title: Nguyễn Công Nhàn

text:
Nguyễn Công Nhàn (chữ Hán: 阮公閒, ?-1867) là danh tướng nhà Nguyễn trong lịch sử Việt Nam. Ông là người tỉnh Phú Yên

Năm 1861, quân Pháp tấn công Định Tường, Nguyễn Công Nhàn bị vu tội bỏ thành Mỹ Tho để đào thoát, hành động này đã bị nhiều người Việt chê trách. Tuy nhiên xét khía cạnh khác, ông vẫn được xem là người có công giữ gìn bờ cõi, là người chủ xướng việc đào kênh Vĩnh An Hà ở An Giang đem lại nhiều lợi ích thiết thực.

Sự nghiệp

Làm quan ở Nam Kỳ và trấn Tây Thành

Nguyễn Công Nhàn ở Biên Hòa. Lần đầu Nhàn đăng vào sổ Anh danh, được tiến thân vì nghề võ giỏi.

Năm Minh Mạng thứ 19 (1838), Nguyễn Công Nhàn vốn là Phó vệ úy vệ Khánh Hòa. Gặp lúc ở Khai Biên thuộc Hà Tiên có một người tên Di, tên Châu đem bè lũ trốn vào núi Dao Bốc, vận động dân chúng nổi dậy. Nguyễn Công Nhàn cùng Phó lãnh binh Nguyễn Tiến Phúc dẫn quân đến ruồng bố, bắt được già trẻ, trai gái khoảng 400 người. Việc tâu lên, Nguyễn Công Nhàn được thăng Vệ úy để đóng ở thành Trấn Tây.

Cuối năm 1839, ông được điều sang Trấn Tây thành (Chân Lạp) làm Phó lãnh binh. Một hôm, bị quân Xiêm kéo đến vây đồn, ông chỉ huy quân lính chống trả quyết liệt suốt 24 ngày đêm mới được Lãnh binh Đoàn Văn Sách đến cứu. Tháng 11, quân Xiêm lại kéo nhau đến đánh phá. Đoàn Văn Sách bị thương nặng tại trận, nhờ ông xông đến cứu thoát, được nhà vua khen là dũng tướng, thăng cho một cấp quân công.

Năm 1840, Vệ uý vệ Khánh Hoà là Nguyễn Công Nhàn được thăng làm Phó lãnh binh thành Trấn Tây. Cũng trong năm này, ông đem khoảng 700 quân đánh mấy ngày liền, phá tan hơn 10 đồn của quân Xiêm từ Mi Súc đến Tà Sà, thu được rất nhiều vũ khí. Lần này, ông được vua Minh Mạng thưởng cho một tấm bài vàng có khắc chữ "hùng dũng tướng" để đeo.

Canh Tý, Minh Mệnh năm thứ 21 [1840], Phó lãnh binh ở Trấn Tây là Nguyễn Công Nhàn thăng bổ Lãnh binh Trấn Tây, đặc cách cho 1 cái kim bài có 4 chữ “hùng dũng chi tướng” để nêu chiến công.

Năm 1841, vua Minh Mạng qua đời, vua Thiệu Trị kế ngôi. Nhà vua mới duyệt xét chiến công, thăng cho Nguyễn Công Nhàn làm thự Chưởng vệ, sung Tham tán.

Khoảng thời gian này, ở miền Nam và ở Chân Lạp, có nhiều cuộc nổi dậy chống lại sự cai trị của nhà Nguyễn, các tướng là Trương Minh Giảng, Nguyễn Tiến Lâm, Lê Văn Đức, Nguyễn Công Trứ,... cứ phải đem quân đi tiễu trừ, đánh được chỗ này thì chỗ khác nổi lên. Quan quân có lúc chống không nổi, triều đình lấy việc ấy làm lo phiền. Vì vậy khi nghe Tạ Quang Cự tâu rằng nên bỏ Trấn Tây thành (Chân Lạp), rút quân về giữ An Giang, nhà vua liền nghe theo.

Làm quan ở An Giang, Hà Tiên và Nam Kỳ
Về nước, Nguyễn Công Nhàn hội binh với các tướng đi tiễu trừ cuộc nổi dậy của Lâm Sâm ở phủ Lạc Hóa (nay là Trà Vinh). Đánh dẹp được, nhà vua thăng ông làm thự Đề đốc An Giang rồi hiệp với tướng Nguyễn Văn Điển đi đánh quân Xiêm đang quấy nhiễu ở vùng biên của tỉnh An Giang.

Tháng 2 (âm lịch) năm Nhâm Dần (1842), hơn chục ngàn quân Xiêm kéo sang Hà Âm (vùng biên giới Châu Đốc-Hà Tiên) lập rất nhiều đồn lũy, mở đầu cuộc chiến tranh Việt–Xiêm (1841-1845). Bên bờ kênh Vĩnh Tế, Nguyễn Công Nhàn bàn với tướng Điển chia quân ra đánh lẻ vì lực lượng quân triều ít hơn. Nhờ vậy mà đuổi được quân xâm lấn, được nhà vua khen ngợi, cho ông làm Đốc bộ (hoặc Đề đốc) An Giang.

Cũng trong năm này, ông cùng với tướng Lê Văn Đức và Tôn Thất Bạch đánh đuổi được quân Xiêm ở Sâm Phủ, Bàn Ly, Sách Nô...lại được thăng làm Tổng đốc An Hà (An Giang-Hà Tiên). Ngoài ra, nhà vua còn cho phép ông được đề chữ "Hùng dũng tướng" trước họ tên mỗi khi viết công văn hay tấu sớ.

Việc đào kênh Vĩnh An nối Châu Đốc - Tân Châu

Nhâm Dần, Thiệu Trị năm thứ 2 [1842], Tổng đốc Định - Biên kiêm Tổng thống quân vụ Lê Văn Đức, xin vua cho đào một đoạn sông từ An Giang đi ngang qua Tân Châu và An Lạc (tức kênh Vĩnh An). Vua giao Nguyễn Công Nhàn và Nguyễn Công Trứ trù tính. Tỉnh An Giang trù tính : "nhân công dùng làm việc này, phải tới 72.522 công, phải thuê 10.000 dân phu ở 3 tỉnh An Giang, Vĩnh Long, Định Tường và vát 2.000 biền binh các hạng đi làm, ước tới 2 tháng mới xong. Nhưng hiện nay trời nắng dữ, nhân dân phần nhiều cảm nhiễm sinh bệnh, xin hãy cho tạm hoãn."

Quý Mão, Thiệu Trị năm thứ 3 [1843], Tổng đốc An - Hà là Nguyễn Công Nhàn gặp tang mẹ, chuẩn cho do đường quan lộ về quê 2 tháng để lo liệu việc tang. Nhàn là người tỉnh Bình Định. Lại hạ lệnh cho quan sở tại trích ra 300 quan tiền ở kho để ban cho.

Cùng năm, vua phong Nguyễn Công Nhàn tước Bao Liệt tử, cho triệu kiến và hỏi han kế sách nhiều ngày. Đặc biệt, Nguyễn Công Nhàn xin vua Thiệu Trị thay đổi cách đóng thú (điều quân đống giữ) ở An Giang. Xin cho quân các tỉnh Nam Kỳ (Gia Định, Biên Hoà, Vĩnh Long, Định Tường,...) đến đóng thay vì quân ở Kinh (Huế) hay Tả Kỳ (Quảng Ngãi, Bình Định,... ). Việc này được định làm lệ vĩnh viễn.

Tháng 11 (âm lịch) năm 1843, Tổng đốc An - Hà Nguyễn Công Nhàn, thự Tổng đốc Long Tường Nguyễn Tri Phương, Tuần phủ An Giang Nguyễn Công Trứ cùng xin vua cho khởi đào kênh Tân Châu (nay là kênh Vĩnh An): "tiết mùa đông khô ráo, xin thuê 5.000 dân phu khơi trước một đoạn (dài 550 trượng), trong một tháng thì cho về, đợi sang xuân, sẽ làm tiếp", vua y cho.

Sự nghiệp xuống dốc
Năm Thiệu Trị thứ 4 (1844), án sát tỉnh An Giang là Lê Quang Nguyên bị tội do để vợ buôn lậu cá ở sông Vĩnh Hậu. Nguyễn Công Nhàn muốn bắt Quang Nguyên chịu tội.

Tháng giêng năm 1844, hơn nghìn người Chân Lạp ngầm đến chỗ bên tả đồn Đa Phước, đắp lũy dàn thuyền ở biên giới tỉnh An Giang. Tổng đốc Nguyễn Công Nhàn liền sai Lãnh binh Nguyễn Văn Hoàng đến đóng phòng triệt đồn Đa Phước, Tuần phủ An Giang là Nguyễn Công Trứ đích thân đem biền binh đến đồn Cần Thăng (nay thuộc xã Vĩnh Hội Đông, An Phú), do sông Lô Khu ngược dòng đi lên. Nhà vua trách rằng: "chỗ ấy ở vào khoảng giữa hai là đồn Đa Phước và Cần Thăng, cách tỉnh thành lại không xa, cớ sao giặc Man đắp lũy ngầm mà các ngươi có trách nhiệm không từng biết đến! Chức vụ ở chỗ nào? Phó vệ úy Vũ Văn Tô, Hiệp quản Nguyễn Bích đều phải giáng một cấp...". Nguyễn Công Nhàn tâu xin lưu Lãnh binh Nguyễn Văn Hoàng lại, đem hơn 1.000 biền binh, quản cơ các đồn Đa Phước, Trung Khoan, rồi lại đi tuần quanh cả địa đầu để kiểm soát phòng sự bất trắc xảy ra. Vua cho trích ngay 1 vệ (vệ Long võ hữu) quân Kinh trước phải đi thú ở tỉnh Vĩnh Long chuyển đến đóng ở đấy để phòng thủ.

Giáp Thìn, Thiệu Trị năm thứ 4 [1844], bắt đầu đặt trường sở giao dịch ở tỉnh An Giang. Năm ngoái, Nguyễn Công Nhàn xin đặt trường sở thông thương ở đồn Tân Châu, dụ đợi sau thong thả sẽ bàn đến. Đến đây, mới đặt trường sở ở thượng du đồn Đa Phước.

Giữa năm 1844, Đào Văn Quận ở thôn Tân Hựu tỉnh An Giang ra Huế kiện Nguyễn Công Nhàn, Bố chính Lê Quốc Trinh, Nghĩa Phương, Nguyễn Công Trứ về việc nhận tiền hối lộ. Xét chuyện có thật, ông bị giáng bốn cấp, cắt lương một năm.

Rồi Nguyễn Công Nhàn vì không ưa Nguyễn Công Trứ bởi: Công Trứ trước là chức Tham tán cầm quân, Công Nhàn xuất thân là tỳ tướng của Công Trứ, nay lại ở địa vị trên, Công Trứ vì thế bất bình. Công Nhàn nhòm thấy tâm trạng ấy, có ý chức hại ngầm Trứ. Nguyễn Công Nhàn gửi sớ tâu rằng viên quan này đã lén phái người mua riêng sừng tê giác và đậu khấu. Nhà vua sai Tham tri bộ Lễ là Trần Ngọc Giao đi tra vấn. Khâm sai Giao về bẩm việc không đúng như lời tâu, ông mắc tội vu cáo bị xử phạt trượng, cách chức, phát lưu. Như vậy, Tổng đốc An - Hà là Nguyễn Công Nhàn, Tuần phủ Nguyễn Công Trứ, Bố chính Phùng Nghĩa Phương, Hộ lý đề đốc Đoàn Quang Mật và thự Bố chính Hà Tiên là Lê Quốc Trinh có tội, đều bị mất chức.

Tuy nhiên khi án dâng lên, nhà vua xét công trạng cũ cho giảm án, nên ông chỉ bị cách hết chức tước, buộc đến làm việc dưới quyền của Tôn Thất Bá. Nhưng không bao lâu, thì ông được phục chức Hiệp quản vì "có công đánh loạn ác man" (chữ trong sử Nguyễn).

Phục hồi sự nghiệp
Năm 1845, Hiệp quản vệ Hữu vệ dinh Hổ oai Nguyễn Công Nhàn bổ thụ Phó vệ úy các quân thăng thự Phó lãnh binh phủ Tây Ninh, nhưng chỉ năm sau (1846) thì được điều đi đánh đuổi quân Chân Lạp đang quấy nhiễu ở vùng biên giới An Giang.

Năm 1847, việc Chân Lạp đã tạm lắng yên. Tháng 7 năm Đinh Mùi (1847), vua Thiệu Trị cho đúc 12 cỗ súng thần công: 3 cỗ thần công Thượng tướng quân, 9 cỗ thần công Đại tướng quân. Xét công, nhà vua phong cho ông tước Trí Thắng nam, được trả lại thẻ bài "Hùng dũng tướng" và được khắc tên vào cổ súng Thần uy phục viễn (cổ thứ tư). Sau đó, ông được cử làm Lãnh binh Gia Định.Sắc ban lời ngự minh vào cỗ súng thứ tư là : “Thần uy phục viễn đại tướng quân”. Sắc rằng : Một viên tướng hùng dũng, toàn là trí thắng, dẹp phục được Man di, cho thiên hạ được yên : Hùng dũng tướng, Trí Thắng nam Nguyễn Công Nhàn.Năm Tự Đức thứ 9 (1856), Nguyễn Công Nhàn được thăng Chưởng vệ lĩnh Đề đốc An Giang. Mậu ngọ, Tự Đức năm thứ 11 [1858], Nguyễn Công Nhàn được đổi lĩnh Tuần phủ Hà Tiên, kiêm Chưởng Bố chính.

Chống Pháp xâm lược

Đầu năm 1859, quân Pháp hãm thành Gia Định, Tổng thống quân vụ là Tôn Thất Hiệp xin cho ông làm Đề đốc quân vụ để cùng chống ngăn quân xâm lược. Ngày 17 tháng 2 năm 1859, thành Gia Định thất thủ. Tổng đốc An Giang là Cao Hữu Bằng xin vua Tự Đức cho thêm quân phòng thủ, Nguyễn Công Nhàn được cho về tỉnh An Giang giúp. Tháng 7 năm 1859, Tổng đốc An - Hà là Cao Hữu Bằng chết, Nguyễn Công Nhàn được bổ làm hộ lý Tổng đốc An - Hà.

Cuối năm 1858, đầu năm 1859, người Chăm Mã Lai ở Campuchia nổi dậy, chống vua Ang Duong. Thất bại, tàn quân Chăm Mã Lai dẫn cả nghìn người chạy sang Châu Đốc xin Tổng đốc An - Hà là Nguyễn Công Nhàn cho tị nạn. Ang Duong sai quân sang Châu Đốc đòi người. Bấy giờ, quân Pháp đã nổ súng đánh chiếm Gia Định nên triều đình Huế không muốn can thiệp chuyện Campuchia. Nguyễn Công Nhàn chỉ bắt giao Lê Văn Chiểu, người bày mưu giúp dân Chăm Malay chạy sang Châu Đốc, cho Campuchia xử chém còn như dân Chăm Malay tị nạn thì Campcuhia tự bắt lấy. Ang Duong liền phái ốc nha Kép, tỉnh trưởng Dey Treang, dẫn quân sang vây đánh thành Châu Đốc và chiếm được một số vùng. Campuchia còn tiếp tục sai sứ đến Định Tường đòi người Chăm và đổi nơi cống nạp từ An Giang sang Định Tường. Vua Tự Đức chấp nhận yêu cầu và truyền sắc dụ quan tỉnh An Giang bắt nhóm người Tôn Ích giao trả Campuchia. Nhưng chiếu chỉ chưa đến nơi thì hay tin Ang Duong đánh Châu Đốc nên không thỏa hiệp nữa. Nhóm người Chăm Mã Lai hơn 800 người sau đó cũng tình nguyện đi đánh quân Campuchia ở Châu Đốc.

Tân Dậu, Tự Đức năm thứ 14 [1861], Chưởng vệ hộ lý Tổng đốc An - Hà là Nguyễn Công Nhàn đổi đi lĩnh chức Tổng đốc Định Tường.

Ngày 26 tháng 3 năm 1861, quân Pháp tổ chức tấn công Định Tường, Nguyễn Công Nhàn vừa tới Định Tường thì thành Mỹ Tho đã thất thủ. Ông phải thu thập quân binh rút về cố thủ ở Kiến Đăng. Thành Mỹ Tho mất, ông bị tuần phủ Nguyễn Hữu Thành vu cho tội bỏ thành chạy, vua Tự Đức cho lột hết chức tước để chờ nghị tội nhưng vẫn ngầm yêu cầu ông lẻn về lỵ sở cũ để chiêu tập dân dõng mưu báo phục về sau.

Đến tháng 12 cùng năm, quân Pháp tiến đánh Biên Hòa. Theo sách Đại Nam chính biên liệt truyện (quyển 25) thì đình thần khi ấy đã tâu lên rằng:
Công Nhàn vốn thạo việc trận, ở triều đình không ai hơn được. Xin gia ơn cho Nhàn phục quân vệ, sung làm đốc binh, theo Nguyễn Tri Phương đi Biên Hòa bàn làm việc quân. Rồi sáu tỉnh (Nam Kỳ lục tỉnh) không giữ được, không biết Công Nhàn về sau như thế nào.

Tháng Giêng năm Tự Đức thứ 15 (1862), vua đổi sai Đốc binh Nguyễn Công Nhàn làm Thương biện quân vụ Vĩnh Yên. Công Nhàn không tuân lệnh mà ở lại tiếp tục chiêu tập nghĩa dõng chống Pháp.

Theo lời truyền tụng trong dân gian vùng Long Hưng (tục gọi Nước Xoáy, nơi có miếu Gia Long) thuộc xã Long Hưng A, huyện Lấp Vò tỉnh Đồng Tháp. Hùng Dũng (Dõng) tướng quân Nguyễn Công Nhàn sau khi Định Tường thất thủ đã rút quân doanh về đây lập tổng hành dinh, chiêu tập nghĩa dõng để chống Pháp. Hiện nơi nầy còn địa danh Rạch Dinh là nơi ghe Ô, ghe Sa của ông thường ra vào nơi Tổng hành dinh. Nơi đây hiện còn ngôi mộ Hùng Dõng Đại tướng quân và các quan quân hầu cận trên địa phận ấp Hưng Thành Tây.

Nhận xét
Cũng trong sách trên, có đoạn khen ngợi Nguyễn Công Nhàn như sau:
Công Nhàn xuất thân từ người tướng hiệu nhỏ, trải qua nhiều trận, mạnh mà có chí. Về phép hành quân, Nhàn có thể lấy số quân ít đánh số quân nhiều; lại khéo dỗ quân lính, không nỡ khinh, dối, cho nên ai cũng đều vui, làm việc đến đâu là có công.
Hiến tổ (Thiệu Trị) thường bảo đại thần là Trương Đăng Quế rằng: "hiện nay tướng súy duy có Công Nhàn và Nguyễn Lương Nhàn mà thôi". Tướng Nguyễn Tri Phương cũng khen Công Nhàn dùng binh phảng phất với tướng Đoàn Công Sách, thực là dũng tướng một thời.

Tuy mang án oan về việc để mất thành Mỹ Tho nhưng Nguyễn Công Nhàn vẫn không thối chí mà quyết tâm tìm nơi hiểm địa để chiêu tập nghĩa dõng mưu báo phục, thậm chí kháng mệnh triều đình không đi Vĩnh Yên nhận chức mà quyết tử cố thủ để đền nợ nước ơn vua. Tấm lòng kiên trung của ông xứng đáng với danh hiệu Hùng Dũng Tướng.

Thông tin thêm
Theo sách Đại Nam thực lục chính biên (phần 9), thì kênh Vĩnh An khởi đào từ tháng 10 (âm lịch) năm 1843 đến tháng 4 (âm lịch) năm sau (1844) thì xong.

Con kênh nối từ sông Tiền (tại Tân Châu) đến sông Hậu (tại Châu Đốc) do nhân dân hai tỉnh là Vĩnh Long, An Giang cùng góp sức đào, dưới sự chỉ huy của Nguyễn Tri Phương và Nguyễn Công Nhàn. Vì lẽ đó, lúc ban đầu con kênh được mang tên Vĩnh An Hà. Sau này kênh còn có các tên khác là: Long An Hà, Tân Châu Hà, Kênh Vĩnh An, Kênh Cũ. Nhiều tư liệu cho rằng kinh mang tên Vĩnh An Hà là vì có sự góp sức của nhân dân ba tỉnh Vĩnh Long, An Giang, Hà Tiên là không đúng, vì chữ "Hà" nghĩa là sông chứ không phải chỉ tỉnh Hà Tiên.

Và cũng vì dòng kênh đã đem lại lợi ích nhiều mặt: quốc phòng, kinh tế, thủy lợi, giao thông và phục vụ dân sinh; nên sau này để tỏ lòng biết ơn, người ta đã đặt tên hai con đường bên bờ kênh là Nguyễn Tri Phương và Nguyễn Công Nhàn.

Tuy nhiên, lần hồi kênh cạn dần vì phù sa lắng đọng, nhất là chỗ giáp nước tại vàm kênh (Châu Giang, Châu Đốc). Đến khi người Pháp cho đào thêm Kênh Xáng sâu rộng hơn vào năm 1914 (hoàn thành năm 1918), thì kênh Vĩnh An mất hẳn vai trò quan trọng.

Trải thời gian, con kênh càng bị bồi lấp và ô nhiễm nặng, theo trang Thông tin thị xã Tân Châu thì ngày 10 tháng 8 năm 2009, chính quyền địa phương đã tổ chức lễ động thổ, khởi công công trình san lắp kênh Vĩnh An (đoạn thị trấn Tân Châu), hình thành cụm tuyến dân cư ven hai đường Nguyễn Tri Phương và Nguyễn Công Nhàn .

Việc Nguyễn Công Nhàn bị vu cáo bỏ thành Mỹ Tho nên dư luận bàng quang về sau không hiểu rõ có nhiều chê trách. Tương truyền, nhà thơ Khuyết danh đã làm bài thơ sau:
Có quan hùng dũng Nguyễn Công NhànHùng dũng nhưng mà lại nhát gan
Giặc tới Bến Tranh run lập cậpTàu vô Cửa Tiểu chạy bò càng.
Mưu thần trước biết ngang sông chắnKế giữ sau toan đóng củi hàng.
Thất thủ muốn liều cho giữ tiết,Ngặt vì con, vợ bận chưa an.

Ngày 21 tháng 4 năm 2016, hội thảo khoa học về Hùng Dõng tướng Nguyễn Công Nhàn diễn ra tại Đồng Tháp đã chính thức minh oan cho ông và các nhà sử học đã chứng minh bài thơ trên được sáng tác sau sự kiện thất thủ Mỹ Tho khoảng trên nữa thế kỷ.  Hội thảo đã chứng minh Nguyễn Công Nhàn là người có công giữ gìn bờ cõi, là người chủ xướng việc đào kênh Long An Hà đem lại nhiều lợi ích thiết thực. Hiện ở thị xã Tân Châu, có con đường mang tên ông.

Xem thêm
Cuộc nổi dậy Lâm Sâm
Pháp đánh chiếm Định Tường

Chú thích

Sách tham khảo
Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam chính biên liệt truyện. Nhà xuất bản Văn Học, 2004.
Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam thực lục chính biên (phần 9, bản điện tử  )
Nhiều người soạn, Địa chí An Giang'' (tập 2). UBND tỉnh An Giang in và phát hành năm 2007.

Người Đồng Nai
Võ tướng nhà Nguyễn


title: 6015 Paularego

text:
6015 Paularego (tên chỉ định: 1991 PR10) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 7 tháng 8 năm 1991. Nó được đặt theo tên Paula Rego, a Portuguese painter.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 6001–7000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1991
Được phát hiện bởi Henry E. Holt
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Tetrigus silvaticus

text:
Tetrigus silvaticus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Van Zwaluwenburg miêu tả khoa học năm 1934.

Chú thích

Tham khảo

Tetrigus


title: Universi Dominici Gregis

text:
Universi Dominici Gregis (nghĩa là "đoàn chiên phổ quát của Chúa") là một Tông Hiến của Giáo hội Công giáo Rôma do Giáo hoàng Gioan Phaolô II ban hành vào ngày 22 tháng 2 năm 1996, thay thế Tông Hiến Romano Pontifici Eligendo của Giáo hoàng Phaolô VI năm 1975. Tông Hiến này đề cập nhiều đến cách thức bầu một vị Giáo hoàng và nó được áp dụng lần đầu tiên cho cuộc Mật nghị Hồng y năm 2005 mà người trúng cử là Hồng y Joseph Alois Ratzinger - tức Giáo hoàng Biển Đức XVI.

Tham khảo

Giáo hội Công giáo Rôma
Tông Hiến giáo hoàng
Giáo luật Công giáo
Tác phẩm năm 1996


title: Tạ Phước

text:
Tạ Phước (1919-1977) là một nhạc sĩ, giáo sư và là vị hiệu trưởng đầu tiên của Nhạc viện Hà Nội.

Tiểu sử
Ông tên thật là Tạ Văn Phước, sinh ngày 9 tháng 8 năm 1919 tại Thường Tín, Hà Tây. Ông bắt đầu hoạt động âm nhạc từ trước năm 1945 với những công việc sáng tác, giảng dạy và biểu diễn violon. Năm 1942, ông viết tác phẩm cho violon mang tên Ra khơi, một trong những tác phẩm khí nhạc đầu tiên của nền khí nhạc Việt Nam.

Ông tham gia cách mạng ngay sau khi Cách mạng tháng 8 thành công. Một số ca khúc trong những ngày đầu Cách mạng của ông được lưu hành rộng rãi, trong đó có bài Tận tâm báo quốc.

Năm 1956, ông cùng Lê Yên, Tô Vũ, Doãn Mẫn, Thái Thị Liên... là những người sáng lập nên Trường âm nhạc Việt Nam (nay là Học viện âm nhạc quốc gia Việt Nam). Ông là vị hiệu trưởng đầu tiên của trường (1956-1977) đồng thời cũng giảng dạy các môn Lý thuyết âm nhạc, Ký xướng âm. Nhiều thế hệ nhạc sĩ, nghệ sĩ trong đó có nhiều nhạc sĩ nổi tiếng từng là học trò của ông. Ông còn là Ủy viên Thường vụ Ban Chấp hành Hội Nhạc sĩ Việt Nam khoá I.

Hoà bình lập lại, ông viết một số ca khúc đã được xuất bản như Tiếng chim hoà bình, Hò đắp đường thống nhất, Sức mạnh chúng ta... và nhiều tác phẩm khí nhạc.

Gia đình ông đều theo nghiệp âm nhạc và là một gia đình nghệ sĩ nổi tiếng. Ông có bốn người con trai tất cả đều theo nghiệp đàn dây: Tạ Bôn, Tạ Tuấn, Tạ Đôn (violon), Tạ Huấn (cello). Tạ Bôn là giáo sư, nghệ sĩ nhân dân, con dâu ông là nhà giáo ưu tú, nghệ sĩ múa Kim Dung, hai con của Tạ Bôn là Tạ Tôn và Tạ Thùy Chi đều theo nghiệp violon và nghiệp múa.

Ông qua đời năm 1977, chỉ sau khi cháu nội Tạ Tôn ra đời được 12 ngày.

Nguồn tham khảo
Tạ Phước trên trang của Bộ Văn hóa Thông tin

Tham khảo

Nhạc sĩ nhạc đỏ
Người Hà Nội
Người họ Tạ tại Việt Nam


title: Batuan, Bohol

text:
Batuan là đô thị hạng 5 ở tỉnh Bohol, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2000, đô thị này có dân số 11.835 người trong 2.287 hộ.

Barangay

Batuan về mặt hành chính được chia thành 15 khu phố (barangay).

 Aloja
 Cabacnitan
 Cambacay
 Cantigdas
 Garcia
 Janlud
 Poblacion Norte
 Poblacion Sur
 Poblacion Vieja (Longsudaan,Sawang Daan)
 Quezon
 Quirino
 Rizal
 Rosariohan
 Behind The Clouds (San Jose)
 Santa Cruz

Tham khảo

 Batuan

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn Philipin
2000 Thông tin điều tra dân số Philipin
Municipality of Batuan

Đô thị của Bohol


title: Hồ Tây Đăk Mil

text:
Hồ Tây Đắk Mil là một hồ nước bán nhân tạo ở huyện Hồ được hình thành vào năm 1940 do thực dân Pháp quy hoạch để phục vụ cho dự án trồng cà phê tại Việt Nam. Hồ nằm trên địa phận huyện Đắk Mil tỉnh Đắk Nông.

Vị trí
không_khung|99x99px
Hồ Tây thuộc địa bàn hành chính thị trấn Đăk Mil, huyện Đăk Mil, tỉnh Đăk Nông, dọc theo Quốc lộ 14 về phía Nam cách thị xã Gia Nghĩa khoảng 65 km, cách Thành phố Hồ Chí Minh khoảng 310 km; về phía Bắc cách thành phố Buôn Ma Thuột 60 km.

Phía đông của hồ là khu vực trung tâm của thị trấn Đăk Mil, phía nam và tây nam hồ là rừng cà phê, ca cao, trong lòng hồ có một bán đảo rộng 120 ha.

Hiện nay hồ Tây có chu vi hơn 10 km, diện tích mặt thoáng chừng 108 ha với điểm sâu nhất từ 15 – 17 m.

Tên gọi
Hồ do người Pháp xây dựng (người phương Tây) nên tên “Hồ Tây” (hồ của người phương Tây) đã được nhiều người địa phương sử dụng và dần trở thành tên gọi chính thức của hồ.

Ngoài tên gọi Hồ Tây, hồ còn được gọi là hồ Đăk Mil theo tiếng Ê Đê và hồ Đức Minh theo cách gọi bằng tiếng Việt.

Lịch sử
Nguyên từ những năm 40 của thế kỷ trước, những người Pháp khi đến vùng đất này triển khai dự án trồng cà-phê, đã tận dụng thế đất tự nhiên lập nên hồ với diện tích chừng 40ha, mục đích là trữ nước tưới tiêu cho các đồn điền cà-phê. Đến năm 1982, huyện Đăk Mil đã đầu tư nâng cấp, mở rộng mặt hồ nhằm cung cấp nguồn nước tưới tiêu cho huyện Đăk Mil, đồng thời cũng làm nơi dung chứa lượng nước từ các dốc cao đổ xuống với khối lượng lớn khi mùa mưa về.

Ngày nay, hồ Tây được huyện Đăk Mil quan tâm đầu tư công viên, đài phun nước quanh bờ, hồ cũng được kè đá, xây dựng đường dạo bộ, trồng cây bóng mát bao quanh, xung quanh hồ là những nhà hàng, những quán cà phê, những ngôi biệt thự vườn theo phong cách kiến trúc Pháp.

Đặc điểm

Hồ Tây là một công trình thủy lợi nhằm cung cấp nước cho việc tưới tiêu của một diện tích cà phê rất lớn ở khu vực này.

Do hồ nằm sát thị trấn Đắk Mil sầm uất và ngay cạnh Quốc lộ 14, hồ có phong cảnh rất đẹp nên đã được quy hoạch thành một khu công viên của thị trấn với chu vi 10 km. Hồ Tây được xem là một trong những hồ đẹp nhất Tây Nguyên. Các loài thủy sinh vật của hồ vô cùng phong phú, theo như kết quả công bố của các nhà nghiên cứu thì có tới 500 loài. Theo chủ trương quy hoạch đang từng bức đưa hồ tây vào lòng trung tâm của thị trấn và phấn đấu lên thị xã vào năm 2013.

Dịch vụ du lịch

Phương tiện đi lại
Có hai cách để các bạn tới Đắk Mil:

Cách thứ nhất là đi bằng xe khách, thời gian di chuyển cho quãng đường 300 km từ TP HCM chừng 7 giờ kể cả thời gian nghỉ. Giá vé khoảng 180.000 - 220.000 đồng mỗi khách, tùy hãng xe.

Cách thứ hai là đi bằng xe máy. Đây cũng là cách để các bạn có thể chiêm ngưỡng được cảnh đẹp trên đường đi. Hiện nay QL14 đã làm xong, việc đi lại dễ dàng thuận tiện hơn. Từ TP HCM, bạn theo QL13 qua địa phận Bình Dương, tới ngã tư Sở Sao ngay khu du lịch Đại Nam thì rẽ phải, đi theo đường Nguyễn Văn Thành tới thị xã Đồng Xoài. Từ Đồng Xoài, bạn theo tiếp QL14 qua các địa danh như Bù Đăng, Đắk R’lấp, Gia Nghĩa sẽ tới được thị trấn Đắk Mil.

Nghỉ dưỡng
Đắk Mil không phải là một điểm du lịch nổi tiếng, nên không có nhiều dịch vụ du lịch. Dọc con đường chính của thị trấn và xung quanh hồ Tây có một vài khách sạn, nhà nghỉ bình dân. Giá có thể dao động từ 150.00-300.000 đồng.

Hoạt động giải trí
Đắk Mil không thích hợp cho những ai thích sự sôi động, náo nhiệt cần có nhiều chỗ vui chơi, giải trí. Đắk Mil thích hợp cho việc trải nghiệm và nghỉ ngơi. Khu vực hồ Tây là nơi tập trung nhiều người dân đến vui chơi nhất. Hồ rất rộng và đẹp, xung quanh có những quán cà phê với tầm nhìn ra hồ. Cà phê tại đây rất ngon, đậm
đặc. Cách hồ khoảng chừng 1 km về hướng Tây, bạn có thể ghé thăm khu di tích lịch sử quốc gia - Nhà ngục Đăk Mil.

Con đường bên hông hồ Tây vào khu vực bệnh viện huyện rất đẹp, với những vườn cà phê hai bên đường. Bạn nào thích chụp hình có thể đến đây. Nếu chịu khó lang thang trong những con đường đất đỏ, làng của người dân bản địa, bạn sẽ có những bộ ảnh tuyệt đẹp về đời thường, phong cảnh.

Từ Đắk Mil lên Buôn Mê Thuột cũng gần, khoảng 60 km. Trên đường đi, các bạn nên ghé tham quan thác Dray Sap -Dray Nur. Tới Buôn Mê Thuột, bạn nhớ ghé buôn Ako Thôn của đồng bào Ê Đê, làng cà phê, bảo tàng dân tộc, chùa Khải Đoan.

Văn hóa địa phương

Vào buổi sáng sớm và buổi chiều mỗi ngày, nhiều người dân trên địa bàn thị trấn đã đến các điểm lắp đặt để tập thể dục với mục đích rèn luyện sức khỏe. Những dụng cụ thể dục đơn giản, dễ tập như tập lưng bụng, tập tay vai, tập toàn thân, đi bộ lắc tay... Từ đó đến nay, hoa viên đã thu hút đông đảo người dân tham gia tập luyện thể dục, rèn luyện sức khỏe. Mọi người ngoài việc tập luyện để có sức khỏe tốt, dẻo dai mà còn giúp cải thiện giao tiếp, giao lưu, chia sẻ và có thêm những người bạn tốt.

Vào các buổi chiều mát mẻ, các em nhỏ thường tới đây vui chơi, thả diều, đạp xe đạp đôi, thuê xích lô, trượt patin…. với giá thuê bình quân 20.000 - 25.000 đồng/30 phút Không chỉ thu hút trẻ em, các bậc phụ huynh cũng khá thích thú, hào hứng với dịch vụ này bởi đạp xích lô vừa rèn luyện sức khỏe vừa giúp trẻ nhỏ tập đi xe đạp. Đến tối, khu vực này mới thực sự đông đúc. Các hàng quán ăn uống, giải khát nhộn nhịp, tưng bừng.

Hàng năm cứ đến rằm tháng Giêng và rằm tháng Bảy, tại Hồ Tây Đắk Mil diễn ra lễ hội hoa đăng cầu Quốc thái Dân an. Mỗi năm càng đông hơn được Phật giáo huyện nhà với sự đồng thuận của các cấp chính quyền địa phương trọng thể tổ chức. Người dân kéo về địa điểm tổ chức lễ hội bên bờ Hồ Tây để thưởng thức một lễ hội văn hoá và góp phần cầu nguyện cho đất nước thái bình, nhân dân ấm no, dân tộc phú cường, gia đình hạnh phúc...

Lễ hội hoa đăng đã trở thành một nét đẹp tâm linh, nét đẹp văn hóa nhằm để cho mọi tầng lớp mọi tôn giáo nếu ai có lòng đều được tham gia cầu nguyện nơi núi rừng Tây Nguyên

"Rừng núi Tây Nguyên hương bạt ngàn

Hồ Tây soi bóng ánh từ quang

Hòa chung nhịp đập vui lễ hội

''Cầu nguyện nước nhà được bình an."

Mỗi dịp xuân về, các chợ hoa phục vụ tết tràn ngập màu sắc với nhiều loại hoa phong phú như: Cúc pha lê, mai, đào, quất, ly, …Các loại hoa chủ yếu nhập từ Phú Yên được bày bán dọc các con đường ven hồ.

Môi trường

Nguồn nước ở đây dồi dào và chủ yếu từ nước ngầm và nước mưa lắng đọng lại.

Tuy nhiên, qua đợt hạn, khi lượng nước hồ Tây Đắk mil cạn dần đã lộ ra nhiều rác thải sinh hoạt do người dân vứt xuống lâu nay như chai lọ, bát nhang, bao bì, túi ni lông… ứ đọng, vương vãi khắp nơi. Bên cạnh đó, hàng ngày, có rất nhiều người dân ra Hồ Tây ngắm cảnh, hóng mát mang theo thức ăn, nước uống… sau khi sử dụng cũng “vô tư” vứt rác xuống lòng hồ.
Bên cạnh đó, hàng ngày, có rất nhiều người dân ra Hồ Tây ngắm cảnh mang theo thức ăn, nước uống… sau khi sử dụng cũng vô tư vứt rác xuống lòng hồ. Theo người dân địa phương thì tình trạng vứt rác bừa bãi tại Hồ Tây Đắk Mil đã diễn ra trong thời gian dài.

Chú thích

Xem thêm
Công viên địa chất Đắk Nông

Hồ tại Đắk Nông
Đắk Mil


title: Gideon Ernst von Laudon

text:
Nam tước (Freiherr) Gideon Ernst von Laudon (họ của ông nguyên thủy được viết là Laudohn hay Loudon) (2 tháng 2 năm 1717 ở Tootzen, nay là Latvia – 14 tháng 7 năm 1790 ở Nový Jičín, nay là Cộng hòa Séc) là một Thống chế (Feldmarschall) của Quân đội Áo và cũng là một nhà chỉ huy quân sự thành công nhất trong thế kỷ 18 - bản thân vị Nguyên soái nổi tiếng của Nga là A. V. Suvorov đã xem Laudon như thầy học của mình.

Laudon được biết đến nhiều nhất qua các công tích lẫy lừng của ông trong Chiến tranh Bảy năm, trên thực tế ông là một trong những Thống chế xuất sắc nhất trong cuộc chiến và cũng là địch thủ đáng sợ nhất của vua Phổ Friedrich II Đại đế. Năm 1789 ông trở thành nhà lãnh đạo quân sự của Xécbia ở Beograd và là một đồng minh của quân kháng chiến Xécbi chống Thổ Nhĩ Kỳ cho đến khi qua đời vào năm sau.

Xuất thân và tuổi trẻ
Laudon xuất thân trong một gia đình mang ba dòng máu Đức, Latgallia và Scotland. Gia tộc Laudon đã định cư tại thái ấp của mình ở, gần Ļaudona thuộc miền Đông Latvia từ trước năm 1432. Cha của Gideon Ernst von Laudon là Otto Gerhard von Laudohn, một sĩ quan phục vụ trong quân đội Thụy Điển và về hưu với quân hàm Trung tá cũng một mức lương hưu đạm bạc. Năm 1732 cậu bé Gideon Ernst được gởi vào quân đội Đế quốc Nga với tư cách là một học viên Thiếu sinh quân. Gideon đã tham gia trận vây hãm Gdańsk của Nguyên soái Khristofor Antonovich Minikh vào năm 1734, tham gia vào một cuộc hành quân tới sông Rhine của quân Nga vào năm 1735 và tham gia cuộc Chiến tranh Nga-Thổ Nhĩ Kỳ, 1735-1739.

Cảm thấy không thỏa mãn với tương lai của mình, Laudon tự nguyện giải ngũ khỏi quân đội Nga và tìm kiếm nơi lập thân ở một xứ sở khác. Ban đầu ông đến xin gia nhập quân đội Phổ nhưng bị Phriđrích II Đại Đế từ chối. Sau đó, Laudon đến kinh đô của Áo là Viên và được bổ nhiệm làm Đại úy của các quân đoàn tự do dưới trướng của Franz Freiherr von der Trenck. Ông tham gia vào các cuộc hành quân và đánh phá của quân đoàn (ngoại trừ các hành động cướp phá tàn bạo "đặc trưng" của đội quân của Trenck) cho đến khi bị thương và bị bắt ở Alsace. Không lâu sau đó ông được thả ra khi quân chủ lực Áo tiến tới khu vực này.

Đến năm 1745, Laudon trở lại chiến trường ở vùng rừng núi của Schlesien; lần này ông lại tiếp tục phục vụ dưới quyền của Trenck với vai trò là chỉ huy của lực lượng khinh binh và chứng tỏ được tài năng vượt trội của mình. Ông cũng tham gia vào Trận Soor vào cuối tháng 9 cùng năm. Tuy nhiên, vì chán ghét tính vô kỷ luật và sự ô hợp của đội quân của Trenck, Laudon nhanh chóng giải ngũ. Ông sống cuộc sống nghèo nàn của một sĩ quan thất nghiệp trong một thời gian, sau đó được bổ nhiệm làm đại úy của một Trung đoàn Biên phòng trong vòng mười năm ở quận Karlovac - một công việc vừa mang tính chất quân sự vừa mang tính hành chính. Tại nơi đóng quân của mình ở Bunić, Laudon đã cho xây dựng một nhà thờ và trồng một cây sồi sau này được đặt theo tên của ông. Trong suốt mười năm tại ngũ, Laudon dần dần leo lên được cấp bậc trung tá ngay khi cuộc Chiến tranh Bảy năm bùng nổ. Và đó cũng là lúc vinh quang của ông bắt đầu.

Chiến tranh Bảy năm

Trong cuộc Chiến tranh Bảy năm, Laudon nhanh chóng lập được nhiều công tích nổi bật và chứng tỏ được tài năng vượt trội của mình. Ông được thăng lên làm Đại tá và sau đó là Thiếu tướng Kỵ binh (Generalfeldwachtmeister). Ông cũng được trao tặng Huân chương Maria Theresia, huân chương đặt theo tên của Đại Công nương Áo lúc đó.

Trong chiến dịch năm 1758, Laudon lần đầu tiên đảm nhiệm công tác của một Tổng chỉ huy. Sự lãnh đạo xuất sắc của ông đã đem lại chiến thắng quan trọng của quân Áo trong Trận Domašov vào ngày 30 tháng 6 và buộc Phriđrích II phải hủy bỏ cuộc bao vây Olomouc. Laudon sau đó được thăng lên cấp Trung tướng và tiếp tục bộc lộ tài năng của mình trong trận Hochkirk. Ông được Đại Công nương Áo kiêm Hoàng hậu Đế quốc La Mã Thần thánh là Maria Theresia phong làm Nam tước và được chồng của Maria, Hoàng đế La Mã thần thánh Franz I chuẩn y. Maria Theresa cũng ban thưởng cho ông Huân chương mang tên bà và một lãnh địa gần Kutná Hora ở Bohemia.

Laudon được giap chỉ huy quân đội Áo được cử tới sông Oder để hội quân với quân Nga, và tham gia vào chiến thắng lớn của liên quân Nga-Áo trong Trận Kunersdorf (1759). Sau trận đánh Laudon được phong hàm Thượng tướng (Feldzeugmeister) và được bổ nhiệm làm Tổng chỉ huy quân đội Áo trên mặt trận Bohemia, Moravia và Schlesien. Sang tháng 6 năm 1760, Laudon mở cuộc tấn công chiếm lại Schlesien, tại đây Laudon lại tiếp tục lập công lớn khi ông hủy diệt nguyên một quân đoàn Phổ dưới sự chỉ huy của tướng Heinrich August de la Motte Fouqué trong Trận Landeshut và đánh chiếm một pháo đài quan trọng ở Glatz. Không lâu sau đó Laudon bị Phriđrích II giáng cho một thất bại nặng trong trận Liegnitz (15 tháng 8 năm 1760); trong trận này ông chỉ trích các chỉ huy của quân chủ lực Áo là Thống chế Daun và Lacy vì Laudon cho rằng họ đã không hỗ trợ đội quân của ông. Đến năm 1761 ông liên kết với quân đội Nga mở một cuộc tấn công mới vào Schlesien, tuy nhiên các kế hoạch tấn công quân chủ lực Phổ ở Bunzelwitz đã không được thực thi do mâu thuẫn giữa các tướng Nga-Áo. Dầu sao, Laudon cũng đã chụp được một cơ hội hiếm hoi để đột kích đánh chiếm thành Schweidnitz vào đêm 30 tháng 9, rạng ngày 1 tháng 10 năm 1761. Laudon tiếp tục các hoạt động quân sự tích cực cho đến hết cuộc chiến tranh, sự xông xáo và dũng mãnh của ông hoàn toàn trái ngược với sự trì hoãn và chần chứ của các thống chế Daun và Lacy; nhiều học giả nghiên cứu về cuộc Chiến tranh Bảy năm cho rằng đáng ra Daun cần phải tỏ ra tích cực và hung hăng hơn, đồng thời một chút cẩn trọng và điềm tĩnh cũng sẽ phù hợp hơn với tài năng của Laudon. Rất tiếc là cả hai vị Thống chế đều không nhận ra điều này và nó đã dẫn đến mâu thuẫn gay gắt giữa "Fabius và Marcellus của quân đội Áo".

Những năm cuối đời
Sau khi chiến tranh kết thúc, Daun trở thành Thống soái của toàn quân đội nước Áo và như vậy, Laudon buộc phải rút vào hậu trường. Trong thời gian này ông đã nhận được nhiều lời mời gọi - trong đó có cả lời mời của Phriđrích II - đề nghị Laudon rời Áo sang đầu quân cho các quốc gia khác. Mặc dù một số buổi gặp mặt đã diễn ra nhưng rốt cục Laudon đều từ chối các lời đề nghị này. Laudon được Lacy bổ nhiệm làm Tổng thanh tra của lực lượng bộ binh Áo khi Lacy thay thế Daun làm Chủ tịch Hội đồng chiến tranh. Tuy nhiên mâu thuẫn giữa Laudon và Lacy vẫn còn đó và khi Joseph II - một người có cảm tình với Lacy - lên ngôi Hoàng đế, Laudon quyết định nghỉ hưu và tận hưởng cuộc sống an nhàn tại thái ấp của mình ở Kutná Hora.

Tuy nhiên, Maria Theresa và Vương công Wenzel Anton Kaunitz đã bổ nhiệm ông làm Tổng chỉ huy quân đội ở Bohemia và Moravia vào năm 1769. Ông giữ chức vụ này trong vòng 3 năm cho đến khi về hưu và lại quay về sống tại thái ấp Kutná Hora mặc dù Maria Theresa vẫn tiếp tục thuyết phục Laudon ở lại trong quân ngũ. Đến năm 1776 lãnh địa của Laudon bị Theresia thu hồi (với những điều khoản ưu đãi cho ông) khi giá trị của nó sụt giảm thê thảm bởi các vấn đề trong nông thôn xảy ra ở Bohemia; và vì vậy Laudon chuyển sang cư ngụ ở Hadersdorf gần kinh đô Viên. Không lâu sau đó ông được thăng lên hàm Thống chế. Trong tác phẩm "Cuộc đời Frederick Đại đế", nhà văn người Scotland là Thomas Carlyle viết rằng Phriđrích II đã gặp Laudon vào năm 1776 và, trước mặt Hoàng đế Áo, vị vua Phổ vĩ đại đã gọi Laudon là "Hỡi Thống chế" (Herr Feldmarschall), but the hint was not taken until February 1778.

Khi Chiến tranh Kế vị Bayern (1778-1779) bùng nổ. Hoàng đế Joseph II và Tổng chỉ huy Lacy bắt đầu giảng hòa với Laudon, thế là Laudon cùng với Lacy đồng chỉ huy quân Áo nghênh chiến với quân đội Phổ. Tuy nhiên, vinh quang trong cuộc chiến này phần lớn thuộc về Lacy vì đơn vị do Lacy chỉ huy là lực lượng đối đầu trực diện với đội quân Phổ dưới quyền Phriđrích Đại đế. Chiến tranh kết thúc, Laudon lại trở về với cuộc sống yên tĩnh ở Hadersdorf.

Vị tướng già chưa được nghỉ. Năm 1787, chiến tranh Áo-Thổ bùng nổ. Những diễn biến ban đầu của cuộc chiến là thảm họa đối với người Áo, và đứng trước sự bất tài của viên tư lệnh chiến trường, một lần nữa Laudon lại được gọi ra mặt trận. Mặc dù tuổi cao sức yếu, tài năng của Laudon đã khiến chiến cục thay đổi hẳn: quân Thổ bị đẩy lùi và tới năm 1789 Beograd lọt vào tay quân đội Áo sau 3 tuần lễ công kích. Tuy nhiên, Laudon không sống đủ lâu để thấy được chiến thắng chung cuộc của nước Áo: ông qua đời vào ngày 14 tháng 7 cùng năm tại Nový Jičín ở Moravia trong lúc vẫn đang làm nhiệm vụ. Chức vụ cuối cùng mà Laudon được bổ nhiệm đó là Tổng chỉ huy quân đội Áo, thành lập bởi tân Hoàng đế Leopold II.

Laudon được mai táng tại Hadersdorf, nơi ông sống vào những năm cuối đời. 8 năm trước đó, Hoàng đế Joseph II đã cho tạc một bức tượng bán thân cẩm thạch của Laudon và đặt nó tại chamber of the council of war.

Con trai ông, Johann Ludwig Alexius Freiherr von Laudon (1762–1822) đã tham chiến trong Cách mạng Mỹ và Chiến tranh Napoléon và đã được thăng lên hàm Phó Thống chế.

Chú thích

 http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=23550091 - Laudon's grave near Vienna

Sinh năm 1717
Mất năm 1790
People from Madona Municipality
Baltic-German people
Austrian nobility
Thống chế Áo
People from Livonia
Walhalla enshrinees
18th-century Latvian people
Austrian military personnel of the Seven Years' War
Austrian generals


title: Justified (album)

text:
Justified là album phòng thu đầu tay của ca sĩ kiêm nhạc sĩ người Mỹ Justin Timberlake. Album được phát hành vào ngày 5 tháng 11 năm 2002 bởi hãng Jive Records. Album được phát hành trong thời gian tạm dừng hoạt động của nhóm 'N Sync, Justified được phát hành với mong muốn đưa ra một hình ảnh trưởng thành hơn so với của một "Timberlake trong 'N Sync". Album còn có sự góp giọng bởi Timbaland, Janet Jackson, Clipse, và Bubba Sparxxx. Bài hát cuối, "Never Again", song ca với Brian McKnight sử dụng gần như tất cả các nhạc cụ.

Album đã giúp Timberlake giành hai giải Grammy vào năm 2004, và được đề cử cho Album của năm. Album cũng giành giải Album quốc tế hay nhất tại Brit Awards năm 2004. Tính đến nay, album đã bán được hơn 10 triệu bản trên toàn thế giới.

Danh sách bài hát

Xếp hạng

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Justin Timberlake — trang web chính thức.
 Album Review Los Angeles Times
 Album Review tại The New Zealand Herald

Album của Justin Timberlake
Album đầu tay năm 2002
Giải Grammy cho Album giọng pop xuất sắc nhất
Album sản xuất bởi Timbaland


title: Five (ban nhạc)

text:
Five (hay còn gọi là 5ive) là một nhóm nhạc đến từ Anh, được thành lập vào năm 1997 bởi Bob Herbert và con trai ông Chris - là những người đã thành lập nhóm nhạc Spice Girls trước đó. Danh tiếng của nhóm được biết đến rộng rãi trên toàn thế giới, đặc biệt ở UK, Hoa Kỳ, Úc, New Zealand, châu Âu, châu Á, Nga, Brasil. Thành viên của nhóm gồm Scott Robinson, Richie Neville, Jason J Brown, Richard Abs Breen (Abz Love), Sean Conlon. Nhóm tan rã vào ngày 27/9/2001 sau khi phát hành gần 20 triệu bản thu âm, với hơn 11 single và 4 album được lọt vào top 10 của UK. Bốn trong số 5 thành viên của nhóm: Scott, Abs, Richie, J đã tái hợp vào ngày 27/9/2006 sau đúng 5 năm tan rã với người quản lý mới là Richard Beck. Sau 7 tháng tái hợp cùng thực hiện chuyến lưu diễn nhưng lại không thu được lợi nhuận từ hợp đồng thu âm, Five lại tuyên bố trên trang web chính thức của nhóm rằng họ sẽ sớm tan rã trở lại.

Tiểu sử

5ive: khởi đầu
Năm 1997, một quảng cáo tìm kiếm những nam ca sĩ, vũ công cho cuộc thi tài năng để thành lập một boyband có "ngoại hình và sắc cạnh" được đăng trên tờ báo về nghệ thuật The Stage của Anh. Bob Hertbert và Chris Herbert, 2 người đã từng lập nên Spice Girls trước đó, quyết định đây là thời điểm thích hợp cho một boyband mới. Sau gần 3000 cuộc thử giọng, trong số những người đến thử giọng có cả Russell Brand (chồng của Katy Perry), cuối cùng họ cũng tìm được 5 người xuất sắc nhất và trở thành 5 thành viên của nhóm. Nhóm làm việc và thu âm tại studio Trinity ở Knaphill, nơi trước đây Spice Girls đã từng làm việc.

Tháng 11 năm 1997, nhóm cho phát hành đĩa đơn đầu tiên tại UK có tên "Slam Dunk (Da Funk)" và chiếm vị trí số 10 trên bảng xếp hạng. Đĩa đơn này cũng được phát hành tại Mỹ vào năm 1998 nhưng ít thành công hơn dù nó được chọn làm nhạc nền cho NBA. Năm 1998, Five đã tạo cho riêng mình 1 hit quan trọng, đĩa đơn "When The Lights Go Out" đã gây chấn động bảng xếp hạng top 10 ở Mỹ, mang về cho Five đĩa bạch kim đầu tiên không lâu sau đó. Nhóm đã có một chuyến lưu diễn kéo dài 8 ngày để quảng bá cho album sắp tới và xuất hiện trong một buổi hoà nhạc đặc biệt của Disney Channel với nhóm nhạc nữ B*Wiched tại quảng trường Thời đại ở Newyork và trên kênh TRL của MTV. Album đầu tay của nhóm đạt được vị trí cao trong bảng xếp hạng trên toàn thế giới bao gồm cả ở Anh. "It's the Things You Do" được phát hành vào cuối năm 1998 cũng tại Mĩ nhưng chỉ nhận được sự hưởng ứng không mấy nhiệt tình. Nhóm bắt đầu khởi hành chuyến lưu diễn từ Mỹ với 'N Sync, nhưng không lâu sau đó phải hoãn lại do kiệt sức và quay lại Anh để nghỉ ngơi và bắt tay vào thực hiện album mới. Những single "Got The Feelin'", "Everybody Get Up", "Until The Time Is Through" đều được phát hành trong năm 1998 và đạt được vị trí thứ 2 trong top 5 tại UK. Như vậy 5ive đã làm rất tốt và thực sự ghi danh vào thế giới showbiz. Một yếu tố đáng lưu tâm trong cách biểu diễn của 5ive là nét tương đồng với những boyband như New Kids on the Block, Backstreet Boys, 'N Sync trong âm nhạc và phong cách đường phố nhưng lại tương phản với Take That, 98 Degrees và Boyzone, những boyband với phong cách chủ đạo là ballad. Five cũng là một trong số ít những boyband có các thành viên tham gia sáng tác cho bài hát trong album.

Invincible: thời đại hoàng kim
Tháng 8 năm 1999, đĩa đơn đầu tiên trong album thứ 2- "If Ya Gettin' Down" với giai điệu dance pop hấp dẫn được phát hành và trở thành hit quan trọng trong các bảng xếp hạng quốc tế nhưng lại bị đánh bật khỏi vị trí số 1 bởi Ricky Martin. Tháng 10 năm 1999 sau nhiều lần liên tiếp chiếm vị trí thứ 2, "Keep On Movin'" đã nhảy lên vị trí số 1 của UK và trở thành đĩa đơn bán chạy nhất trong ngày. Album thứ hai của 5ive đã lọt vào top 5 một thời gian ngắn sau đó. "Don't Wanna Let You Go" được phát hành sớm vào tháng 3 năm 2000, chiếm vị trí thứ 9. Cùng thời gian này Five tham gia mở đầu lễ trao giải BRIT Awards với phong cách của huyền thoại Queen khi trình diễn lại bản hit "We Will Rock You". Vào buổi tối lễ trao giải, Five đã giành được giải "Best Pop Act", cũng là giải thưởng BRIT Awards đầu tiên của nhóm. Bản cover "We Will Rock You" của họ sau đó là single thứ hai của nhóm đạt được vị trí quán quân ở UK vào tháng 7 năm 2000. Nửa đầu năm 2000 đã chứng kiến sự thành công của các tour diễn, nhóm vẫn tiếp tục biểu diễn ở UK trong đó có show diễn tại các buổi hoà nhạc ở UK, châu Âu, Nga, ÚC và các giải đấu thể thao ở Nam Mĩ, sau đó Richie ký hợp đồng với chickenpox và phải quay về Anh.

Sau khi hoàn thành tour diễn, nhóm vẫn tiếp tục biểu diễn ở UK, trong đó có show Party in the Park với Queen. Album sau khi phát hành lại bao gồm các bản remix, tất cả các ca khúc trong khi lưu diễn và bonus track "Don't fight it baby"(tháng 7 năm 2000, tại Mĩ, ca khúc này bị bác bỏ khi phát hành sau khi nhóm gặp rắc rối với hãng thu âm Arista ở Mĩ. Vì vậy tour diễn ở châu Á cũng vị hoãn lại.

Chịu thiệt hại sau việc này, các chàng trai quay trở lại công việc ở studio và bắt đầu viết những bài hát cho album tiếp theo. Nhóm lại tiếp tục thắng thêm các giải thưởng âm nhạc của UK và châu Âu. Tháng 12 năm 2000 đã khởi đầu 1 tour diễn nữa của nhóm tại đất nước của họ. Tháng 1 năm 2001, Five tới biểu diễn tại một trong những lề hội lớn nhất thế giới- "Rock in Rio" ở Rio de Janeirovà Caracas trước gần nửa triệu khán giả.

Kingsize: đoạn kết của một thời đại

Tháng 5 năm 2001, sau nhiều tháng miệt mài sáng tác và phát triển thứ âm nhạc riêng cho mình, album Kingsize đã hoàn tất. Khi trong thời gian bắt đầu quay video cho single khởi đầu thì Sean phải tạm ngừng mọi việc để điều trị chứng viêm tuyến bạch cầu. Vì vậy video "Let's Dance" được phát hành nhưng lại thiếu mất sự có mặt của thành viên kém may mắn này. Đã có nhiều tin đồn rằng Sean sẽ rời nhóm nhưng chúng đều đã bị bác bỏ. Scott cũng rời nhóm vài tuần để ở bên vợ là Kerry Oaker và con sắp chào đời. Con trai của họ là Brennan Rhys ra đời ngày 11/7/2001. 3 thành viên còn lại là J, Abs và Richie tiếp tục nhữn đợt quảng cáo cho album thứ ba của nhóm và single "Let's Dance". Trong khi biểu diễn ở Bỉ vào tháng 7, Richie bị bong gân ở chân trái vì vậy phải tạm ngừng tất cả các hoạt động quảng cáo, phỏng vấn hay hợp đồng. "Let's Dance" cuối cùng cũng được tung ra vào giữa tháng 8 năm 2001 và dù gì đi nữa thì nó cũng trở thành single quán quân thứ 3 cả nhóm tại UK trong 2 tuần. Kingsize sau đó cũng khởi đầu với 2 tuần thành công khi chiếm vị trí thứ 3 và đạt được đĩa bạch kim.

Sau một tháng trao đổi với hãng quản lý, Five đã đi đến quyết định nhóm sẽ tan rã vào ngày 27/9/2001, lời công bố này được thông qua kênh MTV Select. Vào ngày 28/9, sau khi lời tuyên bố chính thức, Scott đã làm lề cưới với người bạn lúc nhỏ của mình là Kerry Oaker theo nghi lễ thông thường cùng sự hiện diện của tất cả các thành viên trong nhóm.

Tháng 1 năm 2001, 2 single "Closer to Me" mang những nét đặc trưng hiếm có của nhóm và "Rock The Party" với video vui nhộn và sôi động được tung ra thị trường và sau đó là album kế tiếp và cũng là cuối cùng của nhóm "Greatest Hits"

Trong sự nghiệp âm nhạc khá ngắn ngủi, Five đã trải qua nhiều thành công trên toàn thế giới, làm chấn động UK với 3 single no1, ước đoán số lượng thu âm tung ra thị trường là 15-20 triệu bản bao gồm triệu album trên toàn thế giới bao gồm 2 triệu bản tại Mĩ, với những giải thưởng lớn.

Chuỗi ngày sau khi tan rã

Tháng 11 năm 2001, Abs tới Úc tham gia đại hội nhạc Pop Rumba và biêu diễn cùng nhóm nhạc Blue. Sau gần một năm nhóm tan rã, anh vẫn khá thành công trong sự nghiệp solo. Anh phát hành album "Abstract Theory" năm 2003. Cùng thời gian, Richie và Sean cĩng bắt đầu sự nghiệp solo. Richie thỉnh thoảng xuất hiện với vai trò là khách mời, người giới thiệu, diễn viên và tham gia các show truyền hình thực tế. Scott tham gia làm việc ở đài phát thanh EssexFM năm 2002 với công việc tại sân khấu nghệ thuật Boogie Nights 2 từ cuối năm 2004 đến năm 2005. Scott cũng trở thành bố lần thứ 2 khi con trai thứ hai của anh ra đời ngày 13/9/2006. Anh cũng là thành viên duy nhất của ban nhạc còn trình diễn lại các bài hát của Five. J luôn xuất hiện ít trước công chúng trong 4 năm nhưng gần đây anh đang nổi lên với vai trò là 1 nhà sáng tác và sản xuất với seri truyền hình "I'm a Celebrity... Get Me Out of Here!" (tôi là người nổi tiếng, cho tôi ra khỏi đây!). Sean Conlon ký hợp đồng để trở thành 1 thành viên của hãng thu âm Sony và bắt đầu làm việc để hoàn thành album mới.

Sự tái hợp thất bại
Ngày 17/9/2006, 1 lời tuyên bố trên trang MySpace của Five rằng một cuộc phỏng vấn quan trọng sẽ được tổ chức tại The Scala trung tâm London ngày 27/9/2006 khoảng 11h sáng GMT. Thông báo rằng 4 trong 5 thành viên sẽ tái hợp (vì Sean sẽ tận tuỵ với hợp đồng của hãng Sony) và điều này đã được xác nhận tại cuộc phỏng vấn. Five bắt đầu những bản nhạc mới cho album studio thứ tư của mình. Họ cộng tác với Guy Chamber - nhà sản xuất người Thuỵ Điển, sáng tác gia Anders Bagge, DJ người Pháp Trak Invaders và cũng lên kế hoạch cho tour diễn năm 2007. Tháng 11 năm 2007, Five đã hoàn thành được một nửa album và đang tìm kiếm một hợp đồng thu âm. Album được mong đợi sẽ phát hành trong vài tháng nữa. Tối ngày 8/3/2007, Five đã ra mắt buổi diễn với 3 ca khúc hoàn toàn mới trong album mới là "70 Days", "Settle Down"" và "It's All Good", có thể được nghe trên trang web chính thức của nhóm hoặc trên myspace.

Chỉ 8 tháng sau buổi biểu diễn, nhóm đã huỷ hợp đồng với hãng thu âm vào ngày 19/5/2007. Five thông báo trên website rằng nhóm sẽ không tiếp tục tái hợp nữa.

Năm 2009, Richie mở một trang myspace cho ban nhạc mới của họ là RagztoRichez. Có lời đồn đại rằng một số thành viên Five sẽ lại xuất hiện dưới cái tên này.

Danh sách đĩa nhạc

 5ive (1998)
 Invincible (1999)
 Kingsize (2001)
 Greatest Hits (2001)

Lưu diễn

Invincible Tour (February - tháng 5 năm 2000)

Giải thưởng

(*) For source, see References.

BRIT Awards
 Best Pop Act - 2000 (hoạt động pop xuất sắc nhất)

MTV Europe Music Awards
 The MTV Select Award - 1998

Silver Clef Awards
 Best Newcomer - 2000 (nghệ sĩ mới xuất sắc nhất)

Smash Hits Poll Winners Party
 Best New Act - 1997 (hoạt động mới xuất sắc nhất)
 Best Haircut (Scott) - 1997, 1998, 1999 (kiểu tóc đẹp nhất)
 Best British Band - 1998, 1999, 2000 (nhóm nhạc Anh xuất sắc nhất)
 Best Album - 1998 (album xuất sắc nhất)
 Best Cover - 1998 (bản cover xuất sắc)

TMF Awards (Holland)
 Best Single - 2000 (single xuất sắc nhất)
 Best Album - 2000 (album xuất sắc nhất)
 Best International Group - 2000 (nhóm nhạc quốc tế xuất sắc nhất)

TV Hits Awards
 Best New Band - 1999 (nhóm nhạc mới xuất sắc nhất)
 Best Single (We Will Rock You (Queen cover)) - 2000 (single xuất sắc nhất)

Tham khảo
 5iveweb.com - Achievements truy cập 10 tháng 11 năm 2005

Chú thích

Liên kết ngoài
 World of Five - official website
 Five's Official MySpace
 5iveUSA
 Five Fansite
 Billboard charts
 ARIA charts
 The Official UK Charts
 SonyBMG
 RCA Records

Ban nhạc thập niên 2000
Người đoạt giải BRIT
Ban nhạc thành lập năm 1997


title: Panzer I

text:
Xe tăng Panzerkampfwagen I, hay Sonderkraftfahrzeug (SdKfz) 101, được viết tắt là PzKpfw I nhưng được biết nhiều nhất dưới cái tên Panzer I là loại xe tăng hạng nhẹ được sản xuất bởi Đức Quốc xã vào những năm 1930.

Được dự định vào mục đích huấn luyện cho loại hình "chiến tranh thiết giáp" của quân đội Đức, nó được thiết kế vào năm 1932 và sản xuất hàng loạt vào năm 1934. Xe tăng Panzer I đã xuất hiện trong cuộc Nội chiến Tây Ban Nha, trên khắp các mặt trận trong Chiến tranh thế giới thứ hai, và thậm chí ở Trung Quốc trong Chiến tranh Trung-Nhật. Kinh nghiệm thu được từ cuộc chiến ở Tây Ban Nha đã tạo nền tảng chiến thuật cho việc đánh chiếm Ba Lan vào năm 1939 và Pháp vào năm 1940. Từ năm 1941 trở đi, Panzer I đã tỏ ra lạc hậu và không có khả năng chống lại các loại xe tăng trên chiến trường, kể cả với các xe tăng hạng nhẹ như BT-7 và T-26 của Hồng Quân Liên Xô). Thay vào đó, khung gầm của tăng này được sử dụng cho các loại pháo tự hành (ví dụ như pháo Sturmpanzer I và Sturmpanzer II) và pháo tự hành chống tăng của Đức (Panzerjäger I). Panzer I không có gì nổi trội về tính năng chiến đấu nhưng nó là cơ sở để Đức tích lũy kinh nghiệm chế tạo ra những loại xe tăng sau này. Cũng có một số kế hoạch được đề ra nhằm nâng cấp loại tăng này từ nhiều quốc gia khác nhau. Quân đội Tây Ban Nha tiếp tục sử dụng loại tăng này đến tận năm 1954.

Lịch sử phát triển
Hiệp ước Versailles được ký vào năm 1919 nghiêm cấm việc phát triển, sản xuất cũng như chế tạo xe tăng trong quân đội Đức. Tuy nhiên, một số sĩ quan đã bí mật nghiên cứu và phát triển các học thuyết cũng như chiến thuật sử dụng xe tăng. Bên cạnh đó, các tập đoàn công nghiệp Đức cũng được khuyến khích phát triển các thiết kế xe tăng, thậm chí họ còn bí mật hợp tác với các quốc gia khác như Liên Xô, Thụy Điển trong lĩnh vực này. Do đó, các kỹ sư đã thu thập được một lượng lớn thông tin quí giá cho những thiết kế tăng tương lai của mình. Từ những năm 1926, các công ty Đức đã chế tạo một nguyên mẫu trang bị pháo 75mm, được đặt tên là Großtraktor (tạm dịch là "máy cày cỡ lớn", nhằm che đậy mục đích thật của xe này). 2 năm sau, một phiên bản mới "Leichttraktor" (máy cày cỡ nhỏ) được thiết kế, trang bị một pháo 37mm KwK L/45.

Vào cuối thập niên 1920, trung tá Heinz Guderian đã lập ra một học thuyết xe tăng mới, cho rằng một sư đoàn thiết giáp nên có ba loại xe tăng, một loại được trang bị pháo cỡ 75mm, có độ cơ động cao, nhỏ gọn, dùng để thọc sâu vào phòng tuyến quân thù. Loại thứ hai được trang bị vũ khí hạng nhẹ, độ cơ động được hi sinh để đổi lấy lớp giáp dày, có thể chịu được hỏa lực từ pháo chống tăng, lựu pháo của địch, dùng để hỗ trợ bộ binh trên chiến trường. Loại cuối cùng phải được trang bị pháo có cỡ nòng rất lớn (105mm trở lên) nhằm phá hủy các công sự kiên cố của đối phương. Tuy nhiên, kế hoạch sản xuất các loại xe tăng này là không thực tế bởi giới hạn công nghệ của Đức thời bấy giờ.

Khi Hitler lên nắm quyền, ông đã ra lệnh thành lập sư đoàn tăng và thiết giáp đầu tiên. Để đơn giản hóa kế hoạch của mình, tướng Heinz Guderian gợi ý việc sử dụng hai loại xe tăng chủ lực (sau này là Panzer III và Panzer IV). Tuy vậy, nước Đức cần một giải pháp tạm thời. Bên cạnh đó, Quân đội Đức cũng yêu cầu một phương tiện để huấn luyện kíp lái của họ. Một thiết kế xe tăng hạng nhẹ được các kỹ sư đưa ra, sau này trở thành xe tăng Panzer I.

Thiết kế
Vào tháng 7 năm 1932, tập đoàn Krupp của Đức cho ra một nguyên mẫu thiết giáp với tên gọi Landwerk Krupp A (viết tắt: LKA), lấy ý tưởng từ dòng Tankette Carden Loyd của Anh. Chỉ được trang bị hai súng trung liên MG-13, xe hoàn toàn không có khả năng đương đầu với xe tăng địch, giới hạn khả năng của xe trên chiến trường chỉ là trinh sát hoặc chống bộ binh.

Một phiên bản được sản xuất hàng loạt của dòng tăng này được thực hiện với sự hợp tác của các công ty lớn của Đức như Daimler-Benz, Henschel, MAN, Krupp và Rheinmetall. Nhiều thay đổi lớn được thực hiện như việc lắp đặt một tháp pháo thay vì sử dụng thiết kế liền khối như trước, với ký hiệu "Panzerkampfwagen I Ausfürung A hay PzKpfw I Ausf. A (tạm dịch "Xe chiến đấu bọc thép mẫu A"). Mẫu xe này được bọc giáp rất sơ sài (với lớp giày nhất chỉ vỏn vẹn 13mm), với rất nhiều lỗi kĩ thuật. Kíp lái gồm 2 người, Lái xe được bố trí ở phía trước khung xe, trong khi chỉ huy kiêm xạ thủ ngồi trong tháp pháo. 2 người liên lạc với nhau qua một hệ thống ống truyền âm. Đạn dược được bố trí rải rác xung quanh thân xe.

Nhiều lỗi kĩ thuật ở bản A đã được khắc phục trong phiên bản B. Động cơ mới với hiệu suất cao hơn được sử dụng, ngoài ra còn được làm mát bằng nước, giúp giảm việc quá nhiệt. Hộp số cũng được cải thiện. Khung xe được kéo dài ra thêm 40 cm. Bộ giảm xóc cũng được nâng cấp. Khối lượng xe nặng thêm 400 kg.

Bọc giáp

Có thể xem hình bên để biết cấu tạo giáp của xe Panzer I.

Giống như mọi loại xe tăng hạng nhẹ khác, giáp của Panzer I khá mỏng. Nó chỉ có thể chống được đạn súng bộ binh chứ không thể chống được đạn pháo.

Lịch sử tác chiến
Hiệu quả trên chiến trường của dòng tăng này bị giới hạn bởi lớp giáp mỏng và hỏa lực yếu. Chỉ được thiết kế với mục đích huấn luyện, hai khẩu súng máy 7.92 mm MG13 không đủ để đương đầu với các loại thiết giáp đương thời. Tuy vậy, quân đội Đức vẫn sử dụng một lượng lớn loại xe tăng này trong các chiến dịch quan trọng từ tháng 9 năm 1939 tới tháng 12 năm 1941, khi mà các loại tăng mới tốt hơn chưa được sản xuất nhiều (như xe tăng Panzer III, Panzer IV, xe tăng Panther và Tiger). Những xe tăng này đã đóng góp một phần lớn cho các thắng lợi của quân đội Đức Quốc xã trong những năm đầu của cuộc chiến. Tháp pháo của những xe tăng nằy cũng được dùng cho các công sự ven biển nước Pháp.

Tham khảo

Xe tăng hạng nhẹ Đức
Xe tăng hạng nhẹ giai đoạn giữa hai cuộc chiến tranh
Xe tăng hạng nhẹ giai đoạn Chiến tranh thế giới thứ hai
Xe tăng Đức giai đoạn Chiến tranh thế giới thứ hai
Lịch sử xe tăng


title: Đại bác thế kỷ XX

text:
Ngày nay, pháo thường được gọi theo hai công dụng phổ biến, là bắn đạn trái phá (lựu pháo) và đạn xuyên mục tiêu di động bọc giáp tốt (pháo chống tăng). Lựu pháo bắn đạn nặng, mang nhiều thuốc nổ, đường đạn cong, có thể bắn gián tiếp (tức bắn mục tiêu bị khuất núi). Lựu pháo có thể mang nhiều loại đầu đạn như sinh, hóa, hạt nhân, tạo khói, cháy... Pháo chống tăng bắn đạn có vận tốc lớn, đường đạn thẳng căng, mật độ cao.

So với pháo thời kì đầu thế kỉ 20, pháo sau Chiến tranh thế giới thứ hai có chiều dài nòng tăng. Những pháo lúc này được gọi là nòng ngắn cũng có tỷ lệ chiều dài nòng lớn hơn rất nhiều trước đây, ví dụ, khẩu ML-55 152mm (D-20) có tỉ lệ này là 25. Các pháo đầu thế kỷ 20 phần nhiều chỉ có L như súng cối ngày nay.

Đạn dài thay cho đạn cầu. Đạn dài có hai loại, ổn định xoáy và ổn định cánh đuôi, lần lượt dùng cho súng nòng  xoắn và nòng trơn. Đạn xoáy dùng trên pháo lớn có đai đạn bằng kim loại mềm tác động tới rãnh xoắn, nhờ đó giảm mòn nòng. Không như đạn súng nhỏ thì bọc cả viên đạn bằng vỏ mềm.

Bắn gián tiếp và bắn trực tiếp
Bắn gián tiếp là bắn mục tiêu không nhìn thấy. Bắn trực tiếp là bắn mục tiêu nhìn thấy.

Bắn gián tiếp có độ chính xác thấp, chỉ dùng diệt sinh lực hay công trình yếu. Ưu điểm là tấm rất xa và di chuyển mục tiêu nhanh chóng, chỉ cần chỉnh tầm hướng.

Bắn trực tiếp có độ chính xác cao, dùng để diệt công sự kiên cố và xe tăng. Tuy nhiên, tấm bắn gần và phải kéo đến gần mục tiêu. Chiến đấu bằng pháo này rất nguy hiểm vì phải lên tiền tuyến.

Dã pháo là bắn gián tiếp, lựu pháo và pháo chống tăng bắn trực tiếp. Dưới đây còn có loại pháo đa năng.

Dã pháo, lựu pháo và pháo chống tăng là ba loại pháo thông thường chủ yếu của pháo binh.

Pháo hỗ trợ, dã pháo hiện đại.
Một trong những nhiệm vụ của súng lớn là "hỗ trợ pháo binh", cách nói của một số người. Cụm từ này ngày nay chỉ dã pháo hay là "pháo gọi", những súng lớn bắn theo yêu cầu. Trong các ngôn ngữ châu Âu, cụm từ trên hay gọi như field artillery (hay "Pháo binh chiến trường"). Thực ra, cụm này xuất phát từ field gun, bắn trực tiếp tầm ngắn, thường là bắn đạn ria, ngày nay thì ngược lại. Cũng có một số cách dịch như trường pháo, nhưng từ chính thức được dùng ở Việt Nam là pháo dã chiến hay dã pháo.

Ngày nay, "pháo hỗ trợ" là lựu pháo sử dụng phương pháp "pháo bắn gián tiếp", pháo hỗ trợ thường để diệt sinh lực, đôi khi để phá hủy cụm công trình kém kiên cố. Pháo bắn gián tiếp hoạt động như sau. Biên chế gồm 4 nhóm: một người hay nhóm người quan sát mục tiêu (trinh sát pháo), nhóm tính toán kế toán pháo, chỉ huy pháo và trận địa pháo, tất cả liên lạc với nhau. Trinh sát pháo quan sát mục tiêu, báo về tọa độ ban đầu và đạn lệch bao nhiêu khi bắn, kế toán pháo căn cứ vào đó tính ra "phần tử" và "lượng sửa", tức các tham số tầm hướng ban đầu và hiệu chỉnh, trận địa pháo bắn theo kế toán pháo và chỉ huy pháo. Tốc độ bắn và thời gian bắn do chỉ huy pháo quyết định. Chỉ huy pháo theo các yêu cầu của bộ binh và tình hình địch ta mà quyết. Trước đây nhóm này xây dựng các căn cứ đo đạc bằng bản đồ và các "vật chuẩn", tức các cọc tiêu hay điểm địa hình dễ quan sát. Phương pháp này nay được hỗ trợ bởi máy tính điện tử và hệ định vị toàn cầu.

Về tính năng, pháo hỗ trợ giống như dã pháo trước đây: chúng cùng bắn chống người và công trình yếu, cùng linh hoạt di chuyển mục tiêu theo yêu cầu. Vậy nên pháo hỗ trợ ngày nay thừa kế tên dã pháo field gun. Tuy nhiên, pháo hỗ trợ ngày nay dùng những khẩu pháo khác hoàn toàn dã pháo cổ, chúng to nặng và những khẩu pháo tầm xa thích đặt phía sau chứ không phải ở tiền duyên.

Trong biên chế Quân đội Nhân dân Việt Nam và một số nước, pháo hỗ trợ không hình thành một binh chủng, đó chỉ là một phương pháp bắn, đơn vị lựu pháo nào cũng có biên chế các thành phần của pháo hỗ trợ. Các pháo hiện đại như PzH 2000 nòng dài của Đức cũng vậy,
cho dù xuất xứ của nó, khẩu M109 Mĩ là pháo nòng ngắn tự hành bọc thép, pháo tấn công.

Đấu pháo, một cuộc đối đầu của súng lớn.
Ngoài việc hỗ trợ chiến trường, các pháo hỗ trợ cũng trực tiếp bắn nhau, đó là trận đánh kiểu đấu pháo. Đấu pháo ngày nay có các radar đo đặc tính phản xạ, đặc tính tốc độ thẳng và quay của đạn đối phương, qua đó xác định loại pháo, loại đạn, vị trí đối phương chính xác nhanh chóng. Các pháo tầm xa đấu pháo có lợi do có thể đặt ở ngoài tầm địch. Đài quan sát kết hợp với kế toán pháo nhanh chóng phát hiện mục tiêu, đo đạc tính toán phần tử, tìm lượng sửa nhanh tạo điều kiện ta bắn trúng địch trước. Khi hai bên đã bắn được nhau, thì công sự tốt, pháo che chắn tốt, tốc độ bắn... là những lợi thế. Lựu pháo phản lực đánh nhanh rút gọn lợi thế trong việc tránh một trận đấu pháo hay đè bẹp đối phương. Chiến thuật lợi thế của đấu pháo là lực lượng phân tán, hỏa lực tập trung, ngày nay chiến thuật này được máy tính và hệ định vị toàn cầu hỗ trợ rất thuận tiện.

Các phương tiện khác như hồng ngoại, quang, vệ tinh, máy bay, thông tin... góp phần quan trọng trong trinh sát phát hiện địch, mấu chốt của trận đấu pháo. Máy bay chống mặt đất mới nhất của Mĩ F-22 có radar tạo luồng nhanh, đo đạn quay nhậy, máy tính mạnh gồm 60 máy tính blade, đồng thời mang được bom đạn hạng nạng chính xác cao, là kẻ thù nguy hiểm của pháo binh. Đạn tự hành như các đạn tự hành hành trình dùng hệ thống định vị toàn cầu, đạn tự hành đạn đạo chiến thuật tầm dưới 500 km độ chính xác cao điều khiển bằng radar là úy kị hay sát thủ của pháo.

Một sự kết hợp với đạn tự hành chiến thuật và pháo là hệ thống BM-30, nó dùng được như những giàn pháo bắn nhanh, bắn đạn có điều khiển chính xác, điều khiển qua GPS hoặc hệ thống định vị cục bộ của UAV. Pháo có tầm bắn hơn 90 km, một tiểu đoàn 3 xe triển khai, bắn 36 đạn nặng 300 kg mỗi đạn, thu hồi chưa đến 10 phút. Trinh sát pháo có hỗ trợ của các UAV Pchela-1, Pichak hay T-92 (dùng một lần), các UAV này có hệ thống định vị cục bộ kiêm luôn chức năng kế toán pháo. Hiện tại, đây là loại pháo có khả năng đấu pháo tốt nhất.

Lựu pháo tầm ngắn.

Lựu pháo tầm ngắn, hay lựu pháo nòng ngắn, là pháo bắn đạn trái phá (đạn nhồi nhiều thốc nổ). Pháo này có L nhỏ (dưới 40). Đường đạn không căng nên khó chống mục tiêu di động. Lựu pháo thường được dùng để bắn mục tiêu là bộ binh hay công trình, công sự, bắn trực tiếp mục tiêu nhìn thấy ở tiền tuyến (hay dùng tấn công công sự) hay bắn gián tiếp (hay dùng đánh bộ binh) đều được. Lựu pháo gọn nhẹ cơ động hơn các pháo khác cùng cỡ, dễ di chuyển trên bãi chiến trường. Loại sơn pháo, hải pháo trước đây dần dần bỏ. Ví dụ về lựu pháo như khẩu 105mm M27 hoặc M34 Phương Tây. Hồi thế chiến có khẩu ML-20 152-mm kiểu 1937 Nga. Hồi Trận Điện Biên Phủ có khẩu 105-mm Light Gun, bắn đầu đạn nặng 15,1 kg sơ tốc 709 m/s, tầm 17,2 km, do phương Tây chế tạo. 105-mm Light Gun ngày nay cải tiến thành 105-mm Pack Gun dùng ở phương Tây và Tàu. Lựu pháo cũng có thể được dùng bắn thẳng tiền tuyến, nên đôi khi được gọi là pháo bắn thẳng (howitzer). ML-20 152-mm, còn gọi là 152-mm nòng ngắn để phân biệt với pháo 152-mm nòng dài, rất hay được sử dụng bắn trực tiếp vào chiến tuyến địch, các pháo bắn thẳng như vậy rất cần lá chắn. Sau ML-20 được cải tiến thành ML-20S đặt trên thân xe tăng KV thành pháo tự hành tấn công SU-152-mm, rất đắc dụng khi tấn công công sự. Cũng vì vậy mà lựu pháo tầm ngắn còn có tên gọi là "pháo tấn công" (assault gun), nhẹ dễ di chuyển.

Súng phóng lựu là lựu pháo rất nhỏ dùng cá nhân. Hồi Chiến tranh Việt Nam có khẩu M-79 của Mĩ còn được gọi là "cối cá nhân". Ngày nay, ống phóng lựu thường được lắp trên súng trường tấn công.

Lựu pháo tầm xa.

Lựu pháo tầm xa, lựu pháo nòng dài, pháo nòng dài tầm xa, hay còn gọi là pháo cấp chiến dịch, như khẩu M-46 130 mm Nga

Pháo tự hành tầm xa M107 175-mm, tự hành nhưng không bọc thép khi chiến đấu, lắp pháo M113, cal 60. Bắn đạn nặng 66,6 kg sơ tốc 914 mét/giây, tầm bắn trên 30 km. Trong Chiến tranh Việt Nam được sơn chữ "Vua chiến trường" lên nòng. Thể hiện nhược điểm không bọc thép và cơ khí hóa nên bắn rất chậm (tối đa 3 phát phút, ở chiến trường Việt Nam tối đa chỉ 2, dễ tổn thương khi đấu pháo với M-46 130mm. Tổ chiến dấu 8 người rất dễ tổn thương, làm việc khó khăn. Người Việt Nam nhỏ yếu còn vất vả hơn nhiều với pháo này. Sau này được thay thế bởi các hậu duệ của M109.

Pháo có nòng dài (L lớn hơn 40), tầm xa bắn đạn trái phá cầu vồng, chống người và công trình, công sự. Pháo có thể dùng như lựu pháo với tầm xa hơn hoặc dùng để đấu pháo rất ưu thế. Do cùng cấu tạo nòng, lựu pháo tầm xa đôi khi được cải tiến đặt trên xe tăng dùng như súng chống tăng, như khẩu M-46 có nòng giống nòng xe tăng hạng nặng JS-7 Nga trước đây. So với lựu pháo tầm ngắn, lựu pháo tầm xa cồng kềnh nặng nề.

Pháo đa năng nòng trung bình

Flak 88mm thể hiện ưu thế trên chiến trường bởi đa năng, nó có thể phòng không, chống tăng, bắn trái phá. Tuy nhiên, nhược điểm của nó là quá cồng kềnh. Tiếp theo khẩu Flak 1937 88mm của Đức, người ta thấy ưu thế của loại pháo đa năng trên tiền duyên. Ví dụ, thay cho 3 khẩu làm ba chức năng chống người-công sự-xe tăng thì ta dùng 3 khẩu đa năng, sức mạnh tăng gấp 3 trong mỗi nhiệm vụ. Tuy nhiên, ở tiền duyên cần một khẩu pháo linh hoạt khi bắn và cơ động khi hành quân hơn là Flak 88mm.

Khẩu D-30 122mm Liên Xô được cải tiến nhiều lần và tranh bị hết sức rộng rãi ở trên 60 nước. Pháo được cải tiến từ khẩu 122 mm howitzer M1938 (M-30), tuy nhiên, phần nòng thì lấy của xe tăng IS-2. D-30 có chiều dài nòng CaL cỡ 38, quay tròn 360 độ trên giá 3 chân, ngỏng -7 độ đến +70 độ. Tầm bắn đạn trái phá cỡ gần 30 kg đạt 15,4 km tối đa, với đạn trái phá có tên lửa là 21 km. Tốc độ bắn 7-8 phát phút. Khối lượng chiến đấu 3 tấn 2. Khác với Flak 1937 88mm, D-30 122mm có bánh xe và khả năng co lại khi hành quân, tốc độ thu pháo và triển khai chiến đấu rất nhanh.

Trong điều kiện chiến trường hiện đại, pháo kiêm 3 chức năng: chống tăng, lựu pháo và dã pháo. Vì vậy pháo mới đắc dụng và được nhập khẩu, sản xuất theo bản quyền và copy trái phép hết sức rộng rãi. Pháo được sử dụng ở tiền duyên trong chiến tranh chính quy, khi cần có thể đứng một chỗ chống tăng, hay tiến lên theo bộ binh, hay tụt lại làm lựu pháo tầm khá xa...

Pháo binh Việt Nam dùng đủ các loại pháo như: Pháo chống tăng D-44 85mm, Lựu pháo tầm xa M-46 130mm, Pháo đa năng D-30 122mm.

Pháo nòng dài bắn thẳng, pháo chống tăng, pháo trên xe tăng

Pháo nòng dài bắn thẳng, như khẩu 85 mm D-44, D-74 122 mm Nga, L lớn (hơn 50). Pháo dùng ở tiền tuyến, bắn thẳng (đúng hơn là bắn trực tiếp, bắn mục tiêu nhìn thấy). Do đường đạn căng nên chống mục tiêu di động tốt, còn gọi là pháo chống tăng. Độ chính xác phải cao, nòng pháo giữ hướng trong phát bắn và giá pháo ổn định sau mỗi phát bắn.

Pháo trên xe tăng cũng vậy nhưng đôi khi không có khối lùi và máng, hoặc có nhưng ngắn. Pháo xe tăng và tàu chiến sử dụng vật liệu tốt, gia công kĩ để lấy toàn bộ khối lượng tàu hay xe hãm pháo mà không biến dạng, cho đường đạn rất tốt. Pháo dùng trên xe tăng ngày nay được hệ thống điện tử ổn định tầm hướng tự động khi di chuyển.

Với pháo kéo, các pháo chống tăng có bộ giá pháo, càng pháo và đặc biệt là máy hãm lùi và máy đẩy về được thiết kế đặc biệt. Mục tiêu của thiết kế phải đảm bảo đường đạn thật chính xác, nòng hầu như không đổi hướng khi đạn còn trong nòng. D-44 có bộ hãm đặc biệt, khi đạn còn trong nòng nó không hãm, sau đó được hãm bằng lực đồng đều nhờ một cần điều khiển tiết lưu. Nòng cũng thấp so với càng, thường càng làm cao để hướng nòng thay đổi ít sau phát bắn.

Trước Thế chiến II chưa có Pháo chống tăng. Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, các pháo nòng dài bắn thẳng được cải tiến từ các pháo phòng không bắn phát một (như khẩu Flak 88 mm Đức, khẩu 76 mm và 85 mm chống tăng Nga). Loại xe tăng thông dụng ngày nay gọi là MBT, chiến đấu chống lại cơ giới. Đạn xuyên giáp làm rất công phu, đạn xe tăng rất khác với đạn pháo khác.

So với lựu pháo nòng ngắn, pháo nòng dài bắn thẳng bắn đạn nhẹ nhưng sơ tốc lớn, đạn APDS-FS không mang thuốc nổ phá theo, đạn APDS-FS-DU làm bằng uran có tỷ khối đến trên 19. Pháo cũng rất gọn nhẹ vì phải chiến đấu ngay trên tiền tuyến, rất cần cơ động. Tầm hiệu quả chống tăng rất thấp so với tầm tối đa, kể cả tầm tối đa bắn trái phá. Như khẩu D-44 85mm diệt MBT 1 km và bắn trái phá 15 km.

Những yêu cầu xuyên giáp dẫn đến chuyển sang nòng trơn. Đạn mũi tên KE giảm cỡ nhẹ, sơ tốc lớn, có khả năng xuyên tốt hơn, ít lực cản, đường đạn tốt. Nhưng đường kính nhỏ nên hiệu ứng con quay không đủ làm đạn ổn định. Vì thế người ta chuyển sang dùng ổn định cánh đuôi và pháo nòng trơn. Liên Xô đi tiên phong việc bỏ nòng xoắn truyền thống vào những năm 1960, một phần của chương trình chế tạo xe tăng thế hệ mới T-64, T-72... Đến thập niên 1970, pháo dùng trên xe tăng các nước khác dần chuyển sang nòng trơn. Nòng trơn bền hơn, đặc biệt khi sơ tốc đạt 1850 m/s như ngày nay, nhưng nòng trơn yêu cầu gia công nòng và đạn chính xác hơn.

Ngoài pháo chống tăng mặt đất và xe tăng, hồi Chiến tranh thế giới thứ hai có loại "xe diệt tăng" (tank destroyer). Đây là các xe diệt tăng rẻ tiền, chế tạo trong lúc thiếu xe tăng. Ví dụ, khẩu SU-122, lắp trên thân xe KV2, mang pháo 122 mm nòng ngắn (thực chất là SU-152 thay súng). Loại pháo chống tăng tự hành này về sau mất giống. Ngày nay các xe diệt tăng thường mang đạn tự hành chống tăng-ATGM, như 9M123 Khrizantema, phương Tây thường gọi là AT-15.

Thời cổ, "field gun", tiếng châu Âu chỉ pháo mặt đất bắn thẳng cơ động, dễ kéo đi cùng đội hình bộ binh, hỗ trợ bám sát bộ binh, hơi giống nhiệm vụ lựu pháo tầm ngắn và pháo nòng dài bắn thẳng. Vì vậy, "howitzer" và "field gun" hay được dùng lẫn.

Pháo tự hành, Pháo tự hành bọc thép, pháo tự hành tấn công.

Pháo có động cơ tự di chuyển không cần kéo là pháo tự hành viết tắt là "SPG" (self-propelled gun). Có thể dã pháo tự hành, lựu pháo tự hành và có pháo tự hành bọc thép tức pháo tự hành có giáp (trong khi chiến đấu).

Lựu pháo tầm ngắn tự hành bọc thép, được gọi là pháo tự hành tấn công, một bộ phận của binh chủng hợp thành, dùng để chống các công sự và bộ binh đối phương, cũng nhiệm vụ tiền duyên như lựu pháo nòng ngắn trước đây, nhưng ưu thế bằng động cơ mạnh và thêm nữa là vỏ giáp khi chiến đấu. Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, pháo tự hành tấn công SU-152mm nòng ngắn bắn đạn cỡ lớn có tác dụng mạnh. Lúc đó, pháo tự hành tấn công bọc thép, lắp lựu pháo nòng ngắn, không có tháp pháo quay, đặt trên thân xe tăng cho dễ sản xuất lớn.

Lựu pháo tầm xa, lựu pháo nòng trung bình, dã pháo tầm xa tự hành và có bọc thép, nòng trung bình hay dài, rất lợi thế khi đấu pháo tầm xa. Thực tế, dã pháo bắn gián tiếp có xác suất trung mục tiêu xe cộ không đáng kể, mảnh văng lại vô ích với giáp. Sau này, các pháo tự hành tấn công thường dùng nòng dài trung bình và tháp pháo quay, hậu duệ của SU-152mm là 2S3 M-1973 Akatsiya. Nhờ cấu tạo này chúng vừa làm lựu pháo, vừa làm dã pháo, mặt nào cũng ưu thế.

Trong chiến tranh Việt Nam - Mĩ đưa vào trang bị khẩu M109, tuy nhiên nó không được thành công lắm vì nòng quá ngắn, không còn thích hợp với thời cuộc, ngay khi mới ra đời. Cụ thể hơn,quân giải phóng không mấy khi đánh bằng phòng tuyến với công sự để pháo này bắn, có L19, pháo khó làm nghề nghiệp gì khác ngoài nhiệm vụ tấn công công sự.

PzH 2000 là pháo có phần xe giống M109, nhưng khẩu pháo trên xe là khẩu Rheinmetall 155mm L52 do Đức chế tạo. PzH 2000 nặng 55 tấn như một cỗ xe tăng hạng nặng. Nga có Msta. Ngày nay, pháo tự hành tấn công có các bộ phận cơ khí hóa và tự động hóa, như tự nạp đạn, ổn định tầm hướng định vị, thông tin... Msta bắn được đạn tự hành.

Loại SPG không bọc thép dần dần bị loại bỏ, như M107. Bên Nga có loại 2S7 có cấu tạo như M107, cỡ nòng 203 mm. 2S7 có máng nạp đạn thủy lực, như cánh tay người máy bên phải xe, tổ chiến đấu không phải mang đạn và liều lên mặt xe, tốc độ bắn cao và ổn định hơn M107. Pháo lớn nếu không tự hành và bọc thép rất yếu. Ví dụ, M107 Vua chiến trường ở Việt Nam nạp đạn thủ công rất chậm, tổ chiến đấu 8 người trèo lên mặt pháo cao, dễ tổn thương, bắn rất chậm. Trận chiến thê thảm của vua chiến trường là Đường 9 Nam Lào 1971, bị M-46 bắn tơi bời.

Gần đây, châu Âu, Nga, Mĩ đều phát triển pháo tự hành tầm xa lớn, bắn được đạn tự hành. Tuy nhiên, chỉ có hai pháo Msta Nga, PzH 2000 Đức là đi vào thực tế, pháo Crusader Mĩ tạm dừng chương trình.

Pháo bắn nhanh, pháo cơ khí hóa, pháo tự động
Pháo bắn nhanh trước đây thường chỉ áp dụng cho các pháo nhỏ như pháo phòng không, thường dùng các cơ cấu lùi, trích khí. Các pháo có động năng đầu đạn lớn thường khó làm được pháo bắn nhanh, do cơ cấu máy móc cần rất khỏe khó làm phức tạp. Gần đây, xuất hiện nhiều loại pháo bắn nhanh bắn đạn động năng đầu dòng lớn.

Các pháo cơ khí hóa trên các xe có pháo cho phép khả năng đối kháng tăng vọt. Chúng có máy móc vận hành bằng động cơ, thông qua thủy lực, khí nén hoặc điện năng. Vasiliy Mendeleev (1886-1922) là người đầu tiên đưa ra ý tưởng như vậy nhưng đồ án không được thực hiện. Hiện nay, các pháo tăng và một số loại xe khác đều có ổn định tự động nòng khi di chuyển.

Các pháo trên xe tăng của T-64 đến nay sử dụng cơ cấu máy thủy lực băng đạn tròn bắn đạn liều rời. Băng đạn nằm ở phần tháp pháo chìm trong thân xe, quay tròn được, việc quay này cho phép chọn đạn. Đạn được qay đến vị trí chọn sẽ được tay máy thủy lực nhồi vào nòng. Xe tăng T-72 trở đi có thêm phần giao tiếp lập trình cho những đầu đạn có phần điện tử, qua đó máy tính truyền lệnh cho đầu đạn trước khi nạp. Nhờ vậy, xe tăng tự động chọn đạn, bắn được nhiều loại đạn, đặc biệt là có tốc độ bắn rất cao, bắn trong khi di chuyển mạnh... Việc cơ khí hóa cũng làm bớt người trên tháp pháo, giảm thể tích và tăng độ dày vỏ xe. Vì vậy, việc cơ khí hóa pháo trên xe tăng là một yêu cầu thiết yếu tăng ưu thế khi đấu tăng-nhiệm vụ quan trọng nhất của xe tăng.

Xe tăng AMX của Pháp chọn cơ cấu đạn liền, điều này làm tốc độ bắn cao nhất trong số các xe tăng hiện nay. Kiểu băng đạn lắp đạn liền này cũng được Nga và Ucraina thiết kế để bắn đạn 120mm tiêu chuẩn phương Tây

Các xe tăng không có cơ cấu này như M1A1, M1A2 phải di chuyển chậm để nạp đạn, bắn chậm, không tin cậy.

Msta-dã pháo tầm xa có hệ thống máy tính điều khiển tự động khi đấu pháo. Máy tính điều khiển hệ thống nạp đạn, hiệu chỉnh nòng, bắn tự động, với sự hỗ trợ của các hệ thống thông tin và định vị.

Xe cũng kết nối được mệnh lệnh từ tiền duyên để bắn đạn chính xác cao tầm xa theo yêu cầu.

Khi sử dụng như dã pháo, máy tính tự theo chương trình bắn như tốc độ bắn, loạt bắn, di chuyển mục tiêu... Nhờ vậy, Msta khi làm dã pháo nhanh chóng bắn chính xác mục tiêu ở xa. Hơn nữa, xe được bọc giáp chống mảnh, nổi trội khi đấu dã pháo.

Súng cối

Ngày nay, súng cối vẫn được định nghĩa là súng có tỉ lệ chiều dài nòng CaL nhỏ hơn 10, rất thấp, nhưng cũng cao hơn một số loại sơn pháo hay lựu pháo đầu thế kỉ 20. Đầu Thế Kỉ 20 Cối mới phát triển, nó tăng tỉ lệ chiều dài nòng lên chút nhưng quan trọng nhất là hình thành cơ cấu giá tầm hướng chỉnh được cùng phương pháp ngắm bắn gián tiếp.

Leonid Gobyato và Roman Kondratenko, hai viên tướng Nga là những người đầu tiên chế ra súng cối dễ mang vác cho bộ binh, ứng dụng trong trận đánh cảng Đại Liên, chiến tranh Nga Nhật. Wilfred Stokes, Anh năm 1915 chế ra cối Stokes chỉ cần 1 người mang. Đức sản xuất súng cối gần giống ngày nay trong Thế chiến 1. Ví dụ khẩu 7.58 cm Minenwerfer (trang bị 1916), thuộc nhóm Minenwerfer (bắt đầu phát triển 1913). Trước đó, súng cối nằm trong nhóm súng đặt cố định.

Đến Thế Chiến II thì cối đã phổ biến và giống ngày nay. Những cối nhỏ như 60mm, 81mm, 82mm đều có cấu tạo đơn giản. Một cái đuôi nòng tròn như tay nắm của Thần cơ thương pháo tống lực giật vào đế và xuống đất, giữa nòng có giá 2 chân, chố gá giá có khóa tầm hướng bằng trục vít, nòng trơn. Cối 60mm và cối 81mm (phiên bản khác là cối 82mm dùng cho đại đội và tiểu đoàn bộ binh đi bộ.

Đạn cối cũng đơn giản rẻ tiền. Nó được đúc bằng gang rẻ tiền và chả cần chính xác cho lắm, đạn ổn định cánh đuôi, cánh đuôi hơi nghiêng để bù sai chế tạo. Trong cần cánh đuôi là liều nguyên, đuôi liều này có hạt nổ giữa các cánh đuôi, đập vào kim hỏa ở đáy nòng. Cần cánh đuôi khoan nhiều lỗ để thoát lửa, khi chưa nổ, các lỗ nhỏ này bịt giấy. Quanh cần cánh đuôi có thể buộc thêm các liều phụ để tăng tầm.

Các cối nhỏ phần lớn là bắn bằng cánh thả đạn vào nòng, hạt nổ đập vào kim hỏa chọc ngược từ đáy nòng. Loại cối ngón cái dùng 1 người có cơ cấu cò bấm bằng ngón chân cái.

Xem thêm Рассказы о русском первенстве, Publ.Molodaya Gvardiya, 1950.

Cũng có những cối nòng xoắn, chúng thường có đạn ngắn và nạp đạn sau, như khẩu cối M30 107mm Mĩ.

Súng cối vẫn được sử dụng rất nhiều, ngày càng được hiện đại hóa, như súng cối dùng composite, càng ngày càng gọn nhẹ. Súng cối nhỏ ngày nay sử dụng hết sức đơn giản, lấy tầm hướng xong, chỉ cần thả đạn vào đầu nòng. Súng cối của bộ binh đi bộ thường làm góc bắn trên 45 độ, có tầm xa (do đẩy đạn lên tầng không khí loãng) và đỡ tốn giá pháo, còn súng cối đặt trên xe cơ giới có khả năng nạp đạn tự động, tốc độ bắn cao, đặt góc bắn thấp thêm chính xác, như các súng cối bắn nhanh 73mm và 100mm của BMP. Trên các xe này, súng cối bắn nhanh dùng hỗ trợ bộ binh tấn công ở tầm rất gần. Các xe như BMP gọi là IFV.

Súng cối rất nhỏ nhẹ so với các súng khác cùng tầm bắn và khối lượng đầu đạn, tốc độ bắn nhanh gấp 5-10 lần pháo. Súng cối cũng rất rẻ, đạn rẻ, dễ huấn luyện xạ thủ. Nhưng cối không thể bắn được mục tiêu di động và tản mát lớn do đường đạn tồi. Súng cối M224 của phương Tây nòng dài 101,6 mm, cỡ nòng 60 mm, nặng 21,2 kg, tầm bắn 3490 mét, tốc độ bắn từ 20-30 phát/phút.

Bộ binh đi bộ Việt Nam được trang bị cối 60 mm cấp đại đội, cối 82 mm cấp tiểu đoàn, cấp trung đoàn có cối 120 mm. Súng cối của Việt Nam thường nòng trơn. Cũng có những đơn vị dùng cối nòng xoắn 107mm chiến lợi phẩm vẫn còn.

Súng phòng không

Súng phòng không nhỏ như 12,7mm chỉ khác khẩu 12,7mm bắn mặt đất ở giá pháo và thên thước ngắm phòng không. Các pháo phòng không lớn thay càng và cầy chống giật của pháo mặt đất thành bộ đế chống giật, gồm nhiều bàn đạp đặt xa nhau. Pháo phòng không được dặt trên giá quay 360 độ, có mâm pháo để xạ thủ ngồi quay cùng với nòng pháo. Pháo phòng không có nòng rất dài, tốc độ bắn cao. Để nâng cao tốc độ, người ta còn làm nhiều súng trên một giá pháo.

Ngày nay, "súng phòng không" có cỡ nhỏ, bắn nhanh, được điều khiển điện tử và một số chuyển sang nòng trơn. "Súng phòng không" còn có tên là "Pháo cao xạ". Hồi trước Thế chiến 2, súng phòng không là một cỗ pháo nòng dài, bắn phát một, bắn đạn trái phá vào khu vực có máy bay. Sau đó, người ta thường dùng các cỡ pháo nhỏ bắn nhanh liên thanh như 37mm, 23mm. Súng máy 14,3mm và 12,7mm dùng cho tầm thấp. Khi đã có tên lửa, thì các pháo phòng không lớn không được sản xuất nữa. Trong chiến tranh Việt Nam, khẩu ZSU-23-4mm Shilka. Pháo có 4 nòng 23mm bắn nhanh, đặt trên thân xe PT-76 tháo pháo quay bọc thép, đi kèm là radar phát hiện, bám và máy tính điện tử tính phần tử bắn và điều khiển tầm hướng tự động. Ngày nay người Nga dùng xe bắn pháo 30mm nòng trơn đi kèm với đạn tự hành nhỏ. Nhìn chung, súng phòng không ngày nay chỉ tác dụng ở tầm thấp.

Gần đây, các máy bay tầm thấp phát triển, bọc giáp tốt, nên việc sử dụng một số súng phòng không như 12,7mm bị lạc hậu. Ngược lại, các phương tiện bay tầm thấp ngày nay rất phát triển, như trực thăng vũ trang và máy bay hỗ trợ mặt đất tầm ngắn, máy bay chống tăng (như Sukhoi Su-25 Nga, A-10 Thunderbolt II Mĩ). Pháo phòng không hoạt động tin cậy hơn đạn tự hành, không thể thiếu, đặc biệt để bảo vệ các phương thiện phòng không khác như radar và chống đạn tự hành, bom lớn của đối phương.

Binh chủng hợp thành, các hệ thống chiến đấu dùng súng trên bộ
Thật ra, súng lớn nòng dài bắn trái phá chỉ phát triển vào những năm đầu tiên của Thế kỉ 20 bởi Đức, và sau đó là các nước châu Âu khác. Tuy nhiên, thời làm vua chiến trường của chúng quá ngắn ngủi, Trận đánh Véc-Đoong đã chứng minh như vậy. Bấy chấp các pháo khổng lồ bắn một số lượng đạn khổng lồ, quân tấn công vẫn sa lầy trong trận địa chiến. Thế chiến thứ II đã làm phá sản trận địa chiến bởi binh chủng hợp thành. Chiến tranh cơ giới hóa thần tốc trở thành chiến lược phát triển và tiến hành chiến tranh cơ bản cho đến ngày nay.

SPG, IFV và MBT là các xe chính của binh chủng hợp thành.

IFV (Nga ký hiệu BMP), là lực lượng cơ bản, chở bộ binh đến sát mục tiêu, hỗ trợ bộ binh thực hiện nhiệm vụ ở tầm rất gần bằng súng máy và súng cối bắn nhanh. Các IFV đều có tháp pháo. IFV cũng có thể có những công sự trên mặt xe hoặc lỗ châu mai để bắt từ trong xe. Nó cũng có thể diệt công sự, xe thiết giáp hạng nặng di chuyển bằng cối, tên lửa không điều khiển, tên lửa có điều khiển... nhưng năng lực các mặt này yếu. Các IFV ban đầu chỉ là những xe bọc thép chở quân vũ trang nhẹ có ký hiệu APC (Armored Personnel Carrier, Nga là BTR). Những APC đầu tiên xuất hiện từ Thế chiến 1, tồn tại trong số các xe bọc thép đa năng từ đó. Đến thập niên 196x, Liên Xô đưa ra các xe BMP-1, các nước dần dần theo. Tuy nhiên, tiến độ thay thế IFV M2 Bradley của Mĩ rất chậm, đến thập niên 199x vẫn chủ yếu là xe APC M113.

SPG, đặc biệt là SPG có bọc thép có thể dùng như pháo cấp chiến dịch bắn nhanh (do cơ khí hóa và tự động hóa xe). Nhưng ưu thế của SPG bọc thép thể hiện khi đấu pháo và di chuyển ở tiền tuyến phá hủy công sự địch. Cũng như IFV, SPG cũng có thể bắn tên lửa chống tăng, nhưng không mạnh. SPG xuất thân từ các xe bọc thép dã chiến trước xe tăng, ngay từ những ngày đầu trong Thế chiến I.

MBT, xe tăng, đây là hệ thống đối kháng trên bộ tốt nhất, giáp dày, súng mạnh, bắn tốt. Nó là vệ sỹ bảo vệ các xe khác, chiến đấu chống lại MBT đối phương cản đường. Xe tăng ra đời đầu Thế chiến II, xuất phát từ các xe bọc thép đa năng trước đó, với nhiệm vục chính là chống xe cơ giới. Từ đó đễn những năm 196x, tồn tại hai loại xe tăng là tăng hạng trung và tăng hạng nặng. MBT xuất phát từ chương trình Xe tăng tương lai của Liên Xô với đại diện đầu tiên là T-64, kết hợp hai loại xe hạng trung và hạng nặng, chủ yếu là những đặc điểm của xe hạng nặng. Sau Liên Xô, Đức cho ra đời Leoparrd II. Mĩ thuê Đức thiết kế MBT-70, người Mỹ rút bớt kinh phí, thay giáp đúc bằng giáp hàn, bỏ giáp phụ, giảm ưu thế kết cấu khoang... của MBT-70 cho ra M1.

Nhược điểm của binh chủng hợp thành là quá đắt đỏ so với lục quân thường, điều này làm sức chiến đấu suy hao nhanh mà hồi phục rất chậm. Vì vậy, Hồng Quân đã đi tiên phong trong việc kết hợp xe cơ giới và lực lượng pháo binh cổ điển khổng lồ. Nỗi khiếp sợ cơ bản của quân Đức là những binh đoàn xe tăng Hồng Quân tiến như vũ bão sau những cuộc pháo kích thê thảm-hàng vạn đạn trên một km chiến tuyến. Sau này, Không Quân được dùng nhiều hỗ trợ Binh chủng hợp thành. Cuối Thế kỉ 20, kiểu pháo kích diện tích và ném bom rải thảm trước trận đánh lạc hậu. Thay thế vào đó là kiểu trợ chiến bám sát, điển hình như các máy bay Su-25 và A-10, hay các pháo phản lực tầm xa bắn đạn có điều khiển chính xác như BM-30, Msta, Crusader. Thay cho việc bắn dồn dập là các phương tiện hỏa lực dõi theo trận chiến, thực hiện nhanh chóng những nhiệm vụ mới xuất hiện do Lục Quân yêu cầu.

Súng cực lớn.

Súng cực lớn ra đời đầu thế kỷ 20. Sau hải pháo, người ta làm được pháo nòng dài, bắn đạn xuyên tầm xa, nạp đạn sau. Súng cực lớn được dùng làm Công thành pháo trên bộ và hải pháo đấu tàu trên biển. Chiến tranh thế giới 1 là thời kỳ súng lớn tham gia tích cực, như các trận đánh trên bộ Trận Verdun hay trận đánh dưới nước ngoài khơi Đan Mạch, trận Jutland.

Tuy ngay từ trận Verdun các pháo lớn đã gặp nhiều vấn đề nhưng người ta vẫn sản xuất rất nhiều thành pháo rất lớn.

Pháo trên đường ray Dora 800mm của Đức là loại pháo nòng dài lớn nhất được chế tạo, có vai trò là Công thành pháo. Dora tham gia công thành ở Crime và Leningrad. Một số ý tưởng của Đức chế tạo các xe tăng có pháo 280mm hay Dora, nặng hàng ngàn tấn không dược thực hiện. Khẩu cối lớn nhất là cối Little David của Mĩ, cối này không kịp tham chiến). Cuối Thế chiến II, 914mm. Các thứ pháo đó đều chứng minh nhược điểm trong chiến tranh khi công thành và sau đó tuyệt chủng.

Sau này, người ta vẫn chế một số lượng ít ỏi súng lớn để bắn đạn hạt nhân chiến thuật, như pháo tự hành Kondensator 2P 460mm Liên Xô. Đây là khẩu pháo tự hành dã chiến cỡ nòng lớn duy nhất, các khẩu khác cho đến nay đều gặp vấn đề với việc di chuyển không thỏa mãn điều kiện dã chiến. Pháo được đặt trên thân xe tăng T-10.

Ngày nay, pháo cực lớn được thay bằng các loại đạn tự hành, ví như đạn tự hành đường đạn chiến thuật hoặc đạn tự hành dạng bom có điều khiển các loại từ máy bay. Chúng có thể dùng với nhịp độ lớn, dễ sử dụng và chế tạo được quy mô lớn.

Thiết giáp hạm, hệ thống chiến đấu dùng súng lớn nhất.
Trong thế chiến thứ 2, xuất hiện những thứ súng cực lớn như pháo trên tàu 406mm Mĩ đặt trên các tàu chiến đấu lớp Iowa và lớp Montana, 460mm Nhật đặt trên tàu chiến đấu lớp Yamato.

Thiết giáp hạm là tên loại tàu dùng các pháo đó, chúng có giáp rất dày, ví như Yamato có chỗ dày đến 700mm.

Các tàu trên được đóng theo chiến lược đối kháng dùng súng bắn đạn xuyên: tấn công bằng pháo nòng dài cỡ lớn và chống đỡ bằng giáp thép. Các tàu này nở rộ sau 1936. Tuy nhiên, các tàu này chả làm được gì nhiều lắm, chúng bị máy bay đánh chìm gần hết. Một số tàu sống sót như Iowa làm nhiệm vụ rất tầm thường so với thiết kế ban đầu, nó bắn như dã pháo phục vụ Lục Quân.

Việc đóng Tuần dương hạm chiến đấu Kirov thể hiện chiến lược mới, thay súng lớn bằng đạn tự hành, thay giáp bằng hệ thống đối kháng điện tử.

Súng phản lực
Súng phản lực chia làm hai loại, loại có sơ tốc đầu nòng lớn so với vận tốc tối đa, và loại có tỷ lệ đó nhỏ. Thực chất chúng là tên lửa, do thói quen, người ta hay gọi những loại tên lửa này là súng. Cả hai loại đều rất nhẹ, hầu như không giật. Súng phản lực có cùng lịch sử với súng có nòng, xuất hiện từ thời Tống.

Ngày nay có nhiều loại súng phản lực, phân ra hai loại chính dưới đây. Người ta còn có các khái niệm MRLS- Multiple Launch Rocket System-hệ thống tên lửa phóng nhiều đạn, rốc két là tên lửa nói theo cách phiên âm, súng không giật là một kiểu tên lửa nhưng một phần động cơ không bay theo đạn-mà là súng, súng không giật nòng xoắn có nòng xoắn...

Súng phản lực chống tăng
Loại súng phản lực có tỉ lệ sơ tốc / vận tốc tối đa lớn (sơ tốc bao gồm cả vận tốc dài và quay). Vì có sơ tốc lớn nên đường đạn tốt, giảm tản mát. Sơ tốc lớn làm súng và đạn có cấu tạo phức tạp, nặng nề. Để chống tăng có loại súng nhẹ dùng đầu đạn lõm, đẩy phản lực, bắt đầu xuất hiện trong thế chiến 2. Ví dụ là các loại RPG (ống phóng tên lửa mang trái phá) Nga hay súng chống tăng dùng một lần M-72 Mĩ. Chúng cho phép bộ binh mang nhẹ diệt được xe tăng, như pháo nòng dài, gây sự thay đổi lớn trong chiến thuật và cấu tạo xe. Các loại pháo không giật phản lực này dần dần thay thế cho các pháo bắn thẳng. Nhưng chúng cũng dần được thay bởi đạn tự hành chống tăng ATGM. Bazzoka B-40 là tên Việt Nam của RPG-2 Nga, B-41 là RPG-7V, ĐKZ-82mm là SPG-82mm nòng trơn, ĐKZ-73mm là SPG-9 73mm. Các loại súng này có vai trò lớn trong chiến tranh hiện đại, thực chất diệt nhiều xe cộ nhất sau Thế chiến 2. Loại súng này cũng mở đường cho máy bay diệt tăng hiệu quả. Người Nga sản xuất súng không giật bắn đạn cháy.

Từ những năm 1960, Súng phản lực chống tăng được thay dần bởi các đạn tự hành, do độ chính xác không phụ thuộc vào sơ tốc nữa nên phần súng giảm đi.

Súng phản lực bắn đạn trái phá
Loại súng phản lực có tỉ lệ sơ tốc / vận tốc tối đa nhỏ được dùng như lựu pháo. Các giàn pháo phản lực nhiều nòng-hệ thống tên lửa phóng nhiều đạn-MLRS-(Multiple Rocket Launcher System) có tốc độ bắn rất cao, tác dụng tốt khi chế áp bộ binh, bắn chuẩn bị tấn công hay đấu pháo. Có thể được chế tạo có tầm xa hoặc ngắn. Pháo phản lực có tản mát đạn lớn, ngày nay được cải thiện nhờ điều khiển đường đạn điện tử.

Hồi Thế chiến 2 Katyusha BM-13 Nga là vũ khí loại này lần đầu được sử dụng rộng rãi (Phiên âm tiếng Việt là ca-chiu-sa, tên một bài hát phổ biến). Hồi chiến tranh Việt Nam hay dùng BM-13. Hệ thống BM-21 gồm một xe tải chở 40 ống phóng 122mm, phóng đạn 9P132 nặng 18,3 kg, dài 2,75mm đi xa 32,7 km, loại đạn dùng hồi chiến tranh Việt Nam bắn xa 18 km. Ngày nay người Nga có BM-30 Smerch 300mm, tầm 70 km, đầu đạn 233 kg. Vào những năm 199x, BM-30 tăng tầm bắn lên 90 km bằng đạn tự hành, được hỗ trợ bởi UAV (Pchela-1 dùng nhiều lần và T-92 dùng một lần). Người Mĩ có M270 MRLS. MLRS đắc dụng trên máy bay, nơi không chịu được phản lực từ súng kín nòng lớn.

Từ hồi Thế chiến 2 đến giờ, động cơ tên lửa dùng cho loại này phát triển nhanh chóng. Đến nỗi, ngày nay, các đan tự hành đường đạn mang đầu đạn chiến lược và nhiều tên lửa đẩy vũ trụ cũng sử dụng loại động cơ này. Đây là động cơ dùng nhiên liệu rắn. Thành phần cơ bản là chất kết dính, chất oxy hóa và phụ gia. Katyusha sử dụng chất kết dính gốc xelluloz hay dầu mỏ. Ngay nay người ta sử dụng các cao su không chứa lưu huỳnh trộn thêm bột nhôm. Nhiên liệu được đúc thành hình trụ có lỗ rỗng hình sao, cháy trong ra. Cũng có một số MRLS dùng động cơ nhiên liệu lỏng, nhưng giá thành cao.

Các tên lửa (rốc két) của đạn nhiên liệu rắn thường có máy đẩy và động cơ thống nhất thành một khối. Ngày nay, người ta thường dùng loại động cơ tên lửa nhiên liệu rắn cháy trong ra lỗ sao, loại này lấy ngay thuốc nhiên liệu làm vách chịu lực của buồng đốt và ống phụt, thuốc nhiên liệu cũng là động cơ, là máy đẩy luôn. Cũng vì vậy mà động cơ tên lửa (rocket motor) và máy đẩy tên lửa (rocket engine) thường dùng lẫn mà không sai, khác với các loại động cơ máy đẩy khác, như của máy bay-tàu thủy-ô tô.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đại bác


title: Sophronitis pumila

text:
Sophronitis pumila, thường được biết đến với tên the Dwarf Sophronitis, là một loài lan đặc hữu của đông nam và miền nam Brasil.

Tham khảo

pumila
pumila


title: Saint-Hilaire-Saint-Mesmin

text:
Saint-Hilaire-Saint-Mesmin là một xã của tỉnh Loiret, thuộc vùng Centre-Val de Loire, miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Loiret

Tham khảo
 INSEE commune file

Sainthilairesaintmesmin


title: Anthophora tarsidens

text:
Anthophora tarsidens là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Fedtschenko mô tả khoa học năm 1875.

Chú thích

Tham khảo

Anthophora
Động vật được mô tả năm 1875


title: Lunay

text:
Lunay là một xã thuộc tỉnh Loir-et-Cher trong vùng Centre-Val de Loire miền trung nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Loir-et-Cher

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Official Web site
 Lunay football
 Lunay on the IGN Web site
 Lunay on the INSEE Web site
 Lunay on the Quid Web site
 Communes surrounding Lunay
 Lunay on the map of France
 Map of Lunay on Mapquest

Xã của Loir-et-Cher


title: Rhipignophos

text:
Rhipignophos là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Gnophini


title: Feletto

text:
Feletto là một đô thị ở tỉnh Torino trong vùng Piedmont, có vị trí cách khoảng 25 km về phía bắc của Torino, nước Ý. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 2.451 người và diện tích là 8,0 km².

Feletto giáp các đô thị: San Giorgio Canavese, Rivarolo Canavese, Lusigliè, San Giusto Canavese, và Bosconero.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Torino
Canavese
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: 3214 Makarenko

text:
3214 Makarenko (1978 TZ6) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 2 tháng 10 năm 1978 bởi L. Zhuravleva ở Nauchnyj.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 3214 Makarenko

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1978


title: Moropsyche parvissima

text:
Moropsyche parvissima là một loài Trichoptera trong họ Apataniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Moropsyche


title: Nam Xương (huyện)

text:
Nam Xương (tiếng Trung: 南昌县, Hán Việt: Nam Xương huyện) là một huyện của địa cấp thị Nam Xương (南昌市), tỉnh Giang Tây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 1839 km2, dân số năm 2003 là 905.000 người.

Hành chính
Huyện Nam Xương được chia ra làm 19 đơn vị hành chính cấp hương, gồm 1 nhai đạo, 11 trấn và 7 hương. Ngoài ra huyện này còn quản lí 5 đơn vị tương đương cấp hương khác
Nhai đạo: Bát Nguyệt Hồ (八月湖街道)
Trấn: Liên Đường (莲塘镇), Hướng Đường (向塘镇), Tam Giang (三江镇), Đường Nam (塘南镇), U Lan (幽兰镇), Tưởng Hạng (蒋巷镇), Vũ Dương (武阳镇), Cương Thượng (冈上镇), Quảng Phúc (广福镇), Xương Đông (昌东镇), Ma Khâu (麻丘镇)
Hương: Kính Khẩu (泾口乡), Nam Tân (南新乡), Tháp Thành (塔城乡), Hoàng Mã (黄马乡), Phú Sơn (富山乡), Đông Tân (东新乡), Bát Nhất (八一乡)
Đơn vị ngang cấp hương khác
Khu khai phát kinh tế Tiểu Lam (小蓝经济开发区)
Khu hàng không Nam Xương (南昌航空城)
Khu quản lí Ngân Tam Giác (南昌县银三角管理委员会)
Quản lí xứ Lý Ngư Châu (鲤鱼洲管理处)
Khu trồng trọt chăn nuôi các loại giống tốt tỉnh Giang Tây (江西省良种繁殖场)

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Giang Tây
Nam Xương


title: Nohant-Vic

text:
Nohant-Vic là một xã trong tỉnh Indre, thuộc vùng hành chính Centre-Val de Loire của nước Pháp, có dân số là 500 người (thời điểm 1999).

Nhân khẩu học

Tham khảo

Xã của Indre


title: Quảng Hải, Ba Đồn

text:
Quảng Hải là một xã thuộc thị xã Ba Đồn, tỉnh  Quảng Bình, Việt Nam.

Địa lý
Xã Quảng Hải nằm ở phía bắc thị xã Ba Đồn, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp phường Quảng Phong
Phía tây giáp xã Quảng Trung
Phía nam giáp các xã Quảng Tân và Quảng Lộc
Phía bắc giáp huyện Quảng Trạch.

Xã Quảng Hải có diện tích 4,33 km², dân số năm 2019 là 3.072 người, mật độ dân số đạt 723 người/km².

Hành chính
Xã Quảng Hải được chia thành 6 thôn: Tân Đông, Tân Thượng, Vân Bắc, Vân Trung, Vân Nam, Vân Đông.

Lịch sử
Trước đây, xã Quảng Hải thuộc huyện Quảng Trạch.

Từ ngày 20 tháng 12 năm 2013, xã trực thuộc thị xã Ba Đồn như hiện nay.

Chú thích

Tham khảo


title: Alucita libraria

text:
Alucita libraria là một loài bướm đêm thuộc họ Alucitidae. Loài này có ở Nam Phi.

Chú thích

Tham khảo

Alucita


title: 689

text:
Năm 689 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 689

da:680'erne#689


title: Cinctorres

text:
Cinctorres là một đô thị trong tỉnh Castellón, Cộng đồng Valencia, Tây Ban Nha. Đô thị Cinctorres có diện tích 34,9 km², dân số theo điều tra năm 2010 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha là 498 người. Đô thị Cinctorres nằm ở khu vực có độ cao 907 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Đô thị ở Castellón


title: Brian Schweitzer

text:
Brian David Schweitzer (sinh 4 tháng 9 năm 1955) là Thống đốc thứ 23 tiểu bang Montana, Hoa Kỳ. Ông bắt đầu giữ chức vụ này từ tháng 1 năm 2005 đến năm 2013. Ông từng là thống đốc có tỷ lệ ủng hộ thuộc nhóm cao nhất trong các thống đốc Hoa Kỳ, với các cuộc thăm dò đạt trên 60%. Schweitzer là chủ tịch Western Governors Association và trước đó là chủ tịch Democratic Governors Association.

Tham khảo

Thống đốc Montana
Người Mỹ gốc Ireland
Người từ quận Flathead, Montana
Người từ quận Fremont, Colorado
Người từ quận Hill, Montana
Nông dân từ Montana
Người Mỹ gốc Nga


title: Smicridea palmar

text:
Smicridea palmar là một loài Trichoptera thuộc họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Smicridea


title: Banios

text:
Banios là một xã thuộc tỉnh Hautes-Pyrénées trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 550 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Hautes-Pyrénées


title: Euxoamorpha molibdoida

text:
Euxoamorpha molibdoida là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở vùng Magallanes và Antartica Chilena của Chile và Ushuaia in Argentina.

Sải cánh dài khoảng 38 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 12 đến tháng 2.

Liên kết ngoài
 Noctuinae of Chile

Chú thích

Euxoamorpha


title: Villers-Plouich

text:
Villers-Plouich là một xã của tỉnh Nord, thuộc vùng Hauts-de-France, miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Nord

Tham khảo

 INSEE commune file

Villersplouich


title: Trường Đại học Y Hà Nội

text:
Trường Đại học Y Hà Nội ( – HMU) là một trường đại học đầu ngành chuyên ngành y khoa tại Việt Nam. Trường có sứ mạng đào tạo bác sĩ, cử nhân có trình độ đại học, sau đại học, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ y dược, hỗ trợ phát triển hệ thống y tế nhằm đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe cho nhân dân khu vực Đồng bằng sông Hồng. Được xếp vào nhóm trường đại học trọng điểm quốc gia Việt Nam, trực thuộc Bộ Y tế.

Lịch sử

Thời Pháp thuộc

Tiền thân của trường Đại học Y Hà Nội là École de Médecine de Hanoi (Trường Y khoa Hà Nội) do Pháp thành lập năm 1902. Hiệu trưởng đầu tiên của trường là Bác sĩ Alexandre Yersin. Cùng với các trường chuyên ngành đã được thành lập cùng thời kỳ đó, như Trường Dạy nghề Hà Nội (École Professionelle de Hanoi) do Phòng Thương mại Hà Nội lập ra vào năm 1898, Trường Hậu bổ Hà Nội (École d’Aministration de Hanoi) năm 1897, Trường Công chính (École des Travaux Publics) năm 1902, đây là một trong những trường đào tạo theo lối giáo dục phương Tây đầu tiên ở Việt Nam. Năm 1906, Toàn quyền Đông Dương Paul Beau thành lập Viện Đại học Đông Dương, Trường Y khoa Đông Dương trở thành một trường thành viên của Viện Đại học Đông Dương và vẫn tiếp tục đào tạo sau khi viện đại học này tạm ngừng hoạt động từ năm 1908. Năm 1913, Toàn quyền Albert Sarraut ký nghị định thành lập Trường Y Dược khoa Đông Dương trên cơ sở Trường Y khoa cũ. Cho tới năm 1914, trường đã đào tạo được 237 y sĩ, y tá và nữ hộ sinh.

Việt Nam Dân chủ Cộng hòa
Trường Y khoa nguyên thủy đặt tại đường Lê Thánh Tông, và đằng sau trường là bệnh viện thực hành nay mang tên Bệnh viện 108. Năm 1945, Trường đổi tên thành Trường Đại học Y Dược Hà Nội. Dưới chính thể Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, giáo trình đổi theo mô hình giáo dục Liên Xô. Ngoài việc đào tạo chuyên môn, trường theo đuổi học tập chính trị qua những đợt chỉnh huấn, tham gia "học tập công nông". Năm 1958, 1/6 thời giờ học trình dành cho việc học tập chính trị. Từ sáu năm học, học trình rút xuống còn bốn năm nhưng đến năm 1962 thì trở lại chương trình sáu năm vì phẩm chất kém. Tuy nhiên, 12% thời giờ vẫn là học chính trị và khi tốt nghiệp sinh viên không trình luận án mà thi hai phần: chuyên môn và chính trị để ra trường. Năm 1961, Trường Đại học Dược Hà Nội tách ra và lấy khuôn viên này, Trường Đại học Y Hà Nội chuyển đến số 1 đường Tôn Thất Tùng và ở đó cho đến nay, cạnh Bệnh viện Bạch Mai. Từ 1968 đến 1975, trường quản lý phân hiện tại tỉnh Bắc Thái mang tên Phân hiệu Đại học Y khoa Miền núi, nay là Trường Đại học Y Dược, Đại học Thái Nguyên. Hiện tại, nó cũng có cơ quan nằm trong Bệnh viện Việt Đức.

Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam
Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, cơ sở thực nghiệm của Trường Đại học Y Hà Nội, đã được đưa vào hoạt động năm 2007. Viện Đái tháo đường và Rối loạn chuyển hoá, đây là viện quốc gia do Bộ Y tế thành lập theo quyết định 1368/QĐ–BYT ngày 27/4/2010. Viện có chức năng nghiên cứu khoa học, đào tạo, khám chữa bệnh, hợp tác quốc tế trong lĩnh vực phòng chống bệnh đái tháo đường và các bệnh rối loạn chuyển hoá. Nhà trường đã kỷ niệm 110 năm thành lập vào năm 2012. Ngày 15 tháng 12 năm 2014, Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với UBND tỉnh Thanh Hóa tổ chức lễ công bố quyết định thành lập Phân hiệu Đại Học Y Hà Nội tại Thanh Hóa, có địa chỉ tại Phố Quang Trung 3 – Phường Đông Vệ – TP Thanh Hóa.

Cơ sở

Cơ sở Hà Nội
Số 1 đường Tôn Thất Tùng, quận Đống Đa, Hà Nội, Việt Nam.

Cơ sở Thanh Hóa
Phố Quang Trung 3 – Phường Đông Vệ – TP Thanh Hóa, Tỉnh Thanh Hóa.

Bệnh viện Đại học Y Hà Nội
Số 1 đường Tôn Thất Tùng, quận Đống Đa, Hà Nội, Việt Nam

Đội ngũ cán bộ
Gồm có hơn 1000 cán bộ giảng dạy và công chức, viên chức: 711 cán bộ có trình độ trên đại học và sau đại học (trong đó có 154 Giáo sư Phó giáo sư, 80 Tiến sĩ, 237 Thạc sĩ, 25 BSCKII, 17 BSCKI, 236 cán bộ đại học, 25 cán bộ cao đẳng, 122 cán bộ trung học) và rất nhiều các bác sĩ ở bệnh viện tuyến trung ương (Bạch Mai, Nhi trung ương, Việt Đức,...) làm giảng viên kiệm nhiệm giảng dạy thực hành tại bệnh viện.

Hiệu trưởng qua các thời kỳ: Hồ Đắc Di (1945–1976), Nguyễn Trinh Cơ (1976–1983), Nguyễn Năng An (1983–1985), Hoàng Đình Cầu (1985–1988), Nguyễn Thụ (1988–1993), Tôn Thất Bách (1993–2003), Nguyễn Lân Việt (2003–2007), Nguyễn Đức Hinh (2008–2018), Tạ Thành Văn, Đoàn Quốc Hưng (phụ trách) (2018 - 2021), Nguyễn Hữu Tú (từ tháng 11/2021 - nay).

Đào tạo đại học
 Bác sĩ Y khoa
 Bác sĩ Y học cổ truyền
 Bác sĩ Răng - Hàm - Mặt
 Bác sĩ Y học dự phòng
 Cử nhân Kỹ thuật y học (Xét nghiệm y học)
 Cử nhân Điều dưỡng (và hệ Cử nhân Điều dưỡng tiên tiến)
 Cử nhân Y tế công cộng
 Cử nhân Dinh dưỡng
 Cử nhân Khúc xạ nhãn khoa

Thành tích và hợp tác
Tính đến năm 2007, trường đã đào tạo trên 17.000 bác sĩ chính quy, khoảng 10 ngàn học viên sau đại học.
Trường phát triển những mũi nhọn của y học chuyên sâu như tim mạch, ghép tạng... một mặt phát triển những nghiên cứu của sức khoẻ cộng đồng, mở rộng hợp tác đa phương với hầu hết các nước trong khu vực và trên thế giới như Pháp, Mỹ, Hà Lan, Thuỵ Điển, Úc, Indonesia, Nhật Bản... để du nhập công nghệ mới.
Trường Đại học Y trong thời chiến đã cung cấp đầy đủ số lượng bác sĩ cho các mặt trận và các vùng tự do. Những bác sĩ tốt nghiệp trong giai đoạn này, sau này đều trở thành lực lượng nòng cốt của nền y học Việt Nam.
Cán bộ: Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, với làn sóng rời nước của viên chức Trường Đại học Y khoa Sài Gòn, nhiều người đã vào Sài Gòn để đảm nhiệm chức vụ quản lý và giảng dạy tại trường này.

Hướng nghiên cứu
 Nghiên cứu ứng dụng hoặc chuyển giao công nghệ mới, các kỹ thuật nuôi cấy, bảo quản mô phôi và tế bào, ưu tiên cho tế bào gốc để phục vụ chẩn đoán, điều trị và dự phòng.
 Nghiên cứu ứng dụng y sinh học phân tử vào chẩn đoán và điều trị.
 Nghiên cứu tạo ra các sản phẩm sinh học, bán tổng hợp và tổng hợp phục vụ cho chẩn đoán, điều trị và dự phòng với các bước khác nhau.
 Nghiên cứu các giải pháp phát hiện bệnh sớm, các yếu tố nguy cơ và các biện pháp can thiệp nhằm chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
 Thực hiện các mũi nhọn khoa học công nghệ của Nhà nước và ngành trên cơ sở phục vụ cộng đồng, xã hội nhằm nâng cao sức khỏe cho nhân dân. Tập trung nghiên cứu lĩnh vực y sinh học phân tử và một số bệnh di truyền, chuyển hóa, nội tiết (đái tháo đường...) và một số bệnh khác như bệnh tim mạch, ung thư, tâm thần...

Chú thích

Xem thêm

Danh sách trường đại học và cao đẳng tại Hà Nội

Liên kết ngoài

Trường Đại học Y Hà Nội

Cơ sở đào tạo, nghiên cứu, xuất bản trực thuộc Bộ Y tế

Y Hà Nội
Y Hà Nội
Y Hà Nội
Đại học và cao đẳng y dược Việt Nam
Y Hà Nội
Khởi đầu năm 1902 ở Liên bang Đông Dương


title: Sankt Martin am Wöllmißberg

text:
Sankt Martin am Wöllmißberg là một đô thị thuộc huyện Voitsberg thuộc bang Steiermark, nước Áo. Đô thị  có diện tích 25,6 km², dân số thời điểm cuối năm 2005 là 873 người.

Tham khảo