title: USS San Francisco (CA-38)

text:
USS San Francisco (CA-38) là một tàu tuần dương hạng nặng của Hải quân Hoa Kỳ thuộc lớp New Orleans, là chiếc tàu chiến thứ hai được đặt tên theo thành phố San Francisco thuộc tiểu bang California. San Francisco đã tham gia hầu hết các chiến dịch chủ yếu tại Mặt trận Thái Bình Dương trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, bị hư hại nặng trong trận Hải chiến Guadalcanal, nhưng đã sống sót qua cuộc chiến và được tặng thưởng 17 Ngôi sao Chiến đấu cùng danh hiệu Đơn vị Tuyên dương Tổng thống. Sau chiến tranh nó được cho ngừng hoạt động vào năm 1946 và tháo dỡ vào năm 1959.

Thiết kế và chế tạo
San Francisco được đặt lườn bởi hãng xưởng hải quân Mare Island tại Vallejo, California vào ngày 9 tháng 9 năm 1931, được hạ thủy vào ngày 9 tháng 3 năm 1933, được đỡ đầu bởi Cô Barbara M. Bailly, và được đưa ra hoạt động vào ngày 10 tháng 2 năm 1934 dưới quyền chỉ huy của thuyền trưởng, Đại tá Hải quân Royal E. Ingersoll.

Lịch sử hoạt động

Những năm giữa hai cuộc Thế Chiến
Sau một chuyến đi thử máy kéo dài, đưa San Francisco đến México, vùng biển Hawaii, ngoài khơi Washington và British Columbia và một chuyến đi đến Khu vực kênh đào Panama, nó quay trở về Xưởng hải quân Mare Island. Việc trang bị hỏa lực và cải biến thành một soái hạm kéo dài cho đến năm 1935. Vào tháng 2, nó gia nhập Hải đội Tuần dương 6 tại San Diego, và đến tháng 5 di chuyển lên phía Bắc tham gia cuộc tập trận Vấn đề Hạm đội XVI, rồi quay trở về khu vực Nam California. Vài tuần sau, nó trở lên bờ biển phía Bắc diễn tập chiến thuật hạm đội, và vào tháng 7 nó di chuyển xa hơn lên phía Bắc đến Alaska. Vào tháng 8, nó quay về California, và cho đến cuối năm 1938, San Francisco tiếp tục hoạt động tại khu vực Đông Thái Bình Dương, kéo dài từ Washington đến Peru và trải rộng từ California đến Hawaii.

Vào tháng 1 năm 1939, San Francisco rời khu vực Bờ Tây tham gia cuộc tập trận Vấn đề Hạm đội XX diễn ra tại phía Đông Tiểu Antilles thuộc Đại Tây Dương. Vào tháng 3, nó trở thành soái hạm của Hải đội Tuần dương 7, và thực hiện một chuyến viếng thăm hữu nghị đến các cảng Nam Mỹ. Rời Căn cứ Hải quân vịnh Guantanamo vào đầu tháng 4, nó ghé qua các cảng ở bờ Đông lục địa này, băng qua eo biển Magellan rồi ghé qua các cảng ở bờ Tây, và vào đầu tháng 6 đi qua kênh đào Panama hoàn tất chuyến đi vòng quanh lục địa này.

Mở màn Chiến tranh Thế giới thứ hai
Chiến tranh Thế giới thứ hai nổ ra vào ngày 1 tháng 9, và vào ngày 14 tháng 9, San Francisco từ Căn cứ Hải quân Norfolk di chuyển về phía Nam tham gia việc Tuần tra Trung lập. Chiếc tàu tuần dương vận chuyển hành khách và hàng hóa đến San Juan, Puerto Rico, rồi tuần tra tại khu vực West Indies đến tận Trinidad về phía Nam. Ngày 14 tháng 10, nó hoàn tất chuyến tuần tra quay trở lại San Juan và hướng đến Norfolk, nơi nó ở lại cho đến tháng 1 năm 1940. Vào ngày 11 tháng 1, nó hướng đến vịnh Guantanamo, nơi nó được thay phiên trong vai trò soái hạm bởi tàu tuần dương Wichita, để chuyển sang Thái Bình Dương.

Đi qua kênh đào Panama vào cuối tháng 2 năm 1940, San Francisco ghé qua San Pedro, và vào tháng 3 tiếp tục đi đến cảng nhà mới Trân Châu Cảng, nơi nó lại gia nhập Hải đội Tuần dương 6. Vào tháng 5, nó đi đến xưởng hải quân Puget Sound để đại tu, được trang bị bốn khẩu pháo . Vào ngày 29 tháng 9, nó quay trở lại Trân Châu Cảng. Vào đầu tháng 5 năm 1941, nó trở thành soái hạm của Hải đội Tuần dương 6; và vào cuối tháng 7, nó thực hiện chuyến đi đến Long Beach, California, quay trở về Hawaii ngày 27 tháng 8. Vào tháng 9, nó bàn giao lại vai trò soái hạm, và vào ngày 11 tháng 10, San Francisco đi vào xưởng hải quân Trân Châu Cảng cho một đợt đại tu được dự định sẽ hoàn tất vào ngày 25 tháng 12.

Tấn công Trân Châu Cảng
Vào ngày 7 tháng 12 năm 1941, San Francisco có mặt tại Trân Châu Cảng chờ đợi được vào ụ tàu để cạo vảy lườn tàu vốn bị hà bám nặng. Hệ thống động cơ của nó được tháo dỡ để đại tu. Đạn dược dành cho các khẩu pháo  và  được chứa trong kho. Các khẩu pháo  đã được tháo dỡ để dành chỗ cho bốn khẩu đội  bốn nòng, nhưng chúng vẫn chưa được trang bị, và các khẩu đội súng máy  đang được đại tu. Chỉ sẵn có vũ khí nhẹ và hai súng máy . Hơn nữa, một số sĩ quan và thủy thủ của San Francisco vắng mặt do nghỉ phép.

Lúc 07 giờ 55 phút, máy bay ném bom Nhật Bản xuất hiện bên trên đảo Ford, và đến 08 giờ 00, cuộc tấn công bất ngờ nổ ra. Người trên San Francisco đóng chặt các ngăn kín nước và tìm những cơ hội chống trả. Một số chuyển sang tàu tuần dương New Orleans thay người cho các khẩu đội phòng không, trong khi những người khác sử dụng súng trường và súng máy. Đạn dược dành cho súng máy  được chuyển sang tàu khu trục Tracy để sử dụng.

San Francisco không bị trúng bom hay hư hại trong cuộc không kích này. Sau khi cuộc tấn công kết thúc, công việc sửa chữa được tiếp nối nhằm giúp cho San Francisco có thể sẵn sàng chiến đấu.

Ngày 14 tháng 12, chiếc tàu tuần dương rời xưởng tàu; việc cạo vảy lườn tàu được hoãn lại dành chỗ cho việc sửa chữa cần thiết hơn cho các con tàu khác. Ngày 16 tháng 12, nó lên đường cùng với Lực lượng Đặc nhiệm 14 nhằm giải vây cho đảo Wake. Lực lượng di chuyển về phía Tây cùng với một phi đội máy bay tiêm kích Thủy quân Lục chiến bên trên tàu sân bay Saratoga và một tiểu đoàn Thủy quân Lục chiến trên tàu vận chuyển Tangier. Tuy nhiên, khi đảo Wake rơi vào tay Nhật Bản ngày 23 tháng 12, Lực lượng Đặc nhiệm 14 chuyển hướng đến đảo san hô Midway để tăng viện cho nơi này. Ngày 29 tháng 12, lực lượng về đến Trân Châu Cảng.

1942
Vào ngày 8 tháng 1 năm 1942, một lần nữa San Francisco di chuyển về hướng Tây. Trong thành phần Lực lượng Đặc nhiệm 8, nó đi về hướng Samoa hộ tống các tàu vận tải đang đổ bộ lực lượng tăng cường cho Tutuila, Samoa. Tại đây, nó hợp cùng Lực lượng Đặc nhiệm 17 để tấn công các căn cứ Nhật Bản tại các Gilbert và Marshall. San Francisco đi đến khu vực Samoa vào ngày 18 tháng 1, và đến ngày 24 tháng 1 được cho tách ra để tiếp tục hộ tống các tàu vận tải trong khi phần còn lại của các lực lượng đặc nhiệm tiến hành các hoạt động tấn công tại khu vực Tây Bắc.

Vào ngày 8 tháng 2, San Francisco khởi hành từ Tutuila, và đến ngày 10 tháng 2 gia nhập Hải đội Tuần dương 6 lúc đó thuộc Lực lượng Đặc nhiệm 11, vốn được tập họp chung quanh tàu sân bay Lexington, rồi hướng đến khu vực Đông Bắc quần đảo Solomon để tấn công Rabaul. Tuy nhiên, lực lượng bị phát hiện và bị tấn công bởi hai đợt máy bay ném bom hạng trung Mitsubishi G4M "Betty". Mặc dù mười sáu máy bay ném bom đã bị bắn hạ, yếu tố bất ngờ đã bị mất, và Lực lượng Đặc nhiệm 11 phải rút lui về phía Đông. Trong vài ngày sau đó, đơn vị này tiến hành các hoạt động tại khu vực Nam Thái Bình Dương, rồi hướng về New Guinea tham gia cùng Lực lượng Đặc nhiệm 17 trong việc không kích căn cứ và tàu bè Nhật Bản.

Vào ngày 7 tháng 3, một trong những máy bay trinh sát của San Francisco được báo cáo mất tích và không thể tìm thấy. Trong đêm 9-10 tháng 3, các lực lượng đặc nhiệm 11 và 17 tiến vào vịnh Papua, và vào lúc bình minh, các tàu sân bay Lexington và Yorktown tung máy bay của chúng ra vượt qua dãy núi Owen Stanley tấn công lực lượng Nhật Bản tại Salamaua và Lae.

Ngày hôm sau, chiếc máy bay mất tích được tàu tuần dương Minneapolis tìm thấy và được San Francisco thu hồi. Nó đã hạ cánh trên biển, nhưng không thể liên lạc. Đại úy phi công J. A. Thomas và điện báo viên O. J. Gannan đã cố chèo hướng chiếc máy bay về phía Australia, trong năm ngày và 21 giờ đã đi được khoảng 715 km (385 hải lý) trên một hành trình chỉ chệch khoảng 5º so với dự tính.

San Francisco quay trở về Trân Châu Cảng vào ngày 26 tháng 3. Đến ngày 22 tháng 4, chiếc tàu tuần dương rời Oahu đi đến San Francisco hộ tống một đoàn tàu vận tải. Đến cuối tháng 5, nó hướng về phía Tây hộ tống đoàn tàu vận tải PW 2076 đang chuyển Sư đoàn Bộ binh 37 đến Suva, và các đơn vị đặc biệt khác đến Australia. Chiếc tàu tuần dương tiếp tục nằm trong lực lượng hộ tống đi đến tận Auckland, New Zealand. Từ đây nó quay về Hawaii, về đến Trân Châu Cảng ngày 29 tháng 6.

San Francisco di chuyển về phía Tây cùng các tàu khu trục Laffey và Ballard để hộ tống đoàn tàu vận tải đi đến quần đảo Fiji. Từ đây, nó lên đường để gặp gỡ Lực lượng Viễn chinh quần đảo Solomon.

Chiến dịch Watchtower, cuộc đổ bộ lên Guadalcanal và Tulagi, mở màn vào sáng ngày 7 tháng 8. Suốt ngày hôm đó và cho đến hết tháng, San Francisco đã giúp hỗ trợ lực lượng Hoa Kỳ tại khu vực này. Cờ hiệu của Chuẩn Đô đốc Norman Scott, chỉ huy lực lượng tuần dương phối thuộc cho Lực lượng Đặc nhiệm 18, được chuyển sang San Francisco.

Vào ngày 3 tháng 9, lực lượng của San Francisco hướng về Nouméa, Nouvelle-Calédonie để bổ sung và tiếp nhiên liệu. Ngày 8 tháng 9, chúng lên đường hộ tống cho lực lượng tăng cường đi đến Guadalcanal. Đến ngày 11 tháng 9, Lực lượng Đặc nhiệm 18 của San Francisco gặp gỡ nhóm của tàu sân bay Hornet, Lực lượng Đặc nhiệm 17; và vào ngày hôm sau cả hai nhóm được tiếp nhiên liệu ngoài biển. Ngày 14 tháng 9, đoàn tàu vận tải tăng cường rời New Hebrides; Lực lượng Đặc nhiệm 61 tiến hành hoạt động hỗ trợ cùng Lực lượng Đặc nhiệm 17, hoạt động về phía Đông Lực lượng Đặc nhiệm 18.

Vào khoảng 14 giờ 50 phút ngày 15 tháng 9, Wasp bị trúng ngư lôi bên mạn phải; các đám cháy bốc lên từ chiếc tàu sân bay, rồi càng nặng thêm bởi các vụ nổ. Đô đốc nắm quyền chỉ huy Lực lượng Đặc nhiệm 18. San Francisco và tàu tuần dương hạng nặng Salt Lake City tìm cách kéo chiếc tàu sân bay, nhưng đến 15 giờ 20 phút, các đám cháy hoàn toàn không thể kiểm soát và các tàu khu trục bắt đầu vớt những người sống sót. Tàu khu trục Lansdowne buộc phải phóng ngư lôi đánh chìm nó, và Lực lượng Đặc nhiệm 18 rút lui về Espiritu Santo.

Sáng ngày 17 tháng 9, San Francisco, Juneau và năm tàu khu trục trở ra khơi để gặp gỡ Lực lượng Đặc nhiệm 17 tiếp tục nhiệm vụ bảo vệ các đoàn tàu vận tải tăng cường. Các đơn vị còn lại của Lực lượng Đặc nhiệm 18 hướng về Nouméa cùng với những người sống sót trên chiếc Wasp.

Ngày 23 tháng 9, các tàu khu trục San Francisco, Salt Lake City, Minneapolis, Chester, Boise và Helena cùng Hải đội Khu trục 12 đã tập hợp thành Lực lượng Đặc nhiệm 64, một lực lượng tàu nổi hộ tống và tấn công, dưới quyền chỉ huy của Đô đốc Scott trên chiếc San Francisco. Ngày hôm sau, lực lượng này hướng đến New Hebrides.

Trận chiến mũi Esperance

Ngày 7 tháng 10, Lực lượng Đặc nhiệm 64 khởi hành từ Espiritu Santo, New Hebrides, quay trở lại khu vực Solomon bảo vệ đoàn tàu vận tải Đồng Minh tăng cường cũng như đánh chặn các hoạt động tương tự của phía Nhật Bản. Ngày 11 tháng 10, khoảng 16 giờ 15 phút, các con tàu hướng lên phía Bắc từ đảo Rennel để đánh chặn một lực lượng đối phương bao gồm hai tàu tuần dương và sáu tàu khu trục, được cho là đang hướng đến Guadalcanal từ khu vực Buin-Faisi thuộc quần đảo Bougainville. Lực lượng đặc nhiệm tiếp tục theo hướng Bắc tiếp cận đảo Savo từ phía Tây Nam.

Lúc 23 giờ 30 phút, khi các tàu chiến ở cách  về phía Tây Bắc đảo Savo, chúng chuyển hướng tiếp tục truy tìm tại khu vực. Vài phút sau khi chuyển hướng, radar phát hiện tàu lạ về phía Tây cách xa vài km. Khoảng 23 giờ 45 phút, Trận chiến mũi Esperance bắt đầu.

Sự mơ hồ vào lúc ban đầu đã khiến cả hai phía tạm thời ngưng bắn do sợ bắn nhầm vào tàu của phe mình. Sau đó, trận đánh lại nổ ra và tiếp tục cho đến 00 giờ 20 phút ngày 12 tháng 10, khi các tàu Nhật còn lại rút lui về phía quần đảo Shortland. Salt Lake City, Boise cùng các tàu khu trục Duncan và Farenholt bị hư hại; và sau đó, Duncan bị chìm. Tàu tuần dương Nhật Furutaka và một tàu khu trục bị đánh chìm do các cuộc đối đầu trên biển; và thêm hai tàu khu trục đối phương bị máy bay Thủy quân Lục chiến cất cánh từ sân bay Henderson trên đảo Guadalcanal đánh chìm vào ngày 12 tháng 10. Sau trận đánh, Lực lượng Đặc nhiệm 64 rút lui về Espiritu Santo.

Vào ngày 15 tháng 10, San Francisco tiếp tục các hoạt động hỗ trợ cho Chiến dịch Guadalcanal. Chiều tối ngày 20 tháng 10, nhóm của nó được lệnh quay về Espiritu Santo. Lúc 21 giờ 19 phút, ngư lôi phóng từ tàu ngầm được phát hiện. Chester bị đánh trúng giữa tàu bên mạn phải nhưng vẫn có thể tiếp tục tự di chuyển. Ba quả khác bị bắn nổ: một quả bên mạn phải phía đuôi Helena, quả thứ hai giữa Helena và San Francisco; và quả thứ ba cách  bên mạn trái của San Francisco. Hai quả ngư lôi khác được phát hiện đi trên mặt biển.

San Francisco về đến Espiritu Santo trong đêm 21 tháng 10, nhưng lại khởi hành vào ngày 22 tháng 10 để đánh chặn lực lượng tàu nổi đối phương đang tiến đến gần Guadalacanal từ phía Bắc, và để bảo vệ các lượng lượng tăng viện. Ngày 28 tháng 10, Đô đốc Scott chuyển cờ hiệu sang chiếc Atlanta. Ngày hôm sau, San Francisco quay trở lại Espiritu Santo, và vào ngày 30 tháng 10, Chuẩn Đô đốc Daniel J. Callaghan, vị chỉ huy San Francisco vào lúc Hoa Kỳ tham gia chiến tranh, quay trở lại con tàu và đặt cờ hiệu của mình như là Tư lệnh Đội đặc nhiệm 64.4, vốn sẽ trở thành Lực lượng Đặc nhiệm 65.

Hải chiến Guadalcanal

Ngày 31 tháng 10, Lực lượng Đặc nhiệm 65 mới thành lập khởi hành từ Espiritu Santo, một lần nữa hướng đến quần đảo Solomon bảo vệ cho việc đổ bộ binh lính tăng cường lên Guadalcanal, tiếp nối bằng nhiệm vụ bắn phá các khu vực Kokumbona và Koli Point. Vào ngày 6 tháng 11, các tàu vận tải hoàn tất việc chất dỡ, và lực lượng rút lui, về đến Espiritu Santo vào ngày 8 tháng 11. Vào ngày 10 tháng 11, trong vai trò soái hạm của Đội đặc nhiệm 67.4, San Francisco lại lên đường hướng đến Guadalcanal.

Ngay trước giữa trưa, một thủy phi cơ trinh sát Nhật Bản bắt đầu dõi theo đội hình. Lực lượng đi đến ngoài khơi Lunga Point vào ngày 12 tháng 11, và các tàu vận tải tiến hành chất dỡ hàng. Đến xế trưa, một phi đội máy bay Nhật Bản được báo cáo đang đến gần. Lúc 13 giờ 18 phút, các con tàu lên đường; đến 14 giờ 08 phút, 21 máy bay đối phương mở một cuộc không kích.

Lúc 14 giờ 16 phút, một máy bay ném ngư lôi đã bị bắn hỏng những vẫn kiên trì phóng ngư lôi vào phía đuôi mạn phải của San Francisco. Quả ngư lôi bị trượt, nhưng chiếc máy bay đâm vào tháp chỉ huy phía sau của San Francisco, ngoặc qua cấu trúc thượng tầng rồi đâm nhào xuống biển bên mạn trái. 15 người đã bị thiệt mạng, 29 người bị thương và một người mất tích. Tháp chỉ huy phía sau bị phá hủy, bộ kiểm soát hỏa lực và radar phòng không phía sau bị hư hỏng, hai khẩu đội 20 mm bị phá hủy, trạm chỉ huy phụ bị cháy nhưng tình hình được kiểm soát vào lúc trời tối.

Những người bị thương được cho chuyển sang chiếc USS President Jackson (AP-37), ngay trước khi lực lượng tàu nổi đối phương được báo cáo đang đến gần. Lực lượng bảo vệ đã hộ tống các tàu vận tải rời khỏi khu vực, rồi tái tập trung và quay lại. Vào khoảng nữa đêm, cùng với một tàu tuần dương hạng nặng, ba tàu tuần dương hạng nhẹ và tám tàu khu trục, San Francisco tiến vào eo biển Lengo.

Lúc 01 giờ 25 phút ngày 13 tháng 11, một lực lượng hải quân Nhật bị phát hiện về phía Tây Bắc ở khoảng cách . Đội đặc nhiệm của Chuẩn đô đốc Callaghan bắt đầu cơ động để đánh chặn, trở thành cuộc đụng độ đầu tiên trong cuộc Hải chiến Guadalcanal. Lúc 01 giờ 48 phút, trong hoàn cảnh hầu như tối mịt, San Francisco nổ súng vào một tàu tuần dương đối phương ở cách  bên mạn phải. Đến 01 giờ 51 phút, nó xoay các khẩu pháo vào một tàu tuần dương nhỏ hay một tàu khu trục lớn ở cách  bên mạn phải về phía mũi. Rồi trong một nỗ lực nhằm tìm các mục tiêu khác, San Francisco tình cờ bắn trúng tàu tuần dương hạng nhẹ Atlanta. Đạn pháo của San Francisco đã gây hư hỏng nghiêm trọng cho Atlanta, giết chết Chuẩn đô đốc Scott và hầu hết thủy thủ của Atlanta trên cầu tàu. Khi đã muộn, San Francisco nhận biết mình đã bắn nhầm một tàu "bạn" và ngừng bắn. Chất màu xanh lục, mà San Francisco sử dụng để phân biệt đạn pháo của nó với những chiếc khác, sau đó được nhìn thấy trên cấu trúc thượng tầng của Atlanta trước khi nó bị chìm. Không lâu sau đó, thiết giáp hạm Nhật Hiei bị phát hiện và bị bắn pháo ở khoảng cách ban đầu chỉ có .

Vào khoảng 02 giờ 00, San Francisco xoay các khẩu pháo của mình sang thiết giáp hạm Kirishima. Cùng lúc đó, nó trở thành mục tiêu của tàu tuần dương Nagara ở phía mũi bên mạn phải, và của một tàu khu trục đã cắt ngang mũi nó và đang đi dọc bên mạn trái. Kirishima tham gia cùng Nagara v̀a tàu khu trục nả pháo vào San Francisco, khi mà các khẩu đội  bên mạn trái đối đầu với chiếc tàu khu trục nhưng bị loại khỏi vòng chiến ngoại trừ một khẩu đội. Kirishima cũng loại khỏi vòng chiến các khẩu đội  bên mạn phải. San Francisco bẻ lái sang trái và dàn pháo chính tiếp tục nả vào Hiei và Kirishima, trong khi chúng cùng với những chiếc kia tiếp tục bắn trả vào San Francisco. Một phát bắn trúng trực tiếp trên cầu tàu hoa tiêu đã giết chết hay làm bị thương nặng mọi sĩ quan, ngoại trừ sĩ quan thông tin liên lạc, Thiếu tá Hải quân Bruce McCandless. Quyền chỉ huy con tàu chuyển sang sĩ quan kiểm soát hư hỏng, Thiếu tá Herbert E. Schonland, nhưng ông cho rằng nỗ lực bản thân cần đến để giữ cho con tàu "tiếp tục nổi và đứng thẳng", nên ông ra lệnh cho McCandless tiếp tục chỉ huy trên cầu tàu. Việc kiểm soát lái và động cơ bị mất, nên phải chuyển sang tháp chỉ huy phụ phía sau; nơi này lại bị loại khỏi vòng chiến bởi một phát bắn trúng trực tiếp bên mạn trái. Việc kiểm soát lại bị mất.

Việc kiểm soát con tàu được tái lập trên tháp chỉ huy, rồi cầu tàu lại bị bắn trúng bên mạn phải. Việc kiểm soát lái và động cơ tạm thời bị mất, rồi được tái lập. Mọi liên lạc đều bị cắt đứt. Không lâu sau đó, đối phương ngừng bắn. San Francisco cũng ngừng bắn và rút lui về phía Đông dọc theo bờ biển phía Bắc Guadalcanal. 77 người, bao gồm Chuẩn Đô đốc Daniel J. Callaghan và Thuyền trưởng, Đại tá Hải quân Cassin Young, đã thiệt mạng; 105 người khác bị thương. Trong số bảy người được ghi nhận mất tích, có ba người sau đó được cứu vớt. Con tàu bị bắn trúng 45 phát; cấu trúc con tàu bị hư hỏng đáng kể nhưng không chí mạng, không có phát nào trúng bên dưới mực nước. Hai mươi hai đám cháy đã bùng phát và được dập tắt.

Lúc khoảng 04 giờ 00, với mọi la bàn đều bị hỏng, San Francisco nhập đoàn với Helena và Juneau rồi theo chúng đi qua eo biển Sealark hướng về phía Espiritu Santo để được sửa chữa tạm thời. Đến khoảng 10 giờ 00, nhân viên y tế của Juneau chuyển sang San Francisco để trợ giúp vào việc chữa trị số đông người bị thương. Một giờ sau đó, Juneau trúng phải một ngư lôi phóng từ tàu ngầm I-26, đánh trúng gần cầu tàu bên mạn trái. "Toàn bộ con tàu hầu như bị vỡ ra khi một cột khói nâu và trắng khổng lồ và lửa bốc cao gần ba trăm mét. Juneau hầu như bị nổ tung." San Francisco trúng phải nhiều mảnh vỡ lớn từ Juneau, một người bị thương khi mảnh vỡ làm đứt cả hai chân. Sau khi màn khói tan đi, không còn gì sót lại trên mặt biển. Những con tàu còn lại nhận được lệnh tiếp tục đi mà không được dừng lại tìm kiếm người sống sót. Điều bất hạnh cho thủy thủ đoàn trên Juneau, họ phải chờ đợi trong tám ngày trên mặt nước trước khi được cứu vớt, phải chịu đựng những cuộc tấn công căng thẳng của cá mập; chỉ có mười người sống sót.

Trưa ngày 14 tháng 11, San Francisco rút lui về hướng Espiritu Santo. Do sự tham gia hoạt động tích cực vào ngày 13 tháng 10, và trong đêm 11–12 tháng 10, nó được trao tặng phần thưởng Đơn vị Tuyên dương Tổng thống. Ngày 18 tháng 11, chiếc tàu tuần dương lên đường đi Nouméa, và vào ngày 23 tháng 11, lại lên đường quay trở về Hoa Kỳ. Nó đến San Francisco vào ngày 11 tháng 12. Ba ngày sau, công việc sửa chữa được tiến hành tại Xưởng hải quân Mare Island.

1943
Vào ngày 26 tháng 2 năm 1943, San Francisco lên đường hướng đến Nam Thái Bình Dương. Sau khi hộ tống đoàn tàu vận tải PW 2211 trên đường đi, nó đến Nouméa vào ngày 20 tháng 3; rồi năm ngày sau đó tiếp tục đi đến Efate. Nó quay trở lại quần đảo Hawaii vào giữa tháng 4, rồi sau đó hướng lên phía Bắc đến quần đảo Aleut gia nhập Lực lượng Đặc nhiệm 16 của vùng Bắc Thái Bình Dương, và đến Alaska vào cuối tháng đó. Đặt căn cứ tại vịnh Kuluk thuộc đảo Adak, nó hoạt động tại khu vực quần đảo Aleut trong hơn 4 tháng tiếp theo. Nó tuần tra những lối tiếp cận từ phía Tây vào khu vực này; tham gia tấn công và chiếm đóng Attu vào tháng 5 và Kiska vào tháng 7; và thực hiện các nhiệm vụ hộ tống.

Đến giữa tháng 9, nó được lệnh quay trở lại Trân Châu Cảng để sửa chữa, và được tái bố trí về Lực lượng Đặc nhiệm 14. Vào ngày 29 tháng 9, San Francisco rời Trân Châu Cảng trong thành phần Đơn vị Đặc nhiệm 14.2.1 cho một cuộc tấn công lên đảo Wake. Ngày 5 tháng 10, lực lượng đi đến khu vực ngoài khơi mục tiêu và tiến hành hai lượt tấn công các vị trí của đối phương. Vào ngày 11 tháng 10, đơn vị đặc nhiệm quay trở về Trân Châu Cảng.

Ngày 20 tháng 9, lực lượng đi đến ngoài khơi Makin. San Francisco tham gia cuộc bắn phá chuẩn bị xuống Betio, rồi tuần tra bên ngoài khu vực vận chuyển về phía Tây Makin. Vào ngày 26 tháng 9, nó được tách ra để điều về Đội đặc nhiệm 50.1, gia nhập cùng các tàu sân bay Yorktown, Lexington, Cowpens, năm tàu tuần dương và sáu tàu khu trục. Lực lượng này lên đường hướng về phía quần đảo Marshall để tấn công tàu bè và cơ sở của Nhật Bản tại khu vực Kwajalein. Ngày 4 tháng 12, các tàu sân bay tung máy bay ra tấn công các mục tiêu. Không lâu sau giữa trưa, hoạt động của không quân đối phương được tăng cường, và đến 12 giờ 50 phút, San Francisco bị tấn công, khi ba máy bay ném ngư lôi đã đến gần bên mạn trái; hỏa lực phòng không của nó đã bắn rơi hai chiếc, trong khi chiếc thứ ba bị Yorktown bắn rơi. Nhưng trong quá trình tấn công, chiếc tàu tuần dương nhiều lần bị bắn phá bởi hỏa lực càn quét, làm một người thiệt mạng và 22 người khác bị thương. Đến đêm, lực lượng Nhật Bản quay trở lại, và Lexington bị trúng ngư lôi trong đêm đó; lực lượng phải di chuyển về phía Bắc và phía Tây. Đến 01 giờ 30 phút ngày 5 tháng 12, máy bay đối phương biến mất khỏi màn hình radar. Ngày hôm sau, các con tàu quay trở về Trân Châu Cảng.

1944
Vào ngày 22 tháng 1 năm 1944, San Francisco lên đường cùng với Lực lượng Đặc nhiệm 52, một lần nữa hướng đến quần đảo Marshall. Vào ngày 29 tháng 1, được các tàu khu trục hộ tống, hải đội được cho tách khỏi đội hình hướng đến các căn cứ của Nhật Bản trên đảo Maloelap để vô hiệu hóa chúng trong quá trình Trận Kwajalein. Sau cuộc bắn pháo, các con tàu tiếp tục tiến đến Kwajalein. San Francisco đi đến ngoài khơi đảo san hô lúc khoảng 06 giờ 30 phút ngày 31 tháng 1. Đến 07 giờ 30 phút, nó khai hỏa vào các mục tiêu tiềm năng, gồm cả một tàu nhỏ trong vũng biển Kwajalein; đến 08 giờ 49 phút, nó ngừng bắn. Lúc 09 giờ 00, nó tiếp tục bắn pháo vào mục tiêu trên các đảo Berlin và Beverly. Suốt ngày hôm đó, nó tiếp tục bắn pháo vào các đảo trên, và vào cuối buổi chiều đã bổ sung thêm đảo Bennett vào danh sách mục tiêu. Trong một tuần lễ tiếp theo, nó bắn pháo chuẩn bị rồi hỗ trợ các hoạt đổ bộ lên các đảo Burton, Berlin và Beverly. Đến ngày 8 tháng 2, chiếc tàu tuần dương lên đường đi Majuro, nơi nó hoạt động như một đơn vị của Lực lượng Đặc nhiệm 58, một đơn vị tàu sân bay nhanh.

Trong thành phần Đội đặc nhiệm 58.2, San Francisco rời vũng biển Majuro vào ngày 12 tháng 2. Bốn ngày sau, các tàu sân bay tung máy bay của chúng tấn công như một phần của Chiến dịch Hailstone. Trong đêm 16-17 tháng 2, tàu sân bay Intrepid bị trúng ngư lôi, và San Francisco và các tàu khác được phân công hộ tống nó rút lui về phía Đông. Vào ngày 19 tháng 2, lực lượng được chia tách; Intrepid cùng hai tàu khu trục tiếp tục đi về Trân Châu Cảng, trong khi San Francisco và các tàu còn lại hướng đến Majuro. Ngày 25 tháng 2, San Francisco lên đường đi Hawaii cùng với Đội đặc nhiệm 58.2. Ngày 20 tháng 3, đội đặc nhiệm quay trở về Majuro để tiếp nhiên liệu, rồi lại lên đường vào ngày 22 tháng 3 đi đến phía Tây quần đảo Caroline. Trong các ngày 30 tháng 3-1 tháng 4, máy bay từ tàu sân bay đã tấn công Palaus và Woleai; thủy phi cơ của San Francisco đã thực hiện các phi vụ giải cứu.

Vào ngày 6 tháng 4, lực lượng quay trở lại vũng biển Majuro. Một tuần sau, các con tàu lên đường đi New Guinea. Từ ngày 21 đến ngày 28 tháng 4, Đội đặc nhiệm 58.2 hỗ trợ cho các cuộc tấn công đổ bộ lên khu vực Hollandia (ngày nay là Jayapura). Vào ngày 29 tháng 4, lực lượng di chuyển trở lại khu vực Caroline cho một đợt tấn công khác nhắm vào Truk. Ngày 30 tháng 4, San Francisco được cho tách ra cùng với tám tàu tuần dương khác để di chuyển đến Satawan. Sau khi hoàn tất nhiệm vụ bắn phá tại đây, các tàu tuần dương gia nhập trở lại Đội đặc nhiệm 58.2 và hướng đến quần đảo Marshall.

Thoạt tiên ở lại Majuro, San Francisco chuyển sang Kwajalein vào đầu tháng 6, và đến ngày 10 tháng 6 rời đảo san hô này trong thành phần Đội đặc nhiệm 53.15, lực lượng bắn phá trong chiến dịch tấn công Saipan. Ngày 14 tháng 6, nó tiến hành đợt bắn phá Tinian kéo dài hai ngày, và sau khi cuộc đổ bộ lên Saipan diễn ra, chuyển sang bắn pháo hỗ trợ trên bộ. Vào ngày 16 tháng 6, nó tạm thời gia nhập hải đội Tuần dương 9 để bắn phá Guam. Tuy nhiên, tin tức về một lực lượng hải quân Nhật Bản lớn đang trên đường đến Saipan, khiến phải ngưng việc bắn pháo, và các con tàu quay trở lại Saipan.

Ngày 17 tháng 6, San Francisco được tiếp nhiên liệu trước khi chiếm lĩnh vị trí án ngữ giữa lực lượng đối phương đang đến gần và lực lượng đổ bộ tại Saipan. Sáng ngày 19 tháng 6, Trận chiến biển Philippine nổ ra. Lúc khoảng 10 giờ 46 phút, San Francisco phát hiện "... một số lượng lớn máy bay đối phương trên màn hình radar cách ." Lúc 11 giờ 26 phút, chiếc tàu tuần dương nổ súng. Một quả đạn pháo 40 mm bắn nhầm từ tàu tuần dương Indianapolis làm hư hại máy tạo màn khói trên chiếc San Francisco. Đến giữa trưa, sự tĩnh lặng quay trở lại; lúc 14 giờ 24 phút, những máy bay ném bom bổ nhào Nhật Bản thực hiện đợt tấn công cuối cùng. Sang ngày 20 tháng 6, San Francisco về phía Tây truy đuổi lực lượng Nhật Bản; và sang ngày kế tiếp, nó quay trở lại khu vực Saipan tiếp nối các hoạt động hỗ trợ cho lực lượng chuyên chở đổ bộ. Ngày 8 tháng 7, San Francisco một lần nữa hướng đến Guam bắn phá các vị trí đối phương. Trong bốn ngày tiếp theo, nó nả pháo các vị trí tại khu vực Agat và Agana. Vào ngày 12 tháng 7, nó quay trở lại Saipan để tiếp tế, rồi đến ngày 18 tháng 7 quay trở lại ngoài khơi đảo Guam.

Trong các ngày 18-20 tháng 7, nó bắn pháo các vị trí đối phương, hỗ trợ cho hoạt động của các đội quét mìn dưới nước, và bắn quấy rối ban đêm cũng như ngăn cản việc sửa chữa của đối phương tại các khu vực Agat và Faci Point. Ngày 21 tháng 7, nó bắt đầu hỗ trợ cho lực lượng Thủy quân Lục chiến đổ bộ lên bãi Agat; đến ngày 24 tháng 7, chiếc tàu tuần dương chuyển hoả lực của nó sang Orote Point. Ngày 30 tháng 7, nó lên đường đi ngang qua Eniwetok và Trân Châu Cảng để quay về San Francisco. Chiếc tàu tuần dương quay trở về Bờ Tây Hoa Kỳ vào ngày 16 tháng 8 để đại tu.

Ngày 31 tháng 10, nó lại lên đường hướng sang phía Tây, và vào ngày 21 tháng 11 đi đến Ulithi, nơi nó lại đảm nhiệm vai trò soái hạm của Hải đội Tuần dương 6. Ngày 10 tháng 12, nó nhổ neo di chuyển đến Philippines trong thành phần Đội đặc nhiệm 38.1. Trong khi các tàu sân bay tiến hành không kích xuống Luzon trong các ngày 14-15 tháng 12, thủy phi cơ của San Francisco được sử dụng vào việc tuần tra chống tàu ngầm và giải cứu. Ngày 16 tháng 12, lực lượng lên đường đi đến một điểm hẹn với lực lượng tiếp tế, Đội đặc nhiệm 30.17; tuy nhiên, một cơn bão đã làm gián đoạn các hoạt động tiếp liệu, và các con tàu phải tìm cách thoát ra khỏi cơn bão trong hai ngày tiếp theo sau. Vào ngày 19 tháng 12, nó tiến hành việc tìm kiếm những người còn sống sót của ba chiếc tàu khu trục bị nhận chìm trong cơn bão.

Ngày 20 tháng 12, Lực lượng Đặc nhiệm 38 một lần nữa quay sang phía Tây tiếp nối các hoạt động tại Luzon; nhưng hoàn cảnh biển động gây ngăn trở. Ngày 24 tháng 12, lực lượng đặc nhiệm quay trở về Ulithi.

1945
Sáu ngày sau, lực lượng khởi hành từ Ulithi. Vào ngày 2-3 tháng 1 năm 1945, các cuộc không kích được tung ra nhắm vào Đài Loan. Từ ngày 5 đến ngày 7 tháng 1, Luzon bị tấn công; và các cuộc càn quét xuống Đài Loan được tiếp nối vào ngày 9 tháng 1. Sau đó lực lượng hướng đến eo biển Bashi tiến hành đợt tấn công kéo dài năm ngày vào các đơn vị tàu nổi đối phương tại biển Nam Trung Quốc cùng các cơ sở dọc theo bờ biển Đông Dương. Trong các ngày 15-16 tháng 1, các khu vực Hong Kong-Hạ môn-Sán Đầu bị tấn công, và vào ngày 20 tháng 1, lực lượng băng qua eo biển Luzon tiếp tục các hoạt động tấn công Đài Loan. Các cuộc kháng cự trên không diễn ra liên tục trong ngày 21 tháng 1, khi máy bay đối phương thường xuyến xuất hiện trên màn hình radar. Các tàu sân bay Langley và Ticonderoga đã bị đánh trúng. Vào ngày 22 tháng 1, các cuộc tấn công nhắm vào quần đảo Ryukyu, và vào ngày hôm sau lực lượng hướng đến phía Tây quần đảo Caroline.

Đến nơi vào ngày 26 tháng 1, các con at̀u lại lên đường vào ngày 10 tháng 2. Từ ngày 16 đến ngày 17 tháng 2, các cuộc không kích được nhắm vào các cơ sở không quân tại miền Trung đảo Honshū. Vào ngày 18 tháng 2, lực lượng di chuyển về phía các quần đảo Volcano và Bonin; và vào ngày 19 tháng 2, cuộc tấn công Iwo Jima bắt đầu. Ngày hôm sau, San Francisco cùng các tàu tuần dương khác tiếp cận Iwo Jima làm nhiệm vụ bắn pháo hỗ trợ, kéo dài cho đến ngày 23 tháng 2. Sau đó nó quay lại chính quốc Nhật Bản; Tokyo trở thành mục tiêu trong ngày 25 tháng 2. Thời tiết xấu đã ngăn trở các hoạt động vào ngày hôm sau nhắm vào Nagoya, và đến ngày 27 tháng 2, lực lượng quay trở lại Ulithi.

Trong thành phần của Lực lượng Đặc nhiệm 54 tham gia Chiến dịch Iceberg, San Francisco rời Ulithi vào ngày 21 tháng 3 hướng đến Ryukyu. Ngày 25 tháng 3, nó tiếp cận Kerama Retto, phía Tây Okinawa, bắn pháo hỗ trợ cho hoạt động quét mìn; nó rút lui vào ban đêm, và sáng hôm sau quay trở lại hỗ trợ cho việc đổ bộ và phản pháo xuống Aka, Keruma, Zamami và Yakabi. Sáng ngày 27 tháng 3, sự kháng cự bằng không quân tăng lên. Ngày hôm sau, San Francisco chuyển sang Okinawa bắn phá bờ biển chuẩn bị cho cuộc tấn công đổ bộ được dự định vào ngày 1 tháng 4. Ngày hôm đó, nó chiếm lĩnh vị trí bắn hỗ trợ số 5 về phía Tây Naha, và trong năm ngày tiếp theo đã nả pháo xuống công sự đối phương, hang động, hầm trú ẩn, đầu mối giao thông, xe tăng, xe tải và điểm tập trung quân. Ban đêm, nó bắn pháo quấy phá gần các bãi đổ bộ.

Ngày 6 tháng 4, chiếc tàu tuần dương rút lui về Kerama Retto để tiếp đạn và tiếp nhiên liệu, và đã giúp vào việc bắn rơi một máy bay ném ngư lôi Nakajima B6N "Jill"; sau đó nó gia nhập Lực lượng Đặc nhiệm 54 ngoài khơi Okinawa khi đơn vị này tiến hành một đột không kích khác. San Francisco bắn rơi thêm một máy bay ném ngư lôi Nakajima B5N "Kate". Một cuộc không kích khác diễn ra lúc bình minh ngày 7 tháng 4, khi một máy bay tấn công cảm tử kamikaze tìm cách đâm vào chiếc tàu tuần dương; nó bị bắn rơi cách  bên mạn trái mũi tàu. Sau đợt không kích, San Francisco chuyển sang Lực lượng Đặc nhiệm 51 bắn pháo hỗ trợ cho bờ biển Đông Okinawa, rồi quay lại Lực lượng Đặc nhiệm 54 tại bờ Tây vào cuối buổi chiều. Vào ngày 11 tháng 4, các đợt không kích tăng lên, và vào ngày hôm sau, San Francisco bắn cháy một máy bay ném bom bổ nhào Aichi D3A "Val", nó lướt trệch qua một tàu buôn trước khi đâm xuống nước.

Trong các ngày 13-14 tháng 4, một lần nữa chiếc tàu tuần dương lại hoạt động cùng Lực lượng Đặc nhiệm 51 ngoài khơi bờ Đông hòn đảo bị bao vây. Ngày hôm sau, nó quay trở lại Kerama Retto, rồi tiếp tục đi đến Okinawa hoạt động cùng với Lực lượng Đặc nhiệm 54 trong khu vực vận chuyển. Tại đây nó giúp vào việc chiếu sáng ban đêm nhằm phát hiện người nhái và xuồng máy cảm tử Shinyo, và ngay trước nữa đêm đã giúp vào việc đánh chìm một chiếc. Trong đêm, hai âm mưu tấn công bằng Shinyo vào các tàu vận tải bị ngăn chặn. Đến bình minh, San Francisco quay lại khu vực Naha bắn pháo vào sân bay tại đây; đến ngày 17 tháng 4, nó đi dọc bờ biển và bắn pháo vào sân bay Machinate. Ngày hôm sau, một lần nữa nó chuyển sang bờ Đông hòn đảo, và thả neo tại Nakagusuku Wan đêm hôm đó. Ngày hôm sau, San Francisco hỗ trợ cho lực lượng ở phần phía Nam hòn đảo. Từ ngày 21 đến ngày 24 tháng 4, nó bắn pháo vào các mục tiêu tại sân bay Naha; rồi lên đường đi Ulithi.

Ngày 13 tháng 5, San Francisco quay trở lại Okinawa, đến khu vực Nakagusuku Wan tiếp tục các hoạt động hỗ trợ chống các mục tiêu phía Nam Okinawa. Trong vài ngày tiếp theo, San Francisco hỗ trợ cho Sư đoàn Bộ binh 96 tại khu vực Đông Nam Yuna-baru. Ngày 20 tháng 5, nó chuyển sang Kutaka Shima, và cho đến đêm 22 tháng 5 đã sử dụng hầu hết dự trữ đạn của dàn pháo chính. Ngày 25 tháng 5, Nhật Bản trung ra một đợt không kích lớn nhắm vào tàu bè Đồng Minh tại Nakagusuku Wan. Ngày 27 tháng 5, San Francisco bắn pháo hỗ trợ cho Sư đoàn Bộ binh 77, rồi rút lui về Kerama Retto vào ngày hôm sau. Ngày 30 tháng 5, chiếc tàu tuần dương quay trở lại bờ biển phía Tây Okinawa, và trong hai tuần tiếp theo hỗ trợ cho hoạt động của các sư đoàn Thủy quân Lục chiến 1 và 6.

Vào ngày 21 tháng 6, San Francisco nhận được lệnh gia nhập Đội đặc nhiệm 32.15, ở cách  về phía Đông Nam Okinawa. Một tuần sau, nó đi vào Kerama Retto một thời gian ngắn trước khi tham gia đơn vị này. Vào đầu tháng 7, nó làm nhiệm vụ bảo vệ cho khu vực thả neo phía Đông. Đến ngày 3 tháng 7, nó lên đường đi Philippines chuẩn bị cho cuộc tấn công chiếm đóng chính quốc Nhật Bản. Tuy nhiên, thỏa thuận ngừng bắn vào giữa tháng 8 đã loại trừ hoạt động này, nên San Francisco chuẩn bị cho nhiệm vụ chiếm đóng.

Sau chiến tranh

Ngày 28 tháng 8, chiếc tàu tuần dương rời vịnh Subic đi đến bờ biển Trung Quốc. Sau cuộc biểu dương lực lượng tại khu vực Hoàng Hải và vịnh Bột Hải, nó hỗ trợ các hoạt động quét mìn, và vào ngày 8 tháng 10 đã thả neo tại Jinsen, Triều Tiên. Từ ngày 13 đến ngày 16 tháng 10, nó tham gia một cuộc biểu dương lực lượng khác tại Bột Hải rồi quay trở lại Jinsen, nơi Chuẩn đô đốc Jerauld Wright, Tư lệnh Hải đội Tuần dương 6, là một thành viên cao cấp của ủy ban giải giới lực lượng Hải quân Nhật Bản đầu hàng tại Triều Tiên.

Ngày 27 tháng 11, San Francisco quay trở về nhà. Nó về đến thành phố nó mang tên vào giữa tháng 12, rồi tiếp tục đi đến Bờ Đông Hoa Kỳ ngày 5 tháng 1 năm 1946, đến Philadelphia, Pennsylvania để chuẩn bị ngừng hoạt động vào ngày 19 tháng 1. Ngừng hoạt động ngày 10 tháng 2, nó được cho neo đậu cùng đội Philadelphia của Hạm đội Dự bị Đại Tây Dương cho đến 1 tháng 3 năm 1959, khi nó được rút tên khỏi danh sách Đăng bạ Hải quân. Vào ngày 9 tháng 9, nó được bán cho hãng Union Mineral and Alloys Corp., New York, và được tháo dỡ tại Panama City, Florida vào năm 1961.

Phần thưởng – Di sản
San Francisco được tặng thưởng 17 Ngôi sao Chiến trận trong Chiến tranh Thế giới thứ hai.

Do thành tích trong trận Hải chiến Guadalcanal, nó được tặng thưởng Đơn vị Tuyên dương Tổng thống. Cũng trong trận này, ba thành viên thủy thủ đoàn đã được trao tặng Huân chương Danh dự: Thiếu tá Herbert E. Schonland, Thiếu tá Bruce McCandless và thủy thủ Reinhardt J. Keppler (truy tặng); Đô đốc Daniel J. Callaghan cũng được truy tặng Huân chương Danh Dự.

Trong thời gian sửa chữa tại xưởng hải quân Mare Island vào tháng 11 năm 1942,cầu tàu cần được tái cấu trúc toàn bộ; vì vậy cầu tàu cũ đã được tháo dỡ, và hiện đang được đặt trên một mũi đất ở Lands End, San Francisco thuộc Khu giải trí Quốc gia Golden Gate nhìn ra Thái Bình Dương. Chiếc chuông của con tàu hiện đang đặt tại Câu lạc bộ Tưởng niệm Thủy quân Lục chiến tại San Francisco.

Tham khảo

Chú thích

Thư mục

- First-hand account of the Naval Battle of Guadalcanal by the captain of the Japanese destroyer Amatsukaze.

 Bài này có các trích dẫn từ nguồn :en:Dictionary of American Naval Fighting Ships thuộc phạm vi công cộng

Liên kết ngoài
history.navy.mil/photos: USS San Francisco
history.navy.mil/danfs: USS San Francisco
navsource.org: USS San Francisco
hazegray.org: USS San Francisco
USS San Francisco Damage Report for Guadalcanal action

Lớp tàu tuần dương New Orleans
Tàu tuần dương của Hải quân Hoa Kỳ
Tàu tuần dương trong Thế Chiến II
Tấn công Trân Châu Cảng
Chiến dịch Guadalcanal


title: Apataniana charadija

text:
Apataniana charadija là một loài Trichoptera trong họ Apataniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Apataniana


title: C.F. Andorinha

text:
Clube de Futebol Andorinha là một câu lạc bộ bóng đá nghiệp dư ở Funchal, Madeira, Bồ Đào Nha, được thành lập vào ngày 6 tháng 5 năm 1925.

Sân nhà của câu lạc bộ này là Campo do Andorinha, một sân vận động nhỏ với mặt cỏ nhân tạo và sức chứa chỉ 500 người. Sân vận động này nằm ở khu vực phía bắc giáo xứ Santo António của Funchal, vùng ngoại ô của thành phố. Nơi đây cũng rất gần với khu tập luyện của câu lạc bộ Marítimo, và thực tế Andorinha cũng thường lấy khu tập luyện này làm sân thi đấu cho đội trẻ. Cầu thủ Cristiano Ronaldo từng thi đấu ở đây.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Andorinha
Câu lạc bộ thể thao thành lập 1925
Cristiano Ronaldo


title: Hörgertshausen

text:
Hörgertshausen là một đô thị thuộc huyện Freising trong bang Bayern nước Đức. Đô thị Hörgertshausen có diện tích 21,47 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 1918 người.

Tham khảo


title: Nhan (họ)

text:
Nhan (chữ Hán: 颜, Bính âm: Yan) là một họ của người Trung Quốc. Mặc dù họ này có ở Việt Nam nhưng họ Nhan có nguồn gốc từ Trung Quốc. Trong danh sách Bách gia tính họ này xếp thứ 143.

Nguồn
Bắt nguồn từ Họ Cao Cao Dao cổ đại, con trai của Hoàng đế Chuyên Húc được gọi là Lao Tong, người này sinh được hai người con trai, Chúc Dung và Ngô Hồi, cả hai đều là người kế vị của Hoàng đế Đế Khốc, còn được gọi là gia đình Chúc Dung. Trong số đó, con trai của Wu Hui là Lu Zhong sinh thêm sáu người con trai, đó là Kunwu (Fan), Shenhu (Huilian), Pengzu (Qian), Huiren (Laiyan), Cao An (Yan'an), Ji Lian, và khi vua Ngô nhà Chu tiêu diệt vua Trụ Vương  và phong tỏa rộng rãi các lãnh chúa  phong kiến , Cao An, hậu duệ của Cao An (Yan An), được phong tước Cao Xie ở vùng đất Zhu, nay là phía đông nam của quận Zou tỉnh Sơn Đông. Nước Lỗ vốn là nước Lỗ, sau này khi nước chư hầu truyền lại cho cha của Yi, vì cha của Yi tên là Yan, nên "Công Dương truyện" gọi ông là Yan Gong, vì vậy con cháu của cha của Yi cũng lấy họ của "cha Wang làm họ" Yan (Nhan).

Người Việt Nam họ Nhan nổi tiếng
Nhan Thiện Nhân
Nhan Thế Luân: chủ sở hữu Công ty cổ phần Nhạc của tui
Nhan Trường Duy : founder Công ty Vahla Group
Nhan Phúc Vinh, người mẫu, diễn viên người Việt Nam. Anh sinh ngày 27/06/1986 tại Thành phố Cần Thơ.
Nhan Gia Hưng, sinh ngày 13/07/2002, cầu thủ bóng đá trong nhà (Futsal) người Việt Nam. Hiện tại đang đá cho CLB Futsal Thái Sơn Nam và Đội tuyển Bóng đá trong nhà Quốc gia Việt Nam
Nhan Tố Ly: Không yêu anh Phạm Thế Công đâu, Anh Công thích chị Huyền rồi
Nhan Ngọc Ngôn: Cầu truyền hình Quảng Trị. Nhan Lỷ Phúc: Nhà sáng tác nhạc cũ dân tộc chủ sở hữu công ty dịch vụ trờ chơi công cộng

Người Trung Quốc họ Nhan nổi tiếng
 Nhan Thị, mẹ của đức Khổng Tử
 Nhan Uyên, người đứng đầu 72 học trò của Khổng Tử
 Nhan Chi Suy, nhà bác học thời Nam-Bắc triều
 Nhan Sư Cổ, học giả thời nhà Đường
 Nhan Quả Khanh, cháu năm đời của Nhan Sư Cổ, đại thần thời nhà Đường
 Nhan Chân Khanh, em họ của Nhan Quả Khanh, đại thư pháp gia thời nhà Đường
 Nhan Huệ Khánh, Tổng thống, thủ tướng Trung Hoa Dân Quốc
Nhan Tuấn Lăng (Yan Junling, tiếng Trung: 颜骏凌), cầu thủ bóng đá thi đấu ở vị trí Thủ môn của Đội tuyển Bóng đá Quốc gia Trung Quốc

Tham khảo

Họ người Trung Quốc


title: Dasyhesma spicata

text:
Dasyhesma spicata là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Exley mô tả khoa học năm 2004.

Chú thích

Tham khảo

Dasyhesma
Động vật được mô tả năm 2004


title: Botum Sakor

text:
Botum Sakor là một huyện ở tỉnh Koh Kong, tây nam Campuchia.

Các đơn vị trực thuộc

Ghi chú

Huyện Campuchia
Tỉnh Koh Kong


title: Craugastor aurilegulus

text:
Craugastor aurilegulus là một loài ếch thuộc họ Leptodactylidae.
Đây là loài đặc hữu của Honduras.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới; vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới; và sông ngòi. Lòi này hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Nguồn
 Cruz, G., Wilson, L.D. & McCranie, R. 2004. Craugastor aurilegulus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Craugastor
Động vật đặc hữu Honduras
Động vật được mô tả năm 1988


title: Polyplectropus robacki

text:
Polyplectropus robacki là một loài Trichoptera trong họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Polyplectropus


title: RAM

text:
RAM (viết tắt của Random Access Memory) là một loại bộ nhớ khả biến cho phép truy xuất đọc-ghi ngẫu nhiên đến bất kỳ vị trí nào trong bộ nhớ dựa theo địa chỉ bộ nhớ. Thông tin lưu trên RAM chỉ là tạm thời, chúng sẽ mất đi khi mất nguồn điện cung cấp.

RAM là bộ nhớ chính của máy tính và các hệ thống điều khiển, để lưu trữ các thông tin thay đổi đang sử dụng. Các hệ thống điều khiển còn sử dụng SRAM như làm một thiết bị lưu trữ thứ cấp (secondary storage). Khi cần thiết thì bố trí một pin nhỏ làm nguồn điện phụ để duy trì dữ liệu trong RAM. RAM có một đặc tính là thời gian thực hiện thao tác đọc hoặc ghi đối với mỗi ô nhớ là như nhau, cho dù đang ở bất kỳ vị trí nào trong bộ nhớ. Mỗi ô nhớ của RAM đều có một địa chỉ. Thông thường, mỗi ô nhớ là một byte (8 bit); tuy nhiên hệ thống lại có thể đọc ra hay ghi vào nhiều byte (2, 4, 8 byte) một lúc.

RAM khác biệt với các thiết bị bộ nhớ tuần tự (sequential memory device) chẳng hạn như các băng từ, CD-RW, DVD-RW, ổ đĩa cứng, trong đó bắt buộc phải tìm đến sector và đọc/ghi cả khối dữ liệu ở đó để truy xuất. RAM là thuật ngữ phân biệt tương đối theo ý nghĩa sử dụng, với các chip nhớ truy xuất ngẫu nhiên là EEPROM (read-only memory) cấm hoặc hạn chế chiều ghi, và bộ nhớ flash được phép đọc/ghi.

Lịch sử
Chip RAM có mặt trên thị trường vào cuối những năm 1960, với sản phẩm DRAM là Intel 1103 công bố vào tháng 10 năm 1970.

Những chiếc laptop thế hệ đầu được sản xuất vào cuối những năm thập niên 90 được tích hợp bên trong chúng là RAM SDR với tốc độ khá chậm và bộ nhớ rất ít. Hiện nay khó có thể còn được gặp loại RAM này nữa. Để cải thiện vấn đề tốc độ cũng như bộ nhớ của SDR, người ta bắt đầu nghiên cứu và sản xuất thế hệ RAM tiếp theo vào đầu những năm 2000 với tên gọi mới là DDR, đây cũng là nền móng cho các loại RAM hiện đại sau này. Tuy vậy tốc độ của RAM thế hệ này vẫn còn là rất chậm. Được sử dụng rộng rãi trên các Laptop từ đầu những năm 2000 đến cuối 2004, DDR SDRAM (Double Data Rate SDRAM), thường được giới chuyên môn gọi tắt là "DDR". DDR SDRAM là cải tiến của bộ nhớ SDR với tốc độ truyền tải gấp đôi SDR nhờ vào việc truyền tải hai lần trong một chu kỳ bộ nhớ.

Vào các năm tiếp theo, với sự xuất hiện của các thế hệ máy tính mới hơn, đi kèm với các hệ điều hành có giao diện thân thiện hơn với người dùng, một trong số đó là Windows XP ra đời vào năm 2003. Với sự xuất hiện của các giao diện "màu mè" và "mượt mà" hơn so với thế hệ trước do đó RAM cũng đòi hỏi nhanh hơn và có bộ nhớ lớn hơn. DDR dường như đã quá sức sau khoảng vài năm phục vụ, vì thế người ta nghĩ đến việc thay thế nó bằng thế hệ tiếp theo DDR2 có tốc độ nhanh hơn và bộ nhớ lớn hơn khá nhiều, đồng thời cũng tiết kiệm năng lượng hơn so với DDR. Hiện tại còn có thể tìm thấy DDR2 với bộ nhớ đến 4GB. RAM DDR2 được sử dụng khá nhiều, chúng xuất hiện trên các dòng Laptop sản xuất từ cuối năm 2003 đến cuối năm 2009.

Vào năm 2007 cùng với sự ra đời của các hệ điều hành mới như Windows Vista, Mac OS X Leopard, người ta bắt đầu sản xuất thế hệ RAM tiếp theo của DDR2 là DDR3 với tốc độ rất nhanh và bộ nhớ lớn đồng thời tiết kiệm năng lượng hơn 30% so với thế hệ DDR2. Đây cũng là loại RAM được sử dụng rộng rãi, phổ biến trên Laptop hiện nay với bộ nhớ lớn lên đến 16GB/thanh. Tuy xuất hiện sớm nhưng mãi đến cuối năm 2009 thì DDR3 mới bắt đầu xuất hiện rộng rãi trên Laptop. Bên cạnh sự xuất hiện của DDR3 người ta còn thấy DDR3L. Đây là kết quả hợp tác của Kingston và Intel trong việc phát triển dòng bộ nhớ tiết kiệm điện năng. Chữ L ở đây có nghĩa là Low ám chỉ đây là loại RAM DDR3 nhưng sử dụng ít năng lượng hơn. Loại RAM này thường được sản xuất cho các thiết bị cụ thể vì chúng sử dụng điện thế 1,35V thay vì 1,5V như các loại RAM thông thường. Đây là loại RAM đặc biệt được thiết kế cho các hệ thống máy chủ, các trung tâm dữ liệu và trên một số dòng Laptop cao cấp nhằm tăng thời gian sử dụng pin.

Khi RAM DDR3 vừa tròn 8 năm tuổi đời thì DDR4 cũng được ra mắt. Những thay đổi đáng chú ý nhất của DDR4 so với người tiền nhiệm DDR3 gồm: gia tăng số tuỳ chọn xung nhịp (clock) và chu kỳ (timing), giảm điện năng tiêu thụ (power saving) và giảm độ trễ (latency). Hiện tại, DDR3 đang được giới hạn chủ yếu ở 4 mức xung nhịp 1333, 1600 và 1866 MHz. Mức 2133 MHz đang là mức giới hạn xung nhịp về lý thuyết cho DDR3, trong khi các mức 800 MHz và 1066 MHz giờ đã không còn được tiếp tục sản xuất.

Tháng 11 năm 2018, SK Hynix đã trình làng module DDR5 16GB đầu tiên trên thế giới, hứa hẹn về sự xuất hiện của loại DRAM đang trong quá trình nghiên cứu này.

Đặc trưng

Bộ nhớ RAM có 4 đặc trưng sau:

 Dung lượng bộ nhớ: Tổng số byte của bộ nhớ (nếu tính theo byte) hoặc là tổng số bit trong bộ nhớ nếu tính theo bit.
 Tổ chức bộ nhớ: Số ô nhớ và số bit cho mỗi ô nhớ
 Thời gian thâm nhập: Thời gian từ lúc đưa ra địa chỉ của ô nhớ đến lúc đọc được nội dung của ô nhớ đó.
 Chu kỳ bộ nhớ: Thời gian giữa hai lần liên tiếp thâm nhập bộ nhớ.

Mục đích

Máy vi tính sử dụng RAM để lưu trữ mã chương trình và dữ liệu trong suốt quá trình thực thi. Đặc trưng tiêu biểu của RAM là có thể truy cập vào những vị trí khác nhau trong bộ nhớ và hoàn tất trong khoảng thời gian tương tự, ngược lại với một số kỹ thuật khác, đòi hỏi phải có một khoảng thời gian trì hoãn nhất định.

Phân loại RAM

Tùy theo công nghệ chế tạo của các nước trên thế giới, được chia làm hai loại.

RAM tĩnh

RAM tĩnh - SRAM (Static Random Access Memory) được chế tạo theo công nghệ ECL (dùng trong CMOS và BiCMOS). Mỗi bit nhớ gồm có các cổng logic với 6 transistor MOS. SRAM là bộ nhớ nhanh, việc đọc không làm hủy nội dung của ô nhớ và thời gian thâm nhập bằng chu kỳ của bộ nhớ. Nhưng SRAM là một nơi lưu trữ các tập tin của CMOS dùng cho việc khởi động máy.

RAM động

RAM động - DRAM (Dynamic Random Access Memory) dùng kỹ thuật MOS. Mỗi bit nhớ gồm một transistor và một tụ điện. Việc ghi nhớ dữ liệu dựa vào việc duy trì điện tích nạp vào tụ điện và như vậy việc đọc một bit nhớ làm nội dung bit này bị hủy. Do vậy sau mỗi lần đọc một ô nhớ, bộ phận điều khiển bộ nhớ phải viết lại nội dung ô nhớ đó. Chu kỳ bộ nhớ cũng theo đó mà ít nhất là gấp đôi thời gian thâm nhập ô nhớ.

Việc lưu giữ thông tin trong bit nhớ chỉ là tạm thời vì tụ điện sẽ phóng hết điện tích đã nạp và như vậy phải làm tươi bộ nhớ sau khoảng thời gian 2μs. Việc làm tươi được thực hiện với tất cả các ô nhớ trong bộ nhớ. Công việc này được thực hiện tự động bởi một vi mạch bộ nhớ.

Bộ nhớ DRAM chậm nhưng rẻ tiền hơn SRAM.

Các loại DRAM

 SDRAM (Viết tắt từ Synchronous Dynamic RAM) được gọi là DRAM đồng bộ. SDRAM gồm 3 phân loại: SDR, DDR, DDR2,DDR3 và DDR4
 SDR SDRAM (Single Data Rate SDRAM), thường được giới chuyên môn gọi tắt là "SDR". Có 168 chân. Được dùng trong các máy vi tính cũ, bus speed chạy cùng vận tốc với clock speed của memory chip, nay đã lỗi thời.
 DDR SDRAM (Double Data Rate SDRAM), thường được giới chuyên môn gọi tắt là "DDR". Có 184 chân. DDR SDRAM  là cải tiến của bộ nhớ SDR với tốc độ truyền tải gấp đôi SDR nhờ vào việc truyền tải hai lần trong một chu kỳ bộ nhớ. Đã  được thay thế bởi DDR2.
 DDR2 SDRAM (Double Data Rate 2 SDRAM), Thường được giới chuyên môn gọi tắt là "DDR2". Là thế hệ thứ hai của  DDR với 240 chân, lợi thế lớn nhất của nó so với DDR là có bus speed cao gấp đôi clock speed.
 DDR3 SDRAM (Double Data Rate III SDRAM): có tốc độ bus 800/1066/1333/1600 Mhz, số bit dữ liệu là 64, điện thế là  1.5v, tổng số pin là 240.
 RDRAM (Viết tắt từ Rambus Dynamic RAM), thường được giới chuyên môn gọi tắt là "Rambus". Đây là một loại DRAM được thiết kế kỹ thuật hoàn toàn mới so với kỹ thuật SDRAM. RDRAM hoạt động đồng bộ theo một hệ thống lặp và truyền dữ liệu theo một hướng. Một kênh bộ nhớ RDRAM có thể hỗ trợ đến 32 chip DRAM. Mỗi chip được ghép nối tuần tự trên một module gọi là RIMM (Rambus Inline Memory Module) nhưng việc truyền dữ liệu được thực hiện giữa các mạch điều khiển và từng chip riêng biệt chứ không truyền giữa các chip với nhau. Bus bộ nhớ RDRAM là đường dẫn liên tục đi qua các chip và module trên bus, mỗi module có các chân vào và ra trên các đầu đối diện. Do đó, nếu các khe cắm không chứa RIMM sẽ phải gắn một module liên tục để đảm bảo đường truyền được nối liền. Tốc độ Rambus đạt từ 400-800 MHz. Rambus tuy không nhanh hơn SDRAM là bao nhưng lại đắt hơn rất nhiều nên có rất ít người dùng. RDRAM phải cắm thành cặp và ở những khe trống phải cắm những thanh RAM giả (còn gọi là C-RIMM) cho đủ.
LPDDR (Low Power Double Data Rate SDRAM), là loại DRAM có điện năng thấp. Được đóng gói dưới dạng BGA (chân bi), loại DRAM này thường được sử dụng trên các loại điện thoại thông minh, máy tính bảng, laptop siêu mỏng...

Các thông số của RAM

Được phân loại theo chuẩn của JEDEC.

Dung lượng

Dung lượng RAM được tính bằng MB và GB, thông thường RAM được thiết kế với các dung lượng 256mb,512 mb,1gb,2gb,3gb,4gb,8gb...
Dung lượng của RAM càng lớn càng tốt cho hệ thống, tuy nhiên không phải tất cả các hệ thống phần cứng và hệ điều hành đều hỗ trợ các loại RAM có dung lượng lớn, một số hệ thống phần cứng của máy tính cá nhân chỉ hỗ trợ đến tối đa 4 GB và một số hệ điều hành (như phiên bản 32 bit của Windows XP) chỉ hỗ trợ đến 32 GB.

BUS

Phân loại
Có hai loại BUS là: BUS Speed và BUS Width.

- BUS Speed chính là BUS RAM, là tốc độ dữ liệu được xử lý trong một giây.

- BUS Width là chiều rộng của bộ nhớ. Các loại RAM DDR, DDR2, DDR3, DDR4 hiện nay đều có BUS Width cố định là 64.

Công thức tính băng thông (bandwidth) từ BUS Speed và BUS Width:

Bandwidth = (Bus Speed x Bus Width) / 8

- Bandwidth là tốc độ tối đa RAM có thể đọc được trong một giây. Bandwidth được ghi trên RAM là con số tối đa theo lý thuyết. Trên thực tế, bandwidth thường thấp hơn và không thể vượt quá được con số theo lý thuyết.

Các loại RAM, BUS RAM và Bandwidth tương ứng
 SDR SDRAM được phân loại theo bus speed như sau:
 PC-66: 66 MHz bus.
 PC-100: 100 MHz bus.
 PC-133: 133 MHz bus.
 DDR SDRAM được phân loại theo bus speed và bandwidth như sau:
 DDR-200: Còn được gọi là PC-1600. 100 MHz bus với 1600 MB/s bandwidth.
 DDR-266: Còn được gọi là PC-2100. 133 MHz bus với 2100 MB/s bandwidth.
 DDR-333: Còn được gọi là PC-2700. 166 MHz bus với 2667 MB/s bandwidth.
 DDR-400: Còn được gọi là PC-3200. 200 MHz bus với 3200 MB/s bandwidth.
 DDR2 SDRAM được phân loại theo bus speed và bandwidth như sau:
 DDR2-400: Còn được gọi là PC2-3200. 100 MHz clock, 200 MHz bus với 3200 MB/s bandwidth.
 DDR2-533: Còn được gọi là PC2-4200. 133 MHz clock, 266 MHz bus với 4267 MB/s bandwidth.
 DDR2-667: Còn được gọi là PC2-5300. 166 MHz clock, 333 MHz bus với 5333 MB/s bandwidth.
 DDR2-800: Còn được gọi là PC2-6400. 200 MHz clock, 400 MHz bus với 6400 MB/s bandwidth
 DDR3 SDRAM được phân loại theo bus speed và bandwidth như sau:
 DDR3-1066: Còn được gọi là PC3-8500. 533 MHz clock, 1066 MHz bus với 8528 MB/s bandwidth
 DDR3-1333: Còn được gọi là PC3-10600. 667 MHz clock, 1333 MHz bus với 10664 MB/s bandwidth
 DDR3-1600: Còn được gọi là PC3-12800. 800 MHz clock, 1600 MHz bus với 12800 MB/s bandwidth
 DDR3-2133: Còn được gọi là PC3-17000. 1066 MHz clock, 2133 MHz bus với 17064 MB/s bandwidth
 DDR4 SDRAM được phân loại theo bus speed và bandwidth như sau:
 DDR4-2133: Tên module PC4-17000. 1067 MHz clock, 2133 MHz bus với 17064 MB/s bandwidth.
 DDR4-2400: Tên module PC4-19200. 1200 MHz clock, 2400 MHz bus với 19200 MB/s bandwidth.
 DDR4-2666: Tên module PC4-21300. 1333 MHz clock, 2666 MHz bus với 21328 MB/s bandwidth.
 DDR4-3200: Tên module PC4-25600. 1600 MHz clock, 3200 MHz bus với 25600 MB/s bandwidth.

Các loại module của RAM

Trước đây, các loại RAM được các hãng sản xuất thiết kế cắm các chip nhớ trên bo mạch chủ thông qua các đế cắm (có dạng DIP theo hình minh hoạ trên), điều này thường không thuận tiện cho sự nâng cấp hệ thống. Cùng với sự phát triển chung của công nghệ máy tính, các RAM được thiết kế thành các module như SIMM, DIMM (như hình minh hoạ trên) để thuận tiện cho thiết kế và nâng cấp hệ thống máy tính.

 SIMM (Single In-line Memory Module)
  DIMM (Dual In-line Memory Module)
 SO-DIMM: (Small Outline Dual In-line Memory Module): Thường sử dụng trong các máy tính xách tay.

Tính tương thích với bo mạch chủ

Không phải các RAM khác nhau đều sử dụng được trên tất cả các bo mạch chủ. Mỗi loại bo mạch chủ lại sử dụng với một loại RAM khác nhau tuỳ thuộc vào chipset của bo mạch chủ.Đó là các bo mạch chủ sử dụng CPU Intel (trước đời Core i) bởi vì trong chipset đó có tích hợp điều khiển bộ nhớ(memory controller). Còn đối hệ thống sử dụng CPU AMD thì việc quản lý bộ nhớ Ram phụ thuộc vào chính CPU. Bởi trong CPU AMD tích hợp điều khiển bộ nhớ (trình điều khiển bộ nhớ) trong chính CPU.
Đặc biệt sau này trình điều khiển bộ nhớ đã được tích hợp trong hệ thống Core i của Intel.

Xem thêm

 ROM
 Bus (máy tính)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiết bị lưu trữ máy tính
Bộ nhớ máy tính
Mạch tích hợp
Linh kiện bán dẫn
Linh kiện điện tử
Mạch điện tử
Kỹ thuật điện tử
Điện tử học
Phát minh của Hoa Kỳ
Kiến trúc máy tính


title: Pamparato

text:
Pamparato là một đô thị tại tỉnh Cuneo trong vùng Piedmont của Italia, vị trí cách khoảng 90 km về phía nam của Torino và khoảng 30 km về phía đông nam của Cuneo. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 398 người và diện tích là 35 km².

Pamparato giáp các đô thị: Garessio, Monasterolo Casotto, Roburent, Torre Mondovì và Viola.

Lịch sử thay đổi dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.pamparato.com

Đô thị tỉnh Cuneo
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Vùng đô thị Champaign–Urbana

text:
Vùng đô thị Champaign–Urbana là một vùng đô thị thuộc trung bộ bang Illinois, Hoa Kỳ. Thành phố chính của vùng đô thị là Urbana và Champaign. Vùng đô thị có tổng diện tích 4944 km2. Theo điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2010, vùng đô thị có dân số 231.891 người, là vùng đô thị lớn thứ 191 Hoa Kỳ, bao gồm ba quận, Champaign, Ford, và Piatt. Văn phòng Quản lý và Ngân sách đã thiết kế ba-quận Champaign-Urbana khu vực là một trong những khu vực đô thị thống kê của nó (Champaign-Urbana, IL MSA), được sử dụng cho mục đích thống kê của Cục điều tra dân số và các cơ quan khác.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Vùng đô thị của Illinois
Vùng đô thị Champaign–Urbana


title: Tachikawa, Tokyo

text:
là một thành phố thuộc ngoại ô phía tây Tokyo, Nhật Bản.

Lịch sử
Thành phố được thành lập ngày 1 tháng 12 năm 1940.

Địa lý

Tachikawa cách trung tâm Tokyo khoảng 40 km về phía tây. Thành phố giáp Kunitachi, Kokubunji và Kodaira về phía đông, Higashiyamato và Musashimurayama về phía bắc, Fussa và Akishima về phía tây  và Hino về phía nam.

Giáo dục
Các trường trung học công lập trong thành phố:
 Trung học Kitatama
 Trung học Sunagawa
 Trung học Tachikawa
Ngoài ra còn có Trường giáo dục trung học quốc tế Tachikawa  .

Thành phố kết nghĩa

Trong nước
Omachi (tỉnh Nagano) ngày 25 tháng 3 năm 1991

Nước ngoài
  San Bernardino, California (Mĩ) ngày 23 tháng 12 năm 1959

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang chủ Tachikawa

Thành phố của Tōkyō
Tây Tokyo


title: Epidirona torquata

text:
Epidirona torquata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Epidirona


title: Ulmerochorema onychion

text:
Ulmerochorema onychion là một loài Trichoptera trong họ Hydrobiosidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Chú thích

Tham khảo

Ulmerochorema


title: Stains

text:
Stains là một xã ở tỉnh Seine-Saint-Denis, thuộc vùng Île-de-France ở miền bắc nước Pháp.

Thành phố kết nghĩa
 Cheshunt, Anh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Official website  (bằng tiếng Pháp)

Xã của Seine-Saint-Denis


title: Lộc Bình

text:
Lộc Bình là một huyện biên giới thuộc tỉnh Lạng Sơn, Việt Nam.

Địa lý
Huyện Lộc Bình nằm ở phía đông tỉnh Lạng Sơn, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp thành phố Sùng Tả thuộc tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc
Phía tây giáp huyện Chi Lăng và huyện Sơn Động, tỉnh Bắc Giang
Phía nam giáp huyện Đình Lập và huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang
Phía bắc giáp huyện Cao Lộc.

Huyện Lộc Bình có diện tích 1.000,95 km², dân số năm 2019 là 84.740 người. Huyện lỵ là thị trấn Lộc Bình nằm trên Quốc lộ 4, cách thành phố Lạng Sơn 20 km về phía đông nam và cách biên giới Việt - Trung 15 km về phía đông bắc.

Hành chính
Huyện Lộc Bình có 21 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm 2 thị trấn: Lộc Bình (huyện lỵ), Na Dương và 19 xã: Ái Quốc, Đồng Bục, Đông Quan, Hữu Khánh, Hữu Lân, Khánh Xuân, Khuất Xá, Lợi Bác, Mẫu Sơn, Minh Hiệp, Nam Quan, Sàn Viên, Tam Gia, Thống Nhất, Tĩnh Bắc, Tú Đoạn, Tú Mịch, Xuân Dương, Yên Khoái.

Lịch sử
Tháng 7 năm 1947, Khu ủy 12 quyết định tạm thời chuyển huyện Lộc Bình về tỉnh Hải Ninh quản lý. Tuy nhiên, đến ngày 7 tháng 6 năm 1949, huyện Lộc Bình được sáp nhập trở lại tỉnh Lạng Sơn.

Sau năm 1975, huyện Lộc Bình thuộc tỉnh Cao Lạng, bao gồm thị trấn Lộc Bình và 27 xã: Ái Quốc, Bằng Khánh, Đồng Bục, Đông Quan, Hiệp Hạ, Hữu Khánh, Khuất Xá, Lợi Bác, Lục Thôn, Mẫu Sơn, Minh Phát, Nam Quan, Như Khuê, Nhượng Bạn, Quan Bản, Sàn Viên, Tam Lộng, Tĩnh Bắc, Tĩnh Gia, Tú Đoạn, Tú Mịch, Vân Mộng, Xuân Dương, Xuân Lễ, Xuân Mãn, Xuân Tình, Yên Khoái.

Tuy nhiên, đến ngày 29 tháng 12 năm 1978, huyện Lộc Bình thuộc tỉnh Lạng Sơn vừa được tái lập.

Ngày 10 tháng 6 năm 1981, giải thể xã Tĩnh Gia, tách 8 xóm: Khòn Xè, Khòn Tồng, Khòn Cảm, Khòn Chào, Khòn Cuồng, Pò Nâm, Nà Ơ và Co Lượt của xã Tĩnh Gia để sáp nhập vào xã Tam Lộng thành xã Tam Gia; tách 4 xóm: Bản Chắt, Nà Lầm, Nậm Chang và Khuổi Dài của xã Tĩnh Gia để sáp nhập vào xã Bính Xá, huyện Đình Lập.

Ngày 12 tháng 1 năm 1984, thành lập thị trấn Na Dương trên cơ sở 600 ha của xã Lợi Bác, 200 ha của xã Đông Quan, 150 ha của xã Sàn Viên.

Ngày 11 tháng 9 năm 1989, chuyển xã Hữu Lân thuộc huyện Chi Lăng về huyện Lộc Bình quản lý.

Ngày 1 tháng 1 năm 2020, sáp nhập xã Lục Thôn vào thị trấn Lộc Bình; sáp nhập 3 xã Bằng Khánh, Xuân Lễ và Xuân Mãn thành xã Khánh Xuân; sáp nhập xã Quan Bản vào xã Đông Quan; sáp nhập xã Minh Phát và xã Hiệp Hạ thành xã Minh Hiệp; sáp nhập 4 xã Xuân Tình, Như Khuê, Vân Mộng và Nhượng Bạn thành xã Thống Nhất.

Huyện Lộc Bình có 2 thị trấn và 19 xã như hiện nay.

Du lịch
Huyện Lộc Bình có khu du lịch, nghỉ mát Mẫu Sơn, nằm trên đỉnh núi cao nhất đông bắc, từ đây có thể nhìn sang địa phận Trung Quốc. Đặc biệt, về mùa đông, khi thời tiết xuống thấp nơi đây còn có tuyết rơi.

Đặc sản
Hai đặc sản nổi tiếng nhất của Lộc Bình gắn liền với ngọn núi Mẫu Sơn. Đó là rượu Mẫu Sơn và đào Mẫu Sơn. Rượu Mẫu Sơn được cất bằng men lá và nguồn nước lấy từ đỉnh núi. Khi uống có hương vị thơm nồng. Đào Mẫu Sơn quả to, có vị ngọt đậm.

Chú thích

Huyện biên giới Việt Nam với Trung Quốc


title: Myrsine collina

text:
Rapanea collina là một loài thực vật thuộc họ Myrsinaceae. Đây là loài đặc hữu của Polynésie thuộc Pháp.

Chú thích

Tham khảo

 Florence, J. 1998. Myrsine collina. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Polynésie thuộc Pháp
Myrsine
Rapanea


title: Việt gian

text:
Việt gian (Hán Nôm: 越奸) là một cụm từ miệt thị dùng để ám chỉ những người Việt Nam bị xem là phản quốc, làm tay sai cho ngoại bang, có những hành động đi ngược lại với quyền lợi dân tộc.

Cụm từ này đã tồn tại từ thời phong kiến, nhưng nó chính thức được Việt Minh sử dụng trong các văn bản pháp luật từ năm 1945 trở về sau để chỉ những người Việt cộng tác với thực dân Pháp. Các chủ trương của Việt Minh gồm có "tổ chức Việt Nam nhân dân cách mạng quân và võ trang dân chúng để thẳng tay trừng trị bọn Việt gian phản quốc" và "tịch thu tài sản của đế quốc Pháp, Nhật và bọn Việt gian phản quốc". Sau khi Cách mạng Tháng Tám thành công, Việt Minh đã thành lập những "Ban trừ gian" để tiêu diệt những thành phần bị họ xem là cộng tác với ngoại quốc gây phương hại đến độc lập dân tộc. Nhiều người trong số này bị Việt Minh xem là Việt gian, số còn lại bị xem là phản động. Ngày 20/1/1953, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra sắc lệnh 133-SL "nhằm mục đích trừng trị các loại Việt gian, phản động và xét xử những âm mưu hành động phản quốc".

Từ "Việt gian" cũng được nhiều nhóm chính trị khác sử dụng để chỉ những cá nhân và tổ chức có quan điểm hay hành động mà họ cho rằng thân với ngoại quốc và phản lại dân tộc. Ví dụ, Chủ tịch Hồ Chí Minh sau ký Hiệp định sơ bộ với Pháp đã bị một số người thời đó gọi là Việt gian (sau đó Hồ Chí Minh đã giải thích rằng đó chỉ là kế hoãn binh nhằm mượn tay quân Pháp đuổi quân Trung Quốc về nước, sau đó chính phủ mới tập trung chống Pháp).

Trong thời kỳ chiến tranh Đông Dương lần thứ nhất và thứ hai (1946-1975), Chính phủ Quốc gia Việt Nam thân Pháp (và kế tục của nó là Việt Nam Cộng hòa thân Mỹ) đã gọi Việt Minh và những người chống lại họ là "Việt gian Cộng sản", bất kể đó có phải là người cộng sản hay không. Ngược lại, Việt Minh tố cáo Quốc gia Việt Nam và Việt Nam Cộng hòa mới thực sự là Việt gian.

Nhiều nhân vật lịch sử cũng bị nền sử học hiện nay cho là Việt gian như Trần Ích Tắc, Trần Kiện, Nguyễn Phúc Ánh Hoàng Cao Khải.

Tại An Giang, người dân truyền tụng những câu ca dao phê phán rất thẳng, rất gay gắt, chửi cả tông tộc nhà Nguyễn, từ vua khai quốc Gia Long đến vua cuối cùng Bảo Đại là "dòng Việt gian" vì hành động cầu viện ngoại xâm để giành ngôi vị:

Chú thích

Xem thêm
Hán gian

Từ miệt thị
Lịch sử Việt Nam


title: Thủ khoa Nho học Việt Nam

text:
Thủ khoa nho học Việt Nam (còn gọi là Đình nguyên) là những người đỗ cao nhất trong các khoa thi nho học thời phong kiến ở Đại Việt (còn gọi là thủ khoa Đại Việt, trong các triều đại nhà Lý, nhà Trần, nhà Hồ, nhà Hậu Lê, nhà Mạc), và Đại Nam của nhà Nguyễn (còn gọi là Đình nguyên thời Nguyễn). Danh hiệu này không bao gồm các thủ khoa các kỳ thi tiến sĩ võ trong các triều đại Việt Nam và các kỳ thi Phật học thời nhà Lý.

Các khoa thi tiến sĩ nho học đầu tiên có tên là khoa thi Minh kinh bác học. Khoa thi Minh kinh bác học đầu tiên được mở ra dưới thời nhà Lý năm 1075, người đỗ đầu khoa thi này là Lê Văn Thịnh. Đến thời nhà Trần, theo Đại Việt Sử ký Toàn thư thì trong các năm 1232, 1239 có mở các kỳ thi Thái học sinh (tên gọi các khoa thi tiến sĩ nho học dưới triều nhà Trần và nhà Hồ).

Quốc triều khoa bảng lục

Thủ khoa Đại Việt
Thủ khoa nho học Việt Nam, trước khi có danh hiệu tam khôi (trạng nguyên, bảng nhãn, thám hoa) dành cho 3 vị trí đầu tiên từ đời vua Trần Thái Tông (năm 1246 hoặc 1247?), chưa có danh hiệu chính thức, tạm gọi họ là các thủ khoa Đại Việt. Hiện tại, thống kê theo các nguồn khác nhau có khoảng 9 người đỗ đầu trong các kỳ thi này. Một số tài liệu vẫn xếp 7 người trong số này (trừ Lưu Diễm và Vương Giát) vào danh sách các trạng nguyên Việt Nam.

Thời nhà Hồ, quốc hiệu là Đại Ngu, nhưng vì thời gian tồn tại quá ngắn kẹp giữa quốc hiệu Đại Việt và chỉ tổ chức được 2 khoa thi Thái học sinh với 2 thủ khoa, nên có thể xếp chung vào nhóm thủ khoa Đại Việt.

Thời nhà Hậu Lê các khoa thi nho học được phân cấp thành 3 cấp từ thấp tới cao là: thi Hương (cấp địa phương), thi Hội (cấp quốc gia), thi Đình (cấp quốc gia). Thủ khoa tiến sĩ nho học là người đỗ đầu kỳ thi Đình (Đình nguyên), là kỳ thi do nhà vua tổ chức cho các tân tiến sĩ đã đỗ trong kỳ thi Hội để chọn tam khôi và phân hạng tiến sĩ. (Việc phân hạng tiến sĩ thành 3 bậc: đệ nhất giáp (tam khôi), đệ nhị giáp, đệ tam giáp lần đầu tiên ở Việt Nam vào năm Kiến Trung thứ 8 (1232) đời vua Trần Thái Tông. đến nhà Hậu Lê năm 1484 niên hiệu Hồng Đức thứ 15, Lê Thánh Tông lập lại đặt thành: tiến sĩ cập đệ, tiến sĩ xuất thân và đồng tiến sĩ xuất thân.) Tuy vậy, trong cuốn Lịch triều hiến chương loại chí, Phan Huy Chú vẫn kể đến tên những thủ khoa của các kỳ thi Hội vào trong phần số người đỗ các khoa, mục khoa mục chí.

Danh sách các thủ khoa Đại Việt tiền trạng nguyên
Dưới đây là danh sách chỉ bao gồm những thủ khoa Đại Việt trước khi có danh hiệu trạng nguyên chính thức.

Trạng nguyên Việt Nam

Từ khi có danh hiệu tam khôi (trạng nguyên, bảng nhãn, thám hoa) vào đời vua Trần Thái Tông), thì các thủ khoa Đại Việt được chính thức gọi là Trạng nguyên (Trạng nguyên Việt Nam cũng chính là Đình nguyên tức thủ khoa Đại Việt). Tuy vậy, không phải mọi khoa thi đều có trạng nguyên nên thủ khoa Đại Việt không hoàn toàn đồng nhất với Trạng nguyên Việt Nam.

Theo một số tài liệu, trong đó có cuốn Những ông nghè ông cống triều Nguyễn của Bùi Hạnh Cẩn, Nguyễn Loan và Lan Phương, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, 1995, dựa vào hai công trình Các nhà khoa bảng Việt Nam, Nhà xuất bản Văn hóa, 1993 và Quốc triều hương khoa lục, Nhà xuất bản TP HCM, 1993 thì từ khi bắt đầu mở khoa thi (1075) đến khi chấm dứt (khoa thi cuối cùng tổ chức năm 1919), tổng cộng có 184 khoa thi với 2.785 vị đỗ đại khoa (đỗ tiến sĩ và tính cả phó bảng), trong đó có 56 trạng nguyên (bao gồm cả bảy vị trong danh sách trên và 49 trạng nguyên chính thức).

Tuy nhiên, tác giả Vũ Xuân Thảo trong bài Vài số liệu, tư liệu chưa chính xác trong cuốn "Những ông nghè ông cống triều Nguyễn" đăng trên tạp chí Xưa và Nay số 67, tháng 9 năm 1999 đã cho rằng con số trên không chính xác. Theo ông thì từ năm 1075 đến năm 1919 có tổng cộng có 185 khoa thi với 2.898 vị đỗ đại khoa (tính từ phó bảng trở lên), trong đó chỉ có 47 trạng nguyên. Cũng theo tác giả này thì trạng nguyên đầu tiên là Nguyễn Quan Quang, đỗ khoa Bính Ngọ (1246), nhưng trong chính sử không thấy ghi chép là năm 1246 có mở kỳ thi nào.

Đình nguyên nhà Nguyễn

Đến thời nhà Nguyễn, Đại Việt được đổi tên thành Việt Nam, sau đó lại đổi thành Đại Nam. Các kỳ thi tiến sĩ nho học thời Nguyễn chỉ bắt đầu từ năm Minh Mạng khi quốc hiệu Việt Nam đã được đổi thành Đại Nam. Kỳ thi Đình không lấy trạng nguyên nên những người đỗ cao nhất chỉ được ban tới bảng nhãn hay thấp hơn.

Danh sách thủ khoa nho học Việt Nam

Xem thêm
Văn Miếu-Quốc Tử Giám
Trạng nguyên Việt Nam
Đình nguyên thời Nguyễn

Liên kết ngoài
Danh sách Trạng nguyên Việt Nam

Tham khảo
Đại Việt sử ký toàn thư

Ghi chú

Thi cử Nho học
Tiến sĩ Nho học Việt Nam


title: 517 Edith

text:
517 Edith

517 Edith là một tiểu hành tinh ở vành đai chính. Nó được Raymond Smith Dugan phát hiện ngày 22.9.1903 ở Heidelberg và được đặt theo tên Edith Dugan Eveleth, người chị (em gái) của Raymond Smith Dugan.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1903


title: 4726 Federer

text:
4726 Federer (1976 SV10) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 25 tháng 9 năm 1976 bởi Harvard University ở Harvard.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 4726 Federer

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1976


title: Presly

text:
Presly là một xã thuộc tỉnh Cher trong vùng Centre-Val de Loire miền trung Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Cher

Liên kết ngoài
Presly on the Quid website

Ghi chú
This article is based on the equivalent article from the French Wikipedia, consulted ngày 19 tháng 4 năm 2009.

Xã của Cher


title: Dolichurella

text:
Dolichurella là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.

Các loài
Dolichurella viridimicans Diakonoff, 1983

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Tortricidae


title: Boeing 737

text:
Boeing 737 là loại máy bay thân hẹp, một lối đi ở giữa, tầm ngắn đến tầm trung phổ biến nhất thế giới và được nhiều nước trên thế giới sử dụng. Với hơn 17,000 chiếc đã được đặt hàng và hơn 10,000 chiếc được giao,đây là máy bay phản lực thương mại được sản xuất và được giao hàng nhiều nhất từ trước đến nay và được Boeing sản xuất liên tục kể từ 1967. Chiếc 737 được sử dụng rộng rãi đến mức vào bất kỳ thời điểm nào cũng có xấp xỉ 4200 chiếc (loại NG) này đang hoạt động trên khắp thế giới.

Boeing 737-100/200 thuộc loại 737 Original, được trang bị 2 động cơ phản lực Pratt & Whitney JT8D, cung cấp chỗ ngồi từ 85-136 khách.Nhận thấy được tiềm năng của 737, vào năm 1984, Boeing cho ra mắt 3 biến thể -300/-400/-500 (hay còn gọi là 737 Classic) được trang bị động cơ mới CFM-56-3 do GE và CFM International sản xuất và cung cấp 140-179 chỗ. Năm 1997, Boeing công bố 737 Next Generation với các biến thể: -600/-700(ER)/-800/-900ER được cải tiến đáng kể với động cơ CFM-56-7B và có thể chứa từ 149-215 hành khách. Cuối cùng, vào Tháng 6 Năm 2011, Boeing thông báo thế hệ mới nhất cho 737 của họ - 737 MAX với 4 biến thể: -7/-8/-9/-10, được trang bị động cơ được cải tiến CFM LEAP-1B và có thể chứa từ 149-244 chỗ.

Phát triển
Cuối năm 1958, Boeing đã công bố một nghiên cứu thiết kế cho “Một máy bay trung chuyển hai động cơ để hoàn thiện dòng máy bay chở khách Boeing”.
Boeing cần phải tạo ra một đối thủ cạnh tranh trong thị trường máy bay phản lực công suất nhỏ, tầm ngắn nhưng Boeing đã bị tụt lại ở phía sau thị trường này đã có các máy bay tiên phong sắp vào hoạt động như Sud Aviation Caravelle, BAC 1-11 và Douglas DC-9. Năm 1964, Joe Sutter và Jack Steiner bắt đầu đi vào thiết kế. Boeing ban đầu muốn sản xuất các máy bay từ 60-85 ghế, có tầm bay từ 100-1,000 dặm (160-1,600 km) nhưng qua tham khảo ý kiến của khách hàng khởi đầu là Lufthansa đã làm thay đổi loại máy bay này thành 100 ghế.

Boeing quá tụt hậu xa so với các đối thủ cạnh tranh khi chiếc 737 được đưa ra thị trường do các đối thủ đã nhận được chứng chỉ bay. Để tăng tốc thời gian phát triển, Boeing đã sử dụng lại 60% kết cấu và các hệ thống của phiên bản B727 hiện hữu lúc đó, đáng chú ý nhất là mặt cắt thân cho phép bố trí sáu ghế mỗi hàng so với cách bố trí 5 ghế một hàng của 1-11 và DC-9. Một mặt cắt thân máy bay tương tự cũng đã được áp dụng cho máy bay B707, và sau này là B757.

Lịch sử hoạt động
Chiếc Boeing 737-100 đầu tiên thực hiện chuyến bay đầu tiên vào ngày 9 tháng 4 năm 1967 do hai phi công Brien Wygle và Lew Wallick điều khiển và đi vào vận hành phục vụ tháng 2 năm 1968 với hãng Lufthansa, một hãng hàng không không phải của Mỹ khởi đầu một máy bay mới của Boeing. Chiếc Boeing 737-200 thực hiện chuyến bay đầu tiên vào ngày 8 tháng 8 năm 1967. Chỉ có hãng Lufthansa là khách hàng mua đáng kể loại 737-100 và chỉ có 30 máy bay đã từng được sản xuất. Chiếc 737-200 dài hơn được các hãng ưa thích rộng rãi hơn và đã được sản xuất cho đến 1988. Khách hàng khởi đầu của 737-200 là hãng hàng không United Airlines. Chuyến bay khai trương của United đối với loại máy bay này được thực hiện vào ngày 28 tháng 4 năm 1968 từ Chicago O'Hare (ORD) đến Grand Rapids, Michigan (GRR). Sau máy bay thứ 135, Boeing đã cải tiến -200 thành -200 Advanced, một biến thể trở thành tiêu chuẩn của -200 cho đến khi ngừng sản xuất.

Đầu thập niên 1980, Boeing ra mắt dòng 737 Classic với công nghệ mới nhưng vẫn giữ lại sự tương đồng với những chiếc 737 trước đó. Sự điều chỉnh cho vừa động cơ CFM-56-3 đã mang lại lợi ích trong việc tiết kiệm nhiên liệu nhưng cũng đặt ra các thách thức về mặt thiết kế do khoảng cách được tạo ra giữa máy bay với mặt đất là tương đối thấp. Boeing và CFM International đã giải quyết vấn đề này bằng cách đưa động cơ phía trước (thay vì phía dưới) của cánh, và bằng cách dời các phụ tùng động cơ về hai bên (thay vì về đáy) của vỏ động cơ, khiến cho dòng 737 có chỗ lấy khí vào không phải hình tròn riêng biệt.

Bị hối thúc bởi dòng Airbus A320 hiện đại, Boeing đã bắt đầu chương trình 737 Next Generation (NG) trong năm 1993. Boeing 737NG bao gồm các biến thể: -600/-700/-800/-900. Đến nay, đây là máy bay có khung được nâng cấp đáng kể nhất. Hiệu suất vận hành đạt được của 737NG về cơ bản là mang đặc tính của một chiếc máy bay mới nhưng sự tương đồng thì vẫn được giữ lại từ chiếc 737 trước đây.

Năm 2004, Boeing đã ra mắt biến thể chuyên vận hành ở sân bay ngắn (Short Field Performance) để đáp lại các yêu cầu của Gol Transportes Aéreos - luôn luôn vận hành từ các sân bay hạn chế. Biến thể này luôn sẵn có đối với dòng 737NG và thiết bị chuẩn cho 737-900ER. Các cải thiện này đã nâng cao khả năng thực hiện cất và hạ cánh.

Vào ngày 13 tháng 2 năm 2006, Boeing đã giao chiếc 737 thứ 5000 cho hãng Southwest Airlines. Chiếc 737-700 này là chiếc 737 thứ 447 gia nhập đội tàu bay của hãng hoàn toàn sử dụng 737.

Thiết kế

Khung máy bay
Tiết diện thân máy bay và phần mũi dựa trên Boeing 707 và Boeing 727. Buồng lái đời đầu cũng thừa hưởng "cửa sổ lông mày" nằm phía trên kính chắn sáng chính, vốn là đặc điểm của B707 và B727 ban đầu để cho phép phi công có tầm nhìn tốt hơn. Các cửa sổ lông mày đôi khi được tháo ra và cắm lại, thường là trong quá trình đại tu bảo dưỡng và có thể được phân biệt bằng phích cắm kim loại khác với kim loại trơn trong các máy bay sau này vốn không được lắp vào cửa sổ.

Bộ phận hạ cánh chính nằm dưới cánh ở giữa cabin, quay vào các gầm bánh xe trong bụng máy bay. Các chân được bao phủ bởi một phần cửa và các lốp "giống như bàn chải" làm mịn khí động học hoặc cân bằng trong các gầm. Các mặt của lốp tiếp xúc với không khí khi bay. "Nắp trung tâm" hoàn thiện hồ sơ khí động học của lốp. Cấm vận hành mà không có nắp, vì chúng được liên kết với cảm biến tốc độ mặt đất giao tiếp với hệ thống phanh chống trượt. Vầng tối của lốp có thể nhìn thấy rõ khi máy bay cất cánh hoặc ở độ cao thấp.

Động cơ
Các động cơ trên dòng 737 Classic (-300/-400/-500) và Next Generation (-600/-700/-800/-900) không có cửa hút gió tròn như hầu hết các máy bay mà là dạng kế hoạch ở phía dưới. Dòng 737 Classic có động cơ phản lực cánh quạt nhánh rẽ cao CFM56, hiệu quả hơn 25% và cũng giảm tiếng ồn đáng kể so với động cơ nhánh rẽ thấp JT8D được sử dụng trên dòng 737 Original (100 và 200). Boeing và nhà cung cấp động cơ CFM International (CFMI) đã giải quyết vấn đề bằng cách đặt động cơ phía trước (chứ không phải bên dưới) cánh và bằng cách di chuyển các phụ kiện động cơ sang hai bên (chứ không phải phía dưới) của vỏ động cơ, khiến 737 Classic và các thế hệ sau, đã có một khe hút gió không tròn đặc biệt và độc nhất.

Cánh gió cũng tích hợp những thay đổi để cải thiện tính khí động học. Hộp số phụ của động cơ được di chuyển từ vị trí 6 giờ dưới động cơ sang vị trí 4 giờ (từ góc nhìn trước/sau). Hộp số đặt bên này tạo cho động cơ một hình tam giác hơi tròn trịa. Vì động cơ ở gần mặt đất, 737-300 và các mẫu sau này dễ có dị vật vào động cơ hơn (FOD). Động cơ phản lực cánh quạt CFM56-7 có tỷ lệ áp suất cao hơn được cải tiến trên 737 thế hệ tiếp theo tiết kiệm nhiên liệu hơn 7% so với CFM56-3 trước đó trên 737 Classic với cùng tỷ lệ. Các biến thể 737 mới nhất, dòng 737 MAX có động cơ LEAP-1B từ CFMI với đường kính quạt 68 inch (1,73m). Động cơ này hiệu quả hơn 15% so với động cơ CFM56-7B trên dòng 737NG.

Hệ thống bay
Chiếc 737 khác thường ở chỗ nó vẫn sử dụng hệ thống điều khiển bay cơ khí thủy lực, tương tự như chiếc Boeing 707 và điển hình của thời kỳ đó, truyền lệnh cho phi công điều khiển các bề mặt bằng dây cáp thép chạy qua thân và cánh chứ không phải hệ thống dây dẫn điện được sử dụng trong tất cả máy bay Airbus và tất cả các máy bay Boeing sau này. Điều này đã được nêu lên như một vấn đề an toàn vì tính không thực tế của việc sao chép một hệ thống dựa trên cáp cơ khí như một hệ thống điện hoặc điện tử có thể có. Điều này khiến bộ điều khiển chuyến bay bị coi là một điểm hỏng duy nhất, chẳng hạn như các mảnh kim loại do hỏng động cơ không rõ nguyên nhân đâm vào cánh hoặc thân máy bay.

Bộ điều khiển chuyến bay chính có bản sao lưu cơ học. Trong trường hợp hệ thống thủy lực bị hỏng toàn bộ hoặc hỏng động cơ kép, chúng sẽ tự động và liên tục trở lại điều khiển thông qua tab servo. Trong chế độ này, các tab servo điều khiển khí động học của thang máy và máy bay; các tab servo này lần lượt được điều khiển bởi các dây cáp chạy tới chốt điều khiển. Phi công có thể một mình kiểm soát các tab.

Các biến thể

Các thông số kỹ thuật

Các vụ tai nạn

Giao máy bay Boeing 737

Cập nhật gần nhất: 5 tháng 7 2007

Tham khảo

Máy bay hai động cơ phản lực


title: Thecla letha

text:
The Watson's Hairstreak (Thecla letha) là một loài bướm ngày nhỏ được tìm thấy ở Ấn Độ, thuộc họ Bướm xanh.

Range
The butterfly occurs in Ấn Độ in Assam và extends to the Chin Hills và southern Shan states in Myanmar.

Cited chú thích

Xem thêm
Lycaenidae
List of butterflies of India (Lycaenidae)

Tham khảo
 Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). 2003. The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). World Wide Web electronic publication. http://www.nhm.ac.uk/entomology/lepindex.
 Evans, W.H. (1932) The Identification of Indian Butterflies. (2nd Ed), Bombay Natural History Society, Mumbai, India
 Marrku Savela's Website on Lepidoptera .
 Wynter-Blyth, M.A. (1957) Butterflies of the Indian Region, Bombay Natural History Society, Mumbai, India.

Thecla
Bướm tại Ấn Độ


title: Buch, Rhein-Lahn

text:
Buch là một xã ở huyện Rhein-Lahn, bang Rheinland-Pfalz, in phía tây nước Đức.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Rhein-Lahn


title: Auroux

text:
Aumont-Aubrac là một xã ở tỉnh Lozère trong vùng Occitanie, phía nam nước Pháp.

Tham khảo

Xã của Lozère


title: Adelpherupa

text:
Adelpherupa là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.

Các loài
Adelpherupa aethiopicalis Maes, 2002
Adelpherupa albescens Hampson, 1919
Adelpherupa costipunctalis Maes, 2002
Adelpherupa elongalis Maes, 2002
Adelpherupa flavescens Hampson, 1919
Adelpherupa lialuiensis Maes, 2002
Adelpherupa pontica Maes, 2002
Adelpherupa terreus (Zeller, 1877)
Adelpherupa typicota (Meyrick, 1933)

Chú thích

Tham khảo

Schoenobiinae


title: Loxopamea

text:
Loxopamea là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Loài
 Loxopamea albitracta Hreblay & Plante, 1995

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database
Loxopamea at funet

Noctuidae


title: Moussy-le-Vieux

text:
Moussy-le-Vieux là một xã ở tỉnh Seine-et-Marne, thuộc vùng Île-de-France ở miền bắc nước Pháp.

Dân số
Người dân ở đây được gọi là Moussyssiens.

Điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số là .

Xem thêm
Moussy-le-Neuf
Xã của tỉnh Seine-et-Marne

Tham khảo

Liên kết ngoài
1999 Land Use, from IAURIF (Institute for Urban Planning and Development of the Paris-Île-de-France région
French Ministry of Culture list for Moussy-le-Vieux
Map of Moussy-le-Vieux on Michelin

Xã của Seine-et-Marne


title: Leptotarsus horridus

text:
Leptotarsus horridus là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Tham khảo

Leptotarsus


title: Tetraloniella strigata

text:
Tetraloniella strigata là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Lepeletier mô tả khoa học năm 1841.

Chú thích

Tham khảo

Tetraloniella
Động vật được mô tả năm 1841


title: Euxoa atomaris

text:
Euxoa atomaris là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở North Dakota, miền nam Alberta và British Columbia, phía nam đến miền trung New Mexico, Arizona và miền nam California.

Sải cánh dài 30–34 mm. Con trưởng thành bay vào tháng 7 đến tháng 9.

Phụ loài
Euxoa atomaris atomaris
Euxoa atomaris detesta
Euxoa atomaris esta

Liên kết ngoài
Images
Species info

Chú thích

Euxoa


title: Kortessem

text:
Kortessem là một đô thị ở tỉnh Limburg gần Hasselt. Tại thời điểm ngày 1 tháng 1 năm 2006,  Kortessem có tổng dân số 8.074 người. Tổng diện tích là 33,90 km² với mật độ dân số 238 người trên mỗi km².

Tham khảo

Liên kết ngoài
Kovok Kortessem: Volleybalteam

Khu dân cư ở Limburg (Bỉ)


title: (18390) 1992 JD3

text:
{{DISPLAYTITLE:(18390) 1992 JD3}}

(18390) 1992 JD3 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henri Debehogne ở Đài thiên văn La Silla ở Chile ngày 7 tháng 5 năm 1992.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 18001–19000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1992
Được phát hiện bởi Henri Debehogne
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Dicranomyia ofella

text:
Dicranomyia ofella là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Thanh Giản (định hướng)

text:
Thanh Giản có thể là:
Phan Thanh Giản, quan chức, nhân vật chống Pháp thời Nguyễn.
Thanh Giản một huyện của Trung Quốc.


title: Diarsia esurialis

text:
Diarsia esurialis là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở Alaska và British Columbia, phía nam to Washington, Oregon và California.

It is abundant in wet coastal forests.

Sải cánh dài khoảng 33 mm. Con trưởng thành bay vào midsummer.

Ấu trùng ăn the foliage của Corylus và Alnus.

Liên kết ngoài
California moth species list
Bug Guide
Macromoths of Northwest Forests và Woodlands

Chú thích

Diarsia


title: Ectoedemia mauni

text:
Ectoedemia mauni là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được miêu tả bởi Scoble năm 1979. Nó được tìm thấy ở Botswana.

Ấu trùng ăn Commiphora africana.

Chú thích

Tham khảo

Ectoedemia
Động vật đặc hữu Botswana


title: Conus beatrix

text:
Conus beatrix là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Giống như tất cả các loài thuộc chi Conus, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 The Conus Biodiversity website

B


title: Aphrozestis

text:
Aphrozestis là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.

Các loài
Aphrozestis scoriopa Meyrick, 1931

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Tortricidae


title: Zelandotipula celestissima

text:
Zelandotipula celestissima là một loài ruồi trong họ Tipulidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Zelandotipula


title: Chi Mỏ hạc

text:
Chi Mỏ hạc có danh pháp khoa học là Geranium chứa khoảng 422 loài thực vật sống một năm, hai năm hoặc lâu năm, được tìm thấy chủ yếu tại vùng ôn đới cũng như khu vực miền núi của vùng nhiệt đới, chủ yếu tại phần miền đông của khu vực Địa Trung Hải. Các loài thực vật có hoa đẹp này có thể mọc trên bất kỳ loại đấtkhông bị úng nước nào. Sự nhân giống của chúng được thực hiện nhờ các cành giâm vào mùa hè hay bằng hạt về mùa thu hay mùa xuân.

Các loài mỏ hạc bị ấu trùng của một số loài côn trùng thuộc bộ Lepidoptera phá hại, bao gồm Euproctis chrysorrhoea và Amphipyra tragopoginis.

Tên gọi
Tên gọi "mỏ hạc" có nguồn gốc từ bề ngoài của đầu hạt, nó có hình dáng như mỏ của con hạc (sếu). Tên khoa học của chi này có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp geranos, có nghĩa là 'con hạc, con sếu'. Các lá dài, dạng chân vịt có vết nứt nói chung có hình tròn. Hoa của chúng có màu hồng, lam hay trắng với 5 cánh hoa.

Geranium và Phong lữ
Một điều dễ gây nhầm lẫn là từ "Geranium" trong tiếng Anh còn được dịch sang tiếng Việt là phong lữ hay phong lữ thảo, là tên gọi của loài Pelargonium inquinans thuộc chi Pelargonium, do trước đây loài/chi này cũng được phân loại là nằm trong chi Mỏ hạc. Điều lầm lẫn tương tự cũng xảy ra trong tiếng Anh khi từ Geranium trong cách hiểu thông thường lại là tên gọi thông dụng của các loài trong chi Pelargonium. Lưu ý rằng phong lữ còn là tên gọi của một họ thực vật là Gesneriaceae và trong tên gọi của một loài thực vật khác trong chi Cymbopogon là cỏ phong lữ Cymbopogon martini. Tại Hoa Kỳ, các loài mỏ hạc (Geranium thực thụ) nói chung được phân biệt với các loài quỳ thiên trúc ít cứng hơn (chi Pelargonium) với tên gọi là "hardy geranium" do những người làm vườn và trồng/bán cây cảnh nghĩ ra. Người ta cũng có thể phân biệt chúng bằng cách nhìn vào hoa: Các Geranium thực thụ có hoa đối xứng, trong khi các Pelargonium có các cánh hoa không đều hay có vết đốm. Các thành viên khác trước đây được đưa vào chi này, hiện nay được phân loại trong chi Erodium, có tên gọi trong tiếng Anh là filaree tại Bắc Mỹ.

Thư viện ảnh

Xem thêm
Các bài viết có cụm từ liên quan đến từ phong lữ:
Chi Quỳ thiên trúc
Phong lữ thảo (Pelargonium inquinans)
Họ Phong lữ (Gesneriaceae)
Chi Sả

Tham khảo

 Chi Geranium tại Bắc Mỹ: Các loài một năm
 Chi Geranium tại Bắc Mỹ: Các loài lâu năm

Liên kết ngoài
 Danh sách các loài Geranium (Liên kết lưu trữ Internet, do trang đã không còn hoạt động)
 Danh sách của ITIS về các loài Geranium

Mỏ hạc, chi

Thực vật vườn
Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên


title: Nhân văn học

text:
Các ngành nhân văn (), còn được gọi là nhân văn học, là các ngành học nghiên cứu về văn hóa con người, sử dụng các phương pháp chủ yếu là phân tích, lập luận, hoặc suy đoán, và có đáng kể yếu tố lịch sử — khác với những cách tiếp cận chủ yếu dựa trên thực nghiệm của các ngành khoa học tự nhiên.

Các ngành nhân văn bao gồm: ngôn ngữ học (các ngôn ngữ cổ điển và hiện đại), văn học, triết học, tôn giáo, và các ngành nghệ thuật như nhạc và kịch. Những ngành nhân văn khác như lịch sử, nhân học, các lĩnh vực nghiên cứu chuyên sâu, nghiên cứu truyền thông, nghiên cứu văn hóa, luật, và ngôn ngữ học đôi khi cũng được xếp vào các ngành khoa học xã hội.

Những học giả trong các ngành nhân văn có khi được gọi là những "nhà nhân văn" (humanist). Tuy vậy, thuật ngữ "nhà nhân văn" còn được dùng để chỉ những người theo chủ nghĩa nhân văn (humanism).  Thuật ngữ "nhân văn" cũng mô tả vị trí triết học của chủ nghĩa nhân văn, quan điểm triết học mà một số học giả chống chủ nghĩa nhân văn trong các ngành nhân văn bác bỏ. Các học giả và nghệ sĩ thời Phục hưng cũng được gọi là những người theo chủ nghĩa nhân văn. Một số trường trung học cung cấp các lớp học nhân văn thường bao gồm văn học, nghiên cứu toàn cầu và nghệ thuật.

Các lĩnh vực của nhân văn học

Cổ điển học

Cổ điển học, theo truyền thống học thuật phương Tây, ám chỉ các nền văn hóa cổ đại, đó là Hy Lạp cổ đại và La Mã cổ đại. Nghiên cứu cổ điển học được xem là một trong những nền tảng của nhân văn học; tuy nhiên, sự phổ biến của nó giảm dần ở thế kỷ 20. Mặc dù vậy, ảnh hưởng của các tư tưởng cổ điển đó vẫn còn rất lớn trong nhiều khía cạnh của nhân văn học, chẳng hạn như triết học và văn học.

Ngoài nghĩa truyền thống và học thuật, thuật ngữ "cổ điển học" có thể được hiểu bao gồm các tác phẩm kinh điển từ các nền văn hóa lớn khác.

Lịch sử
Lịch sử về cơ bản là thông tin về quá khứ được lưu giữ một cách hệ thống. Khi được sử dụng dưới cái tên của một ngành học, thì lịch sử ám chỉ công việc nghiên cứu và giải mã các hồ sơ lưu trữ về con người, tập thể, xã hội, hay bất kỳ một chủ đề nào đó thay đổi theo thời gian. Kiến thức lịch sử thường được cho là bao gồm cả các sự kiện quá khứ và tư duy lịch sử.
Theo truyền thống thì nghiên cứu lịch sử cũng được xem là một phần của nhân văn học. Trong giới học thuật hiện đại, lịch sử đôi khi xếp vào ngành khoa học xã hội.

Ngôn ngữ học
Việc nghiên cứu các ngôn ngữ cổ điển và hiện đại tạo lập nên nền tảng của nghiên cứu nhân văn học.
Trong khi khoa học nghiên cứu ngôn ngữ được gọi là ngôn ngữ học và là một môn khoa học xã hội, thì việc nghiên cứu các ngôn ngữ vẫn là trọng tâm của nhân văn học. Rất nhiều lĩnh vực nghiên cứu triết học của thế kỷ 20 và 21 liên quan đến phân tích và giải mã ngôn từ, theo Ludwig Wittgenstein (1889-1951) vẫn nói là hầu hết các thắc mắc triết học của chúng ta xuất phát từ ngôn từ sử dụng; lý thuyết văn học khám phá các tính chất tu từ của ngôn ngữ; và các nhà sử học nghiên cứu sự phát triển của các ngôn ngữ qua thời gian. Văn học, bao gồm các cách sử dụng ngôn từ khác nhau như văn xuôi, thơ ca và kịch nói, cũng nằm trong ngành nhân văn học hiện đại. Các chương trình giảng dạy ngôn ngữ cấp đại học thường bao gồm nghiên cứu các tác phẩm văn học kinh điển viết bằng ngôn ngữ đó, cũng như bản thân ngôn ngữ.

Luật pháp

Theo cách hiểu thông thường, luật pháp là hệ thống các quy định (không giống như quy tắc đạo đức) có khả năng điều chỉnh và thực thi thông qua tập thể. Việc nghiên cứu luật pháp nằm trong ranh giới giữa khoa học xã hội và nhân văn học, phụ thuộc vào quan điểm nghiên cứu về mục tiêu và tác động của nó. Luật pháp không phải lúc nào cũng được thực thi, nhất là trong bối cảnh quan hệ quốc tế. Nó được định nghĩa là "một hệ thống các quy định",, hay "sự diễn giải các khái niệm" nhằm mục đích đạt được công lý, hoặc cũng có thể là một loại pháp quyền để hài hòa lợi ích của mọi người, và thậm chí luật pháp có thể được xem là "sự cai trị được hậu thuẫn bằng các hình phạt". Tuy nhiên, có người lại xem luật pháp là một chỉnh thể xã hội TƯ hoàn chỉnh. Luật pháp là chính trị, bởi vì được các chính trị gia tạo ra. Luật là triết học, vì các quan điểm đạo đức hình thành nên ý tưởng cho nó. Và luật là kinh tế học, vì bất kỳ quy định nào về hợp đồng, hành vi cá nhân, luật về sở hữu, luật lao động, luật doanh nghiệp, và nhiều luật khác nữa có thể tác động lâu dài lên sự phân chia của cải trong xã hội.

Văn học

Văn học là một thuật ngữ rất mơ hồ. Theo nghĩa rộng nhất, nó có thể là bất kỳ một văn bản ngôn ngữ nào được lưu truyền dưới một hình thức nào đó (bao gồm cả truyền miệng). Theo nghĩa hẹp hơn thì văn học thường được sử dụng để chỉ những tác phẩm sáng tạo như truyện kể, thơ ca, và kịch.

Nghệ thuật biểu diễn
Các môn nghệ thuật biểu diễn được phân biệt theo cách các nghệ sĩ điều khiển các động tác cơ thể kết hợp với các loại dụng cụ biểu diễn khác nhau để tạo ra một môn nghệ thuật nào đó. Có thể kể đến vài môn nghệ thuật như nhào lộn, biểu diễn đường phố (busking), hài kịch, khiêu vũ, ảo thuật, âm nhạc, kịch hát, phim ảnh, xiếc, v.v...

Triết học

Triết học - nghĩa là "quý trọng sự khôn ngoan" - nói chung là khoa học nghiên cứu các vấn đề liên quan đến sự tồn tại, kiến thức, biện chứng, đúng-sai, công lý, vẻ đẹp, tâm trí và ngôn ngữ.

Tôn giáo

Các tư tưởng triết học và tôn giáo mới đã xuất hiện ở cả phương Đông và phương Tây, đặc biệt vào khoảng thế kỷ 6 TCN. Trải qua thời gian, rất nhiều tôn giáo đã phát triển ra khắp thế giới, với Hindu giáo, Jaina giáo, Phật giáo, và Sikh giáo tại Ấn Độ, cùng với Hỏa giáo tại Ba Tư là một vài trong số các tín ngưỡng chính. Tại phương Đông, ba trường phái đã thống trị tư duy Trung Hoa cho tới tận ngày nay là Lão giáo, Pháp gia và Khổng giáo. Khổng giáo - tư tưởng có ưu thế hơn cả - không đặt mong đợi luân lý chính trị vào sự thúc ép của luật pháp nhưng vào quyền lực và gương mẫu của truyền thống. Tại phương Tây, triết học Hy Lạp mà đại diện là các tác phẩm của Plato và Aristoteles đã phổ biến khắp châu Âu và Trung Đông theo sau sự chinh phạt của Alexandros Đại đế vào thế kỷ 4 TCN.

Các tôn giáo Abrahamic phát sinh từ một truyền thống Semit chung và được các tín hữu truy nguyên về Abraham (khoảng 1900 TCN), một tổ phụ được coi là ngôn sứ mà cuộc đời được kể lại trong Kinh thánh Hebrew/Cựu Ước cũng như Kinh Koran. Đây là một nhóm lớn các tôn giáo độc thần có liên quan tới nhau, thường bao gồm Do Thái giáo, Cơ Đốc giáo và Hồi giáo, chiếm hơn một nửa số lượng tín đồ tôn giáo trên thế giới.

Lịch sử nhân văn học
Ở phương Tây, việc nghiên cứu chuyên sâu nhân văn học khởi nguồn từ Hy Lạp và được chọn làm nền tảng cho giáo dục toàn dân. Trong các thời kỳ Rô-ma, khái niệm về bảy môn khoa học đại cương hình thành và phát triển, bao gồm ngữ pháp học, hùng biện, và logic học cùng với toán học, hình học, chiêm tinh học-thiên văn học và âm nhạc. Những môn này cấu thành nên phần lớn hệ thống giáo dục thời trung cổ, với trọng tâm hướng vào nhân văn học là các kỹ năng hay các cách thức thực hành.

Sự chuyển đổi lớn xảy ra cùng với chủ nghĩa nhân đạo thời kỳ Kháng cách, khi mà các môn nhân văn học bắt đầu được xem như những môn học nghiên cứu hơn là thực hành. Đồng thời, cũng có sự chuyển đổi tương ứng từ các môn học truyền thống sang các lĩnh vực như văn học và lịch sử. Trong thế kỷ 20, quan điểm này sau đó được thách thức bởi phong trào thời kỳ hậu hiện đại nhằm mục đích định nghĩa lại nhân văn học bằng các thuật ngữ mang tính bình đẳng hơn trong xã hội dân chủ dân sự ngày nay.

Chú thích

Liên kết ngoài

 Trung tâm Nghiên cứu Nhân văn học quốc gia - Hoa Kỳ
 Hiệp hội Nhân văn học - Anh Quốc
 Hiệp hội Nhân quyền quốc gia
 National Endowment for the Humanities - USA
 Institute: Arts and Humanities
 Ban Khảo sát Nhân văn học Australia
 Học viện Nhân văn học Australia
 Tổ chức khoa học châu Âu - Nhân văn học
 National Humanities Institute
 Nationally Recognized Dana Center for the Humanities at Saint Anselm College

Môn học
Phân loại chủ đề chính


title: 23549 Epicles

text:
23549 Epicles (mã hiệu tạm thời: 1994 ES6) là một thiên thể Troia của Sao Mộc, trong nhóm Troia, và là một hành tinh vi hình. Nó được phát hiện bởi Eric Walter Elst ở Caussols, Alpes-Maritimes, Pháp, ngày 9 tháng 3 năm 1994. Nó được đặt theo tên Epicles, một nhân vật thần thoại chiến đấu cho thành Troia trong chiến tranh thành Troia, và đã bị giết bởi Ajax.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 23001–24000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiên thể phát hiện năm 1994
Được phát hiện bởi Eric Walter Elst
Thiên thể Troia của Sao Mộc (nhóm Troia)


title: Idiomorphus singularis

text:
Idiomorphus singularis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Dolin in Dolin, Panfilov, Ponomarenko & Pritykina miêu tả khoa học năm 1980.

Chú thích

Tham khảo

Idiomorphus


title: Lacconectus heinertzi

text:
Lacconectus heinertzi là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Brancucci miêu tả khoa học năm 1986.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Lacconectus


title: Teucholabis multispinosa

text:
Teucholabis multispinosa là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Teucholabis
Limoniidae ở vùng Neotropic