title: Hàn Phi

text:
Hàn Phi (, 280 TCN - 233 TCN) là học giả nổi tiếng Trung Quốc cuối thời Chiến Quốc theo trường phái Pháp gia, tác giả sách Hàn Phi tử.

Tiểu sử
Hàn Phi sống cuối đời Chiến Quốc, trong giai đoạn Tần Thủy Hoàng đang thống nhất Trung Hoa. Ông thuộc dòng dõi quý tộc nước Hàn (được gọi là "công tử"), thích cái học "hình danh." Gốc của học thuyết này là ở Hoàng Đế, Lão Tử. Hàn Phi có tật nói ngọng, không thể biện luận nhưng giỏi viết sách.

Hàn Phi và Lý Tư đều học với Tuân Khanh (còn gọi là Tuân Tử). Lý Tư tự cho mình kém Hàn Phi. Hàn Phi thấy nước Hàn bị suy yếu, mấy lần viết thư dâng lên hiến kế cho vua Hàn, nhưng vua Hàn không dùng.

Hàn Phi ghét những người trị nước không trau dồi làm cho pháp chế sáng rõ mà muốn dùng cái thế của mình để chế ngự bầy tôi; không lo việc làm cho nước giàu, binh mạnh bằng cách tìm người xứng đáng, dùng người hiền trái lại dùng những bọn tham nhũng, dâm loạn, sâu mọt, đặt chúng ở địa vị cao hơn những người có công lao và có thực tài. Hàn Phi cho rằng nhà Nho dùng lời văn làm rối loạn luật pháp, bọn du hiệp dùng võ lực phạm đến điều ngăn cấm, gặp lúc yên ổn thì nhà vua dùng bọn hám danh, gặp lúc nguy cấp thì lại dùng kẻ sĩ mang giáp trụ.

Như thế thành ra ngày nay người nhà vua nuôi lại không phải là những người nhà vua cần dùng, những người nhà vua cần dùng đều lại không phải những người nhà vua nuôi. Hàn Phi thương xót những người thanh liêm, chính trực không được bọn tôi gian tà dung tha, nhìn những sự biến đổi tồn vong của các nước ngày xưa nên viết Cô Phẫn (sự phẫn nộ của con người cô độc), Ngũ Đố (năm thứ sâu mọt). Nội Ngoại Trữ Thuyết (sưu tập những lời bàn về việc trong và việc ngoài), Thuyết Lâm (chuyện xưa), Thuyết Nan (cái khó trong việc du thuyết),... tất cả hơn mười vạn chữ.

Có người đem sách của Hàn Phi đến nước Tần. Tần vương Chính đọc quyển Cô phẫn và Ngũ đố (theo Tư Mã Thiên; Nguyễn Hiến Lê ghi đó là bộ Hàn Phi tử), rất thích. Được Lý Tư cho biết Hàn Phi là tác giả sách, vua Tần liền vội vàng đánh Hàn. Lúc đầu vua Hàn không dùng Hàn Phi, đến khi nguy cấp bèn sai Hàn Phi đi sứ sang Tần.

Vua Tần gặp được Hàn Phi mừng rỡ nhưng chưa tin dùng.

Hàn Phi đi sứ qua Tần với mục đích cứu Hàn. Ông viết bài Tồn Hàn cho vua Tần, cố hết sức thuyết phục vua Tần đừng đánh Hàn. Lý Tư và Diêu Giả ganh ghét Hàn Phi, gièm Hàn Phi, nói với Tần vương Chính:

Hàn Phi là công tử nước Hàn. Nay nhà vua muốn thôn tính tất cả nước chư hầu, nhưng Phi thì rốt cuộc chỉ lo cho Hàn chứ không lo cho Tần, thường tình con người ta vẫn thế. Nay nhà vua không dùng, giữ lại đây lâu rồi cho về, thế là gây cho mình một mối lo. Không bằng lấy cớ làm trái pháp luật mà giết đi.

Vua Tần cho là phải, giao cho quan lại trị tội Hàn Phi. Lý Tư sai người đưa thuốc độc để cho Hàn Phi tự sát. Hàn Phi muốn bày tỏ trước mặt nhà vua, nhưng không được nhà vua tiếp. Sau đó nhà vua hối tiếc sai người tha thì Hàn Phi đã chết rồi.

Cũng có thuyết cho là trong lúc bị giam, Hàn Phi bèn viết bài Sơ kiến Tần dâng vua, mong dùng cái tài văn chương để thoát khỏi cửa tử. Tần vương Chính đọc xong thấy rất khâm phục, liền ra lệnh thả Hàn Phi. Nhưng quá muộn, Phi đã bị Lý Tư ép uống thuốc độc chết mất rồi.

Tư tưởng
Tư tưởng chủ yếu của Hàn Phi là thuyết Pháp trị. Không phải ông là người đầu tiên nêu lên học thuyết này mà trước đó Quản Trọng, Thương Ưởng, Thân Bất Hại đã khởi xướng học thuyết này. Tư tưởng của Hàn Phi Tử khác với tư tưởng của Nho giáo (vốn cho rằng để quản lý xã hội thì dùng Nhân trị và Đức trị), ông cho rằng cách tốt nhất để quản lý xã hội là dùng pháp luật: "Pháp luật không hùa theo người sang... Khi đã thi hành pháp luật thì kẻ khôn cũng không từ, kẻ dũng cũng không dám tranh. Trừng trị cái sai không tránh của kẻ đại thần, thưởng cái đúng không bỏ sót của kẻ thất phu".

Hàn Phi theo thuyết tính ác của thầy là Tuân Tử một cách triệt để, bảo không gì thân bằng tình cha con, vậy mà có nhiều người cha sinh con trai thì nuôi, sinh con gái thì giết đi, coi cái lợi của mình nặng hơn tình ruột thịt như vậy là con người bẩm sinh vốn đại ác. Do đó ông không bàn đến nhân nghĩa, cũng không trọng lễ như Tuân Tử, mà đề cao phương pháp dùng thế, dùng thuật, dùng luật của pháp gia để trị nước.

Ông chủ trương cho dân chúng tự do cạnh tranh trong phạm vi kinh tế để nước được mau giàu. Và ông tin rằng theo chính sách độc tài về chính trị, tự do về kinh tế, thì nhà vua chẳng cần làm gì, cứ ngồi ở trên kiểm soát kẻ dưới, là nước sẽ trị. Chủ trương "vô vi nhi trị" đó thực trái hẳn chủ trương của Lão Tử, Trang Tử; chính ra nó là một thứ cực hữu vi.

Tác phẩm
Hàn Phi tổng hợp tư tưởng của các pháp gia trước ông, các nhà nghị luận thời Chiến Quốc, mà viết bộ sách Hàn Phi Tử. Trong bộ sách này, ông thương xót những người thanh liêm, chính trực không được bọn tôi gian tà dung tha, nhìn những sự biến đổi tồn vong của các nước ngày xưa như thiên Cô Phẫn (sự phẫn nộ của con người cô độc), Ngũ Đố (năm thứ sâu mọt), Nội Ngoại Trữ Thuyết (sưu tập những lời bàn về việc trong và việc ngoài), Thuyết Lâm (chuyện người xưa), Thuyết Nan (cái khó trong việc du thuyết),... tất cả hơn mười vạn chữ. Nguyễn Hiến Lê đánh giá bộ Hàn Phi Tử có giá trị hơn bộ Quân vương (Le Prince) của Niccolò Machiavelli (1469-1527) cả về tư tưởng lẫn bút pháp.

Hàn Phi biết cái khó trong việc du thuyết nên trong thiên Thuyết Nan bộ Hàn Phi tử, được Tư Mã Thiên tóm tắt, tư tưởng của ông như sau:

Cái khó trong việc du thuyết không phải là ở chỗ biết những điều cần phải đưa ra nói. Nó cũng không phải ở chỗ mình không biết biện luận. Cũng không phải ở chỗ không trình bày được rõ ràng ý nghĩ của mình. Cũng không phải ở chỗ không dám nói ngang nói dọc cho hết cái ý của mình. Phàm cái khó trong việc du thuyết chính là ở chỗ làm thế nào biết được cái tim của con người mình muốn thuyết phục để dùng cái thuyết của mình mà đối phó.

Nếu con người mình muốn du thuyết chỉ nghĩ đến cái danh cho cao, mà mình lại đem cái lợi lớn ra thuyết với họ, thì họ sẽ cho mình là bọn hèn hạ, và đối xử như với bọn ti tiện. Thế là thế nào họ cũng vất bỏ ta thật xa. Nếu con người mình muốn du thuyết chỉ nghĩ đến cái lợi cho lớn, mà mình lại đem cái danh cao ra thuyết với họ thì họ sẽ cho ta không chú ý gì đến thế sự, nói chuyện viễn vông, và thế nào họ cũng không dùng. Nếu con người mình muốn du thuyết trong bụng nghĩ đến cái lợi cho lớn nhưng bên ngoài làm ra vẻ muốn cái danh cho cao, mà ta đem chuyện danh cao ra thuyết thì bên ngoài họ làm ra vẻ dung nạp cái thân ta, nhưng thực ra thì bỏ rơi ta. Nhưng nếu ta đem chuyện lợi lớn ra nói với họ, thì trong bụng họ dùng lời nói của ta, nhưng bên ngoài họ sẽ vất bỏ cái thân của ta. Đó là những điều không biết không được.

Phàm việc làm mà thành là do chỗ bí mật; lời nói mà thất bại là do chỗ bị tiết lộ. Bản thân mình chưa chắc đã tiết lộ ra, nhưng chỉ cần nói đến cái mà người ta giấu thì đã nguy đến thân rồi. Nhà vua có điều sai mà người du thuyết lại dùng những lời sáng tỏ, dùng cái nghĩa lý hay để suy luận ra sai lầm của nhà vua thì nguy đến thân.

Nếu ta chưa được ân huệ nhà vua tưới đến mà lại đem hết những điều ta biết ra nói thì hoặc là cái thuyết của ta sẽ được dùng đem đến kết quả, nhưng ta chẳng được ơn đức; hoặc là cái thuyết không được dùng xảy ra thất bại, thế là ta bị nghi ngờ. Như thế thì nguy đến thân.

Phàm nhà vua được cái kế của ta, nhưng muốn xem đó là công lao của mình, mà người du thuyết lại muốn cùng biết, thế thì nguy đến thân. Nếu nhà vua rõ ràng muốn làm một việc gì và cho đó là công lao của mình mà kẻ du thuyết lại cùng biết điều đó thì nguy đến thân. Nếu mình cưỡng ép nhà vua bắt làm những điều nhà vua quyết không làm, bác bỏ những điều nhà vua quyết không bỏ, thì nguy đến thân.

Cho nên nói: Nếu ta đem những người tôn quý trong triều ra nói với nhà vua, thì nhà vua sẽ cho là ta ly gián; nếu ta đem những người thấp hèn ra nói với nhà vua, thì nhà vua sẽ cho ta muốn bán quyền. Ta bàn đến cái nhà vua thích, thì nhà vua sẽ cho là ta nịnh hót; ta bàn đến cái vua ghét, thì nhà vua sẽ cho ta thăm dò nhà vua.

Nếu ta nói tóm tắt, ít lời, thì nhà vua sẽ cho ta không có kiến thức gì và khinh ta. Nếu ta nói mênh mông, lời lẻ phu phiếm, thì nhà vua sẽ thấy là nhiều quá và chán. Nếu ta cứ trình bày sự việc theo ý muốn nhà vua, thì nhà vua sẽ bảo ta "nhút nhát không dám nói hết sự lý". Nếu ta suy nghĩ sự việc và nói rộng, thì nhà vua sẽ bảo ta "thô lỗ và ngạo mạn".
Tất cả những điều khó này trong việc du thuyết không thể không biết đến.

Phàm việc thuyết phục là cốt ở chỗ biết tô điểm cho cái mà nhà vua quý trọng, từ bỏ cái mà nhà vua ghét. Hễ nhà vua tự cho cái kế mình là sai, thì ta chớ nêu chỗ nó sai lầm mà bắt bẻ đến cùng.

Nếu nhà vua tự cho mình dũng mãnh ở chỗ quyết đoán một việc gì, thì ta chớ đưa ý của ta ra chống lại để làm cho nhà vua nổi giận. Nếu nhà vua cho sức lực mình đủ để làm một việc gì, thì ta chớ đem chuyện khó khăn ra cản trở. Nếu nhà vua muốn mưu việc gì cùng với một người khác, hay khen một người mà nhà vua cùng bàn mưu với họ, thì ta nên tô điểm cho họ và chớ nói gì có hại cho họ. Nếu nhà vua và người ấy thất bại, thì hãy cố gắng tô điểm làm như họ không sai lầm.

Kẻ đại trung không dùng lời lẽ làm phất ý nhà vua, lời can gián cũng không cốt đả kích bài bác gì ai, lời can ngăn hợp lẽ thì thế nào cũng được nghe. Người làm tôi phải biết kiên nhẫn và lựa lời. Sau đó mới đem cái tài biện luận và cái khôn của mình ra. Như thế cho nên gần gũi với nhà vua, không bị nhà vua ngờ vực.

Biết hết cái đạo thờ vua là khó. Phải chờ đến khi nào quen biết đã lâu, đã được ân huệ nhiều, bày mưu kế sâu mà không bị nghi, cãi lại ý nhà vua mà không bị tội, lúc bấy giờ mới bày rõ điều lợi hại, để lập được công, nói thẳng điều phải điều trái để cho cái thân mình được sung sướng. Khi nào vua và tôi đối với nhau được như vậy lúc đó là lúc việc du thuyết thành công.

Y Doãn làm người nấu bếp. Bách Lý Hề làm người nô lệ đều do con đường thấp kém mà gặp nhà vua. Cho nên họ đều thành đạt từ chỗ được nhà vua dùng. Hai người này đều là những bậc thánh nhân mà còn không thể không lấy thân mình làm tôi tớ, để bước vào đường đời một cách nhục nhã như vậy. Như thế đủ biết đó không phải là điều làm cho những bầy tôi tài giỏi phải xấu hổ.
Nước Tống có người nhà giàu. Trời mưa, tường hư hỏng. Người con nói: "Nếu không xây tường thì sẽ bị kẻ trộm ăn trộm". Cha của người hàng xóm cũng khuyên như vậy. Đêm ấy, quả nhiên trong nhà mất của. Nhà ấy khen người con là khôn, mà nghi cha của người hàng xóm.Ngày xưa, Trịnh Vũ Công muốn đánh Hồ, bèn gả con gái cho người Hồ. Nhân đấy, nhà vua hỏi quần thần:– Ta muốn dùng binh, nên đánh ai?Quan Kỳ Tư nói:– Nên đánh Hồ.Nhà vua bèn giết Quan Kỳ Tư, nói:– Hồ là nước anh em của ta, tại sao nhà ngươi lại nói nên đánh?Vua nước Hồ nghe tin ấy, cho nước Trịnh là chỗ thân thiết với mình nên không để phòng. Nước Trịnh đánh úp và lấy Hồ.Hai điều nói trên chứng tỏ là hai người đều biết đúng sự thực nhưng người rủi nhất thì bị giết, người bị thiệt hại ít nhất, cũng bị nghi. Như thế đủ biết cái khó không phải ở chỗ biết, cái khó là ở chỗ dùng cái biết của mình. Ngày xưa, Di Tử Hà được vua nước Vệ yêu, theo pháp luật của nước Vệ, ai tự tiện đi xe của nhà vua là bị tội chặt chân. Được ít lâu mẹ Di Tử mắc bệnh. Có người nghe tin đang đêm đến báo với Di Tử Hà. Di Tử Hà trái lệnh, đi ra bằng xe ngựa của vua.Nhà vua nghe tin cho là người hiền, nói:– Thực là người có hiếu! Vì mẹ mà phạm tội bị chặt chân.Di Tử Hà đi chơi với nhà vua trong vườn quả. Di Tử Hà ăn quả đào thấy ngon, không ăn hết, dâng nhà vua.Nhà vua nói:– Anh ta thật yêu ta! Quên cái miệng của mình mà nhớ đến ta.Đến khi Di Tử nhan sắc kém, lòng vua yêu bớt đi, lại phạm tội.Nhà vua nói:– Nó đã có lần tự tiện đi xe ngựa của ta, lại có lần bắt ta ăn quả đào thừa của nó.Cho nên việc làm của Di Tử không khác, nhưng lần trước được khen là hiền, lần sau lại phạm tội.Đó là vì lòng yêu ghét hết sức thay đổi. Cho nên được nhà vua yêu thì cái khôn của mình càng làm cho mình được thân, bị nhà vua ghét thì cái tội của mình càng làm cho mình bị ruồng bỏ. Những kẻ sĩ đi du thuyết không thể không xét đến chỗ nhà vua yêu và ghét cái gì, rồi sau đó mới thuyết phục.Rồng là một vật có thể đùa bỡn, thậm chí có thể cưỡi. Nhưng ở dưới cái cổ của nó có cái vảy ngược dài một thước. Ai động đến thì bị nó giết ngay. Các vị vua chúa cũng có cái vảy ngược, kẻ du thuyết không sờ phải cái vảy ngược của vua chúa thì ngõ hầu mới là người giỏi.Ngữ lục
"Viễn thủy cận hỏa" (Nước xa, lửa gần) - Chương Thuyết Lâm (說林), Hàn Phi Tử viết: Viễn thủy bất cứu cận hỏa (远水不救近火), nghĩa là "nước xa không cứu được lửa gần".
 Nhận xét
Bình luận của Tư Mã Thiên trong Sử ký
Lão Tử chủ trương "đạo", thì "hư" không có nguồn gốc, biến hóa từ chỗ "vô vi", cho nên làm sách lời vi diệu, khó hiểu. Trang Tử nói rộng về "đạo" và "đức", nhưng điều chủ yếu trong học thuyết cũng quay về tự nhiên. Thân Tử chăm chú trình bày về cái "danh" và cái "thực". Hàn Tử đưa ra tiêu chuẩn để xét sự việc, phân biệt điều phải điều trái. Học thuyết ông ta hết sức thảm khốc, ít dùng ân đức. Tất cả điều đó đều do học thuyết về "đạo" và "đức" mà ra. Chỉ có Lão Tử thực là sâu sắc và xa rộng vậy!

Nhận xét của Nguyễn Hiến Lê
Theo Nguyễn Hiến Lê trong Sử Trung quốc, cái học của Hàn Phi vẫn được thi hành ở Tần và giúp Tần Thủy Hoàng hoàn thành được công việc thống nhất Trung Quốc, lập chế độ quân chủ chuyên chế thay chế độ phong kiến. Trong thời kỳ của Hàn Phi, các học thuyết của Khổng, Mặc đã thất bại trong việc cứu vãn thời thế; Hàn Phi đã thành công nhờ dùng trọn các thuyết của Pháp gia. Phái nhân trị quá lý tưởng trong thời loạn, phải hạ lần lần lý tưởng của mình xuống: mới đầu Khổng Tử đề cao đức nhân, sau Mạnh Tử hạ xuống mà trọng nghĩa, Tuân Tử hạ xuống nữa, trọng lễ mà chính môn sinh của ông cũng không theo, họ trọng pháp, thấp nhất, và dẹp được loạn. Nhưng chính họ, từ Thương Ưởng đến Hàn Phi, Lý Tư, Triệu Cao, đều bất đắc kì tử và nhà Tần bị diệt. Hàn Phi được kể trong giai cấp cầm quyền thì tìm cách tăng cường thêm uy quyền của thiên tử, dùng mọi thủ đoạn quỷ quyệt, được so sánh với Machiavelli của Ý.

Nhận xét của Phan Ngọc
GS. Phan Ngọc trong lời tựa của tác phẩm Hàn Phi Tử đã nhận xét Hàn Phi là con người có kiến thức uyên bác tiếp thu từ Nho gia, lập luận rất chặt chẽ và sắc sảo, sử dụng rất nhiều dẫn chứng trong đó các dẫn chứng là chuyện đương thời chứ không phải chuyện xa xôi, nên sức thuyết phục rất mạnh. Hàn Phi cũng vận dụng linh hoạt tư tưởng của Đạo Đức kinh của Lão Tử để minh họa cho tư tưởng Pháp gia, giúp một tư tưởng khô khan trở nên sinh động, có sức sống. Lý luận của Hàn Phi tàn nhẫn, vì ông chứng kiến đầy đủ sự thối nát, lừa dối, gian xảo trong triều đình đương thời, và ông thẳng tay vạch trần toàn bộ những thối nát đó, không bị mê hoặc bởi sự hào nhoáng bên ngoài. Vì vậy, các tác phẩm của Hàn Phi là bản cáo trạng đối với chế độ quân chủ chuyên chế Trung Hoa cổ đại. Bản thân con người Hàn Phi đã chọn cách sống ngay thẳng, chấp nhận kết cục thảm thương chứ không luồn cúi hùa theo bọn nịnh thần gian tà. Hàn Phi Tử được viết theo tinh thần dũng cảm ấy, nên nó không khô khan mà rất xúc động, cuốn hút những độc giả có can đảm để nhìn thẳng vào sự thật.

Tuy nhiên, thuyết của Hàn Phi có ba cái sai cơ bản. Thứ nhất, không thể dùng Pháp trị dựa trên quyền lợi một ông vua chuyên chế, vì nhà vua không chóng thì chầy cũng bị tha hóa. Thứ hai, do hạn chế của chế độ quân chủ, Hàn Phi không thể tìm ra phương án để nhà vua tránh được tất cả những tai họa mà ông dự báo. Và thứ ba, quan điểm của Hàn Phi rằng con người chỉ sống vì lợi là sai lầm, vì con người có thể hy sinh quyền lợi bản thân để phục vụ lý tưởng cao đẹp - chính Hàn Phi là một ví dụ đó.

Nhận xét của Trần Ngọc Vương
Trong cuộc trò chuyện mang tính học thuật với Hồng Thanh Quang (Báo Công an nhân dân), nhà nghiên cứu văn hóa phương Đông Trần Ngọc Vương (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội) cũng có quan điểm khá gần với Nguyễn Hiến Lê khi đánh giá rất cao tác phẩm từ thời cổ đại của Hàn Phi. Trần Ngọc Vương là người ít nhiều chịu ảnh hưởng từ thầy dạy là GS. Trần Đình Hượu trong nghiên cứu văn hóa phương Đông. So sánh giữa Hàn Phi và Machiavelli, GS. Trần Ngọc Vương cho rằng "trong thời cổ đại không có một học thuyết pháp trị nào tinh vi và kỹ lưỡng như Hàn Phi Tử, không có một nhà tư tưởng chính trị nào thông minh đến mức quái đản, sắc sảo như Hàn Phi. Nếu có thể so sánh thì phải thấy rằng, Hàn Phi là ông thầy nhiều tầng của Machiavelli. Machiavelli chưa là gì cả nếu ta đọc đối chứng. (...) Khi tôi đọc cuốn Il Principe của Machiavelli thì tôi thấy buồn cười, bởi vì Il Principe so với Hàn Phi Tử không là cái gì cả."

Tham khảo
Tư Mã Thiên, Sử ký.
Nguyễn Hiến Lê, Sử Trung quốc, 1983.Hàn Phi Tử, bản dịch của Phan Ngọc, Nhà xuất bản Văn học, TPHCM 2011, nguyên bản Hàn Phi Tử Lập Thích'' in năm 1958 tại Bắc Kinh

Xem thêm
Tần Thủy Hoàng
Lý Tư
Triệu Cao

Chú thích

Nhà triết học Trung Quốc
Nhân vật chính trị Chiến Quốc
Mất năm 233 TCN
Sinh năm 281 TCN
Tư tưởng Trung Quốc
Nước Hàn
Triết gia chính trị
Sinh năm 280 TCN
Mất thập niên 230 TCN
Năm 233 TCN
Năm 280 TCN


title: Alfaraz de Sayago

text:
Alfaraz de Sayago là một đô thị trong tỉnh Zamora, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 194 người.

Tham khảo

Đô thị ở Zamora


title: Hesperilla flavescens

text:
Hesperilla flavescens là một loài bướm ngày thuộc họ Hesperiidae. Nó được tìm thấy ở Nam Úc và Victoria.

Sải cánh dài khoảng 30 mm.

Ấu trùng ăn Gahnia filum.

Phụ loài
Hesperilla flavescens flavescens (gần Altona và Ararat, ở Victoria)
Hesperilla flavescens flavia (gần Adelaide ở Nam Úc)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Australian Insects
Australian Faunal Directory

Hesperilla
Động vật Nam Úc
Động vật Victoria (Úc)


title: Hướng (họ)

text:
Hướng (chữ Hán: 向) là một họ người phổ biến, lâu đời ở Trung Quốc và xuất hiện một số ít tại Việt Nam sau năm 1679. Trong danh sách các họ Trung Quốc (Bách gia tính - 百家姓) họ này xếp thứ 129, theo số liệu điều tra dân số năm 2007 của Trung Quốc thì họ này đứng thứ 99 về nhân khẩu. Dựa vào số liệu gia phả và đối chiếu gốc gác thì họ Hướng ở Việt Nam là họ không thuần Việt, bắt nguồn từ những người Trung Hoa di dân sang Việt Nam từ cuối thời nhà Minh. Sau khi nhà Minh hoàn toàn bị mất vào tay nhà Thanh, Kỷ Mùi (mùa xuân tháng 1 năm 1679), tướng nhà Minh là Long Môn tổng binh Dương Ngạn Địch và phó tướng Hoàng Tiến cùng Cao Lôi Liêm tổng binh Trần Thượng Xuyên và phó tướng Trần An Bình, đem hơn 3000 quân và hơn 50 chiến thuyền đến các cửa biển Tư Dung (Thuận An) và Đà Nẵng xin lưu vong. Họ Hướng là một trong các tướng sĩ của Tổng binh Dương Ngạn Địch. Ông thần phục chúa Nguyễn và trở thành người có công trong việc phát triển vùng đất Mỹ Tho thuộc Tiền Giang, Việt Nam. Vì vậy họ Hướng ở Việt Nam hiện nay tập trung nhiều ở miền Nam Việt Nam, chủ yếu ở miền Tây như Mỹ Tho -Châu Thành - Tiền Giang, Long An, Bến Tre và Sài Gòn..

Khi đến Mỹ Tho, do ông tổ họ Hướng có công trong việc khai hoang lập ấp, dạy chữ, chữa bệnh cho người dân nơi dây, nên sau khi mất ông đã được người dân nơi đây phong làm Thành Hoàng và lập miếu thờ tại Long An. Ngày nay họ Hướng phần lớn vẫn sinh sống tại Mỹ Tho (Châu Thành - Tiền Giang). Một nhánh của họ Hướng ở Mỹ Tho, ông Hướng Văn Quấc (1920-1975) đã lên Sài Gòn sinh sống từ năm 1953 và tạo nên dòng họ Hướng ở Sài Gòn.

Những người Trung Quốc họ Hướng
 Hướng Lãng, mưu sĩ của Quan Vũ thời Tam Quốc
 Hướng Hoàng Hậu, hoàng hậu thời Tống Triết Tông
 Hướng Tú, một trong Trúc lâm thất hiền
 Hướng Trung Phát, tổng thư ký Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc
 Hướng Hải Lam, cựu hoa hậu Hồng Kông, diễn viên
 Hướng Văn Long, diễn viên

Chú thích

Họ người Việt Nam
Họ người Trung Quốc


title: Rhipidia simplicis

text:
Rhipidia simplicis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Rhipidia
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Hứa Thế Hữu

text:
Hứa Thế Hữu (, Xǔ Shìyǒu; 1905-1985), tự Hán Vũ (汉禹), là một trong những "Khai quốc Thượng tướng" của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc. Là một trong số ít thượng tướng thoát được sự thanh trừng và bức hại trong Cách mạng Văn hóa, Hứa từng giữ chức Chính ủy kiêm Tư lệnh Đại quân khu Quảng Châu, Ủy viên Bộ Chính trị Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc từ năm 1969 đến năm 1982, nguyên Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Giang Tô. Trong Chiến tranh biên giới Việt–Trung 1979, Hứa giữ vai trò Tổng chỉ huy quân đội Trung Quốc tấn công Việt Nam, tuy nhiên do những thất bại nặng nề của phía Trung Quốc, Hứa nhanh chóng mất quyền điều khiển chiến dịch về tay tướng Dương Đắc Chí, dù vẫn giữ cương vị Tổng chỉ huy trên danh nghĩa. Từ năm 1982, Hứa mất ghế Ủy viên Bộ Chính trị và được bầu vào chức vụ danh dự Phó Chủ tịch Ủy ban Cố vấn Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc cho đến khi qua đời.

Thân thế và khởi đầu binh nghiệp
Hứa Thế Hữu sinh ngày 28 tháng 2 năm 1905, người ở Thừa Mã Cương trấn, Ma Thành, Hồ Bắc (nay thuộc huyện Tân, Hà Nam), Trung Quốc. Lúc nhỏ Hứa có nhũ danh là Tam Nha Tử (三伢子), xuất thân bần nông, năm 8 tuổi vì gia đình khó khăn nên xuất gia vào chùa Thiếu Lâm làm tạp dịch, lấy pháp hiệu Vĩnh Tường (永祥). Sau khi ở Thiếu Lâm được 8 năm, Hứa hoàn tục về nhà để phục vụ mẹ già, đổi tên là Thích Hữu (释友), về sau lại đổi thành Thế Hữu (世友).

Năm 1920, Hứa gia nhập đội quân của quân phiệt Ngô Bội Phu ở Hồ Bắc, thăng dần lên chức vụ chỉ huy đại đội. Năm 1926, lực lượng Quốc dân Cách mệnh Quân đánh bại quân phiệt Ngô Bội Phu. Hứa hồi hương, tham gia đội dân quân, giữ chức đại đội trưởng kiêm chỉ huy pháo pháo binh.

Tham gia Hồng quân
Tháng 11 năm 1927, nổ ra Khởi nghĩa Hoàng Ma ở 2 huyện Hoàng An và Ma Thành ở Hồ Bắc, do Đảng Cộng sản Trung Quốc phát động. Hứa dẫn đội dân quân do mình chỉ huy tham gia khởi nghĩa, được kết nạp vào Cộng sản Đảng. Năm 1928, đội dân quân do Hứa chỉ huy sáp nhập vào Sư đoàn 31 Hồng quân Công-Nông, dưới quyền Sư đoàn trưởng Từ Hướng Tiền. Hứa lần lượt được bổ nhiệm vào các chức vụ chỉ huy, thăng dần lên chức Tiểu đoàn trưởng. Khi Phương diện quân số 4 Hồng quân Công Nông được thành lập, Hứa được thăng lên chức Trung đoàn trưởng, chỉ huy binh sĩ tham gia nhiều chiến dịch quan trọng của Hồng quân như Hoàng An, Thương Hoàng, Hoàng Quang, lập được nhiều thành tích. Năm 1932, lực lượng Phương diện quân số 4 Hồng quân bị các quân phiệt Quốc dân Đảng Dương Hổ Thành, Hồ Tông Nam, Phùng Khâm Tai hợp vây ở vùng Mạn Xuyên Quan, Hứa được giao nhiệm vụ chỉ huy đột phá vòng vây, mở đường cho Hồng quân thoát về vùng Thiểm Nam.

Tháng 10 năm 1933, Hứa được thăng Phó tư lệnh Quân đoàn IX, kiêm Sư đoàn trưởng Sư đoàn 25, thuộc Phương diện quân số 4, đưa quân tiến vào vùng Tứ Xuyên, tấn công các quân phiệt Điền Tụng Nghiêu, Lưu Tương, thành lập căn cứ Xuyên Thiểm. Hứa tiếp tục được thăng làm Quân đoàn trưởng Quân đoàn IV, chỉ huy đơn vị tham gia chiến dịch Gia Lăng Giang.

Vạn lý Trường chinh và vụ án "Tập đoàn phản cách mạng"
Trong cuộc Vạn lý Trường chinh, ban đầu Hứa được giao nhiệm vụ chỉ huy Hồng quân tấn công quân Hồ Tông Nam để mở đường lên phía Bắc. Tuy nhiên, lúc bấy giờ mâu thuẫn Trương Quốc Đào và Mao Trạch Đông phát sinh đến đỉnh điểm, dẫn đến việc Hồng quân chia tách thành 2 bộ phận: bộ phận do Mao lãnh đạo (nòng cốt là Phương diện quân số 1) tiếp tục tiến lên phía Bắc để bảo tồn lực lượng và bộ phận theo chỉ đạo của Trương (nòng cốt là Phương diện quân số 4) trở về Nam thành lập căn cứ địa Xuyên Khang. Hứa cùng với thượng cấp Từ Hướng Tiền, vốn là thuộc hạ của Trương Quốc Đào, vì vậy dẫn quân trở về Nam. Sai lầm chiến lược của Trương Quốc Đào dẫn đến việc Phương diện quân số 4 bị quân Quốc dân Đảng vây đánh thiệt hại nặng nề, chỉ một bộ phận nhỏ thoát được về đến Diên An. Hứa sau đó bị đưa ra khỏi vị trí chỉ huy, được đưa đi học ở Đại học Hồng quân Diên An.

Cuối tháng 3 năm 1937, Hội nghị Bộ Chính trị mở rộng phê phán quyết định sai lầm của Trương Quốc Đào, từ đó loại trừ những ảnh hưởng còn lại trong Đảng của Trương. Ngoài ra, Hội nghị cũng phê phán các bộ hạ cũ của Trương gồm Hứa Thế Hữu, Hồng Học Trí, Lưu Thế Mô, Chu Đức Sùng, Chiêm Đạo Khuê, Vương Kiến An; trong đó kịch liệt thành 3 điều:

 Phương diện quân số 4 là thổ phỉ
 Cán bộ Phương diện quân số 4 là quân phiệt
 Cán bộ Phương diện quân số 4 bị Trương Quốc Đào mua chuộc

Những người ủng hộ Mao Trạch Đông kết tội Trương Quốc Đào "phản bội", đồng thời kết tội Hứa Thế Hữu "theo chủ nghĩa Trotsky", là "thổ phỉ", "phản kháng trung ương". Nhiều các bộ chiến sĩ của Phương diện quân số 4 cũng bị chụp mũ "phản bội", "thổ phỉ". Khi nghe được tin, Hứa uất ức ngã bệnh, phải vào bệnh viện. Lưu Thế Mô dùng súng tự sát, nhưng không chết mà chỉ bị trọng thương.

Sau khi khỏi bệnh, Hứa tìm cách liên lạc với những bộ hạ cũ của Trương Quốc Đào, dự định trốn khỏi Diên An về lại Tây Khang, hợp với bộ hạ cũ là Lưu Tử Tài để tập hợp lực lượng đánh du kích chiến. Số bộ hạ cũ của Trương Quốc Đào đồng ý đi theo Hứa tập hợp được khoảng 30 người. Tuy nhiên, sự việc sau đó bị Chính ủy Quân đoàn IV là Vương Kiến An tiết lộ. Hứa cùng các đồng chí bị bắt, bị kết án trong vụ án "Tập đoàn phản cách mạng Hứa Thế Hữu".

Trong vụ án này, lẽ ra Hứa và các đồng chí phải bị xử tử, nhưng do Mao Trạch Đông nhận định Hứa là người trung hậu, có tài dùng binh, vì vậy nên xử trí khoan dung, thể hiện tinh thần đoàn kết trong nội bộ Đảng. Do ân tình này, về sau Hứa nhận sai và tuyên bố trung thành với Mao Trạch Đông. Từ đó, Hứa trở thành thân tín của Mao. Tuy nhiên, do việc Vương Kiến An tiết lộ sự việc, nên Hứa trở nên thù ghét Vương. Mãi đến thời kỳ Quốc-Cộng nội chiến lần thứ 2, do Mao Trạch Đông trực tiếp đứng ra khuyên giải mới giảm được mối bất hòa.

Trong thời kỳ Quốc-Cộng hợp tác lần thứ 2 để kháng Nhật, Hứa lần lượt giữ các chức vụ Phó lữ trưởng Lữ đoàn 386, Sư đoàn 129 Bát lộ quân, Lữ trưởng Lữ đoàn 3, Tung đội Sơn Đông Bát lộ quân, Tham mưu trưởng Tung đội Sơn Đông, Tư lệnh Quân khu Giao Đông.

Thời kỳ Quốc-Cộng nội chiến lần thứ hai, Hứa lần lượt giữ chức Tư lệnh Tung đội số 9 thuộc Dã chiến quân Hoa Đông, Tư lệnh Binh đoàn Sơn Đông.

Khai quốc Thượng tướng
Sau khi Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa thành lập, Hứa lần lượt được bổ nhiệm vào các chức vụ Tư lệnh Quân khu Sơn Đông, Phó tổng tham mưu trưởng Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc, Tư lệnh Quân khu Nam Kinh, Tư lệnh Quân khu Quảng Châu, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Ủy viên thường vụ Quân ủy Trung ương. Hứa cũng là Ủy viên Ủy ban Quân sự Trung ương Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa các khóa I, II, III; Ủy viên dự khuyết Bộ Chính trị Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa VIII; rồi Ủy viên chính thức Bộ Chính trị các khóa IX, X, XI.

Hứa được phong hàm Thượng tướng Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc đợt đầu tiên vào 1955. Chịu trách nhiệm bảo vệ Đặng Tiểu Bình trong cuộc thanh trừng lần thứ hai.

Chiến tranh biên giới Việt-Trung 1979
Trong Chiến tranh biên giới Việt-Trung, 1979 ông giữ chức tổng chỉ huy quân đội Trung Quốc tham gia cuộc chiến. Nhưng do áp dụng sai lầm chiến lược "biển người" đối đầu với vũ khí hạng nặng của Quân đội Nhân dân Việt Nam khiến quân Trung Quốc bị tổn thất nặng nề trong cuộc chiến này, dù sau đó ông vẫn tiếp tục giữ chức tổng chỉ huy quân Trung Hoa nhưng thực quyền điều khiển chiến dịch đã bị trao cho Dương Đắc Chí.

Ngoài các sai lầm trong việc sử dụng chiến thuật "biển người" đã lạc hậu, Hứa Thế Hữu cũng đã rút ra một số sai lầm và bài học trong tổ chức và chỉ huy quân đội. Trong 4 bài học mà Hứa Thế Hữu rút ra sau chiến tranh thì có 2 bài học thuộc về chủ quan. Đó là chưa nhận thức đầy đủ về địa hình và khí hậu:"Trong quá khứ chúng ta phần nhiều là đánh trận ở phương Bắc, đối với tác chiến ở phương Nam, từ bản thân tôi đến các cấp bên dưới đều không quen thuộc. Đối với việc tác chiến trong khí hậu rừng rậm cận nhiệt đới không có kinh nghiệm. Sau tháng 10 là mùa khô, sau tháng 5 là mùa mưa, chúng ta không quen kiểu khí hậu này. Chúng ta cũng không nhận thức đầy đủ địa hình sơn địa. Địa hình này dễ thủ khó công, ban đầu đối sách bất lực, mấy ngày sau mới tổng kết được chiến thuật có lợi".

Thứ hai là sự chủ quan, chưa đánh giá hết khó khăn: "Sau khi đánh vào sâu tung thâm đối phương, hành quân không có người dẫn đường, đói không có người tiếp tế, thương binh không có người tải thương. Việt Nam cũng thực hiện toàn dân là binh, cô gái bà già đều bắn vào quân ta".

Ngoài những yếu tố này ra, Hứa Thế Hữu cũng được cho là phải chịu trách nhiệm về sự việc hai tiểu đoàn quân Trung Quốc bị Việt Nam bắt sống vào thời điểm khi quân Trung Quốc sắp rút lui.

Theo tài liệu phía Trung Quốc: Ngày 4/3/1979 quân đội Trung Quốc tấn công chiếm được thị xã Lạng Sơn, mục đích cuối cùng của cuộc chiến đã đạt được, ngày 5/3/1979 quân đội Trung Quốc bắt đầu rút quân. Sau khi nhận được mệnh lệnh rút quân, sư đoàn 150 đóng tại Quảng Tây rất sốt ruột, bởi vì trong cuộc chiến họ vẫn chưa ra đến chiến trường. Lãnh đạo sư đoàn 150 cảm thấy mất mặt bèn xin với Hứa Thế Hữu cho ra tham chiến để bộ đội được rèn luyện trong hoàn cảnh thực chiến một chút.

Ban đầu Hứa Thế Hữu không đồng ý nhưng vì lãnh đạo sư đoàn 150 nhiều lần thỉnh cầu, Hứa Thế Hữu mềm lòng để bộ đội sư đoàn này rời khỏi nước đảm nhiệm nhiệm vụ yểm hộ. Do vội vã lâm trận cho nên có những sĩ quan chỉ huy của sư đoàn này khinh địch. Hai tiểu đoàn của sư đoàn này vừa mới qua khỏi biên giới vào Cao Bằng thì bị quân đội Việt Nam bao vây.

Hai tiểu đoàn bị vây này mất liên lạc với hậu phương mà đại đa số là tân binh, kinh nghiệm tác chiến rất thiếu mà chỉ huy lại sai lầm. Bởi vậy số lớn quan binh của hai tiểu đoàn này bị quân Việt Nam bắt giữ, có 1 đại đội thậm chí đầu hàng tập thể. Đây cũng là thất bại nghiêm trọng nhất của quân đội Trung Quốc trong chiến tranh biên giới Việt Trung.

Vĩ thanh
Từ năm 1982, Hứa mất ghế Ủy viên Bộ Chính trị và được bầu vào chức vụ danh dự Phó chủ nhiệm thường vụ Ủy ban Cố vấn Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc cho đến khi qua đời ngày 22 tháng 10 năm 1985 tại Nam Kinh.

Xem thêm

 Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân
 Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Giang Tô
 Bí thư Tỉnh ủy (Trung Quốc)
 Bí thư Tỉnh ủy tỉnh Giang Tô

Chú thích

Tham khảo

Người Hà Nam (Trung Quốc)
Thượng tướng Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc
Chiến tranh biên giới Việt–Trung 1979
Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân
Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân tỉnh Giang Tô


title: Ulmerochorema luxaturum

text:
Ulmerochorema luxaturum là một loài Trichoptera thuộc họ Hydrobiosidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Chú thích

Tham khảo

Ulmerochorema


title: Rasul Gamzatovich Gamzatov

text:
Rasul Gamzatovich Gamzatov (tiếng Avar: Расул ХIамзатов; tiếng Nga: Расул Гамзатович Гамзатов; 8 tháng 9 năm 1923 - 3 tháng 11 năm 2003) là một nhà thơ Nga. Ông là nhà thơ nổi tiếng nhất trong dòng văn học tiếng Avar.

Tiểu sử và sự nghiệp
Rasul Gamzatov sinh ngày 8 tháng 9 năm 1923, cha của ông cũng là một nhà thơ nổi tiếng của Daghestan. Ông làm thơ từ khi 11 tuổi và được nhận giải thưởng Stalin vào năm 29 tuổi. Tác phẩm "Daghestan của tôi" cũng là một trong những tác phẩm nổi tiếng của ông được bạn bè khắp thế giới biết đến, trong đó có Việt Nam. Ông đã được trao tặng các danh hiệu "Nhà thơ nhân dân Daghestan", "Anh hùng lao động Liên Xô", "Nhà thơ lớn của thế kỷ XX" và giải thưởng "Hoa sen" của Hội nhà văn Á-Phi. Ông còn là Đại biểu Xô-viết tối cao Liên Xô nhiều năm liền và đảm nhận cương vị lãnh đạo Hội nhà văn Daghestan hơn nửa thế kỷ.

Những vần thơ về tình bạn, tình yêu, tình nhân ái của Gamzatov làm xúc động lòng người trên toàn thế giới. Song đó mới chỉ là bản dịch. Những đồng bào của ông khẳng định rằng trong tiếng Avar Kavka, những vần thơ đó còn hay hơn rất nhiều.

Tổng thống Vladimir Putin đã từng có lần mời Gamzatov đến chơi thành phố biển Sochi, nơi ông đang có chuyến công du và đích thân chúc mừng nhà thơ. Putin nói: "Bạn đọc yêu mến Gamzatov vì ông đã dạy chúng ta một cách rất chân thành và tinh tế những giá trị chung của con người như tình yêu, tình bạn, lòng thủy chung, sự trung thực... đã hàng chục năm nay, chưa nói đến văn đàn, ngay cả trong đời sống chính trị của đất nước, Rasul Gamzatov cũng là một tên tuổi không thể thiếu được...".

Ông có uy tín gần như tuyệt đối với tất cả mọi người ở Kavkaz, một vùng đất có nhiều xung đột sắc tộc, văn hóa, tôn giáo.

Ông đã từng viết các câu thơ sau nói các vấn đề trong xã hội:
...Tôi hoàn toàn không ngạc nhiên
Từ xưa tới nay vẫn thế
Thuốc độc, lòng tham và tiền
Có thể giết người ta rất dễ
Nhưng tôi không hiểu một điều
Vì sao, tôi không biết:
Rằng nhiều khi sự thật và tình yêu
Cũng có thể làm cho người ta chết...

Phụ nữ và tình yêu luôn là đề tài chính trong các tác phẩm của ông. Gamzatov được nhiều bạn trẻ biết đến với câu thơ nổi tiếng: "Tôi đã yêu hàng trăm người phụ nữ. Nhưng trong mỗi người đều mang bóng dáng em", và câu "không có ai hát hay bằng những người mẹ...".

Nhiều người nhầm Gamzatov với Abutalib là người nói câu nổi tiếng: "Nếu bạn bắn súng ngắn vào quá khứ thì tương lai sẽ bắn súng thần công vào bạn" ("If you fire at the past from a pistol, The future will shoot back from a cannon."). Lưu ý nếu dịch "pistol" là "súng lục" hoặc "cannon" là "đại bác" sẽ không chính xác, còn nếu đem bổ ngữ ra sau như bản dịch: "Nếu bạn bắn vào quá khứ bằng súng lục, thì tương lai sẽ bắn vào bạn bằng đại bác" thì lại khiến cho ta cảm giác không trôi chảy, mất hay.

Nhà thơ Bùi Chí Vinh đã từng bày tỏ: "...Ngoài đời tôi thích Che Guevara, còn trong văn học tôi thích một nhà thơ chỉ đại diện cho 500.000 dân nhưng tác phẩm lại gây dấu ấn mạnh toàn thế giới. Đó là Rasun Gamzatov, người con vĩ đại của dân tộc Dagestan...".

Bài thơ "Gửi người phụ nữ" của ông có ý thơ hơi giống bài "Lời cuối cùng" của Victor Hugo. Bài thơ đó có đoạn:
Nếu còn lại một nghìn thôi, tôi ở trong số đó.
Nếu còn lại một trăm, tôi vẫn chống địch không rời
Nếu còn lại có mười người, tôi là người cuối sổ
Và nếu chỉ một người còn đứng đó-ấy là tôi!

Còn bài của Gamzatov có đoạn:
Hỡi người phụ nữ, nếu có nghìn đàn ông yêu em, em có biết trong nghìn người ấy, có Rasul Gamzatov nữa mà
Còn nếu như chỉ có, trăm đàn ông yêu em, em hãy nhớ rằng trong số trăm người đó, nhất định Rasul Gamzatov có tên
Còn nếu như yêu em, đàn ông chỉ còn một chục, thì Rasul Gamzatov đứng thứ bảy hay tám trong hàng
Nếu đàn ông chỉ còn lại một người yêu em, tôi xin thề người đó không ai khác, ngoài Rasul Gamzatov em ơi...

Một số tác phẩm
 Dagestan của tôi (văn xuôi)
 Gửi người phụ nữ
 Trái tim tôi thuộc về những ngọn núi
 Đàn sếu
 Những câu truyện truyền thuyết
 Bánh xe cuộc đời
 Những năm tháng và những con đường
 Người vợ thứ ba
 Hộp đen
 Độ tuổi thứ tư
 Patimat
 Mùa xuân trong công viên
 Hai bài thơ Xô nê

Một số bài thơ

Ghi chú

Liên kết ngoài
 Tranh chính của Gamzatov
 Necrology at http://gazeta.ru (ở Nga)
 Necrology in "Dagestanskaja Pravda" (ở Nga)

Nhà thơ Liên Xô
Nhà thơ Nga
Đảng viên Đảng Cộng sản Liên Xô
Anh hùng lao động xã hội chủ nghĩa


title: Passalus affinis

text:
Passalus affinis là một loài bọ cánh cứng trong họ Passalidae.

Chú thích

Tham khảo

Passalus


title: Lonchocarpus salvadorensis

text:
Lonchocarpus salvadorensis là một loài thực vật có hoa trong chi Lonchocarpus..

Ghi chú

Liên kết ngoài

salvadorensis


title: Etroplus

text:
Etroplus là một chi nhỏ chỉ gồm 3 loài cá cá hoàng đế. Chúng là các loài bản địa của Ấn Độ và Sri Lanka.

Quan hệ gần gũi với chúng là Paretroplus bản địa của Madagascar. Hai dòng này đã tách ra trong Mesozoic khi Madagascar và mảng Ấn Độ tách ra vào cuối Kỷ Creta (Sparks 2004).

Chú thích

Tham khảo

  (2004): Molecular phylogeny and biogeography of the Malagasy and South Asian cichlids (Teleostei: Perciformes: Cichlidae). Molecular Phylogenetics and Evolution 30(3): 599–614.  (HTML abstract)

Etroplus


title: Lagarde, Moselle

text:
Lagarde là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Château-Salins, tổng Vic-sur-Seille. Tọa độ địa lý của xã là 48° 41' vĩ độ bắc, 06° 42' kinh độ đông. Lagarde nằm trên độ cao trung bình là 242 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 220 mét và điểm cao nhất là 283 mét. Xã có diện tích 22,26 km², dân số vào thời điểm 1999 là 199 người; mật độ dân số là 8 người/km². Lagarde nằm khoảng 15 km về phía đông nam của Vic-sur-Seille.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Moselle


title: Fustis malaysiensis

text:
Fustius malaysiensis là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở miền tây Malaysia.

Sải cánh dài khoảng 8 mm.

Tham khảo

  2010: Revision of the Micronoctuidae (Lepidoptera: Noctuoidea) Part 3, Taxonomy of the Tactusinae. Zootaxa, 2583: 1–119. Preview

Fustius


title: Leptispa godwini

text:
Leptispa godwini là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1869.

Chú thích

Tham khảo

Leptispa


title: Nguyễn Cảnh Huy

text:
Nguyễn Cảnh Huy (1473-1536) người làng Ngọc Sơn, huyện Thanh Chương tỉnh Nghệ An, là tướng nhà Lê trung hưng, tước Hoàng Hưu tử, Bình Dương hầu. Về sau được gia phong Phúc Khánh Quận công.

Xuất thân
Nguyễn Cảnh Chân (1355-1409) ông là Thủy tổ  dòng họ Nguyễn Cảnh tại Nghệ An: Ông là Danh tướng thời hậu Trần có nguồn gốc từ Đông Triều - Quảng Ninh, dưới triều vua Trần Phế Đế (1398) ông được phái cử làm An phủ sứ Hoá Châu và làm An phủ sứ Lộ Thăng Hoa (1402) dưới triều nhà Hồ. Ông sinh Nguyễn Cảnh Dị (1377) và Nguyễn Cảnh Lữ (1380) đời thứ 2. Năm 1406 nhà Minh xâm lược  và đô hộ Đại Ngu do bối cảnh loạn lạc gia đình ông theo cha vào định cư tại Nghệ An. Cảnh Lữ sinh Cảnh Luật (đời thứ 3), Cảnh Luật sinh Cảnh Cảnh (đời thứ 4), Cảnh Cảnh lấy vợ người họ Nguyễn ở làng Trung Lâm sinh được bảy trai, hai gái. Cảnh Huy là con thứ năm (đời thứ 5).

Giúp nhà Lê trung hưng
Tháng 6 năm 1527, Mạc Đăng Dung giết chết vua Lê Cung Hoàng và cướp ngôi lập ra vương triều Mạc. Cựu thần nhà Lê là An Thành hầu Nguyễn Kim không chịu thần phục nhà Mạc chạy lên Sầm Châu chiêu nạp hào kiệt và đưa Lê Ninh lên ngôi vua, là Lê Trang Tông (1533-1548) mở đầu cho thời kì Trung Hưng nhà Lê.

Thời kì này vùng Thanh - Nghệ trộm cướp và giặc giã nổi lên như ong. Cảnh Huy cùng năm con trai là Nguyễn Cảnh Noãn, Nguyễn Cảnh Hoan, Nguyễn Cảnh Hân, Nguyễn Cảnh Vạn, Nguyễn Cảnh Chiêu lập đồn trại, chiêu mộ quân sĩ và khởi binh tại thôn Chiêu Quả ở huyện Nam Đường, tiễu trừ các đám sơn tặc, thu phục và tiêu diệt dần các thế lực đối địch ở địa phương, cả vùng Nam Đường từ đó mới được yên tĩnh, nhân dân được yên ổn cày cấy làm ăn.

Năm 1536, cha con ông mang quân sĩ đến Sầm Châu theo Lê Trang Tông và được trọng dụng. Nguyễn Cảnh Huy được phong làm Bình Dương hầu, Cảnh Hoan tước Dương Đường hầu dưới quyền điều khiển của Nguyễn Kim.

Thời gian cuối đời ông trở về quê nhà cày cấy, làm thuốc chữa bệnh cứu người và an hưởng tuổi già. Các con ông tiếp tục sự nghiệp Trung Hưng nhà Lê. Năm ông mất không rõ, chỉ biết ông thọ 64 tuổi mộ táng tại xã Ngọc Sơn, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An.

Năm 1549 nhân khi lên ngôi Trung Tông Vũ Hoàng đế truy phong cho các cựu công thần, Nguyễn Cảnh Huy được gia phong là Dương Vũ dực vận tán trị công thần, hành hạ Nghệ An đạo Đô tổng binh sứ, tước Phúc Khánh quận công.

Đền thờ ông được xây dựng quy mô không rõ năm nào tại Tường Phong giáp, Đại Đồng xã, Nam Đường huyện, Nghệ An xứ nay là xã Thanh Hưng, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An.Trải qua mưa nắng thời gian và các cuộc chiến tranh, nhà thờ đã xuống cấp nên được trùng tu nhiều lần nhưng các lần trước năm 1832 không thấy ghi chép lại. Theo bút tích còn để lại trong thượng điện, năm 1832 (thời vua Tự Đức) nhà thờ được trùng tu từ đầu xuân đến cuối hạ mới xong.

Năm 1942 nhà thờ được xây dựng thêm cổng tam quan và tường bao xung quanh cũng như bổ sung, mua sắm thêm các linh vật, linh quan bên tả, bên hữu.

Tháng 3 năm 1974, thực hiện chủ trương của địa phương (di dân lên vùng đồi để mở rộng diện tích canh tác) nhà thờ được chuyển đến địa điểm hiện nay là thôn Lộc Sơn, xã Thanh Hưng, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An. Khi đó chỉ chuyển được Thượng điện và Trung điện còn cổng tam quan và các hạng mục khác không chuyển được.

Tháng 11/2013 phần mộ và đền thờ ông được công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia.

Hậu Duệ
Ông có năm con trai, đều là những vị tướng giỏi trong triều đình Hậu Lê.
Nguyễn Cảnh Noãn: Phấn Võ hầu
Nguyễn Cảnh Hoan: Thái phó Tấn quốc công
Nguyễn Cảnh Hân: Trung quận công
Nguyễn Cảnh Vạn: Cường quận công
Nguyễn Cảnh Chiêu: Lập quận công
Con cháu ông nhiều đời nối nghiệp làm tướng trong triều đình Hậu Lê như: Nguyễn Cảnh Kiên Thái bảo Tả Tư không Thư quận công, Nguyễn Cảnh Hà Thiếu phó Đô úy Tả Tư mã Thắng quận công.

Xem thêm
 Nguyễn Cảnh Hoan
 Nguyễn Cảnh Chân

Chú thích

Tham khảo

 Đại Việt Sử Ký Toàn Thư
 Hoan châu ký

Võ tướng nhà Lê trung hưng
Người Nghệ An
Dòng họ Nguyễn Cảnh


title: MIIT

text:
MIIT là tên viết tắt từ МИИТ trong tiếng Nga của trường Đại học Đường sắt Mátxcơva (Московский Институт Инженеров Железнодорожного Транспорта), nay là Trường Đại học Tổng hợp Kỹ thuật Giao thông Đường sắt Mátxcơva (Московский Государственный Университет Путей Сообщения). MIIT là một trong những trường đại học lớn, có uy tín đào tạo về chuyên ngành giao thông đường sắt.

Lịch sử
MIIT là một trong những trường Đại học lâu đời nhất ở nước Nga. Trường được thành lập ngày 23 tháng 5 năm 1896, phát triển từ trường Trung cấp Giao thông dưới thời Sa Hoàng.

Thông tin chung
Trường đào tạo các chuyên gia trong lĩnh vực đường sắt và trên 60 chuyên ngành khác của nền kinh tế.

Mối liên hệ với Việt Nam

MIIT là một trong những trường có số lượng sinh viên Việt Nam theo học đông nhất. Kể từ khi có chế độ đào tạo tự túc, các sinh viên Việt Nam đã sang học ở trường MIIT ngày càng đông thêm, có khóa học lên tới hơn 100 người.
Những học sinh, nghiên cứu sinh tốt nghiệp MIIT về nước đã giữ những cương vị chủ chốt của một số cơ quan như Đại học Giao thông Vận tải, Tổng công ty Đường Sắt, Cục Đường Sắt, Bộ Giao thông Vận tải....
Ngày 19/10/2004 Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ký quyết định số 5998/QĐ-BGD&ĐT-VP phê duyệt đề án "Phối hợp đào tạo kỹ sư hai giai đoạn" giữa Trường Đại học GTVT-Việt Nam và Trường Đại học Tổng hợp Giao thông đường sắt Matxcova (MIIT)- LB Nga bằng nguồn kinh phí nhà nước. Cho đến thời điểm này, Trường Đại học GTVT đã tuyển chọn được hai khoá gồm 40 sinh viên theo học chương trình đề án này.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang chủ của trường đường Đường sắt Moskva

Đại học Nga
Đại học và cao đẳng kỹ thuật
Đại học Liên Xô
Giáo dục Liên Xô
Viện công nghệ tại Nga
Đại học nghiên cứu


title: Bombus fraternus

text:
Bombus fraternus là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1854.

Chú thích

Tham khảo

F
Động vật được mô tả năm 1854


title: Bulbophyllum curvibulbum

text:
Bulbophyllum curvibulbum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

C


title: Kalamnuri

text:
Kalamnuri là một thành phố và là nơi đặt hội đồng đô thị (municipal council) của quận Hingoli thuộc bang Maharashtra, Ấn Độ.

Địa lý
Kalamnuri có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 480 mét (1574 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Kalamnuri có dân số 20.627 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Kalamnuri có tỷ lệ 66% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 74%, và tỷ lệ cho phái nữ là 57%. Tại Kalamnuri, 16% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Maharashtra


title: Jacques Cartier

text:
Jacques Cartier (31 tháng 12 năm 1491 - 1 tháng 9 năm 1557) là một nhà hàng hải người Pháp. Ông là người đầu tiên thám hiểm và vẽ lại cửa và bờ của dòng sông Saint-Laurent, ở nơi mà ông đặt tên là Canada.

Tiểu sử
Jacques Cartier sinh năm 1491 tại Saint-Malo, một ngôi làng nhỏ thuộc quyền cai quản của công tước miền Bretagne, về sau sáp nhập vào Pháp năm 1532. Cartier là thành viên của một gia đình hàng hải danh giá nơi đây. Ông nâng cao thêm địa vị của mình nhờ cưới bà Catherine des Granches, con gái của một gia đình đứng đầu trong việc đóng tàu vào năm 1520. Ở Saint-Malo, ông thường được mời làm cha đỡ đầu hoặc nhân chứng trong các buổi lễ đặt tên (lễ rửa tội) cho trẻ em nơi đây.

Chuyến hải hành đầu tiên, 1534
Năm 1534, Jacques Cartier khởi hành về hướng Tây, hy vọng khám phá một con đường dẫn đến thị trường châu Á đầy tiềm năng. Bắt đầu từ ngày 10 tháng 5 năm đó, ông khám phá ra nhiều phần của Newfoundland, các tỉnh nằm trên bờ Đại Tây Dương thuộc Canada (Atlantic provinces) và cửa sông Saint-Laurent. Trong một chặng dừng tại Iles-aux-Oiseaux, thủy thủ đoàn của ông tàn sát trên một nghìn con chim, phần lớn là chim Anca, ngày nay đã tuyệt chủng.

Cuộc gặp gỡ đầu tiên với thổ dân của Cartier ngắn gọn và chủ yếu là trao đổi hàng hóa. Lần thứ hai, ông hốt hoảng khi thấy hơn bốn mươi chiếc canô của người Mi'kmaq vây quanh thuyền của ông. Và ông đã ra lệnh bắn đại pháo phía trên đầu họ với muc đích đe dọa dù cho những thổ dân đã ra dấu hiệu hòa bình khiến họ phải chèo đi.

Lần thứ ba, Cartier gặp những người Iroquois tại Baie de Gaspe vào ngày 24 tháng 7. Ông cho dựng một cây thánh giá cao 9 mét với dòng chữ "Đức vua Pháp vạn tuế" và tuyên bố chủ quyền dưới tên vua François đệ nhất. Những thổ dân ngay lập tức hiểu ra hành động của ông và đổi thái độ. Do đó, ông bắt cóc Domagaya và Taignoagny, hai con trai của tù trưởng Donnacona và đưa họ về Pháp. Cùng lúc, ông cũng xây dựng những quan hệ thỏa hiệp với người bản địa khác. Cartier trở về Pháp tháng 9 năm 1534.

Chuyến hải hành thứ hai, 1535-1536
Jacques Cartier khởi hành chuyến hải hành thứ hai của ông vào ngày 13 tháng 5 năm 1535 với ba con tàu, 110 thủy thủ và hai cậu bé tù binh. Đến cửa sông St. Lawrence, ông đi ngược sông lần đầu tiên và dừng tại Stadacona, làng của người Iroquois trên bờ sông này (nay nằm gần Thành phố Québec). Hai cậu bé thổ dân được trao trả cho cha mình, tù trưởng Donnacona.

Jacques Cartier để lại hai tàu chính ở một cảng gần Stadacona và dùng chiếc tàu nhỏ nhất tiếp tục ngược sông và đến Hochelaga (nay là Montréal) vào ngày 2 tháng 10 năm 1535. Hochelaga gây ấn tượng mạnh cho Cartier với hơn một nghìn thổ dân Iroquois chào đón ông trên bờ sông St. Lawrence. Nơi này về sau được khẳng định là khởi nguồn của thành phố Sault Sainte-Marie, Michigan), cũng là nơi mà hiện cây cầu Jaques Cartier đang đứng.

Sau hai ngày với những người Iroquois ở Hochelaga, Cartier quay lại Stadacona vào ngày 11 tháng 10. Sau đó, ông quyết định nghỉ qua mùa đông 1535 ở đây, bởi đã quá muộn để quay về Pháp. Cartier và thủy thủ đoàn chuẩn bị cho mùa đông bằng cách gia cố pháo đài, chất củi và muối cá và mồi săn. Suốt mùa đông này, Cartier soạn một cuốn địa chí nói về tập tục của người bản địa. Ví dụ như tập quán mặc xà cạp và khố ngay cả trong tiết đông lạnh giá.

Từ giữa tháng 11 năm 1535 đến giữa tháng 4 năm 1536, đoàn tàu thám hiểm bị đóng băng ở cửa sông St. Charles, phía dưới Hòn đá Quebec. Trên sông, băng đóng dày hơn một sải (1.8 m) và sâu trong đất liền tuyết phủ dày 4 feet (1.2 m). Không những thế, dịch bệnh scobat nổ ra – ban đầu là người Iroquois, sau đó là người Pháp. Trong nhật ký của mình, Cartier ghi nhận rằng trong 110 người trong đoàn, chưa đầy 10 người là còn khỏe mạnh. Số người Iroquois chết là khoảng 50 người.

Một trong những thổ dân sống sót là con trai của tù trưởng, Domagaya. Trong một lần ghé thăm pháo đài quân Pháp, Cartier được biết rằng một thứ thuốc làm từ một loài cây tên là annedda, một cây thuộc họ tuyết tùng trắng (thuja) có thể chữa được bệnh scobat. Phương thuốc này đã cứu sống đoàn thám hiểm khỏi cái chết. Đến cuối mùa đông, 85 thủy thủ vẫn còn sống.

Đầu tháng 5 năm 1536, Cartier quyết định bắt cóc chính tù trưởng Donnacona, để được nghe kể một huyền thoại về một vùng đất ở xa về phía bắc, tên gọi là "Vương quốc Saguenay" (Royaume du Saguenay). Nơi đây được tin là một mỏ vàng, hồng ngọc và nhiều châu báu khác. Sau một cuộc hành trình gian khổ xuôi dòng St. Lawrence và ba tuần vượt Đại Tây Dương, Cartier và thủy thủ đoàn cập bến Saint-Malo vào ngày 15 tháng 6 năm 1536.

Đến đây, chuyến hải hành thứ hai và cũng là chuyến đi gặt hái được nhiều kết quả nhất của Cartier đã chấm dứt sau mười bốn tháng rong ruổi. Với việc xác định vị trí cửa sông St. Lawrence trong chuyến hải hành đầu tiên, Cartier đã mở con đường nước lớn nhất để châu Âu thâm nhập vào Bắc Mỹ. Ông đã ước lượng chính xác về tài nguyên của Canada, cả về thiên nhiên lẫn con người, dĩ nhiên là không kể phần thổi phồng về tiềm năng khoáng sản. Mặc dù những hành động của ông đối với người Iroquois trên bờ sông St. Lawrence là đáng xấu hổ, ông cũng đã từng thiết lập tình hữu nghị với họ và những người bản địa khác cùng ở dọc bờ sông. Đó là một bước chuẩn bị sơ bộ không thể thiếu cho người Pháp trong việc xây dựng thuộc địa ở đây.

Chuyến hải hành thứ ba, 1541-1542
Ngày 23 tháng 5 năm 1541, Cartier rời Saint-Malo với năm chiếc tàu. Lần này, ý định tìm kiếm một con đường thông với phương Đông của hai chuyến đi trước hầu như đã rơi vào quên lãng. Mục tiêu giờ đây là Vương quốc Saguenay và của cải của nó, và thiết lập thuộc địa dọc dòng sông St. Lawrence.

Thả neo ở Stadacona vào 23 tháng 8, Cartier gặp lại những người Iroquois một lần nữa, nhưng rồi nhận thấy "biểu hiện hân hoan" và số lượng đáng lo ngại của họ, ông quyết định không xây dựng thuộc địa ở đây. Ngược dòng 9 dặm đến một địa điểm ông đã chú ý từ trước, ông cho lệnh định cư ở đây, nơi mà giờ đây là Cap-Rouge ở Québec Những tù nhân và những người lập thuộc địa khác được đưa xuống, trâu bò được thả ra, đất được vỡ và hạt giống bắp cải, củ cải và xà lách được gieo. Một thuộc địa vững chắc ra đời với tên gọi Charlesbourg-Royal. Một pháo đài mới được xây dựng trên một vách đá nhô ra biển (cliff) để giám sát và bảo vệ khu định cư mới này.

Các thủy thủ bắt đầu thu thập tinh thể thạch anh và pyrit sắt mà họ lầm tưởng là kim cương và vàng. Hai trong số năm chiếc tàu chở về Pháp những khoáng sản vô giá trị kia vào ngày 2 tháng 9. Sau khi đã giao nhiệm vụ cho mọi người, Cartier đưa tàu đi thăm dò Vương quốc Saguenay và ngày 7 tháng 9. Nhưng chỉ mới đến Hochelaga, ông đã bị thời tiết xấu và vô số ghềnh thác từ đó trở lên phía dòng sông Ottawa ngăn trở.

Trở về Charlesbourg-Royal, Cartier gặp phải một tình huống đáng ngại. Những người Iroquois không còn đến thăm hay tặng cá và thịt nữa mà lảng vảng quanh đó một cách đáng ngờ. Không có ghi nhận nào về mùa đông 1541-1542 tồn tại cả và thông tin này hẳn là từ những chi tiết vụn vặt do những thủy thủ trở về kể lại. Dường như người bản địa đã tấn công và sát hại 35 dân định cư trước khi những người còn lại rút vào trong pháo đài. Mặc dù bệnh scobat đã được chữa khỏi nhờ phương thuốc dân gian, ấn tượng còn lại của nó vẫn đáng lo ngại cùng với nỗi lo của Cartier rằng ông không có đủ nhân lực để bảo vệ căn cứ lẫn đi tìm Saguenay. Mọi người lên ba con tàu còn lại vào đầu tháng 6 năm 1542 và trở về châu Âu vào tháng 10 năm 1542. Đây là chuyến hải hành cuối cùng của Cartier.

Cartier sống trọn những năm cuối đời ở Saint-Malo và một số nơi khác ở các vùng lân cận. Ông mất ngày 1 tháng 9 năm 1557 bởi một bệnh dịch, thọ 66 tuổi. Ông mất trước khi bất kì một thuộc địa nào được thành lập ở Canada mà phải đợi đến chuyến thám hiểm của Samuel de Champlain vào năm 1608.

Di sản
Cartier là người đầu tiên dùng tên Canada để chỉ vùng bờ sông St. Lawrence. Cartier dùng từ này để miêu tả làng Stadacona, đất đai xung quanh và cả dòng sông. Từ đó cái tên Canada được dùng để chỉ các thuộc địa nhỏ của Pháp dọc trên bờ của dòng sông, và những người Pháp đi khai phá được gọi là người Canada (Canadien), cho đến giữa thế kỷ 19 khi cái tên này được dùng cả cho thuộc địa trong khu vực Ngũ Đại Hồ và sau này là tất cả thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ. Do đó Cartier không hẳn là người khám phá ra Canada, một lãnh thổ kéo dài từ Đại Tây Dương đến Thái Bình Dương như chúng ta đã biết, mà đã từng được "khám phá" ra bởi ngư dân Bắc Âu, Basque và Breton, và có lẽ là cả anh em Corte-Real và John Cabot (và cả những thổ dân bản địa đã sống lâu đời ở đây).

Dù vậy, Cartier đã có cống hiến lớn lao trong việc tìm ra Canada và là người châu Âu đầu tiên đi xuyên lục địa Bắc Mỹ, chính xác hơn, là khu vực nội địa phía Đông dọc theo dòng St. Lawrence. Khu vực này đã trở thành nơi định cư của người châu Âu đầu tiên, sau những người Viking. Nhưng nói thật ra thì từ "khám phá" dùng ở đây là có hơi quá bởi việc thám hiểm phần sâu trong lục địa dọc theo sông St. Lawrence cho đến làng Stadacona là nhờ sự dẫn đường của hai con trai của Donnacona.

Ngoài những chi tiết quan trọng này thì tính chuyên nghiệp trong việc đi biển của Cartier là không thể chối cãi. Việc Cartier dẫn đầu ba chuyến thám hiểm trong điều kiện nguy hiểm và những vùng biển chưa hề được biết đến mà không mất một chiếc tàu nào, việc ông cập bến và ra khơi từ hơn năm mươi bến tàu chưa biết đến mà không có thiết hại đáng kể nào xảy ra, và những thủy thủ chết trong chuyến đi đều là do một căn bệnh dịch từ đất liền là những minh chứng hùng hồn cho tài đi biển của ông. Cartier xứng đáng được coi là một trong những nhà thám hiểm tài ba và tận tụy nhất trong thời kì của ông.

Cartier cũng là một trong số những người đầu tiên xác nhận rằng Tân Thế giới thực sự là một lục địa tách biệt với châu Á và châu Âu.

Tái hiện thuộc địa đầu tiên của Cartier
Vào ngày 18 tháng 8 năm 2006, Thủ hiến Québec Jean Charest tuyên bố rằng các nhà khảo cổ Canada đã tìm được chính xác vị trí của thuộc địa Pháp đầu tiên do Cartier thành lập, với tên gọi Charlesbourg-Royal . Các phát hiện cho thấy thuộc địa này được xây ở nơi dòng sông Cap Rouge đổ vào St. Lawrence. Phát hiện này dựa trên các mảnh gỗ cháy còn lại từ thế kỉ 16 cùng với một mảnh vỡ từ một chiếc dĩa trang trí Istoriato (xuất xứ từ Faenza, Ý, giữa 1540-1550) vật chỉ thuộc về một nhà quý tộc Pháp ở thuộc địa này, nhiều khả năng là Jean-François de la Roque de Roberval, người đứng đầu đoàn người khai phá thuộc địa. Đây là thuộc địa châu Âu đầu tiên ở Canada ngày nay. Phát hiện này được ca ngợi bởi các nhà khảo cổ bởi tính quan trọng của nó, chỉ sau khai quật của làng Viking L'Anse aux Meadows ở miền Bắc Newfoundland.

Vinh danh
Jacques Cartier được nhắc đến trong bài hát "Looking for a Place to Happen" của ban nhạc The Tragically Hip trong album Fully Completely.

Năm 2005, cuốn Bref récit et succincte narration de la navigation faite en MDXXXV et MDXXXVI của Cartier được Hội phê bình Văn học Canada đánh giá là cuốn sách quan trọng nhất trong lịch sử Canada.

Đảo Jacques Cartier nằm trên mũi Great Northern Peninsula (Bắc Đại Bán đảo) ở Newfoundland và Labardor, trong thành phố Quirpon. Hòn đảo này nằm về phía Bắc bến cảng của thành phố và là một chỗ che chắn cho cảng này. Người ta tin rằng chính Jaques Cartier đã đặt tên hòn đảo này trong một chuyến đi ngang qua eo biển đảo Belle trong những năm 1530.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Tiểu sử tại Dictionary of Canadian Biography Online
 Bref récit et succincte narration de la navigation faite en MDXXXV et MDXXXVI 1863 tiếng Pháp

 Les voyages de Jacques Cartier  tiếng Pháp

Nhà thám hiểm Pháp
Bài cơ bản dài trung bình
Tín hữu Công giáo Pháp


title: Hergenfeld

text:
Hergenfeld là một đô thị thuộc huyện Bad Kreuznach trong bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị Hergenfeld có diện tích 5,9 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 502 người.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Bad Kreuznach


title: Telletrurona

text:
Telletrurona là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Boarmiini


title: Quần tụ Viên Đạn

text:
Bullet Cluster, hay sự kiện Bullet Cluster"1E 0657-56", là cuộc đụng độ giữa hai đám thiên hà mạnh nhất mà ngành thiên văn học hiện đại ghi nhận được, khiến cho các vì sao và vật chất tối của những thiên hà đi xuyên tách rời nhau, trong khi những khối khí liên hành tinh giữa chúng va vào nhau và đi chậm lại. Kết quả là tạo ra thiên hà 1E 0657-56, hay Bullet Cluster.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 CXO: Bedeviling Devil's Advocate Cosmology (The Chandra Chronicles) ngày 21 tháng 8 năm 2006
 CXO: 1E 0657-56: NASA Finds Direct Proof of Dark Matter Combined image of x-rays, visual and DM
 Harvard animation of the collision showing how the dark matter and normal matter become separated.
 Harvard Harvard Symposium: Markevitch PDF 36 color images and text slides modelling the existence of Dark Matter from Bullet cluster data
 NASA: NASA Finds Direct Proof of Dark Matter (NASA Press Release 06-096) Aug. 21, 2006
 Scientific American Scientific American article SCIENCE NEWS ngày 22 tháng 8 năm 2006 Colliding Clusters Shed Light on Dark Matter that includes a movie of a simulation of the collision

Chòm sao Thuyền Để
Vật chất tối
Cụm thiên hà


title: Đo lường học

text:
Đo lường học (tiếng Anh: metrology) là "khoa học của việc đo lường, bao gồm cả xác định thực nghiệm và lý thuyết tại bất kỳ mức độ không chắc chắn nào trong bất kỳ lĩnh vực khoa học và công nghệ".

Tham khảo


title: Propsephus unicolor

text:
Propsephus unicolor là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1893.

Chú thích

Tham khảo

Propsephus


title: Hydroporus rufinasus

text:
Hydroporus rufinasus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Mannerheim miêu tả khoa học năm 1852.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hydroporus


title: Megachile praetexta

text:
Megachile praetexta là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Vachal mô tả khoa học năm 1910.

Chú thích

Tham khảo

P
Động vật được mô tả năm 1910


title: Coelioxys fimbriata

text:
Coelioxys fimbriata là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1922.

Chú thích

Tham khảo

F
Động vật được mô tả năm 1922


title: 1736 Floirac

text:
1736 Floirac (1967 RA) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 6 tháng 9 năm 1967 bởi Soulie, G. ở Bordeaux.

Visible ở http://www.sky-map.org with RA/DEC = 01:21:34.15 +05 55'14.3" (red image filter - Observation Date = 1987-Aug-26 10:18:00)

Visible ở http://www.sky-map.org with RA/DEC = 01:20:55.64 +05 59'55.7" (blue image filter)

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 1736 Floirac

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1967


title: Saint-Parthem

text:
Saint-Parthem  là một xã ở tỉnh Aveyron, thuộc vùng Occitanie ở miền nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Aveyron

Tham khảo

Saintparthem


title: Bulbophyllum fayi

text:
Bulbophyllum fayi là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

 The Bulbophyllum-Checklist
 The internet Orchid species Photo Encyclopedia

F


title: Triaenodes eximius

text:
Triaenodes eximius là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Triaenodes


title: Ngựa vằn

text:
Ngựa vằn (tiếng Anh: Zebra;  hoặc  ) là một số loài họ Ngựa châu Phi được nhận dạng bởi các sọc đen và trắng đặc trưng trên người chúng. Sọc của chúng có những biểu tượng khác nhau, mang tính độc nhất cho mỗi cá thể. Loài động vật này thường sống theo bầy đàn. Không giống như các loài có quan hệ gần gũi như ngựa và lừa, ngựa vằn chưa bao giờ được thực sự thuần hóa. Có ba loài ngựa vằn: Ngựa vằn núi, Ngựa vằn đồng bằng và Ngựa vằn Grevy. Ngựa vằn đồng bằng và ngựa vằn núi thuộc phân chi Hippotigris, trong khi ngựa vằn Grevy lại là loài duy nhất của phân chi Dolichohippus. Cả ba loài này đều thuộc chi Equus bên cạnh những loài họ ngựa khác.

Những vằn sọc độc nhất của ngựa vằn khiến chúng trở thành một trong những loài động vật quen thuộc nhất đối với con người. Chúng xuất hiện ở nhiều kiểu môi trường sống, chẳng hạn như đồng cỏ, trảng cỏ, rừng thưa, bụi rậm gai góc, núi và đồi ven biển. Tuy nhiên những yếu tố con người khác nhau đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến quần thể ngựa vằn, đặc biệt là nạn săn bắn lấy da và sự hủy hoại môi trường sống. Ngựa vằn Grevy và ngựa vằn núi đều đang bị đe dọa tuyệt chủng. Trong khi quần thể ngựa vằn đồng bằng rất đông, một phân chi của nhánh này là Quagga đã bị tuyệt chủng vào cuối thế kỷ XIX - mặc dù hiện nay có một kế hoạch gọi là Dự án Quagga đang được triển khai nhằm gây giống loài ngựa vằn có kiểu hình tương tự như Quagga theo một quá trình gọi là hồi phục giống.

Từ nguyên
Trong tiếng Việt, tên gọi ngựa vằn đơn giản chỉ là những con ngựa có vằn, thực ra thì họa tiết của chúng dạng sọc (trắng đen) hơn là vằn. Từ zebra trong tiếng Anh có nguồn gốc từ năm 1600 trước công nguyên, từ ngựa vằn Ý hoặc có thể từ tiếng Bồ Đào Nha, theo ngôn ngữ Congo (như đã nêu trong Từ điển tiếng Anh Oxford). Từ điển Encarta lại nói nguồn gốc cuối cùng của từ này chưa chắc chắn, nhưng có lẽ nó xuất phát từ từ equiferus trong tiếng Latin nghĩa là "ngựa hoang"; là gộp lại của từ equus (ngựa) và ferus (hoang dã). Từ này được phát âm theo truyền thống bắt đầu bằng nguyên âm dài, nhưng trải qua thế kỷ XX, cách phát âm bắt đầu bằng nguyên âm ngắn trở nên phổ biến ở Anh cũng như các nước Khối thịnh vượng chung. Cách phát âm bằng nguyên âm dài vẫn còn được sử dụng theo tiêu chuẩn ở Hoa Kỳ.

Phân loài và tiến hóa

Ngựa vằn tiến hóa từ những con ngựa của Cựu Thế giới trong khoảng 4 triệu năm trước. Có gợi ý rằng ngựa vằn là loài đa ngành và các sọc ngựa đã tiến hóa nhiều hơn một lần. Các sọc to được thừa nhận sử dụng ít đối với loài ngựa sống ở mật độ thấp trong sa mạc (như lừa và ngựa), hoặc những con sống ở khí hậu lạnh hơn hàng năm với tấm lông xù xì (như một số con ngựa). Tuy nhiên bằng chứng phân tử lại cho rằng ngựa vằn là loài đơn ngành.

Phân loài

 Chi: Equus (Chi Lừa ngựa)
 Phân chi: Hippotigris: Ngựa vằn
 Ngựa vằn đồng bằng (Equus quagga)
 Equus burchellii, Equus quagga burchellii: Ngựa vằn Burchell
 ''Equus quagga boehmi Equus quagga borensis Equus quagga chapmani Equus quagga crawshayi Quagga, Equus quagga quagga (tuyệt chủng)
 Ngựa vằn núi (Equus zebra)
 Equus zebra zebra Equus zebra hartmannae Phân chi: Dolichohippus
 Ngựa vằn Grevy, Equus grevyiNgựa vằn đồng bằng (Equus quagga, trước đây là Equus burchelli) là loài phổ biến nhất, có khoảng sáu phân chi phân bố ở khắp miền Đông và Nam châu Phi. Những phân chi đặc biệt của nó là những ngựa vằn phổ biến như ngựa vằn Burchell (thực ra là phân chi Equus quagga burchellii), ngựa vằn Chapman, ngựa vằn Wahlberg, ngựa vằn Selous, ngựa vằn Grant, ngựa vằn Boehm và Quagga (một phân chi đã tuyệt chủng Equus quagga quagga).

Ngựa vằn núi (Equus zebra'') ở tây nam châu Phi thường có bộ lông bóng với sọc bụng trắng và nhỏ hơn so với ngựa vằn đồng bằng. Ngựa vằn Grevy là loài lớn nhất với đầu dài và hẹp. Nó sống chủ yếu ở những vùng bán đồng cỏ khô cằn của Ethiopia và phía bắc Kenya. Ngựa vằn Grevy là loài quý hiếm nhất và được xếp vào diện có nguy cơ tuyệt chủng.

Đặc điểm hình thể

Kích thước và cân nặng

Những con ngựa vằn đồng bằng chung có độ dài vai khoảng  với chiều dọc cơ thể khác nhau, từ  với cỡ đuôi . Nó có thể nặng tới , con đực thường lớn hơn con cái. Ngựa vằn Grevy có kích thước lớn hơn nhiều, trong khi của ngựa vằn núi lại nhỏ hơn.

Vằn sọc

Trước đây người ta tin rằng ngựa vằn là loài động vật trắng với sọc đen, kể từ khi một số con ngựa vằn có sọc trắng dưới bụng. Tuy nhiên bằng chứng phôi học lại cho thấy rằng màu lông nền của con vật này là màu đen và sọc trắng dưới bụng chỉ là phần thêm vào. Có khả năng các vằn sọc được tạo nên bởi sự kết hợp của những yếu tố này. Các vằn của con ngựa thường có hướng thẳng đứng ở nửa thân trước, riêng nửa thân sau thì có hướng nằm ngang.

Một vài giả thuyết đã được đưa ra để giải thích về sự tiến hóa của những sọc nổi bật trên ngựa vằn. Các giả thuyết dưới đây (1 và 2) đều liên quan đến hình thức ngụy trang:
Sọc thẳng đứng có thể giúp ngựa vằn ẩn mình trong bụi cỏ bằng cách phá vỡ hình thể của nó. Ngoài ra, ngay cả ở khoảng cách vừa phải, sọc nổi bật còn kết hợp với màu xám hiện ngoài. Tuy nhiên cách ngụy trang này vẫn gây tranh cãi với những lập luận cho rằng hầu hết các loài săn mồi của ngựa vằn (chẳng hạn như sư tử và linh cẩu) không thể nhìn rõ ở một khoảng cách, nhiều khả năng chúng đã đánh hơi hoặc nghe thấy ngựa vằn từ một khoảng cách, đặc biệt là vào ban đêm.
Vằn sọc có thể giúp tránh gây nhầm lẫn với kẻ thù bằng hình thức ngụy trang chuyển động - một nhóm ngựa vằn đứng hoặc di chuyển gần nhau có thể xuất hiện thành một khối lượng lớn các sọc lập lòe, gây khó khăn hơn cho sư tử để chọn ra một mục tiêu. Có gợi ý rằng khi di chuyển, vằn sọc có thể làm gây nhầm lẫn những kẻ quan sát, chẳng hạn như những kẻ thù động vật có vú và côn trùng cắn, bằng hai loại ảo ảnh: Hiệu ứng bánh xe ngựa, nơi nhận thức chuyển động bị đảo ngược, hoặc ảo ảnh barberpole, nơi nhận thức chuyển động bị sai hướng.
Vằn sọc còn có tác dụng làm tín hiệu thị giác và nhận dạng, giúp giảm nguy cơ bị lạc đàn. Mặc dù hoa văn vằn sọc đều độc nhất đối với mỗi cá thể, ngựa vằn còn có thể nhận ra bầy đàn nhờ sọc trên người chúng.
Các thí nghiệm của nhiều nhà nghiên cứu khác nhau cho thấy vằn sọc còn hiệu quả trong việc thu hút một số loài ruồi, bao gồm ruồi xê xê hút máu và ruồi trâu. Một thí nghiệm năm 2012 tại Hungary cho thấy những mô hình sọc ngựa vằn gần như ít hấp dẫn đối với ruồi trâu. Những con ruồi này bị thu hút bởi ánh sáng tuyến tính phân cực, và nghiên cứu chỉ ra những sọc đen và trắng đã phá vỡ hoa văn hấp dẫn. Hơn nữa, sự hấp dẫn còn tăng với sọc rộng, vì vậy những sọc tương đối hẹp của ba loài ngựa vằn sống trở nên kém hấp dẫn đối với đàn ruồi.
Vằn sọc còn được sử dụng để làm mát cơ thể ngựa vằn. Không khí có thể di chuyển nhanh hơn qua những sọc đen hấp thụ ánh sáng trong khi di chuyển chậm hơn qua những sọc trắng. Điều này tạo ra dòng đối lưu xung quanh giúp ngựa vằn mát mẻ hơn. Một nghiên cứu còn phân tích rằng ngựa vằn càng có nhiều sọc thường sống trong môi trường nóng hơn.

Tương tác với con người

Thuần hóa

Những nỗ lực thuần hóa ngựa vằn để cưỡi đã được thực hiện, kể từ khi chúng có sức đề kháng tốt hơn những con ngựa bị bệnh châu Phi. Hầu hết những nỗ lực này đều thất bại bởi nỗ lực ban đầu để chế ngự những con ngựa hoang, do bản chất và khuynh hướng khó lường của ngựa vằn hoảng sợ khi bị căng thẳng. Chính vì lý do này mà lừa vằn (lai giữa ngựa vằn và ngựa hoặc lừa) được ưa chuộng hơn những con ngựa vằn thuần chủng.

Đại úy Horace Hayes trong cuốn "Points of the Horse" (khoảng năm 1893), đã so sánh sự hữu ích của nhiều loài ngựa vằn khác nhau. Năm 1981, Hayes đã thuần hóa một con ngựa vằn núi trưởng thành nguyên vẹn để cưỡi trong hai ngày, và loài động vật này đủ yên lặng để vợ ông cưỡi và chụp ảnh ở trên. Ông thấy ngựa vằn Burchell rất dễ huấn luyện, và coi nó là lý tưởng để thuần hóa, bởi nó đã được miễn dịch đối với vết cắn của ruồi xê xê. Ông coi con Quagga (giờ đã bị tuyệt chủng) rất phù hợp để thuần hóa bởi nó rất dễ huấn luyện để làm ngựa cưỡi và đóng yên.

Bảo tồn
Dân số hiện đại đã gây tác động lớn đến quần thể ngựa vằn. Ngựa vằn đã và vẫn đang bị săn bắn để lấy da và thịt. Chúng còn cạnh tranh thức ăn với vật nuôi, gia súc và đôi khi bị tiêu hủy. Ngựa vằn núi Cape đã bị săn bắn đến mức gần như tuyệt chủng, với chỉ ít hơn 100 cá thể tính đến thập niên 1930. Quần thể này đã tăng lên khoảng 700 nhờ những nỗ lực bảo tồn. Tất cả các loài ngựa vằn núi đều đang được bảo vệ tại các vườn quốc gia nhưng vẫn còn nguy cơ tuyệt chủng.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Zebra file at Encyclopedia Encarta
 PBS Nature: Horse Tigers (Zebras)
 Plains Zebra - Equus Burchelli
 HowStuffWorks article on Zebras
 Out of Africa info on Zebras
 Molecular Mechanism for Stripes in Zebras - giải thích sự khác nhau về số lượng sọc giữa từng loài ngựa vằn.

Giống ngựa
Gia súc
Động vật ăn cỏ

Động vật có vú châu Phi
Equus
Động vật ăn cỏ
Biểu tượng quốc gia Botswana


title: Không khí

text:
Không khí  có thể đề cập đến:
Khí quyển Trái Đất
Khí quyển
Chất khí
Không khí, một trong bốn nguyên tố cổ điển.


title: Rhypholophus malickyi

text:
Rhypholophus malickyi là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

<references>

Liên kết ngoài

Rhypholophus
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Sân bay El Alcaraván

text:
Sân bay El Alcaraván  là một sân bay ở Yopal, Colombia. Sân bay này có 1 đường băng dài 2575 m bề mặt nhựa đường. Năm 2007, sân bay này đã phục vụ 137.579 lượt khách, 9.036 tấn hàng với tổng cộng 25.229 lượt chuyến.

Các hãng hàng không và các tuyến bay
Hiện có các hãng hàng không sau đang hoạt động tại sân bay này:
AIRES (Bogotá, Bucaramanga)
SATENA (Bogotá)
EasyFly (Bogotá (Sân bay quốc tế El Dorado), Bucaramanga - Sân bay quốc tế Palonegro Pendiente)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sân bay Colombia


title: Sopore

text:
Sopore là một thị xã và là nơi đặt ủy ban khu vực thị xã (town area committee) của quận Baramula thuộc bang Jammu và Kashmir, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Sopore có dân số 53.246 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Sopore có tỷ lệ 55% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 63%, và tỷ lệ cho phái nữ là 46%. Tại Sopore, 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Jammu và Kashmir
Jammu và Kashmir
Kashmir


title: Giáo hoàng Bônifaciô VIII

text:
Giáo hoàng Bônifaciô VIII (Tiếng La Tinh: Bonifacius VIII) là vị giáo hoàng thứ 193 của giáo hội Công giáo Rôma.

Theo niên giám tòa thánh Vatican năm 1806 thì ông đắc cử Giáo hoàng năm 1294 và ở ngôi Giáo hoàng trong 8 năm 9 tháng 18 ngày. Niên giám tòa thánh năm 2003 xác định ông đắc cử Giáo hoàng ngày 24 tháng 12 năm 1294, ngày khai mạc chức vụ Mục tử đoàn chiên Chúa là ngày 23 tháng 1 năm 1295 và ngày kết thúc triều đại của ông là ngày 11 tháng 10 năm 1303.

Ông gặp phải xung đột với quốc vương Pháp là Philippe IV le Bel, vị vua này đã xúc phạm ông qua hai sứ thần và qua "cái tát tai Anagni" bỉ ổi của hai sứ thần đó dành cho ông. Ông đã đặt vạ cấm trên vương quốc Đan Mạch và xúi dục các hoàng thân Đức nổi dậy chống Albertô.

Ông là người đã thành lập đại học "Sapienza" ở Rôma, quảng đại bảo trợ cho các nghệ sĩ nổi tiếng, trong đó có Giotto.

Bầu cử
Giáo hoàng Bonifacius VIII sinh tại Anagni với tên thật là Benedetto Caetani. Sau khi, Celestinus V từ chức, Bonifacius VIII được bầu làm Giáo hoàng, vị Giáo hoàng của lâu đài Anagni. Mặc dù việc bầu cử ông là hợp thức nhưng người ta vẫn tố cáo ông là đã áp lực hối thúc vị tiền nhiệm của ông mà ông đã cho giam vào ngục để tránh rủi ro, ly giáo.

Kế vị thánh Cêlestinô V- Giáo hoàng đầu tiên từ nhiệm, cho nên uy quyền của tân Giáo hoàng đã bị những người nhóm tinh thần Phansinh, đồ đệ của Joakim de Flore chống đối, vì họ chủ trương một Giáo hội tinh thần, chống lại một Giáo hội cơ chế. Ngay từ cuối thế kỷ XII đã phát sinh chủ nghĩa có tên là "gallican". Các giáo hội quốc gia, được nhà vua hậu thuẫn, đòi được tự trị nhiều hơn và bênh vực quyền lực của các giám mục chống lại sự lấn lướt của Tòa thánh.

Năm thánh 1300
Ông là người khởi xướng các Năm Toàn Xá, và năm toàn xá đầu tiên là năm 1300 và chỉ định cứ 100 năm mở Năm Thánh một lần. Đầu thế kỷ mới đã thôi thúc nhiều giáo hữu đến hành hương Rôma để kính viếng Đền thờ Thánh Phêrô và Thánh tích khăn bà Vêrônica lau mặt Chúa Giêsu chịu thương khó.

Làn sóng người hành hương đến Rôma rất đông và theo lời yêu cầu của họ, Giáo hoàng Boniface VIII quyết định ban hành ơn toàn xá trong Năm Thánh đầu tiên này và quy định cử hành Năm Thánh cứ mỗi 100 năm. Đông đảo giáo hữu đến hành hương Rôma, viếng mộ các Thánh Tông đồ Phêrô và Phaolô ở Đền thờ Thánh Phêrô và Phaolô. Năm Thánh 1300 do ông công bố rất thành công, đã quy tụ trên một triệu người hành hương đến Rôma.

Xung đột với Philipe le Bel

Giáo hoàng Bonifacius là một người tin tưởng chắc chắn vào quyền thiêng liêng tối thượng và đó cũng là quyền tối cao của Giáo hội. Giáo hoàng nói mình có trọn quyền trực tiếp trong phạm vi thiêng liêng và có quyền gián tiếp trong lãnh vực trần thế đối với các vua chúa.

Là nhà luật học có quan niệm thần quyền hẹp hòi, ông đã bênh vực chủ trương có một nền quân chủ Giáo hoàng khắp hoàn cầu, vào lúc mà các quốc gia đang được củng cố, do đó ông đã gặp nhiều khó khăn với vua Philippe IV le Bel và những nhà luật học người Pháp.

Cuộc tranh chấp giữa vua Philipe le Bel nước Pháp, với Giáo hoàng Bonifacius VIII xảy đến hai lần, cả hai đều đụng độ mạnh. Vua nước Pháp được các luật gia cố vấn, xác định quyền của hoàng cung. Còn Giáo hoàng cũng là một luật gia cứng rắn nhất định không nhân nhượng về quyền Giáo hoàng.

Lần thứ nhất
Năm 1297, để ngăn cản chiến tranh, Giáo hoàng cấm các giáo sĩ nộp thuế cho vua Anh, Pháp.

Ngược lại vua Philippe cấm đưa tiền và vàng ra khỏi nước, trục xuất các nhân viên thâu thuế của Giáo hoàng và các chủ ngân hàng Ý hoạt động cho Roma. Tức thì, một sắc lệnh do Giáo hoàng Bonifacius ban hành với lời lẽ đe dọa. Sắc lệnh được trả lời bằng một văn thư với những lý luận nóng nảy của luật sư Pierre Flote, tư pháp đại thần của Philippe. Thế là thư từ qua lại tới tấp, gây nên một cuộc bút chiến.

Tình hình lắng dịu khi Roma phong thánh cho vua Louis IX. Mặt khác, cả Paris và Roma bấy giờ thực sự không muốn chiến tranh.

Lần thứ hai
Vấn đề trở lại vào năm 1301, Giáo hoàng Bonifacius quay lại chống Philippe le Bel. Trong khi đó vua Pháp đưa ra tòa kết án giám mục Pamiers Saisset, khâm sai Tòa thánh, vu cáo tội dấy loạn năm 1301. Giáo hoàng đòi phóng thích, tuyên bố rút lại các đặc ân đã ban và ban hành Tông Chiếu Ausculta fili, triệu tập công đồng giải quyết chuyện nước Pháp.

Nhưng vua Pháp nhất định không chịu đặt quyền mình dưới quyền công đồng, vì lẽ ông xác tín quyền bính của mình là bởi Thiên Chúa chứ không bởi Giáo hội. Cả nước Pháp xôn xao, nhất là từ khi phổ biến một Tông chiếu giả mạo và một văn thư phúc đáp cũng giả mạo. Trong đó có những lời nhục mạ và nạt nộ nhau rất bỉ ổi. Vua Philippe IV liền họp Đại hội Quốc Dân (10-4-1302) tại nhà thờ Đức Bà Paris và được cả ba đẳng cấp tăng lữ, quý tộc lẫn đẳng cấp thứ ba của Pháp hoan nghênh.

Sau đó, một công đồng cũng được họp ở Roma (1.11.1302). Ngày 18 tháng 11 năm 1302, Giáo hoàng Bonifacio VIII ban hành Thông Điệp Duy Nhất Thánh (Unam Sanctam 1302) khẳng định thần quyền tối thượng của chức vị Giáo hoàng, mà các vua phải tuân phục.

Trong đó, ông đã nói: "Ta tuyên bố, quả quyết, giải thích và báo cáo rằng muốn được cứu rỗi, người nào cũng tuyệt đối cần phải phục tùng Giáo hoàng Rôma." Đáp lại, nhà Vua tự khẳng định quyền tối cao trong vương quốc và tố cáo Giáo hoàng lên chức bất hợp pháp, mại thánh và bội ước.

Bản cáo trạng Giáo hoàng Bonifacio VIII của Nogaret có đoạn viết: Tôi khẳng định cá nhân bị cáo, biệt danh Bonifacio không phải là giáo hoàng. Y không qua cửa mà vào nên phải coi là tên trộm cắp. Tôi khẳng định y đã công khai lạc đạo, mại thánh đáng kinh tởm như chưa từng có từ tạo thiên lập địa đến bây giờ. Cuối cùng tôi khẳng định kẻ gọi là Bonifacio đã phạm những tội ác to lớn, rõ rệt và bất khả chữa trị. Cần phải có một công đồng chung để phán xét và kết án y. .

Qua đời

Ngày 7 tháng 9 năm 1303, Guillaume de Nogaret nhận lệnh cầm đầu một số công hầu Pháp cùng với mấy anh em nhà Colonna và Italia xông vào lâu đài tòa thánh tại Anagni (Italia) lăng mạ và vây bắt Giáo hoàng Bonifacio VIII.

Dù đã 86 tuổi nhưng Giáo hoàng tỏ ra can đảm kiên quyết không từ chức. Ông lấy mũ ba tầng đội lên đầu, cầm gậy mục tử và các chìa khóa trong tay, nói:

Giáo hoàng được phóng thích sau đó, nhưng vì quá buồn sầu, ông qua đời ba tuần sau đó, vào ngày 11 tháng 10.

Chú thích

Tham khảo
 265 Đức Giáo hoàng, Thiên Hựu Nguyễn Thành Thống, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, xuất bản tháng 5 năm 2009.
 Các vị Giáo hoàng của giáo hội toàn cầu, hội đồng giám mục Việt Nam
 Tóm lược tiểu sử các Đức Giáo hoàng, Đà Nẵng 2003,Jos. TVT chuyển ngữ từ tiếng Anh.
 Lịch sử đạo Thiên Chúa, Jean – Baptiste Duroselle và Jean – Marie Mayeur. Bộ sách giới thiệu những kiến thức thời đại: Que sais-je? Tôi biết gì? Người dịch: Trần Chí Đạo, Nhà xuất bản Thế giới tháng 4/2004.
 Cuộc lữ hành đức tin, lịch sử Giáo hội Công giáo, Lm Phanxicô X. Đào Trung Hiệu OP Hiệu đính tháng 9/2006, Đa Minh Việt Nam, Tỉnh dòng Nữ vương các thánh tử đạo.
 Lịch sử Giáo hội Công giáo, Linh mục O.P Bùi Đức Sinh – giáo sư sử học, Tập I và II, Nhà xuất bản Chân Lý, Giấy phép số: 2386 BTT/PHNT Sài Gòn ngày 28 tháng 7 năm 1972.

B
Sinh năm 1235
Mất năm 1303
Dante Alighieri
Giáo hoàng người Ý
Sinh năm 1230


title: Crassispira sacerdotalis

text:
Crassispira sacerdotalis là một loài ốc biển săn mồi cỡ nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Turridae.

Phân bố
Đây là loài đặc hữu của São Tomé và Príncipe.

Chú thích

Tham khảo

Crassispira
Động vật São Tomé và Príncipe
Động vật được mô tả năm 1992
Động vật đặc hữu São Tomé và Príncipe


title: Leioproctus carinatulus

text:
Leioproctus carinatulus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Leioproctus
Động vật được mô tả năm 1905


title: Berg, Starnberg

text:
Berg là một đô thị trong huyện Starnberg bang Bayern, Đức.

Các làng thuộc xã
Có 15 làng được ghi chú theo loại.):

Lịch sử

Cho tới thế kỷ 19
Nơi này được nhắc đến lần đầu tiên vào năm 822 với tên gọi perge cum basilica (Berg với nhà thờ).

Vương tộc Wittelsbach bắt đầu ảnh hưởng đến làng đánh cá và nông nghiệp vào thế kỷ 17. Tuyển hầu tước Ferdinand Maria đã mua lại một mảnh đất bên hồ nơi lâu đài Berg được xây dựng, nơi vẫn thuộc sở hữu của gia đình Wittelsbach cho đến ngày nay. Ludwig II đã sử dụng lâu đài như một nơi cư trú vào mùa hè. Các Hoàng hậu của Nga và Áo đã đến đây thăm ông.

Năm 1818, đơn vị hành chính xã được thành lập. Aufkirchen và Leoni từ 1818 thuộc về xã Berg.

Thế kỷ 20

Vào ngày 1 tháng 10 1937 Kempfenhausen được cho nhập vào xã. Từ 1 tháng 1 1975 Bachhausen và Höhenrain cũng thuộc xã Berg.

Phát triển dân cư
Từ 1988 cho tới 2018 xã tăng dân từ 6709 lên 8296, tăng 23,7 %.

Danh lam thắng cảnh

Votivkapelle
Die zu Ehren von Ludwig II. errichtete Gedächtniskirche St. Ludwig liegt im Wald oberhalb der Stelle, wo die Leiche des Königs am Pfingstsonntag, 13. Juni 1886, im See gefunden worden ist. 1887 stiftete seine Mutter Königin Marie eine Totenleuchte, die später in die Treppenanlage integriert wurde. Den Grundstein zum Bau der sogenannten Votivkapelle legte der Prinzregent Luitpold am 10. Todestag des Königs im Juni 1896. Vier Jahre später konnte die im neuromanischen Stil gebaute Kirche eingeweiht werden. Entworfen hatte sie der ehemalige Architekt des Königs Hofoberbaurat Julius Hofmann.
Nhà thờ tưởng niệm thánh Ludwig, được xây dựng để tôn vinh Ludwig II, nằm trong khu rừng phía trên nơi tìm thấy thi thể của nhà vua trong hồ, ngày 13 tháng 6 năm 1886. Năm 1887, mẹ của ông, Hoàng hậu Marie, đã tặng một chiếc đèn cho người chết, sau này được tích hợp vào cầu thang. Hoàng tử nhiếp chính Luitpold đã đặt viên đá nền cho việc xây dựng Votivkapelle vào ngày kỷ niệm 10 năm ngày mất của nhà vua vào tháng 6 năm 1896. Bốn năm sau, nhà thờ, xây dựng theo phong cách tân Romanesque, được khánh thành. Nó được thiết kế bởi Julius Hofmann, cựu kiến trúc sư của nhà vua.

Ngay cả ngày nay, "Những người trung thành với nhà vua" họp hàng năm vào ngày Chủ nhật gần nhất với cái chết của nhà vua để làm lễ tưởng niệm tại Votivkapelle.

Lâu đài Berg

Bismarckturm
Ở làng Assenhausen có Bismarckturm được xây 1896 tới 1899.

St. Stephan (Mörlbach)

Du lịch
Cả làng Berg và Leoni đều có bến tàu cho các tàu chở khách của Bayerische Seenschiffart trên Hồ Starnberg. Có những con đường mòn dành cho xe đạp và đi bộ đường dài dẫn qua cả hai làng của xã.

Tham khảo


title: ATI GPU

text:
Bảng sau mô tả thông tin cơ bản về GPU của ATi. Bộ xử lý đồ họa này là bộ não của các loại card đồ họa dựa trên nền tảng ATi

Các phiên bản DirectX
Các phiên bản DirectX xác định card đồ họa hỗ trợ bộ tăng tốc đồ họa cụ thể nào đó.
 DirectX 6.0 - Multitexturing
 DirectX 7.0 - Hardware Transformation, Clipping and Lighting (TCL/T&L)
 DirectX 8.0 - Shader Model 1.1
 DirectX 8.1 - Pixel Shader 1.4 & Vertex Shader 1.1
 DirectX 9.0 - Shader Model 2.0
 DirectX 9.0b - Pixel Shader 2.0b & Vertex Shader 2.0
 DirectX 9.0c - Shader Model 3.0

Các phiên bản OpenGL
Các phiên bản OpenGL xác định card đồ họa hỗ trợ bộ tăng tóc đồ họa cụ thể nào đó.
 OpenGL 1.4 - ARB_vertex_program, ATI_fragment_shader
 OpenGL 1.5 - GLSL
 OpenGL 2.0 - GLSL

Bảng so sánh tính năng

Giao tiếp AGP/PCI

Giao tiếp PCIe

Xem thêm
NVIDIA GPU
Card đồ họa

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang chủ của ATI
 Cơ sở dữ liệu của TechPowerUP!
 Card ATI @ GPUReview
 Thử nghiệm và so sánh gần như tất cả card đồ họa của các nhà sản xuất

Bo mạch đồ họa


title: Di chỉ khảo cổ Phùng Nguyên

text:
Khu di chỉ khảo cổ Phùng Nguyên nằm ven sông Thao thuộc làng Phùng Nguyên, xã Phùng Nguyên, huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ, Việt Nam, là di chỉ khảo cổ tiêu biểu của nền văn hóa Phùng Nguyên, mở đầu cho các văn hóa tiền Đông Sơn trên lưu vực sông Hồng có niên đại cách ngày nay khoảng 3.500-4.000 năm.

Đặc điểm
Khu di chỉ Phùng Nguyên nằm trên hai gò đất (gò Ếch và gò Nhà Giả), trong cánh đồng Dộc Chầu thuộc làng Phùng Nguyên (tên cũ là Cổ Nhuế, tên Việt cổ là Kẻ Nội), xã Kinh Kệ, huyện Phong Châu, tỉnh Phú Thọ (nay là xã Phùng Nguyên, huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ).

Năm 1959, tại khu vực này người ta đã phát hiện ra nhiều di chỉ của người Việt cổ từ thời tiền sử, từ di chỉ cư trú, mộ táng đến các xưởng sản xuất công cụ lao động và đồ trang sức. Kết quả thám sát, khai quật trên một diện tích khoảng 4 nghìn m², do các nhà khoa học thực hiện 3 lần (vào các năm 1959, 1961, 1968), đã làm phát lộ hàng nghìn hiện vật, trong đó nổi bật là các hiện vật bằng đá và gốm. Các hiện vật của di chỉ khảo cổ này nằm trong 4 lớp trầm tích văn hóa: lớp trầm tích đầu tiên là đất canh tác từ 0,1m-0,2m, lớp thứ nhì là đất phù sa trắng mịn dày 0,05m-0,1m, lớp thứ ba là đất phù sa lẫn sỏi và than tro dày 0,1m-0,3m và cuối cùng là lớp đất sét mịn màu vàng nhạt dày khoảng 2,5m.

Niên đại
Các di chỉ tại Phùng Nguyên có niên đại khoảng đầu thiên niên kỷ thứ 2 trước công nguyên, cuối thời đại đồ đá mới và sơ kỳ thời đại đồ đồng.

Hiện vật
Các hiện vật bằng đá tại di chỉ khảo cổ Phùng Nguyên rất phong phú bao gồm các công cụ lao động, vũ khí đá như rìu có vai, rìu có mấu, rìu tứ giác (1100 chiếc), đục (59 chiếc), dao cưa, mũi lao, mũi giáo, mũi tên, mũi nhọn, chày nghiền, hòn kê, bàn mài, bàn dập. Đồ trang sức đá gồm hơn 500 mảnh vòng đá đủ kích cỡ, khuyên tai, hạt chuỗi hình ống hoặc hình cườm với lỗ khoan rất nhỏ v.v. Ngoài ra còn có các loại hình đồ đá khác như lõi vòng, đá hình chữ nhật mài, thỏi đá mài nhẵn, phác vật rìu, mảnh tước, hòn cuội. Các công cụ, vũ khí, đồ trang sức đá được ghè, đẽo, tiện, cưa, mài với trình độ điêu luyện, sử dụng nhiều chất liệu đá khác nhau như đá Bazan, Diabazan, Spilite và đặc biệt là cả các loại đá bán quý Nephrite, Jadiete. Đồ đá sản xuất ra được mài nhẵn bóng, hình dáng cân đối đều đặn, có góc vuông cạnh thẳng hoặc tròn trặn duyên dáng và kích thước nhỏ nhắn. Về mặt cắt ngang vòng xuyến, có đủ loại: hình vuông, tròn, bán nguyệt, tam giác, chữ nhật, hình thang, và có thêm gờ nổi. Về màu sắc thì từ trắng ngà, tím nhạt đến gan gà, xám xanh, đủ loại. Kiểu loại tuy nhiều, song trong đó vòng mặt cắt hình chữ nhật dẹt chiếm số lượng nhiều hơn cả, trở thành một đặc điểm riêng của vòng trang sức Phùng Nguyên và ở một phương diện nhất định, các vòng đá dẹt này là một đặc điểm dễ nhận biết nhất của văn hóa Phùng Nguyên.

Tại di chỉ khảo cổ Phùng Nguyên cũng đã phát hiện được hơn 10 vạn mảnh gốm và đồ gốm nguyên vẹn của nồi, bình, bát, vật hình nuôi, dọi xe sợi, bi gốm, chạc gốm. Các hiện vật gốm bao gồm khoảng 200 vật dụng còn nguyên vẹn và nhiều mảnh vỡ, phần lớn là các dụng cụ sinh hoạt. Đồ gốm hầu hết thuộc vào loại gốm đất sét có chất liệu rất mịn, không pha cát, thành gốm mỏng, ngoài phủ một lớp áo gốm đen gần như miết bóng. Kỹ thuật tạo chất liệu này hầu như không thấy trong các văn hóa trước và sau Phùng Nguyên. Các hiện vật này được làm bằng bàn xoay là chủ yếu, nằm trong hai nhóm: gốm thô và gốm nung. Gốm nung được qua lửa ở nhiệt độ khoảng 600-7000C. Các mẫu vật gốm cho thấy không chỉ kỹ thuật pha chế đất sét của cư dân Phùng Nguyên đạt trình độ cao, mà ngay cả kiểu dáng đồ gốm cũng thanh thoát nhất trong các hiện vật gốm thời Hùng Vương. Bên cạnh đó, hoa văn trên hiện vật gốm, thường gặp các dạng dây thừng, văn chải, văn in, văn đắp thêm, văn đan, văn khắc vạch chấm dải v.v., được chế tác phức tạp, đối xứng sinh động, có bố cục vừa chặt chẽ vừa phóng khoáng lại được trang trí thành các dải băng. Tất cả các công đoạn làm gốm từ làm đất, tạo kiểu dáng cho đến trang trí hoa văn cho thấy đồ gốm Phùng Nguyên đạt đỉnh cao của hoa văn gốm nguyên thủy ở Việt Nam.

Ngoài các hiện vật gốm, tại di chỉ Phùng Nguyên còn có một số hiện vật chế tác bằng xương có hình mũi nhọn.

Văn hóa Phùng Nguyên
Tính đến đầu năm 1980, đã có trên 52 di chỉ khảo cổ tương tự Phùng Nguyên được phát hiện ở nhiều nơi khác tại vùng đồng bằng và trung du phía Bắc Việt Nam, tập trung nhiều tại Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Hà Tây (cũ), Hà Nội, Bắc Ninh, Bắc Giang, chủ yếu là dọc theo lưu vực các con sông lớn chảy từ phía Bắc xuống sông Hồng, sông Đà. Tuy nhiên do tính chất đại biểu của di chỉ khảo cổ học Phùng Nguyên và sự quần tụ đày đặc các di chỉ tương tự trong một khu vực không lớn như tỉnh Phú Thọ, các di tích phát hiện về sau có cùng tính chất Phùng Nguyên được xếp vào cùng loại hình gọi là Văn hóa Phùng Nguyên.

Xem thêm
Khu di tích Đồng Đậu

Chú thích

Tham khảo
 Cổ vật Phùng Nguyên, văn hóa đá

Liên kết ngoài
 Tìm thấy hài cốt người Việt cổ thời Phùng Nguyên

Địa điểm khảo cổ
Khoa học bổ trợ của lịch sử
Di tích khảo cổ Việt Nam
Lâm Thao
Văn hóa Phú Thọ
Châu Á thời đại đồ đồng


title: Lamoura

text:
Lamoura là một xã trong vùng hành chính Franche-Comté, thuộc tỉnh Jura, quận Saint-Claude, tổng Saint-Claude. Tọa độ địa lý của xã là 46° 23' vĩ độ bắc, 05° 57' kinh độ đông. Lamoura nằm trên độ cao trung bình là 1154 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 1065 mét và điểm cao nhất là 1495 mét. Xã có diện tích 22.28 km², dân số vào thời điểm 2005 là 524 người; mật độ dân số là 24 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Địa điểm tham quan
Nhà thờ được xây dựng trong thế kỉ thứ 19.
Viện bảo tàng Lapidaire (Musée du Lapidaire) trưng bày nghệ thuật mài đá quý.

Xem thêm
Xã của tỉnh Jura

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Jura


title: Hyposmocoma calva

text:
Hyposmocoma calva là một loài bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae. Nó là loài đặc hữu của Hawaii. Loài địa phương ở Kona, nơi nó được tim thấy ở độ cao 4,000 feet.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 9, Microlepidoptera

Hyposmocoma
Loài đặc hữu của Hawaii


title: Hội chứng VACTERL

text:
Hội chứng VATER (tiếng Anh: VATER syndrome) hoặc là Tập hợp VACTERL (VACTERL association) là một tổng hợp những khuyết tật hoặc bất thường bẩm sinh. Lý do nó thường được gọi là một tập hợp hay liên kết, chứ không phải là một hội chứng riêng lẻ là trong khi tất cả các khuyết tật bẩm sinh được liệt kê tại đây nhưng không đi sâu vào nguyên nhân cũng như không tìm hiểu gen hay bộ gen nào đã gây ra những khuyết tật bẩm sinh này.

Mỗi trẻ sơ sinh với khuyết tật này có thể vẫn khác nguyên nhân với bất cứ đứa trẻ nào khác. Nguyên nhân của những trường hợp dị tật trong liên kết này vẫn đang tranh cãi. Tập hợp VACTERL có thể được liên kết với các điều kiện khác tương tự như tại Hội chứng dị tật cột sống (Klippel–Feil syndrome) và Hội chứng dị tật tai mũi họng (còn gọi là "Hội chứng Goldenhar" - Goldenhar syndrome, theo tên người tìm ra là Maurice Goldenhar).

Không trường hợp cụ thể nào có vấn đề di truyền hay nhiễm sắc thể đã được xác định hay chứng minh với tổng hợp VACTERL. VACTERL thường được thấy ở những thai nhi và trẻ sơ sinh có một số khiếm khuyết hay rối loạn nhiễm sắc thể như Hội chứng rối loạn nhiễm sắc thể 18 (còn gọi là Hội chứng Edwards hay Trisomy 18) và thường xuyên hơn là được thấy ở trẻ sơ sinh của các bà mẹ bị bệnh tiểu đường. Tuy nhiên, rất có thể VACTERL gây ra bởi nhiều yếu tố khác.

Từ ngữ

VACTERL là sự kết hợp những chữ đầu trong tiếng Anh diễn tả một số trường hợp bất thường bẩm sinh:
 V - Vertebral anomalies - Bất thường hay dị tật cột sống
 A - Anal atresia - Teo hậu môn
 C - Cardiovascular anomalies - Bất thường tim mạch, thường là thông liên thất
 T - Tracheoesophageal fistula - Lỗ dò thực quản - khí quản
 E - Esophageal atresia - Teo thực quản
 R - Renal (Kidney) hay là radial anomalies - Dị tật do thận
 L - Limb (Congenital disorder anomalies) - Dị tật chi, khuyết chi (thiếu chân hay tay)

Xem thêm
 Hội chứng người cá
 Hiện tượng thoái hóa cột sống bẩm sinh

Tham khảo và liên kết ngoài

  VACTERL or VATER Association  -Cincinnati Children's Hospital Medical Center
  VATER/VACTRL Association  - University of Kansas Medical Center page with links to various information and support site
  VACTERL Association Support Group  (UK)

Tham khảo

Rối loạn bẩm sinh
Bất thường bẩm sinh
Bệnh di truyền
Khuyết tật


title: Parargyrotome

text:
Parargyrotome là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Chi Vông vang

text:
Chi Vông vang (danh pháp khoa học: Abelmoschus) hay chi Hoàng quỳ, chi Thu quỳ, là một chi có 12 loài thực vật có hoa trong họ Cẩm quỳ (Malvaceae), có nguồn gốc từ khu vực nhiệt đới châu Phi, châu Á và miền bắc Úc. Trước đây nó được gộp trong chi Dâm bụt (Hibiscus), nhưng hiện nay được tách ra thành một chi riêng biệt.

Chi này chứa các loại cây thân thảo sống một năm hay lâu năm, có thể cao tới 2 m. Lá của chúng dài và rộng 10–40 cm, xẻ thùy chân vịt với 3-7 thùy, các thùy rất khác biệt về độ sâu, từ vừa chỉ có thùy tới xé thùy sâu tới tận gốc lá. Các hoa có đường kính 4–8 cm, với 5 cánh hoa màu từ trắng tới vàng, thường với các đốm đỏ hay tía tại phần gốc mỗi cánh hoa. Quả là dạng quả nang, dài 5–20 cm và chứa nhiều hạt.

Các loài trong chi Vông vang bị ấu trùng của một số loài côn trùng cánh vẩy (Lepidoptera) phá hoại, chẳng hạn như Chionodes hibiscella thường sinh sống trên A. moschatus.

Một vài loài có thể ăn được, với cả quả non hay lá non đều có thể ăn được. Loài quan trọng nhất về mặt thương mại là đậu bắp. Bụp mì cung cấp sợi như đay còn vông vang được trồng để lấy hạt sản xuất tinh dầu nhằm thay thế cho xạ của động vật, nhưng hiện nay bị cấm do nó gây ra dị ứng sáng.

Các loài
Theo Thực vật chí thế giới trực tuyến (WFO), tính đến nay có 12 loài, 2 thứ và 2 phân loài trong chi Vông vang đã được công nhận:

 Abelmoschus angulosus Wight & Arn.
 Abelmoschus caillei (A.Chev.) J.M.C.Stevels - Đậu bắp Tây Phi
 Abelmoschus crinitus Wall. - Bụp tóc, bụp lông dài
 Abelmoschus enbeepeegearensis K.J.John, Scariah, Nissar, K.V.Bhat & S.R.Yadav
 Abelmoschus esculentus Moench - Đậu bắp
 Abelmoschus ficulneus (L.) Wight & Arn.
 Abelmoschus hostilis (Wall. ex Mast.) M.S.Khan & M.S.Hussain
 Abelmoschus magnificus Wall.
 Abelmoschus manihot (L.) Medik. - Bụp mì
 Abelmoschus moschatus Medik. - Vông vang
 Abelmoschus muliensis K.M.Feng
 Abelmoschus sagittifolius Merr. - Sâm bố chính, sâm thổ hào

Tham khảo
 Kundu BC, Biswas C. 1973. Anatomical characters for distinguishing the genera Abelmoschus and Hibiscus. Proc. Indian Sci. Congr. 60. (3): 295


title: Toano

text:
Toano là một đô thị ở tỉnh Reggio Emilia trong vùng Emilia-Romagna, có vị trí cách khoảng 60 km về phía tây của Bologna và khoảng 35 km về phía nam của Reggio Emilia. Tại thời điểm 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 4.443 và diện tích 67,5 km².

Đô thị Toano có các frazioni (các đơn vị cấp dưới, chủ yếu là các làng) Bargio, Bonzeto, Ca'Baccano, Ca'Bagnoli, Ca'Casalotto, Ca'Cavalletti, Ca'del Re, Ca'di Guglio, Ca'Marangone, Ca'Marastoni, Carbalano, Case Bonci, Cassinadro, Castagnola, Castelvecchio, Cavola, Cerredolo, Comenzano, Corneto, Frale, Il Margine, La Ca', La Collina, La Crocetta, La Guarrana, La Valle, Le Lezze, Lignano, L'Oca, Lupazzo, Manno, Massa, Montebiotto, Montechiodo, Monzone, Poggiolo, Polcione, Ponte Dolo, Quara, Riale, Riva di Cavola, Roncaciso, Roncolo, Rondanello, Sabbione di Cerrè Marrabino, Salvarana, Stiano, Svolta, Trarì, Vecchieda-Le Buche, and Vogno.

Toano giáp các đô thị: Baiso, Carpineti, Frassinoro, Montefiorino, Palagano, Prignano sulla Secchia, Villa Minozzo.

Quá trình thay đổi dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Reggio Emilia


title: Tấn Vũ công

text:
Tấn Vũ công (chữ Hán: 晉武公 : 754 TCN – 677 TCN), tên thật là Cơ Xứng (姬稱),còn được gọi là Khúc Ốc quân hoặc Khúc Ốc bá, là vị vua thứ 18 của nước Tấn - chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Thân thế
Cơ Xứng là chắt của Tấn Mục hầu, cháu nội của Khúc Ốc Hoàn Thúc và con của Khúc Ốc Trang Bá.

Kể từ đời ông nội Cơ Xứng là Cơ Thành Sư được phong ở Khúc Ốc, chi thứ đã tranh ngôi vua Tấn với chi trưởng ở đất Dực vào các năm 740 TCN, 724 TCN, 718 TCN. Trong 3 lần tiến vào đất Dực, tuy lực lượng Khúc Ốc giết được vua Tấn nhưng thế lực ủng hộ chi trưởng còn mạnh; mặt khác nhà Chu cũng can thiệp nhằm bảo vệ ngôi tông trưởng; do đó chi Khúc Ốc đều phải rút về căn cứ sau một thời gian ngắn chiếm kinh đô.

Dù phải rút khỏi kinh đô nhưng lực lượng Khúc Ốc không bị lực lượng chính thống ở đất Dực truy kích vì vua Tấn không đủ mạnh.

Năm 716 TCN, Trang Bá Thiện mất. Cơ Xứng lên nối ngôi. Ông kế tục ý định giành ngôi vua Tấn của cha và ông.

Đoạt ngôi nước Tấn
Năm 711 TCN, nhân Tấn Ai hầu mang quân đánh ấp Hình Đình, người ấp Hình Đình bèn cầu cứu, xin liên minh với Khúc Ốc chống lại vua Tấn. Năm 710 TCN, Cơ Xứng mang quân đối địch với Tấn Ai hầu tại sông Phần Thủy. Cơ Xứng đánh bại Tấn Ai hầu và bắt làm tù binh. Năm sau, ông giết chết Tấn Ai hầu.

Người nước Tấn lập con Ai hầu là Tấn Tiểu Tử hầu lên thay. Nhưng chỉ 4 năm sau (706 TCN) Cơ Xứng lại lừa bắt Tiểu Tử hầu giết chết. Chu Hoàn Vương sai Quắc Trọng đánh vào nước Tấn, tấn công Cơ Xứng. Ông rút về cố thủ trong thành Khúc Ốc. Quắc Trọng không đánh hạ được thành Khúc Ốc đành rút lui và lập em Tấn Ai hầu là Cơ Dẫn làm vua Tấn, tức là Tấn hầu Dẫn.

Cục diện hòa bình giữa Khúc Ốc và Dực kéo dài được 28 năm. Năm 679 TCN đời Chu Ly Vương, Cơ Xứng từ Khúc Ốc lại mang quân tấn công đất Dực, giết chết Tấn hầu Dẫn. Để tránh sự can thiệp của nhà Chu như những lần trước, Cơ Xứng mang của cải nước Tấn đút lót cho Chu Ly vương, vua Chu không can thiệp vào nước Tấn như các đời trước nữa và đồng ý công nhận Cơ Xứng làm vua chư hầu nước Tấn.

Cơ Xứng làm vua ở Khúc Ốc 37 năm thì trở thành Tấn Vũ công, sáp nhập đất Dực và đất Khúc Ốc vào làm một. Cục diện chia cắt nước Tấn giữa đất Dực và Khúc Ốc kéo dài 68 năm, từ năm 746 TCN đến năm 679 TCN đến đó chấm dứt. Tính ra từ khi lên ngôi ở Khúc Ốc tới khi giành cả nước Tấn, Cơ Xứng 2 lần tấn công đất Dực, giết cả ba đời vua Tấn. Chi trưởng nước Tấn kế tục được 16 đời chấm dứt, Cơ Xứng thuộc thế hệ thứ 13 của chi thứ lên làm vua.

Khi thống nhất nước Tấn, Tấn Vũ công đã cao tuổi. Ông làm vua cả nước Tấn được 2 năm thì mất năm 677 TCN. Tính từ khi làm vua ở Khúc Ốc, Vũ công ở ngôi 39 năm. Con ông là Cơ Quỹ Chư lên nối ngôi, tức là Tấn Hiến công.

Gia quyến
 Con trai
 Tấn Hiến công
 Dương Bá Kiều(thủy tổ họ Dương(杨姓))

Xem thêm
 Tấn Ai hầu
 Tấn Tiểu Tử hầu
 Tấn hầu Dẫn
 Tấn Hiến công

Tham khảo
 Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
 Tấn thế gia
 Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới

Chú thích

Vua nước Tấn
Năm sinh không rõ
Mất năm 677 TCN
Năm 677 TCN


title: Koppa, Chikmagalur

text:
Koppa là một thị xã panchayat của quận Chikmagalur thuộc bang Karnataka, Ấn Độ.

Địa lý
Koppa có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 651 mét (2135 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Koppa có dân số 5115 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Koppa có tỷ lệ 81% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 83%, và tỷ lệ cho phái nữ là 79%. Tại Koppa, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thị trấn thuộc huyện Chikmagalur


title: Villouxel

text:
Villouxel là một xã ở tỉnh Vosges, vùng Grand Est, Pháp. Xã này có diện tích 4,65 km² dân số năm 1999 là 100 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 363 m trên mực nước biển.

Hành chính

| tháng 3 2001 || || Irène Jacquemet ||align="center"| ||
|-

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Villouxel trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Villouxel trên trang mạng của INSEE
 Villouxel trên trang mạng của Quid
 Localisation de Villouxel trên bản đồ Pháp với các xã giáp ranh
 Plan de Villouxel sur Mapquest

 Vosges]]

Xã của Vosges


title: Danh sách sản phẩm của Sony Ericsson

text:
Dưới đây là danh sách các sản phẩm sản xuất dưới nhãn hiệu Sony Ericsson. Phần lớn các mẫu mã đều được ra mắt với nhiều tên, phụ thuộc vào vùng phân phối, hiện tại biểu thị ở chữ cái được thêm vào cuối mã số của mẫu điện thoại ('i' cho phiên bản quốc tế, 'a' cho phiên bản Nam Mỹ, và 'c' cho phiên bản Trung Quốc Đại lục), nhưng biểu thị trên một vài mẫu(phần lớn là cũ hơn) bằng sự khác biệt nhỏ trong mã số của mẫu điện thoại. Thông thường, có một phiên bản dành riêng cho thị trường châu Âu và Mỹ, và phiên bản khác dành cho thị trường châu Á. Tuy nhiên, một vài mẫu còn có nhiều phiên bản hơn. Phần lớn máy thuộc dòng "Walkman" thường được ra mắt kèm theo nó là một phiên bản không thuộc dòng Walkman; ví dụ như chiếc điện thoại Sony Ericsson w580 và chiếc s500. Những phiên bản này có sự khác biệt rất nhỏ.

Phiên bản Quốc tế
In đậm: điện thoại thông minh (smartphone).

S = Hiện trạng, trong đó P = đang bày bán, D = đã dừng bán, và U = sắp xuất hiện

Dòng C: Cyber-shot

Dòng D: Deutsche Telekom

Dòng F: Điện thoại vui nhộn (Fun phones)

Dòng G

Dòng J

Dòng K: Điện thoại chụp ảnh
Một số điện thoại chuyên chụp ảnh thuộc dòng Cyber-shot.

Dòng M: Điện thoại chuyên nhắn tin

Dòng P: PDA

Dòng R: Điện thoại nghe đài

Dòng S: Điện thoại xoay - trượt thời trang

Dòng T

Dòng V: Điện thoại dành riêng cho nhà mạng Vodaphone

Dòng W: Điên thoại Walkman chuyên nghe nhạc

Dòng X: Điện thoại Xperia

Dòng Z: Điện thoại nắp gập

Tham khảo

Điện thoại di động Sony Ericsson


title: Alvdal

text:
Alvdal là một đô thị ở hạt Hedmark, Na Uy. Nó là một phần của khu vực truyền thống của Østerdalen. Trung tâm hành chính của đô thị này là làng Alvdal.
Alvdal (cùng với phần phía đông của đô thị Folldal) đã được tách khỏi đô thị Tynset để trở thành một đô thị của riêng vào năm 1864. Phần phía tây của Folldal được chuyển từ Dovre (trong hạt Oppland) sang Alvdal (và hạt Hedmark) vào năm 1884. Folldal đã được tách khỏi đô thị Alvdal năm 1914. Tuyến đường sắt đi qua Alvdal Rørosbane.

Tham khảo

Đô thị của Hedmark


title: Cryptolabis jovialis

text:
Cryptolabis jovialis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Cryptolabis
Limoniidae ở vùng Neotropic