title: Lý Nhân Tông

text:
Lý Nhân Tông (chữ Hán: 李仁宗 22 tháng 2 năm 1066 – 15 tháng 1 năm 1128) là vị hoàng đế thứ tư của nhà Lý trong lịch sử Việt Nam. Ông trị vì Đại Việt từ năm 1072 đến năm 1128, tổng cộng gần 56 năm, cũng là vị vua có thời gian trị vì lâu nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam.

Ông tên thật là Càn Đức, là con trai đầu lòng của Lý Thánh Tông. Năm 1072, Thánh Tông qua đời, Thái tử Càn Đức mới 6 tuổi lên ngôi tức vua Nhân Tông. Mẹ đích của Nhân Tông là Thượng Dương Thái hậu cùng Thái sư Lý Đạo Thành phụ chính. Sau này, Nhân Tông nghe lời mẹ ruột là Thái phi Linh Nhân, bắt Thái hậu Thượng Dương chôn theo vua Thánh Tông. Từ đây, Linh Nhân Thái hậu và Thái úy Lý Thường Kiệt nắm việc triều chính; hai người này biếm Lý Đạo Thành vào miền Nam một thời gian rồi phục chức. Thái hậu Linh Nhân cùng các tể thần Lý Thường Kiệt, Lý Đạo Thành có ảnh hưởng lớn tới việc nước ngay cả khi Nhân Tông trưởng thành.

Dưới thời trị vì của Nhân Tông, nước Việt phồn vinh, "dân được giàu đông". Ông rất quan tâm đến nông nghiệp – thủy lợi, đã cho đắp đê ở nhiều nơi và mở rộng luật cấm giết trâu. Thời Nhân Tông còn nổi bật với việc tổ chức khoa thi Nho học đầu tiên của Đại Việt (1075) và xây dựng Văn Miếu – Quốc Tử Giám (1076). Phật giáo cũng phát triển; nhà vua và mẹ là Linh Nhân đều là những Phật tử mộ đạo, đã cho xây nhiều chùa tháp và khuyến khích việc hành đạo của các thiền sư. Về đối ngoại, năm 1075, đế quốc Tống dòm ngó Đại Việt, Nhân Tông sai Lý Thường Kiệt đi đánh, liên tiếp phá tan quân Tống ở 3 châu Ung, Khâm, Liêm (đất Tống) và sông Như Nguyệt (đất Việt). Sau năm 1077, giữa Việt và Tống không còn cuộc chiến lớn nào. Trong khi đó các nước Chiêm Thành, Chân Lạp thần phục Đại Việt, thường gửi sứ sang cống.

Tuy ở ngôi lâu năm, Lý Nhân Tông không có con trai để nối dõi. Ông nhận nuôi một người cháu là Lý Dương Hoán rồi lập làm thái tử. Đó là Lý Thần Tông, làm vua trong vòng 11 năm sau khi Nhân Tông mất.

Thời đại của Lý Nhân Tông cùng với ông nội là Lý Thái Tông và cha là Lý Thánh Tông được xem là thời thịnh vượng của Nhà Lý với tên gọi là Bách niên Thịnh thế (百年盛世).

Thân thế
Ông có tên húy Lý Càn Đức, là con trai trưởng của Lý Thánh Tông và phu nhân Ỷ Lan. Ông sinh giờ Hợi ngày 25 tháng 1 năm Bính Ngọ (22 tháng 2 dương lịch năm 1066) tại cung Động Tiên, kinh đô Thăng Long. Vua Lý Thánh Tông vốn hiếm muộn con trai, đến năm 43 tuổi mới sinh được Càn Đức. Nhà vua rất vui mừng; chỉ một ngày sau khi hoàng tử sinh ra, Thánh Tông lập Càn Đức làm Hoàng thái tử, đổi niên hiệu thành Long Chương Thiên Tự, đại xá thiên hạ và phong Ỷ Lan làm Thần phi.

Tháng 8 âm lịch năm 1070, Lý Thánh Tông lập Văn miếu, xây tượng Khổng Tử, Chu Công và Tứ phối (4 học trò xuất sắc của Khổng Phu Tử) và vẽ tranh Thất thập nhị hiền (72 học trò của Khổng Phu Tử) để hương khói bốn mùa. Nhà vua cho Thái tử Càn Đức học tại đây.

Cuốn Đại Việt sử lược được biên soạn vào thời Trần, có mô tả ngoại hình của Nhân Tông Càn Đức: "Ngài là người có xương trán nổi lên như mắt trời, ấy là dáng mặt của bậc Thiên tử và tay thì buông dài quá đầu gối".

Lên ngôi
Tháng 1 âm lịch năm 1072, Lý Thánh Tông mất tại điện Hội Tiên. Thái tử Càn Đức 6 tuổi lên ngôi trước linh cữu, tức vua Lý Nhân Tông. Ông lấy niên hiệu Thái Ninh, tôn chính cung của vua cha là Thượng Dương Hoàng hậu làm Thái hậu nhiếp chính, cùng với Thái sư Lý Đạo Thành cai quản quốc gia. Ông cũng phong mẹ ruột là Ỷ Lan làm Hoàng thái phi. Tháng 4 âm lịch năm 1073, Lý Nhân Tông phong người thuộc hàng Đại Liêu Ban là Lý Thường Kiệt làm Kiểm hiệu Thái úy.

Năm 1073, vua Nhân Tông phế truất Thái hậu Thượng Dương. Theo các sách Đại Việt sử lược và Đại Việt sử ký toàn thư, Thái phi Ỷ Lan bất mãn vì không được tham gia trị nước, nên đã phàn nàn với Nhân Tông: "Mẹ già khó nhọc mới có ngày nay, mà bây giờ phú quý người khác được hưởng thế thì sẽ để mẹ già vào đâu?". Nghe lời mẹ, Nhân Tông ra lệnh bắt giam Thái hậu Thượng Dương, rồi chôn sống Thượng Dương cùng 72 cung nhân vào lăng Thánh Tông. Thái sư Lý Đạo Thành cũng bị giáng làm Tả gián nghị Đại phu, trấn thủ châu Nghệ An. Sử thần đời Lê sơ Ngô Sĩ Liên nhận xét trong Toàn thư:
Nhân Tông là người nhân hiếu, Linh Nhân là người sùng Phật, sao lại đến nỗi giết đích Thái hậu, hãm hại người vô tội, tàn nhẫn đến thế ư? Vì ghen là thường tình của đàn bà, huống chi lại mẹ đẻ mà không được dự chính sự. Linh Nhân dẫu là người hiền cũng không thể nhẫn nại được, cho nên phải kêu với vua. Bấy giờ vua còn trẻ thơ, chỉ biết chiều lòng mẹ là thích, mà không biết là lỗi to. Thái sư Lý Đạo Thành phải ra trấn bên ngoài, biết đâu chẳng vì can gián việc ấy?

Tuy nhiên, sử gia thế kỷ 20 Hoàng Xuân Hãn trong sách Lý Thường Kiệt – Lịch sử ngoại giao và tông giáo triều Lý phỏng đoán trong triều đình đã có sự xung đột giữa một phe là Thái hậu Thượng Dương và Thái sư Lý Đạo Thành, phe kia là Thái phi Ỷ Lan và Thái úy Lý Thường Kiệt:
Tuy các sử không đâu chép, nhưng trong việc khuynh đảo Thượng-dương thái hậu, chắc Thường-Kiệt có một phần trách nhiệm. Sử chỉ đổ lỗi cho Ỷ-Lan xui con, và cho Nhân-tông, vì nhỏ tuổi, nghe lời mẹ. Nhưng thật ra, vua mới tám tuổi; Thượng-dương lại cầm quyền. Nếu không có một đại thần, cầm quân đội trong tay, giúp, thì làm sao ép được Thái-hậu tự tử ? Còn Lý Đạo-Thành, theo như lời bàn của Ngô Sĩ-Liên (TT), chắc đã phản kháng việc ấy, nên mới bị biếm ra Nghệ-an, và mới ôm hận, mang theo thần vị vua Thánh-tông để thờ. Đạo-Thành làm thế để tỏ lòng uất ức.

Sau khi Thái hậu Thượng Dương chết, Nhân Tông tôn mẹ đẻ là Ỷ Lan làm Thái hậu nhiếp chính, hiệu là Linh Nhân Hoàng thái hậu. Linh Nhân cùng Thái úy Lý Thường Kiệt cai quản quốc gia. Mùa xuân năm 1074, triều đình phục chức Lý Đạo Thành làm Thái phó bình chương Quân quốc trọng sự. Lý Đạo Thành làm Tể tướng đến khi mất năm 1081.

Chiến tranh chống Tống

Khi Nhân Tông lên ngôi, nhà Tống muốn nhân lúc vua Lý còn nhỏ để mang quân đánh chiếm. Nhờ vào khả năng quân sự của Lý Thường Kiệt, nước Đại Việt đã đứng vững trong cuộc chiến với quân đội nhà Tống.

Năm 1075, ngay khi nhà Tống đang tập kết lực lượng ở Ung Châu chuẩn bị tiến sang, Lý Thường Kiệt chủ động mang quân đánh sang đất Tống trước. Sang đầu năm 1076, quân Lý hạ thành Ung châu.

Năm Bính Thìn (1076), nhà Tống cử Quách Quỳ, Triệu Tiết đem đại binh sang xâm lược Đại Việt. Quân đội nhà Lý dưới sự chỉ huy của Phụ quốc Thái úy Lý Thường Kiệt đã đánh bại được đội quân nhà Tống tại trận tuyến trên sông Như Nguyệt. Năm 1077, Quách Quỳ chấp nhận cho Đại Việt giảng hòa và rút quân trở về.

Bách niên Thịnh thế thời Nhân Tông

Thịnh trị
Triều đại Lý Nhân Tông chứng kiến sự phát triển của nền giáo dục khoa bảng Đại Việt. Mùa xuân năm 1075, ông mở khoa thi Tam trường (còn gọi là Minh kinh bác học) để chọn người có tài văn học ra giúp nước. Đây là khoa thi đầu tiên của nền khoa cử Việt Nam. Triều đình chấm đỗ 10 người, thủ khoa là Lê Văn Thịnh được vào cung dạy học cho vua. Sau này, Lê Văn Thịnh làm đến chức Thái sư, nhưng đến mùa đông năm 1095 thì bị cách chức và đi đày vì "mưu làm phản" (xem chi tiết ở bài Lê Văn Thịnh). Tháng 2 âm lịch năm 1077, Nhân Tông tổ chức thi lại viên để tuyển chọn quan lại với 3 môn: thư (viết chữ), toán và hình luật. Mùa thu năm 1086, nhà vua lại mở khoa thi chọn người có tài văn học vào Viện Hàn lâm. Mạc Hiển Tích đỗ đầu khoa ấy, được Nhân Tông trao chức Hàn lâm học sĩ.

Năm 1076, Lý Nhân Tông cho lập Quốc Tử Giám – trường đại học đầu tiên ở Việt Nam, và chọn những văn thần hay chữ vào giảng dạy. Cùng năm đó, ông ban chiếu cầu lời nói thẳng.

Lý Nhân Tông còn được xem là người khởi công đắp những con đê lớn đầu tiên của Đại Việt. Tháng 9 âm lịch năm 1077, triều đình sai đắp đê trên sông Như Nguyệt, sách Đại Việt sử lược mô tả đê này "dài 67.380 bộ". Đại Việt sử lược cũng chép rằng năm 1103, nhà vua ra lệnh cho cư dân Thăng Long làm đê chống lũ, ở cả nội đô lẫn ngoại ô. Mùa xuân năm 1108, Nhân Tông sai đắp đê tại Cơ Xá – đây là đoạn đê sông Hồng gần cầu Long Biên ngày nay.

Mùa xuân năm 1089, Nhân Tông duyệt lại hệ thống quan lại; ông phân bố các quan theo 9 phẩm trật. Các quan đầu triều gồm thái sư, thái phó, thái bảo và thiếu sư, thiếu úy, coi cả việc văn lẫn võ. Ở dưới những bậc ấy, về văn ban có thượng thư, tả hữu tham tri, tả hữu gián nghị đại phu, trung thư thị lang, bộ thị lang. Về võ ban có đô thống, nguyên súy, tổng quản khu mật sứ, khu mật tả hữu sứ, kim ngô thượng tướng, đại tướng, đô tướng, tướng quân các vệ (chỉ huy các vệ quân gồm Kiêu vệ, Uy vệ và Định Thắng vệ v.v... Ở các châu quận, văn thì có tri phủ, tri châu; võ thì có chức trấn thủ các lộ, trấn và trại.

Bên cạnh việc khuyến khích giáo dục Nho học, Lý Nhân Tông cũng là một Phật tử mộ đạo. Ông và Thái hậu Linh Nhân đã cho dựng nhiều chùa tháp trong nước. Nhà vua ban cho họ quyền hành như việc phong nhà sư Khô Đầu làm Quốc sư, tuy nhiên chỉ giới hạn trong việc gợi ý giúp hoàng đế trong việc kiện tụng, việc quốc gia đại sự. Ông còn định các chùa trong nước làm ba hạng đại, trung và tiểu danh lam, cho quan văn chức cao kiêm làm Đề cử. Bấy giờ nhà chùa có điền nô và kho chứa đồ vật, cho nên đặt chức ấy.

Mùa thu, tháng 9 năm 1105, làm hai ngọn tháp chỏm trắng ở chùa Diên Hựu, ba ngọn tháp chỏm đá ở chùa Lãm Sơn. Bấy giờ vua sửa lại chùa Diên Hựu đẹp hơn cũ, đào hồ Liên Hoa Đài, gọi là hồ Linh Chiểu. Ngoài hồ có hành lang chạm vẽ chạy chung quanh, ngoài hành lang lại đào hồ gọi là hồ Bích Trì, đều bắc cầu vồng để đi qua. Trước sân chùa xây bảo tháp. Hàng tháng cứ ngày rằm, mồng một và mùa hạ, ngày mồng 8 tháng 4, xa giá ngự đến, đặt lễ cầu phúc, bày nghi thức tắm Phật, hàng năm lấy làm lệ thường.

Năm 1117, Nhân Tông theo lời Thái hậu, ra quy định cấm giết trâu bò bừa bãi: ai mổ trộm trâu bị phạt 80 trượng và tội đồ làm người hầu trong quân đội; người giết trâu và ăn trộm trâu đều phải bồi thường; hàng xóm biết mà không tố cáo cũng bị phạt 80 trượng. Bấy giờ đất nước thường được mùa, thường trúng mùa to, khi hạn hán mất mùa thường phát chẩn kho lương, giảm tô dịch, đất nước nhanh chóng cường thịnh. Nhân Tông rất thường hay xem gặt lúa ở các nơi, cũng như xem bắt voi, lễ hội,... để tỏ rõ sự cường thịnh của Đại Việt lúc đó.

Quan hệ quân sự

Dẹp nội loạn
Tháng 10, năm 1103, người Diễn Châu là Lý Giác mưu làm phản. Giác trước học được thuật lạ, có thể biến cây cỏ làm người, bèn chiêu tập những kẻ vô lại chiếm cứ châu ấy, đắp thành làm loạn. Việc tâu lên, vua sai Thái úy Lý Thường Kiệt đi đánh. Giác thua trốn sang Chiêm Thành, dư đảng đều bị dẹp yên. Thuận theo lúc đó, Quốc vương Chiêm Thành Chế Ma Na cử quân qua đánh phá biên giới, muốn đòi lại 3 châu mà Chế Củ trước đây đã dâng cho Lý Thánh Tông. Thường Kiệt đánh thắng được, Chế Ma Na trao trả lại và xin thuần phục như cũ.

Tháng 7, năm 1119, Nhân Tông quyết định thân chinh đánh động Ma Sa. Ông chuẩn bị rất kỹ lưỡng, duyệt sáu binh tào Vũ Tiệp, Vũ Lâm v.v..., người nào mạnh khỏe cho làm Hỏa đầu ở các đội quân Ngọc Giai, Hưng Thánh, Bổng Nhật, Quảng Thành, Vũ Đô, còn bậc dưới thì cho làm binh lính ở các quân Ngọc Giai, Hưng Thánh, Bổng Nhật, Quảng Thành, Vũ Đô, Ngự Long.

Họp các quân nhân cả nước thề ở Long Trì. Xuống chiếu rằng:
Trẫm nhận lấy cơ nghiệp của một tổ hai tông, đứng trên dân đen, coi triệu họ trong bốn biển đều như con đỏ, cả đến cõi xa cũng mến lòng nhân mà quy phụ, phương khác cũng mộ nghĩa mà lại chầu. Vả xét dân động Ma Sa sống ở trong cõi của ta, động trưởng Ma Sa thì đời đời làm phiên thần của ta, thế mà nay kẻ tù trưởng ngu hèn ấy bỗng phụ ước của ông cha, quên việc tuế cống khiếm khuyết lệ thường phép cũ. Trẫm vẫn nghĩ mãi, việc không đừng được, nay trẫm tự làm tướng đi đánh dẹp. Nay các tướng súy sáu quân, các ngươi đều phải hết lòng, tuân theo mệnh lệnh của trẫm.

Bèn ban khí giới cho tướng sĩ, vua ngự thuyền Cảnh Hưng, xuất phát từ bến Thiên Thu, cờ xí rợp trời, gươm giáo rẽ sương, quân sĩ đánh trống reo hò, khí thế trăm phần hăng hái.

Nhân Tông Hoàng đế tự làm tướng đánh động Ma Sa, phá tan được, bắt được bọn động trưởng Ngụy Bàng vài trăm người, lấy được vàng, lụa, trâu, dê không kể xiết. Sai tỳ tướng vào các động dọc biên giới chiêu dụ những người trốn tránh bảo về yên nghiệp.

Ngoại giao láng giềng
Năm 1089, Thị lang Bộ binh Lê Văn Thịnh được cử sang trại Vĩnh Bình cùng với người Tống bàn việc cương giới. Bấy giờ, sau khi đánh bại quân Tống, triều đình ngay lập tức thông hiếu và thỏa thuận trao trả tủ binh, đất đai. Trước đó, Đào Tông Nguyên đem biếu nhà Tống năm con voi thuần, xin trả lại các châu Quảng Nguyên, Tô Mậu và những người các châu ấy bị bắt đi. Cuối cùng, nhà Tống trả lại cho Đại Việt 6 huyện và 3 động, đổi lại triều đình trả lại tù binh của 3 châu Khâm, Liêm, Ung bị bắt khi Thái úy Lý Thường Kiệt kéo quân sang đánh phá.

Sau sự kiện Chế Ma Na dậy binh làm loạn, quan hệ giữa nhà Lý và Chiêm Thành dần trở lại như trước. Chiêm Thành năm nào cũng tiến cống vàng bạc, châu báu và thổ sản, triều đình cũng thường xuyên giữ thể diện cho sứ thần Chiêm Thành, mời họ dự các nghi lễ như tắm Phật, lễ hội, khánh thành chùa chiền và xem các vương hầu đá cầu ở Long Trì. Năm 1123, nước Chân Lạp sang quy phụ và xin triều cống thường lệ, y như Chiêm Thành.

Tháng 12, năm 1124, tiểu thủ lĩnh châu Quảng Nguyên là Mạc Hiền và phe đảng bộ thuộc trốn sang động Cống ở địa giới Ung Châu nước Tống. Đầu năm 1125, Ung Châu bắt bọn Mạc Hiền, xin sai người đến Giang Nam để giao trả. Hoàng đế sai người giữ phủ Phú Lương là Trung thư Lý Hiến đến Giang Nam nhận đem về kinh sư. Đày Mạc Hiền vào châu Nghệ An, vợ con đều sung làm quan nô.

Cuối năm 1126, triều đình sai lệnh thư gia là Nghiêm Thường, ngự khố thư gia là Từ Diên đem 10 con voi thuần và vàng bạc, sừng tê, sừng bin sang biếu nhà Tống để tạ ơn việc bắt Mạc Hiền. Thường và Diên đến Quế phủ vào ra mắt quan Kinh lược ty. Quan quân Ung Châu bảo với Thường và Diên rằng: Năm nay ở Đông Kinh và các xứ Hồ Nam, Đĩnh Châu, Lễ Châu đều đã đem binh mã đi đánh người Kim, chưa biết lúc nào về. Trong lúc này thì ngựa trạm, phu trạm dọc đường chỗ nào cũng ít, xin sứ giả đem lễ vật về. Thường và Diên phải trở lại. Năm ấy người nước Kim là Niêm Hãn, Cán Lý Bất đem quân vây Biện Kinh nước Tống, bắt Tống Huy Tông và Tống Khâm Tông đem về phương Bắc, đó là sự kiện Tĩnh Khang.

Mùa đông, tháng 11 năm 1127, Khâm Châu nước Tống đưa trả nghịch đảng ở châu Quảng Nguyên là bọn Mạc Thất Nhân, dư dảng của bọn Mạc Hiền.

Sau sự kiện năm 1073, nhà Tống có ý e dè và khiêm nhường đối với Đại Việt của triều đình nhà Lý, mối quan hệ nhanh chóng trở nên quân bình ngang hàng. Triều Lý cũng hết sức quan tâm tình hình của nhà Tống lúc đó khi bị nhà Kim xâm lấn ở phương Bắc, dù vô hình trung đều là để thăm dò tình hình quân Khiết Đan từ phương xa.

Người nối dõi
Bấy giờ, Nhân Tông đã có tuổi mà vẫn không có con trai để nối dõi, dù trong cung nhà vua có đến hàng nghìn cung tần mỹ nữ và Hoàng hậu, Hoàng phi. Dân gian đồn đại rằng, do Thái hậu làm việc thất đức nên đây là quả báo. Thái hậu nhiều lần xây chùa chiền để tạo ơn đức, cầu siêu lỗi lầm và cũng cầu tự cho Nhân Tông có con trai nhưng mọi sự vẫn không như mong đợi.

Đến tháng 10, năm 1117, Thái hậu từ trần rồi mà Nhân Tông vẫn không có hi vọng về huyết mạch duy trì, bèn viết chiếu ban ra trong hoàng tộc, nói rằng: Trẫm cai trị muôn dân mà lâu không có con nối, ngôi báu của thiên hạ biết truyền cho ai? Vậy nên trẫm nuôi con trai của các công hầu Sùng Hiền, Thành Khánh, Thành Quảng, Thành Chiêu, Thành Hưng, chọn người nào giỏi thì lập làm Thái tử. Bấy giờ con Sùng Hiền hầu là Lý Dương Hoán mới lên 2 tuổi mà thông minh lanh lợi, Nhân Tông rất yêu và bèn lập làm Hoàng thái tử.

Qua đời
Tháng Chạp năm Đinh Mùi, Nhân Tông ốm nặng. Ông gọi các đại thần Lưu Khánh Đàm và Lê Bá Ngọc vào giao việc giúp Thái tử Lý Dương Hoán. Về việc tang lễ, ông dặn:

Ngày Đinh Mão (tức ngày 15 tháng 1 năm 1128), nhà vua mất ở điện Vĩnh Quang, ở ngôi 55 năm, thọ 61 tuổi. Ông được tôn miếu hiệu là Nhân Tông (仁宗), thụy hiệu là Hiếu Thiên Thể Đạo Thánh Văn Thần Vũ Sùng Nhân Ý Nghĩa Hiếu Từ Thuần Thành Minh Hiếu Hoàng Đế (憲天體道聖文神武崇仁懿義孝慈純誠明孝皇帝).

Nội vũ vệ Lê Bá Ngọc tuyên đọc chiếu chỉ và giúp vua nhỏ tuổi trị nước, cùng với các đại thần Dương Anh Nhĩ, Mâu Du Đô. Thái tử Lý Dương Hoán lên nối ngôi, tức là Lý Thần Tông.

Tác phẩm
Tác phẩm của Lý Nhân Tông hiện chỉ còn ba bài thơ, một vài bức thư gửi triều đình nhà Tống, bốn bài hịch và chiếu. Tất cả đều viết bằng chữ Hán.
 Ba bài thơ tứ tuyệt đều thuộc loại thơ thù tặng, gồm: "Truy tán Vạn Hạnh Thiền sư" (Truy khen Thiền sư Vạn Hạnh), "Tán Giác Hải Thiền sư, Thông Huyền Đạo nhân" (Khen Thiền sư Giác Hải và Đạo sĩ Thông Huyền), "Truy tán Sùng Phạm Thiền sư" (Truy khen Thiền sư Sùng Phạm).
 Bức thư có giá trị nhất có tên là "Thỉnh hoàn Vật Dương, Vật Ác nhị động biểu". Đây là bức thư gửi cho hoàng đế Nhà Tống, nhân hội nghị Vĩnh Bình giữa hai nước, nhằm đòi lại hai động là Vật Dương và Vật Ác. Lời lẽ trong thư mềm mỏng, khiêm nhượng, nhưng vẫn khôn khéo vạch được mưu mô chiếm đất và sự dối trá của nhà Tống.
 Bài chiếu có nhiều nét ý vị là bài "Lâm chung di chiếu" (Chiếu để lại lúc mất). Đây là bài văn biểu lộ rõ phong cách của người viết, đã hé mở cho thấy một tấm lòng nhân hậu, cao cả, không muốn lạm dụng địa vị cao sang để phiền nhiễu dân; chỉ muốn trước sau lúc nào cũng giữ được ý nguyện "trăm họ được yên", "bốn bể yên vui, biên thùy ít loạn".

Nhận định
Sử thần đời Lê sơ Ngô Sĩ Liên, trên lập trường Tống Nho, đã nhận xét về Lý Nhân Tông trong Đại Việt sử ký toàn thư:

Trong bài Đại Việt thông giám tổng luận, sử thần Lê Tung thời Lê Tương Dực viết:

Lý Nhân Tông cũng là một vị vua khổ luyện, phấn đấu đạt đến độ "học thức cao minh, hiểu sao đạo lý" (Phan Huy Chú). Chính vì vậy, đánh giá tổng quát về ông, các sử gia từ Lê Văn Hưu, Ngô Sĩ Liên đến Phan Huy Chú, Lê Quý Đôn v.v... đều xem ông là "vị vua giỏi", "vị anh quân" của vương triều nhà Lý.

Gia quyến
 Cha: Lý Thánh Tông Lý Nhật Tôn.
 Mẹ: Linh Nhân Hoàng hậu Lê thị (靈仁皇后 黎氏 1044 - 1117), Nguyên phi (元妃) của Thánh Tông. Sau khi Dương Thái hậu (楊太后) qua đời, bà trở thành Hoàng thái hậu nhiếp chính.

Lý do vua Lý Nhân Tông không có con trai và có hai người cháu làm con nuôi

Vua Lý Nhân Tông chỉ có một người con gái ruột và coi như bảo bối được gả cho Dương Tự Minh

Xem thêm
 Lý Thường Kiệt
 Lý Đạo Thành
 Lê Văn Thịnh
 Ỷ Lan

Tham khảo

 Vũ Ngọc Khánh (2003), Tám vị vua triều Lý, Nhà Xuất bản Văn hóa Thông tin.

Chú thích

Liên kết ngoài

Nhân Tông
Người Hà Nội
Người Bắc Ninh
Nhà văn Việt Nam thời Lý
Nhà thơ Việt Nam thời Lý


title: Lão thị

text:
Lão thị là một tật về mắt thường xuất hiện ở tuổi già. Khi người lớn tuổi thì thủy tinh thể càng kém đàn hồi.Thường thì ở độ tuổi 40 đến 60 thì người ta nhận thấy bản thân dễ lão thị .

Lão thị cũng giống như viễn thị là nhìn gần không rõ nhìn xa thấy rõ do đó có thể khắc phục được bằng việc đeo một thấu kính lồi phù hợp . Càng tuổi cao thì tật lão thị càng trở nên nặng hơn đòi hỏi phải sử dụng thấu kính có độ lồi lớn hơn.

Định nghĩa
Lão thị là một trạng thái xảy ra ở mắt khi có biểu hiện giảm sút khả năng điều tiết,dẫn đến khả năng khi tập trung vào vật thể bị giảm sút,giống như hiện tượng tóc bạc dần và các nếp nhăn.

 Người ta thường cho rằng

LÃO THỊ chính là VIỄN THỊ

Điều này không đúng

Lão thị là một tật khúc xạ gây ra bởi quá trình lão hóa tự nhiên của cơ thể người, còn viễn thị là một tật khúc xạ có thể gặp phải từ khi còn nhỏ tuổi.

Nhóm nguy cơ
Tất cả mọi người đều bị lão thị hầu hết từ tuổi 40 trở đi, đôi khi sớm hoặc muộn hơn. Cơ chế chính xác của lão thị chưa được biết đến một cách chắc chắn,nhưng thể hiện rõ ràng nhất qua sự xơ cứng của thủy tinh thể làm giảm độ đàn hồi chắc chắn một điều là cùng đi với năm tháng, thị lực nhìn gần sẽ ngày càng kém đi.

Dấu hiệu lão thị
 Không nhìn thấy rõ vân tay, nhìn không thấy rõ chi tiết các vật ở trong tầm tay như đồng hồ, điện thoại...Muốn nhìn rõ phải đưa ra xa mắt và ngày càng xa hơn, cần có ánh sáng nhiều hơn, mắt phải nheo lại...
 Khó nhìn rõ trong ánh sáng mờ, có vấn đề khi nhìn vào các vật thể nhỏ hoặc chữ nhỏ - thường xảy ra từ độ tuổi 40 – 50.
 Làm công việc cần nhìn gần, đọc sách hoặc làm việc với máy tính không được lâu, phải dừng lại nghỉ vì thấy mỏi mắt, chảy nước mắt, nhức đầu...
 Khả năng nhìn vật thể ở gần suy giảm dần theo tuổi tác: khả năng điều tiết khoảng 20 dioptres (khả năng nhìn ở mức 50mm) của một đứa trẻ 10 tuổi, 10 dioptres ở tuổi 25 (100 mm), và chỉ còn 0,5 dioptres ở tuổi 60.

Cách đo độ lão thị
Các biên độ điều chỉnh tối đa và tối thiểu về thị lực của bệnh nhân khi điều chỉnh độ tuổi nhất định có thể được xác định bằng cách sử dụng công thức của Hofsetter:
 Dự kiến biên độ (D) = 18,5 – 0,3 x độ tuổi,
 Biên độ tối đa (D) = 25 – 0,4 x độ tuổi
 Biên độ tối thiểu (D) = 15 – 0,25 x độ tuổi

Triệu chứng
Các triệu chứng đầu tiên hầu hết biểu hiện qua:
 Gặp khó khăn trong việc đọc chữ in nhỏ, đặc biệt trong điều kiện ánh sáng yếu
 Mỏi mắt khi đọc trong thời gian dài
 Khoảng cách nhìn gần bị mờ hoặc nhòe đi trong giây lát.
 Bệnh nhân lão thị sẽ cảm thấy tay trở nên "quá ngắn" để giữ tài liệu đọc ở một khoảng cách nhất định.

Người bình thường có thể nhìn rõ cả khi khoảng cách nhìn xa và gần được là nhờ có chức năng điều tiết của mắt. Điều tiết là cơ chế để mắt thay đổi công suất khúc xạ bằng cách thay đổi hình dạng thủy tinh thể để giúp cho hình ảnh của vật luôn hiện đúng trong võng mạc.Ở độ tuổi từ 40 trở đi, khả năng điều tiết giảm dần nên không thể nhìn rõ khi nhìn gần và phải đưa ra xa mắt để đọc hay nhìn vật thể rõ nhất.

Khoảng cách nhìn rõ gần nhất theo tuổi

Độ lão thị tăng dần theo tuổi tác

Cần đến sự trợ giúp của kính lão để cải thiện thị lực nhìn gần ở mắt lão thị,nguyên lý kính lão cũng giống kính viễn thị.Các triệu chứng của lão thị cũng giống như các khuyết tật khúc xạ khác,trở nên ít đáng chú ý trong ánh sáng mặt trời do tác động của đồng tử có đường kính nhỏ hơn.

Cơ chế điều tiết của mắt
Trong quang học, điểm gần nhất mà một đối tượng có thể được đưa vào điểm vàng của mắt được gọi là điểm gần mắt. Một khoảng cách chuẩn 25 cm thường được giả định trong việc thiết kế dụng cụ quang học, và trong việc mô tả các thiết bị quang học như kính lúp.

Tương tác với cận thị
Nhiều người bị cận thị có thể đọc thoải mái mà không có kính đeo mắt hoặc kính áp tròng, ngay cả sau khi 40 tuổi. Tuy nhiên, tật cận thị của họ không biến mất và những thách thức hình ảnh nhìn xa vẫn còn. Cận thị có thể điều trị bằng phẫu thuật khúc xạ (Lasik, Lasek) được khuyên rằng phẫu thuật điều trị cận thị của họ có thể là một bất lợi sau 40 tuổi, khi mắt trở thành lão thị và giảm khả năng điều tiết để nhìn gần và họ sẽ cần phải sử dụng kính để đọc.

Một kỹ thuật tạo ra một mắt nhìn gần và một mắt nhìn xa, thường được sử dụng trong thực tế với thấu kính tiếp xúc, gọi là monovision. Monovision có thể được tạo ra với kính áp tròng hoặc kính đeo mắt để các ứng viên cho giải pháp này có thể xác định xem họ đang chuẩn bị để có giác mạc  định hình lại bằng cách phẫu thuật để gây ra hiệu ứng này vĩnh viễn.

Điều trị
Điều trị chứng lão thị có tiến bộ đáng kể trong những năm gần đây.

Điều trị không phẫu thuật
1. Làm kính theo đơn tiêu chuẩn thì cần phải nhiều kính cho những khoảng cách khác nhau:
  * Đọc sách: 35 cm
  * Làm việc với máy vi tính: 60 cm
  * Nhìn xa: trên 5m
2. Làm kính đa tiêu tiện lợi hơn và mang thường xuyên. Lưu ý:
  * Lúc mới mang, hình ảnh nhận được là ở 2 thế giới khác nhau rõ rệt, vì vậy liếc xuống chân không dám bước.
  * Làm quen với kính trước khi lên xuống cầu thang, bước đi nhanh, lái xe, đến nơi quen mà xa...
3. Nếu mang kính tiếp xúc, cần lựa chọn loại thấu kính tốt

Phẫu thuật

1. Phương pháp phẫu thuật mới cũng có thể cung cấp các giải pháp cho những người không muốn đeo kính hay kính sát tròng, bao gồm cả việc cấy ghép kính nội nhãn (IOLs). INTRACOR đã được phê duyệt ở châu Âu  để điều trị cả hai mắt (chuyển cả hai giác mạc thành thấu kính đa tiêu).

2. Phương pháp điều trị phẫu thuật thay đổi hình dạng giác mạc, chẳng hạn như PresbyLASIK và Keratoplasty dẫn điện, cũng là những phương pháp tối ưu hiện nay đang được quan tâm, nhưng một số trường hợp trong môi trường ánh sáng kém hoặc đọc trong thời gian dài thì vẫn cần phải dùng đến kính đọc sách.

3. Một lựa chọn khác sử dụng cho điều trị lão thị ở những bệnh nhân với cận thị, loạn thị, cận loạn kết hợp là phương pháp sử dụng tia laser hỗn hợp (Wavefront Lasik). Quy trình này sử dụng phẫu thuật khúc xạ bằng tia Laser để điều chỉnh mắt chi phối chủ yếu cho thị lực và mắt không chi phối chủ yếu cho tầm nhìn gần, trong khi độ sâu của thị trường, tức là phạm vi của khoảng cách nhìn đến vật thể) của mỗi mắt là tăng. Điều này cho phép bệnh nhân nhìn gần, trung gian và có thể không cần đeo kính.

4. Conductive Keratoplasty: chỉnh hình giác mạc bằng sóng radio .

5. Corneal Inlays (gọi là Kamra với đường kính của kính là 3.8mm dày 10microment ): phẫu thuật được thực hiện bằng cách đặt một phiến kính mỏng trong suốt được đặt dưới bề mặt giác mạc.

6. Corneal Onlay: một phiến mỏng trong suốt được đặt dưới bề mặt giác mạc, cạn hơn so với Inlay.

7. Scleral expansion band procedure: người ta những miếng độn củng mạc nhằm mở rộng khoảng cách giữa thủy tinh thể và cơ thể mi giúp mở rộng phạm vi hoạt động cho thủy tinh thể.

Monovision - Nguyên lý Thị lực kép
 Khoảng cách mắt nhìn gần: 35 cm
 Khoảng cách mắt nhìn xa: xa hơn 5m
Đây là giải pháp tổng hợp từ nhiều kỹ thuật để có một mắt nhìn gần, một mắt nhìn xa.

Não sẽ tự thích nghi trong việc chọn lấy một trong hai ảnh hoặc trộn hai ảnh với nhau. Điều kiện: hai mắt không được lệch độ quá nhiều (<3diop). Ảnh nhận được từ hai mắt không được chênh lệch quá 5%. Theo thống kê của hiệp hội nhãn khoa Mỹ, cứ 4 người sẽ có một người không thích nghi phương pháp này (25%)

Tham khảo

Nhãn khoa
Thị giác
Lão khoa
RTT


title: Tịch Thiên

text:
Tịch Thiên (zh. 寂天, sa. śāntideva, bo. zhi ba lha ཞི་བ་ལྷ་), là một luận sư Phật giáo kiêm thi hào Ấn Độ sống vào khoảng thế kỉ thứ 7-8 Công nguyên. Ông là người theo phái Trung quán của đạo Phật Đại thừa do Long Thọ Bồ Tát chủ xướng.

Cơ duyên & tư tưởng chủ đạo
Các nguồn tài liệu về cuộc đời Tịch Thiên được ghi rõ và đối chiếu trong chuyên luận của A. Pezzali. Nhìn chung thì chúng phần lớn mang tính chất thần thoại, chứa rất ít những gì cụ thể lịch sử. Tuy nhiên, các học giả đều nhất trí về việc Sư là vương tử (có lẽ con vua xứ Surāṣṭra), từ khước ngai vàng, đến học viện Na-lan-đà (hoặc Madhyadeśa) gia nhập Tăng-già. Thần thể (sa. iṣṭadevatā) trong quá trình tu tập của Sư là Văn-thù-sư-lợi (sa. mañjuśrī) và Đà-la (sa. tārā).

Về thời hoằng pháp của Tịch Thiên ta cũng không thấy sự nhất trí trong giới nghiên cứu. Phần lớn các chuyên gia nương vào tên của những vương triều thời đó được ghi lại qua sử sách Tây Tạng để xác định, với kết quả là Sư sống vào khoảng 650-700 sau CN. A. Pezzali cho rằng sư hoằng pháp sau thời gian nêu trên với dẫn chứng là Nghĩa Tịnh (rời Ấn Độ 695) — nếu lúc đó Tịch Thiên đã nổi danh như sử sách ghi lại — đã phải ghi lại một vài thông tin về sư. Tuy nhiên, thầy của Tịch Thiên là Thắng Thiên (sa. jayadeva) cũng không được Nghĩa Tịnh nhắc đến trong ký sự của mình. Thời điểm cuối ta có thể xác định được là chuyến đi Tây Tạng đầu tiên của Tịch Hộ (zh. 寂護, sa. śāntirakṣita) vào năm 763, bởi vì Tịch Hộ trích dẫn Tịch Thiên trong tác phẩm Thành chân thật luận (sa. tattvasiddhi).

Tịch Thiên chủ trương học thuyết Quy mậu luận chứng (zh. 歸謬論証, sa. prasaṅga) — cũng được gọi là Cụ duyên hoặc Ứng thành — của tông Trung quán (sa. mādhyamika). Tương truyền thầy của Sư là Thắng Thiên, một đại sư giảng dạy tại học viện Na-lan-đà. Ngoài Sư ra thì Thắng Thiên có một đệ tử khác là Virūpa. Về tư tưởng thì Sư thuộc về hàng hậu thế trong tông Trung quán và chính vì vậy mà có thể dùng tất cả những phương tiện mà các vị tiền bối đã phát triển. Về quan điểm triết học thì Sư lại gần Nguyệt Xứng. Trong khi vị này được miêu tả như một triết gia thuần tuý thì Tịch Thiên lại có khuynh hướng phối hợp quan điểm triết học và thực hành thiền định một cách hài hoà. Vì truyền thống Trung quán không lưu lại tài liệu hướng dẫn thực hành cụ thể nên Sư phải diễn dẫn quan điểm của những trường phái khác, những quan điểm được trình bày trong các bộ kinh Hoa Nghiêm, Bảo Tích hoặc những bài kinh Đại thừa độc lập khác. Và Sư cũng chẳng ngần ngại trích dẫn kinh điển "tiền đại thừa", diễn giảng chúng theo cách của mình, theo quan điểm Đại thừa.

Tác phẩm
Sư là tác giả của hai tác phẩm quan trọng là (Đại thừa) Tập Bồ Tát học luận (sa. śikṣāsamuccaya) và Nhập bồ-đề hành luận (sa. bodhicaryāvatāra). Một tác phẩm thứ ba cũng thường được nhắc đến là Tập kinh luận (sa. sūtrasamuccaya) đã thất truyền (theo Thánh Nghiêm thì được dịch ra Hán ngữ dưới tên Đại thừa thật yếu nghĩa luận). Nhập bồ-đề hành luận rất thông dụng trong Phật giáo Tây Tạng, là kinh điển giáo khoa.

Nhập bồ-đề hành luận
Nhập bồ-đề hành luận trình bày các bước tu học vị Bồ Tát, từ lúc phát Bồ-đề tâm (sa. bodhicitta) cho đến lúc đạt trí Bát-nhã (sa. prajñā), dựa trên Lục ba-la-mật-đa (sa. ṣaṭpāramitā). Nhập bồ-đề hành luận là tác phẩm nhằm hướng dẫn cho Cư sĩ hay người mới nhập môn. Tịch Thiên giảng giải trong tác phẩm này hai phương pháp nhằm giúp vị Bồ Tát tương lai nhận biết tại sao mình lại cứu độ cho người và xuất phát từ đó các hành động cần thiết. Một mặt hành giả phải tu học phép quán chiếu cái nhất thể giữa mình và người (sa. parātmasamatā), mặt khác phải học phép hoán đổi giữa mình và người (sa. parātmaparivartana, xem thêm Bất hại), tức là đặt mình vào địa vị của chúng sinh để thấu rõ tâm trạng của Hữu tình (sa. sattva).

Tập Bồ Tát học luận
Tập Bồ Tát học luận bao gồm 19 chương (sa. pariccheda) với 27 bài kệ chính và lời bình giảng, giải thích rõ những câu kệ này. Phần bình giảng hàm chứa nhiều đoạn trích dẫn kinh điển — Tịch Thiên trích dẫn trên 100 bộ kinh. Phần đóng góp của Sư trong đây nằm trong phạm vi tóm lược và viết lời dẫn dưới dạng văn xuôi. Trọng tâm của Tập Bồ Tát học luận là con đường tu tập của một vị Bồ Tát. Mặc dù Sư theo cách phân chia truyền thống theo sáu Ba-la-mật-đa (sa. pāramitā) nhưng lại không dùng chúng làm sườn một cách xuyên suốt trong tác phẩm này. Thay vào đó, Sư viết rõ hơn về điều kiện dẫn nhập và những chặng đường phát triển "bên dưới", kể từ lúc ban sơ, từ lúc một Phật tử phát tâm Bồ-đề vì lợi ích chúng sinh. Quan trọng cho cấu trúc của Tập Bồ Tát học luận, ngoài Lục ba-la-mật-đa ra là những quỹ phạm khác, ví như ba điểm quan trọng là bản thân (sa. ātmabhāva), vật sở hữu (sa. bhoga) và Công đức (sa. puṇya) của một Bồ Tát. Ba điểm này được giảng thuật dưới bốn khía cạnh, đó là: sự buông xả (sa. utsarga), bảo hộ (sa. rakṣā), thanh tịnh (sa. śuddhi) và tăng trưởng (sa. vṛddhi).

Điểm đặc biệt của Tập Bồ Tát học luận nằm ở chỗ không nhấn mạnh đến khía cạnh triết học Phật giáo, mặc dù cơ sở quan trọng này không bao giờ bị xao lãng. Thay vào đó, luận văn chuyên chú đến khía cạnh tu tập cụ thể mà mỗi Phật tử có thể thực hành. Tất cả những chủ đề được đưa ra và bình luận đều hướng về mục đích cứu cánh, đó là thành tựu quả vị Bồ Tát, đạt giác ngộ vì lợi ích chúng sinh. Nhìn chung, tác phẩm được viết một cách giản dị, tha thiết và đầy thi vị. Tập Bồ Tát học luận và Nhập Bồ-đề hành luận sau này trở thành sách giáo khoa căn bản của Phật giáo Tây Tạng và đây cũng là lý do vì sao bộ Phiên dịch danh nghĩa đại tập (zh. 翻譯名義大集, sa. mahāvyutpatti) đặt Tịch Thiên ngang hàng những vị Đại luận sư khác như Long Thụ, Thánh Thiên, Nguyệt Xứng, Thanh Biện và Giác Hiền.

Tiểu sử bên dưới được ghi lại theo cách nhìn của Mật giáo Ấn Độ, Tây Tạng.

Tịch Thiên (41), "Kẻ lười biếng"
Tịch Thiên theo truyền thống 84 vị Đại thành tựu của Ấn Độ và cũng là người viết Nhập bồ-đề hành luận. Sư là một vương tử được thụ giới Tỉ-khâu tại Đại học Phật giáo Na-lan-đà. Trong lúc các bạn đồng học tập trung học tập thì Sư chỉ thích ngủ nghỉ, vì thế bạn bè khinh khi, đặt tên là "lười biếng" (sa. bhusuku), có nghĩa người chỉ biết thực hiện ba việc: ăn, ngủ và bài tiết. Thời đó tại Na-lan-đà, các học viên thường phải đọc thuộc lòng Kinh điển trước đại chúng, lần đó đến lượt Tịch Thiên. Vị giáo thụ xem chừng Sư không thuộc bài, khuyên Sư nên ra khỏi Tăng-già, nhưng Sư không chịu. Tới ngày phải tụng đọc, Sư thành tâm cầu khẩn Bồ Tát Văn-thù-sư-lợi giúp đỡ, quả nhiên Văn-thù hiện ra hứa giúp. Lúc Sư lên giảng đường tụng đọc, mọi người tề tựu đông đủ, kể cả nhà vua Thiên Hộ (sa. devapāla), ai cũng nghĩ Sư sẽ bị một vố ê chề. Thế nhưng Sư đọc một bài kinh hoàn toàn mới, gồm có 10 chương, đó là tập Nhập bồ-đề hành luận (sa. bodhicāryāvatāra) vô song, còn truyền đến ngày nay. Đến chương thứ chín thì người Sư lơ lửng trên không, mọi người đều ngạc nhiên kinh hoàng. Sau đó không ai gọi Sư là "lười biếng" nữa mà đặt tên là "Pháp sư" Tịch Thiên, mời Sư làm Viện trưởng của Na-lan-đà.

Sau đó Sư rời Na-lan-đà ra đi không lời từ giã, lấy một thanh gỗ biến thành gươm và đi làm kiếm sĩ cho nhà vua xứ Đô-ri-ki (sa. dhokiri). Sau, Sư vào rừng ẩn cư và làm thợ săn. Bị nhiều người chê trách là đã tu mà còn giết hại sinh vật, Sư dùng thần thông làm chúng sống lại cả và bảo:
Con nai trên bàn ăn,
chưa hề sống, hề chết,
chẳng bao giờ vắng bóng.
Đã không gì là Ngã,
sao lại có thợ săn
hay thịt của thú rừng?
Ôi, người đời đáng thương,
mà các ngươi lại gọi,
ta là người "lười biếng"!
Sư sống trên trăm năm và đưa nhiều người trở về chính pháp. Phật giáo Tây Tạng rất coi trọng Tịch Thiên, bộ Nhập bồ-đề hành luận là sách giáo khoa tại đó. Chứng đạo ca của Sư có những lời sau:
Trước ngày thật chứng ngộ,
ta biết nhiều hương vị,
trong khắp cõi luân hồi,
ta xa lánh đức Phật.
Tới lúc thật chứng rồi,
Sinh tử và Niết-bàn
hợp nhất thành Đại lạc,
ta trở thành viên ngọc
sáng trong biển vô tận.

Tham khảo

Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.
Dowman, Keith: Masters of Mahāmudrā. Songs and Histories of the Eighty-Four Buddhist Siddhas, New York, 1985).
Hedinger, Jürg: Aspekte der Schulung in der Laufbahn eines Bodhisattva. Dargestellt nach dem Śikṣāsamuccaya, Wiesbaden 1984.
Schumann, Hans Wolfgang: Mahāyana-Buddhismus. München 1990.
Pezzali, A.: Śāntideva, mystique bouddhiste des VII et VIII siècle. Firenze 1968.
Steinkellner, Ernst (transl.): Eintritt in das Leben zur Erleuchtung (Bodhicaryāvatāra), Köln 1981.

Luận sư Phật giáo
Trung quán tông
Nhà triết học Ấn Độ
Năm mất không rõ
Sinh thế kỷ 8
Bồ Tát


title: Lực lượng Quốc phòng Úc

text:
Lực lượng Quốc phòng Úc (ADF) là lực lượng quân sự của Úc. Lực lượng Quốc phòng Úc gồm các nhánh chính Lục quân Úc, Không quân Hoàng gia Úc, Hải quân Hoàng gia Úc và một vài đơn vị nhỏ khác.

Mặc dù ba nhánh vũ trang của Úc được thiết lập từ thập kỷ đầu của thế kỷ 20 nhưng chúng không được liên kết với nhau trong một bộ chỉ huy tận khi Lực lượng Quốc phòng Úc được thành lập vào năm 1976. Lực lượng Quốc phòng Úc ngày càng trở lên lớn mạnh theo thời gian do sự kết hợp của các nhánh vũ trang.

Lực lượng Quốc phòng Úc hiện tại có khoảng 59.095 quân nhân thường trực và 28.878 quân nhân dự bị. Lực lượng Quốc phòng Úc mặc dù có quân số nhỏ nhưng có trang bị kỹ thuật rất hiện đại. ADF là lực lượng lớn nhất trong Châu Đại Dương, đóng góp vào vai trò quan trọng trong các hoạt động gìn giữ hoà bình trên thế giới.

Vai trò

Theo luật định

Lực lượng Quốc phòng Úc (ADF) được thành lập theo Đạo luật của Chính phủ trong hiến pháp Úc. Trong luật này, điều 51 của Úc có phần đề cập đến lực lượng quốc phòng và sự phòng vệ của Úc. Điều 114 trong Hiến pháp Úc nhằm ngăn chặn đất nước khỏi sự mở rộng lực lượng quốc phòng khi không có sự cho phép của cộng đồng. Điều 119, Liên bang Úc chịu trách nhiệm bảo vệ Úc khỏi sự xâm lược và điều kiện sử dụng lực lượng quốc phòng của đất nước.

Các nhiệm vụ được ưu tiên hiện nay

Sách trắng Quốc phòng năm 2000 của Úc công bố Lực lượng Quốc phòng Úc có ba nhiệm vụ quan trọng được ưu tiên là:
 Duy trì khả năng bảo vệ lãnh thổ Úc khỏi bất kỳ một cuộc tấn công nào mà không cần nhờ sự trợ giúp của nước khác.
 Góp phần bảo đảm an ninh các vùng lân cận của Úc thông qua sự hợp tác với các nước lân cận và sự tham gia vàocác hoạt động gìn giữ hòa bình được phê chuẩn trong Liên Hợp Quốc.
 Đóng góp vào liên minh các lực lượng quốc tế ở những nơi mà Úc có quyền lợi liên quan. Lực lượng Quốc phòng Úc cũng có trách nhiệm đóng góp vào việc giám sát các hoạt động bờ biển và đối phó lại với các tình trạng khẩn cấp, bao gồm cả những thảm hoạ tự nhiên.

Sự thay đổi gần đây nhất của chính phủ trong chính sách an ninh quốc gia của Úc cập nhật năm 2005 có tuyên bố "Sự khủng bố, sự gia tăng của vũ khí huỷ diệt hàng loạt và kết quả của những cam kết dễ thay đổi vẫn là các thách thức nhất đối với Úc. Do đó vai trò của ADF trong việc chống lại các nguy cơ trên cũng phải xác định dựa trên các nguy cơ này.

Lịch sử

Sự thành lập của Lực lượng Quốc phòng Úc

Úc đã duy trì lực lượng quân sự từ khi thành lập liên bang thành một quốc gia vào tháng 1 năm 1901. Lục quân Úc và Lực lượng Hải quân Liên bang đã được thiết lập theo sự thành lập Liên bang. Hải quân Hoàng gia Úc được thành lập vào năm 1909 trên cơ sở lực lượng Hải đoàn quân Liên bang.

Các hạm đội máy bay được thành lập như là một thành phần của Lục quân Úc từ năm 1912 và được tách ra để tạo thành Không quân Hoàng gia Úc vào năm 1921.

Bộ Quốc phòng Úc

Cấu trúc hiện nay

Tình báo quân đội

Nhân sự

Số người

Lực lượng Quốc phòng Úc có khoảng 59.095 quân nhân thường trực và 28.878 quân nhân dự bị trong năm tài khoá 2019-2020, bao gồm cả các quân nhân đang phục vụ tại các chiến dịch quân sự của Úc tại nước ngoài cũng như các chiến dịch Gìn giữ Hòa bình của Liên Hợp Quốc . Lục quân là lực lượng lớn nhất, sau đó là Không quân và Hải quân

Đào tạo

Phụ nữ trong quân đội

Quân hàm
Hệ thống quân hàm của Lực lượng Quốc phòng Úc dựa trên hệ thống quân hàm của Lực lượng Vũ trang Anh Quốc (British Armed Forces/Her Majesty's Armed Forces) () và khối NATO. Các cách bố trí quân hàm cũng như phù hiệu của quân hàm của Lực lượng Quốc phòng Úc đều giống như của Lực lượng Vũ trang Anh Quốc, ngoại trừ phía Lực lượng Quốc phòng Úc có thêm dòng chữ "Australia" ở phía dưới của phù hiệu quân hàm.

Chi phí quốc phòng

Trang thiết bị hiện nay

Các căn cứ quân sự của Úc

Ghi chú

Tham khảo

 Australian Defence Organisation Website
 The Fundamentals of Land Warfare.
 Year Book Australia, 2006.
 Defence 2000 - Our Future Defence Force.
 Force 2020.
 The Australian Approach to Warfare.
 Capability Fact Book. Australian
 Australia's National Security: Defence Update 2005.
 Portfolio Budget Statements 2006-07.
 Defence Annual Report 2005-06.
 Defence Cooperation Program. Audit Report No.32 2000–2001.
 A Big Deal: Australia's Future Air Combat Capability
 Protecting Australia Against Terrorism
 The Australian Intelligence Community. Agencies, functions, accountability and oversight .
 The World Factbook -- Australia .
 2006-16 Defence Capability Plan: Public Version.
 Australia's Navy Today.

Quân đội Úc


title: Trần Quốc Vượng (định hướng)

text:
Trần Quốc Vượng có thể là:
Trần Quốc Vượng (sử gia), giáo sư Sử học, một trong những nhà nghiên cứu sử học hàng đầu của Việt Nam
Trần Quốc Vượng, Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 14 tỉnh Yên Bái, Thường trực Ban Bí thư Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam


title: Protosmia pulex

text:
Protosmia pulex là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Benoist mô tả khoa học năm 1935.

Chú thích

Tham khảo

Protosmia
Động vật được mô tả năm 1935


title: Amphimela apicalis

text:
Amphimela apicalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Kimoto miêu tả khoa học năm 2000.

Chú thích

Tham khảo

Amphimela


title: Agriotes arcanus

text:
Agriotes arcanus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Brown miêu tả khoa học năm 1933.

Chú thích

Tham khảo

Agriotes


title: Blytheville, Arkansas

text:
Blytheville là một thành phố thuộc quận trong tiểu bang Arkansas, Hoa Kỳ. Thành phố có diện tích 53,5 km2, dân số theo điều tra năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là 18272 người.

Tham khảo

Thành phố của Arkansas


title: Saint-Ybard

text:
Saint-Ybard  là một xã thuộc tỉnh Corrèze trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền trung Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Corrèze

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintybard


title: Fayetteville, North Carolina

text:
Fayetteville là một thành phố tại tiểu bang Bắc Carolina, Hoa Kỳ. Theo kết quả điều tra dân số năm 2000, thành phố có dân số 121.015 người. Đây là quận lỵ quận Cumberland và nổi tiếng với Fort Bragg thuộc quân đội Hoa Kỳ ở tây bắc thành phố.
Dân số năm 2009 ước tính là 198.061 người, là đô thị lớn thứ 6 ở tiểu bang Bắc Carolina. Fayetteville tọa lạc ở Sandhills tây bắc vùng đồng bằng ven biển, bên sông Cape Fear. Vùng đô thị Fayetteville có dân số 341.363 người, lớn nhất ở đông nam Bắc Carolina, và là vùng đô thị lớn thứ 5 bang. Ngoại ô của vùng đô thị Fayetteville bao gồm Hope Mills, Spring Lake, Raeford, Stedman, và Eastover.

Tham khảo

Thành phố của North Carolina
Cựu thủ phủ tiểu bang Hoa Kỳ
Thành phố ở quận Cumberland, North Carolina
Quận lỵ North Carolina
Khu dân cư thành lập năm 1762
Vùng đô thị Fayetteville, North Carolina


title: Typhina latipennis

text:
Typhina latipennis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Typhina


title: Giải quần vợt Mỹ Mở rộng 2010 – Đơn nữ

text:
Kim Clijsters bảo vệ thành công danh hiệu năm 2009, khi đánh bại Vera Zvonareva trong trận chung kết, 6–2, 6–1, giành chức vô địch Đơn nữ tại Giải quần vợt Mỹ Mở rộng 2010.

Tay vợt số 1 thế giới và ba lần vô địch Serena Williams rút khỏi giải đấu vì phẫu thuật bàn chân gây ra trong trận giao hữu ở Munich. Điều này giúp cho tay vợt vào chung kết Caroline Wozniacki lên hạt giống số 1 và cạnh tranh vị trí số 1 trên bảng xếp hạng WTA bằng việc giành chức vô địch, tuy nhiên thất bại trước Zvonareva trong bán kết.

Đây là kì Grand Slam cuối cùng của tay vợt vào chung kết Mỹ Mở rộng 2004 và cựu tay vợt số 3 thế giới Elena Dementieva, cô bị đánh bại ở vòng bốn trước Samantha Stosur.

Hạt giống

Vòng loại

Kết quả

Chung kết

Nửa trên

Nhánh 1

Nhánh 2

Nhánh 3

Nhánh 4

Nửa dưới

Nhánh 5
{{16TeamBracket-Compact-Tennis3
| RD1=Vòng một
| RD2=Vòng hai
| RD3=Vòng ba
| RD4=Vòng bốn

| RD1-seed01=6
| RD1-team01= F Schiavone
| RD1-score01-1=6
| RD1-score01-2=6
| RD1-score01-3=
| RD1-seed02=
| RD1-team02= A Morita
| RD1-score02-1=1
| RD1-score02-2=0
| RD1-score02-3=

| RD1-seed03=Q
| RD1-team03= ME Camerin
| RD1-score03-1=6
| RD1-score03-2=6
| RD1-score03-3=
| RD1-seed04=WC
| RD1-team04= S Ferguson
| RD1-score04-1=4
| RD1-score04-2=0
| RD1-score04-3=

| RD1-seed05=
| RD1-team05= M Oudin
| RD1-score05-1=6
| RD1-score05-2=6
| RD1-score05-3=
| RD1-seed06=Q
| RD1-team06= O Savchuk
| RD1-score06-1=3
| RD1-score06-2=0
| RD1-score06-3=

| RD1-seed07=
| RD1-team07= V Dushevina
| RD1-score07-1=0
| RD1-score07-2=7
| RD1-score07-3=4
| RD1-seed08=29
| RD1-team08= A Bondarenko
| RD1-score08-1=6
| RD1-score08-2=5
| RD1-score08-3=6

| RD1-seed09=20
| RD1-team09={{Nowrap| A Pavlyuchenkova}}
| RD1-score09-1=6| RD1-score09-2=6| RD1-score09-3=
| RD1-seed10=
| RD1-team10= K Barrois
| RD1-score10-1=4
| RD1-score10-2=1
| RD1-score10-3=

| RD1-seed11=Q
| RD1-team11= M Larcher de Brito
| RD1-score11-1=3
| RD1-score11-2=2
| RD1-score11-3=
| RD1-seed12=Q
| RD1-team12= S Mirza| RD1-score12-1=6| RD1-score12-2=6| RD1-score12-3=

| RD1-seed13=
| RD1-team13= G Dulko| RD1-score13-1=6| RD1-score13-2=6| RD1-score13-3=
| RD1-seed14=
| RD1-team14= A Kerber
| RD1-score14-1=3
| RD1-score14-2=1
| RD1-score14-3=

| RD1-seed15=Q
| RD1-team15= M Niculescu
| RD1-score15-1=0
| RD1-score15-2=7| RD1-score15-3=1
| RD1-seed16=10
| RD1-team16= V Azarenka
| RD1-score16-1=6
| RD1-score16-2=5
| RD1-score16-3=6

| RD2-seed01=6
| RD2-team01= F Schiavone
| RD2-score01-1=6
| RD2-score01-2=6
| RD2-score01-3=
| RD2-seed02=Q
| RD2-team02= ME Camerin
| RD2-score02-1=2
| RD2-score02-2=1
| RD2-score02-3=

| RD2-seed03=
| RD2-team03= M Oudin
| RD2-score03-1=2
| RD2-score03-2=5
| RD2-score03-3=
| RD2-seed04=29
| RD2-team04= A Bondarenko
| RD2-score04-1=6
| RD2-score04-2=7
| RD2-score04-3=

| RD2-seed05=20
| RD2-team05={{Nowrap| A Pavlyuchenkova}}
| RD2-score05-1=6| RD2-score05-2=6| RD2-score05-3=
| RD2-seed06=Q
| RD2-team06= S Mirza
| RD2-score06-1=2
| RD2-score06-2=4
| RD2-score06-3=

| RD2-seed07=
| RD2-team07= G Dulko| RD2-score07-1=5
| RD2-score07-2=
| RD2-score07-3=
| RD2-seed08=10
| RD2-team08= V Azarenka
| RD2-score08-1=1r
| RD2-score08-2=
| RD2-score08-3=

| RD3-seed01=6
| RD3-team01= F Schiavone| RD3-score01-1=6| RD3-score01-2=7'''
| RD3-score01-3=
| RD3-seed02=29
| RD3-team02= A Bondarenko
| RD3-score02-1=1
| RD3-score02-2=5
| RD3-score02-3=

| RD3-seed03=20
| RD3-team03=

Nhánh 6

Nhánh 7

Nhánh 8

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Draw

Đơn nữ
Giải quần vợt Mỹ Mở rộng theo năm - Đơn nữ
Quần vợt nữ năm 2010
Thể thao nữ Mỹ năm 2010


title: Neobrotica octosignata

text:
Neobrotica octosignata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Blake miêu tả khoa học năm 1966.

Chú thích

Tham khảo

Neobrotica


title: Knights of the Temple II

text:
Knights of the Temple II (viết tắt KOTT2) là trò chơi điện tử thuộc thể loại hành động phiêu lưu do hãng TDK Recording Media Europe S.A. phát triển và Playlogic International phát hành vào năm 2005. Là phần tiếp theo của game Knights of the Temple: Infernal Crusade.

Cốt truyện
Hai mươi năm sau khi nhân vật chính là hiệp sĩ Paul de Raque hoàn thành chiến công trong sự kiện ở phần 1, đã được phong làm "Trưởng lão" (Grand Master). Tuy nhiên trách nhiệm của anh ngày càng nặng nề hơn khi mà lũ quỷ dữ đã quay trở lại. Chúng đang âm thầm lối kéo và tuyển mộ những âm binh thuộc loại "siêu đẳng" với sức mạnh vô song thành một lực lượng bóng tối hùng mạnh nhất bằng việc giải phong ấn mở cánh cửa địa ngục, nhiệm vụ của Paul de Raque là phải gấp rút đóng kín cánh cửa địa ngục trong khi nó đang sắp sửa mở tung.

Để hoàn thành nhiệm vụ khá nguy hiểm này, Paul de Raque phải lên dường để săn lùng cho được 3 mảnh cổ vật hay thánh tích (Artifacts) bao gồm Con Mắt (The Eye) Vũ Khí (The Weapon), Dấu Bí Hiểm (The Rune). Mỗi hiện vật được ẩn chứa trong các thành phố khác nhau ở ba khu vực riêng biệt.

Trong suốt cuộc hành trình của mình, Paul de Raque sẽ phải đi qua ba thànhphố khác nhau gồm Sirmium của La Mã, thành phố cướp biển Ylgar và thành phố cảng Yusra của người Saracen, chiến đấu với thây ma, ma quỷ sinh vật, và thậm chí cả con người.

Cách chơi
Knights of The Temple 2 có tổng cộng 18 quest để người chơi trải qua cùng nhiều khám phá về các vùng đất mới. Trong suốt cuộc hành trình, người chơi sẽ phải liên tục dò la thông tin về 3 mảnh vật quý đang truy tìm. Để có được những manh mối, gợi ý đáng giá buộc người chơi phải trả lời các tuỳ chọn của game ở nhiều đoạn đối thoại hay nhiệm vụ phụ, ngoài ra người chơi còn được thưởng tiền nếu như trả lời đúng. Đặc tính NPC sẽ phản ứng lại trước những sự lựa chọn của người chơi.

Người chơi có thể tự do đi lại trong game và có nhiều cách giải quyết việc mình đang làm, ví dụ như truy tìm những mảnh "Artifacts" theo cốt truyện nhưng lại không muốn bị gò bó, lúc này game cho phép người chơi làm những gì mà mình thích, đi đến bất cứ nơi đâu, hay thực hiện một nhiệm vụ phụ nào đó để tăng điểm kinh nghiệm. Ngoài ra game còn gây khó dễ cho người chơi ở những màn tìm đường và giải đố.

Nhân vật chính có vẻ bề ngoài to lớn cùng bộ giáp cồng kềnh mặc trên người nhưng không hề chậm chạp, Paul rất nhanh nhẹn và có thể tương tác khá tốt với những kỹ năng cận chiến tuyệt vời. Khi chiến đấu, người chơi có thể kết hợp nhiều thế kiếm khác nhau như chém kiếm, đâm kiếm… cùng các bước di chuyển linh hoạt để làm chủ thế trận. Các pha đâm kiếm thì nhanh như cắt, kết thúc gọn đối phương bằng mũi kiếm sắc nhọn.

Bên cạnh vũ khí chính là thanh kiếm, người chơi còn được sử dụng chiếc nỏ (tên) nếu như muốn hạ gục mục tiêu ở tầm xa. Để chống chọi lại nhiều đòn tấn công liên hoàn của kẻ địch bắt buộc người chơi phải sử dụng những thế đỡ, phòng thủ cơ bản như chắn ngang kiếm hoặc dùng khiên để đỡ. Mỗi khi phòng thủ, cho dù là cách nào đi nữa người chơi cũng sẽ ít nhiều bị ảnh hưởng bởi đòn đánh của đối phương.

Không những là một game hành động phiêu lưu, Knights of The Temple 2 còn xen kẽ chút thể loại nhập vai. Tất cả những đặc tính như nâng cấp kỹ năng, thu thập điểm kinh nghiệm hoặc trao đổi, mua bán các loại item, vũ khí, áo giáp... đều được nhà sản xuất khéo léo lồng vào game.

Nhiệm vụ phụ cũng là một phần mới xuất hiện ở phần này, được giao bởi các NPC rải rác khắp nơi, đây là cách để người chơi tăng thêm thu nhập, kiếm điểm kinh nghiệm, và một trong số nhiệm vụ này còn là chìa khóa để dẫn dắt người chơi tiếp tục trong cuộc hành trình.

Chơi mạng
Game bổ sung thêm phần Chơi mạng (Mutilplayer) với nhiều chế độ khác nhau cùng các kỹ năng riêng lẻ nâng cấp được tương tự như những đặc tính chính ở phần chơi đơn.

Đồ họa và âm thanh
Cảnh vật trong Knights of The Temple 2 khá đẹp. Các thành phố cổ, khu rừng, biển cả… mọi thứ trông rất thật và quy mô nhưng cũng gợn lên một vẻ gì đó đầy huyền bí. Hiệu ứng ánh sáng đẹp mắt cũng góp công không nhỏ ở mảng này. Tuy nhiên, màu sắc của game hơi tối so với bình thường. Ngoài những cảnh trời mây, biển nước thì hầu như lúc nào tạo cảm giác bất an trong bóng tối u ám đầy hiểm nguy, có lẽ đây là mục đích của nhà sản xuất, muốn cho người chơi quen dần với bóng tối, vượt qua nỗi sợ hãi để đi tới thành công. Bên cạnh đó mô hình các nhân vật cũng không được trau chuốt cho lắm, trông hơi gượng gạo và thiếu hồn. Âm thanh của game không quá xuất sắc nhưng lại sở hữu những bản nhạc êm đềm, bay bổng và hùng tráng đậm nét Trung Cổ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
http://www.gamespot.com/pc/adventure/knightsofthetemple2/index.html
http://pc.gamezone.com/products/item/knights_of_the_temple_2_pc/

Trò chơi điện tử năm 2005
Trò chơi trên Windows
Trò chơi PlayStation 2
Trò chơi Xbox
Trò chơi lấy bối cảnh thời Trung Cổ
Trò chơi điện tử phần tiếp theo


title: Moresnet

text:
Moresnet () là nước nhỏ nhất thuộc châu Âu với diện tích cỡ khoảng 3,5 km²; chỉ tồn tại vì hai quốc gia bên cạnh không thể nào thỏa thuận về việc ai có quyền chiếm hữu vùng đất này. Vì vậy họ quyết định biến vùng đất này thành vùng trung lập, hai bên có quyền như nhau. Nó cách Aachen khoảng 7 km về phía tây nam, thẳng về phía nam của chỗ mà biên giới của ba nước Đức, Bỉ, và Hà Lan gặp nhau trên núi Vaalserberg.

Lịch sử hình thành và phát triển
Sau khi Napoléon thất bại trong cuộc viễn chinh khắp châu Âu vào năm 1815 thì biên giới giữa các quốc gia châu Âu được thiết lập lại. Biên giới giữa Vương quốc Phổ và Vương quốc Hà Lan cũng không phải là ngoại lệ. Khi đó khu vực xung quanh làng Kelmis (thuộc Moresnet) là khu vực mà cả Phổ và Hà Lan đang tranh chấp do ở đó có một mỏ kẽm. Hai quốc gia này đàm phán với nhau trong khoảng 1 năm và cuối cùng vào năm 1816 đã quyết định chia vùng đất này (Mairie Moresnet) thành ba phần theo hiệp ước biên giới Aachen (ký năm 1816 và được phê chuẩn bởi hai bên năm 1823).

Moresnet thuộc về Hà Lan, vùng Neu-Moresnet ngày nay thuộc về Phổ, còn vùng đất xung quanh làng Kelmis và mỏ kẽm là vùng đất trung lập thuộc quyền quản lý của các Cao ủy Hà Lan và Phổ. Đây là Moresnet trung lập (Neutraal Moresnet).

Năm 1830, dân cư vùng đất phía nam Hà Lan tách ra đòi quyền độc lập và trở thành nước Bỉ ngày nay. Từ thời điểm này thì Moresnet thuộc về Bỉ và quyền quản lý của Hà Lan đối với vùng Moresnet trung lập cũng rơi vào tay Bỉ. Một điều cần lưu ý là Hà Lan chưa bao giờ chính thức chuyển quyền quản lý vùng đất trung lập này cho Bỉ.

Năm 1914, Thế chiến thứ nhất nổ ra và vùng Moresnet trung lập rơi vào tay Đức. Người Bỉ mất quyền kiểm soát vùng đất trung lập này. Năm 1919 sau thất bại của người Đức thì vùng đất này lại thuộc quyền quản lý của người Bỉ.

Điều 32 Hiệp ước Versailles (1919) quy định như sau:
"Đức công nhận chủ quyền của Bỉ đối với vùng đất tranh chấp".

Từ đó Moresnet trung lập biến mất khỏi bản đồ thế giới.

Tham khảo

Đọc thêm

Liên kết ngoài

Neutraal Moresnet (tiếng Hà Lan)
Neutral Moresnet  (tiếng Anh)
Neutrala Moresnet  (tiếng Esperanto)

Vùng lãnh thổ tranh chấp tại châu Âu
Cựu quốc gia châu Âu
Cộng đồng nói tiếng Đức tại Bỉ
Tranh chấp lãnh thổ của Đức


title: Pasian di Prato

text:
Pasian di Prato là một đô thị ở tỉnh Udine trong vùng Friuli-Venezia Giulia thuộc Ý, có cự ly khoảng 70 km về phía tây bắc của Trieste và khoảng 3 km về phía tây nam của Udine. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 8.825 người và diện tích là 15,9 km².

Đô thị Pasian di Prato có các frazioni (đơn vị cấp dưới, chủ yếu là các làng) Pasian di Prato, Colloredo di Prato, Passons, và più le località di Santa Caterina e Bonavilla.

Pasian di Prato giáp các đô thị: Basiliano, Campoformido, Martignacco, Tavagnacco, Udine.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.pasian.it/
 www.coloret.it/

Đô thị tỉnh Udine


title: Coniodes

text:
Coniodes là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Hàng không năm 1923

text:
Đây là danh sách các sự kiện hàng không nổi bật xảy ra trong năm 1923:

Các sự kiện

Tháng 1
 Hãng hàng không Air Union được thành lập dựa trên sự liên kết của Compagnie des Messageries Aériennes (CMA) với Grands Express Aériens (CGEA).

Tháng 2
 Cuộc cất cánh và hạ cánh đầu tiên được thực hiện trên tàu sân bay mới của Nhật, tàu Hōshō được thực hiện bởi một phi công Anh trên một chiếc Mitsubishi 1MF.
 RAF chỉ đạo các hoạt động ở miền Nam Iraq nhằm chống lại những hoạt động nổi dậy do Tù trưởng Mahmud Barzenci cầm đầu.
 1 tháng 2 - Quân đoàn Không quân Đan Mạch được thành lập is established

Tháng 3
 Dobrolyot được thành lập, đây là hãng hàng không dân dụng đầu tiên của Liên Xô. Sau đó nó trở thành một phần của Aeroflot.
 17 tháng 3 - Chính phủ Hoa Kỳ cho phép máy bay quân đội thả calci arsenate xuống các cánh đồng bông ở Louisiana để giết những con mọt.

Tháng 4
 10 tháng 4 - Daimler Airways bắt đầu các chuyến bay định kỳ giữa London và Berlin (bay qua Bremen và Hamburg).
 16 tháng 4 - 17 - Trung úy John Arthur Macready và trung úy Oakley Kelley thiết lập một kỷ lục bay dài, họ bay liên tục trong 36 giờ 5 phút trên một chiếc Fokker T-2, trên một quãng đường dài 2.518 dặm (4.052 km).

Tháng 5
 2 tháng 5 - 3 tháng 5 - Kelly MacReady hoàn thành chuyến bay không dừng đầu tiên từ New York đến Los Angeles, trong 27 giờ trên một chiếc Fokker T-2.
 3 tháng 5 - Sikorsky Aero Engineering Corporation được thành lập bởi Igor Sikorsky tại trang trại gà ở Long Island.
 23 tháng 5 - Hãng hàng không Bỉ SABENA được thành lập, thêm vào tuyến đường bay của SNETA ở Belgian Congo mà nó lấy được.

Tháng 6
 14 tháng 6 - New Zealand thành lập quân chủng không quân, bước đầu của Không quân Hoàng gia New Zealand.

Tháng 7
 19 tháng 7 - Hãng hàng không Tiệp Khắc, CSA bắt đầu hoạt động.

Tháng 8
 21 tháng 8 - Đèn hiệu hàng không điện tử lần đầu tiên xuất hiện ở sân bay của Mỹ, giúp cho các chuyến bay ban đêm hoạt động.
 28 tháng 8 - Trung úy John Richter và Lowell Smith thiết lập một kỷ lục mới về chuyến bay dài với 37 giờ 15 phút trên một chiếc Airco DH.4, với quãng đường dài 3.293 dặm (5.299 km). Họ phải tiếp nhiên liệu 15 lần trong suốt chuyến bay.

Tháng 9
 5 tháng 9 - Máy bay ném bom của Quân đội Mỹ thực hiện các bài tập chống tàu, đánh chìm 2 chiến hạm đã lỗi thời là USS Virginia và USS New Jersey.
 28 tháng 9 - Cuộc đua hàng không tranh Cúp Schneider được diễn ra tại Cowes, Vương quốc Anh. Một người Mỹ đã chiến thắng là David Rittenhouse, anh ta bay trên chiếc Curtiss CR.3 đạt vận tốc 285.5 km/h (177.4 mph).

Tháng 10
 6 tháng 10 - Curtiss R2C giành ngôi thứ quán quân và á quân trong giải đua máy bay Pulitzer Trophy Race, máy bay giành chiến thắng lập một kỷ lục mới về tốc độ là 243.6 mph (392 km/h).
 15 tháng 10 – Cuộc thi tàu lượn gắn động cơ đầu tiên được tổ chức ở Lympne, Kent.

Tháng 12
21 tháng 12 - Khí cầu máy Dixmude của Pháp bị nổ phía trên Biển Địa Trung Hải khi đang bay từ Cuers-Pierrefeu đến Algérie do bị sét đánh. Toàn bộ 52 thành viên trên khí cầu thiệt mạng.

Chuyến bay đầu tiên

Tháng 1
 9 tháng 1 - Cierva C.4
 19 tháng 1 - Armstrong Whitworth Wolf

Tháng 3
 Aero A.18
 Hawker Woodcock

Tháng 5
 Gloster Grebe

Tháng 6
 2 tháng 6 – Boeing XPW-9
 28 tháng 6 - Armstrong Whitworth Awana

Tháng 7
 30 tháng 7 - de Havilland DH.50

Tháng 8
 22 tháng 8 - Barling XNBL
 23 tháng 8 - Polikarpov I-1

Tháng 9
 3 tháng 9 - USS Shenandoah
 3 tháng 9 - Curtiss R2C

Tháng 10
 2 tháng 10 - de Havilland Humming Bird
 23 tháng 10 - Handley Page Hyderabad

Tham khảo

Hàng không năm 1923


title: Trạng thái bóng trên sân

text:
Trạng thái bóng trên sân (Bóng Trong Cuộc Và Bóng Ngoài Cuộc) là điều luật thứ 9 của Luật bóng đá, mô tả hai trạng thái của bóng trong một trận đấu.

Bóng trong cuộc
Bóng được coi là trong cuộc từ lúc bắt đầu trận đấu cho đến khi:
Bóng vượt qua hết đường biên và ra ngoài sân, kể cả vạch vôi khung thành
Trận đấu được dừng lại bởi trọng tài (do cầu thủ phạm lỗi hay bị chấn thương nghiêm trọng, hoặc do bóng bị hỏng...)
lưu ý rằng một quả bóng vẫn được tính là trong cuộc nếu:
Bóng bật vào sân từ cột dọc, xà ngang cầu môn hoặc cột cờ góc.
Bóng chỉ chạm đường biên mà không lăn qua hết đường biên. Lưu ý rằng bóng lăn qua hết vạch vôi khung thành thì mới có bàn thắng
Bóng bật vào sân từ trọng tài hoặc trợ lý trọng tài đứng trong sân.
Khi bóng ở trong cuộc (bóng sống), cầu thủ có thể chơi bóng, tranh cướp bóng và ghi bàn. Cầu thủ cũng bị thổi phạt nếu phạm lỗi. một đội bóng không thể thay cầu thủ nếu bóng vẫn ở trong cuộc,.

Bóng ngoài cuộc
Bóng được coi là ngoài cuộc khi:
Bóng đã vượt qua hẳn đường biên ngang, biên dọc dù ở mặt sân hay trên sân đấu
Trọng tài thổi còi dừng trận đấu.
Quả bóng được gọi là "bóng chết" khi bóng ngoài cuộc; Cầu thủ không được phép chơi bóng hay gây cản trở cho đối phương, và bàn thắng cũng không thể được ghi.

Thời gian bóng ngoài cuộc sẽ được trọng tài chính bù thêm vào thời gian thi đấu chính thức.

Các cách tiếp tục trân đấu
Khi bóng rơi vào trạng thái bóng chết. Trận đấu lúc này sẽ được tiếp tục diễn ra bằng các cách chính sau:
 Giao bóng: Khi một đội ghi được bàn thắng. Tất cả các cầu thủ của hai đội sẽ trở lại vị trí như trong đội hình, bóng đặt ở dấu chấm giữa sân, đội nhận bàn thua được quyền giao bóng. Quả giao bóng cũng được thực hiện khi bắt đầu một hiệp đấu.
 Ném biên: Khi bóng rơi ra ngoài đường biên dọc do tác động của một cầu thủ đội nhà (dù ở trên mặt sân hay bay trên không). Đội đối phương sẽ được hưởng quyền ném bóng từ vị trí trên đường biên dọc mà bóng rời sân. Từ quả ném biên, bàn thắng chỉ được công nhận khi chạm chân cầu thủ khác
 Phát bóng: Khi bóng rơi ra ngoài đường biên ngang của đội đối phương do tác động của cầu thủ đội nhà. Đội đối phương sẽ được hưởng quyền phát bóng lên, bóng đặt ở vạch 5m50. Từ quả phát bóng, nếu bóng được đá vào cầu môn, bàn thắng được công nhận.
 Phạt góc: Khi bóng rơi ra ngoài đường biên ngang của đội nhà do tác động của cầu thủ đội nhà. Đội đối phương sẽ được hưởng quyền đưa bóng vào trận đấu bằng cú đá từ điểm đá phạt góc (là điểm nối giữa đường biên dọc và đường biên ngang). Từ quả đá phạt góc, nếu bóng được đá vào cầu môn, bàn thắng sẽ được tính.
 Đá phạt gián tiếp: Khi có cầu thủ đội nhà phạm lỗi nhẹ hoặc việt vị. Đội đối phương sẽ được hưởng quyền đưa bóng vào trận đấu, bóng đặt ở vị trí phạm lỗi, nếu đá bóng trực tiếp vào cầu môn, bàn thắng không được công nhận. Bàn thắng chỉ được công nhận khi bóng chạm chân một cầu thủ khác.
 Đá phạt trực tiếp: Khi có cầu thủ đội nhà phạm lỗi nặng (lỗi quy định trong điều 12 của Luật bóng đá, ví dụ phạm lỗi khi đối phương đang có lợi thế tấn công, phạm lỗi từ phia sau). Đội đối phương sẽ được quyền đưa bóng vào trận đấu, bóng đặt ở vị trí phạm lỗi và bàn thắng ghi vào cầu môn từ cú đá phạt này sẽ được tính. Vì vậy đội nhà thường lập hàng rào để chắn bóng.
 Phạt đền: Khi có cầu thủ phạm lỗi trong khu vực cấm địa (khu vực 16m50) của đội đối phương. Đội đối phương sẽ được hưởng cú đá phạt từ vị trí đá phạt 11 m, đây là cú đá chỉ có sự tham gia của một cầu thủ đội tấn công (người sút phạt đền) và thủ môn đội phòng ngự.
 Thả bóng: Khi trận đấu bị dừng lại không phải do bóng ra ngoài sân hoặc có cầu thủ bị phạm lỗi (ví dụ có cầu thủ bị chấn thương, có cổ động viên nhảy vào sân). Trọng tài sẽ là người cầm bóng và thả trước sự có mặt của một cầu thủ mỗi đội.
Trong mỗi trường hợp trên, trận đấu chỉ được tiếp tục sau khi trọng tài thổi còi báo hiệu.

Chú thích

Liên kết ngoài
 The current Laws of the Game (FIFA)
 Văn bản pháp quy về bóng đá tại Việt Nam
 Văn bản sửa đổi, bổ sung luật thi đấu bóng đá năm 2005
 Văn bản sửa đổi, bổ sung luật thi đấu bóng đá năm 2006
 Quy định về kỷ luật của FIFA (FDC)

Luật bóng đá
Thuật ngữ bóng đá


title: Garrha limbata

text:
Garrha limbata là một loài bướm đêm thuộc họ Oecophoridae. Nó được tìm thấy ở Úc.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Garrha


title: Hương Giang (sinh 1987)

text:
{{thông tin hoa hậu
|hình=
|caption=
|danh hiệu =
Hoa Hậu Hải Dương 2006
Miss Hai Duong 2006 (đại diện tỉnh Hải Dương tại Hoa hậu Việt Nam 2006)
Miss Asia Vietnam 2007 (chỉ định/đại diện Việt Nam tại Hoa hậu châu Á 2007)
Á Hậu 2 Hoa Hậu Việt Nam Toàn Cầu 2009
Miss World Vietnam 2009 (chỉ định/đại diện Việt Nam tại Hoa hậu Thế giới 2009)
Miss Grand Slam Asia 2009 (Hoa Hậu Đẹp Nhất Châu Á 2009)
|competitions=
Hoa hậu Việt Nam 2004(Tham dự)
Hoa hậu phụ nữ Việt Nam qua ảnh 2005  (Top 10)
 Hoa hậu Hải Dương 2006  (Chiến thắng)
Hoa hậu Việt Nam 2006  (Top 10)
Hoa hậu châu Á 2007(Tham dự)
 Hoa hậu Việt Nam Toàn cầu 2009 (Á hậu 2)
 Hoa hậu Thế giới 2009  (Top 16)
 Miss Grand Slam Asia 2009 (Hoa hậu Đẹp nhât châu Á 2009)  (Chiến thắng)
|tên=
|bí danh=
|ngày sinh=
|nơi sinh= Hải Dương, Việt Nam
|số đo= 86-61-92
|chiều cao=
| spouse =
|children=2
|màu mắt=Đen
|màu tóc=Đen
|năm hoạt động=2004- nay}}
Hương Giang (tên đầy đủ là Trần Thị Hương Giang sinh ngày 14 tháng 1 năm 1987 tại Hải Dương) là một hoa hậu, doanh nhân và giám khảo sắc đẹp người Việt Nam, từng giành vương miện cuộc thi Hoa hậu Hải Dương 2006, Á hậu 2 Hoa hậu Việt Nam Toàn cầu 2009, đại diện Việt Nam lọt Top 16 Hoa hậu Thế giới 2009 và giành chiến thắng giải Miss Grand Slam Asia- Hoa hậu Đẹp nhất châu Á 2009.

Các cuộc đua tranh nhan sắc
Trần Thị Hương Giang là người đã từng thử sức và chinh chiến tại nhiều cuộc thi hoa hậu lớn nhỏ khác nhau.

Năm 2004, Hương Giang đăng ký dự thi Hoa hậu Việt Nam nhưng chỉ dừng chân ở vòng chung khảo phía Nam. Nguyễn Thị Huyền đến từ Hải Phòng là người đăng quang trong cuộc thi này.
Năm 2005 Hương Giang đăng ký dự thi cuộc thi Hoa hậu phụ nữ Việt Nam qua ảnh 2005 và lọt vào Top 10 đồng thời đoạt giải phụ mái tóc đẹp nhất.
Năm 2006, Hương Giang đăng quang Hoa hậu Hải Dương và giành thêm giải phụ thí sinh ứng xử hay nhất.
Cùng năm, cô đại diện Hải Dương trở lại cuộc thi Hoa hậu Việt Nam 2006 và lọt vào Top 10 người đẹp nhất. Tuy không nằm trong những ngôi vị cao nhất nhưng cuộc thi Hoa hậu Việt Nam 2006 là "dấu mốc" quan trọng khởi đầu cho "sự nghiệp" của Hương Giang khi kể từ đây, tên tuổi của cô đã được nhiều người biết đến và để ý với thành tích đạt được từ cuộc thi.
Năm 2007, Hương Giang đại diện cho Việt Nam tham dự cuộc thi Hoa hậu châu Á song không nhận được giải thưởng nào.
Năm 2009, Hương Giang dự thi cuộc thi Hoa hậu Việt Nam Toàn cầu tổ chức tại Mỹ và đoạt danh hiệu Á hậu 2 cùng 2 giải phụ là Hoa hậu Ảnh và Miss Aodai.
Lý giải cho câu hỏi tại sao đi thi khá nhiều các cuộc thi hoa hậu, Hương Giang phát biểu: "Tôi là người may mắn khi có nhiều cơ hội đến với mình và tôi cũng biết cách nắm bắt những cơ hội đó. Tuổi trẻ và nhan sắc chỉ có một thời, tại sao không cố gắng để sau này phải hối tiếc ?".

Hoa hậu Thế giới 2009
Cuối năm 2009, Trần Thị Hương Giang được công ty người mẫu PL đề cử đại diện cho Việt Nam tham dự Hoa hậu Thế giới 2009 tại Nam Phi.

Trước khi dự thi, cô không được nhiều người tin tưởng vào việc sẽ giúp Việt Nam tỏa sáng tại cuộc thi do đã không đạt được vị trí cao tại các cuộc thi sắc đẹp trước đó. Nhưng sau khi lọt vào Top 12 Hoa hậu Bãi biển, rồi xuất sắc đạt Á hậu 1 Hoa hậu Siêu mẫu (thành tích cao nhất của Việt Nam tại phần thi này cùng với Lương Thùy Linh ở Hoa hậu Thế giới 2019) thì Hương Giang đã được chú ý hơn trong dàn thí sinh. Tuy nhiên, cũng có ý kiến cho rằng nhờ tỉ phú Hoàng Kiều đã hứa hẹn đăng cai tổ chức HHTG vào năm sau đó cũng như mời chủ tịch cuộc thi và đương kim hoa hậu về thăm Việt Nam để triển khai kế hoạch nên cô đã được ưu ái hơn ở cuộc thi này. Kết quả, Hương Giang được xướng tên trong Top 16 cuối cùng của cuộc thi.

Vào năm 2010, Chuyên trang sắc đẹp quốc tế Globalbeauties công bố Hương Giang đạt được danh hiệu Top 3 Đệ nhất mỹ nhân đương đại, Top 10 Gương mặt người đẹp của năm. Sau đó, Hương Giang còn có tên trong Top 10 Miss Grand Slam (Hoa hậu của các hoa hậu) cùng với Á hậu 1 Hoa hậu Trái Đất 2009 Sandra Seifert đến từ Philippines, xếp vị trí thứ 6 cùng danh hiệu Hoa hậu của các hoa hậu Châu Á. Đây là thành tích cao nhất của Việt Nam tại đường đua này. Mặc dù, đây là cuộc bình chọn của một trang web với các giám khảo là các fan hâm mộ sắc đẹp, không có tên tuổi nổi bật nhưng danh hiệu này cũng được báo chí và Hương Giang sử dụng như danh hiệu chính thức để hoạt động trong làng giải trí Việt.

Đằng sau những danh hiệu
Hương Giang từng là học sinh lớp chuyên địa lý, Trường Trung học phổ thông chuyên Nguyễn Trãi, tỉnh Hải Dương.

Năm 2005, cô thi đậu vào khoa quốc tế học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội. Đến năm 2007, cô chuyển vào Thành phố Hồ Chí Minh học khoa báo chí - truyền thông tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh. Hương Giang hiện vẫn đang theo học tại đây và dự định theo đuổi nghề truyền thông sau khi tốt nghiệp.

Ngày 23-10-2010, tại đảo Phú Quốc, Hương Giang kết hôn với Liu Jia (người Hồ Bắc, Trung Quốc) sau 2 năm yêu nhau. Liu Jia làm việc tại một hãng hàng không của Trung Quốc có chi nhánh ở Việt Nam.

Ngoài ra, Cô cũng đều đặn xuất hiện tại các buổi biểu diễn thời trang và sự kiện khi được mời.

Trong các năm 2015, 2017 và 2019, cô trở thành một trong những giám khảo chính thức của cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ Việt Nam. Cô từng gây tranh cãi lớn trong cộng đồng người hâm mộ sắc đẹp với câu phỏng vấn Á hậu 3 của cuộc thi Hoa Hâu Quốc Tế năm 2015 Phạm Hồng Thúy Vân, người đồng thời là thí sinh của cuộc thi Hoa hậu hoàn vũ năm 2019: "Em biết mình là thí sinh của cuộc thi. Vậy tại sao em xuất hiện ở đây như một celeb".

Em họ của cô là Trần Hồng Nhung hiện đang làm giảng viên khoa marketing của trường Đại Học Kinh tế Quốc Dân

Các danh hiệu sắc đẹp đạt được
Hoa hậu Hải Dương 2006 (cuộc thi hoa hậu cấp tỉnh, người chiến thắng sẽ đại diện tỉnh Hải Dương tham dự Hoa hậu Việt Nam 2006)Á hậu 2 Hoa hậu Việt Nam Toàn cầu 2009 (cuộc thi hoa hậu tổ chức tại Mỹ, dành cho người Việt Nam đang sống trên Toàn cầu tham dự)Miss Grand Slam Asia 2009 (tạm dịch: Hoa hậu Đẹp nhất châu Á 2009, đây là giải thưởng do một trang sắc đẹp quốc tế bình chọn)''

Xem thêm
Hoa hậu Việt Nam 2004
Hoa hậu Việt Nam 2006
Hoa hậu Thế giới 2009
Đại diện của Việt Nam tại các cuộc thi sắc đẹp lớn

Chú thích

Nữ người mẫu Việt Nam
Người Hải Dương
Sinh năm 1987
Nhân vật còn sống
Nữ giới Việt Nam thế kỷ 21


title: Lý Hương Cầm

text:
Lý Hương Cầm, tên thật là Lý Thụy Cầm, bà là một trong những nữ diễn viên gạo cội của màn ảnh Hong Kong tử giữa thập niên 1960 cho đến nay. Hậu bối gọi bà là một cách tôn trọng là "chị Cầm", những người cùng trang lứa gọi bà là "A Cầm", lớp đàn anh đàn chị thì gọi bằng cái tên thân mật "Cầm Cầm" nhưng bất kể bạn gọi thế nào thì cũng nhận được lời đáp là một nụ cười tươi của Lý Hương Cầm.

Tiểu sử
Lý Hương Cầm sinh ra trong một gia đình truyền thống tại Macao, cha là nhà kinh doanh vựa gạo và làm chủ một cửa hàng thu đổi vàng bạc và ngoại tệ. Cha của bà có đến năm người vợ, Lý Hương Cầm cùng một em trai và hai em gái là con của người vợ cả, một em trai khác mẹ là Lý Thụ Giai từng bị bà đăng báo cắt đứt quan hệ chị em năm 1996 vì thói ham mê cờ bạc, là con nuôi của người mẹ thứ năm.

Từ nhỏ, Lý Hương Cầm đã năng nổ, thành tích học tập khá tốt, là cô con gái cưng của gia đình nên quá trình lớn lên của bà có thể nói là sống trong nhung lụa nếu như không có một ngày công việc kinh doanh của cha mình thất bại, Lý Hương Cầm phải ra ngoài diễn kịch, đóng phim kiếm tiền, trở thành trụ cột kinh tế gia đình.

Sự nghiệp
Ngay từ nhỏ, Lý Hương Cầm đã có niềm đam mê với sân khấu Việt kịch. Năm 16 tuổi, bà chính thức bước lên sàn diễn, chủ yếu được giao các vai thứ chính. Đến năm 1996, Lý Hương Cầm bắt đầu tham gia đóng phim điện ảnh, tác phẩm đầu tay là Hoàng Phi Hồng tam hý Nữ tiêu sư. Vào thời điểm bấy giờ, Lý Hương Cầm nổi tiếng với các vai phản diện, hình tượng nổi bật là mẹ kế độc ác, kẻ thứ ba, cung phi thâm hiểm...bộ phim điện ảnh đầu tiên bà đảm nhận là Uyên ương giang di hận (1960). Các tác phẩm đáng chú ý khác có: Hán Vũ đế mộng hội Vệ phu nhân (1959), Hoàng hậu kẻ chợ (1964), 999 ba hung thủ ly kỳ (1964)...vì bà từng đóng rất thành công vai "Tây cung nương nương" nên còn có biệt danh là '"Tây cung Cầm".

Năm 1972, Lý Hương Cầm gia nhập đài truyền hình TVB, trở thành một trong những MC trụ cột của tiết mục tổng hợp ăn khách Hoan liêu kim tiêu, ngoài ra bà còn góp mặt trong nhiều bộ phim truyền hình: Thân tình, Người trong lưới...Sau khi chuyển sang hoạt động trong ngành truyền hình, thể loại vai diễn của bà cũng theo đó thay đổi, từ vai ác thành người mẹ hiền, rất được lòng khán giả.

Danh sách phim

Story of the Vulture Conqueror (1958 / 1959)
Story of the White-haired Demon Girl (1959)
Dance with the Dragon (1991)
All's Well, Ends Well (1992)
The Bride with White Hair 2 (1993)
Ngân Hồ Về Đêm (1993)

Ngày Mai Trời Lại Sáng (1996)(The Good Old Day)
Sức mạnh tình thân (2008)
All's Well, Ends Well 2009 (2009)
All's Well, Ends Well 2010 (2010)
Bruce Lee, My Brother (2010)
Công chúa giá đáo (2010)
All's Well, Ends Well 2011 (2011)

Tham khảo

Diễn viên Hồng Kông
Diễn viên của TVB
Nữ ca sĩ Trung Quốc
Người từ Phật Sơn


title: Haplochromis turkanae

text:
The Turkana Haplochromis (Haplochromis turkanae), also known in brief as Turkana Haplo, là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Nó là loài đặc hữu của Kenya. Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước ngọt.

Chú thích

Tham khảo

 Odhiambo, E.A. & Hanssens, M. 2005. Haplochromis turkanae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Động vật Kenya
Haplochromis
Động vật được mô tả năm 1974


title: Liphanthus tofensis

text:
Liphanthus tofensis là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Ruz & Toro mô tả khoa học năm 1983.

Chú thích

Tham khảo

Liphanthus
Động vật được mô tả năm 1983


title: Craspedostethus saudianus

text:
Craspedostethus saudianus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Chassain miêu tả khoa học năm 1979.

Chú thích

Tham khảo

Craspedostethus


title: Leptopelis nordequatorialis

text:
Leptopelis nordequatorialis là một loài ếch thuộc họ Hyperoliidae.
Loài này có ở Cameroon và Nigeria.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao, đầm nước, đầm nước ngọt, đầm nước ngọt có nước theo mùa, suối nước ngọt, và vùng đồng cỏ.

Tham khảo

 Schiøtz, A. & Amiet, J.-L. 2004. Leptopelis nordequatorialis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Leptopelis


title: Lương Hà

text:
Lương Hà (chữ Hán giản thể: 梁河县) là một huyện thuộc châu tự trị dân tộc Thái, Cảnh Pha Đức Hoành, tỉnh Vân Nam, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 1159 km2, dân số năm 2004 là 16 vạn người. Chính quyền huyện đóng ở trấn Giá Ô. Huyện được chia thành 3 trấn và 6 hương.
Trấn: Giá Ô, Mãnh Dưỡng và Mang Đông.
Hương: Cửu Bảo, Tiểu Hán, Đại Hán, hương dân tộc A Xương Nẵng Tống, Hà Tây và hương dân tộc A Xương Cửu Bảo.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Vân Nam
Văn Sơn, Vân Nam


title: Anoncia

text:
Anoncia là một chi bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Cosmopterigidae


title: Orthaltica purba

text:
Orthaltica purba là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Basu & Sengupta miêu tả khoa học năm 1985.

Chú thích

Tham khảo

Orthaltica


title: Khánh Thành, Khánh Dương

text:
Khánh Thành (chữ Hán phồn thể: 慶城縣, chữ Hán giản thể: 庆城县, bính âm: Qìngchéng Xiàn, âm Hán Việt: Khánh Thành huyện) là một huyện thuộc địa cấp thị Khánh Dương, tỉnh Cam Túc, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Khánh Thành có diện tích 2673 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2004 là 320.000 người. Mã số bưu chính của huyện này là 745100. Chính quyền huyện đóng ở trấn Khánh Thành. Đến tháng 6 năm 2002, huyện này được chia ra 4 trấn và 15 hương.
Trấn: Dịch Mã, Tam Thập Lý Phố, Mã Dục và Khánh Thành.
Hương: Hùng Gia Miếu, Xích Thành, Bạch Mã, Đồng Xuyên, An Gia Tự, Thái Bạch Lương, Băng Lâm Xóa, Thổ Kiểu, Thái Khẩu Tập, Cao Lâu, Nam Trang, Huyền Mã, Địch Gia Hà, Thái Gia Miếu, Cát崾Hiện.

Tham khảo

Khánh Dương
Đơn vị cấp huyện Cam Túc


title: Prionolabis munda

text:
Prionolabis munda là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

<references>

Liên kết ngoài

Prionolabis
Limoniidae ở vùng Nearctic