title: Giang mai

text:
Giang mai (syphilis) là một bệnh lây truyền qua đường tình dục hoặc qua tiếp xúc. Nó do xoắn khuẩn Treponema pallidum (xoắn khuẩn giang mai) gây ra. Đường lây truyền của bệnh giang mai phần lớn là qua đường tình dục, mặc dù có những ca bệnh giang mai lây qua tiếp xúc hoặc sử dụng chung đồ dùng với người bệnh, hoặc do bẩm sinh (lây truyền từ mẹ sang con trong tử cung hoặc khi sinh).

Các dấu hiệu và triệu chứng của bệnh giang mai rất nhiều, do đó trước khi phương pháp xét nghiệm huyết thanh học ra đời thì việc chẩn đoán chính xác bệnh giang mai rất khó khăn bởi vì nó thường bị nhầm lẫn với các bệnh khác, đặc biệt là trong giai đoạn 3.

Giang mai trước kia là bệnh không chữa được nên người ta rất khiếp sợ nó, nhưng ngày nay có thể điều trị được bằng thuốc kháng sinh như penicillin. Nếu không chữa trị, bệnh giang mai có thể gây biến chứng cho tim, động mạch chủ, não, mắt, và xương, trong một số trường hợp có thể gây tử vong.

Chẩn đoán
Bệnh giang mai phát triển theo bốn giai đoạn chính: giai đoạn 1, giai đoạn 2, giai đoạn ủ bệnh và giai đoạn 3.

Giai đoạn 1

Đây là giai đoạn rất quan trọng để phát hiện và điều trị kịp thời. Khoảng 3-90 ngày sau khi tiếp xúc với nguồn bệnh (trung bình 21 ngày), sẽ xuất hiện tổn thương da ở các điểm tiếp xúc. Vết loét xuất hiện ở những nơi tiếp xúc với xoắn khuẩn giang mai, thường là ở bộ phận sinh dục như: môi lớn, môi bé, âm đạo, cổ tử cung, quy đầu, dương vật hoặc trực tràng. Tổn thương này, được gọi là săng giang mai, là một dạng viêm loét, có đặc điểm nông, hình tròn hay bầu dục kích thước 0.3 đến 3 cm, bờ nhẵn, màu đỏ, không ngứa, không đau, không có mủ; đáy vết loét thâm nhiễm cứng và kèm theo nổi hạch hai bên vùng bẹn, cứng và cũng không đau. Các triệu chứng trên có thể tự biến đi sau 3 đến 6 tuần lễ kể cả không điều trị nên nhiều người tưởng lầm là khỏi bệnh nhưng thực sự là vi khuẩn lúc đó đã vào máu, bệnh vẫn tiếp tục phát triển với những biểu hiện khác.

Giai đoạn 2

Giai đoạn 2 xảy ra từ 4 đến 10 tuần sau giai đoạn 1. Giai đoạn này có rất nhiều biểu hiện khác nhau, ví dụ như: nốt ban đối xứng, màu hồng như hoa đào (đào ban) không ngứa trên toàn thân hoặc tứ chi bao gồm cả lòng bàn tay, bàn chân , hình ảnh đào ban màu đỏ hồng hoặc hồng tím như cánh hoa đào, ấn vào thì mất, không nổi cao trên mặt da, không bong vảy và tự mất đi. Thường khu trú hai bên mạng sườn, ngực, bụng, chi trên. Đào ban xuất hiện dần trong vòng 1 đến 2 tuần, tồn tại không thay đổi trong vòng 1 -3 tuần sau đó nhạt màu dần rồi mất đi.

Hoặc bệnh có thể làm xuất hiện các mảng sẩn, nốt phỏng nước, vết loét ở da và niêm mạc. Mảng sẩn, sẩn các loại, có nhiều kích thước khác nhau, như bằng hạt đỗ, đinh gim, hoặc sẩn hình liken, ranh giới rõ ràng màu đỏ như quả dâu, không liên kết với nhau, thường hay bong vảy và có viền da ở xung quanh sẩn, nếu các sẩn có liên kết với nhau sẽ tạo thành các mảng, hay sẩn mảng, các sản ở kẽ da do bị cọ xát nhiều có thể bị trợt ra, chảy nước, trong nước này có chứa rất nhiều xoắn khuẩn nên rất dễ lây khi tiếp xúc với những bệnh nhân này. Sẩn mủ ít gặp hơn đào ban và các loại sẩn trên, chủ yếu ở những người nghiện rượu, trông giống như viêm da mủ nông và sâu. Tại các khu vực ẩm ướt của cơ thể (thường là âm hộ hoặc bìu), phát ban trở nên bằng phẳng, rộng, màu trắng, hoặc các thương tổn giống như mụn cóc.
Các triệu chứng khác thường gặp ở giai đoạn này bao gồm sốt, đau họng, mệt mỏi, sụt cân, đau đầu, nổi hạch. Một số trường hợp hiếm gặp có thể kèm theo viêm gan, thận, viêm khớp, viêm màng xương, viêm dây thần kinh thị giác, viêm màng bồ đào, và viêm giác mạc kẽ.
Các triệu chứng này thường tự biến mất sau 3-6 tuần.

Giai đoạn tiềm ẩn
Giang mai tiềm ẩn được xác định khi có bằng chứng huyết thanh của bệnh nhưng không có dấu hiệu hoặc triệu chứng của bệnh. Giai đoạn này chia làm hai loại: thời gian tiềm ẩn dưới 1 năm sau giai đoạn 2 (sớm) và thời gian tiềm ẩn kéo dài hơn 1 năm sau giai đoạn 2 (muộn). Giang mai tiềm ẩn sớm có thể tái phát các triệu chứng bệnh, giang mai tiềm ẩn muộn không có triệu chứng và không lây bằng giang mai tiềm ẩn sớm.

Giai đoạn 3

Giang mai giai đoạn 3 có thể xảy ra khoảng 3-15 năm sau những triệu chứng của giai đoạn 1 và được chia thành ba hình thức khác nhau: giang mai thần kinh (6,5%), giang mai tim mạch (10%) và củ giang mai (15%). Những người bị bệnh giang mai giai đoạn này không lây bệnh.

Củ giang mai xuất hiện từ 1-46 năm sau khi nhiễm bệnh (trung bình 15 năm), có hình cầu hoặc mặt phẳng không đối xứng, màu đỏ như mận, hơi ngả tím, kích thước bằng hạt ngô, mật độ chắc, ranh giới rõ ràng, các củ giang mai tiến triển không lành tính, nhất thiết hoại tử hoặc hoại tử teo hoặc tạo loét, rất chậm lành và ít lây hơn, sau khi khỏi thường để lại sẹo. Nếu củ, gôm khu trú vào các tổ chức quan trọng và không được điều trị sẽ đe doạ tính mạng bệnh nhân.
Giang mai thần kinh là bệnh liên quan đến hệ thống thần kinh trung ương. Nó có thể xảy ra sớm: không có triệu chứng hoặc biểu hiện lâm sàng bằng viêm màng não, hay sự phân ly giữa biến đổi dịch não tủy đã rõ rệt và triệu chứng lâm sàng còn thô sơ. Hoặc xảy ra muộn: gây ra tổn thương ngoài viêm màng não, mạch máu não, còn tổn thương não khu trú hoặc tổn thương thoái hóa ở não. Giang mai thần kinh thường xảy ra 4-25 năm sau khi nhiễm bệnh. Bệnh có thể gây suy nhược trầm cảm, rối loạn ý thức từng thời kỳ, động kinh, đột quỵ hay gây ra ảo giác đối với người bệnh.
Giang mai tim mạch thường xảy ra 10-30 năm sau khi nhiễm bệnh. Các biến chứng thường gặp nhất là phình mạch.

Điều trị

Tuy là bệnh nguy hiểm nhưng bệnh giang mai nếu được điều trị bằng những loại thuốc đặc trị thì tỷ lệ khỏi bệnh là khá cao, miễn là phải được phát hiện sớm và điều trị đúng chỉ dẫn của thầy thuốc.

Giai đoạn đầu
Lựa chọn đầu tiên cho việc điều trị các bệnh giang mai không biến chứng là một liều duy nhất penicillin G tiêm bắp. Doxycycline và tetracycline cũng là sự lựa chọn thay thế, tuy nhiên không thể sử dụng ở phụ nữ mang thai. Ceftriaxone có thể có hiệu quả tương tự như điều trị bằng penicillin.

Giai đoạn biến chứng
Do penicillin G ít xâm nhập vào hệ thống thần kinh trung ương cho nên đối với những bệnh nhân giang mai thần kinh nên được tiêm penicillin liều cao vào tĩnh mạch tối thiểu là 10 ngày. Nếu bị dị ứng với penicilline thì có thể được sử dụng cetriaxone thay thế. Điều trị tại thời điểm này sẽ hạn chế sự tiến triển hơn nữa của bệnh, nhưng không thể cải thiện các thiệt hại do bệnh đã gây ra.

Phản ứng Jarisch-Herxheimer
Một trong những tác dụng phụ của điều trị là phản ứng Jarisch-Herxheimer. Phản ứng phụ thường bắt đầu trong vòng một giờ sau khi tiêm thuốc và kéo dài trong 24 giờ với các triệu chứng sốt, đau cơ, nhức đầu, và nhịp tim nhanh.

Phòng ngừa

Hiện nay vẫn chưa vác xin chủng ngừa có hiệu quả cho công tác phòng chống. Không nên quan hệ tình dục hay tiếp xúc vật lý trực tiếp với một người bị bệnh để tránh lây truyền bệnh giang mai, có thể sử dụng bao cao su đúng cách, tuy nhiên vẫn có thể không hoàn toàn an toàn. Giang mai không lây qua nhà vệ sinh, các hoạt động hàng ngày, bồn tắm, hay dụng cụ ăn uống hoặc quần áo.

Vắc xin
Tính đến năm 2018, chưa có loại vắc xin nào có hiệu quả phòng chống căn bệnh này. Một số vắc-xin dựa trên protein treponemal đã làm giảm sự phát triển tổn thương ở các thí nghiệm với động vật, nhưng nghiên cứu vẫn đang tiếp tục.

Quan hệ tình dục
Sử dụng bao cao su làm giảm khả năng lây truyền khi quan hệ tình dục, nhưng nó không thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ lây bệnh. Theo Trung Tâm Kiểm Soát và Phòng Ngừa Bệnh (CDC) tại các tiểu bang Hoa Kỳ, "sử dụng đúng cách và phù hợp bao cao su latex có thể làm giảm nguy cơ lây bệnh giang mai chỉ khi vùng da bị nhiễm bệnh hoặc bộ phận phơi nhiễm tiềm ẩn được bảo vệ". Tuy nhiên, những vùng có giang mai nằm bên ngoài khu vực được bao phủ bởi bao cao su latex vẫn có thể cho phép lây truyền bệnh, vì vậy cần thận trọng ngay cả khi sử dụng bao cao su

Kiêng tiếp xúc tình dục với người bị bệnh có hiệu quả cao trong việc giảm lây truyền bệnh giang mai. CDC tuyên bố rằng "Cách chắc chắn nhất để tránh lây truyền các bệnh lây truyền qua đường tình dục, bao gồm cả bệnh giang mai, là kiêng quan hệ tình dục hoặc quan hệ chung thủy một vợ một chồng lâu dài với bạn đời đã được xét nghiệm và được biết chắc là không bị nhiễm bệnh".

Giang mai bẩm sinh

Bệnh giang mai bẩm sinh ở trẻ sơ sinh có thể được ngăn ngừa bằng cách sàng lọc các bà mẹ trong thời kỳ đầu mang thai và điều trị cho những thai phụ bị nhiễm bệnh Dịch vụ dự phòng Hoa Kỳ (USPSTF) khuyến cáo rằng nên sàng lọc phổ quát cho tất cả phụ nữ có thai, trong khi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo tất cả phụ nữ nên được xét nghiệm ở lần khám thai đầu tiên của họ và một lần nữa trong ba tháng cuối thai kỳ. Nếu họ dương tính, bạn tình của họ cũng nên được điều trị.

Bệnh giang mai bẩm sinh vẫn còn phổ biến ở các nước đang phát triển, do nhiều phụ nữ không được khám thai hoặc không được khám sàng lọc giang mai. Nó vẫn thỉnh thoảng xảy ra ở các nước phát triển, nếu những người có nhiều khả năng mắc bệnh giang mai ít được chăm sóc trong thời kỳ mang thai. Một số biện pháp nhằm tăng cường khả năng tiếp cận xét nghiệm có vẻ hiệu quả trong việc giảm tỷ lệ mắc bệnh giang mai bẩm sinh ở các nước có thu nhập thấp đến trung bình. Xét nghiệm tại nơi chăm sóc để phát hiện bệnh giang mai có vẻ là đáng tin cậy mặc dù cần có thêm nghiên cứu để đánh giá hiệu quả của nó và cải thiện kết quả ở bà mẹ và trẻ sơ sinh.

Sàng lọc
Trung tâm kiểm soát dịch bệnh (CDC) Mỹ khuyến cáo rằng những người đàn ông có quan hệ tình dục đồng tính luyến ái nên được kiểm tra ít nhất hàng năm. USPSTF cũng khuyến nghị sàng lọc những người có nguy cơ cao.

Bệnh giang mai là một bệnh phải khai báo ở nhiều quốc gia, bao gồm Canada, và Liên minh châu Âu, và Mỹ. Điều này có nghĩa là các cơ sở y tế chăm sóc sức khỏe được yêu cầu thông báo danh tính người mắc bệnh cho cơ quan y tế công cộng, sau đó lý tưởng nhất là cơ quan này sẽ thông báo cho các đối tác tình dục của người đó. Bác sĩ cũng có thể khuyến khích bệnh nhân bảo bạn tình đi khám. Một số chiến lược đã được tạo ra để cải thiện việc theo dõi kiểm tra STI, bao gồm email và tin nhắn văn bản nhắc nhở về các cuộc hẹn khám bệnh.

Dịch tễ học

12 triệu người nhiễm giang mai vào năm 1999 với hơn 90% trường hợp ở các nước đang phát triển. Nó ảnh hưởng từ 700.000 và 1.600.000 thai phụ mỗi năm dẫn đến sẩy thai tự nhiên, thai chết lưu, và giang mai bẩm sinh. Trong vùng Sahara ở châu Phi, giang mai góp phần làm tử vong khoảng 20% trẻ sơ sinh.

Trong thế giới phát triển, các ca nhiễm bệnh giang mai đã suy giảm cho đến năm 1980 và 1990 do sử dụng rộng rãi các thuốc kháng sinh. Từ năm 2000, tỷ lệ giang mai đã gia tăng tại Mỹ, Anh, Australia và châu Âu chủ yếu ở nam giới quan hệ tình dục với nam giới (đồng tính luyến ái) do thực hành tình dục không an toàn.

Tại Hoa Kỳ, nhân viên y tế báo cáo khoảng 32.000 người mắc bệnh giang mai trong năm 2002, phần lớn ở tuổi 20–39. Cao nhất ở nữ tuổi 20–24 và nam tuổi 35–39. Năm 2001 có 492 trẻ sơ sinh bị cha mẹ truyền bệnh giang mai, năm 2002 số này tụt xuống một chút – 412.

Lịch sử

Nguồn gốc
Nguồn gốc của bệnh giang mai không được xác định chính xác. Có ba lý thuyết đã được đề xuất. Các sử gia và nhà nhân loại học cho rằng giang mai đã xuất hiện ở những người dân bản địa của châu Mỹ trước khi người châu Âu đến vùng đất này. Tuy nhiên, vấn đề các chủng giang mai đã xuất hiện hàng thiên niên kỷ trên toàn thế giới hay là bệnh chỉ có ở châu Mỹ trong thời kỳ tiền Columbus vẫn được đem ra tranh luận.
Năm công nguyên 79, một thị trấn của La Mã tại Pompeii bị phá hủy bởi một vụ phun trào núi lửa. Những di hài của người dân bị chôn vùi cung cấp những bằng chứng về sức khỏe của họ cũng như nhiều dấu tích của bệnh truyền nhiễm để lại trong men răng. Các di chỉ của một cặp sinh đôi cho thấy gần như chắc chắn những dấu hiệu của bệnh giang mai bẩm sinh.
"Thuyết tiền-Columbus" cho rằng bệnh giang mai đã có mặt tại châu Âu trước khi người châu Âu phát hiện ra châu Mỹ. Một số học giả ở thế kỷ 18 và 19 tin rằng các triệu chứng của giang mai đã được mô tả bởi Hippocrates y thư Hy Lạp cổ ở dạng thứ ba của bệnh hoa liễu. Một số người khác thì nghi ngờ việc phát hiện ra bệnh giang mai vào thời kỳ tiền Columbus, kể cả tại một tu viện dòng Augustinian ở thế kỷ 13-14 ở một cảng phía Đông Bắc nước Anh thuộc thành phố Kingston upon Hull. Lịch sử hàng hải này của thành phố này cho thấy việc xuất hiện liên tục các thủy thủ đến từ những nơi xa xôi được cho là một yếu tố quan trọng trong việc truyền bệnh giang mai. Việc xác định tuổi bằng phóng xạ Carbon xương của những tu sĩ sống trong tu viện này cho thấy có những tổn thương ở xương mà những người ủng hộ thuyết này cho là điển hình của bệnh giang mai hoa liễu, mặc dù điều này gây tranh cãi. Bộ xương ở Pompeii thời kỳ tiền Columbus và ở Metaponto, nước Ý cũng có những dấu hiệu thương tổn tương tự như bị bệnh giang mai bẩm sinh gây ra cũng đã được tìm thấy, mặc dù việc giải thích những bằng chứng này cũng không được đồng thuận. Douglas Owsley, một nhà nhân chủng học thể chất tại Viện Smithsonian, và các ủng hộ viên khác của ý tưởng này phát biểu rằng nhiều trường hợp bị cho là do bệnh phong cùi vào thời trung cổ ở châu Âu thực chất là bệnh giang mai. Mặc dù văn hóa dân gian cho rằng bệnh giang mai chưa được biết ở châu Âu cho đến khi các thủy thủ bị bệnh trở lại xứ này từ các chuyến tàu thời Columbus,...không thể đổ lỗi bệnh giang mai cho bất kì khu vực địa lý hay chủng tộc cụ thể nào. Những bằng chứng cho thấy bệnh này đã tồn tại ở cả hai bán cầu vào thời tiền sử. Nó chỉ là sự trùng hợp ngẫu nhiên với những cuộc thám hiểm của Columbus rằng bệnh giang mai trước đây bị coi như là 'bệnh hủi' đã bất ngờ bộc lộ độc lực của nó vào cuối thế kỷ 15. Lobdell và Owsley viết rằng một nhà văn châu Âu đã ghi nhận một đợt bùng phát "bệnh hủi" trong năm 1303 là một "mô tả rõ ràng bệnh giang mai."
"Thuyết hậu Columbus" cho rằng bệnh giang mai là một bệnh của Tân Thế giới được mang về bởi Cristoforo Colombo và Martin Alonso Pinzon. Họ trích dẫn những tài liệu bằng chứng cho thấy mối liên hệ của các thuyền viên từ chuyến đi của Columbo với các ổ dịch giang mai để lại tại Naples vào năm 1494. Lý thuyết này được hỗ trợ bởi các nghiên cứu di truyền bệnh giang mai hoa liễu và những vi khuẩn liên quan đã tìm thấy một bệnh trung gian giữa bệnh ghẻ cóc và giang mai tại Guyana, Nam Mỹ.
Cuối cùng, sử gia Alfred Crosby cho thấy cả hai lý thuyết có một phần đúng trong một "lý thuyết kết hợp". Crosby nói rằng vi khuẩn gây ra bệnh giang mai thuộc về cùng một họ phát sinh chủng loài như các vi khuẩn gây ra bệnh ghẻ cóc và vài bệnh khác. Mặc dù theo ấn định truyền thống thì quê hương của bệnh ghẻ cóc là từ Châu Phi hạ Sahara, Crosby lưu ý rằng không có bằng chứng rõ ràng của bất kỳ các bệnh có liên quan đã xuất hiện ở châu Âu thời kỳ tiền Columbus, châu Phi, hay châu Á.
Crosby viết, "Không phải là không thể nào mà các sinh vật xoắn khuẩn đến từ châu Mỹ vào những năm 1490... và phát triển thành cả hai dạng giang mai, hoa liễu và không hoa liễu, và bệnh ghẻ cóc." Tuy nhiên, Crosby xem xét có nhiều khả năng có một loài vi khuẩn cổ rất dễ lây đã di chuyển cùng với tổ tiên của con người trên toàn cầu qua eo biển Bering hàng nghìn năm trước mà không chết. Ông đưa ra giả thuyết rằng "các điều kiện sinh thái khác nhau cho ra các loại xoắn khuẩn khác nhau và theo thời gian những vi khuẩn có mối quan hệ chặt chẽ nhưng lại gây ra các bệnh khác nhau."

Thời cận đại
Nguồn gốc của bệnh giang mai đang bị tranh cãi. Bệnh giang mai đã có mặt ở châu Mỹ trước khi người châu Âu tới đây, và nó có thể đã được mang từ châu Mỹ sang châu Âu bởi các thủy thủ đoàn trở về từ chuyến đi của Christopher Columbus đến châu Mỹ, hoặc nó có thể đã tồn tại ở châu Âu từ trước đó nhưng không được công nhận cho đến khi Columbus trở về không lâu. Đây lần lượt là các giả thuyết "Colombian" và "tiền Colombia". Giả thuyết Colombia được hỗ trợ tốt hơn bằng những bằng chứng và những phát hiện từ phân tích gien phát sinh loài gợi ý rằng trên thực tế, đó là một căn bệnh phát sinh từ châu Mỹ.

Các ghi chép đầu tiên về sự bùng phát bệnh giang mai ở châu Âu xảy ra vào năm 1494 hoặc 1495 tại Naples, Ý, trong cuộc xâm lược của Pháp (Chiến tranh Ý 1494–98). Vì nó được cho là do quân đội Pháp lây lan, nên ban đầu nó được người dân Naples gọi là "căn bệnh của người Pháp". Năm 1530, cái tên "syphilis" - "bệnh giang mai" (tên một nhân vật) lần đầu tiên được bác sĩ và nhà thơ người Ý Girolamo Fracastoro sử dụng làm tiêu đề cho bài thơ tiếng Latinh của ông mô tả sự tàn phá của căn bệnh này ở Ý. Nó còn được gọi là "Great Pox".

Từ thế kỷ 16 đến thế kỷ 19, bệnh giang mai là một trong những gánh nặng sức khỏe cộng đồng lớn nhất về tỷ lệ hiện mắc, các triệu chứng và khuyết tật mặc dù các hồ sơ về tỷ lệ mắc thực sự của nó thường không được lưu giữ vì tình trạng ghê sợ các bệnh lây truyền qua đường tình dục trong những thế kỷ đó. Theo một nghiên cứu năm 2020, hơn 20% cá nhân trong độ tuổi 15–34 vào cuối thế kỷ 18 ở London đã từng được điều trị bệnh giang mai. Vào thời điểm đó, tác nhân gây bệnh vẫn chưa được biết nhưng ai cũng biết rằng nó lây lan qua đường tình dục và cũng thường từ mẹ sang con. Mối liên hệ của nó với tình dục, đặc biệt là ngoại tình và mại dâm, khiến nó trở thành đối tượng của sự sợ hãi và ghê tởm và là một điều cấm kỵ. Mức độ bệnh tật và tử vong của nó trong những thế kỷ đó phản ánh rằng thời đó y khoa không có sự hiểu biết đầy đủ về cơ chế bệnh sinh của nó và không có phương pháp điều trị thực sự hiệu quả. Sự nguy hiểm của nó không phải do bệnh trở nặng hoặc tử vong sớm trong quá trình của bệnh, mà là do tác động khủng khiếp của nó nhiều thập kỷ sau khi nhiễm bệnh, khi nó tiến triển thành bệnh giang mai thần kinh với các nốt sần ở lưng. Thời đó, các hợp chất và phân lập từ thủy ngân thường được sử dụng trong các phương pháp điều trị, thường gây hậu quả còn nặng hơn chính căn bệnh.

Vi khuẩn gây bệnh, Treponema pallidum, được xác định lần đầu tiên bởi Fritz Schaudinn và Erich Hoffmann, vào năm 1905. Phương pháp điều trị hiệu quả đầu tiên đối với bệnh giang mai là arsphenamine, được phát hiện bởi Sahachiro Hata vào năm 1909, trong một cuộc khảo sát hàng trăm hợp chất arsenic hữu cơ mới được tổng hợp do Paul Ehrlich dẫn đầu. Nó được sản xuất và bán trên thị trường từ năm 1910 với tên thương mại là Salvarsan bởi Hoechst AG. Đây là hợp chất organoarsenic đầu tiên sử dụng trong trị liệu hóa học hiện đại.

Trong suốt thế kỷ 20, khi cả vi sinh vật học và dược học đã phát triển vượt bậc, bệnh giang mai, giống như nhiều bệnh truyền nhiễm khác, trở thành một gánh nặng có thể kiểm soát được hơn là một bí ẩn đáng sợ, ít nhất là ở các nước phát triển với những người có đủ khả năng chi trả để được chẩn đoán kịp thời và điều trị. Penicillin được phát hiện vào năm 1928, và hiệu quả của việc điều trị bằng penicillin đã được xác nhận trong các thử nghiệm vào năm 1943, tại thời điểm đó nó trở thành phương pháp điều trị chính.

Nhiều nhân vật lịch sử nổi tiếng, bao gồm Franz Schubert, Arthur Schopenhauer, Édouard Manet, Charles Baudelaire, và Guy de Maupassant được tin là đã mắc bệnh này. Friedrich Nietzsche từ lâu được cho là đã phát điên do bệnh giang mai giai đoạn ba, nhưng chẩn đoán đó gần đây đã bị nghi ngờ.

Trong nghệ thuật và văn học

Các mô tả sớm nhất được biết đến của một người mắc bệnh giang mai là "Syphilitic Man" của Albrecht Dürer, một bản khắc gỗ cho là mô tả một Landsknecht, một lính đánh thuê người Bắc Âu Huyền thoại về femme fatale hay "phụ nữ đầu độc" của thế kỷ 19 được cho là một phần bắt nguồn từ sự tàn phá của bệnh giang mai, với những ví dụ kinh điển trong văn học bao gồm "La Belle Dame sans Merci" của John Keats.

Nghệ sĩ Stradanus đã làm một bản in có tên "Chuẩn bị và sử dụng Guayaco để điều trị bệnh giang mai", mô tả cảnh một người đàn ông giàu có được điều trị bệnh giang mai bằng loại cây nhiệt đới guaiacum vào khoảng năm 1590.

Thí nghiệm Tuskegee và Guatemala

"Nghiên cứu Tuskegee về bệnh giang mai không được điều trị ở nam giới da đen" là một nghiên cứu lâm sàng khét tiếng, phi đạo đức và phân biệt chủng tộc được thực hiện từ năm 1932 đến năm 1972 bởi Dịch vụ Y tế Công cộng Hoa Kỳ. Trong khi mục đích của nghiên cứu này là quan sát sự tiến triển tự nhiên của bệnh giang mai không được điều trị; những người đàn ông Mỹ gốc Phi trong cuộc thí nghiệm bị chính phủ Hoa Kỳ nói dối là họ đang được điều trị miễn phí chứng "máu xấu".

Dịch vụ Y tế Công cộng Hoa Kỳ bắt đầu thực hiện nghiên cứu này vào năm 1932 với sự hợp tác của Đại học Tuskegee, một trường cao đẳng dành cho người da đen ở Alabama. Các nhà nghiên cứu đã thu nhận 600 người Mỹ gốc Phi nghèo từ hạt Macon, bang Alabama vào nghiên cứu. Trong số những người đàn ông này, 399 người đã mắc bệnh giang mai trước khi nghiên cứu bắt đầu, và 201 không mắc bệnh. Chăm sóc y tế, bữa ăn nóng và bảo hiểm mai táng miễn phí đã được trao cho những người tham gia. Những người đàn ông được cho biết rằng nghiên cứu sẽ kéo dài sáu tháng, nhưng cuối cùng nó vẫn tiếp tục trong 40 năm. Không ai trong số những người đàn ông bị nhiễm bệnh được thông báo rằng họ mắc bệnh và không ai được điều trị bằng penicillin ngay cả sau khi thuốc kháng sinh đã được chứng minh là có thể điều trị thành công bệnh giang mai. Theo Trung tâm Kiểm soát Dịch bệnh, những người đàn ông được cho biết họ đang được điều trị vì "máu xấu" - một thuật ngữ để chỉ thiếu máu hoặc bệnh giang mai - là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở nam giới người Mỹ gốc Phi.

Nghiên cứu kéo dài 40 năm đã trở thành một ví dụ điển hình về sự kém y đức vì các nhà nghiên cứu đã cố tình từ chối điều trị người bệnh bằng penicillin và vì các đối tượng đã hiểu sai về mục đích của nghiên cứu. Tiết lộ vào năm 1972 về những thất bại của nghiên cứu này bởi một người tố giác, Peter Buxtun, đã dẫn đến những thay đổi lớn trong luật pháp và quy định của Hoa Kỳ về việc bảo vệ những người tham gia nghiên cứu lâm sàng. Giờ đây, các nghiên cứu yêu cầu sự đồng ý dựa trên việc hiểu rõ nghiên cứu, thông tin chẩn đoán và báo cáo chính xác kết quả xét nghiệm.

Các thí nghiệm tương tự đã được thực hiện ở Guatemala từ năm 1946 đến năm 1948. Nó được thực hiện dưới thời chính quyền của Tổng thống Mỹ Harry S. Truman và Tổng thống Guatemala Juan José Arévalo với sự hợp tác của một số bộ và quan chức y tế Guatemala. Các bác sĩ đã lây nhiễm bệnh cho binh lính, gái mại dâm, tù nhân và bệnh nhân tâm thần mắc bệnh giang mai và các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác mà không có sự đồng ý của đối tượng và điều trị hầu hết các đối tượng bằng thuốc kháng sinh. Thí nghiệm khiến ít nhất 83 người chết. Vào tháng 10 năm 2010, Mỹ đã chính thức xin lỗi Guatemala vì những vi phạm đạo đức đã diễn ra. Ngoại trưởng Hillary Clinton và Bộ trưởng Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Kathleen Sebelius tuyên bố "Mặc dù những sự kiện này đã xảy ra hơn 64 năm trước, nhưng chúng tôi rất phẫn nộ vì nghiên cứu đáng trách như vậy có thể đã xảy ra dưới chiêu bài y tế công cộng. Chúng tôi vô cùng lấy làm tiếc vì điều đó đã xảy ra, và chúng tôi xin lỗi tất cả những cá nhân đã bị ảnh hưởng bởi các hoạt động nghiên cứu ghê tởm như vậy." Các thí nghiệm được dẫn dắt bởi bác sĩ John Charles Cutler, người cũng tham gia vào giai đoạn cuối của thí nghiệm bệnh giang mai Tuskegee

Tên gọi
Lần đầu tiên nó được người Pháp gọi là "grande verole" hay "bệnh đậu lớn", để phân biệt nó với bệnh đậu mùa bởi vì trong giai đoạn đầu của bệnh, các ban nước lớn phát ra tương tự như bệnh đậu mùa. Các tên lịch sử khác bao gồm "button scurvy", sibbens, frenga và dichuchwa, trong số những tên khác.

Vì nó là một căn bệnh đáng hổ thẹn, căn bệnh này đã được gọi ở một số quốc gia bằng việc gán tên của quốc gia láng giềng có nhiều xung đột với họ. Người Anh, Đức và Ý gọi nó là "bệnh Pháp", trong khi người Pháp gọi nó là "bệnh Neapolitan". Người Hà Lan gọi nó là "bệnh Tây Ban Nha" trong Cuộc nổi dậy của Hà Lan chống lại Tây Ban Nha. Đối với người Thổ Nhĩ Kỳ, nó được gọi là "căn bệnh Cơ đốc giáo" hay "bệnh Frank" (frengi), trong khi ở Ấn Độ, người theo đạo Hindu và đạo Hồi đặt tên căn bệnh này theo tên nhau. Người Nga gọi nó là "căn bệnh của người Ba Lan", người Tahiti gọi nó là "bệnh của người Anh". Những cái tên "quốc gia" là do bệnh thường được lây lan bởi các thủy thủ nước ngoài và các binh sĩ do họ thường xuyên quan hệ tình dục với gái mại dâm ở địa phương.

Tên tiếng Anh của "giang mai" là "Syphilis" được đặt ra bởi một bác sĩ kiêm nhà thơ người Ý: Girolamo Fracastoro trong sử thi bằng tiếng Latinh viết vào năm 1530 của ông, có tiêu đề Syphilis sive gallicus (Giang mai hay các bệnh của người Pháp). Các nhân vật chính của bài thơ là một người chăn cừu tên là Syphilus (có lẽ là một lỗi chính tả biến thể của Sipylus, một nhân vật trong Metamorphoses của Ovid). Syphilus được biết đến như là người đầu tiên bị mắc bệnh này, do thần Apollo trừng phạt vì các thách thức của Syphilus. Từ nhân vật này đã bắt nguồn một cái tên cho căn bệnh giang mai.

Hình ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài
Syphilis – www.emedicine.com

Bệnh lây truyền qua đường tình dục
Bệnh vi khuẩn


title: Bulbophyllum basisetum

text:
Bulbophyllum basisetum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

B


title: Eleutherodactylus atkinsi

text:
Eleutherodactylus atkinsi là một loài ếch trong họ Leptodactylidae là loài đặc hữu của Cuba. Các môi trường sống tự nhiên của chúng là dry forests, moist forests, moist shrubland, flooded vùng đồng cỏ và savannas, đầm nước, hang, đất canh tác, pastures, các đồn điền, vườn nông thôn, các vùng đô thị, các khu rừng trước đây bị suy thoái nặng nề, đất có tưới tiêu, đất nông nghiệp có lụt theo mùa, và kênh đào và mương rãnh.

Hình ảnh

Tham khảo

 Hedges, B. & Díaz, L. 2004. Eleutherodactylus atkinsi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

atkinsi
Động vật Cuba
Động vật được mô tả năm 1925
Động vật đặc hữu Cuba


title: Octhispa consobrina

text:
Octhispa consobrina là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1910.

Chú thích

Tham khảo

Octhispa


title: Megalorhipida madoris

text:
Megalorhipida madoris là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Nó được tìm thấy ở New Guinea

Chú thích

Tham khảo

Megalorhipida
Động vật đặc hữu Papua New Guinea


title: Isotes

text:
Isotes là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được Weise miêu tả khoa học năm 1922.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Isotes abbreviata (Baly, 1886)
 Isotes abdominalis (Jacoby, 1879)
 Isotes aeneipennis (Baly, 1886)
 Isotes agatha (Bechyne & Bechyne, 1969)
 Isotes alberta (Bechyne, 1956)
 Isotes albicornis (Fabricius, 1798)
 Isotes albidocincta (Baly, 1891)
 Isotes albocincta (Baly, 1889)
 Isotes albomarginata (Baly, 1889)
 Isotes albopicta (Baly, 1889)
 Isotes alcyone (Baly, 1889)
 Isotes alternata (Baly, 1886)
 Isotes amazona (Weise, 1916)
 Isotes anisochroma (Bechyne, 1958)
 Isotes antonia (Bechyne, 1956)
 Isotes argentina (Cabrera, 1995)
 Isotes assimilis (Gahan, 1891)
 Isotes atriventris (Jacoby, 1880)
 Isotes atrobasalis (Bowditch, 1911)
 Isotes babetta (Bechyne & Bechyne, 1961)
 Isotes basalis (Jacoby, 1880)
 Isotes beatrix (Bechyne, 1958)
 Isotes bertonii (Bowditch, 1912)
 Isotes bicincta (Bowditch, 1912)
 Isotes blattoides (Jacoby, 1892)
 Isotes borrei (Baly, 1889)
 Isotes bosqui (Christensen, 1943)
 Isotes brasiliensis (Jacoby, 1888)
 Isotes brigitta (Bechyne, 1956)
 Isotes bucki (Bechyne & Bechyne, 1962)
 Isotes butleri (Baly, 1886)
 Isotes callanga (Bechyne, 1956)
 Isotes cargona (Bechyne, 1958)
 Isotes caryocara (Bechyne, 1956)
 Isotes cassia (Bechyne, 1956)
 Isotes cephalostigma (Bechyne & Bechyne, 1969)
 Isotes certans (Bechyne, 1958)
 Isotes cinctella (Chevrolat, 1844)
 Isotes complicata (Jacoby, 1887)
 Isotes corallina (Jacoby, 1887)
 Isotes corrugata (Baly, 1889)
 Isotes cribrata (Gahan, 1891)
 Isotes crucigera (Weise, 1916)
 Isotes cyaneoplagiata (Bowditch, 1912)
 Isotes darlingtoni (Blake, 1937)
 Isotes delicula (Erichson, 1847)
 Isotes depressa (Jacoby, 1887)
 Isotes deyrollei (Baly, 1865)
 Isotes digna (Gahan, 1891)
 Isotes dilatata (Jacoby, 1887)
 Isotes dimidiata (Baly, 1859)
 Isotes dimidiaticornis (Baly, 1886)
 Isotes dimidiatipennis (Baly, 1865)
 Isotes discoplana (Bechyne, 1956)
 Isotes discoplana (Bechyne, 1956)
 Isotes discrepans (Baly, 1889)
 Isotes distinguenda (Jacoby, 1887)
 Isotes diversa (Gahan, 1891)
 Isotes divisa (Baly, 1879)
 Isotes donata (Bechyne, 1956)
 Isotes dorsalis (Jacoby, 1879)
 Isotes dulcis (Gahan, 1891)
 Isotes erasmia (Bechyne, 1956)
 Isotes errans (Bechyne, 1958)
 Isotes eruptiva (Bechyne, 1955)
 Isotes erythroptera (Baly, 1889)
 Isotes eusebia (Bechyne, 1956)
 Isotes exserta (Bechyne, 1958)
 Isotes figurata (Jacoby, 1887)
 Isotes gemmula (Jacoby, 1887)
 Isotes gibbosa (Baly, 1886)
 Isotes haenschi (Bowditch, 1912)
 Isotes hebe (Baly, 1865)
 Isotes hemixantha (Baly, 1889)
 Isotes ignacia (Bechyne, 1956)
 Isotes ilicina (Bechyne, 1956)
 Isotes imbuta (Erichson, 1847)
 Isotes intermedia (Baly, 1886)
 Isotes interruptofasciata (Baly, 1879)
 Isotes isignita (Baly, 1866)
 Isotes justinia (Bechyne, 1956)
 Isotes laevicollis (Jacoby, 1887)
 Isotes lata (Baly, 1886)
 Isotes leucospila (Baly, 1886)
 Isotes limbifera (Baly, 1879)
 Isotes lineatopunctata (Jacoby, 1887)
 Isotes luctuosa (Weise, 1921)
 Isotes lugubris (Baly, 1886)
 Isotes luteola (Jacoby, 1887)
 Isotes maina (Bechyne, 1956)
 Isotes marcapa (Bowditch, 1912)
 Isotes marginella (Jacoby, 1879)
 Isotes mexicana (Harold, 1875)
 Isotes meyeriana (Bechyne & Bechyne, 1969)
 Isotes mimica (Weise, 1921)
 Isotes moritzi (Bechyne, 1956)
 Isotes multipunctata (Jacoby, 1878)
 Isotes nabora (Bechyne, 1956)
 Isotes neoallardi (Blake, 1953)
 Isotes nestina (Bechyne, 1956)
 Isotes nigripes (Weise, 1921)
 Isotes nigropicta (Jacoby, 1887)
 Isotes nigroplagiata (Jacoby, 1880)
 Isotes nitidula (Jacoby, 1887)
 Isotes obscuromaculata (Jacoby, 1889)
 Isotes octosignata (Baly, 1879)
 Isotes onira (Bechyne & Bechyne, 1961)
 Isotes opacicollis (Jacoby, 1887)
 Isotes opacipennis (Baly, 1879)
 Isotes oxybella (Bechyne, 1958)
 Isotes pallas (Bechyne, 1958)
 Isotes partita (Weise, 1921)
 Isotes pedrilla (Bechyne, 1958)
 Isotes perimbuta (Bechyne, 1958)
 Isotes persilea (Bechyne, 1958)
 Isotes perspicua (Baly, 1889)
 Isotes peruana (Jacoby, 1878)
 Isotes plagiata (Weise, 1921)
 Isotes platylimbia (Bechyne, 1958)
 Isotes pollina (Bechyne & Bechyne, 1962)
 Isotes posticata (Baly, 1886)
 Isotes praedita (Erichson, 1847)
 Isotes praestans (Erichson, 1847)
 Isotes prodiga (Erichson, 1847)
 Isotes propinqua (Baly, 1886)
 Isotes protalma (Bechyne, 1958)
 Isotes puella (Baly, 1886)
 Isotes quadratica (Bechyne, 1956)
 Isotes quadrimaculata (Jacoby, 1880)
 Isotes quadrimaculata (Weise, 1922)
 Isotes quadrinotata (Bowditch, 1912)
 Isotes quadripunctata (Gahan, 1891)
 Isotes quadrisignata (Bowditch, 1912)
 Isotes quaturodecempunctata (Jacoby, 1892)
 Isotes reticulata (Baly, 1889)
 Isotes rhaesa (Bechyne, 1956)
 Isotes ribbei (Jacoby, 1892)
 Isotes robusta (Baly, 1886)
 Isotes rubripennis (Erichson, 1847)
 Isotes rufina (Erichson, 1847)
 Isotes sanguineipennis (Baly, 1891)
 Isotes saundersi (Baly, 1865)
 Isotes semiflava (Germar, 1824)
 Isotes semiopaca (Jacoby, 1892)
 Isotes semipurpurea (Jacoby, 1887)
 Isotes septempunctata (Jacoby, 1887)
 Isotes serraticornis (Baly, 1886)
 Isotes setifera (Baly, 1879)
 Isotes severula (Bechyne, 1956)
 Isotes sexpunctata (Jacoby, 1878)
 Isotes sibylla (Bechyne & Bechyne, 1969)
 Isotes simplicipennis (Jacoby, 1889)
 Isotes sobrina (Jacoby, 1887)
 Isotes socia (Gahan, 1891)
 Isotes spiloptera (Baly, 1886)
 Isotes spilothorax (Harold, 1875)
 Isotes stuarti (Bowditch, 1912)
 Isotes suaveola (Baly, 1889)
 Isotes subangulata (Bowditch, 1912)
 Isotes taeniolata (Gahan, 1891)
 Isotes taeniolescens (Bowditch, 1912)
 Isotes ternata (Bechyne & Bechyne, 1961)
 Isotes tetraspilota (Baly, 1865)
 Isotes thammii (Bowditch, 1912)
 Isotes thecla (Bechyne, 1956)
 Isotes theonella (Bechyne, 1958)
 Isotes thesea (Bechyne, 1958)
 Isotes tippmanni (Bechyne, 1956)
 Isotes togata (Harold, 1875)
 Isotes tolima (Bechyne, 1958)
 Isotes torta (Baly, 1889)
 Isotes tuberculata (Baly, 1889)
 Isotes ucumanensis (Bowditch, 1911)
 Isotes uniformis (Jacoby, 1887)
 Isotes valentina (Bechyne, 1956)
 Isotes varipes (Boheman, 1835)
 Isotes venissa (Bechyne, 1958)
 Isotes vittula (Bowditch, 1911)

Chú thích

Tham khảo

Luperini


title: Thời đại đồ đồng

text:
Thời đại đồ đồng là một thời kỳ trong sự phát triển của nền văn minh khi phần lớn công việc luyện kim tiên tiến (ít nhất là trong sử dụng có hệ thống và rộng rãi) bao gồm các kỹ thuật để nấu chảy đồng và thiếc từ các loại quặng lộ thiên sẵn có trong tự nhiên, và sau đó phối trộn các kim loại này với nhau để tạo ra đồng đỏ (đồng thiếc). Thời đại đồ đồng tạo thành một phần của hệ thống ba thời đại cho các xã hội tiền sử. Trong hệ thống đó, nó diễn ra sau thời đại đồ đá mới trong một số khu vực trên thế giới. Tại nhiều khu vực của châu Phi Hạ Sahara thì thời đại đồ đá mới được kế tiếp là thời đại đồ sắt mà không có thời đại đồ đồng.

Nguồn gốc
Khu vực và thời gian phát minh ra của thời đại đồ đồng là chủ đề tranh cãi, và nó có thể là kỹ thuật chế tạo đồng đỏ đã được phát hiện ra một cách độc lập tại nhiều khu vực. Điều kiện cần thiết để người xưa phát hiện ra đồng, là các mỏ đồng lộ thiên có hàm lượng đủ cao (có thể có kèm đồng nguyên sinh) nằm ở sườn hoặc hang núi thuận lợi cho trú ẩn. Người nguyên thủy đã cư trú ở đó, lấy các cây gỗ đốt lửa sưởi, tạo ra nhiệt độ cao làm than củi khử đồng khỏi quặng. Lúc đầu họ có thể sợ hãi thứ "đá lạ" đọng lại ở nền hang, nhưng rồi qua vài thế hệ sau người ta thấy "đá lạ" đó không đáng sợ mà còn dùng rất tốt cho chế tác công cụ.

Tại Đông Nam Á có mỏ đồng lộ thiên như vậy, như mỏ đồng Letpadaung rất lớn  gần thành phố Monywa vùng Sagaing ở Myanmar , cũng như một số mỏ khác nhỏ hơn có ở tỉnh Loei, đông bắc Thái Lan. Điều này giải thích người Đông Nam Á sớm biết đúc đồng vào cỡ thiên niên kỷ 5 TCN. Từ đó họ nắm được kỹ thuật luyện kim, cũng như nhận biết các mỏ và tiến tới phát hiện ra mỏ khác như sắt, chì kẽm,... Các cuộc di cư thời tiền sử làm cho có thể những dân tộc khác nhau đã từng chiếm cứ các vùng mỏ này.

Các vật bằng đồng thanh chứa thiếc đã biết sớm nhất có từ khu vực ngày nay là Iran và Iraq có niên đại vào cuối thiên niên kỷ 4 TCN, nhưng có các tuyên bố cho rằng có sự xuất hiện sớm hơn của đồng đỏ chứa thiếc tại Thái Lan vào thiên niên kỷ 5 TCN. Đồng đỏ asen đã được sản xuất tại Tiểu Á (Anatolia) và tại cả hai phía của dãy núi Kavkaz vào đầu thiên niên kỷ 3 TCN. Một số học giả xác định niên đại của một số cổ vật từ đồng đỏ asen của nền văn hóa Maykop tại Bắc Kavkaz tới tận giữa thiên niên kỷ 4 TCN, điều này làm chúng trở thành các loại đồ từ đồng đỏ cổ nhất đã biết, nhưng những người khác xác định niên đại của cùng các cổ vật này của nền văn hóa Maykop là giữa thiên niên kỷ 3 TCN.

Cận Đông cổ đại
Thời đại đồ đồng tại Cận Đông được chia ra làm 3 thời kỳ chính (niên đại là xấp xỉ):
 EBA – Thời đại đồ đồng sớm (khoảng 3500 -2000 TCN)
 MBA - Thời đại đồ đồng giữa (khoảng 2000-1600 TCN)
 LBA - Thời đại đồ đồng muộn (khoảng 1600-1200 TCN)
Mỗi thời kỳ chính lại có thể chia ra thành các thể loại nhỏ hơn như EB I, EB II, MB IIa v.v.

Nghề luyện kim đã phát triển đầu tiên tại Tiểu Á, ngày nay là Thổ Nhĩ Kỳ. Các dãy núi trên cao nguyên Anatolia có các trầm tích giàu đồng và thiếc. Đồng cũng được khai thác tại Cộng hòa Síp, sa mạc Negev, Iran và khu vực xung quanh vịnh Ba Tư. Đồng thông thường bị trộn lẫn với asen, do nhu cầu tăng lên đối với thiếc nên đã tạo ra kết quả là sự hình thành của các hành trình buôn bán đường xa ở trong và ra ngoài Anatolia. Đồng tinh khiết cũng được nhập khẩu bằng các hành trình đường biển tới đại vương quốc Mesopotamia.

Thời đại đồ đồng sớm cho thấy có sự gia tăng của tiến trình đô thị hóa thành các dạng nhà nước thành bang có tổ chức và sự phát minh ra chữ viết (thời kỳ Uruk trong thiên niên kỷ 5 TCN). Trong thời đại đồ đồng giữa, sự di chuyển của con người đã thay đổi phần nào hình thái chính trị của khu vực Cận Đông (người Amorite, người Hittite, người Khurrite, người Hyksos và có thể là cả người Israelite). Thời đại đồ đồng cuối được đặc trưng bằng các vương quốc hùng mạnh cạnh tranh lẫn nhau cùng các nước chư hầu của chúng (Assyria, Babylonia, Hittite, Mitanni). Hàng loạt các tiếp xúc đã được thực hiện với nền văn hóa Aegea (Ahhiyawa, Alashiya) trong đó buôn bán đồng đóng vai trò quan trọng. Thời kỳ này kết thúc bằng sự sụp đổ lớn, ảnh hưởng mạnh tới cả phần lớn khu vực Đông Địa Trung Hải và Trung Đông.

Sắt đã bắt đầu được gia công vào cuối thời đại đồ đồng tại Anatolia. Sự chuyển tiếp thành thời đại đồ sắt vào khoảng năm 1200 TCN chủ yếu là do các thay đổi chính trị tại Cận Đông hơn là do các phát triển trong kỹ thuật luyện kim.

Dưới đây là giai đoạn của thời đại đồ đồng tại Cận Đông:

Ấn Độ
Thời đại đồ đồng tại tiểu lục địa Ấn Độ đã bắt đầu khoảng năm 3300 TCN với sự bắt đầu của văn minh sông Ấn. Các dân cư cổ đại của thung lũng sông Ấn (Indus), người Harappa, đã phát triển các kỹ thuật mới trong luyện kim và sản xuất đồng, đồng đỏ, chì và thiếc.

Đông Á

Trung Quốc

Các cổ vật từ đồng đỏ đã được phát hiện tại khu vực khảo cổ của nền văn hóa Mã Gia Diêu (3100 TCN tới 2700 TCN) tại Trung Quốc. Tuy nhiên, nói chung người ta hay chấp nhận là thời kỳ đồ đồng của Trung Quốc đã bắt đầu vào khoảng năm 2100 TCN, trong thời kỳ nhà Hạ.

Văn hóa Nhị Lý Đầu, nhà Thương và văn hóa Tam Tinh Đôi của Trung Quốc sơ kì đã sử dụng đồng đỏ để làm các bình, chai, lọ từ đồng đỏ cho các lễ nghi cũng như các công cụ nông nghiệp và vũ khí.

Bán đảo Triều Tiên

Bắt đầu thời kỳ đồ đồng trên bán đảo Triều Tiên vào khoảng 900 TCN - 800 TCN. Mặc dù văn hóa Đồ đồng ở Triều Tiên bắt nguồn từ Liêu Ninh và Mãn Châu, nó thể hiện phong cách và hình dạng độc đáo, đặc biệt là những đồ vật có tính nghi lễ.

Văn hóa thời kỳ đồ gốm Mumun (Mô Vấn) giữa ở miền nam bán đảo Triều Tiên đã dần dần chấp nhận sản xuất đồ đồng đỏ (khoảng 700-600? TCN) sau thời kỳ khi các dao găm từ đồng đỏ kiểu Liêu Ninh và các cổ vật đồng đỏ khác đã được trao đổi tới tận phần sâu bên trong của miền nam bán đảo (khoảng 900-700 TCN). Các dao găm từ đồng đỏ đã tăng thêm thanh thế và uy quyền cho các nhân vật sử dụng chúng và được chôn cất cùng họ trong các khu vực chôn cất kiểu cự thạch của các nhân vật có địa vị cao tại các trung tâm ở ven biển miền nam bán đảo, chẳng hạn như khu vực khảo cổ Igeum-dong (Lê Cầm động). Đồng đỏ là một yếu tố quan trọng trong các nghi lễ cũng như là đồ tùy táng cho tới tận khoảng năm 100.

Đông Nam Á
Tại Ban Chiang, Thái Lan và Vĩnh Phúc, Việt Nam các cổ vật đồng đó đã được phát hiện có niên đại vào khoảng năm 2100 TCN. Tại Nyaunggan, Myanmar, các công cụ bằng đồng đỏ đã được khai quật cùng với các cổ vật bằng đá và gốm sứ. Niên đại của chúng hiện nay còn khá rộng (3500 TCN - 500 TCN).

Aegea

Các nền văn minh thời đại đồ đồng tại Aegea bắt đầu khoảng 3200 TCN, đã hình thành một mạng lưới thương mại phạm vi xa. Mạng lưới này nhập khẩu thiếc và than củi vào Cộng hòa Síp, tại đây đồng được khai thác và nấu chảy lẫn với thiếc để sản xuất đồng đỏ. Các đồ vật đồng đỏ sau đó được xuất khẩu đi xa và rộng, và nó hỗ trợ cho thương mại phát triển. Phân tích đồng vị thiếc trong một số đồ vật bằng đồng đỏ ở khu vực Địa Trung Hải chỉ ra rằng chúng có thể có nguồn gốc từ Vương quốc Anh ngày nay.

Kiến thức về hàng hải cũng đã phát triển mạnh trong thời gian này, và đã đạt tới đỉnh cao không thể vượt qua của các kỹ năng cho đến khi phương pháp xác định kinh độ và vĩ độ được phát hiện (hay tái phát hiện) vào khoảng năm 1750, với ngoại lệ đáng chú ý là các thủy thủ Polynesia.

Văn minh Minoa với nền tảng ở Knossos dường như đã phối hợp và bảo vệ thương mại thời đại đồ đồng của mình. Illyria cũng được cho là có nguồn gốc vào đầu thời kỳ đồ đồng. Các đế chế cổ xưa đã trao đổi những hàng hóa sang trọng để đổi lại chủ yếu phẩm, dẫn đến nạn đói.

Một thiếu hụt chủ chốt trong thời kỳ này là không có các phương pháp kế toán như ngày nay. Một số tác giả cho rằng các đế quốc cổ đại đã thiên lệch trong việc đánh giá sai tầm quan trọng của các lương thực, thực phẩm thông dụng, cơ bản và thiên về mua bán các đồ vật quý hiếm. Vì thế chúng đã bị tàn lụi do nạn đói kém, được tạo ra do thương mại mà không tính tới mặt kinh tế.

Thời đại đồ đồng đã kết thúc trong khu vực này như thế nào vẫn còn đang được nghiên cứu. Có chứng cứ cho thấy sự quản lý của người Mycenae đối với thương mại trong khu vực diễn ra sau sự suy thoái của văn minh Minoa.. Các chứng cứ cũng hỗ trợ cho giả thuyết rằng một vài quốc gia vệ tinh của Minoa đã mất phần lớn dân số của mình do nạn hạn hán đói kém và/hoặc bệnh dịch hạch, và nó chỉ ra rằng mạng lưới thương mại có thể đã bị phá vỡ ở một số điểm, điều đó ngăn cản tiến trình thuận lợi của thương mại mà trước đây đã phần nào giúp giảm nhẹ các loại hạn hán, đói kém này cũng như ngăn cản một số loại bệnh tật (do dinh dưỡng). Người ta cũng biết rằng khu vực sản xuất nhiều lương thực của đế quốc Minoa, vùng phía bắc biển Đen, cũng đột ngột mất một lượng đáng kể dân cư của mình, và vì thế có lẽ cũng làm sút giảm phần nào công việc trồng trọt trong khu vực.

Nghiên cứu gần đây đã nghi ngờ thuyết cho rằng sự kiệt quệ của các cánh rừng tại Síp đã gây ra sự kết thúc của thời đại đồ đồng. Các cánh rừng ở Cyprus được biết là tồn tại đến nhiều năm sau này, và các thực nghiệm đã chỉ ra rằng sản xuất than củi ở quy mô cần thiết cho sản xuất đồng thanh ở cuối thời đại đồ đồng chỉ có thể làm kiệt quệ chúng trong không ít hơn 50 năm sau đó.

Một thuyết khác cho rằng các công cụ sắt đã trở nên phổ biến hơn, sự biện hộ chính cho buôn bán thiếc đã kết thúc và mạng lưới thương mại đã giảm sút các hoạt động của một thời nó đã từng có. Các thuộc địa riêng lẻ của đế quốc Minoa sau đó hứng chịu khô hạn, đói kém, chiến tranh hay một số sự kết hợp của các yếu tố này và vì thế họ đã không thể sử dụng các nguồn ở xa trong đế quốc, mà nếu dựa vào đó họ có thể dễ dàng hồi phục.

Một nhóm giả thuyết khác lại coi Knossos là nguyên nhân. Phun trào Thera đã diễn ra vào thời gian này, khoảng 40 dặm về phía bắc Crete. Một số học giả còn cho rằng sóng thần (tsunami) từ Thera đã phá hủy các thành thị của người Crete. Những người khác cho rằng có lẽ sóng thần đã phá hủy các tàu thuyền hải quân của người Crete tại bến cảng quê hương của chúng, điều này sau đó đã dẫn tới thất bại trong các trận thủy chiến quyết định; vì thế trong sự kiện LMIB/LMII (khoảng 1450 TCN) các thành phố của Crete đã bị đốt cháy và văn minh Mycenae đã chiếm đóng Knossos. Nếu phun trào núi lửa đã diễn ra vào cuối thế kỷ 17 TCN (như phần lớn các nhà niên đại học nghĩ vậy), thì các hiệu ứng trực tiếp của chúng thuộc về thời kỳ đồ đồng giữa tới sự chuyển tiếp sang thời kỳ đồ đồng cuối, mà không thuộc về thời kỳ kết thúc của thời kỳ đồ đồng cuối; nhưng có thể nó đã gây ra sự không ổn định để dẫn tới sự sụp đổ đầu tiên của Knossos và sau đó là của xã hội thời đại đồ đồng nói chung. Một trong các giả thuyết lại nhìn vào vai trò của giới chuyên môn Crete trong việc quản lý đế quốc thời kỳ hậu Thera. Nếu giới chuyên môn đã tập trung tại Crete, thì người Mycenae có thể đã mắc những sai lầm về mặt chính trị và thương mại mang tính quyết định khi quản lý đế quốc Crete.

Các phát hiện khảo cổ học gần đây, bao gồm cả các phát hiện trên đảo Thera (ngày nay gọi là Santorini), cho thấy trung tâm của nền văn minh Minoa vào thời điểm phun trào núi lửa trên thực tế đã nằm trên đảo này hơn là ở Crete. Một số người nghĩ rằng nó chính là Atlantis theo truyền thuyết (bản đồ vẽ trên tường của một cung điện của người Minoa tại Crete mô tả hòn đảo tương tự như những gì đã được Plato mô tả và có lẽ tương tự như hình dạng của Thera trước khi nó bị nổ tung). Theo giả thuyết này, sự mất đi đầy thê thảm của trung tâm chính trị, hành chính và kinh tế này do phun trào cũng như các tổn thất gây ra bởi sóng thần cho các vùng ven biển của Crete đã làm trầm trọng thêm sự thoái trào của nhà nước Minoa. Một thực thể chính trị suy yếu với nền kinh tế cùng tiềm lực quân sự suy giảm cũng như sự giàu có theo truyền thuyết có thể đã trở nên dễ bị tổn thương trước các thế lực đối địch.

Mỗi một giả thuyết này đều có sức thuyết phục nhất định và các khía cạnh của tất cả chúng có thể có một số điểm đáng tin cậy trong việc miêu tả sự kết thúc thời đại đồ đồng tại khu vực này.

Châu Âu

Trung Âu

Tại Trung Âu, nền văn hóa Únětice thời đại đồ đồng sớm (khoảng 1800 TCN-1600 TCN) bao gồm hàng loạt các nhóm nhỏ như Straubingen, Adlerberg và Hatvan. Một số trong đó rất giàu các đồ mộ táng, chẳng hạn một khu vực nằm gần Leubingen với các đồ mộ táng được làm thủ công từ vàng, chỉ ra sự phân tầng xã hội khá mạnh trong nền văn hóa Únětice. Nhìn chung, các nghĩa địa của thời kỳ này là hiếm và có kích thước nhỏ. Tiếp theo nền văn hóa Únětice là nền văn hóa Tumulus (văn hóa nấm mộ) trong thời đại đồ đồng giữa (khoảng 1600 TCN-1200 TCN), được đặc trưng bằng các chôn cất trong các nấm nộ (tumulus). Tại khu vực sông Körös ở miền đông Hungary, thời đại đồ đồng sớm có cùng khi ra đời của nền văn hóa Mako, tiếp theo là các nền văn hóa Ottomany và Gyulavarsand.

Nền văn hóa bình đựng hài cốt thời kỳ cuối thời đại đồ đồng, (khoảng 1300 TCN-700 TCN) được đặc trưng bằng các ngôi mộ chôn cất theo kiểu hỏa táng. Nó bao gồm văn hóa Lausitz ở miền đông Đức và Ba Lan (1300 TCN-500 TCN) được kéo dài tới thời đại đồ sắt. Thời đại đồ đồng ở Trung Âu được kế tiếp là văn hóa Hallstatt của thời đại đồ sắt (700 TCN-450 TCN).

Các khu vực khảo cổ quan trọng có:
 Biskupin (Ba Lan)
 Nebra (Đức)
 Vráble (Slovakia)
 Zug-Sumpf, Zug, Thụy Sĩ

Bắc Âu

Tại miền bắc Đức, Đan Mạch, Thụy Điển và Na Uy, các cư dân thời đại đồ đồng đã sản xuất nhiều vật tạo tác cổ rất khác biệt và đẹp, chẳng hạn các cặp nhạc khí bằng đồng thanh, gọi là lur, giống như các cặp sừng, được phát hiện trong các đầm lầy ở Đan Mạch. Một số nhà ngôn ngữ học tin rằng ngôn ngữ tiền Ấn-Âu có lẽ đã được đưa vào khu vực này vào khoảng thế kỷ 20 TCN, và cuối cùng nó trở thành tổ tiên của các loại tiếng Đức. Điều này có thể khớp với sự tiến hóa của thời đại đồ đồng ở Scandinavia thành thời đại đồ sắt tiền La Mã ở Đức (có thể nhất).

Theo Oscar Montelius thì thời đại đồ đồng trong khu vực này được chia thành các thời kỳ I-VI. Tại các khu vực khác, thời gian tương ứng với thời kỳ Montelius V của khu vực này đã thuộc về thời đại đồ sắt.

Quần đảo Anh & Ireland
Tại quần đảo Anh, thời đại đồ đồng được coi là thời kỳ từ khoảng 2100 TCN tới 700 TCN. Quá trình di cư đã đem những người dân mới từ lục địa tới quần đảo. Nghiên cứu đồng vị trên men răng gần đây trên các thi thể tìm thấy trong các mồ mả thuộc thời đại đồ đồng sớm ở gần Stonehenge chỉ ra rằng ít nhất thì một số người di cư đã tới đây từ khu vực ngày nay thuộc Thụy Sĩ. Người Beaker (beaker từ tiếng Anh có nghĩa là cốc vại hay chén tống, một loại cốc được tìm thấy nhiều trong các khu vực khảo cổ thuộc thời đại này ở Tây Âu) đã thể hiện các hành vi khác biệt so với người thuộc thời đại đồ đá mới sớm và các thay đổi văn hóa là đáng kể. Sự hòa nhập này được coi là hòa bình do nhiều khu vực henge (một kiểu công trình kiến trúc tiền sử) sớm dường như đã được những người mới đến chấp nhận ngay. Nền văn hóa Wessex đã phát triển tại miền nam Anh vào thời gian này. Ngoài ra, khí hậu cũng đang dần xấu đi, với khí hậu trước đây ấm và khô hơn thì trong thời gian của thời đại đồ đồng nó đã trở thành ẩm ướt hơn, buộc dân cư phải rời xa các khu vực dễ phòng thủ trên các ngọn đồi để tiến vào các thung lũng màu mỡ. Các trại nuôi gia súc lớn đã phát triển tại các vùng đất thấp, dường như đã đóng góp đáng kể vào tăng trưởng kinh tế và thúc đẩy chặt phá rừng. Văn hóa Deverel-Rimbury bắt đầu nổi lên vào nửa sau của 'Thời đại đồ đồng giữa' (khoảng 1400 TCN-1100 TCN) để khai thác các điều kiện này. Cornwall đã từng là nguồn cung cấp chính về thiếc cho phần lớn khu vực Tây Âu và đồng đã được khai thác và tách ra từ các khu vực như mỏ Great Orme ở miền bắc Wales.  Các nhóm xã hội dường như là mang tính chất bộ lạc, nhưng với độ phức tạp tăng lên và tôn ti thứ bậc đã trở thành thấy được.

Ngoài ra, việc chôn cất người chết (cho đến trước thời kỳ này thường là mộ chôn tập thể) đã trở thành cá thể hơn. Ví dụ, trong khi ở thời đại đồ đá mới người ta sử dụng các ụ đá hình tháp có chia khoang hay các gò đất dài để chôn người chết, thì ở 'thời đại đồ đồng sớm' người ta đã chôn cất những người chết trong các nấm mộ riêng biệt (được biết và đánh dấu trên các bản đồ chi tiết tại Anh như là các tumulus), hay đôi khi là trong các mộ đá được che phủ bằng các ụ đá hình tháp.

Lượng lớn nhất các đồ vật bằng đồng thanh được tìm thấy tại Anh đã được phát hiện tại East Cambridgeshire, trong đó các đồ vật quan trọng nhất được phát hiện tại Isleham (trên 6.500 đồ vật).

Ireland
Thời đại đồ đồng tại Ireland được khởi đầu vào khoảng năm 2000 TCN khi đồng đã được nấu chảy lẫn với thiếc để sản xuất rìu phẳng kiểu Ballybeg và các công việc liên quan tới kim loại khác. Thời kỳ trước đó được biết đến với tên gọi Thời đại đồng đỏ (sử dụng đồng gần như nguyên chất) và được đặc trưng bằng việc sản xuất các loại rìu phẳng, dao găm, kích và dùi bằng đồng. Thời đại đồ đồng được chia ra thành 3 giai đoạn là Thời đại đồ đồng sớm (khoảng 2000 TCN-1500 TCN); Thời đại đồ đồng giữa (khoảng 1500 TCN-1200 TCN) và Thời đại đồ đồng muộn (khoảng 1200 TCN-500 TCN). Ireland cũng được biết tới vì một lượng lớn các ngôi mộ chôn cất thuộc thời đại đồ đồng sớm.

Một trong các cổ vật đặc trưng của thời kỳ đồng đỏ/đồng thanh tại Ireland là rìu phẳng. Có 5 kiểu rìu phẳng chính là Lough Ravel (khoảng 2200 TCN), Ballybeg (khoảng 2000 TCN), Killaha (khoảng 2000 TCN), Ballyvalley (khoảng 2000-1600 TCN), Derryniggin (khoảng 1600 TCN) và một loạt các thỏi kim loại trong hình dạng như rìu

Châu Mỹ

Andes thời đại đồ đồng

Thời đại đồ đồng tại khu vực Andes của Nam Mỹ được cho là bắt đầu vào khoảng năm 900 TCN khi các nghệ nhân Chavin phát hiện ra cách phối trộn đồng với thiếc. Các đồ vật đầu tiên được sản xuất ra chủ yếu là các đồ vật thiết thực, như rìu, dao hay các công cụ nông nghiệp. Tuy nhiên, sau này, khi người Chavin trở nên có kinh nghiệm hơn trong công nghệ sản xuất đồng thanh thì họ đã sản xuất nhiều đồ vật hoa mỹ và nhiều trang trí cho các mục đích chính trị, tôn giáo và các nghi lễ khác, cũng như các vật dụng thông thường, do công việc trang trí vàng, bạc và đồng đã từng là một truyền thống phát triển cao của người Chavin.

Thư mục
Figueiredo, Elin (2010) "Smelting and Recycling Evidences from the Late Bronze Age habitat site of Baioes," Journal of Archaeological Science, Volume 37, Issue 7, p. 1623–1634
Eogan, George (1983) The hoards of the Irish later Bronze Age, Dublin: University College, 331p., ISBN 0-901120-77-4
Hall, David and Coles, John (1994) Fenland survey: an essay in landscape and persistence, Archaeological report 1, London: English Heritage, 170 p., ISBN 1-85074-477-7
Pernicka, E., Eibner, C., Öztunah, Ö., Wagener, G.A. (2003) "Early Bronze Age Metallurgy in the Northeast Aegean", In: Wagner, G.A., Pernicka, E. and Uerpmann, H-P. (eds), Troia and the Troad: scientific approaches, Natural science in archaeology, Berlin; London: Springer, ISBN 3-540-43711-8, p. 143–172
Waddell, John (1998) The prehistoric archaeology of Ireland, Galway University Press,  433 p., ISBN 1-901421-10-4
Siklosy et al. (2009): Bronze Age volcanic event recorded in stalagmites by combined isotope and trace element studies. Rapid Communications in Mass Spectrometry, 23/6, 801-808.  http://www3.interscience.wiley.com/journal/122202090/abstract
 Roberts, B.W., Thornton, C.P. and Pigott, V.C. 2009. Development of Metallurgy in Eurasia. Antiquity 83, 112-122.

Figueiredo, Elin (2010) "Smelting and Recycling Evidences from the Late Bronze Age habitat site of Baioes," Journal of Archaeological Science, Volume 37, Issue 7, p. 1623–1634
Eogan, George (1983) The hoards of the Irish later Bronze Age, Dublin: University College, 331p., ISBN 0-901120-77-4
Hall, David and Coles, John (1994) Fenland survey: an essay in landscape and persistence, Archaeological report 1, London: English Heritage, 170 p., ISBN 1-85074-477-7
Pernicka, E., Eibner, C., Öztunah, Ö., Wagener, G.A. (2003) "Early Bronze Age Metallurgy in the Northeast Aegean", In: Wagner, G.A., Pernicka, E. and Uerpmann, H-P. (eds), Troia and the Troad: scientific approaches, Natural science in archaeology, Berlin; London: Springer, ISBN 3-540-43711-8, p. 143–172
Waddell, John (1998) The prehistoric archaeology of Ireland, Galway University Press,  433 p., ISBN 1-901421-10-4
Siklosy et al. (2009): Bronze Age volcanic event recorded in stalagmites by combined isotope and trace element studies. Rapid Communications in Mass Spectrometry, 23/6, 801-808.
 Roberts, B.W., Thornton, C.P. and Pigott, V.C. 2009. Development of Metallurgy in Eurasia. Antiquity 83, 112-122.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Chỉ mục Web về thời đại đồ đồng tại châu Âu
 Thiếc cổ đại: Câu hỏi cũ và câu trả lời mới
 Pretanic World – Thời đại đồ đồng tại Vương quốc Anh
 Pretanic World - Thời đại đồ đồng tại Ireland
 Khảo cổ học thực nghiệm và phục chế bảo tàng thời đại đồ đồng

Bài cơ bản dài


title: Scelolyperus torquatus

text:
Scelolyperus torquatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Leconte miêu tả khoa học năm 1884.

Chú thích

Tham khảo

Scelolyperus


title: Chamyrisilla

text:
Chamyrisilla là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Acontiinae


title: Agapetus agtuuganonis

text:
Agapetus agtuuganonis là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Agapetus


title: Chigy

text:
Chigy là một xã của Pháp,tọa lạc ở tỉnh Yonne trong vùng Bourgogne-Franche-Comté.
Chigy có diện tích 11,76  km², dân số năm 1999 là 201 người.

Thông tin nhân khẩu

Xem thêm
 Xã của Yonne

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Chigy trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Xã của Yonne


title: Rhipidia tripectinata

text:
Rhipidia tripectinata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Rhipidia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Vi tích phân

text:
Vi tích phân (đầy đủ là vi tích phân của vô cùng nhỏ, tiếng Anh: Calculus - Infinitesimal Calculus) là một phân nhánh toán học nghiên cứu về sự thay đổi liên tục, giống cách mà hình học nghiên cứu về các hình dạng hay đại số nghiên cứu tổng quát về các phép toán.

Vi tích phân có hai phân nhánh chính là vi phân và tích phân, khi mà vi phân nghiên cứu về tốc độ thay đổi tức thì và hệ số góc của các đường cong thì tích phân quan tâm về lượng và diện tích được giới hạn bởi các đường cong. Hai nhánh này có mối quan hệ mất thiết với nhau thông qua định lý cơ bản của giải tích, đồng thời sử dụng các khái niệm cơ bản về sự hội tụ của một chuỗi vô hạn hay dãy vô hạn, được định nghĩa bởi giới hạn.

Vi tích phân được phát triển độc lập vào nửa cuối thế kỷ 17 bởi Isaac Newton và Gottfried Leibniz. Các nghiên cứu sau này, mà trong đó có định nghĩa khái niệm giới hạn giúp sự phát triển này có một nền tảng vững chắc hơn. Ngày nay, vi tích phân có nhiều vai trò quan trọng trong khoa học, kĩ thuật và khoa học xã hội.

Từ nguyên
Trong giáo dục toán học, vi tích phân là tiền đề cơ bản để tiến tới giải tích toán học, chủ yếu ở việc nghiên cứu hàm số và giới hạn. Vi tích phân trong tiếng Anh là Calculus, lấy nguyên gốc tiếng Latinh từ calx (có nghĩa là hòn sỏi, ngày nay từ nay vẫn được sử dụng trong y học dưới dạng tương tự là calculus, ý chỉ sỏi muối khoáng trong cơ thể con người). Vì trong quá khứ, những hòn sỏi nhỏ được sử dụng để đo đạc khoảng cách, kiểm phiếu và làm các bàn tính số học, từ calculus được sử dụng với ý chỉ một phương pháp để tính toán. Với ý này, từ calculus được sử dụng trong tiếng Anh sớm nhất vào năm 1762, vài năm trước các công bố chấn động của Leibniz và Newton.

Trong tiếng Việt, từ vi tích phân là hợp của hai từ  và , cũng đồng thời là hai phân nhánh chính của ngành Vi tích phân.

Lịch sử

Vi tích phân hiện đại được phát triển vào thế kỳ thứ 17 tại châu Âu bởi Isaac Newton và Gottfried Leibniz (hai nhà toán học phát triển một cách độc lập và công bố lần đầu tiên trong cùng một khoảng thời gian), nhưng những tiền đề của nó đã xuất hiện ở Hy Lạp cổ đại, sau đó là Trung Quốc. Trung Đông, châu Âu trong thời kì Trung Cổ và ở Ấn Độ.

Tiền đề cổ đại

Ai Cập

Các tính toán thể tích và diện tích - một trong những mục đích của tích phân - đã được tìm thấy trong các ghi chép trên giấy cói của những người Ai Cập cổ đại vào khoảng năm 1820 trước Công nguyên, tuy nhiên những công thức chỉ được chú thích đơn giản mà không đưa ra chứng minh cho nó.

Hy Lạp

nhỏ|Archimedes sử dụng phương pháp vét cạn để tính diện tích hình phẳng giới hạn bởi một parabol trong bài chính luận toán học Cầu phương của Parabola.
Nhà toán học người Hy Lạp cổ đại Eudoxus xứ Cnidus (sinh năm 390 - mất năm 337 TCN) đã đưa ra ý tưởng về phương pháp vét cạn để chứng minh công thức tính thể tích của hình nón và hình chóp, từ đó tạo thành tiền đề để các nhà toán học sau này nghiên cứu về tích phân. Phương pháp vét cạn này cũng đồng thời là một ý tưởng cho khái niệm giới hạn.

Trong thời kỳ Hy Lạp hóa, phương pháp này được phát triển hơn nữa bởi Archimedes (sinh năm 287 - mất năm 212 TCN), người đã giới thiệu cả khái niệm không thể chia - một tiền đề cho khái niệm vô cùng nhỏ - giúp ông có thể giải những bài toán mà ngày nay sử dụng tích phân. Trong cuốn Phương pháp cho các Định luật Công nghệ (tiếng Anh: The Method of Mechanical Theorems) của Ác-si-mét, ông đã mô tả việc tính toán và tìm khối tâm của một khối cầu đặc, của một khối chảo parabol cụt, và của một hình phẳng được giới hạn bởi một parabol và cát tuyến của nó.

Trung Quốc

Phương pháp vét cạn sau này cũng được phát triển độc lập tại Trung Quốc bởi Lưu Huy vào thế kỷ thứ 3 sau Công nguyên để tìm diện tích hình tròn. Vào thế kỷ thứ 5, Tổ Hằng cùng với cha mình là Tổ Xung Chi đã công bố một phương pháp mà sau này được gọi là nguyên lý Cavalieri để tìm thể tích của một khối cầu.

Thời Trung Cổ

Ứng dụng

Tham khảo

Liên kết ngoài


title: Lyces gopala

text:
Lyces gopala là một loài bướm đêm thuộc họ Notodontidae. Nó là loài đặc hữu của the state of Mérida ở vùng núi của miền tây Venezuela.

Ấu trùng ăn các loài Passiflora, bao gồm Passiflora cuneata và Passiflora gritensis.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Species page at Tree of Life project


title: Andrena chlorogaster

text:
Andrena chlorogaster là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Viereck mô tả khoa học năm 1904.

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật được mô tả năm 1904


title: Reichenow-Möglin

text:
Reichenow-Möglin là một đô thị ở huyện Märkisch-Oderland, bang Brandenburg, Đức. Đô thị này có diện tích 22,76 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 619 người.

Tham khảo


title: Barbery, Oise

text:
Barbery  là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France phía bắc Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 86 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Oise


title: Rhyacophila minoyamaensis

text:
Rhyacophila minoyamaensis là một loài Trichoptera trong họ Rhyacophilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Rhyacophila


title: Gonomyia noveboracensis

text:
Gonomyia noveboracensis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gonomyia
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Tipula obstinata

text:
Tipula obstinata là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Harry Eagle

text:
Harry Eagle (sinh năm 1905 tại thành phố New York - từ trần ngày 21 tháng 6 năm 1992) là thầy thuốc và nhà bệnh học người Mỹ.

Ông học ở Đại học Johns Hopkins rồi làm việc tại đây một thời gian. Sau đó ông làm việc ở National Institutes of Health. Từ năm 1961 tới 1988 ông làm việc ở Trường Y học Albert Einstein (Albert Einstein College of Medicine) thuộc Đại học Yeshiva.

Ông nổi tiếng về Eagle's minimal essential medium, (Môi trường chủ yếu tối thiểu để cấy tế bào của Eagle) một nghiên cứu quan trọng để hiểu biết về các tế bào của loài người và lớp Thú sinh sôi nảy nở như thế nào.

Giải thưởng
1973 Giải Louisa Gross Horwitz
1984 Huy chương Edmund B. Wilson
1987 Giải thưởng Nhà nước về Khoa học, Hoa Kỳ

Tác phẩm
H. Eagle: Nutrition Needs of Mammalian Cells in Tissue Culture. Science (1955) 122, 3168: S. 501–504 PMID 13255879
H. Eagle: The specific amino acid requirements of a mammalian cell (strain L) in tissue culture J Biol Chemistry (1955) 214(2): S. 839-852 PMID 14381421

Bài viết về Harry Eagle
J. E. Darnell, L. Levintow, M. D. Scharff: Harry Eagle. J Cellular Physiology (1970) 76,3: S. 241-252 PMID 4925975
A. Gilman: Presentation of the Academy Medal to Harry Eagle, M. D. Bull N Y Acad Med. (1970) 46(9): S. 666-669 PMID 4916300

Tham khảo và Chú thích

Liên kết ngoài
Dr. Harry Eagle Is Dead at 86; Formulated Cell-Growth Medium The New York Times

Sinh năm 1905
Mất năm 1992
Nhà bệnh học người Mỹ
Cựu sinh viên Đại học Johns Hopkins


title: Phytophthora katsurae

text:
Phytophthora katsurae là một sinh vật gây bệnh cho cây. Nó được cô lập lần đầu từ các cây dẻ Trùng Khánh (Castanea) ở Nhật Bản. Nó cũng được báo cáo từ Đài Loan, Papua New Guinea, Australia và Triều Tiên.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Index Fungorum
 USDA ARS Fungal Database

katsurae
Bệnh học thực vật


title: Friedrich Sertürner

text:
Friedrich Wilhelm Adam Sertürner (sinh ngày 19 tháng 6 năm 1783 tại Neuhaus (gần Paderborn), mất ngày 20 tháng 2 năm 1841 ở Hamelin) là một dược sĩ người Đức đã khám phá ra morphine vào năm 1804.

Khi còn là một dược sĩ tập sự tại Paderborn, ông là người đầu tiên phân lập được morphine từ opium. Ông đã gọi alkaloid vừa được phân lập này bằng cái tên "morphium" dựa theo vị thần của những giấc mơ trong thần thoại Hy Lạp, Morpheus. Morphine không chỉ là alkaloid đầu tiên được chiết tách ra khỏi opium mà còn là alkaloid đầu tiên được phân lập từ các thực vật. Nhờ vậy Sertürner đã trở thành người đầu tiên phân lập được hoạt chất có liên quan đến một thảo dược

Trong những năm tiếp theo, ông đã tìm hiểu tác dụng của morphine. Tuy nhiên, chất này chỉ được sử dụng rộng rãi sau năm 1815. Năm 1809, Sertürner mở hiệu thuốc đầu tiên của riêng ông ở Einbeck. Năm 1822,ông đã mua hiệu thuốc lớn ở Hamelin (Rathaus Apotheke), nơi ông tiếp tục làm việc đến khi mất vào năm 1841.

Tham khảo

Nhà hóa học Đức
Mất năm 1841
Sinh năm 1783


title: Vriesea saundersii

text:
Vriesea saundersii là một loài thuộc chi Vriesea. Đây là loài đặc hữu của Brasil.

Giống
 Vriesea 'Administrateur Dehalu'
 Vriesea 'Colonel Marchand'
 Vriesea 'De Willdemaniana'
 Vriesea 'Esperanza'
 Vriesea 'Fair To Middlin'
 Vriesea 'Highway Beauty'
 Vriesea 'Honeycomb'
 Vriesea 'Ingrid'
 Vriesea 'Kitteliana'
 Vriesea 'Morreniano-Saundersii'
 Vriesea 'Pete's First'
 Vriesea 'Rexaundersii'
 Vriesea 'RoRo'
 Vriesea 'Saucy Ruby'
 Vriesea 'Sceptre d'Or'
 Vriesea 'Telstar'
 Vriesea 'Zelia Stoddart'

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

BROMELIACEAE DA MATA ATLÂNTICA BRASILEIRA  truy cập 22 tháng 10 năm 2009
BSI Cultivar Registry  Truy cập 11 tháng 10 năm 2009

Thực vật Brasil
saundersii


title: Chatanayus ishiharai

text:
Chatanayus ishiharai là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Nakane & Kishii miêu tả khoa học năm 1954.

Chú thích

Tham khảo

Chatanayus


title: Odontotaenius floridanus

text:
Odontotaenius floridanus là một loài bọ cánh cứng trong họ Passalidae. Chúng là loài đặc hữu sống ở hồ Wales Ridge, Florida, Mỹ.

Hình ảnh

Chú thích

Odontotaenius


title: Glossosoma aveletum

text:
Glossosoma aveletum là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Glossosoma


title: Côn Minh (xã)

text:
Côn Minh là một xã thuộc huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn, Việt Nam.

Địa lý
Xã Côn Minh có diện tích 69 km², dân số năm 2019 là 2.549 người, mật độ dân số đạt 37 người/km².

Côn Minh có quốc lộ 3B đi qua phần phía nam. Các khe suối trên địa bàn gồm Nà Cẩm, Nà Tầu, Nà Tiêu, khuổi Lẹt.

Hành chính
Xã Côn Minh được chia thành 14 bản: Lài, Lùng Vạng, Nà Thoả, Nà Cắm, Chợ A, Chợ B, Chè Cọ, Nà Ngoàn, Lũng Pảng, Lũng Vai, Nà Làng, Cuân, Cào, Áng Hin.

Chú thích

Tham khảo


title: Karimpur

text:
Karimpur là một thị trấn thống kê (census town) của quận Nadia thuộc bang Tây Bengal, Ấn Độ.

Địa lý
Karimpur có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 15 mét (49 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Karimpur có dân số 9070 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Karimpur có tỷ lệ 75% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 79%, và tỷ lệ cho phái nữ là 71%. Tại Karimpur, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang West Bengal


title: Ngụy Như Kontum

text:
Ngụy Như Kontum (3 tháng 5 năm 1913 – 28 tháng 3 năm 1991) là nhà khoa học vật lý, hiệu trưởng đầu tiên của Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, tiền thân của Đại học Quốc gia Hà Nội ngày nay. Ông giữ chức vụ này cho đến khi về hưu vào năm 1982.

Tiểu sử
Ông sinh ngày 3 tháng 5 năm 1913 tại Kon Tum, quê ở xã Minh Lương, huyện Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên. Xuất thân trong một gia đình viên chức, ông sống ở Tây Nguyên từ nhỏ, đến năm 11 tuổi thì cùng gia đình chuyển về Huế. Ông học tiểu học ở Huế, sau đó học trung học ở Trường Bưởi, Hà Nội.

Năm 1932, Ngụy Như Kontum tốt nghiệp loại xuất sắc cả ba bằng Tú tài bản xứ, Tú tài Tây ban Toán, Tú tài Tây ban Triết. Ông được cấp học bổng sang Paris du học và tốt nghiệp cử nhân Vật lý, Thạc sĩ Lý-Hóa tại Đại học Paris (còn gọi là Sorbonne, Pháp), và được nhận làm nghiên cứu sinh tại phòng thí nghiệm của Frédéric Joliot-Curie, nhà vật lý hạt nhân nổi tiếng của Pháp.

Sau khi Thế chiến II bùng nổ, năm 1939, nghe theo lời khuyên của giáo sư Joliot-Curie, ông trở về nước và dạy tại trường Trung học Chasseloup (Sài Gòn) rồi trường Bưởi (Hà Nội). Ông sáng lập hội SET để giáo dục tinh thần yêu nước cho thanh niên trí thức. Năm 1942, ông cùng các bạn bè Nguyễn Xiển, Hoàng Xuân Hãn, Nguyễn Thúc Hào... cho ra đời tờ Khoa học, một tờ báo khoa học có giá trị, do giáo sư Nguyễn Xiển làm chủ bút.

Sau Cách mạng tháng 8, ông tích cực tham gia công tác cách mạng. Ngày 26/11/1946 ông được lĩnh chức Đổng lý Sự vụ Bộ Quốc gia Giáo dục, thay cho ông Nguyễn Văn Hiểu. Kháng chiến bùng nổ, ông lên chiến khu Việt Bắc, được giữ những chức vụ như Tổng Giám đốc Trung học vụ kiêm Đổng lý sự vụ Bộ Quốc gia - Giáo dục (cuối 1946-1950). Năm 1951, ông chuyển sang làm Giám đốc Trường Sư phạm cao cấp ở Khu học xá Trung ương (Nam Ninh, Trung Quốc).

Năm 1954, ông trở về thủ đô Hà Nội, được cử xây dựng ngành đại học và giảng dạy Vật lý tại Trường Sư phạm Khoa học. Hai năm sau, trường Đại học Tổng hợp Hà Nội được thành lập, giáo sư Ngụy Như Kontum được cử làm Hiệu trưởng đầu tiên của trường và giữ chức vụ này cho tới khi về hưu.

Công tác nghiên cứu Vật lý

Ông là người dẫn đầu đoàn khoa học Việt Nam đầu tiên dự Hội nghị Vật lý địa cầu quốc tế ở Moskva năm 1957. Sau khi nghỉ hưu, giáo sư Ngụy Như Kontum vẫn tiếp tục giảng dạy và tham gia Hội đồng Khoa học Nhà trường, làm ủy viên Đoàn Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, Chủ tịch Hội Vật lý Việt Nam, tham gia biên soạn phần Vật lý của Từ điển Bách khoa Việt Nam. Ông còn là tác giả nhiều công trình nghiên cứu vật lý hiện đại và một số sách giáo khoa vật lý ở bậc trung và đại học.

Ông cùng giáo sư Nguyễn Xiển xây dựng thành công ngành Vật lý địa cầu của Việt Nam. Ông được xem là một nhà khoa học yêu nước, phục vụ Tổ quốc cho đến hơi thở cuối cùng, là một người thầy tận tuỵ, liêm khiết, khiêm tốn. Ông đã góp phần đào tạo nhiều thế hệ sinh viên, trong đó nhiều người đã trở thành những nhà giáo, nhà khoa học tài năng.

Hoạt động xã hội
Ngoài lĩnh vực giáo dục, ông còn là nhà hoạt động xã hội với những vai trò như: đại biểu Quốc hội khóa II, III và IV, Ủy viên ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Tổng Công đoàn Việt Nam, Chánh thư ký Công đoàn Giáo dục Việt Nam, Ủy viên Ban chấp hành Công đoàn Giáo dục thế giới, Ủy viên Ban chấp hành Hội hữu nghị Việt - Pháp.

Giáo sư Nguỵ Như Kontum mất vào ngày 28 tháng 3 năm 1991. Thi hài của ông được chôn cất tại Nghĩa trang Mai Dịch, Hà Nội vào ngày 2 tháng 4 năm 1991.

Vinh danh
Ông đã được Nhà nước trao tặng danh hiệu Nhà giáo nhân dân cùng nhiều huân chương như: Huân chương Kháng chiến hạng Nhì và hạng Nhất; Huân chương Lao động hạng Ba và hạng Nhì; Huân chương Độc lập hạng Nhất; Huân chương Kháng chiến chống Mỹ cứu nước hạng Nhất.

Ở Hà Nội, tên của ông được đặt cho một con đường mới, đi ngang qua Làng sinh viên ở quận Thanh Xuân. Thành phố Hồ Chí Minh cũng có đường Ngụy Như Kon Tum thuộc địa phận quận Tân Phú. Ngoài ra, tại Kon Tum có một trường Tiểu học mang tên ông.

Tham khảo

 Lễ gắn biển phố Ngụy Như Kon Tum và phố Lê Văn Thiêm , trang của Đại học Quốc gia Hà Nội
 GS. Ngụy Như Kontum - Thầy hiệu trưởng trường tôi năm ấy , trang của Đại học Quốc gia Hà Nội

Xem thêm

Liên kết ngoài

Người Kon Tum
Nhà giáo trường Bưởi
Nhà vật lý Việt Nam
Giáo sư Việt Nam
Nhà giáo Nhân dân
Cựu giảng viên Đại học Quốc gia Hà Nội
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa II
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa III
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa IV
Học sinh trường Bưởi
Sinh tại Kon Tum
Họ Ngụy


title: Conus solomonensis

text:
Conus solomonensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Giống như tất cả các loài thuộc chi Conus, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

 The Conus Biodiversity website

S
Động vật được mô tả năm 1992


title: Ossimo

text:
Ossimo là một đô thị trong tỉnh tỉnh Brescia thuộc vùng Lombardia, Ý. Đô thị này có diện tích 14 km², dân số 1433 người. Các đô thị giáp ranh gồm:
Borno, Cividate Camuno, Lozio, Malegno, Piancogno, Schilpario

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Brescia
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Offenbüttel

text:
Offenbüttel là một đô thị thuộc huyện Dithmarschen, trong bang Schleswig-Holstein, Đức. Đô thị Offenbüttel có diện tích 14,25 km².

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Dithmarschen


title: Megachile tulariana

text:
Megachile tulariana là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Mitchell mô tả khoa học năm 1937.

Chú thích

Tham khảo

T
Động vật được mô tả năm 1937


title: Ếch rêu Hewitt

text:
Ếch rêu Hewitt, tên khoa học Anhydrophryne hewitti, là một loài ếch trong họ Petropedetidae. Chúng được tìm thấy ở Nam Phi và có thể cả Lesotho, được FitzSimons phân loại vào năm 1947. Ban đầu chúng được xếp vào chi Arthroleptella, sau được chuyển về chi Anhydrophryne vào năm 2006.

Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ôn hòa, vùng cây bụi ôn đới, và sông.

Chú thích

Tham khảo

 FitzSimons, 1947: Descriptions of new species and subspecies of reptiles and amphibians from Natal, together with notes on some other little known species. Annals of the Natal Museum, , ,  (texte intégral).

H
Động vật lưỡng cư Nam Phi
L
H
Động vật được mô tả năm 1947


title: Hệ phản ứng hai thành phần

text:
Hệ phản ứng hai thành phần (tiếng Anh là Two Component Signal Transduction System hay viết tắt Two Component System) là tổ hợp của hai protein khác nhau giúp sinh vật phản ứng trước các tín hiệu của môi trường.

Tổ hợp này thường bao gồm:

Protein cảm biến: thường là một kinase có khả năng tự phosphoryl hóa chính mình tại vị trí histidine (gọi là histidine kinase) khi tiếp xúc với tín hiệu
Protein tiếp nhận: thường là một phosphatase để chuyển nhóm phosphate cao năng từ protein cảm biến đến domain nhận của mình. Khi đó, cấu hình không gian của protein tiếp nhận sẽ bị thay đổi và điều khiển chức năng của domain đầu ra. Sau khi thực hiện chức năng của mình, protein tiếp nhận giải phóng gốc phoshate vô cơ để trở về trạng thái ban đầu.

Phân bố sinh giới

 Vi khuẩn
 Archae
 Sinh vật eukaryote đơn bào
 Nấm
 Thực vật bậc cao

Các dạng tín hiệu tiếp nhận và kiểu phản ứng

 Đói dinh dưỡng: như nitrogen, phosphorus, carbon
 Trao đổi chất và năng lượng
 Chống virus
 Điều kiện môi trường khắc nghiệt: pH, áp suất thẩm thấu, chất lượng ánh sáng
 Con đường phát triển phức tạp: sinh bào tử, sinh tế bào dị biệt (swarmer cell)

Tham khảo


title: Ecnomus lohaprasada

text:
Ecnomus lohaprasada là một loài Trichoptera trong họ Ecnomidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Ecnomus


title: Tocane-Saint-Apre

text:
Tocane-Saint-Âpre là một xã, nằm ở tỉnh Dordogne vùng Aquitaine của Pháp. Xã này có diện tích 32,35 kilômét vuông, dân số năm 2004 là 1519 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 85 m trên mực nước biển.

Hành chính

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tocane-Saint-Apre trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Tocane-Saint-Apre trên trang mạng của Insee
 Tocane-Saint-Apre trên trang mạng của Quid
 Localisation de Tocane-Saint-Apre trên bản đồ nước Pháp và các xã giáp ranh
 Plan de Tocane-Saint-Apre sur Mapquest

Tocane-Saint-Apre


title: Tiphobiosis veniflex

text:
Tiphobiosis veniflex là một loài Trichoptera trong họ Hydrobiosidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Chú thích

Tham khảo

Tiphobiosis


title: Chicoreus boucheti

text:
Chicoreus boucheti là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Chicoreus


title: La Boissière-de-Montaigu

text:
La Boissière-de-Montaigu là một xã ở tỉnh Vendée trong vùng Pays de la Loire, Pháp. Xã này có diện tích 29,1 kilômét vuông, dân số năm 2006 là 1908 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 84 mét trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Mairie de la Boissière de Montaigu
 La Boissière-de-Montaigu trên trang mạng Viện địa lý quốc gia
 École Privée
 Course des As

Boissiere-de-Montaigu


title: Sangalopsis

text:
Sangalopsis là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
 Sangalopsis altera
 Sangalopsis alvona
 Sangalopsis angulimacula
 Sangalopsis angustiplaga
 Sangalopsis basidentata
 Sangalopsis caullama
 Sangalopsis coccineata
 Sangalopsis cosyra
 Sangalopsis cunaxa
 Sangalopsis curvifera
 Sangalopsis cyphara
 Sangalopsis decipiens
 Sangalopsis diasia
 Sangalopsis dora
 Sangalopsis ficifera
 Sangalopsis flaviplaga
 Sangalopsis fugax
 Sangalopsis fulvimedia
 Sangalopsis fustina
 Sangalopsis hermea
 Sangalopsis incaudata
 Sangalopsis ino
 Sangalopsis lemoulti
 Sangalopsis luteiplaga
 Sangalopsis marginata
 Sangalopsis microleuca
 Sangalopsis numbalensis
 Sangalopsis orbitula
 Sangalopsis paterna
 Sangalopsis pyrgion
 Sangalopsis regia
 Sangalopsis selina
 Sangalopsis signigera
 Sangalopsis splendens
 Sangalopsis titan
 Sangalopsis velutina
 Sangalopsis versicolor
 Sangalopsis xenopithea

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Carinodrillia

text:
Carinodrillia là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Các loài
Các loài thuộc chi Carinodrillia bao gồm:

 Carinodrillia adonis Pilsbry & Lowe, 1932
 Carinodrillia alboangulata (Smith E. A., 1882)
 Carinodrillia apitoa Corea, 1934
 Carinodrillia braziliensis (Smith E. A., 1915)
 Carinodrillia buccooensis Nowell-Usticke, 1971
 Carinodrillia dichroa Pilsbry & Lowe, 1932
 Carinodrillia halis (Dall, 1919)
 Carinodrillia hexagona (Sowerby I, 1834)
 Carinodrillia lachrymosa McLean & Poorman, 1971
 Carinodrillia mamona Corea, 1934
 Carinodrillia quadrilirata (Smith E. A., 1882)
 Carinodrillia suimaca Corea, 1934
 Carinodrillia tainoa Corea, 1934

Chú thích

Tham khảo

Turridae


title: Dera Gopipur

text:
Dera Gopipur là một thị xã và là một nagar panchayat của quận Kangra thuộc bang Himachal Pradesh, Ấn Độ.

<span #nmouseover="_tipon(this)" #nmouseout="_tipoff()"><span class="google-src-text" style="direction: ltr; text-align: left">

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Himachal Pradesh


title: Nguyễn Văn Phước (chuẩn tướng)

text:
Nguyễn Văn Phước (1926-1971), nguyên là một sĩ quan Bộ binh cao cấp của Quân lực Việt Nam Cộng hòa. Ông xuất thân từ khóa đầu tiên khi trường Võ bị Quốc gia từ Huế dời về Đà Lạt. Ra trường, ông được chọn vào ngành Quân báo & An ninh trong Quân đội. Năm 1954, ông giữ chức vụ Trưởng phòng 2 Đệ Nhất Quân khu. Sau đó, phụ trách ngành An ninh Quân đội. Ông phục vụ ở ngành này với thời gian lâu nhất (1954-1964). Sau cùng ông được chuyển sang lĩnh vực Chỉ huy và Tham mưu cấp Sư đoàn và Quân đoàn. Năm 1971, khi đang là Đại tá Phụ tá Tư lệnh một Quân đoàn, ông bị tử nạn trong khi thi hành nhiệm vụ, được truy thăng cấp bậc Chuẩn tướng.

Tiểu sử & Binh nghiệp
Ông sinh vào tháng 7 năm 1926 trong một gia đình điền chủ tại Mỹ Tho, Định Tường, miền Nam Việt Nam. Năm 1944, ông tốt nghiệp Trung học chương trình Pháp tại Mỹ Tho với văn bằng Thành chung.

Quân đội Liên hiệp Pháp
Ngày 15 tháng 2 năm 1946, ông tình nguyện nhập ngũ vào Quân đội thuộc địa, mang số quân: 46/103.028. Theo học khóa Hạ sĩ quan. Ra trường, ông được mang cấp bậc Trung sĩ phục vụ đơn vị Bộ binh. Năm 1949, với cấp bậc Thượng sĩ ông được chuyển qua phục vụ Quân đội Liên hiệp Pháp.

Quân đội Quốc gia Việt Nam
Năm 1950, khi Quân đội Quốc gia chính thức thành lập, ông được đơn vị cử theo học khóa 3 Trần Hưng Đạo tại trường Võ Bị Liên Quân Đà Lạt, khai giảng ngày 1 tháng 10 năm 1950. Ngày 25 tháng 6 năm 1951 mãn khóa tốt nghiệp với cấp bậc Thiếu úy. Ra trường, ông được cử làm sĩ quan An ninh trong một Tiểu đoàn Khinh quân, đồn trú tại miền Bắc Việt Nam. Tháng 6 năm 1952, ông được thăng cấp Trung úy chuyển sang làm Tiểu đoàn phó Tiểu đoàn 13 Việt Nam. Đến giữa năm 1953, ông được thăng cấp Đại úy, được cử giữ chức vụ Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn Sơn Cước số 9. Năm 1954, sau hiệp định Genève (20 tháng 7), ông được thăng cấp Thiếu tá, được cử giữ chức vụ Trưởng phòng 2 Đệ Nhất Quân khu do Đại tá Trần Văn Minh làm Tư lệnh.

Quân đội Việt Nam Cộng hòa
Tháng 11 năm 1955, sau khi Tổng thống Ngô Đình Diệm đổi tên Quân đội Quốc gia thành Quân đội Việt Nam Cộng hòa. Ông được chuyển về phục vụ trong Bộ Tổng tham mưu với chức vụ Trưởng khối An ninh Quân đội. Đến đầu năm 1957, ông được thăng cấp Trung tá tại nhiệm.

Thời điểm này Tổng Tham mưu trưởng là Trung tướng Lê Văn Tỵ.

Giữa năm 1958, ông được chỉ định vào chức vụ Trưởng phòng 2 tại Bộ Tổng tham mưu thay thế Trung tá Trang Văn Chính được cử đi làm Chỉ huy trưởng trường Quân báo Cây Mai.

Trong thời gian ông giữ chúc Trưởng phòng 2 tại Bộ Tổng Tham mưu, trải qua các vị Tổng Tham mưu trưởng:

Đại tướng Lê Văn Tỵ, Trung tướng Trần Thiện Khiêm, Trung tướng Trần Văn Đôn và Trung tướng Lê Văn Kim.

Ngày Quốc khánh 26 tháng 10 năm 1962, ông được thăng cấp Đại tá tại nhiệm. Đầu năm 1964, ông được cử giữ chức vụ Quyền Giám đốc Nha An ninh Quân đội tại Bộ Tổng Tham mưu, thay thế Thiếu tướng Nguyễn Văn Quan (Thời điểm này, Tổng tham mưu trưởng là các Trung tướng Nguyễn Khánh và Trần Thiện Khiêm). Tháng 9 cùng năm, được lệnh bàn giao Nha An ninh Quân đội lại cho Thiếu tướng Linh Quang Viên. Sau đó chuyển về Vùng 4 chiến thuật, giữ chức phụ tá cho Đại tá Đặng Văn Quang Tư lệnh Sư đoàn 21 Bộ binh, bản doanh đặt tại Bạc Liêu.

Trung tuần tháng 1 năm 1965, ông được cử làm Quyền Tư lệnh Sư đoàn 21 Bộ binh thay thế Thiếu tướng Đặng Văn Quang đi làm Tư lệnh Quân đoàn IV & Vùng 4 chiến Thuật. Tháng 3 cùng năm, ông bàn giao Sư đoàn 21 Bộ binh lại cho Đại tá Nguyễn Văn Minh. Sau đó thuyên chuyển ra Quân khu 2 giữ chức vụ Tư lệnh Biệt khu 24 Kontum. Đầu năm 1966, ông được cử vào chức vụ Phụ tá Dân sự vụ cho Tư lệnh Quân đoàn II là Trung tướng Vĩnh Lộc.

Giữa năm 1968, ông lại được chuyển về Quân khu 4 và được cử làm phụ tá Tình báo cho Tư lệnh Quân đoàn IV & Vùng 4 chiến thuật do Thiếu tướng Nguyễn Viết Thanh làm Tư lệnh Quân đoàn. Trong thời gian này ông đã được cử đi du hành quan sát nhiều Quốc gia Á Châu như Philippines, Trung hoa Dân quốc, Đại Hàn và Nhật Bản.

Tử nạn
Ngày 18 tháng 5 năm 1971, vào lúc 4 giờ chiều ông bị tử nạn trực thăng trên sông Hậu Giang (Cần Thơ, Phong Dinh) khi đang bay thị sát chiến trường. Hưởng dương 45 tuổi.

Ông được truy thăng cấp bậc Chuẩn tướng và truy tặng đệ tam đẳng Bảo quốc Huân chương kèm Anh dũng Bội tinh với nhành dương liễu.

Ngày 22 tháng 5, tang lễ được cử hành trọng thể với lễ nghi quân cách của một tướng lãnh. An táng tại Nghĩa trang Quân đội Biên Hòa.

Hiện nay mộ phần của ông đã được thân nhân xây sửa lại và vẫn còn nằm tại Nghĩa trang nói trên.

Huy chương
-Bảo quốc Huân chương đệ tam đẳng (truy tặng)-Anh dũng Bội tinh với nhành Dương liễu (truy tặng)-Hai mươi lăm huy chương đủ loại của Việt Nam Cộng hòa-Sáu huy chương của Đồng minh.

Gia đình
Phu nhân: Bà Lê Thị Hạnh (1926-2019)
Ông bà có 8 người con

Chú thích

Sách
Những người trai khói lửa. Nhà xuất bản Thanh Hóa, ấn phẩm năm 2000.

Tham khảo
Trần Ngọc Thống, Hồ Đắc Huân, Lê Đình Thụy (2011). ''Lược sử quân lực Việt Nam Cộng hòa.

Sinh năm 1926
Mất năm 1971
Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa
Người Mỹ Tho


title: Deltohyboma

text:
Deltohyboma là một chi bọ cánh cứng thuộc họ Scarabaeidae.

Chú thích

Tham khảo

Họ Bọ hung


title: Xylocopa hellenica

text:
Xylocopa hellenica là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Spinola mô tả khoa học năm 1843.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ong bầu
Động vật được mô tả năm 1843


title: Lục Thao

text:
Lục Thao (), còn gọi là Lược Thao, Thái công lục thao (太公六韬) hoặc Thái công binh pháp (太公兵法) là một tác phẩm binh pháp tương truyền do Khương Tử Nha đầu đời nhà Chu sáng tác.

Đây được coi là một trong những bộ binh pháp đầu tiên của Trung Quốc thời cổ đại và là một trong Vũ kinh thất thư.

Lịch sử sáng tác
Lục Thao tương truyền do đích thân Khương Tử Nha sáng tác, ông được coi là nhà tư tưởng quân sự đầu tiên trong lịch sử Trung Quốc và là người đầu tiên đưa ra những lý luận có hệ thống về mưu lược dùng binh trong chiến tranh. Ông là công thần giúp Chu Vũ vương Cơ Phát đánh bại Đế Tân và lập nên nhà Chu.

Tuy nhiên, hiện nay đa số ý kiến cho rằng Lục Thao chỉ là do người đời Chiến Quốc ghi chép lại những tư tưởng của Khương Tử Nha mà làm thành. Đời Tống Thần Tông, sách Lục Thao được đưa vào bộ binh pháp kinh điển Vũ kinh thất thư và được lưu truyền cho tới nay. Phiên bản Lục Thao cổ nhất được tìm thấy là trong bộ thẻ tre Ngân Tước sơn do các nhà khảo cổ Trung Quốc khai quật được năm 1972.

Ngoài ra người ta còn tìm thấy nội dung Lục Thao trong khu mộ cổ Bát Giác Lang ở Hà Bắc năm 1973, trong di chỉ khảo cổ ở Đôn Hoàng, trong sách Quần thư trị yếu và trong bộ bách khoa thư Tứ khố toàn thư của Càn Long. Năm 1935 Trung Hoa học nghệ xã đã dựa theo bản in thời Tống để cho xuất bản lại bộ Vũ kinh thất thư trong đó có Lục Thao.

Cấu trúc
Bản Lục Thao hiện nay gồm có 6 phần:
 Văn thao (文韬, bàn về cách trị nước dùng người).
 Vũ thao (武韬, bàn về cách dùng binh).
 Long thao (龙韬, bàn về tổ chức quân sự).
 Hổ thao (虎韬, bàn về cách bài binh bố trận, sử dụng binh khí trong chiến tranh).
 Báo thao (豹韬, bàn về chiến thuật).
 Khuyển thao (犬韬, bàn về cách huấn luyện quân sĩ).

Tham khảo

 Bản tiếng Trung và bản dịch tiếng Anh

Võ kinh thất thư
Văn bản cổ điển Trung Quốc
Thiên niên kỷ 2 TCN


title: The Tyra Banks Show

text:
The Tyra Banks Show (hay gọi tắt là Tyra) là một chương trình truyền hình Mỹ dạng talk show giành được giải thưởng Daytime Emmy Award do Tyra Banks - cựu siêu mẫu, nhà sáng lập chương trình America's Next Top Model - dẫn chương trình.

Chương trình được phát sóng từ ngày 12 tháng 9, 2005 tại trường quay CBS Television City, Los Angeles. Tại đây, khán giả có thể trực tiếp giao lưu và tham gia chương trình với Tyra Banks. Hè 2007, địa điểm ghi hình chương trình dời về thành phố New York và hiện tại đang thu hình trực tiếp tại trường quay Chelsea ở cùng thành phố. Năm tập cuối của loạt chương trình này ghi hình tại Los Angeles được phát sóng ngày 3 tháng 9, 2007 và được tiếp nối bằng tập phim mở màn của mùa thứ ba. Đợt ghi hình thứ tư đã bắt đầu từ 08 tháng 9, 2008.

Với nhiều chủ đề đa dạng, nội dung chương trình chủ yếu tập trung đánh vào những khúc mắc phụ nữ gặp phải trong cuộc sống thường ngày, nhiều tập trong số đó có liên quan đến loạt chương trình truyền hình America's Next Top Model. Chương trình này được phát sóng tại nhiều quốc gia trên thế giới, và có phát trên kênh Take Five của XM Satellite Radio tại Mỹ và Canada. Những năm gần đây, nhà sản xuất định dạng chương trình gần giống với những chương trình tên tuổi như Maury, The Jerry Springer Show, xoay quanh chủ đề như con người với tâm linh học, và các vấn đề khác.

Ngày 19 tháng 12 năm 2007, chương trình có thay đổi đôi chút và bổ sung hai mùa phát sóng mới trên nhiều kênh khác nhau, 2008–2009 và 2009–2010. Nhưng, vào tháng 11 năm 2008, hãng Warner Bros. tuyên bố sẽ chuyển phát vào khung giờ trưa trên chỉ riêng kênh của hệ thống cáp The CW vào tháng 9 2009, và hai tập - một mới, một cũ - sẽ được phát cùng ngày. Hiện tại The CW đã và đang trình chiếu ANTM, nên việc chương trình này được phát cùng đài có thể xem như "một liên kết chiến lược" nhằm thu hút khán giả xem truyền hình của kênh The CW.

Ngày 20 tháng 6 năm 2008, The Tyra Banks Show giành được giải thưởng Daytime Emmy, một giải thưởng truyền hình cho thể loại Talkshow.

Chú thích

Liên kết ngoài
Website The Tyra Banks Show

Phim truyền hình Mỹ thập niên 2000
Phim truyền hình Mỹ thập niên 2010
Chương trình đàm thoại truyền hình Hoa Kỳ
Chương trình truyền hình tiếng Anh
Chương trình truyền hình của Warner Bros. Television Studios
Chương trình truyền hình lấy bối cảnh ở Thành phố New York
Chương trình mạng The CW


title: Quận Wyoming, New York

text:
Quận Yates (tiếng Anh: County) là một quận trong tiểu bang New York, Hoa Kỳ. Quận lỵ là thành phố Warsaw . Theo điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận này có dân số 43424 người .

Địa lý

Quận giáp ranh

Các thành phố và thị trấn

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của New York


title: Trichocalyx orbiculatus

text:
Trichocalyx orbiculatus là một loài thực vật thuộc họ Acanthaceae. Đây là loài đặc hữu của Yemen. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và vùng cây bụi khô khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Tham khảo

 Miller, A. 2004. Trichocalyx orbiculatus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Yemen
Trichocalyx


title: Madridejos, Cebu

text:
Madridejos là một đô thị hạng 4 của tỉnh Cebu, Philippines. Đây là một trong 3 đô thị ở đảo Bantayan ở phía tây của Bantayan, Cebu, còn các phía khác là Biển Visayan. Theo điều tra dân số năm 2000, đô thị này có dân số 30.673 người. Diện tích là 23,95 km2.

Các đơn vị dân cư
Madridejos được chia thành các đơn vị hành chính gồm 14 khu dân cư (khu phố) (barangay).

 Bunakan
 Kangwayan
 Kaongkod
 Kodia
 Maalat
 Malbago
 Mancilang
 Pili
 Poblacion
 San Agustin
 Tabagak
 Talangnan
 Tarong
 Tugas

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đô thị của Cebu


title: Caloptilia ischiastris

text:
Caloptilia ischiatris là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở New South Wales.

Chú thích

Tham khảo

Caloptilia

en:Caloptilia ischiastris


title: Tổng thống Nga

text:
Tổng thống Nga () là nguyên thủ quốc gia của Liên bang Nga. Quyền hành pháp được phân chia giữa Tổng thống và Thủ tướng, là người đứng đầu chính phủ. Chức vụ tổng thống đã được tạo lập năm 1991 làm chức vụ đứng đầu của Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Liên bang Nga theo kết quả của một cuộc trưng cầu dân ý được tổ chức vào ngày 17 tháng 3 năm 1991. Kể từ khi Liên Xô tan rã, có ba người đã được bầu vào chức vụ này. Tổng thống đầu tiên là Boris Yeltsin đã được bầu vào chức vụ này ngày 12 tháng 6 năm 1991 thông qua một cuộc bầu cử phổ thông. Ông nhậm chức vào ngày 10 tháng 7 năm 1991 với nhiệm kỳ 5 năm. Theo Hiến pháp Liên bang Nga được thông qua năm 1993, tổng thống được bầu cử cứ 4 năm một lần thông qua bầu cử trực tiếp của công dân Nga. Tổng thống thứ tư và đương nhiệm là Vladimir Putin.

Quy trình bầu chọn

Điều kiện
Theo Hiến pháp Liên bang Nga, một người muốn đứng ra làm ứng cử viên tổng thống thì phải là công dân Nga ít nhất 35 tuổi, đã sinh sống lâu dài ở Liên bang Nga không ít hơn 10 năm. Hiến pháp Liên bang Nga cũng hạn chế số nhiệm kỳ mà một cá nhân có thể giữ chức tổng thống, với mỗi cá nhân chỉ có thể giữ chức vụ này không quá hai nhiệm kỳ liên tục.

Lễ nhậm chức

Lễ nhậm chức Tổng thống Nga tân nhiệm diễn ra sau lễ nhậm chức của Tổng thống liền trước đúng 6 năm (hoặc nhiệm kỳ liền trước của một Tổng thống tái đắc cử). Nếu như Tổng thống được bầu ra thông qua một cuộc bầu cử sớm, lễ nhậm chức diễn ra sau ngày thông báo kết quả bầu cử 30 ngày.

Trước khi thực hiện quyền hành pháp của mình, Tổng thống đắc cử phải đọc lời tuyên thệ nhậm chức được quy định tại Khoản 1, Điều 82 của Hiến pháp Liên bang Nga như sau:Là Tổng thống Liên bang Nga, tôi xin tuyên thệ: Tôn trọng và bảo vệ quyền và tự do của con người và công dân; Tuân thủ và bảo vệ Hiến pháp Liên bang Nga; Bảo vệ chủ quyền, độc lập, an ninh và toàn vẹn lãnh thổ quốc gia; Phục vụ nhân dân một cách trung thành.

Quyền và nghĩa vụ
Tổng thống là người đứng đầu nhà nước và nhiệm vụ chính của tổng thống là bảo vệ quyền và sự tự do của nhân dân Nga được Hiến pháp Nga đảm bảo. Tổng thống có nhiệm vụ quyết định chính sách đối nội và đối ngoại của chính phủ Nga. Tổng thống cũng là Tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang. Tổng thống cũng được quyền trao huân và huy chương, giải quyết các vấn đề về quốc tịch và có quyền ân xá và đặc xá. Quyền và nghĩa vụ của tổng thống được quy định tại Điều 4 của Hiến pháp.
Theo quy định của Hiến pháp Liên bang Nga, Tổng thống Nga có quyền cách chức và đề cử thủ tướng cho Duma Quốc gia xem xét và chấp thuận. Trong trường hợp Duma Quốc gia không thông qua sau ba lần Tổng thống trình lại, Tổng thống có quyền giải tán Duma Quốc gia và kêu gọi bầu cử.

Các Tổng thống Nga

Các phương tiện tổng thống Nga được quyền sử dụng

Điện Kremli

Xe hơi
Cũng như phần lớn tổng thống và nguyên thủ các quốc gia khác, tổng thống Nga sử dụng các xe hơi bọc thép dày nhằm chống đạn.

Máy bay
Ilyushin Il-62
Il-96-300
Tupolev Tu-154
Mil Mi-8

Cựu tổng thống
Tính đến 1 tháng 5 năm 2020, có một cựu Tổng thống còn sống là Dmitry Medvedev. Cựu Tổng thống qua đời gần đây nhất là Boris Yeltsin vào ngày 22 tháng 4 năm 2007 ở tuổi 76. Dưới đây là danh sách các cựu Tổng thống còn sống được xếp theo thứ tự nhiệm kỳ:

Xem thêm
Tổng thống Hoa Kỳ

Tham khảo và chú giải

Liên kết ngoài

 Президент России
 President of Russia

Chính phủ Nga


title: Granulina philpoppei

text:
Granulina philpoppei là một loài ốc biển rất nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cystiscidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Granulina


title: Drymelater testaceus

text:
Drymelater testaceus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1902.

Chú thích

Tham khảo

Drymelater