title: Ratanakiri

text:
Ratanakiri hay Rattanakiri ( ) là một tỉnh (khaet) của Campuchia, vùng đất này còn được gọi là Vọng Vân trong lịch sử Việt Nam thời kỳ nhà Nguyễn.

Ratanakiri nằm ở vùng cao nguyên đông bắc hẻo lánh của quốc gia, có ranh giới với tỉnh Mondulkiri ở phía nam và với tỉnh Stung Treng ở phía tây, có biên giới quốc tế với Lào (giáp tỉnh Attapeu) và Việt Nam (giáp hai tỉnh Kon Tum và Gia Lai) tương ứng ở phía bắc và đông. Tỉnh trải dài từ các ngọn núi của dãy Trường Sơn ở phía bắc, qua vùng cao nguyên nhiều đồi nằm giữa các sông Sê San và Sêrêpôk, đến các khu rừng lá rụng ở phía nam. Trong những năm gần đây, hoạt động đốn gỗ và khai mỏ ảnh hưởng xấu đến môi trường của Ratanakiri.

Người Thượng (Khmer Loeu) chiếm giữ Ratanakiri trong hơn một thiên niên kỷ, họ là người thiểu số tại những nơi khác của Campuchia. Trong lịch sử ban đầu của khu vực, các cư dân người Thượng này bị các quốc gia láng giềng bóc lột như nô lệ. Kinh tế làng bán nô lệ chấm dứt trong thời kỳ thuộc địa Pháp, song một chiến dịch Khmer hóa khắc nghiệt sau khi Campuchia độc lập lại đe dọa phương thức sinh hoạt của người Thượng. Khmer Đỏ xây dựng tổng hành dinh của họ trên địa bàn tỉnh trong thập niên 1960, và hành động oanh tạc trong Chiến tranh Việt Nam đã tàn phá khu vực. Ngày nay, phát triển nhanh chóng trên địa bàn tỉnh đang thay đổi phương thức sinh hoạt truyền thống.

Ratanakiri có dân cư thưa thớt; 150.000 cư dân của tỉnh chỉ chiếm hơn 1% tổng dân số quốc gia. Các cư dân Ratanakiri thường sống trong những buôn làng có từ 20 đến 60 gia đình và có sinh kế là nông nghiệp du canh. Ratanakiri nằm trong số các tỉnh kém phát triển nhất của Campuchia. Cơ sở hạ tầng của tỉnh nghèo nàn, và chính quyền địa phương còn yếu.

Lịch sử
Lãnh thổ Ratanakiri ngày nay có người ở từ ít nhất là thời kỳ đồ đá hoặc đồ đồng, và mậu dịch giữa những người dân vùng cao này với các đô thị dọc theo vịnh Thái Lan có niên đại ít nhất là thế kỷ 4 CN. Trong lịch sử ban đầu, người Việt, người Chăm, người Khmer, và người Thái từng xâm chiếm khu vực, song không có quốc gia nào có thể đưa khu vực nằm dưới quyền kiểm soát tập trung. Từ thế kỷ 13 hoặc trước đó cho đến thế kỷ 19, các làng trên cao nguyên thường bị các thương gia nô lệ người Khmer, Lào, và Thái tấn công. Các quân chủ người Lào địa phương chinh phục khu vực vào thế kỷ 18 và sau đó là người Thái trong thế kỷ 19. Khu vực được sáp nhập vào Đông Dương thuộc Pháp vào năm 1893, và sự cai trị thực dân thay thế buôn bán nô lệ. Người Pháp lập nên các đồn điền cao su lớn, đặc biệt là tại Labansiek (Banlung ngày nay); các công nhân bản địa được sử dụng vào để xây dựng, và thu hoạch cao su. Trong thời gian Pháp đô hộ Đông Dương, vùng đất bao gồm Ratanakiri ngày nay được chuyển từ Xiêm sang Lào và sau đó chuyển cho Campuchia. Mặc dù các nhóm người cao nguyên ban đầu kháng cự những người cai trị thực dân, họ đã chịu khuất phục vào cuối thời kỳ thuộc địa năm 1953.

Ratanakiri được thành lập vào năm 1959 từ vùng đất từng là khu vực đông bộ của tỉnh Stung Treng. Tên gọi Ratanakiri (រតនគិរី) được hình thành từ hai từ trong tiếng Khmer រតនៈ (ratana "ngọc" từ tiếng Phạn ratna) và គិរី (kiri "núi" từ tiếng Phạn giri), miêu tả hai điểm đặc trưng được biết đến của tỉnh. Trong các thập niên 1950 và 1960, Norodom Sihanouk tiến hành một chiến dịch phát triển và Khmer hóa tại đông bắc Campuchia, dự kiến là đưa các làng nằm dưới sự kiểm soát của chính quyền, giới hạn ảnh hưởng của các phần tử nổi dậy tại khu vực, và "hiện đại hóa" các cộng đồng bản địa. Một số người Thượng buộc phải chuyển đến các vùng thấp để học ngôn ngữ và văn hóa Khmer, người Khmer từ những nơi khác tại Campuchia chuyển đến tỉnh, các tuyến đường bộ và đồn điền cao su lớn được xây dựng. Sau khi phải đối mặt với các điều kiện làm việc khắc nghiệt và đôi khi là lao động không tự nguyện trong các đồn điền, nhiều người Thượng dời bỏ chỗ ở truyền thống của họ và chuyển ra xa tỉnh lỵ hơn. Năm 1968, căng thẳng dẫn đến một cuộc nổi dậy của người Brao, trong đó có một vài người Khmer bị giết. Chính phủ phản ứng gay gắt, phóng hỏa các khu định cư và giết hàng trăm dân làng.

Trong thập niên 1960, lực lượng Khmer Đỏ tạo nên một liên minh với các dân tộc thiểu số tại Ratanakiri, lợi dụng phẫn uất của người Thượng đối với chính phủ trung ương. Tổng hành dinh của Đảng Cộng sản Campuchia được chuyển đến Ratanakiri vào năm 1966, và hàng trăm người Thượng gia nhập các đơn vị của Đảng này. Trong giai đoạn này, Việt Nam cũng có các hoạt động quy mô rộng tại Ratanakiri. Những người cộng sản Việt Nam hoạt động tại Ratanakiri từ thập niên 1940; tại một cuộc họp báo vào tháng 6 năm 1969, Sihanouk nói rằng Ratanakiri là "lãnh thổ Bắc Việt trên thực tế". Từ tháng 3 năm 1969 đến tháng 5 năm 1970, Hoa Kỳ tiến hành một chiến dịch oanh tạc bí mật quy mô lớn tại khu vực, mục đích là nhằm phá vỡ nơi trú ẩn của quân đội cộng sản Việt Nam. Các dân làng buộc phải đi tránh bom, tìm thức ăn và sống trong cảnh chạy trốn cùng Khmer Đỏ. Vào tháng 6 năm 1970, chính phủ trung ương triệt thoái binh sĩ từ Ratanakiri, từ bỏ khu vực cho Khmer Đỏ kiểm soát. Chế độ Khmer Đỏ vốn ban đầu không có hành động thô bạo tại Ratanakiri, song nay trở nên ngày càng áp bức. Người Thượng bị cấm nói các ngôn ngữ bản địa hay thực hành các phong tục và tôn giáo truyền thống, là những thứ mà chủ nghĩa cộng sản cho là không phù hợp. Sinh hoạt tập thể trở thành bắt buộc, và một vài trường học của tỉnh bị đóng cửa. Tần số thanh trừng các dân tộc thiểu số tăng lên, và hàng nghìn người tị nạn chạy sang Việt Nam và Lào. Các nghiên cứu sơ bộ cho thấy rằng số lượng thi thể chiếm khoảng 5% dân cư Ratanakiri được đưa vào các mộ tập thể, tỷ lệ thấp hơn đáng kể so với các nơi khác tại Cambodia.

Sau khi Việt Nam đánh bại Khmer Đỏ vào năm 1979, chính sách của chính phủ đối với Ratanakiri trở nên sao lãng có thiện ý. Người Thượng được phép trở lại sinh kế truyền thống của họ, song chính phủ ít tiến hành xây dựng cơ sở hạ tầng tại tỉnh. Thời Việt Nam đóng quân, có ít liên hệ giữa chính quyền tỉnh với nhiều cộng đồng địa phương. Một thời gian dài sau khi chế độ Khmer Đỏ sụp đổ, phiến quân Khmer Đỏ vẫn ở trong các khu rừng của Ratanakiri. Hầu hết các phiến quân giao lại vũ khí của họ trong thập niên 1990, song các cuộc tấn công dọc theo các tỉnh lộ vẫn tiếp tục cho đến năm 2002.

Lịch sử gần đây của Ratanakiri mang đặc trưng là phát triển và các thách thức kèm theo đối với phương thức sinh hoạt truyền thống. Chính phủ quốc gia xây dựng các tuyến đường, xúc tiến du lịch và nông nghiệp, tạo điều kiện thuận lợi cho sự nhập cư nhanh chóng của người Khmer vào Ratanakiri. Các cải thiện về đường giao thông và ổn định chính trị khiến giá đất tăng lên, và chuyển nhượng đất tại Ratanakiri trở thành một vấn đề lớn. Mặc dù một điều luật năm 2001 cho phép các cộng đồng bản địa đạt được quyền sở hữu tập thể đối với các vùng đất truyền thống, song một số cư dân các làng trở thành những người gần như không có ruộng đất.

Địa lý

Ratanakiri có địa hình đa dạng, bao gồm các vùng đồi lượn sóng, các ngọn núi, các cao nguyên, lưu vực đất thấp, và hồ miệng núi lửa. Hai sông lớn là sông Sê San và sông Sêrêpôk, chảy từ đông sang tây qua địa bàn tỉnh. Ratanakiri có các khu rừng xum xuê; vào năm 1997, 70–80% diện tích tỉnh có rừng che phủ, hoặc là rừng trồng lâu năm hoặc là rừng thứ sinh sau hoạt động du canh. Ở xa về phía bắc của tỉnh là các núi thuộc dãy Trường Sơn; có đặc trưng là các khu rừng thường xanh lá rộng rậm rạp, đất đai tương đối xấu, và đời sống hoang dã phong phú. Các vùng đất cao giữa hai sông Sê San và sông Sêrêpôk là nơi sinh sống của đại đa số dân cư Ratanakiri, là một cao nguyên bazan nhiều đồi có đất đỏ phì nhiêu. Rừng thứ sinh chiếm ưu thế tại vùng này. Phía nam của sông Sêrêpôk là một khu vực bằng phẳng với các khu rừng lá rụng nhiệt đới.

Giống như các nơi khác tại Campuchia, Ratanakiri có khí hậu gió mùa với một mùa mưa kéo dài từ tháng 6 đến tháng 10, một mùa mát từ tháng 11 đến tháng 1, và một mùa nóng từ tháng 3 đến tháng 5. Ratanakiri có khuynh hướng mát hơn những nơi khác tại Campuchia. Nhiệt độ cao ban ngày trung bình tại tỉnh là , và nhiệt độ thấp ban đêm trung bình là . Lượng mưa hàng năm xấp xỉ . Nạn lụt thường xuất hiện vào mùa mưa và càng trở nên trầm trọng sau khi xây dựng đập thủy điện Yaly.

Ratanakiri có một số trong số các hệ sinh thái rừng mưa nhiệt đới đất thấp và rừng sơn địa đa dạng sinh học nhất tại Đông Nam Á lục địa. Một nghiên cứu vào năm 1996 về hai địa điểm tại Ratanakiri và một địa điểm tại tỉnh Mondulkiri láng giềng ghi nhận 44 loài thú, 76 loài chim, và 9 loài bò sát. Một nghiên cứu vào năm 2007 của Vườn quốc gia Virachey thuộc Ratanakiri ghi nhận 30 loài kiến, 19 loài muỗm, 37 loài cá, 35 loài bò sát, 26 loài lưỡng cư, và 15 loài thú, bao gồm một số loài chưa từng được quan sát trước đó. Những loài hoang dã tại Ratanakiri gồm có voi châu Á, bò tót, và khỉ. Ratanakiri là một địa điểm quan trọng trong việc bảo tồn các loài chim gặp nguy hiểm, bao gồm cò quăm lớn và già đẫy lớn. Các khu rừng của tỉnh có hệ thực vật đa dạng; một nửa hécta rừng có 189 loài cây gỗ và 320 loài thực vật mặt đất và cây nhỏ đã được nhận dạng.

Gần một nửa Ratanakiri được đặt trong các khu vực bảo tồn, trong đó gồm có Khu bảo tồn loài hoang dã Lomphat và vườn quốc gia Virachey. Tuy nhiên, trong các khu bảo tồn này vẫn còn các hoạt động đốn gỗ, săn bắn, và khai thác khoáng sản bất hợp pháp. Mặc dù tỉnh được biết đến là có môi trường tương đối hoang sơ, song hoạt động phát triển gần đây sản sinh ra các vấn đề môi trường. Mô hình sử dụng đất đang thay đổi do dân số tăng tốc và các hoạt động nông nghiệp và đốn gỗ tăng cường. Xói mòn đất ngày càng tăng, và các vi khí hậu đang thay đổi. Việc mất môi trường sống và săn bắn không bền vững góp phần vào sự suy giảm tính đa dạng sinh học của Ratanakiri.

Chính quyền
Chính quyền tại Ratanakiri yếu kém, phần lớn là do vị trí xa xôi, đa dạng sắc tộc, và lịch sử Khmer Đỏ thống trị gần đây. Khuôn khổ pháp lý tại tỉnh có đặc điểm là yếu kém, và pháp quy tại Ratanakiri còn yếu hơn các nơi khác tại Campuchia. Hơn nữa, các dịch vụ của chính quyền không có hiệu quả và không đủ để đáp ứng nhu cầu của tỉnh. Chính phủ Campuchia có truyền thống nhận hỗ trợ đáng kể từ các tổ chức phi chính phủ trong khu vực.

Chính quyền làng tại Ratanakiri có cả thành phần truyền thống và hành chính. Trong mô hình chính quyền truyền thống thì già làng và các thể chế bản địa khác thống trị. Các thành viên của mỗi làng chọn lựa một hoặc nhiều người cao tuổi để quản lý các công việc của làng, dàn xếp các xung đột, và bảo đảm dân làng tuân theo các tục lệ, đặc biệt là về đất đai và sử dụng tài nguyên. Những người cao tuổi không có vai trò chuyên chế, thay vào đó họ chủ yếu cố vấn sự tôn trọng và kiến tạo sự nhất trí. Các già làng thường là nam giới, song nữ giới cũng đóng một vai trò trong việc quản lý cộng đồng và các nguồn tài nguyên. Một làng có thể có một trưởng làng, tức là một pháp nhân của chính quyền địa phương được cấp chính quyền cao hơn bổ nhiệm. Trưởng làng đóng vai trò là mối liên lạc giữa làng và các viên chức chính quyền ở bên ngoài, song không có quyền thế truyền thống.

Ratanakiri được chia thành chín huyện:

Kinh tế và giao thông

Hầu hết các cư dân bản địa của Ratanakiri là những nông dân tự cấp tự túc, tiến hành canh tác du canh đốt nương làm rẫy. Nhiều gia đình bắt đầu chuyển hướng sản xuất sang các cây trồng kinh tế như đào lộn hột, xoài, và thuốc lá, xu hướng này tăng nhanh hơn trong những năm gần đây. Các dân làng Ratanakiri vốn ít tiếp xúc với kinh tế tiền mặt. Trao đổi hàng hóa vẫn còn phổ biến, và những dân làng người Thượng có khuynh hướng đến chợ chỉ một lần mỗi năm cho đến khoảng thời gian khá gần đây.

Nông nghiệp quy mô lớn hơn xuất hiện trên các đồn điền cao su, cà phê, và đào lộn hột. Các hoạt động kinh tế khác trong tỉnh gồm có khai mỏ ngọc và đốn gỗ thương mại. Loại ngọc phong phú nhất tại Ratanakiri là zircon lam. Ametit, peridot, và opan đen cũng được khai thác với số lượng nhỏ. Các loại ngọc thường được khai thác bằng phương thức truyền thống, các cá nhân đào những hố và đường hầm và dùng tay để lấy ngọc ra; tuy nhiên, gần đây hoạt động khai mỏ thương mại đã xuất hiện tại tỉnh. Đốn gỗ, đặc biệt là đốn gỗ bất hợp pháp, trở thành một vấn đề đối với môi trường và thoái hóa đất. Đốn gỗ bất hợp pháp được tiến hành bởi quân đội Campuchia và những tiều phu Việt Nam. Năm 1997, ước tính 300.000 mét khối gỗ được xuất khẩu bất hợp pháp từ tỉnh Ratanakiri sang Việt Nam, trong khi giới hạn theo pháp luật là 36.000 mét khối.

Ngành du lịch của Ratanakiri được mở rộng nhanh chóng: số lượt khách tham quan đến với tỉnh tăng từ 6.000 năm 2002 lên 105.000 năm 2008. Chiến lược phát triển du lịch của khu vực tập trung vào khuyến khích du lịch sinh thái. Mặc dù du lịch tăng trưởng, song các cộng đồng địa phương nhận được rất ít thu nhập từ hoạt động du lịch, các hướng dẫn viên đôi khi đưa du khách đến các làng mà không được các cư dân đống ý, phá vỡ phương thức sinh hoạt truyền thống. Một vài sáng kiến được đưa ra để đối phó với các vấn đề này: một ban chỉ đạo du lịch cấp tỉnh nhằm đảm bảo rằng du lịch không gây tổn hại, và một số chương trình chuẩn bị tiếng Anh và kỹ năng du lịch cho người dân bản địa.

Xe bò và xe máy là các phương tiện giao thông phổ biến tại Ratanakiri. Hệ thống tỉnh lộ tốt hơn so với một số phần khác của quốc gia, song vẫn còn trong tình trạng hơi xấu. Vào tháng 1 năm 2007, khởi công xây dựng Quốc lộ 78 giữa Banlung và biên giới với Việt Nam; tuyến đường dự kiến sẽ giúp tăng mậu dịch giữa Campuchia và Việt Nam. Có một cảng hàng không nhỏ tại Banlung, song các chuyến bay đến Ratanakiri bị đình chỉ (năm 2008).

Nhân khẩu và đô thị
Năm 2008, Ratanakiri có dân số xấp xỉ 150.000 người. Dân số tỉnh tăng 59% từ năm 1998 đến năm 2008, phần lớn do di cư quốc nội. Năm 2008, dân cư Ratanakiri chiếm 1,1% tổng dân số của Campuchia; mật độ dân số của tỉnh là 13,9 người/km², thấp hơn một phần năm bình quân toàn quốc. Khoảng 70% dân cư trong tỉnh sống các vùng đất cao; trong số 30% còn lại, khoảng một nửa sống tại các đô thị, và một nửa sống dọc theo các sông và tại các vùng đất thấp, nơi họ canh tác lúa nước và tham gia vào các hoạt động thị trường. Banlung là tỉnh lỵ, đô thị này nằm ở trung tâm các vùng đất cao, là đô thị lớn nhất của tỉnh với khoảng 25.000 cư dân. Các đô thị quan trọng khác bao gồm Veun Sai ở phía bắc và Lomphat ở phía nam, với dân số tương ứng là 2.000 và 3.000.

Năm 2008, 51,8% dân cư Ratanakiri từ 19 tuổi trở xuống, 29,9% từ 20 đến 39 tuổi, và 18,3% từ 40 tuổi trở lên; 50,6% dân cư là nam, và 49,4% là nữ. Trong số các cư dân Ratanakiri 15 tuổi trở lên, 20,9% là người độc thân và chưa từng kết hôn, 71,6% đã kết hôn, 5,1% góa, và 2,4% đã ly thân hoặc ly hôn. Mỗi hộ có trung bình 5,6 thành viên, và hầu hết chủ hộ là nam giới (87,5%).

Các cư dân vùng đất cao đã sinh sống tại Ratanakiri trong hơn một thiên niên kỷ, các dân tộc đất thấp nhập cư đến tỉnh trong 200 năm qua. Năm 1998, các nhóm người đất cao được gọi chung là Khmer Loeu chiếm hơn một nửa dân số của Ratanakiri. Các dân tộc thuộc nhóm này gồm Tampuan (24,3%), Gia Rai (17,1%), Kreung (16,3%), Bru (7,0%), Kachok (2,7%), Kavet (1,9%), Kuy (0,5%), và Lun (0,1%). Người Khmer chiếm 19,1% dân số của tỉnh, và người Lào chiếm 9,6%. Những cư dân còn lại gồm có người Việt (0,7%), Chăm (0,6%), và Hoa (0,3%). Kể từ điều tra dân số năm 1998, việc nhập cư đến Ratanakiri từ những nơi khác tại Campuchia tăng nhanh chóng, có lẽ khiến cho tỷ lệ người Khmer trong tỉnh gia tăng. Cũng như toàn bộ Campuchia, ngôn ngữ chính thức tại Ratanakiri là tiếng Khmer, song mỗi dân tộc bản địa nói ngôn ngữ của họ.

Y tế, giáo dục, và phát triển
Các chỉ số y tế tại Ratanakiri là thấp nhất tại Campuchia. Sốt rét, lao, ký sinh đường ruột, tả, tiêu chảy, và các bệnh có thể ngăn ngừa bằng vắc-xin là các bệnh lưu hành mang tính địa phương. Ratanakiri có tỷ lệ sản phụ và trẻ nhỏ tử vong cao nhất tại Campuchia, với 22,9% số trẻ chết trước khi được 5 tuổi. Ratanakiri cũng đứng toàn quốc về tỷ lệ suy dinh dưỡng nghiêm trọng. Thể chất kém của các cư dân Ratanakiri được quy cho nhiều yếu tố, bao gồm cả nghèo đói, sự xa xôi của các làng, dịch vụ y tế chất lượng kém, rào cản ngôn ngữ và văn hóa ngăn cản người Thượng được hưởng chăm sóc y tế. Tỉnh có một bệnh viện chuyên khoa, 10 trung tâm y tế, và 17 trạm y tế. Thiết bị và các vật tư y tế là tối thiểu, và hầu hết nhân viên các cơ sở y tế là y tá hay nữ hộ sinh, họ thường được huấn luyện kém và được trả tiền công thất thường.

Năm 1998, Ratanakiri có 76 trường tiểu học, một trường trung học cơ sở, và một trường trung học phổ thông. Trình độ giáo dục của cư dân trong tỉnh rất thấp, đặc biệt là trong các cộng đồng người Thượng. Một nghiên cứu vào năm 2002 về các cư dân trong sáu làng cho thấy rằng ít hơn 10% số người trả lời từng học tiểu học. Tiếp cận giáo dục bị hạn chế do chi phí sách vở, quãng đường đến trường, trẻ em phải đóng góp vào sinh kế của gia đình, thiếu giáo viên thường xuyên, và việc truyền đạt kiến thức không thích hợp về mặt văn hóa và bằng một ngoại ngữ đối với hầu hết học sinh. Năm 1998, chỉ có 23,5% cư dân Ratanakiri biết chữ (so với 67,3% toàn quốc), và tỷ lệ còn thấp hơn ở những nơi bên ngoài huyện Banlung (15,7%) và trong nữ giới (15.3%). Giáo dục song ngữ được bắt đầu vào năm 2002 và dường như đạt được thành công, trong đó học sinh lúc đầu được dạy bằng bản ngữ và dần chuyển sang dạy bằng tiếng Khmer. Các chương trình nhằm mục đích khiến giáo dục trở nên dễ tiếp cận hơn với những người nói các ngôn ngữ bản địa, cũng như cung cấp cho người Thượng quyền tiếp cận với các vấn đề chính trị và kinh tế quốc gia bằng cách cung cấp các kỹ năng ngôn ngữ Khmer.

Ratanakiri là một trong các tỉnh kém phát triển nhất tại Campuchia. Năm 1998, hầu hết cư dân Ratanakiri (61,1%) lấy nước từ các dòng chảy, ao, hay nước mưa; phần lớn những người còn lại (32,2%) lấy nước từ giếng đào. Chỉ có 5,5% các cư dân Ratanakiri lấy nước từ các nguồn được cho là an toàn. Hầu hết các hộ sử dụng đèn dầu và các vật khác như đèn dầu cổ đê thắp sáng, và chỉ một số (39,5% tại huyện Banlung và 2,1% tại những nơi khác) có nhà vệ sinh. Hầu như toàn bộ các hộ (96,2%) sử dụng củi làm nhiên liệu chính để nấu ăn.

Văn hóa
Người Thượng thường tiến hành canh tác du canh đốt nương làm rẫy trong các làng nhỏ với từ 20 đến 60 gia đình hạt nhân. Mỗi làng có sở hữu và quản lý tập thể một lãnh thổ rừng có ranh giới nhận biết được mặc dù không được đánh dấu. Trong vùng đất này, mỗi gia đình được phân bổ trung bình 1–2 hecta đất canh tác tích cực và 5–6 hecta đất bỏ hoang. Người Thượng tiến hành chu kỳ canh tác bền vững về mặt sinh thái kéo dài thường từ 10 đến 15 năm. Dân làng bổ sung sinh kế nông nghiệp của họ thông qua săn bắn quy mô nhỏ, câu cá, và hái lượm trên một diện tích lớn.

Chế độ ăn uống của người Thượng tại Ratanakiri phần lớn dựa vào thực phẩm thu hoạch và hái lượm sẵn có. Một số kiêng kỵ về thực phẩm cũng hạn chế lựa chọn thực phẩm, đặc biệt là sản phụ, trẻ nhỏ, và bệnh nhân. Loại lương thực chính là lúa, song hầu hết các gia đình chịu tình trạng thiếu gạo trong sáu tháng trước mùa gặt. Một số gia đình bắt đầu trồng ngô để giảm bớt khó khăn này, các nguồn lương thực khác gồm có khoai tây, sắn, và khoai môn. Hầu hết bữa ăn của người Thượng có lượng protein thấp, vốn bị giới hạn trong số thức ăn sẵn có. Động vật săn bắn được và cá đánh được là những nguồn protein chính, các cư dân đôi khi cũng ăn các động vật nhỏ hơn như chuột, gà rừng, và côn trùng. Họ thường chỉ ăn các vật nuôi như lợn, bò, và trâu khi tiến hành cúng tế. Vào mùa mưa, họ thu hái nhiều loài rau và lá từ rừng. (rau thường không được trồng.) Các loại quả thường dùng làm thực phẩm gồm có chuối, mít, đu đủ, và xoài.

Nhà ở tại nông thôn Ratanakiri được làm từ tre, mây, gỗ, các loại lá cây, tất cả đều được thu lượm từ những khu rừng lân cận; chúng thường tồn tại khoảng ba năm. Tổ chức không gian làng thay đổi theo dân tộc. Các làng của người Kreung được xây dựng theo kiểu vòng tròn, với các nhà hướng vào một nhà hội họp trung tâm. Trong các làng của người Gia Rai, các nhà dài rộng lớn là nơi ở của tất cả đại gia đình, bên trong được ngăn thành các gian nhỏ cho các nhà. Các làng Tampuan có thể theo một trong hai mô hình trên.

Gần như toàn bộ người Thượng theo thuyết vật linh, và vũ trụ luận của họ gắn bó với thế giới tự nhiên. Một số khu rừng được tin là nơi các quỷ thần địa phương sinh sống, và việc chặt cây tại đó là điều cấm kỵ. Trong các khu rừng thiêng, các đặc điểm tự nhiên nào đó như các thành hệ đá, thác nước, ao, và thực vật được thánh hóa. Các lễ hội hiến tế chính tại Ratanakiri diễn a vào tháng 3 và tháng 4, khi các ruộng nương được lựa chọn và chuẩn bị cho mùa vụ mới. Những nhà truyền giáo Ki-tô hiện diện tại tỉnh, và một số người Thượng cải sang Ki-tô giáo. Người Khmer trong vùng là Phật tử. Cũng có một cộng đồng nhỏ người Hồi giáo, chủ yếu là người Chăm.

Do bệnh sốt rét phổ biến cao và vị trí nằm xa các trung tâm của khu vực, Ratanakiri biệt lập với các ảnh hưởng của phương Tây cho đến cuối thế kỷ 20. Tuy nhiên, các thay đổi văn hóa lớn diễn ra trong những năm gần đây, đặc biệt là các làng gần đường giao thông và phố huyện; những thay đổi này được quy là do liên hệ với người nhập cư Khmer, viên chức chính quyền, nhân viên của tổ chức phi chính phủ. Trang phục và chế độ ẩm thực đang trở nên tiêu chuẩn hóa, và âm nhạc Khmer thay thế âm nhạc truyền thống. Nhiều dân làng cũng nhận thấy một xu hướng mất đi kính trọng đối với người lớn tuổi và phân cách ngày càng tăng giữa người trẻ và người già. Những người trẻ bắt đầu từ chối tuân theo các quy tắc truyền thống và không còn tin vào thần linh.

Tham khảo

Ghi chú

Tài liệu trích dẫn

 . Viện Thống kê quốc gia Campuchia. Truy cập từ bản gốc vào 2 tháng 4 năm 2009.
 "1998 Population Census of Cambodia: Main source of drinking water". Viện Thống kê quốc gia Campuchia. Truy cập từ bản gốc ngày 2 tháng 4 năm 2009.
 "1998 Population Census of Cambodia: Main source of light". Viện Thống kê quốc gia Campuchia. Truy cập từ bản gốc ngày 2 tháng 4 năm 2009.
 "1999–2000 Provincial Development Plan"  (PDF). Ban Kế hoạch tỉnh Ratanakiri (3 tháng 11 năm 1998). Truy cập 31 tháng 1 năm 2010.
 Bann, Camille. "An Economic Analysis of Tropical Forest Land Use Options, Ratanakiri Province, Cambodia"  (PDF). Trung tâm Nghiên cứu Phát triển Quốc tế (1997). Truy cập 4 tháng 5 năm 2008.
 Becker, Elizabeth. When the War was Over: Cambodia and the Khmer Rouge Revolution. PublicAffairs (1998). ISBN 1-891620-00-2.
 "Bleak outlook for Cambodian gem diggers as mining firms move in". Agence France Presse (28 tháng 8 năm 2004).
 Bou Saroeun and Phelim Kyne. "A questionable gem search". Phnom Penh Post (16 tháng 3 năm 2001).
 Bourdier, Frédéric. The Mountain of Precious Stones: Ratanakiri, Cambodia: essays in social anthropology. Center for Khmer Studies (2006). ISBN 978-99950-51-04-4. Introduction  (PDF) available online.
 Brown, Graeme, et al. "Forest Stewardship in Ratanakiri: Linking Communities and Government"  (PDF). Cộng đồng Lâm nghiệp Quốc tế (2006). Truy cập 2 tháng 6 năm 2008.
 Brown, Ian. Cambodia. Oxfam (2000). ISBN 0-85598-430-9.
 Calvet, Jordi. "Grupos cristianos y musulmanes se disputan la fe de los indígenas camboyanos" (bằng tiếng Tây Ban Nha). EFE, qua El Confidencial (25 tháng 6 năm 2009).
 Calvet, Jordi. "Jóvenes pobres y sin futuro se hacen buscadores de piedras preciosas" (bằng tiếng Tây Ban Nha). EFE, qua El Confidencial (2 tháng 4 năm 2009).
 Chandler, David. Brother Number One: A Political Biography of Pol Pot. Westview Press (1999). ISBN 0-8133-3510-8.
 Chandler, David. The Tragedy of Cambodian History. Yale University Press (1991). ISBN 0-300-05752-0.
 Chey Cham et al. "Bilingual Education in Cambodia"  (PDF). Conference on Language Development, Language Revitalization, and Multilingual Education in Minority Communities in Asia, Bangkok, Thailand (6–8 tháng 11 năm 2003). Truy cập 4 tháng 5 năm 2008.
 Clayton, Thomas. "Transition, Culture, and Language in Cambodia". Language Policy, Culture, and Identity in Asian Contexts (Amy B.M. Tsui và James W. Tollefson, các biên tập viên). Routledge (2006). ISBN 0-8058-5693-5.
 "Climate". Tourism of Cambodia. Truy cập 31 tháng 1 năm 2010.
 Clymer, Kenton J. The United States and Cambodia, 1969–2000: A Troubled Relationship. Routledge (2004). ISBN 0-415-32602-8.
 Hiến pháp Campuchia  (1999).
 Dauvergne, Peter. Loggers and Degradation in the Asia-Pacific: Corporations and Environmental Management. Cambridge University Press (2001). ISBN 978-0-521-00134-2.
 Dennis, John. "A Review of National Social Policies"  (Regional Environmental Technical Assistance 5771). Ngân hàng Phát triển châu Á, Poverty Reduction & Environmental Management in Remote Greater Mekong Subregion (GMS) Watersheds Project (Phase I, 1999).
 Desai, Ajay and Lic Vuthy. "Status and Distribution of Large Mammals in Eastern Cambodia: Results of the first foot surveys on Mondulkiri and Rattanakiri provinces". Động thực vật Quốc tế, Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên, và Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (1996). Truy cập từ bản gốc vào ngày 12 tháng 11 năm 2007.
 Dobbs, Leo. "Fishing for gems with the northeastern highlanders". Phnom Penh Post (2 tháng 12 năm 1994).
 Dommen, Arthur J. The Indochinese Experience of the French and the Americans. Indiana University Press (2001). ISBN 0-253-33854-9.
 "Election results" . Cambodia National Election Committee. Truy cập ngày 18 tháng 6 năm 2008.
 Etcheson, Craig. After the Killing Fields: Lessons from the Cambodian Genocide. Greenwood Publishing Group (2005). ISBN 0-275-98513-X.
 The Far East and Australasia 2003. Routledge (2002). ISBN 1-85743-133-2.
 "Food Taboos and Eating Habits amongst Indigenous People in Ratanakiri, Cambodia"  (PDF). Health Unlimited (tháng 2–4 2002). Truy cập ngày 7 tháng 5 năm 2008.
 Fox, Jefferson. "Understanding a Dynamic Landscape: Land Use, Land Cover, and Resource Tenure in Northeastern Cambodia". Linking People, Place, and Policy (Stephen Joseph Walsh and Kelley A. Crews-Meyer, editors). Springer (2002). ISBN 1-4020-7003-9.
 "General Population Census of Cambodia 2008: Provisional population totals" (PDF). Viện Thống kê quốc gia Campuchia (ngày 3 tháng 9 năm 2008).
 Hamade, Prudence. "Indigenous Peoples Food Diary": Ratanakiri, Cambodia, 2002–2003  (PDF). Health Unlimited (2003). Truy cập ngày 5 tháng 5 năm 2008.
 Headley, Robert K. Jr. et al. Modern Cambodian–English Dictionary. Dunwoody Press (1997). ISBN 0-931745-78-0.
 Hubbel, Dave. "Indigenous people and development in northeast Cambodia"  (PDF). Watershed vol. 12 no. 2 (March–October 2007), các trang 33–42.
 Hughes, Caroline. The Political Economy of Cambodia's Transition, 1991–2001. Routledge (2003) ISBN 0-7007-1737-4.
 Hun Sen. "Selected Comments at Groundbreaking Ceremony to Build NR 78 between Baan Lung and O Yadao in the Province of Ratanakiri."  Cambodia New Vision (maintained by the Cabinet of Hun Sen) (ngày 4 tháng 1 năm 2007). Truy cập ngày 31 tháng 1 năm 2010.
 Indigenous Peoples: Ethnic Minorities and Poverty Reduction (Cambodia). Asian Development Bank (June 2002). ISBN 971-561-437-X.
 "Indigenous women working towards improved maternal health"(PDF). Health Unlimited (May 2006). Truy cập từ bản gốc (PDF) vào ngày 8 tháng 1 năm 2007.
 "International Boundary Study No. 32: Cambodia–Laos Boundary"  (PDF). Văn phòng Địa lý học, Cục Tình báo và Nghiên cứu Hoa Kỳ (12 tháng 6 năm 1964). Truy cập ngày 4 tháng 5 năm 2008.
 Japan Environmental Council. The State of the Environment in Asia 2005/2006. Springer (2005). ISBN 4-431-25028-X.
 Kim Sovann. "Biodiversity and Protected Area Management Project" . Đơn vị quản lý thông tin, Cục Quản lý dữ liệu đánh giá tài nguyên thiên nghiên và môi trường, Bộ Môi trường Campuchia. Truy cập ngày 5 tháng 5 năm 2008.
 Kissinger, Henry. Ending the Vietnam War. Simon and Schuster (2003). ISBN 0-7432-4577-6.
 Kosonen, Kimmo. "Vernaculars in Literacy and Basic Education in Cambodia, Laos, and Thailand." Language Planning and Policy: Issues in Language Planning and Literacy (Anthony J. Liddicoat, biên tập viên). Multilingual Matters (2007). ISBN 1-85359-977-8.
 Kurczy, Stephen. "Cambodia's last frontier falls" . Asia Times (16 tháng 6 năm 2009).
 Levett, Connie. "New world mysteries test Cambodia's lost tribe". The Age (24 tháng 2 năm 2007).
 Martin, Marie Alexandrine. Cambodia: A Shattered Society (Mark W. McLeod, translator). University of California Press (1994). ISBN 0-520-07052-6.
 Men Sothy and Chhun Sokunth. "Crop Monitoring and Forcasting Bulletin"  (PDF). Bộ Nông-Lâm-Ngư nghiệp Campuchia (tháng 12 năm 2007). Truy cập ngày 8 tháng 5 năm 2008.
 "Number of women elected as communes councils' members for the 2007 commune council elections nationwide"  (PDF). Ủy ban Bầu cử quốc gia Campuchia (4 tháng 5 năm 2007). Truy cập ngày 4 tháng 5 năm 2008.
 "Official results of the 2007 commune councils election"  (PDF). Ủy ban Bầu cử quốc gia Campuchia (4 tháng 5 năm 2007). Truy cập ngày 4 tháng 5 năm 2008.
 "Officials: Cambodia's Ratanakiri severely flooded, Mekong may burst banks". Tân Hoa xã (8 tháng 8 năm 2007).
 "Over 1 mln foreign tourists flock to Cambodia". Thai Press Reports (ngày 19 tháng 8 năm 2008).
 Palmer, Beverley. The Rough Guide to Cambodia. Rough Guides (2002). ISBN 1-85828-837-1.
 Poffenberger, Mark, editor. Communities and Forest Management in Southeast Asia. Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (1999). OCLC 43102655.
 "Preliminary Report: Virachey National Park RAP 2007, Cambodia" (PDF). Tổ chức Bảo tồn Quốc tế – Cambodia (1–15 tháng 10 năm 2007). Truy cập ngày 31 tháng 1 năm 2010.
 "Project Profile of Priority Projects along the Asian Highway: Cambodia"  (PDF). Ủy ban Kinh tế Xã hội châu Á Thái Bình Dương Liên Hợp Quốc. Truy cập ngày 5 tháng 5 năm 2008.
 "Rattanakiri" . Chương trình Lương thực Thế giới Liên Hợp Quốc. Truy cập 4 tháng 5 năm 2008.
 Ray, Nick and Daniel Robinson. Cambodia. Lonely Planet (2008). ISBN 1-74104-317-4.
 "Rethinking Poverty Reduction to Protect and Promote the Rights of Indigenous Minorities in Cambodia: A Human Rights Approach to Land and Natural Resources Management" . NGO Forum on Cambodia (April 2005). Truy cập ngày 31 tháng 1 năm 2010.
 Riddell, Ebony. "Community-led safe motherhood advocacy, Ratanakiri, Cambodia". Journal of the Royal Society for the Promotion of Health vol. 126 no. 6 (tháng 11 năm 2006): 258–59.
 Riska, Gunilla. "NGOs in the GMS" . Ngân hàng Phát triển châu Á. Truy cập 21 tháng 8 năm 2008.
 Rotanak Kiri Provincial Resources. Ngân hãng Dữ liệu tài nguyên quốc gia và cấp tỉnh Campuchia (2003). Truy cập từ bản gốc ngày 8 tháng 8 năm 2004.
 "Settlement and agriculture in and adjacent to Virachey National Park"(PDF). Bộ Môi trường Campuchia (tháng 6 năm 2006). Truy cập từ bản gốc (PDF) ngày 26 tháng 10 năm 2007.
 Short, Philip. Pol Pot: Anatomy of a Nightmare. Macmillan (2006). ISBN 0-8050-8006-6.
 Sith Samath et al. "Addressing Anarchy: Decentralization and Natural Resource Management in Ratanakiri, Upland Cambodia". Institutions, Livelihoods, and The Environment (Andrea Straub, biên tập viên). Nordic Institute of Asian Studies (2001). ISBN 87-87062-98-4.
 Spooner, Andrew. Cambodia. Footprint Travel Guides (2008). ISBN 1-906098-15-8.
 Stark, Miriam T. "Pre-Angkorian and Angkorian Cambodia". Southeast Asia: From Prehistory to History (Ian Glover và Peter S. Bellwood, các biên tập viên). Routledge (2004). ISBN 0-415-29777-X
 Stidsen, Sille, editor. The Indigenous World 2006. International Work Group for Indigenous Affairs (2007). ISBN 87-91563-18-6.
 Stuart-Fox, Martin. A History of Laos. Cambridge University Press (1997). ISBN 0-521-59746-3.
 Suzuki, Regan. "The Intersection of Decentralization and Conflict in Natural Resource Management: Cases from Southeast Asia"  (PDF). International Development Research Centre, Rural Poverty and Environment Working Paper Series, working paper 17 (tháng 3 năm 2005). Truy cập ngày 2 tháng 6 năm 2008.
 Thomas, Amanda. "Long-distance house calls". Boston Globe (12 tháng 12 năm 2004).
 Thomas, Anne et al. "Empowering Ethnic Minorities in the Cambodian Highlands". From Bullets to Blackboards (Emily Vargas-Baron and Hernando Bernal Alarcon, các biên tập viên). Ngân hàng Phát triển Liên Mỹ (2005). ISBN 1-931003-99-8.
 Tyler, Stephen R. Comanagement of Natural Resources: Local Learning for Poverty Reduction. International Development Research Centre (2006). ISBN 1-55250-346-1.
 Ủy ban Kinh tế Xã hội châu Á Thái Bình Dương Liên Hợp Quốc. The Contribution of Tourism to Poverty Alleviation. Liên Hợp Quốc (phát hành năm 2006). ISBN 92-1-120445-3.
 "Untangling the Web of Human Trafficking and Unsafe Migration in Cambodia and Lao PDR". Seagen Waves vol. 1 no. 1 (tháng 2 năm 2008). Ngân hàng Phát triển châu Á. Truy cập ngày 4 tháng 5 năm 2008.
 Vajpeyi, Dhirendra K. Deforestation, Environment, and Sustainable Development: A Comparative Analysis. Greenwood Publishing Group (2001). ISBN 0-275-96989-4.
 Van den Berg, Conny and Phat Palith. "On people, roads and land: Immigration and its consequences for Highland communities in Ratanakiri" (PDF). Trung tâm Nghiên cứu phát triển Quốc tế (tháng 10 năm 2000). Truy cập ngày 4 tháng 5 năm 2008.
 Vinding, Diana, editor. The Indigenous World 2002–2003. Nhóm công tác quốc tế về các vấn đề bản địa (2003). ISBN 87-90730-74-7.
 Vinding, Diana, editor. The Indigenous World 2004. Nhóm công tác quốc tế về các vấn đề bản (2004). ISBN 87-90730-83-6.
 Waldick, Lisa. "Staking a Claim in Cambodia's Highlands" . Trung tâm Nghiên cứu phát triển Quốc tế (30 tháng 3 năm 2001). Truy cập 2 tháng 6 năm 2008.
 "Welcome to Ratnakiri". Tourism of Cambodia (2007). Truy cập 4 tháng 5 năm 2008.
 "Yali Falls Dam: Impacts on Ratanakiri Province, Cambodia" . Australian Mekong Resource Centre, University of Sydney (10 tháng 3 năm 2003). Truy cập ngày 4 tháng 5 năm 2008.

Tỉnh của Campuchia


title: Bulbophyllum micropetaliforme

text:
Bulbophyllum micropetaliforme là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

micropetaliforme]]

M


title: Clytra

text:
Clytra là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được Laicharting miêu tả khoa học năm 1781.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Clytra aliena Weise, 1897
 Clytra atraphaxidis Pallas, 1773
 Clytra binominata Monrós, 1953
 Clytra bodemeyeri Weise, 1900
 Clytra burmensis (Medvedev, 1998)
 Clytra camerunica Medvedev, 2006
 Clytra cyaneofasciata Medvedev, 1995
 Clytra elgae Medvedev & Regalin, 1998
 Clytra espanoli Daccordi & Petitpierre, 1977
 Clytra hajeki Medvedev & Kantner, 2002
 Clytra jelineki Lopatin, 1980
 Clytra laeviuscula Ratzeburg, 1837
 Clytra miyatakei Kimoto & Gressitt, 1981
 Clytra morimotoi Kimoto & Gressitt, 1981
 Clytra natalensis Medvedev, 1993
 Clytra nepalica (Medvedev, 1998)
 Clytra nigrocincta Lacordaire, 1848
 Clytra novempunctata G.A. Olivier, 1808
 Clytra obesa Rapilly, 1982
 Clytra pubipennis Medvedev, 2006
 Clytra quadripunctata Linnaeus, 1758
 Clytra rotundata L. Medvedev, 1961
 Clytra rubrimaculata Tang, 1992
 Clytra transvaalica Medvedev, 1993
 Clytra unicolor Kimoto & Gressitt, 1981
 Clytra valeriana Ménétries, 1832
 Clytra variomaculata Takizawa, 1986

Chú thích

Tham khảo

Clytrini


title: Fitchia rapensis

text:
Fitchia rapensis là một loài thực vật có hoa thuộc họ Asteraceae.
Loài này chỉ có ở Polynésie thuộc Pháp.

Chú thích

Tham khảo

 Florence, J. 1998. Fitchia rapensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

Fitchia
Thực vật Polynésie thuộc Pháp


title: Taguaí

text:
Taguaí là một đô thị ở bang São Paulo của Brasil.
Đô thị này nằm ở vĩ độ 23º27'07" độ vĩ nam và kinh độ 49º24'32" độ vĩ tây, trên khu vực có độ cao 575 m. Dân số năm 2004 ước tính là 8.002 người.

Sông ngòi

 Sông Itararé
 Ribeirão Fartura - abastece o município.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng của đô thị
 Taguaí trên WikiMapia

Đô thị bang São Paulo


title: Aphthona puncticollis

text:
Aphthona puncticollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Allard miêu tả khoa học năm 1866.

Chú thích

Tham khảo

Aphthona


title: Lasionycta coracina

text:
Lasionycta coracina là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở dãy núi Richardson và British ở miền bắc Yukon, adjacent Northwest Territories, và Cape Thompson ở tây bắc Alaska.
Sải cánh dài 23–30 mm đối với con đực và 24–31 mm đối với con cái. Con trưởng thành bay từ cuối tháng 6 đến đầu tháng 8.

The adults feed on Saxifraga species.

Liên kết ngoài
A Revision of Lasionycta Aurivillius (Lepidoptera, Noctuidae) for Bắc Mỹ và notes on Eurasian species, with descriptions of 17 new species, 6 new subspecies, a new genus, và two new species of Tricholita Grote

Chú thích

Lasionycta


title: Caupolicana pubescens

text:
Caupolicana pubescens là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1879.

Chú thích

Tham khảo

Caupolicana
Động vật được mô tả năm 1879


title: Bành Châu, Thành Đô

text:
Bành Châu (彭州市, Hán Việt: Bành Châu thị) là một thành phố cấp huyện thuộc thành phố Thành Đô, Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa. Thành phố này nằm cách trung tâm Thành Đô 36 km, có diện tích 1420 km², dân số 770.000 người.

Hành chính
Bành Châu có các đơn vị hành chính gồm 20 trấn sau: Thiên Bành, Long Môn Sơn, Tân Hưng, Lệ Xuân, Cửu Xích, Mông Dương, Thông Tể, Đan Cảnh Sơn, Long Phong, Ngao Bình, Từ Phong, Quế Hoa, Quân Nhạc, Tam Giới, Tiểu Ngư Động, Hồm Nham, Thăng Bình, Bạch Lộc, Cát Tiên Sơn, Trí Hoà.

Thành Đô
Đơn vị cấp huyện Tứ Xuyên
Thành phố tỉnh Tứ Xuyên


title: Heteromicta pachytera

text:
Heteromicta pachytera là một loài bướm đêm thuộc họ Pyralidae. Nó được tìm thấy ở Úc.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Heteromicta
Bướm Úc


title: Cardiophorus depressifrons

text:
Cardiophorus depressifrons là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Lanchester miêu tả khoa học năm 1971.

Chú thích

Tham khảo

Cardiophorus


title: S. Kannanur

text:
S. Kannanur là một thị xã panchayat của quận Tiruchirappalli thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, S. Kannanur có dân số 11.045 người. Phái nam chiếm 49% tổng số dân và phái nữ chiếm 51%. S. Kannanur có tỷ lệ 71% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 78%, và tỷ lệ cho phái nữ là 64%. Tại S. Kannanur, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu


title: Sân bay Vir Savarkar

text:
Sân bay Vir Savarkar hay Sân bay Port Blair  là một sân bay cách Port Blair 2 km về phía nam, trên đảo Andaman của Ấn Độ. Sân bay này được đặt tên theo người đấu tranh cho tự do của Ấn Độ Vir Savarkar.

Sân bay này có một đường cất hạ cánh dài 3.290 m. Nhà ga có hai cửa, không có cầu dẫn khách nối với máy bay. Tháng 5 năm 2008, sân bay bị ngập lụt nặng.

Các hãng hàng không và các điểm đến
 Deccan (Chennai, Kolkata)
 Indian Airlines (Chennai, Delhi, Kolkata)
 Jet Lite (Kolkota)
 Jet Airways (Chennai)
 SpiceJet (Chennai, Kolkata)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Sân bay Vir Savarkar  trên trang mạng chính thức của Cục sân bay Ấn Độ
 Các điểm đến Port Blair

Sân bay Ấn Độ
Đảo Andaman và Nicobar


title: Clarkeinda

text:
Clarkeinda là một chi nấm trong họ Agaricaceae.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Index Fungorum

Agaricaceae


title: Nomada hararensis

text:
Nomada hararensis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Meade-Waldo mô tả khoa học năm 1913.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1913


title: Ampedus echigo

text:
Ampedus echigo là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Kishii miêu tả khoa học năm 1991.

Chú thích

Tham khảo

Ampedus


title: Liên họ Cà niễng râu ngắn

text:
Liên họ Cà niễng râu ngắn (danh pháp khoa học: Hydrophiloidea) là một liên họ trong bộ Cánh cứng (Coleoptera). Cho tới gần đây nó chỉ bao gồm 1 họ, gọi là họ Cà niễng râu ngắn (Hydrophilidae), nhưng một vài phân họ đã được tách ra để tạo thành các họ riêng biệt.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Tree of Life: Hydrophiloidea


title: Neita lotenia

text:
Neita lotenia là một loài bướm ngày thuộc họ Nymphalidae. Nó được tìm thấy ở Nam Phi trên các sườn núi cỏ và các vùng thảo nguyên dọc theo nam và đông nam KwaZulu-Natal và Lesotho của Drakensberg.

Sải cánh dài 45–48 mm đối với con đực và đối với con cái. Con trưởng thành bay từ cuối tháng 11 đến tháng 1. Có một lứa một năm.

Ấu trùng có thể ăn các loài cỏ Poaceae.

Chú thích

Tham khảo

Neita


title: Kunisaki, Ōita

text:
là một thành phố thuộc tỉnh Ōita, Nhật Bản. Thành phố được thành lập ngày 31 tháng 3 năm 2006, sau khi sáp nhập các thị trấn Kunisaki (old), Aki, Kunimi và Musashi.

Đến năm 2006, dân số thành phố là 43,206 người trên diện tích 317.80 km², mật độ 136 người/ km².

Tham khảo

Liên kết ngoài

Kunisaki Official Website  (Japanese)

Thành phố tỉnh Ōita


title: Povegliano

text:
Povegliano là một đô thị ở tỉnh Treviso trong vùng Veneto, có cự ly khoảng 40 km về phía bắc của Venice và khoảng 12 km về phía tây bắc của Treviso. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 4.590 người và diện tích là 12,9 km².

Đô thị Povegliano có các frazioni (các đơn vị trực thuộc, chủ yếu là các làng) Camalò and Santandrà.

Povegliano giáp các đô thị: Arcade, Giavera del Montello, Ponzano Veneto, Villorba, Volpago del Montello.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.povegliano.tv.it/

Đô thị tỉnh Treviso
Thành phố và thị trấn ở Veneto


title: Pseudapis interstitinervis

text:
Pseudapis interstitinervis là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Strand mô tả khoa học năm 1912.

Chú thích

Tham khảo

Pseudapis
Động vật được mô tả năm 1912


title: Montpelier, Vermont

text:
Montpelier () là một thành phố thủ phủ tiểu bang Vermont, Hoa Kỳ. Thành phố có diện tích km², dân số theo điều tra dân số năm 2000 của Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ là 8035 người.

Lịch sử

Được cấp điều lệ bởi Đại hội đồng Vermont vào ngày 14 tháng 8 năm 1781, thị trấn đã được cấp Timothy Bigelow và 58 đơn vị. Khu định cư lâu dài đầu tiên bắt đầu vào năm 1787, khi Đại tá Jacob Davis và Tướng Parley Davis đến từ Charlton, Massachusetts. Tướng Davis khảo sát đất đai, trong khi Đại tá Davis phát quang rừng và xây dựng một ngôi nhà bằng gỗ lớn ở phía tây của nhánh Bắc của sông Winooski. Gia đình ông di chuyển tới đây vào mùa đông tiếp theo.

Chính Đại tá Davis là người lựa chọn tên gọi Montpelier sau tên thành phố Pháp Montpellier. Do Pháp hỗ trợ trong cách mạng Hoa Kỳ nên có một tình cảm chung dành cho Pháp. Khu định cư tăng trưởng một cách nhanh chóng, và đến năm 1791 các dân số đạt 117.
Năm 1825, Marquis de Lafayette đã đến thăm Montpelier trên một tour du lịch khải hoàn của nước Mỹ, 50 năm sau khi Chiến tranh Cách mạng.

Thị trấn phát triển thành một trung tâm sản xuất, đặc biệt là sau khi tuyến đường sắt trung bộ Vermont mở tại Montpelier ngày 20 tháng 6 năm 1849, cùng năm đó Đông Montpelier đã được tách ra thành một thị trấn riêng biệt. Thác nước trên sông Winooski cung cấp điện nước cho các nhà máy. Đã có một xưởng đúc sắt.

Ngày nay, chính phủ, cao hơn bảo hiểm, giáo dục, và du lịch là những doanh nghiệp chủ yếu. Bảo tàng Lịch sử Vermont là một điểm thu hút tham quan

Tham khảo

Khu dân cư ở Vermont


title: Caloptilia pedina

text:
Caloptilia pedina là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Queensland.

Chú thích

Tham khảo

Caloptilia
Bướm đêm Úc


title: Hylaeus curtellus

text:
Hylaeus curtellus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Moure mô tả khoa học năm 1960.

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật được mô tả năm 1960


title: Nesle-et-Massoult

text:
Nesle-et-Massoult là một xã ở tỉnh Côte-d'Or trong vùng Bourgogne, phía đông nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 298 mét trên mực nước biển.

Dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Nesle-et-Massoult sur le site de l'Institut géographique national

Xã của Côte-d'Or


title: Amphia

text:
Amphia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Acronictinae


title: Sauternes, Gironde

text:
Sauternes là một xã thuộc tỉnh Gironde trong vùng Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Gironde

Tham khảo

Xã của Gironde


title: Idialcis

text:
Idialcis là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Helicopsyche ulugurensis

text:
Helicopsyche ulugurensis là một loài Trichoptera trong họ Helicopsychidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
Helicopsyche


title: (11742) 1999 JZ5

text:
{{DISPLAYTITLE:(11742) 1999 JZ5}}

(11742) 1999 JZ5 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Yoshisada Shimizu và Takeshi Urata ở Đài thiên văn Nachi-Katsuura ở Nachikatsuura, Wakayama, Nhật Bản, ngày 7 tháng 5 năm 1999.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 11001–12000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1999
Được phát hiện bởi Takeshi Urata
Được phát hiện bởi Yoshisada Shimizu
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Bất đẳng thức Fano

text:
Trong lý thuyết thông tin, bất đẳng thức Fano liên hệ lượng thông tin bị mất trên một kênh nhiễu với xác suất phân loại sai. Nó được tìm ra bởi Robert Fano đầu thập niên 1950 khi đang dạy một semina tiến sĩ về lý thuyết thông tin tại MIT, và sau đó được đưa vào cuốn sách năm 1961 của ông.

Nó được dùng để tìm ra một chặn dưới cho xác suất lỗi của bất kì bộ giải mã nào.

Đặt các biến ngẫu nhiên X và Y đại diện cho thông điệp vào và ra (trong số r+1 thông điệp có thể) với xác suất hợp . Bất đẳng thức Fano là

trong đó

là entropy có điều kiện,

là xác suất lỗi, và

là entropy nhị phân tương ứng.

Tham khảo

 P. Assouad, "Deux remarques sur l'estimation," Comptes Rendus de L'Academie des Sciences de Paris, Vol. 296, pp. 1021–1024, 1983.
 L. Birge, "Estimating a density under order restrictions: nonasymptotic minimax risk," Technical report, UER de Sciences Economiques, Universite Paris X, Nanterre, France, 1983.
 L. Devroye, A Course in Density Estimation. Progress in probability and statistics, Vol 14. Boston, Birkhauser, 1987. ISBN 0-8176-3365-0, ISBN 3-7643-3365-0.
 R. Fano, Transmission of information; a statistical theory of communications. Cambridge, Mass., M.I.T. Press, 1961. ISBN 0-262-06001-9
 R. Fano, Fano inequality Scholarpedia, 2008.
 I. A. Ibragimov, R. Z. Has′minskii, Statistical estimation, asymptotic theory. Applications of Mathematics, vol. 16, Springer-Verlag, New York, 1981. ISBN 0-3879-0523-5

Lý thuyết thông tin
Bất đẳng thức


title: Cá đuối bướm trơn

text:
Cá đuối bướm trơn (danh pháp hai phần: Gymnura micrura) là một loài cá thuộc họ Gymnuridae. Nó được tìm thấy ở Belize, Brasil, Cameroon, Colombia, Cộng hòa Dân chủ Congo, Costa Rica, Guiana thuộc Pháp, Gambia, Guatemala, Guyana, Honduras, México, Nicaragua, Panama, Senegal, Sierra Leone, Suriname, Trinidad và Tobago, Hoa Kỳ và Venezuela. Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu vực biển nông, các bãi thủy triều, các vùng nước cửa sông và cácphá nước mặn duyên hải.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Grubbs R.D. & Ha D.S. 2005. Gymnura micrura. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập ngày 3 tháng 8 năm 2007.

M
Cá Guatemala
Cá Đại Tây Dương
Động vật được mô tả năm 1801


title: Psilotreta locumtenens

text:
Psilotreta locumtenens là một loài Trichoptera trong họ Odontoceridae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Psilotreta


title: Eslourenties-Daban

text:
Eslourenties-Daban là một commune tỉnh Pyrénées-Atlantiques, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine, tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Pyrénées-Atlantiques

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Pyrénées-Atlantiques


title: Phrynopus bufoides

text:
Phrynopus bufoides là một loài ếch thuộc họ Leptodactylidae.
Đây là loài đặc hữu của Peru.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng cây bụi nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao.

Chú thích

Tham khảo
 Lehr, E. 2006. Phrynopus bufoides. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Phrynopus
Động vật lưỡng cư Peru
Động vật lưỡng cư Andes
Động vật đặc hữu Peru


title: Dicranosterna ruffoi

text:
Dicranosterna ruffoi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Daccordi miêu tả khoa học năm 2003.

Chú thích

Tham khảo

Dicranosterna


title: Skövde (đô thị)

text:
Đô thị Skövde (Skövde kommun) là một đô thị ở hạt Västra Götaland ở phía tây Thụy Điển. Thủ phủ là thành phố Skövde.

Đô thị hiện tại đã được lập năm 1971 khi thành phố Skövde được hợp nhất với 5 đô thị xung quanh. Con số đơn vị gốc (năm 1863) là 30. Năm 1952, con số này được giảm còn 6 đơn vị.

Volvo là công ty tuyển dụng lao động lớn nhất ở đô thị này.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Skövde Municipality - Trang mạng chính thức

Đô thị hạt Västra Götaland
Đô thị Thụy Điển
Skaraborg


title: Quận Cleveland, North Carolina

text:
Quận Cleveland là một quận nằm ở tiểu bang Bắc Carolina.  Tại thời điểm năm 2000, quận có dân số 96.287 người. Quận lỵ đóng ở Shelby.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có tổng diện tích 469 dặm Anh vuông (1.214 km²), trong đó, 465 dặm Anh vuông (1.203 km²) là diện tích đất và 4 dặm Anh vuông (10 km²) trong tổng diện tích (0,85%) là diện tích mặt nước.

Các thị trấn
Quận được chia thành 11 xã, được đánh số và đặt tên: 1 (River), 2 (Boiling Springs), 3 (Rippy), 4 (Kings Mountain), 5 (Warlick), 6 (Shelby), 7 (Sandy Run), 8 (Polkville), 9 (Double Shoals), 10 (Knob Creek), và 11 (Casar).

Các quận giáp ranh
Quận Burke, Bắc Carolina - Bắc
Quận Lincoln, Bắc Carolina - Đông-đông bắc
Quận Gaston, Bắc Carolina - Đông-đông nam
Quận York, Nam Carolina - Đông nam
Quận Cherokee, Nam Carolina - Nam
Quận Rutherford, Bắc Carolina - Tây

Thông tin nhân khẩu

Theo cuộc điều tra dân số tiến hành năm 2000, quận này có dân số 96.287 người, 37.046 hộ, và 27.006 gia đình sinh sống trong quận này. Mật độ dân số là 207 người trên mỗi dặm Anh vuông (80/km²). Đã có 40.317 đơn vị nhà ở với một mật độ bình quân là 87 trên mỗi dặm Anh vuông (34/km²).  Cơ cấu chủng tộc của dân cư sinh sống tại quận này gồm 76,81% người da trắng, 20,93% người da đen hoặc người Mỹ gốc Phi, 0,15% người thổ dân châu Mỹ, 0,69% người gốc châu Á, 0,01% người các đảo Thái Bình Dương, 0,68% từ các chủng tộc khác, và 0,72% từ hai hay nhiều chủng tộc.  1,49% dân số là người Hispanic hoặc người Latin thuộc bất cứ chủng tộc nào.

Có 37,046 hộ trong đó có 32,20% có con cái dưới tuổi 18 sống chung với họ, 55,00% là những cặp kết hôn sinh sống với nhau, 13,70% có một chủ hộ là nữ không có chồng sống cùng, và 27,10% là không gia đình. 23,60% trong tất cả các hộ gồm các cá nhân và 9,60% có người sinh sống một mình và có độ tuổi 65 tuổi hay già hơn.  Quy mô trung bình của hộ là 2,53 còn quy mô trung bình của gia đình là 2,98,

Phân bố độ tuổi của cư dân sinh sống trong huyện là 25,20% dưới độ tuổi 18, 8,80% từ 18 đến 24, 28,80% từ 25 đến 44, 23,70% từ 45 đến 64, và 13,50% người có độ tuổi 65 tuổi hay già hơn.  Độ tuổi trung bình là 36 tuổi. Cứ mỗi 100 nữ giới thì có 92,60 nam giới. Cứ mỗi 100 nữ giới có độ tuổi 18 và lớn hơn thì, có 88,60 nam giới.

Thu nhập bình quân của một hộ ở quận này là $35.283, và thu nhập bình quân của một gia đình ở quận này là $41.733, Nam giới có thu nhập bình quân $30.882 so với mức thu nhập $21.995 đối với nữ giới. Thu nhập bình quân đầu người của quận là $17.395, Khoảng 10,10% gia đình và 13,30% dân số sống dưới ngưỡng nghèo, bao gồm 17,90% những người có độ tuổi 18 và 14,00% là những người 65 tuổi hoặc già hơn.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Cleveland County government official website
Cleveland County Online Taxes web site
 Cleveland Community College Official Website

Quận của North Carolina


title: Oreomela sichuanica

text:
Oreomela sichuanica là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Lopatin miêu tả khoa học năm 2005.

Chú thích

Tham khảo

Oreomela


title: Onoba lincta

text:
Onoba lincta là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rissoidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Onoba


title: Celaenorrhinus

text:
Celaenorrhinus là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu. Các loài thuộc chi này được tìm thấy ở hầu hết các vùng nhiệt đới.

Các loài
 Celaenorrhinus ambra Evans, 1937
 Celaenorrhinus ankasa Larsen & Miller, 2005
 Celaenorrhinus aureus Collins & Larsen, 2005
?Celaenorrhinus atratus Mabille, 1891
 Celaenorrhinus bakolo Miller, 1964
 Celaenorrhinus beni Bethune-Baker, 1908
 Celaenorrhinus bettoni Butler, 1902
 Celaenorrhinus bitjena Evans, 1937
 Celaenorrhinus boadicea (Hewitson, 1877)
 Celaenorrhinus chrysoglossa (Mabille, 1891)
 Celaenorrhinus cordeironis Kielland, 1992
 Celaenorrhinus dargei Berger, 1976
 Celaenorrhinus galenus (Fabricius, 1793)
 Celaenorrhinus handmani Collins & Congdon, 1998
 Celaenorrhinus hecqui Berger, 1976
 Celaenorrhinus homeyeri (Plötz, 1880)
 Celaenorrhinus humbloti (Mabille, 1884)
 Celaenorrhinus illustris (Mabille, 1891)
 Celaenorrhinus illustroides Miller, 1971
 Celaenorrhinus intermixtus Aurivillius, 1896
 Celaenorrhinus kasai Evans, 1956
 Celaenorrhinus kimboza Evans, 1949
 Celaenorrhinus kivuensis Joicey & Talbot, 1921
 Celaenorrhinus leona Berger, 1975
 Celaenorrhinus lourentis de Jong, 1976
 Celaenorrhinus macrostictus Holland, 1893
 Celaenorrhinus medetrina (Hewitson, 1877)
 Celaenorrhinus milleri Collins & Larsen, 2003
 Celaenorrhinus mokeezi (Wallengren, 1857)
 Celaenorrhinus nigropunctata Bethune-Baker, 1908
 Celaenorrhinus nimba Collins & Larsen, 2000
 Celaenorrhinus ovalis Evans, 1937
 Celaenorrhinus perlustris Rebel, 1914
 Celaenorrhinus plagiatus Berger, 1976
 Celaenorrhinus pooanus Aurivillius, 1910
 Celaenorrhinus proxima (Mabille, 1877)
 Celaenorrhinus rubeho Kielland, 1990
 Celaenorrhinus rutilans (Mabille, 1877)
 Celaenorrhinus sagamase Collins & Larsen, 2005
 Celaenorrhinus sanjeensis Kielland, 1990
 Celaenorrhinus selysi Berger, 1955
 Celaenorrhinus suzannae Berger, 1976
 Celaenorrhinus toro Evans, 1937
 Celaenorrhinus uluguru Kielland, 1990
 Celaenorrhinus zanqua Evans, 1937
 Celaenorrhinus aspersa Leech, 1891
 Celaenorrhinus maculosa (C. & R. Felder, [1867])
 Celaenorrhinus inexspectus Devyatkin, 2000
 Celaenorrhinus phuongi Devyatkin, 2001
 Celaenorrhinus incestus Devyatkin, 2000
 Celaenorrhinus major Hsu, 1990
 Celaenorrhinus kuznetsovi Devyatkin, 2000
 Celaenorrhinus yaojiani Huang & Wu, 2003
 Celaenorrhinus oscula Evans, 1949
 Celaenorrhinus consanguinea Leech, 1891
 Celaenorrhinus ratna Fruhstorfer, 1909
 Celaenorrhinus pulomaya (Moore, [1866])
 Celaenorrhinus horishanus Shirôzu, 1963
 Celaenorrhinus pero de Nicéville, 1889
 Celaenorrhinus choui Gu, 1994
 Celaenorrhinus ruficornis (Mabille, 1878)
 Celaenorrhinus ambareesa (Moore, [1866])
 Celaenorrhinus vietnamicus Devyatkin, 1998
 Celaenorrhinus spilothyrus (Felder, 1868)
 Celaenorrhinus sumitra (Moore, [1866])
 Celaenorrhinus pyrrha de Nicéville, 1889
 Celaenorrhinus pahangensis Naylor, 1962
 Celaenorrhinus leucocera (Kollar, [1844])
 Celaenorrhinus putra (Moore, [1866])
 Celaenorrhinus munda Moore, 1884
 Celaenorrhinus nigricans (de Nicéville, 1885)
 Celaenorrhinus asmara (Butler, [1879])
 Celaenorrhinus inaequalis Elwes & Edwards, 1897
 Celaenorrhinus aurivittata (Moore, [1879])
 Celaenorrhinus cameroni (Distant, 1882)
 Celaenorrhinus ficulnea (Hewitson, 1868)
 Celaenorrhinus ladana (Butler, 1870)
 Celaenorrhinus patula de Nicéville, 1889
 Celaenorrhinus tibetana (Mabille, 1876)
 Celaenorrhinus andamanicus (Wood-Mason & de Nicéville, 1881)
 Celaenorrhinus badia (Hewitson, 1877)
 Celaenorrhinus dhanada Moore, [1866]
 Celaenorrhinus bazilanus (Fruhstorfer, 1909)
 Celaenorrhinus entellus (Hewitson, 1867)
 Celaenorrhinus flavocincta (de Nicéville, 1887)
 Celaenorrhinus halconis de Jong & Treadaway, 1993
 Celaenorrhinus kiku Hering, 1918
 Celaenorrhinus kurosawai Shirôzu, 1963
 Celaenorrhinus morena Evans, 1949
 Celaenorrhinus patuloides de Jong, 1981
 Celaenorrhinus plagifera de Nicéville, 1889
 Celaenorrhinus saturatus Elwes & Edwards, 1897
 Celaenorrhinus toxopei de Jong, 1981
 Celaenorrhinus treadawayi de Jong, 1981
 Celaenorrhinus zea Swinhoe, 1909
 Celaenorrhinus aegiochus (Hewitson, 1876)
 Celaenorrhinus anchialus (Mabille, 1878)
 Celaenorrhinus approximatus Williams & Bell, 1940
 Celaenorrhinus astrigera (Butler, 1877)
 Celaenorrhinus autochton Steinhauser & Austin, 1996
 Celaenorrhinus bifurcus Bell, 1934
 Celaenorrhinus cynapes (Hewitson, 1870)
 Celaenorrhinus disjunctus Bell, 1940
 Celaenorrhinus eligius (Stoll, [1781])
 Celaenorrhinus fritzgaertneri (Bailey, 1880)
 Celaenorrhinus jao (Mabille, 1889)
 Celaenorrhinus monartus (Plötz, 1884)
 Celaenorrhinus orneates Austin, 1996
 Celaenorrhinus par Steinhauser & Austin, 1996
 Celaenorrhinus savia (Evans, 1952)
 Celaenorrhinus shema (Hewitson, 1877)
 Celaenorrhinus similis Hayward, 1933
 Celaenorrhinus songoensis Draudt, 1922
 Celaenorrhinus stallingsi Freeman, 1946
 Celaenorrhinus stola Evans, 1952
 Celaenorrhinus suthina (Hewitson, 1877)
 Celaenorrhinus syllius (C. & R. Felder, 1862)
 Celaenorrhinus tritonae (Weeks, 1901)
 Celaenorrhinus vagra Evans, 1952

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Celaenorrhinini

Celaenorrhininini


title: Nguyễn Thị Định

text:
Nguyễn Thị Định (15 tháng 3 năm 1920 – 26 tháng 8 năm 1992), còn được gọi là Madame Nguyễn Thị Định, Ba Định (bí danh Bích Vân, Ba Tấn, Ba Nhất và Ba Hận), là nữ Thiếu tướng Quân đội nhân dân Việt Nam đầu tiên và nữ chính trị gia Việt Nam<ref
name="tdbkqs726">Từ điển Bách khoa Quân sự Việt Nam 2004 - Nguyễn Thị Định (tr. 726)</ref>. Nguyên Phó Tư lệnh Quân giải phóng Miền nam Việt Nam, Phó Tư lệnh Chiến dịch Hồ Chí Minh , Bí thư Tỉnh uỷ Bến Tre, Phó Chủ tịch Hội đồng Nhà nước, Chủ tịch Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam, Uỷ viên Trung ương Đảng khoá IV, V, VI. Đại biểu quốc hội khoá VI, VII, VIII, Huân chương Hồ Chí Minh.

Tiểu sử
Nguyễn Thị Định sinh ngày 15 tháng 3 năm 1920 tại Lương Hòa, Giồng Trôm, Bến Tre. Gia đình của bà là nông dân nhưng tham gia phong trào chống Pháp. Là con út trong nhà nên bà còn có biệt danh là Út Tịch.

Hoạt động cách mạng và sự nghiệp chính trị

Giai đoạn Đấu tranh giành độc lập và Kháng chiến chống Pháp
Năm 1936, được sự dìu dắt của người anh ruột là Nguyễn Văn Chẩn, bà tham gia phong trào Đông Dương đại hội như đi liên lạc, rải truyền đơn. Bà đã vận động bà con chống sự áp bức, bóc lột cường hào ở địa phương.

Năm 1938, bà được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương.

Năm 1940, chồng bà bị đối phương bắt đày đi Côn Đảo và hy sinh ở đó. Nửa năm sau, bà cũng bị giặc bắt đày đi Bà Rá (thuộc tỉnh Bình Phước ngày nay.)

Năm 1943, do bị đau tim nặng, bà được trở về quê, chịu sự quản thúc của chính quyền địa phương.

Năm 1944, bà bắt liên lạc được với tổ chức cách mạng rồi tiếp tục hoạt động.

Tháng Tám năm 1945, bà tham gia khởi nghĩa giành chính quyền ở Bến Tre.

Tháng 3 năm 1946, bà tham gia đoàn cán bộ miền Nam ra Bắc gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh và chính phủ để báo cáo tình hình kháng chiến ở Nam Bộ và xin chi viện vũ khí. Tháng 11 năm đó, bà làm Trưởng đoàn của đoàn thuyền chở vũ khí về Nam.

Năm 1947, bà được bầu vào Tỉnh Ủy Bến Tre. Từ đó, bà cùng các cán bộ lãnh đạo ở địa phương tổ chức cuộc kháng chiến của nhân dân Bến Tre.

Năm 1954, cuộc kháng chiến của nhân dân Bến Tre cùng với cả nước đã giành được thắng lợi.

Giai đoạn Chiến tranh Việt Nam
Những năm sau khi Hiệp định Giơ-ne-vơ (tháng 7 năm 1954), Bến Tre là một trọng điểm cần phải bình định của chính quyền Ngô Đình Diệm. Trong thời gian này, bà là một trong những cán bộ chủ chốt của Đảng bộ Bến Tre, đã cùng với các cán bộ lãnh đạo khác ra sức bảo vệ cách mạng, nhân dân.

Tháng 11 năm 1959, bà làm Phó bí thư Tỉnh ủy Bến Tre. Sau đó bà nhận nhiệm vụ về khu ủy Trung Nam Bộ (Khu 8 cũ) dự hội nghị tiếp thu Nghị quyết 15 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Đầu năm 1960, bà một trong những người lãnh đạo Đồng khởi Bến Tre và là người chỉ đạo trực tiếp cuộc Đồng khởi đợt I (17.1.1960) ở ba điểm xã Định Thủy, Bình Khánh và Phước Hiệp (thuộc huyện Mỏ Cày Nam hiện nay) thắng lợi, mở đầu cho phong trào Đồng khởi trong tỉnh và toàn miền Nam sau này.

Sau cuộc Đồng khởi Bến Tre, bà làm Bí thư tỉnh ủy và Chủ tịch Mặt trận Giải phóng tỉnh Bến Tre.

Năm 1964, trong Đại hội dân tộc giải phóng miền Nam lần thứ nhất, bà được bầu làm Ủy viên Chủ tịch đoàn Ủy ban Trung ương mặt trận. Năm 1965, bà giữ chức Phó Tư lệnh quân Giải phóng miền Nam; tại đại hội Phụ nữ toàn miền Nam, bà làm Hội trưởng Hội Liên hiệp Phụ nữ Giải phóng miền Nam. Năm 1974, bà được phong quân hàm Thiếu tướng quân đội nhân dân Việt Nam.

Phó Chủ tịch Hội đồng Nhà nước (1987-1992)
Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng (sau năm 1975), bà giữ nhiều chức vụ quan trọng của Đảng và Nhà nước như: Ủy viên Trung ương Đảng khóa IV, V, VI; Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa VI, VII, VIII; Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam. Từ 1987 đến 1992, bà giữ chức Phó Chủ tịch Hội đồng Nhà nước.

Qua đời
Ngày 26 tháng 8 năm 1992, bà từ trần tại Thành phố Hồ Chí Minh. Hưởng thọ 72 tuổi

Danh hiệu

Giải thưởng
Ngày 16/3/1990: Huân chương Hồ Chí Minh.
Huân chương Chiến công hạng Nhất.
Huân chương Quân công hạng Nhất.
Huân chương Kháng chiến Chống Mỹ cứu nước hạng Nhất.
Được Đảng và Chính phủ Cu-Ba trao tặng Huân Chương Hiron.
Giải thưởng Hòa bình Lenin của Liên Xô trao tặng.
Huy hiệu 50 năm tuổi Đảng.
Ngày 30 tháng 8 năm 1995, bà Nguyễn Thị Định được Chủ tịch nước truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.

Thờ phụng

Sau khi bà mất, đền thờ bà được lập tại ấp Phong Điền, Lương Hòa, Giồng Trôm. Trong đền thờ có tượng đồng chân dung bà, tượng có chiều cao 1,75 m, nặng 1.025 kg, đặt trên bệ thờ cao 1,5 m do Bộ Quốc phòng trao tặng.
Nhân dân Hát Môn (Hà Nội) cũng đã rước bát hương bà về thờ trong khu đền Hai Bà Trưng.
Tên của bà cũng được đặt cho nhiều tuyến đường, phố và trường học tại nhiều địa phương khác nhau ở nhiều tỉnh, thành phố.

Nhận xét
Năm 1965, Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: "Phó tổng Tư lệnh Quân giải phóng là cô Nguyễn Thị Định. Cả thế giới chỉ có nước ta có vị tướng quân gái như vậy. Thật là vẻ vang cho miền Nam và cho cả dân tộc ta".

Tham khảo

Liên kết ngoài

 "Những phụ nữ huyền thoại" , trang của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam

Người họ Nguyễn tại Việt Nam
Người Giồng Trôm
Anh thư dân tộc Việt Nam
Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam
Nữ Phó Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam
Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam
Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam
Nữ tướng Quân đội nhân dân Việt Nam
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa VI
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa VII
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa VIII
Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân
Thiếu tướng Quân đội nhân dân Việt Nam đã mất


title: Calomicrus spurius

text:
Calomicrus spurius là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gressitt & Kimoto miêu tả khoa học năm 1963.

Chú thích

Tham khảo

Calomicrus


title: Brunoy

text:
Brunoy là một xã ở tỉnh Essonne thuộc vùng Île-de-France miền bắc nước Pháp.

Theo điều tra dân số năm 1999, dân số xã này là  người. Ước tính dân số năm 2005 là .

Danh xưng cư dân địa phương Brunoy trong tiếng Pháp là Brunoyens.

Tham khảo

Mayors of Essonne Association
 INSEE commune file

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức
Mérimée database - Cultural heritage
Land use (IAURIF)

Xã của Essonne


title: Chi Hồ tiêu

text:
Chi Hồ tiêu (danh pháp khoa học: Piper) là một chi quan trọng về kinh tế và sinh thái học trong họ Hồ tiêu (Piperaceae) bao gồm khoảng 1.000 – 2.000 loài cây thân bụi, thân thảo và cây dây leo, nhiều loài trong số đó là những loài cơ bản trong nơi sinh trưởng nguyên thủy của chúng, trong khi các loài khác là các loài xâm lấn chính trong các khu vực mà chúng được đưa vào. Chi này chứa các loài thích hợp cho việc nghiên cứu lịch sử tự nhiên, hóa học các sản phẩm tự nhiên, sinh thái cộng đồng và sinh học tiến hóa. Sự đa dạng của chi này giành được sự quan tâm trong nghiên cứu và tìm hiểu sự tiến hóa của thực vật.

Các loài thuộc chi Hồ tiêu có sự phân bổ rộng khắp vùng nhiệt đới, và là loại thực vật phổ biến nhất trong các tầng thấp của các từng mưa nhiệt đới vùng đất thấp, nhưng cũng có thể có mặt tại các khoảng rừng trống và ở các cao độ lớn, chẳng hạn các rừng mây; một loài (P. kadsura ở miền nam Nhật Bản và phần xa nhất về phía nam của Hàn Quốc) là loài thuộc vùng cận nhiệt đới và có thể chịu được sương giá nhẹ trong mùa đông. Các loài cây thuộc chi này là thực vật chủ yếu tại các khu vực mà người ta tìm thấy chúng.

Piper là chi mẫu cho các nghiên cứu trong sinh thái học và sinh học tiến hóa. Sự đa dạng và tầm quan trọng sinh thái của chi này làm cho nó là ứng cử viên sáng giá trong các nghiên cứu thuộc các lĩnh vực trên, mặc dù một điều không gây ngạc nhiên là phần lớn các nghiên cứu đều tập trung vào tầm quan trọng kinh tế của loài P. nigrum (hồ tiêu), P. methysticum (ca va) và P. betle (trầu không).

Một số loài kiến (bắt buộc hoặc không bắt buộc phải có) được tìm thấy sinh sống trên một số loài Piper có ảnh hưởng mạnh đối với sự phát triển của chúng, làm cho chúng trở thành một hệ thống lý tưởng cho các nghiên cứu về tiến hóa của sự cộng sinh và các ảnh hưởng của sự hỗ sinh đối với các cộng đồng sinh vật.

Một số loài
 Piper arboreum
 Piper auritum hay Piper sanctum hồ tiêu Mexico
 Piper betle Trầu không
 Piper bonii
 Piper consanguineum
 Piper cenocladum Hồ tiêu kiến
 Piper cubeba Hồ tiêu thuốc
 Piper decurrens
 Piper grande
 Piper guineense Hồ tiêu Benin
 Piper imperiale Hồ tiêu Mali
 Piper sarmentosum Lá lốt = Piper lolot
 Piper longum Hồ tiêu dài
 Piper magnificum Hồ tiêu sơn
 Piper metanum
 Piper methysticum Ca va
 Piper nigrum Hồ tiêu đen (còn có thể gọi là hồ tiêu trắng, hồ tiêu lục, tùy theo màu sắc của hạt thương phẩm)
 Piper orizabanum
 Piper positum
 Piper retrofractum
 Piper rubribaccum
 Piper rubrum
 Piper sylvaticum Hồ tiêu dài miền núi
 Piper unguiculatum

Tham khảo

 Dyer, L.A. và A.N. Palmer. 2004. Piper: A model genus for studies of evolution, chemical ecology, and trophic interactions. Kluwer Academic Publishers, Boston. ISBN 0-306-48498-6

et:Pipar


title: Torre Santa Susanna

text:
Torre Santa Susanna là một đô thị (commune) thuộc tỉnh Brindisi trong vùng Puglia của Ý. Torre Santa Susanna có diện tích km2, dân số là người (thời điểm ngày).

Tham khảo

Đô thị tỉnh Brindisi


title: Eudicronychus rugosus

text:
Eudicronychus rugosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Girard miêu tả khoa học năm 1991.

Chú thích

Tham khảo

Eudicronychus


title: Ca trù

text:
Ca trù (chữ Nôm: 歌籌), còn gọi nôm na là hát cô đầu / hát nhà trò là loại hình diễn xướng bằng âm giai nhạc thính phòng rất thịnh hành tại khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ Việt Nam. Ca trù thịnh hành từ thế kỷ 15, từng là loại ca trong cung đình và được giới quý tộc và trí thức yêu thích. Ca trù là một sự phối hợp nhuần nhuyễn và đỉnh cao giữa thi ca và âm nhạc.

Cho đến những năm 1980 thể loại này hay được gọi cái tên là hát ả đào (nghĩa đen là "hát xẩm cửa đình"), tuy nhiên sang thập niên 1990 thì hay gọi tên là hát ca trù. Từ "ca trù" được cho là lấy từ chữ Nôm: 歌籌 nghĩa là lối hát bỏ thẻ tre, người nghe hát thấy chỗ nào hay thì ném thẻ cho đào hát. Sau đó cứ đếm thẻ mà trả thành tiền. Các ca nương được gọi là ả đào tuy nhiên chữ "ả" liên kết với mại dâm, nên gọi chêch ra là cô đào, và dạng biến thể là cô đầu. Ca trù từng được tầng lớp trí thức thời phong kiến yêu thích, được biểu diễn tại các đình làng và cả ở cung đình, sau đó phát triển ở các giáo phường, sử dụng phụ nữ và dần bị biến tướng. Thời thực dân, ca trù phát triển ở các đô thị trong các ca quán nơi cung cấp rượu và thuốc phiện. Sau năm 1945 khi Việt Minh lên nắm quyền, nó bị phê phán gắn với các hoạt động mại dâm chế độ cũ. Sau 1954 ca trù chính thức bị cấm, nhưng được khôi phục sau khi công cuộc Đổi Mới được phát động và ngày nay hay được xem là bộ môn nghệ thuật bác học của nền âm nhạc cổ truyền Việt Nam.

Ngày 1 tháng 10 năm 2009, ca trù được ghi danh là di sản phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp. Đây là Danh hiệu UNESCO ở Việt Nam có vùng ảnh hưởng lớn, với phạm vi tới 16 tỉnh, thành phố ở nửa phía Bắc Việt Nam. Hồ sơ đề cử Ca trù là di sản văn hóa thế giới với không gian văn hóa Ca trù trải dài khắp 16 tỉnh phía Bắc gồm: Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Hà Nội, Bắc Giang, Bắc Ninh, Hải Phòng, Hải Dương, Hưng Yên, Hà Nam, Nam Định, Thái Bình, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh và Quảng Bình. Ca trù là kiệt tác di sản truyền khẩu và phi vật thể của nhân loại đứng thứ hai sau ả đào pansori của Hàn Quốc.

Ngày 23 tháng 2 năm 2020, nhằm ngày giỗ tổ nghiệp ca trù, Google lần đầu tiên tôn vinh loại hình nghệ thuật truyền thống này bằng biểu tượng đặc biệt thay thế tạm thời trên trang chủ của Google tại Việt Nam.

Nguồn gốc
Không ai rõ ca trù có từ bao giờ, nhưng có một giai thoại kể rằng nó được khai sinh bởi Đinh Dự - con trai công thần Lam Sơn và công chúa Đường Hoa - người nhà trời. Nên ca trù có nguồn gốc nửa nhân nửa thần, linh thiêng mà cao quý.

Ca trù là dạng nghệ thuật biểu diễn dùng nhiều thể văn chương như: phú, truyện, ngâm, nhưng thể văn chương phổ biến nhất là hát nói và hát kể.

Hát nói xuất hiện sớm nhưng phải đợi đến đầu thế kỷ 19 mới có những tác phẩm lưu truyền đến nay như các tác phẩm của Nguyễn Công Trứ, Cao Bá Quát,... Nguồn gốc của thể Hát nói trong văn chương Việt Nam được giải thích bằng những nguyên nhân và các sự việc sau đây.
 Hát nói là sự phàm tục hoá những thể thánh ca. Trước khi có Hát nói, ở Việt Nam đã có những bài hát xoan, hát cửa đền, cửa chùa, những bài thét nhạc. Những thể ca trong các dịp tế lễ đó chuyển dần công dụng và được các tao nhân, mặc khách tổ chức ngay trong những cuộc giải trí riêng của họ. Các bài hát nói bắt đầu từ đó.
 Hát nói là sự cụ thể hoá ảnh hưởng của tư tưởng Lão–Trang. Xưa kia, văn chương Việt Nam về nội dung phải gò bó trong những tư tưởng Khổng Mạnh, về hình thức phải đem theo những quy luật khắt khe, những lối diễn tả nhất định. Cuối thế kỷ thứ 18, do hoàn cảnh rối ren trong xã hội, tư tưởng Lão-Trang có cơ hội bành trướng và hát nói chính là sáng tạo của các nhà nho phóng khoáng, thích tự do, ở đấy họ có thể gửi gấm những tư tưởng, cảm xúc vượt ra ngoài khuôn phép với cách diễn đạt cởi mở, rộng rãi hơn.
 Hát nói là biến thể của song thất lục bát. Các nhà viết sách thời xưa cho rằng Hát nói là một hình thức biến đổi của thể ngâm Song thất lục bát: Trong hát nói có Mưỡu là những câu thơ lục bát, nhiều câu 7 chữ có vần bằng, vần trắc, có cước vận, yêu vận. Nhưng khi đã phát triển, Hát nói là một thể tài hỗn hợp gồm: thơ, phú, lục bát, song thất, tứ tự, nói lối,... Trong lối Hát ca trù có nhiều loại như: Dâng hương, Giáo trống, Gủi thư, Thét nhạc thì Hát nói là lối thông dụng và có tính văn chương lý thú nhất; lời hát của thể cách hát nói như nỗi ai oán được thăng hoa thành nguồn cảm hứng bất tận.
 Thể cách hát nói cũng được đưa vào trong chầu văn và trở thành thể cách hát phú.

Thành phần trình diễn
Một chầu hát cần có ba thành phần chính:
 Một nữ ca sĩ (gọi là "đào" hay "ca nương") sử dụng bộ phách gõ lấy nhịp,
 Một nhạc công nam giới (gọi là "kép") chơi đàn đáy phụ họa theo tiếng hát. Nhạc công đàn đáy có lúc hát thể cách hát sử và hát giai, vừa đàn vừa hát
 Người thưởng ngoạn (gọi là "quan viên", thường là tác giả bài hát) đánh trống chầu chấm câu và biểu lộ chỗ đắc ý bằng tiếng trống.

Vì là nghệ thuật âm nhạc thính phòng, không gian trình diễn ca trù có phạm vi tương đối nhỏ. Đào hát ngồi trên chiếu ở giữa. Kép và quan viên ngồi chếch sang hai bên. Khi bài hát được sáng tác và trình diễn ngay tại chỗ thì gọi là "tức tịch," nghĩa là "ngay ở chiếu."

Âm nhạc
Ca trù vừa là loại thanh nhạc, vừa là loại khí nhạc. Có một ngôn ngữ âm nhạc tế nhị, tinh vi.

 Thanh nhạc: Ca nương phải có giọng thanh - cao - vang, khi hát phải biết ém hơi, nhả chữ và hát tròn vành rõ chữ, biết nảy hạt (đổ hột), đổ con kiến. Ca nương vừa hát, vừa gõ phách. Phải biết rành 5 khổ phách cơ bản, đánh lưu không, tiếng phách phải chắc và giòn, lời ca và tiếng phách phải ăn khớp với nhau.
 Khí nhạc: Kép đàn dùng đàn đáy phụ họa. Bản đàn không nhất thiết phải đi theo bài hát, vì phải theo khổ đàn, nhưng khổ đàn – khổ phách – tiếng ca hợp nhau, hài hòa nhuần nhuyễn. Có những cách đàn ca chân phương- theo lề lối hay hàng hoa- sáng tạo và bay bướm.
 Quan viên là người cầm chầu, tiếng trống chầu vừa chấm câu khi tham gia vào cuộc diễn tấu, nhưng có tính chất phê phán, khen chê đúng chỗ, để khích lệ ca nương – kép đàn, giúp cho thính giả biết được đoạn nào hay - thật hay và như thế được giáo dục âm nhạc trong cách nghe.

Một số tác phẩm nổi tiếng
Bài bản ca trù có nhiều loại. Phổ biến nhất là hát nói, một thể văn vần có tính cách văn học cao. Những bài hát nói nổi tiếng phải kể đến:
 Cao Bá Quát với "Tự tình", "Hơn nhau một chữ thì", "Phận hồng nhan có mong manh", "Nhân sinh thấm thoắt",...
 Nguyễn Công Trứ với "Ngày tháng thanh nhàn", "Kiếp nhân sinh", "Chơi xuân kẻo hết xuân đi", "Trần ai ai dễ biết ai",...
 Dương Khuê với "Hồng Hồng, Tuyết Tuyết" tức "Gặp đào Hồng đào Tuyết".
 Chu Mạnh Trinh với "Hương Sơn phong cảnh ca".
 Tản Đà với "Hỏi gió", "Gặp xuân","Xuân tình", "Chưa say", "Trần ai tri kỷ", "Đời đáng chán",...
 Nguyễn Khuyến với "Hỏi phỗng đá", "Duyên nợ".
 Nguyễn Thượng Hiền với "Chơi chùa Thầy".
 Trần Tế Xương với "Hát cô đầu".
Ngoài ra còn có những làn điệu cổ điển khác như "Tỳ bà hành" (bản diễn Nôm của Phan Huy Vịnh theo cổ bản của Bạch Cư Dị). Những điệu huê tình, gửi thư, bắc phản, hát giai,... cũng thuộc thể ca trù.

Ca trù ngày nay

Sau Cách mạng Tháng 8, ca trù bị xem là "trò chơi hư hỏng, trụy lạc" và sau 1954 bị cấm đoán không chính thức vì bị xem là liên quan đến tệ nạn xã hội. Chính quyền cũng gán cho bộ môn ca trù là "phong kiến, trưởng giả" do dư luận xã hội nhìn nhận coi là thứ ăn chơi, trác táng trụy lạc của tầng lớp bóc lột. Tuy nhiên, Hồ Chí Minh đã tham dự một buổi biểu diễn ca trù tại Văn Miếu Quốc Tử Giám trong năm 1962 nhân dịp Tết Nguyên đán. Năm 1976, học giả Trần Văn Khê đã thu âm các buổi biểu diễn của hai ca nương, người đã hát cho Hồ Chí Minh nghe, và xuất bản hai năm sau đó. Quan chức đầu tiên quảng bá ca trù là Nguyễn Xuân Khoát, người đứng đầu hiệp hội Xuân Thu nhã tập năm 1940-1942: ông đã thuyết trình về ca trù tại các hội nghị, trong các cơ sở giáo dục và trên đài phát thanh (tháng Tư năm 1976).

Những năm 1980, môn ca trù mới được cho phép trình diễn cho công chúng nhưng trong khuôn khổ đề tài chính trị chứ không giữ được thể văn truyền thống. Lần ra mắt đó, NSND Quách Thị Hồ hát bài "Những mùa xuân" trên đài phát thanh. Điệu nhạc thì cổ nhưng lời ca mang nội dung ca tụng Đảng Cộng sản Việt Nam. Dù đó là đề tài chỉ đạo, đó là lần đầu sau 30 năm bặt tiếng, khán thính giả miền Bắc Việt Nam mới nghe được làn điệu ca trù. Năm 2009. Chính phủ đề cử ca trù là bộ môn Di sản thế giới UNESCO. Ca trù từ đó mới được công nhận để nghiên cứu bảo tồn.

Nghệ thuật ca trù được giới thiệu trong nhiều tác phẩm văn học nghệ thuật. Năm 1945 nhà văn Nguyễn Tuân đã ca ngợi loại hình nghệ thuật này trong tác phẩm Chùa Đàn.

Nghệ thuật ca trù sau đó được khai thác trong nhiều bộ phim cũng như trong các chủ đề âm nhạc Việt Nam. Có thể bắt gặp ca trù trong phim Mê Thảo, thời vang bóng, Trăng tỏ thềm lan, Trò đời, Thương nhớ ở ai, Long thành cầm giả ca hay trong bài hát "Một nét ca trù ngày xuân", "Mái đình làng biển" của nhạc sĩ Nguyễn Cường, "Trên đỉnh Phù Vân", "Không thể và có thể", "Chảy đi sông ơi", "Một thoáng Tây Hồ" của Phó Đức Phương, "Chiều phủ Tây Hồ" của Phú Quang,"Chị tôi" của Trọng Đài (thơ Đoàn Thị Tảo), "Hà Nội linh thiêng hào hoa" của Lê Mây, "Đất nước lời ru" của Văn Thành Nho, "Nắng có còn xuân" của Đức Trí, "Giọt sương bay lên" của Nguyễn Vĩnh Tiến, "Chuyện nước non" của NSND Phạm Ngọc Khôi, "Vịnh xuân đất Tổ" của NSƯT Quang Vinh, "Đá trông chồng" của Lê Minh Sơn,...

Liên hoan ca trù toàn quốc lần thứ nhất diễn ra tại Hà Tĩnh (năm 2005). Liên hoan ca trù toàn quốc là hoạt động định kỳ của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, nhằm thực hiện cam kết của Chính phủ Việt Nam với UNESCO về công tác bảo vệ di sản văn hóa thế giới trong việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể ca trù.

Theo thống kê của các nhà nghiên cứu, năm 2010 có 63 câu lạc bộ ở 15 tỉnh, thành phố trên cả Việt Nam có hoạt động thường xuyên và có kế hoạch luyện tập truyền nghề ca trù. Một số tỉnh thành phía Bắc, điển hình là các tỉnh có nhiều câu lạc bộ ca trù như:

Hà Nội: Câu lạc bộ Ca trù Lỗ Khê, CLB Ca trù Thái Hà, CLB Ca trù Thăng Long, CLB Ca trù thôn Chanh (Phú Xuyên), CLB Ca trù Hà Nội, CLB Ca trù Bích Câu Đạo quán.
Ninh Bình: Câu lạc bộ Ca trù đền thờ Nguyễn Công Trứ, CLB Ca trù Cố Viên Lầu.
Hà Tĩnh: Câu lạc bộ Ca trù Nguyễn Công Trứ, CLB Ca trù Cổ Đạm.
Bắc Ninh: CLB Ca trù Thanh Khương (Thuận Thành), CLB Ca trù Tiểu Than (Gia Bình) và CLB Ca trù Đông Tiến (Yên Phong).

Hiện tại, nghệ thuật ca trù không chỉ dành riêng cho nữ giới mà nó đã phát triển một cách bình đẳng để mọi người cùng tham gia theo đuổi vì từ xưa nam giới chỉ chơi đàn, gõ trống phụ hoạ cho lời hát là chính. Nam giới (kép đàn) ngày nay cũng có thể vừa diễn tấu đàn vừa hát thay ca nương hoặc thay vào đó là một nữ nhạc công đệm đàn, gọi là "đàn nương".

Ca trù mặc dù đã được khôi phục lại nhưng vẫn gặp nhiều khó khăn trong quảng bá, bảo tồn, do có một sự đứt gãy trong quá khứ, được cho là mang tính bác học khó hát, các nhạc cụ đàn đáy hay trống đế cũng không dễ chơi, khán giả trẻ tuổi thường không hiểu ý nghĩa của ca từ trong các bài hát (mang tính chất của chủ nghĩa yếm thế - khuyển nho, ca ngợi một cuộc sống đức hạnh hòa hợp với thiên nhiên,...)

Các nghệ sĩ ca trù nổi tiếng
NSND, danh ca Quách Thị Hồ
Nghệ nhân dân gian Nguyễn Thị Khướu (Hà Nội)
Nghệ sĩ ưu tú, danh ca Lê Thị Bạch Vân
NS Nguyễn Thị Phúc
Nghệ nhân Nguyễn Thị Thiệp (Bắc Ninh)
Nghệ nhân Nguyễn Văn Khôi (Hà Nội)
Nghệ nhân Phạm Thị Mùi (Lỗ Khê, Đông Anh, Hà Nội)
NSND, danh ca Phó Thị Kim Đức
Nghệ sĩ Nguyễn Thị Chúc
Kép đàn Đinh Khắc Ban
Kép đàn Nguyễn Phú Đẹ
Kép đàn Nguyễn Văn Khuê
Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Thị Sinh
Đào nương Trần Thị Gia
Đào nương Nguyễn Phương Trà My

Hình ảnh

Chú thích
Hall, Patricia, ed. The Oxford Handbook of Music Censorship. New York: Oxford University Press, 2018.

Liên kết ngoài

 Ca trù nỗ lực vượt khó
 Những người giữ lửa Ca trù cổ Đạm
 Ca trù - một di sản văn hóa cần được bảo tồn
 Đêm ca trù tưởng nhớ Nghệ sĩ Nhân dân Quách Thị Hồ
 Các câu lạc bộ nghệ thuật ca trù
 Nghe hát ca trù trực tuyến
 Nghệ thuật ca trù
 Sức sống của nghệ thuật ca trù
 Sống dậy ca trù Thăng Long
 NGƯỜI CÓ CÔNG DÀN DỰNG ĐIỆU MÚA CỔ CA TRÙ CỔ ĐAM
 Ca trù Thăng Long - 12 tối thứ 7 và 365 ngày

Dân ca Việt Nam
Kiệt tác truyền khẩu và phi vật thể nhân loại tại Việt Nam
Di sản văn hóa phi vật thể tại Việt Nam
Phát minh của Việt Nam
Văn hóa Việt Nam
Sân khấu cổ truyền Việt Nam


title: Virton (huyện)

text:
Huyện Virton (; ) là một trong năm huyện hành chính ở tỉnh Luxembourg, Bỉ.

Huyện hành chính Virton bao gồm các đô thị sau:
 Chiny
 Étalle
 Florenville
 Habay
 Meix-devant-Virton
 Musson
 Rouvroy
 Saint-Léger
 Tintigny
 Virton

Tham khảo

Virton
Virton


title: Lautrec

text:
Lautrec  là một xã trong tỉnh Tarn thuộc vùng Occitanie ở miền nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 292 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Tarn


title: Machaerium villosum

text:
Machaerium villosum, the Jacarandá-do-Cerrado, Jacarandá-Pardo, Jacarandá-Paulista, or Jacarandá-Pedra, là một loài rau đậu thuộc họ Fabaceae. Nó chỉ được tìm thấy ở Brasil. Nó bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Machaerium villosum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập ngày 10 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

villosum
Thực vật Brasil
Thực vật dễ tổn thương


title: Sciadorus obtusus

text:
Sciadorus obtusus là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
O


title: Vườn quốc gia Bald Rock

text:
Vườn quốc gia Bald Rock là một vườn quốc gia ở miền bắc bang New South Wales, Úc, ngay phía bắc Tenterfield ở ranh giới bang Queensland. Bên kia ranh giới, vườn quốc gia tiếp nối với vườn quốc gia Girraween.

Vườn quốc gia này rộng 75 km², được đặt tên theo cảnh nổi bật của vườn là Bald Rock, một khối đá granite lớn trồi lên mặt đất, cao hơn vùng chung quang 200 m, dài khoảng 750 m và rộng 500 m. Đây là đá granite nguyên khối lớn nhất ở Úc. Người ta có thể lên khối đá này bằng một đường dành riêng vào trong vườn rồi theo 2 đường mòn có đánh dấu để lên đỉnh khối đá. Từ đỉnh khối đá này người ta có cái nhìn toàn cảnh khu vực cây bụi chung quanh.

Vườn này là Vành đai đá granite của Queensland (Granite Belt, Queensland), được hình thành cách đây khoảng 220 triệu năm do việc macma granite (đá nóng chảy) làm xâm nhập đá trầm tích và biến chất vào chung quanh Stanthorpe Adamellite. Sau này do việc nâng lên và xói mòn quá trong trình tạo núi khiến cho các đá trầm tích và biến chất chung quanh bị xói mòn đi, chỉ còn lại Stanthorpe Adamellite, do chịu đựng được thời tiết.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Bald Rock National Park  at the NSW National Parks and Wildlife Service
Captain Thunderbolt's Hideout  at NSW Schools Country Area Program

Vườn quốc gia New South Wales
IUCN Loại II
Khởi đầu năm 1971 ở Úc


title: West End của Luân Đôn

text:
West End của Luân Đôn (thường được gọi là West End) là một khu vực rộng lớn thuộc Luân Đôn, ở điểm cuối phía tây của Thành phố Luân Đôn và phía bắc của sông Thames, trong đó khu vực tập trung nhiều địa điểm du lịch, cửa hàng, doanh nghiệp, tòa nhà chính phủ lớn của thành phố và các địa điểm giải trí, bao gồm nhiều nhà hát tại West End.

Việc sử dụng thuật ngữ này bắt đầu vào đầu thế kỷ 19 để mô tả các khu vực thời trang ở phía tây Charing Cross.

Trong khi Thành phố Luân Đôn là khu kinh doanh và tài chính lớn ở Luân Đôn, thì West End là trung tâm thương mại và giải trí chính của thành phố. Đây là khu thương mại trung tâm lớn nhất ở Vương quốc Anh, có thể so sánh với Midtown Manhattan ở thành phố New York , Vịnh Causeway ở Hồng Kông, Shibuya ở Tokyo hoặc Quận 8, Paris. West End vẫn là một trong những địa điểm đắt đỏ nhất thế giới về giá thuê mặt bằng chỉ sau Thung lũng Silicon.

Vị trí địa lý

Cái tên "West End" là một thuật ngữ được sử dụng thông tục bởi người dân Luân Đôn và không phải là một định nghĩa địa lý hoặc thành phố chính thức, các bộ phận cấu thành chính xác của nó được đưa ra để tranh luận. Thuật ngữ West End được sử dụng từ đầu thế kỷ 19 để mô tả khu vực giàu có hơn, sang trọng hơn ở phía tây Charing Cross, cũng trái ngược với khu vực nghèo nhất của Luân Đôn bấy giờ, là East End.

Khu vực West End của Luân Đôn không được phân định chặt chẽ, nhưng thường được biết đến là khu vực bao quanh cả giao lộ Piccadilly, Phố Oxford, Covent Garden và Soho.

Trong Thành phố Westminster cũng có một phường chính thức, một khu vực bầu cử cũng được gọi là "West End"; tuy nhiên nhỏ hơn. Khu vực hiện cũng bao quát các quận của Westminster và Khu Camden.

Ranh giới khu vực
Có nhiều ý kiến chia sẻ về định nghĩa địa lý về những gì chính xác cấu thành khu vực West End. Theo Báo cáo năm 2005 của Hội đồng Thành phố Westminster là hầu hết mọi người có thể đồng ý khi họ nghĩ về West End, bao gồm toàn bộ Dramreland (trừ ra Hội trường hoàng gia và Old Vic, cả địa điểm thuộc phía nam của dòng sông Thames), và các khu vực xung quanh là gồm:
 Soho
 Covent Garden
 Leicester Square
 đường Aldwych
Hướng bắc chạy qua phố Oxford từ Oxford Circus đến Holborn, kết nối về hướng nam đến Aldwych, hướng tây dọc theo đường Strand đến Quảng trường Trafalgar và sau đó trở lại hướng bắc để nối lại Oxford Circus.

Theo Ed Glinert đã phác thảo định nghĩa này trong cuốn sách lịch sử Biên niên sử West End (2006), các quận nằm trong khu vực West End:
 Mayfair
 Soho
 Vườn Brooklyn
 Fitzrovia
 Marylebone.
Theo định nghĩa này, West End giáp Temple Bar, Holborn và Bloomsbury ở hướng đông, công viên Regent ở hướng bắc, Paddington, Công viên Hyde và Knightsbridge ở hướng tây Victoria và Westminster ở hướng nam. Các định nghĩa khác bao gồm Bloomsbury trong West End.

Lịch sử

Tọa lạc ở phía tây của Thành phố Luân Đôn Trung cổ và La Mã lịch sử.
Vào thế kỉ thứ 17, khi Luân Đôn vẫn còn là một thành phố tiền công nghiệp khí đốt, West End là nơi được ưa chuộng sinh sống của tầng lớp thượng lưu bởi vì không khí trong lành do khu vực may mắn ngược hướng gió khi khói bốc lên từ sự đông đúc của thành phố. Những cơn gió nóng gắt phổ biến ở Luân Đôn có xu hướng giữ khói và mùi khó chịu từ nước bẩn của sông Thames, và những người công nhân thuộc phía Nam Luân Đôn phải tránh xa dễ bị xúc phạm bởi những người giàu.

West End cũng được ưa chuộng vì nằm gần cung điện hoàng gia quyền lực tại Westminster, và phần lớn là trong thành phố Westminster (một trong số 32 quận của Luân Đôn).

Phát triển trong thế kỷ thứ mười bảy, thứ mười tám và mười chín, ban đầu được xây dựng như một loạt các cung điện, nhà ở thị trấn đắt tiền, cửa hàng thời trang và những nơi vui chơi giải trí. Các khu vực gần thành phố xung quanh Holborn, giao lộ Seven Dials và quận Covent Garden lịch sử có chứa các cộng đồng nghèo đã được xóa và cải tạo phát triển trong thế kỷ 19.

Các khu dân cư xung quanh quận Mayfair và Belgravia vẫn là nơi bảo tồn của những người giàu có, và giá bất động sản ở những khu vực này có xu hướng đắt đỏ đối với đại đa số người dân Luân Đôn.

Theo thời gian, chính quyền đã thành lập West End ở trung tâm của Luân Đôn hiện đại, mặc dù mỗi khu vực trong West End giữ một đặc điểm riêng biệt và bản sắc pháp lý riêng. Thành phố Luân Đôn trở thành một trung tâm cho các lĩnh vực ngân hàng, tài chính, pháp lý và chuyên nghiệp, trong khi thành phố Westminster liên kết với các lĩnh vực giải trí, mua sắm, thương mại và giải trí, chính phủ; và trung tâm của các trường đại học và đại sứ quán. West End hiện đại được liên kết chặt chẽ với khu vực trung tâm Luân Đôn.

Địa điểm tham quan

 Phòng trưng bày nghệ thuật và bảo tàng
 Trụ sở công ty bên ngoài lĩnh vực dịch vụ tài chính (mặc dù nhiều quỹ đầu cơ của London chủ yếu hoạt động ở West End)
 Cơ sở giáo dục
 Đại sứ quán
 Tòa nhà chính phủ (chủ yếu quanh Whitehall)
 Khách sạn
 Học viện.
 Tổ chức pháp lý
 Cơ sở truyền thông
 45 Nhà hát
 13 Rạp chiếu phim
 Công viên xanh
 Cửa hàng
Hàng năm vào tháng giêng, khu vực West End tổ chức lễ diễu hành chào mừng năm mới.

Các con phố nổi tiếng

 Phố Albemarle
 Phố Baker
 Phố Bond
 Phố Carnaby
 Đường Charing Cross
 Phố Đan Mạch
 Phố Gower
 Phố Đại Marlborough
 Great Portland
 Phố Harley
 Haymarket
 High Holborn
 Kingsway
 Phố Neal
 Phố cũ Compton
 Phố Oxford
 Park Lane
 Piccadilly
 Phố Regent
 Savile Row
 Đại lộ Shaftesbury
 Phố Strand
 Đường Tottenham Court
 Phố Wardour

Quảng trường

Khu vực cũng nổi tiếng với nhiều quản trường và không gian công cộng.
Berkeley Square
Cambridge Circus
Grosvenor Square
Hyde Park Corner
Leicester Square
Manchester Square
Marble Arch
Oxford Circus
Parliament Square
Giao lộ Piccadilly
Russell Square
Soho Square
St Giles Circus
Quảng trường Trafalgar

Tham khảo

Liên kết ngoài

Khu vực của Luân Đôn
Quận của Thành phố Westminster


title: Pseudoanthidium katbergense

text:
Pseudoanthidium katbergense là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Mavromoustakis mô tả khoa học năm 1940.

Chú thích

Tham khảo

Pseudoanthidium
Động vật được mô tả năm 1940


title: Mogeville

text:
Mogeville  là một xã thuộc tỉnh Meuse trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 234 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Meuse


title: Trận Biên Hòa (1861–1862)

text:
Trận Biên Hòa hay Pháp đánh chiếm Biên Hòa là một phần của cuộc chiến tranh Pháp-Việt 1858-1884 xảy ra từ ngày 14 tháng 12 năm 1861 và kết thúc vào ngày 7 tháng Giêng năm 1862, tức sau khi đánh chiếm được Bà Rịa.

Mục đích chính của cuộc đánh chiếm là nhằm ngăn chặn các cuộc nổi dậy của phong trào kháng chiến và đề phòng những cuộc tiến công của quân triều đình Huế từ hướng Bình Thuận vào, hòng giữ vững sự đô hộ...và ở lại lâu dài của người Pháp.

Vài dòng lịch sử
Thời bấy giờ, Biên Hòa là tỉnh đầu tiên của Nam Kỳ lục tỉnh, khi đi từ Bình Thuận vào miền Nam.
Năm 1698, đất Biên Hòa ngày nay thuộc huyện Phước Long, dinh Trấn Biên, phủ Gia Định. Năm 1808, vua Gia Long cho đổi là trấn Biên Hòa thuộc thành Gia Định. Năm 1836, vua Minh Mạng đổi là tỉnh Biên Hòa và cho xây dựng thành Biên Hòa vào một năm sau đó.

Thành được xây bằng đá ong, kiểu Vauban. Chu vi dài 338 trượng, cao 8 thước 5 tấc. Ngoài thành có hào rộng 4 trượng, sâu 6 thước bao bọc xung quanh. Thành có 4 cổng và 1 kỳ đài.

Bối cảnh
Sau khi thành Gia Định thất thủ (17 tháng 2 năm 1859), tiếp theo là Đại đồn Chí Hòa cũng bị đánh chiếm (24 tháng 2 năm 1861), thì ở Biên Hòa quân và dân đã làm xong tám cái cản bằng gỗ và một cản bằng đá ong trên sông Đồng Nai, nhằm ngăn chặn quân Pháp theo sông Bến Nghé lên tấn công. Và hễ dưới sông có cản, thì trên bờ có đồn lũy, đại bác cùng những chiếc thuyền con chở đầy thuốc nổ để dùng cho thuật đánh hỏa công.

Lúc bấy giờ, sau khi Đại đồn Chí Hòa bị san bằng, triều đình Huế cho cách chức tướng Nguyễn Tri Phương, cử Khâm sai Nguyễn Bá Nghi vào thay. Ở Biên Hòa, trong tay ông có khoảng ba quân, gồm những tàn binh từ Gia Định đến và những đạo quân từ miền Trung vào; còn theo Trần Văn Giàu:
Ở Biên Hòa, Nguyễn Bá Nghi chủ trương giảng hòa, không muốn đánh, vin cớ là súng yếu, người ít...Và trong 7, 8 tháng, được mười mấy lần sớ tấu của Bá Nghi, biết Bá Nghi không chịu đánh mà triều đình Huế cứ điềm nhiên, cứ để Bá Nghi tại chức. Đến khi Pháp động binh, thì Bá Nghi mới bắt đầu trưng binh, thu lương và triều đình mới phái Nguyễn Tri Phương đem binh vào cứu viện.

Trong khi đó, sau khi Pháp đánh chiếm Định Tường (tháng 4 năm 1861), thì phong trào kháng Pháp của người dân ở Nam Kỳ càng thêm mạnh mẽ. Bất lực trước sức đề kháng này, Đề đốc Hải quân Charner đã xin từ chức. Tháng 10 năm 1861, Đô đốc L. Bonard được cử sang thay.

Rút kinh nghiệm thất bại của Charne, tướng Bonard chủ trương chưa đánh sâu vào các làng xã mà khẩn trương đánh chiếm những tỉnh thành. Và kế hoạch đánh chiếm Biên Hòa và Vĩnh Long liền được thảo ra, và nhanh chóng thực hiện nhằm mở rộng khả năng càn quét, bao vây, tiêu diệt các lực lượng chống đối trên một địa bàn rộng lớn từ sông Đồng Nai đến sông Tiền, sông Hậu.

Để dọn đường cho cuộc tấn công Biên Hòa, tướng Bonard sai hai toán quân đi thám thính. Một đội đến Suối Sâu (nay thuộc huyện Vĩnh Cửu, tỉnh Đồng Nai), thì bị quân Việt đánh đuổi; một đội khác đến hai thôn là Bình Thuận và Bình Chuẩn(đều thuộc Biên Hòa), thì bị Phó đề đốc Lê Quang Tiến cho quân tập kích, làm đối phương cũng phải tháo lui.

Diễn biến
Sau khi chuẩn bị xong, ngày 14 tháng 12 năm 1861, tướng Bonard vừa gửi tối hậu thơ cho tướng Bá Nghi & Tuần phủ Nguyễn Đức Hoan, vừa ban lệnh khởi binh.

Theo nhà sử học Trần Văn Giàu, thì liên quân Pháp – Tây Ban Nha, có khoảng một ngàn người được chia làm 4 đạo như sau:

Đạo quân bộ thứ nhất do Thiếu tá Comte chỉ huy gồm pháo binh và bộ binh Tây Ban Nha.
Đạo quân bộ thứ nhì do Trung tá Domenech Diégo chỉ huy gồm một đại đội thủy quân lục chiến Tây Ban Nha và một đội kỵ binh Pháp cùng 2 súng đồng 4 nòng.
Đạo quân thủy thứ ba do Đại tá Lebris chỉ huy gồm 2 đại đội thủy quân lục chiến.
Đạo quân thủy thứ tư do Chủ tỉnh Renommée chỉ huy.

Ngay ngày đầu, đạo quân của Thiếu tá Comte đã đánh chiếm được Gò Công Trao Trảo.

Ngày 15, đội quân trên hợp với cánh quân của Trung tá Domenech Diégo, cắt đứt liên lạc giữa Mỹ Hòa và Biên Hòa, rồi cùng bao vây đồn Mỹ Hòa, khiến quân Việt phải bỏ căn cứ rút qua sông.

Trong khi đó, đoàn tàu chiến do Trung tá Ha-ren chỉ huy tiến theo sông Đồng Nai vừa phá cản vừa bắn phá các pháo đài trên bờ.

Đồng thời, một cánh quân thủy khác do Đại tá Lebris cầm đầu, theo rạch Gò Công Trao Trảo đánh vào phía sau các pháo đài.

Sau khi các cản và pháo đài của quân Việt đều bị phá vỡ, đến ngày 16, cả bốn đạo quân của đối phương đều có mặt trước tỉnh thành Biên Hòa.

Trước tình thế đó, tỉnh thần là Tuần phủ Nguyễn Đức Hoan vá Án sát Lê Khắc Cẩn cho lui quân về giữ đồn mới là Hồ Nhĩ; còn tướng Bá Nghi thì từ phủ Phước Tuy (Bà Rịa) lui vào rừng Long Kiên, Long Tả rồi chạy tuốt về Bình Thuận.

Ngày 18 tháng 12, liên quân ung dung tiến vào chiếm đoạt thành, mà không gặp bất kỳ sự kháng cự nào nữa.

Ngày 28 tháng 12, từ Biên Hòa, liên quân đánh chiếm Long Thành.

Ngày 7 tháng 1 năm 1862, liên quân lại theo dòng sông Đồng Nai, đánh lấy thành Bà Rịa (phủ lỵ Phước Tuy) ngay trong ngày này.

Theo GS. Trần Văn Giàu, trong lúc Biên Hòa lâm nguy, triều đình Huế rất chậm trễ trong việc tiếp cứu. Ông viết:
...Biên Hòa lâm nguy, triều đình lại khệnh khạng, mất hết thì giờ cho việc ban kiếm, ban nhung y, ban thắt lưng cho các tướng Nguyễn Tri Phương, Tôn Thất Cáp & Nguyễn Công Nhàn. Rồi còn phải đợi Khâm thiên giám coi "bản mệnh của đại tướng, tốt hay xấu"; đợi ngày tốt để "khởi mã". cho nên mấy ngàn quân do tướng Nguyễn Tri Phương chỉ huy chưa đến nơi, thì tướng Bá Nghi, tỉnh thần Nguyễn Đức Hoan đã bỏ thành Biên Hòa rồi.

Khác với lời thuật trên, sử gia Phạm Văn Sơn cho biết thành Biên Hòa không hề bị bỏ ngỏ, mà đã chống trả quyết liệt mới cam chịu thất thủ.
Ông kể:
Sáng sớm ngày 16 tháng 12, quân Pháp tấn công quân ta trên cả hai mặt đường. Chiến hạm Pháp lợi dụng nước lên, Trung tá Trung tá Domenech Diégo được lệnh xung phong cho quân ào ạt bức thành, nã đại bác vào trong như long trời lở đất, yểm trợ cho quân thủy và quân bộ kéo lên. Tuần Phủ Nguyễn Đức Duy, Án sát Lê Khắc Cẩn chống đỡ suốt ngày, xét thấy giữ không xong, nhờ đêm tối lui quân về Hồ Nhĩ...Ngày 17 tháng 12 năm 1861, liên quân vào trong thành.

Sau khi thất thủ
Theo GS. Giàu thì:
Thấy tướng Bá Nghi cùng tàn quân lui về ở Bình Thuận, tướng Tri Phương cũng cho dừng quân lại ở đây, mà không tiến đánh đối phương để ủng hộ cho nghĩa binh ở các tỉnh Nam Kỳ đang rầm rộ nổi lên...Tội lỗi của triều đình còn nặng nề hơn nữa, khi quân ứng nghĩa khắc phục gần hết các các thôn xã thì Huế đang tính chuyện nghị hòa, nhượng hẳn ba tỉnh miền Đông.

Nhưng theo Phạm Văn Sơn, thì:
Những tin thất trận cứ cáo cấp dồn dập về Huế, đã gây một cuộc khủng hoảng tinh thần cho Tự Đức và các đại thần. Các quan quân thứ, quan tỉnh (Biên Hòa) đều bị cách lưu, cho lập công chuộc tội. Nhận thấy lực lượng quân đội chính quy không đủ ứng phó với tình thế mỗi ngày một khẩn trương, nhà vua xuống dụ giao cho Đỗ Quang phụ trách Gia Định, Đỗ Thúc Tĩnh phụ trách Định Tường, Nguyễn Đức Quang và Lê Khắc Cẩn phụ trách Vĩnh Long...khuyến khích nhân dân ứng nghĩa. "Ai đánh và thu được phủ, huyện nào thì lãnh chức nơi đó. Ai thu được tỉnh thành nào thì được đời đời tập tước, binh dõng có công trạng thì được thưởng phẩm hàm"...Nhà vua lại bàn với Trương Đăng Quế (tìm cách) khôi phục lại tỉnh Biên Hòa...

Sách Hỏi đáp lịch sử tập 4 ghi tương tự và còn cho biết thêm:
Ở tỉnh Biên Hòa, Tuần phủ Nguyễn Đức Hoan vá Án sát Lê Khắc Cẩn đứng ra mộ nghĩa chống quân xâm lược. Họ tham gia đánh chặn đánh đối phương trong các cuộc lùng sục vào các thôn xóm, tập kích vào các đồn binh lẻ ở khắp các phủ huyện. Tuy nhiên, thái độ và phương thức chỉ đạo cuộc kháng chiến của triều đình thiếu kiên quyết và dứt khoát, do đó sau một số trận đụng độ với quân Pháp bị tổn thất nặng, quan quân của triều đình phải rút dần ra Bình Thuận.

Sau chiến thắng Biên Hòa, ngày 23 tháng 3 năm 1861, quân Pháp đánh chiếm luôn thành Vĩnh Long. Hốt hoảng, đầu tháng 5 năm 1862, sau khi cùng các đình thần bàn bạc, vua Tự Đức sai quan thông báo cho phía Pháp đề nghị "giảng hòa".

Đề cập sự việc này, GS. Trần Văn Giàu viết:
Lúc Vĩnh Long thất thủ (lần đầu), đó chính là lúc nghĩa quân hoạt động rất mạnh ở các nơi. Làm cho quân Pháp lan rộng từ Bà Rịa tới Vĩnh Long, nhưng họ mất rất nhiều căn cứ ở bên trong, bị tập kích khắp nơi khi họ ló ra, tình thế rất là nguy khốn. A. Thomazi trong La conquête de L'Indchine chép: "Người Pháp đã bắt đầu thấy cần phải chinh phục lại những tỉnh đã chinh phục. Nhưng trong lúc không ngờ rằng Tự Đức xin giảng hòa thì Tự Đức lại xin giảng hòa". Giảng hòa, là gián tiếp giúp Pháp tàn sát nghĩa quân, bội phản quyền lợi của nhân dân, của Tổ quốc.

Thiệt hại
Không có con số chính thức về mức độ thiệt hại về người và của cả hai bên; chỉ biết khi tháo chạy, quân Việt đã bỏ lại 48 cổ đại bác, 15 chiến thuyền và nhiều thuốc đạn nơi thành Biên Hòa.

Trong lúc liên quân Pháp-Tây Ban Nha đi tấn công Biên Hòa và Bà Rịa, đoàn chiến thuyền của họ còn rảo theo ven biển đánh đắm trên trăm thuyền của dân và của triều đình, nhiều nhất là ở hải phận Phan Rí thuộc Bình Thuận.

Và sau khi rơi vào tay liên quân, tỉnh Biên Hòa được chia thành 3 tỉnh Biên Hòa, Bà Rịa (nay thuộc tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu) và Thủ Dầu Một (nay là thị xã tỉnh lỵ tỉnh Bình Dương). Thành lũy ở Biên Hòa và Bà Rịa đều bị phá bỏ.

Về phía Pháp, ngay trong ngày đầu tiên tấn công (14 tháng 12 năm 1861), tàu Alarme của Pháp đã bị bắn trúng nhiều phát đại bác, gây hư hại nặng, gãy cả cột buồm.

Chú thích

Tham khảo
Trần Trọng Kim, Việt Nam sử lược. Nhà xuất bản Tân Việt, Sài Gòn, 1968.
Phạm Văn Sơn, Việt sử tân biên, Q. 5, tập thượng. Sài Gòn, 1962.
Trần Văn Giàu, Tổng tập. Nhà xuất bản QĐND, 2006.
Nguyễn Phan Quang, Việt Nam thế kỷ XIX (1802- 1884). Nhà xuất bản Thành phố HCM, 2002.
Hoàng Văn Lân & Ngô Thị Chính, Lịch sử Việt Nam (1858 - cuối XIX), Q. 3, Tập I, Phần 1. Sách dùng cho Đại học sư phạm. Nhà xuất bản Giáo dục, 1979.
Nhóm Nhân Văn Trẻ, Hỏi đáp lịch sử (tập 4). Nhà xuất bản Trẻ, 2007.

B
Lịch sử Biên Hòa
Trận đánh liên quan tới Việt Nam
Xung đột năm 1861
Lịch sử Đồng Nai
Chiến dịch Nam Kỳ


title: 5781 Barkhatova

text:
5781 Barkhatova (1990 SM28) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 9 năm 1990 bởi Chernykh, N. S. ở Nauchnyj.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 5781 Barkhatova

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Nikolai Chernykh
Thiên thể phát hiện năm 1990


title: Acosmetia

text:
Acosmetia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Các loài
 Acosmetia aquatilis
 Acosmetia arida Joannis, 1909
 Acosmetia biguttula (Motschulsky, 1866)
 Acosmetia caliginosa (Hübner, [1813])
 Acosmetia chinensis (Wallengren, 1860)
 Acosmetia confusa (Wileman, 1915)
 Acosmetia litorea
 Acosmetia malgassica Kenrick, 1917
 Acosmetia morrisii
 Acosmetia psamoides
 Acosmetia stagnicolor
 Acosmetia tenuipennis Hampson, 1909
 Acosmetia tristis

Chú thích

Tham khảo

 Acosmetia at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hadeninae


title: Amalda fusiformis

text:
Amalda fusiformis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Olividae, ốc ôliu.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Amalda