16252 Franfrost (2000 HQ51) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 29 tháng 4 năm 2000 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 16252 Franfrost

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Tollaincourt

text:
Tollaincourt là một xã thuộc tỉnh Vosges trong vùng Grand Est miền đông bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Vosges

Tham khảo
INSEE

Xã của Vosges


title: Luperus excavatus

text:
Luperus excavatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1894.

Chú thích

Tham khảo

Luperus


title: Ya Duck

text:
Ya Duck (sinh ngày 5 tháng 5 năm 1940), nguyên Đệ Nhất phó thủ tướng, kiêm Đổng lý văn phòng Trung ương FULRO, Đệ Nhị Phó chủ tịch Phong trào đoàn kết các sắc tộc thiểu số Cao Nguyên Việt Nam, đương kim Phó chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Lâm Đồng, Ủy viên Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Đại biểu Quốc hội khóa XII. Ông là đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 13 thuộc đoàn đại biểu tỉnh Lâm Đồng.

Tiểu sử
Tên đầy đủ là Nahria Ya Duk, người dân tộc Cơ-ho, sinh ngày 5 tháng 5 năm 1940 tại xã Kađô, huyện Đơn Dương, tỉnh Lâm Đồng. Thuở nhỏ học các trường Pháp tại Đơn Dương và Đà Lạt. Sau đó học Đại học Quốc gia Tài chính tại Sài Gòn, nhờ tốt nghiệp xuất sắc, Ya Duck được bổ nhiệm chức Trưởng ty Tài chính Kinh tế Vũng Tàu. Năm 1965, ông tham gia phong trào FULLRO do Y Bham Enuol sáng lập. Năm 1967, tham gia phiên dịch trong các cuộc thương thuyết giữa FULRO do Y Dhé Adrơng, người Ê Đê làm đại diện, và Việt Nam Cộng hòa do thiếu tá Nguyễn Văn Nghiêm làm đại diện. Ngày 9 tháng 6 năm 1976, Ya Đuk được Y Djao Niê , thủ tướng FULRO phong làm đại tá, giữ chức tư lệnh quân khu 4 (quân khu mạnh nhất của FULRO). Tháng 7 năm 1977 Ya Duk được Y Djao Niê cử làm đổng lý văn phòng phủ thủ tướng FULRO. Ngày 22 tháng 1 năm 1979, Ya Đuk được thăng cấp chuẩn tướng và cử làm phó thủ tướng thứ nhất đặc trách nội an và ngoại giao của Fulro. Trong thời gian cầm quyền, Khmer Đỏ từng cho người sang gặp Ya Duck, nói thẳng là cần sự hợp tác để chống Việt Nam. Ya Duck sau đó đã sang Campuchia gặp Pol Pot và ông được cả cố vấn Trung Quốc tiếp. Pol Pot cũng như cố vấn Trung Quốc hứa sẽ giúp Fulro mọi mặt chứ không chỉ giúp đất đai làm căn cứ.

Do sống chui lủi trong rừng, thiếu ăn, thiếu mặc, thiếu vũ khí, Ya Duck âm mưu đưa nhóm FULRO người Cơ Ho bí mật tìm đường trốn ra nước ngoài mà không cho Trung ương Fulro biết. Ý định này của Ya Duck đã bị Ban chuyên án F101 phát hiện. Ban chuyên án giả danh làm người của hội Caritas , sẵn sàng tài trợ mọi chi phí để đưa nhóm FULRO xuất ngoại, tiếp tục huấn luyện, đào tạo họ trở thành các "sĩ quan" FULRO để sau này trở về "giải phóng Tây Nguyên". Mắc mưu Ban chuyên án F101, ngày 13 tháng 6 năm 1980 Ya Duck cùng 60 FULRO bị bắt tại sông Tùng Nghĩa, thuộc xã Phú Hội, huyện Đức Trọng.

Được Ban chuyên án F101 thuyết phục. Ya Duck tham gia vào việc "câu nhử" số Fulro đang ở trong rừng "xuất dương" thông qua "hội Caritas".

Từ 2011-2016, ông là đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 13 thuộc đoàn đại biểu tỉnh Lâm Đồng, Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Phó Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn Dân tộc - Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Lâm Đồng, Ủy viên Hội đồng Dân tộc của Quốc hội.

Ông là người theo đạo Công giáo.

Giáo dục
Ông có bằng Cử nhân hành chính kinh tế.

Chú thích

Liên kết ngoài
Fulro - "bóng ma" hãi hùng trên đất Tây Nguyên

FULRO
Người Cờ Ho
Sinh năm 1940
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIII
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIII Lâm Đồng
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XII


title: Sarcy

text:
Sarcy  là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 110 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Marne


title: La Horcajada

text:
La Horcajada là một đô thị trong tỉnh Ávila, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 701.

Tham khảo

Đô thị ở Ávila


title: Teinocera

text:
Teinocera là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1848 bởi Lacordaire.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Teinocera kochi Erber & Medvedev, 2002
 Teinocera pubicollis Erber & Medvedev, 2002

Chú thích

Tham khảo

Họ Ánh kim


title: (6803) 1995 UK7

text:
{{DISPLAYTITLE:(6803) 1995 UK7}}

(6803) 1995 UK7 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Seiji Ueda và Hiroshi Kaneda ở Kushiro, Hokkaidō, Nhật Bản, ngày 27 tháng 10 năm 1995.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 6001–7000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1995
Được phát hiện bởi Hiroshi Kaneda
Được phát hiện bởi Seiji Ueda
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Chrysoblephara

text:
Chrysoblephara là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
 Chrysoblephara chrysoteucta (Prout, 1926)

Chú thích

Tham khảo

 Chrysoblephara at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Boarmiini


title: Alòs de Balaguer

text:
Alòs de Balaguer là một đô thị trong tỉnh Lleida, cộng đồng tự trị Cataluña Tây Ban Nha. Đô thị Alòs de Balaguer có diện tích là ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là người với mật độ người/km². Đô thị Alòs de Balaguer có cự ly km so với tỉnh lỵ Lleida.

Tham khảo

Đô thị ở Lérida


title: Fuchsia pilaloensis

text:
Fuchsia pilaloensis là một loài thực vật thuộc họ Onagraceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador.

Chú thích

Tham khảo
 León-Yánez, S. & Pitman, N. 2004. Fuchsia pilaloensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

pilaloensis
Thực vật đặc hữu Ecuador
Thực vật dễ tổn thương


title: Synecta

text:
Synecta là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: ITF

text:
ITF có thể là viết tắt của:
International Taekwon-Do Federation: Liên đoàn Taekwon-Do quốc tế
International Tennis Federation: Liên đoàn quần vợt quốc tế


title: Malvernia grobbelaarae

text:
Malvernia grobbelaarae là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Biondi miêu tả khoa học năm 1998.

Chú thích

Tham khảo

Malvernia


title: Hàn luật

text:
Thơ Hàn luật là thơ Đường luật dùng áp dụng cho văn Nôm ở  Việt Nam. Hai thể thông dụng nhất là "thất ngôn tứ tuyệt" và "thất ngôn bát cú". Tương truyền thể thơ này bắt đầu từ Nguyễn Thuyên thời nhà Trần, từ đó các thi nhân đời sau cùng theo phép đó mà làm thơ như Nguyễn Trãi, Lê Thánh Tông và hội thơ Tao Đàn, và sau đó là Nguyễn Bỉnh Khiêm.

Lịch sử
Sử ghi Nguyễn Thuyên có biệt tài làm được thơ phú bằng quốc âm, tức chữ Nôm (biến đổi về số chữ và niêm luật). Vua khen ông có tài như Hàn Dũ đời nhà Đường bên Tàu nên gọi ông là "Hàn Thuyên" và thể thơ Nôm đó là "Hàn luật". Theo Dương Quảng Hàm thì Hàn luật chính là Đường luật ứng dụng vào Việt ngữ, và công Hàn Thuyên rất lớn, vì nhờ có ông áp dụng vào thơ phú chữ Nôm, nhiều người bắt chước theo ông, nên nền văn chương chữ Nôm thật khởi sắc từ đấy. Đặc biệt của thơ Hàn luật vào thế kỷ 15 và 16 không dùng 5 hay 7 chữ mà lại có câu 6 chữ xen kẽ trong một bài ngũ hay thất ngôn; việc này hoàn toàn không thấy trong thơ Đường. Trong một bài tứ tuyệt hay bát cú, những câu 6 chữ đặt ở những vị trí không cố định. Nhịp thơ Đường thường ngắt theo kiểu 4-3, còn ở đây có cả cách ngắt nhịp 3-4 hay 3-3, một lối ngắt nhịp phổ biến của thi ca dân gian người Việt. Một thí dụ là bài thơ tứ tuyệt của Nguyễn Trãi:

蓮 花

Liên hoa (Hoa sen)

淋 洳 拯 变 /卒 和 清
Lầm nhơ chẳng bén, tốt hòa thanh
君 子 困 堪/ 特 所名
Quân tử khôn kham được thửa danh
闧 媫 香 / 店 月 凈
Gió đưa hương, đêm nguyệt tạnh
貞  晫 / 固 埃 爭
Riêng làm của, có ai tranh.

Chú thích

Thơ
Văn học dân gian Việt Nam
Thơ Đường Việt Nam
Chữ Nôm


title: Hemiplatytes

text:
Hemiplatytes là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.

Các loài
Hemiplatytes damon
Hemiplatytes epia (Dyar, 1912)
Hemiplatytes parallela (Kearfott, 1908)
Hemiplatytes prosenes (Dyar, 1912)

Chú thích

Tham khảo

Prionapterygini


title: Gynoplistia biangri

text:
Gynoplistia biangri là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gynoplistia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Zuwarah

text:
Zuwarah ( Zuwāra, Berber: Tamurt n Wat Willul, )  là một thành phố cảng ở tây bắc Libya, với dân số 45.000. Thành phố cách Tripoli  về phía tây và cách } biển giới với Tunisia {{convert|37|mi|km} về phía đông. Thành phố là thủ phủ của An Nuqat al Khams shabiyah (municipality). Dân cư trong thành phố phần lớn thuộc nhánh Ibadi của Hồi giáo, và nói tiếng Zuara Berber, một tiếng Berber Zenati.

Lịch sở
Cac bộ tộc Berber Zwara được trích dẫn trong al-Bakri vào thế kỷ 11, cùng với ccacs tên Louata, Lemaya, Nefusa, Mezata và Zouagha, là một bộ tộc cư ngụ tại Vịnh Gabès.

Điểm cư dân này được đề cập đến lần đầu tiên là bởi nhà thám hiểm al-Tidjani trong những năm 1306-1309 với cái tên Zwara al-saghirah ("Tiểu Zwarah").  Trong một sách hàng hải tiếng Catalan (1375) nơi này được gọi là Punta dar Zoyara, và sau đó trở thành một điểm đồn trú của quân Libya thuộc Ý (1912–43), là ga cuối của tuyến đường Đường sắt Libya thuộc Ý từ Tripoli cách  ở phía đông nay không còn tồn tại. Thành phố có cảng nhân tạo và là nơi ẩn náu của các tàu đánh cá. Ngũ cốc, chà là, và cò giấy (dùng để làm thừng chão, giày và giấy) là các sản vật của địa phương.

Tham khảo

Nguồn
 Terence Frederick Mitchell, Ferhat. An Everyday Story of Berber Folk in and around Zuara (Libya), Köln, Köppe, 2007 - ISBN 978-3-89645-396-9

Liên kết ngoài
official Zuwara website  - tiếng Ả Rập

Tripolitania


title: Glossosoma ali

text:
Glossosoma ali là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Glossosoma


title: Setodes atisubhaga

text:
Setodes atisubhaga là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Setodes


title: Muras

text:
Muras là một đô thị ở tỉnh Lugo, cộng đồng tự trí Galicia, tây bắc Tây Ban Nha. Muras thuộc comarca da Terra Chá.

Dân số năm 2004 là 978 người theo Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha.

Tham khảo

Đô thị ở Lugo


title: Foveades

text:
Foveades là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Các loài
 Foveades aroensis Bethune-Baker, 1908

Tham khảo

 Foveades at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Amblycerus obscurus

text:
Amblycerus obscurus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Sharp miêu tả khoa học năm 1885.

Chú thích

Tham khảo

Amblycerus


title: 13564 Kodomomiraikan

text:
13564 Kodomomiraikan (tên chỉ định: 1992 UH1) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Masayuki Yanai và Kazuro Watanabe ở Đài thiên văn Kitami ở Hokkaidō, Nhật Bản, ngày 19 tháng 10 năm 1992. Nó được đặt theo tên Kodomomiraikan, a children's museum ở Tokyo ward thuộc Edogawa.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 13001–14000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiên thể phát hiện năm 1992
Được phát hiện bởi Kazuro Watanabe


title: Ức Trai thi tập

text:
Ức Trai thi tập (1480) hoặc Ức Trai tập là một trong các tập thơ chữ Hán đặc sắc của Nguyễn Trãi.

Tập thơ do Dương Bá Cung sưu tầm, gồm 105 bài, trong đó có 17 bài tồn nghi. Đa số các bài trong tập này là thơ thất ngôn bát cú; thất ngôn tứ tuyệt, ngũ ngôn, chỉ có 2 bài theo thể trường thiên là "Côn Sơn ca" và "Đề Hoàng ngự sử Mai tuyết hiên".

Năm 1822–1823, Dương Bá Cung sưu tập các tác phẩm của Nguyễn Trãi, rồi theo loại mà sắp xếp thành một tập. Đến đầu những năm 30 của thế kỷ XIX, lúc này tài liệu thu thập đã tương đối phong phú, ông mang đến cho Nguyễn Năng Tĩnh xem và nhờ biên soạn, sắp xếp, phê bình kiểm duyệt và đề lời tựa. Nguyễn Năng Tĩnh nhận lời và đã xếp thành 4 quyển, sau đó ở cuối lại phụ chép thêm thơ văn Nguyễn Phi Khanh làm quyển thứ 5, lấy nhan đề Ức Trai di tập.

Năm Giáp Ngọ (1834), Dương Bá Cung mang theo tập sách đã được Nguyễn Năng Tĩnh biên soạn, sắp xếp đến và nhờ Ngô Thế Vinh đề tựa cho sách và đã được chấp nhận. Ngô Thế Vinh đã để lại một bài tựa và hơn nữa, ở một số bản còn lưu lại nhiều đoạn bình của ông cùng Nguyễn Năng Tĩnh, chứng tỏ có đóng góp vào việc hiệu đính, bình chú. Sau đó, Dương Bá Cung trở về và chỉnh lại sách và đến năm Bính Thân (1836) lại đem tới cho Ngô Thế Vinh xem lại. Lần này tập sách đã được biên soạn, sắp xếp rõ ràng hoàn chỉnh hơn lần trước, rồi hai ông bàn nhau đem công bố sách cho mọi người cùng biết. Nhưng mãi đến tháng 8 năm Mậu Thìn (1868), Tự Đức thứ 21, mới được thực hiện khi bản in Phúc Khê ra đời, tức 7 tháng sau khi Dương Bá Cung qua đời.

Về nội dung, có thể chia ra 3 chủ đề lớn:
Thơ tả thiên nhiên, danh lam thắng cảnh;
Thơ sáng tác sau khi quân Minh xâm lược Đại Ngu (trong đó có bài "Đề Hoàng ngự sử Mai tuyết hiên" làm khi ở Đông Quan);
Thơ sáng tác sau khi chiến thắng quân Minh, giống thơ "ngôn chí" trong Quốc âm thi tập.

Xem thêm
Quốc âm thi tập
Văn học Việt Nam thời Lê sơ

Liên kết ngoài

Các bài thơ trong Ức Trai Thi Tập (trên trang nguyentrai.net)

Tập thơ Việt Nam
Tác phẩm của Nguyễn Trãi
Văn học Việt Nam thời Lê sơ


title: Campofilone

text:
Campofilone là một đô thị ở tỉnh Ascoli Piceno ở vùng Marche, khoảng 60 km southeast of Ancona và khoảng 30 km về phía đông bắc của Ascoli Piceno. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.857 người và diện tích 12,1 km².

Campofilone giáp các đô thị: Altidona, Lapedona, Massignano, Montefiore dell'Aso, Pedaso.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Ascoli Piceno


title: 9168 Sarov

text:
9168 Sarov (1987 ST17) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 18 tháng 9 năm 1987 bởi L. I. Chernykh ở Đài vật lý thiên văn Crimean.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 9168 Sarov

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1987


title: Gemmula grandigyrata

text:
Gemmula grandigyrata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Gemmula


title: Chalepus scutellatus

text:
Chalepus scutellatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Uhmann miêu tả khoa học năm 1931.

Chú thích

Tham khảo

Chalepus


title: Zygocarpum

text:
Zygocarpum là một chi rau đậu thuộc họ Fabaceae.
Nó gồm các loài:
 Zygocarpum caeruleum

Liên kết ngoài

Tham khảo


title: .bl

text:
.bl là tên miền quốc gia cấp cao nhất chưa được sử dụng, rất có thể được tạo ra để dành cho Saint Barthélemy, theo quyết định vào ngày 21 tháng 9 năm 2007 của Cơ quan Bảo trì ISO 3166 trong đó gán BL làm mã ISO 3166-1 alpha-2 cho Saint Barthélemy. Quyết định này là kết quả của việc Saint Barthélemy có vai trò mới là một lãnh thổ hải ngoại của Pháp bắt đầu từ ngày 15 tháng 7 năm 2007. Hiện nay Saint Barthélemy đang sử dụng tên miền của Guadeloupe, .gp và của Pháp, .fr.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 IANA.bl whois information

Tên miền quốc gia cấp cao nhất
Thông tin liên lạc ở Saint Barthélemy

sv:Toppdomän#B


title: Callistola zonalis

text:
Callistola zonalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gressitt miêu tả khoa học năm 1960.

Chú thích

Tham khảo

Callistola


title: Matsuyama Seiji

text:
là một họa sĩ truyện tranh người Nhật, cha đẻ của loạt truyện tranh nổi tiếng Eiken.

Tác phẩm

Manga
Eiken (2001–2004)
Ura Kendou Zero
ZokuseiTetsukko na 3 Shimai (2009-2010)

Vẽ minh họaEiken'' (Vẽ minh họa cho phiên bản phim hoạt hình)

Tham khảo

Liên kết ngoài
  Blog cá nhân của Matsuyama Seiji

Sinh năm 1975
Nhân vật còn sống
Họa sĩ manga


title: Sesshō và Kampaku

text:
Ở Nhật Bản,   là tước hiệu của quan nhiếp chính trợ giúp cho một Thiên hoàng trước tuổi trưởng thành.  theo lý thuyết là một cố vấn cao cấp của Thiên hoàng, nhưng bao hàm cả thư ký thứ nhất và nhiếp chính, trợ giúp cho ấu chúa. Trong thời kỳ Heian, họ là người nắm thực quyền ở Nhật Bản. Có rất ít sự khác nhau giữa hai tước vị này, và vài người chỉ thay đổi tước hiệu khi ấu chúa đã đến tuổi trưởng thành, hay Thiên hoàng đã lớn thoái vị hay chết và được thay thế bởi một ấu chúa. Hai tước hiệu này thường được biết đến với tên , và gia đình giữ tước hiệu này gọi là Sekkan-ke hay gia đình Sekkan.. Sau thời đại Heian, Mạc phủ nắm giữ quyền lực thì Nhiếp chính quan bạch vẫn tồn tại nhưng chỉ còn là hình thức.

Một kampaku về hưu được gọi là , nhưng thường được dùng để chỉ Toyotomi Hideyoshi. Điều này có lẽ do ông là người nổi bật nhất trong số Nhiếp chính quan bạch.

Lịch sử
Thuở ban đầu, chỉ có thành viên hoàng gia mới được phong tước Nhiếp chính. Theo sách Kojiki thì Thiên hoàng Ojin được mẹ mình là Thiên hoàng Jingu phụ chính, nhưng không chắc đó có phải là thực tế lịch sử không. Sessho đầu tiên được lịch sử ghi nhận là Thái tử Shotoku, người phụ chính cho nữ Thiên hoàng Suiko.

Gia tộc Fujiwara là những người đầu tiên nắm danh hiệu Nhiếp chính Quan bạch. Chính xác hơn là những tước hiệu này do Fujiwara Hokke và các hậu duệ của ông nắm giữ (gia đình Fujiwara ở phía Bắc), Fujiwara no Yoshifusa là một trong số đó.

Năm 844, Fujiwara no Yoshifusa trở thành Nhiếp chính. Ông là Nhiếp chính đầu tiên không thuộc hoàng gia. Năm 876, Fujiwara no Mototsune, cháu trai và con nuôi của Yoshifusa, được bổ nhiệm vào một tước hiệu mới ra đời, Quan bạch.

Sau Fujiwara no Michinaga và Fujiwara no Yorimichi, hậu duệ của họ đều nắm cả hai chức vụ này. Vào thế kỷ 12 Ngũ gia trong số các hậu duệ của Yorimichi được gọi là Sekke: gia đình Konoe, gia đình Kujō, gia đình Ichijō, gia đình Takatsukasa và gia đình Nijō. Cả gia đình Konoe và gia đình Kujō đều bắt nguồn từ Fujiwara no Tadamichi, hậu duệ của Yorimichi. Những gia đình khác bắt nguồn từ hai trong số những gia đình còn lại. Cho đến thời Minh Trị Duy Tân vào năm 1868, 5 gia đình này vẫn độc chiếm hai chức vụ này, trù trường hợp của Toyotomi Hideyoshi và cháu trai của ông Toyotomi Hidetsugu.

Dưới triều Minh Trị (1867 - 1912), chức vụ và tước hiệu Quan bạch không còn được sử dụng nữa. Thiên hoàng Minh Trị bãi bỏ chức vụ này năm 1872, năm 1885 ông đặt ra chức Nội các Tổng lý Đại thần của người đứng đầu Nội các. Ngày nay, theo Luật Hoàng gia, chức vụ nhiếp chính chỉ được hạn chế trong Hoàng gia. Thái tử Hirohito, trước khi trở thành Thiên Hoàng Chiêu Hòa thì giữ chức vụ nhiếp chính từ năm 1921 đến năm 1926 cho Thiên hoàng Đại Chính.

Danh sách

Danh sách Nhiếp chính và Quan bạch theo thú thự thời gian. Danh sách chưa này vẫn chưa đầy đủ.

Tham khảo

Xem thêm
 Sessei – viết cùng ký tự với Sesshō, sessei hơi giống như tể tướng của Vương quốc Ryūkyū.
 Daijō-kan

Phong kiến Nhật Bản
Thuật ngữ lịch sử Nhật Bản
Triều đình Nhật Bản
Quý tộc Nhật Bản

Cố vấn Hoàng gia
Hoàng thất Nhật Bản


title: Amphipteryx

text:
Amphipteryx là một chi chuồn chuồn kim thuộc họ Amphipterygidae.

Các loài
Chi có các loài sau:
Amphipteryx agrioides  - Montane Relict Damsel
Amphipteryx chiapensis
Amphipteryx meridionalis
Amphipteryx nataliae

Chú thích

Tham khảo

Amphipterygidae


title: Badajoz

text:
Badajoz là thành phố ở Extremadura, bên sông Guadiana, Tây Ban Nha, gần biên giới với Bồ Đào Nha. Đây là thủ phủ tỉnh Badajoz. Thành phố này giao thương chủ yếu với Bồ Đào Nha với các sản phẩm bia rượu, thực phẩm. Tại thành phố này có nhà thờ được xây vào thế kỷ 13 có trưng bày các tác phẩm hội họa của họa sĩ Luis de Morales, một người quên Badajoz. Badajoz đã là một đô thị quan trọng của Moors vào thế kỷ 11 và đã trở thuộc vương quốc Castile trong thế kỷ 13. Thành phố này bị nhiều cuộc tấn công của Bồ Đào Nha. Năm 1811, trong chiến tranh Peninsular (1808-1814), thành phố này bị người Pháp chiếm đóng cho đến năm sau khi nó bị người Anh chiếm. Trong nội chiến Tây Ban Nha, phe dân tộc dươớ sự chỉ huy của tướng Francisco Franco đã chiếm được thành phố năm 1936 và đã hành quyết hàng trăm cư dân.

Thành phố kết nghĩa

  Elvas,Bồ Đào Nha
  Santarém,Bồ Đào Nha
  Nazaré,Bồ Đào Nha
  Blumenau, Brazil
  Granada, Nicaragua

Tham khảo

Đô thị ở Badajoz
Tỉnh Badajoz
Badajoz
Thành phố của Tây Ban Nha
Al-Andalus


title: Ceratina cyanicollis

text:
Ceratina cyanicollis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Schrottky mô tả khoa học năm 1902.

Chú thích

Tham khảo

Ceratina
Động vật được mô tả năm 1902


title: Belmont-sur-Vair

text:
Belmont-sur-Vair là một xã, nằm ở tỉnh Vosges trong vùng Grand Est của Pháp. Xã này có diện tích 6,17 km², dân số năm 1999 là 120 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 360 m trên mực nước biển.

Dân địa phương tiếng Pháp gọi là Belmontois.

Hành chính

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Belmont-sur-Vair trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Xã của Vosges


title: Labidochromis strigatus

text:
Labidochromis strigatus là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Nó là loài đặc hữu của Malawi. Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước ngọt.

Nguồn
 Kasembe, J. 2005. Labidochromis strigatus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Động vật Malawi
Labidochromis


title: Chartreux (định hướng)

text:
Chartreux có thể là:

Dòng tu Chartreux
Giống mèo Chartreux


title: Vetor

text:
Vetor là dòng virus điển hình của loại virus siêu đa hình. Virus siêu đa hình có thể "qua mặt" được hầu hết các phần mềm diệt virus không có cơ chế quét sâu (Deep scan). Nếu phần mềm diệt virus chỉ sử dụng các bộ mẫu nhận diện cố định để tìm các virus đa hình hoặc siêu đa hình thì sẽ không thể tìm đủ các "hình" của virus, dẫn tới diệt không triệt để.

Virus Vetor có xuất xứ từ Đức và đã xuất hiện, hoành hành trên Internet cách đây gần 3 năm. Hiện nay, virus Vetor vẫn liên tục xuất hiện các biến thể mới và ngày càng phức tạp hơn.

Các biến thể mới của dòng virus Vetor đã trở thành nỗi thách thức không chỉ với người sử dụng mà cả với các phần mềm diệt virus. Nhiều phần mềm diệt virus không thể phát hiện, bóc tách, xử lý triệt để các biến thể của dòng virus Vetor. Trong nhiều trường hợp, khi các phần mềm diệt virus này không thể khôi phục trạng thái gốc của file bị nhiễm virus, file đó sẽ bị xóa hoặc bị cô lập, dẫn đến việc người sử dụng bị mất các file chương trình, hoặc thậm chí, bị hỏng Windows do các file chuẩn của Windows đã bị xóa, không thể đăng nhập hay sử dụng được Windows.

Trong thời gian gần đây, virus W32.Vetor.PE vẫn đang liên tục "thống trị" trên bảng thống kê những virus lây nhiễm nhiều nhất.

Tham khảo

Virus (máy tính)


title: Polycentropus giovannae

text:
Polycentropus giovannae là một loài Trichoptera trong họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Polycentropus


title: Xenochalepus discointerruptus

text:
Xenochalepus discointerruptus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Pic mô tả khoa học năm 1932.

Chú thích

Tham khảo

Xenochalepus


title: Eggermühlen

text:
Eggermühlen là một đô thị của huyện Osnabrück, bang Niedersachsen, Đức. Đô thị này có diện tích 27,41 km².

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Osnabrück


title: Carsina

text:
Carsina là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Múi giờ miền Trung (Bắc Mỹ)

text:
Múi giờ miền Trung là giờ tính bằng cách lấy Giờ phối hợp quốc tế (UTC) trừ đi 6 tiếng. Múi giờ này dựa theo Thời gian Mặt trời trung bình của kinh tuyến 90 độ phía tây Đài quan sát Greenwich. Trong khoảng thời gian dùng giờ tiết kiệm ánh sáng ngày, múi giờ này được chỉnh thành UTC-5 nghĩa là trừ 5 tiếng từ Giờ phối hợp quốc tế.

Tại Hoa Kỳ và Canada, múi giờ này thường được gọi là Giờ miền Trung (CT). Chi tiết hơn, nó là Giờ chuẩn miền Trung (CST) khi áp dụng giờ chuẩn trong mùa thu và mùa đông, và Giờ ánh sáng ngày miền Trung (CDT) khi áp dụng giờ tiết kiệm ánh sáng ngày trong mùa xuân, hè, và đầu mùa thu.

Múi giờ này đi trước Múi giờ miền núi 1 tiếng và đi sau Múi giờ miền Đông 1 tiếng.

Tại Canada, múi giờ này bao gồm tất cả Manitoba, gần như cả Saskatchewan, một phần nhỏ của Tây Bắc Ontario, và một phần Nunavut (phần lớn Vùng Kivalliq và một phần của Vùng Qikiqtaaluk).

Tại Hoa Kỳ, múi giờ này bao gồm toàn bộ tiểu bang Alabama, Arkansas, Illinois, Iowa, Louisiana, Minnesota, Missouri, Mississippi, Oklahoma, và Wisconsin; và một phần của các tiểu bang Florida, Indiana, Kansas, Kentucky, Michigan, Nebraska, Bắc Dakota, Nam Dakota, Tennessee, và Texas.
Chi tiết chính xác về vị trí của múi giờ và đường phân chia giữa các múi giờ được công bố trong Mã Quy định Liên bang (Code of Federal Regulations) ở 49 CFR 71.

Phần lớn México thuộc Múi giờ miền Trung, trừ sáu tiểu bang cận tây bắc nhất là: Baja California Sur, Chihuahua, Nayarit, Sinaloa, và Sonora theo giờ UTC-7 trong khi Baja California theo giờ UTC-8.

UTC−6 cũng được dùng tại các quốc gia Trung Mỹ là Belize, Guatemala, Honduras, El Salvador, Nicaragua và Costa Rica.
Tại Nam Mỹ, múi giờ này bao gồm tỉnh Galápagos của Ecuador. Trong châu Đại Dương, Đảo Phục sinh của Chile cũng thuộc múi giờ này.

Giờ ánh sáng ngày miền Trung
Giờ tiết kiệm ánh sáng ngày có hiệu lực trong phần lớn các vùng trong múi giờ này từ giữa tháng 3 cho đến đầu tháng 11. Giờ được điều chỉnh lại, gọi là Giờ ánh sáng ngày miền Trung (CDT), là UTC-5. Saskatchewan, Sonora, Trung Mỹ và Galápagos không áp dụng sự điều chỉnh nên quanh năm vẫn dùng Giờ chuẩn. Một lý do mà tỉnh bang Saskatchewan không đổi giờ là vì vị trí địa lý của nó. Phần lớn tỉnh đáng lẽ nằm trong Múi giờ miền núi. Để tránh chuyện này, chúng di chuyển sang Giờ tiết kiệm ánh sáng ngày "thường xuyên" bằng cách trở thành một phần của Múi giờ miền Trung. Ngoại lệ duy nhất là vùng ngay xung quanh phía Saskatchewan của thành phố thuộc hai tỉnh là thành phố Lloydminster đã chọn dùng Giờ miền núi với Giờ tiết kiệm ánh sáng ngày (DST), điều chỉnh đồng hồ theo tỉnh bang Alberta.

Tại một số nơi, bắt đầu trong năm 2007, giờ địa phương được đổi từ Giờ chuẩn miền Trung (CST) sang Giờ ánh sáng ngày miền Trung (CDT) vào lúc 02:00 sáng (ngay lúc đó đổi thành 03:00 sáng) ngày chủ nhật lần thứ hai của tháng 3 và quay trở về giờ chuẩn lúc 02:00 sáng (lúc đó đổi thành 01:00 sáng) ngày chủ nhật đầu tiên của tháng 11. México quyết định không tham gia vào sự thay đổi của Hoa Kỳ và vẫn áp dụng Giờ tiết kiệm ánh sáng ngày như củ từ chủ nhật đầu tiên của tháng 4 đến chủ nhật cuối cùng của tháng 10.

Danh sách theo mẫu tự các thành phố và vùng đô thị
 Acapulco, Guerrero
 Appleton, Wisconsin
 Austin, Texas
 Aguascalientes, Aguascalientes
 Baton Rouge, Louisiana
 Thành phố Belize, Belize
 Bismarck, Bắc Dakota
 Birmingham, Alabama
 Bowling Green, Kentucky
 Carbondale, Illinois
 Cedar Rapids, Iowa
 Chicago, Illinois
 Columbia, Missouri
 Corpus Christi, Texas
 Cuernavaca, Morelos
 Dallas-Ft. Worth, Texas
 Des Moines, Iowa
 Duluth, Minnesota
 Evansville, Indiana
 Fargo, Bắc Dakota
 Gary, Indiana
 Grand Forks, Bắc Dakota
 Guadalajara, Jalisco
 Guatemala City
 Green Bay, Wisconsin
 Houma-Bayou-Cane-Thibodaux, Louisiana
 Houston, Texas
 Huntsville, Alabama
 Jackson, Mississippi
 Kansas City, Missouri-Kansas
 Kenosha, Wisconsin
 La Crosse, Wisconsin
 León, Guanajuato
 Lincoln, Nebraska
 Little Rock, Arkansas
 Madison, Wisconsin
 Managua
 Memphis, Tennessee
 Mérida, Yucatán
 Mexico City
 Milwaukee, Wisconsin
 Minneapolis-St. Paul, Minnesota
 Mobile, Alabama
 Monterrey, Nuevo León
 Montgomery, Alabama
 Nashville, Tennessee
 New Orleans, Louisiana
 Norman, Oklahoma
 Oklahoma City, Oklahoma
 Omaha, Nebraska
 Panama City, Florida
 Pensacola, Florida
 Puebla, Puebla
 Quad Cities, Iowa và Illinois
 Regina, Saskatchewan
 Rockford, Illinois
 St. Louis, Missouri
 San Antonio, Texas
 San José, Costa Rica
 San Luis Potosí, San Luis Potosí
 San Salvador, El Salvador
 Santiago de Querétaro, Querétaro
 Saskatoon, Saskatchewan
 Shreveport, Louisiana
 Sioux Falls, Nam Dakota
 Tampico, Tamaulipas
 Tegucigalpa, Honduras
 Toluca, México
 Torreón, Coahuila
 Tulsa, Oklahoma
 Wichita, Kansas
 Winnipeg, Manitoba

Tham khảo

Nguồn
 World time zone map
 U.S. time zone map
 History of U.S. time zones and UTC conversion
 Canada time zone map
 Time zones for major world cities
 The official U.S. time for the Central Time Zone
 Official times across Canada

Giờ ở Hoa Kỳ
Giờ ở Canada
Giờ ở México
Múi giờ


title: Lichtenberg, Mittelsachsen

text:
Lichtenberg là một đô thị trong huyện Mittelsachsen, bang tự do Sachsen, nước Đức. Đô thị Lichtenberg, Mittelsachsen có diện tích 33,17 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2005 là 2957 người.

Tham khảo