title: Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc

text:
Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc (HĐBA) là một trong sáu cơ quan chính của Liên Hợp Quốc, có quyền đề nghị Đại Hội đồng kết nạp nước mới vào Liên Hợp Quốc, phê chuẩn các điều sửa đổi, bổ sung Hiến chương Liên Hợp Quốc và quyết định các biện pháp giữ gìn hòa bình, trừng phạt, quân sự. Các nước thành viên LHQ có nghĩa vụ thi hành các nghị quyết của HĐBA.

HĐBA họp lần đầu tiên vào ngày 17 tháng 1 năm 1946. Vào thời kỳ Chiến tranh Lạnh, HĐBA bị tê liệt do tranh chấp giữa Hoa Kỳ và Liên Xô nhưng có nghị quyết về các xung đột ở Triều Tiên, Congo, Síp, Tây New Guinea và Bán đảo Sinai. Sau khi Liên Xô tan rã, HĐBA đẩy mạnh hoạt động giữ gìn hòa bình, có nghị quyết về Kuwait, Namibia, Campuchia, Bosnia và Herzegovina, Rwanda, Somalia, Sudan và Cộng hòa Dân chủ Congo.

HĐBA gồm 15 ủy viên, có năm ủy viên thường trực là Anh, Mỹ, Nga, Pháp và Trung Quốc thuộc khối Đồng Minh thời Chiến tranh thế giới thứ hai. Ủy viên thường trực có quyền phủ quyết nghị quyết của HĐBA. Mười ủy viên không thường trực được bầu ra theo khu vực, có nhiệm kỳ là hai năm. Các ủy viên luân phiên giữ chức Chủ tịch HĐBA.

Lực lượng giữ gìn hòa bình của LHQ chịu trách nhiệm thi hành các nghị quyết của HĐBA. Tháng 11 năm 2021, trên thế giới có 12 nhiệm vụ giữ gìn hòa bình có 121 nước tham gia, 87.000 binh lính và ngân sách 6,3 tỷ đô la Mỹ.

Lịch sử

Sáng lập
Trước khi LHQ ra đời đã có nhiều tổ chức và hội nghị được thành lập để điều hòa xung đột giữa các nước như Ủy ban Chữ thập đỏ quốc tế và các Công ước Den Haag năm 1899 và năm 1907. Sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, Hội Quốc Liên được thành lập để giữ gìn an ninh quốc tế. Hội Quốc Liên có một số thành công nhất định trong việc hòa giải các tranh chấp lãnh thổ nhưng không ngăn được Nhật Bản xâm lược Mãn Châu, Ý xâm lược Ethiopia và các hành vi bành trướng của Đức Quốc Xã. Ngoài ra, Hội Quốc Liên không có đại diện của các thuộc địa trên thế giới và sự tham gia tích cực của một số cường quốc như Mỹ, Liên Xô, Đức và Nhật Bản. Tuy nhiên, nhiều tổ chức quốc tế do Hội Quốc Liên thành lập về sau được Liên Hợp Quốc tiếp quản.

Ngày 1 tháng 1 năm 1942, Anh, Liên Xô, Mỹ và Trung Hoa Dân quốc ký bản Tuyên ngôn chung Liên Hợp Quốc, lần đầu tiên dùng từ Liên Hợp Quốc để chỉ khối Đồng Minh. Tổng cộng 47 nước ký bản Tuyên ngôn chung LHQ. Bốn nước Anh, Liên Xô, Mỹ và Trung Hoa Dân quốc được gọi là "Bốn cảnh sát".

Ngày 21 tháng 8 năm 1944, Anh, Liên Xô, Mỹ và Trung Hoa Dân quốc họp Washington, D.C. để thảo luận về sự tổ chức của Liên Hợp Quốc. Vấn đề thành phần của HĐBA được đưa ra. Bốn nước đồng ý tự chọn mình làm ủy viên thường trực. Mỹ đề nghị thêm Brasil làm ủy viên thường trực nhưng bị Anh và Liên Xô phản đối. Vấn đề nóng hổi nhất là quyền phủ quyết của các ủy viên thường trực. Liên Xô chủ trương rằng mỗi ủy viên thường trực nên có quyền phủ quyết đối với nghị quyết của HĐBA và thậm chí việc thảo luận nghị quyết đó. Anh phản bác rằng ủy viên thường trực được phủ quyết nghị quyết liên quan đến mình là không hợp lý. Ở Hội nghị Yalta, Anh, Mỹ và Liên Xô đồng ý rằng mỗi ủy viên thường trực được phủ quyết nghị quyết của HĐBA nhưng không được ngăn việc thảo luận nghị quyết đó.

Ngày 25 tháng 4 năm 1945, Hội nghị San Francisco khai mạc để soạn thảo Hiến chương Liên Hợp Quốc, có 50 nước thuộc khối Đồng Minh tham gia. Úc vận động những nước khác hạn chế quyền phủ quyết của các ủy viên thường trực nhưng không tranh thủ được đủ phiếu bởi vì những nước khác sợ các cường quốc sẽ không chịu tham gia Liên Hợp Quốc nếu không có quyền phủ quyết. Đề nghị của phái đoàn Úc bị bác bỏ 10 phiếu thuận 20 phiếu chống.

Ngày 24 tháng 10 năm 1945, Hiến chương LHQ được phê chuẩn. Ngày 17 tháng 1 năm 1946, HĐBA họp lần đầu tiên ở Church House, Westminster tại Luân Đôn, Anh.

Chiến tranh Lạnh

Vào thời kỳ đầu của Chiến tranh Lạnh, HĐBA bị tê liệt do tranh chấp giữa Mỹ và Liên Xô. HĐBA chỉ can thiệp vào những xung đột không có Mỹ và Liên Xô dính líu tới; một ngoại lệ là HĐBA cho phép liên quân Mỹ can thiệp vào Chiến tranh Triều Tiên vào năm 1950 nhưng Liên Xô vắng mặt ở cuộc biểu quyết. Năm 1956, HĐBA lần đầu tiên thành lập lực lượng giữ gìn hòa bình để giải quyết Khủng hoảng Kênh đào Suez. Ủy ban tham mưu quân sự thuộc HĐBA cũng bị tê liệt tuy có nhiệm vụ chỉ huy các lực lượng quân sự của LHQ. Ủy ban tham mưu quân sự ngừng hoạt động từ giữa thập niên 1950.

HĐBA tập trung vào các xung đột nhỏ, không ảnh hưởng đến quyền lợi của Mỹ và Liên Xô. Năm 1960, HĐBA điều lực lượng giữ gìn hòa bình đến giải quyết Khủng hoảng Congo, một trong những nhiệm vụ giữ gìn hòa bình lớn nhất trong lịch sử của LHQ. Năm 1962, LHQ tiếp quản Tây New Guinea thay Hà Lan trong thời kỳ chuyển tiếp chủ quyền đến Indonesia. Năm 1964, HĐBA điều lực lượng giữ gìn hòa bình đến Síp để phòng ngừa xung đột giữa bên Hy Lạp và bên Thổ Nhĩ Kỳ, hiện tại là một trong những nhiệm vụ giữ gìn hòa bình lâu nhất của LHQ.

Ngày 25 tháng 10 năm 1971, Đại Hội đồng LHQ thông qua nghị quyết công nhận Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa là nhà nước đại diện chính đáng của Trung Quốc. Trung Hoa Dân quốc bị khai trừ khỏi LHQ, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa tiếp quản quyền đại diện Trung Quốc ở LHQ. Kết quả biểu quyết đánh dấu sự suy yếu của thế lực Mỹ ở LHQ. Từ thập niên 1970, LHQ chuyển hướng sang phát triển kinh tế và trao đổi văn hóa sau khi HĐBA giải hòa xung đột thất bại ở Trung Đông, Việt Nam và Kashmir. Ngân sách phát triển kinh tế, xã hội tăng mạnh hơn ngân sách giữ gìn hòa bình.

Sau Chiến tranh Lạnh

Sau Chiến tranh Lạnh, LHQ đẩy mạnh hoạt động giữ gìn hòa bình, chỉ trong mười năm có nhiều nhiệm vụ hơn bốn thập kỷ trước. Từ năm 1988 đến năm 2000, HĐBA thông qua gấp đôi số nghị quyết, ngân sách giữ gìn hòa bình tăng gấp mười lần. Năm 1989, HĐBA điều lực lượng giữ gìn hòa bình đến Namibia. Năm 1991, HĐBA thông qua nghị quyết lên án Iraq xâm lược Kuwait và về sau cho phép liên quân Mỹ tham chiến đẩy lùi quân Iraq. Năm 1992, LHQ tổ chức đàm phán chấm dứt Nội chiến El Salvador. Năm 1993, LHQ tổ chức bầu cử tự do và công bằng ở Campuchia. LHQ giám sát cuộc bầu cử ở Nam Phi sau khi chế độ apartheid bị thủ tiêu. Tuy nhiên, Thứ Tổng Thư ký LHQ Brian Urquhart gọi những thành công này là "sự phục hưng giả" do những thất bại về sau của LHQ.

Đầu thập niên 90, LHQ đối mặt với một loạt các cuộc khủng hoảng trong nước ở những nước như Haiti, Mozambique và Nam Tư cũ mà Hiến chương LHQ không dự liệu cho HĐBA giải quyết. Lực lượng giữ gìn hòa bình LHQ ở Bosnia bị chỉ trích vì không ngăn chặn nạn thanh lọc sắc tộc ở đó. Năm 1994, lực lượng LHQ không can thiệp vào nạn diệt chủng Rwanda do HĐBA bế tắc.

Cuối thập niên 90, HĐBA quyết nghị nhiều hình thức can thiệp vào các xung đột quốc tế. HĐBA điều lực lượng giữ gìn hòa bình đến chấm dứt Nội chiến Sierra Leone, có lính thủy đánh bộ Anh yểm trợ. Năm 2001, HĐBA cho phép liên quân Mỹ dưới quyền NATO đánh Taliban sau vụ khủng bố 9/11. Năm 2003, Mỹ xâm lược Iraq mặc dù không được HĐBA cho phép, dấy lên nghi vấn về quyền lực của HĐBA. Ngoài ra, HĐBA quyết nghị can thiệp vào Chiến tranh Darfur ở Sudan và xung đột Kivu ở Cộng hòa Dân chủ Congo. Năm 2013, Tổng Thư ký LHQ kết luận rằng LHQ đã rút lực lượng quá sớm trong giai đoạn cuối của Nội chiến Sri Lanka, gián tiếp dẫn tới thương vong thường dân.

Vai trò
HĐBA là cơ quan chính của LHQ để giữ gìn hòa bình và an ninh quốc tế. HĐBA có quyền điều tra các nguy cơ đe dọa nền hòa bình quốc tế, sắp xếp giải hòa các xung đột và yêu cầu các nước thành viên LHQ thi hành lệnh trừng phạt kinh tế, ngoại giao, quân sự. HĐBA tiến cử Tổng Thư ký cho Đại Hội đồng bầu ra và kiến nghị Đại Hội đồng kết nạp nước mới vào LHQ.

Chương VI Hiến chương LHQ quy định HĐBA có quyền điều tra các tranh chấp hoặc tình thế có thể gây ra sự bất hòa quốc tế hoặc tranh chấp quốc tế. HĐBA đề nghị các biện pháp cần thiết phòng khi có tranh chấp đe dọa nền hòa bình và an ninh quốc tế nhưng thường không có cơ chế để thi hành các biện pháp này.

Chương VII Hiến chương LHQ quy định HĐBA quyết định các biện pháp phòng khi có "sự đe dọa nền hòa bình, phá hoại nền hòa bình hoặc hành vi xâm lược". HĐBA có quyền điều lực lượng quân sự để "duy trì hoặc khôi phục nền hòa bình và an ninh quốc tế". Nghị quyết của HĐBA căn cứ chương VII có hiệu lực ràng buộc các nước thành viên LHQ.

Quy chế Roma về Tòa án Hình sự Quốc tế (TAHSQT) quy định HĐBA có quyền giao cho TAHSQT những vụ việc mà thường là ngoài thẩm quyển của TAHSQT. Tháng 3 năm 2005, HĐBA lần đầu tiên giao cho TAHSQT xem xét tình hình ở Darfur. Tháng 2 năm 2011, HĐBA lần thứ hai giao cho TAHSQT xem xét hành vi trấn áp của chính phủ Libya đối với phong trào biểu tình trong nước và gián tiếp gây ra Chiến Tranh libya.

Ngày 28 tháng 4 năm 2006, HĐBA thông qua nghị quyết khẳng định lại rằng các nước đều có nghĩa vụ phòng chống nạn diệt chủng, nạn thanh lọc sắc tộc, tội chiến tranh và tội chống loài người.

Thành viên

Ủy viên thường trực

HĐBA có năm ủy viên thường trực có quyền phủ quyết các nghị quyết của HĐBA nhưng không được ngăn HĐBA thảo luận về nghị quyết đó.

Năm ủy viên thường trực HĐBA ban đầu là Anh, Chính phủ lâm thời Cộng hòa Pháp, Liên Xô, Mỹ và Trung Hoa Dân quốc. Đã có hai lần đổi ghế ủy viên thường trực. Năm 1971, Đại Hội đồng LHQ công nhận Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa là nhà nước đại diện chính đáng của Trung Quốc và khai trừ Trung Hoa Dân quốc khỏi LHQ. Năm 1991, Liên Xô tan rã, Liên bang Nga được công nhận là nước thừa kế các quyền lợi và nghĩa vụ của Liên Xô. Ngoài ra, Pháp thành lập nền Đệ ngũ Cộng hòa vào năm 1958 dưới sự lãnh đạo của Charles de Gaulle nhưng được giữ ghế ủy viên thường trực do được quốc tế công nhận.

Năm ủy viên thường trực HĐBA là những nước lãnh đạo khối Đồng Minh thời Chiến tranh thế giới thứ hai. Họ có những quân đội mạnh nhất trên thế giới: năm 2013, năm nước này tổng cộng chi hơn một tỷ đô la Mỹ cho quân đội, chiếm hơn 55% tổng chi quân sự trên thế giới (chỉ Mỹ thôi đã chiếm hơn 35%). Họ là những nước xuất khẩu nhiều vũ khí nhất trên thế giới và những nước duy nhất được phép có vũ khí hạt nhân.

Quyền phủ quyết
Điều 27 Hiến chương LHQ quy định nghị quyết HĐBA được thông qua khi có ít nhất chín ủy viên biểu quyết tán thành, trừ phi một ủy viên thường trực phủ quyết. Biểu quyết trắng không phải là phủ quyết. Tất cả năm ủy viên thường trực đều phải biểu quyết về việc sửa đổi, bổ sung Hiến chương LHQ và đề nghị kết nạp nước mới vào LHQ. Ủy viên thường trực không được phủ quyết việc thảo luận về nghị quyết HĐBA. Ủy viên thường trực phần lớn thực hiện quyền phủ quyết đối với việc tiến cử Tổng Thư ký LHQ và việc kết nạp nước mới vào LHQ.

Ở Hội nghị San Francisco, các nước nhỏ phản đối quyền phủ quyết nhưng bị các cường quốc dọa là sẽ không tham gia LHQ nếu không có quyền phủ quyết.

Từ năm 1945 đến năm 2013, quyền phủ quyết nghị quyết HĐBA đã được thực hiện 269 lần: Trung Quốc phủ quyết 9 lần, Pháp 18 lần, Liên Xô rồi Nga 128 lần, Anh 32 lần, Mỹ 89 lần. Hai phần ba tổng số lần phủ quyết của Liên Xô và Mỹ được thực hiện trong thập kỷ đầu sau khi LHQ được thành lập.

Ủy viên không thường trực
HĐBA có các ủy viên không thường trực đại diện cho các khu vực. Ban đầu HĐBA có sáu ủy viên không thường trực; sáu ủy viên không thường trực đầu tiên là Ai Cập, Ba Lan, Brasil, Hà Lan, Mexico và Úc. Năm 1965, số ủy viên không thường trực được tăng lên mười.

Ủy viên không thường trực do Đại Hội đồng bầu ra, nhiệm kỳ là hai năm, mỗi năm bầu lại năm ủy viên. Phải có ít nhất hai phần ba biểu quyết tán thành thì nước đó mới được bầu vào HĐBA. Năm 1979, Cuba và Colombia thỏa hiệp nhường ghế ủy viên không thường trực cho Mexico sau khi tranh cử ba tháng, 154 cuộc biểu quyết thất bại. Ủy viên không thường trực không được giữ chức hai nhiệm kỳ liên tiếp.

Châu Phi có ba ủy viên không thường trực, Mỹ Latin và Caribe có hai ủy viên, châu Á Thái Bình Dương có hai ủy viên, Tây Âu có hai ủy viên, Đông Âu có một ủy viên. Lệ thường là nhóm khu vực châu Á Thái Bình Dương và châu Phi luân phiên bầu ra một nước Ả Rập. Nhiệm kỳ năm số chẵn gồm hai ủy viên châu Phi, một ủy viên Đông Âu, một ủy viên châu Á Thái Bình Dương, một ủy viên Mỹ Latinh và Caribe. Nhiệm kỳ năm số lẻ gồm hai ủy viên Tây Âu, một ủy viên châu Á Thái Bình Dương, một ủy viên châu Phi, một ủy viên Mỹ Latinh và Caribe. Ủy viên Ả Rập được bầu ra vào nhiệm kỳ năm số chẵn.

Bên dưới là các ủy viên không thường trực nhiệm kỳ 2021-2022 và 2022-2023:

Chủ tịch
Chủ tịch HĐBA chủ tọa phiên họp HĐBA và sắp đặt chương trình nghị sự. Các ủy viên HĐBA luân phiên giữ chức chủ tịch HĐBA mỗi tháng theo thứ tự tên các nước ủy viên trong tiếng Anh.

Bên dưới là danh sách các nước giữ chức Chủ tịch HĐBA vào năm 2022:

Hội trường

Mỗi ủy viên HĐBA phải có một đại diện thường trực ở trụ sở LHQ phòng khi HĐBA phải họp khẩn cấp.

Phòng họp chính của HĐBA ở Trụ sở LHQ tại New York, là quà tặng của Na Uy, do kiến trúc sư người Na Uy Arnstein Arneberg thiết kế. Trong phòng họp có bức tranh tường của họa sĩ người Na Uy Per Krohg, vẽ cảnh con phượng hoàng sống lại, tượng trưng cho thế giới sau Chiến tranh thế giới thứ hai.

HĐBA đã họp ở những thành phố khác như Nairobi, Addis Ababa, Thành phố Panama và Genève. Từ tháng 3 năm 2010 đến ngày 16 tháng 4 năm 2013, phòng họp của HĐBA được sửa sang lại, do Na Uy tài trợ tổng kinh phí 5 triệu đô la Mỹ. Ở giữa phòng họp là chiếc bàn hình móng ngựa. Chủ tịch HĐBA ngồi ở chính giữa, bên phải là Thư ký, bên trái là Phó Thư ký. Các ủy viên ngồi quanh chủ tịch theo thứ tự tên các nước ủy viên trong tiếng Anh, chừa hai ghế ở cuối bàn cho khách mời. Thứ tự ghế ngồi thay đổi mỗi tháng.

"Hiệp thương ngoài lề"
HĐBA thường xuyên "hiệp thương ngoài lề" để giải quyết các vấn đề trước khi họp công khai.

Năm 1978, một phòng họp phụ được xây bên cạnh phòng họp chính của HĐBA, do Tây Đức tài trợ. Phòng họp đó trở thành địa điểm "hiệp thương ngoài lề" của HĐBA. Năm 1994, đại sứ Pháp ở LHQ phản ánh với Tổng Thư ký rằng "hiệp thương ngoài lề đã trở thành tác phong chính của HĐBA còn họp công khai thì ngày càng hiếm, hóa vô nghĩa bởi mọi việc đã được quyết trước". Năm 2013, đại sứ Nga ở LHQ gọi phòng hiệp thương là "địa điểm thú vị nhất trong toàn thể giới ngoại giao".

Chỉ các ủy viên HĐBA được vào phòng hiệp thương, báo chí và các nước thành viên LHQ khác không được tham dự. Không có biên bản về các phiên hiệp thương ngoài lề nên các ủy viên có thể giao tiếp thân mật; trong một phiên hiệp thương ngoài lề, đại diện của một nước cộng sản bắt đầu công kích Mỹ nhưng bị đại diện của Liên Xô trách: "ở đây không được ăn nói như vậy".

Trước khi được đưa ra thảo luận công khai thì nghị quyết HĐBA đã được quyết định ở các phiên hiệp thương ngoài lề. Ví dụ: Nghị quyết HĐBA 1373 được thông qua trong năm phút mà không có thảo luận. Thường thì nghị quyết không được đưa ra nếu đã bị ủy viên thường trực HĐBA phản đối ở phiên hiệp thương ngoài lề, trừ phi có ủy viên muốn ép ủy viên thường trực công khai phủ quyết.

Năm 2012, HĐBA họp hiệp thương ngoài lề 160 lần, họp kín 16 lần, họp công khai 9 lần. Năm 2016, HĐBA họp hiệp thương ngoài lề 150 lần, họp kín 19 lần, họp công khai 68 lần.

Cơ quan giúp việc
Điều 29 Hiến chương LHQ quy định HĐBA có quyền thành lập các cơ quan giúp việc như Ủy ban tham mưu kết nạp nước thành viên LHQ, Tòa án Hình sự Quốc tế về Nam Tư cũ, Tòa án Hình sự Quốc tế về Rwanda và các Ủy ban Trừng phạt.

Lực lượng giữ gìn hòa bình LHQ
HĐBA quyết định điều lực lượng giữ gìn hòa bình đến các vùng mới ngừng chiến để thi hành hiệp định hòa bình và ngăn các bên gây chiến lại. Quân số lực lượng giữ gìn hòa bình do các nước thành viên LHQ cung cấp, được gọi là "lính mũ nồi xanh". Năm 1988, lực lượng giữ gìn hòa bình LHQ được trao Giải Nobel Hòa bình.

Tháng 9 năm 2013, LHQ có 116.837 binh lính tham gia giữ gìn hòa bình ở 15 địa điểm. Lực lượng lớn nhất ở Cộng hòa Dân chủ Congo, gồm 20.688 binh lính. Lực lượng nhỏ nhất ở Kashmir, gồm 42 binh lính có nhiệm vụ giám sát ngừng bắn. Nhiệm vụ giữ gìn hòa bình lâu nhất hiện ở Trung Đông, hoạt động từ năm 1948 đến nay.

Binh lính lực lượng giữ gìn hòa bình LHQ đã bị cáo buộc hiếp dâm trẻ em, mua dâm và thực hiện các hành vi ngược đãi tình dục khác ở Cộng hòa Dân chủ Congo, Haiti, Liberia, Sudan, Nam Sudan, Burundi, và Bờ Biển Ngà. Sau trận động đất Haiti năm 2010, giới khoa học kết luận binh lính LHQ gây ra dịch tả làm chết hơn 8.000 người Haiti.

Ngân sách giữ gìn hòa bình được tính riêng với ngân sách chính của LHQ. Các nước thành viên LHQ nộp tiền vào ngân sách theo khả năng nhưng LHQ phụ thu đối với năm ủy viên thường trực HĐBA để bù khoản thu chiết khấu của các nước kém phát triển. Năm 2020, 10 nước đóng góp nhiều nhất vào ngân sách giữ gìn hòa bình LHQ là Mỹ (27,89%), Trung Quốc (15,21%), Nhật Bản (8,56%), Đức (6,09%), Anh (5,79%), Pháp (5,61%), Ý (3,30%), Nga (3,04%), Canada (2,73%) và Hàn Quốc (2,26%).

Xem thêm

 Hệ thống Liên Hợp Quốc
 Đại Hội đồng Liên Hợp Quốc
 Tòa án Công lý Quốc tế

Tham khảo

Thư mục tham khảo

Đọc thêm

Liên kết ngoài

 UN Security Council Research Guide
 Global Policy Forum – UN Security Council
 Security Council Report – information and analysis on the council's activities
 What's In Blue – a series of insights on evolving Security Council actions
 Center for UN Reform Education – information on current reform issues at the United Nations
 UN Democracy: hyperlinked transcripts of the United Nations General Assembly and the Security Council

An ninh quốc tế
Tổ chức quốc tế


title: Bộ Cánh vẩy

text:
Bộ Cánh vẩy (danh pháp khoa học: Lepidoptera, từ tiếng Hy Lạp cổ đại: lepís "vảy/vẩy" + pterón "cánh") là một bộ côn trùng gồm bướm (bướm ngày, bươm bướm) và ngài (bướm đêm). Hiện có 180.000 loài cánh vẩy được mô tả, nằm trong 126 họ, 46 siêu họ, chiếm 10% tổng số loài đã mô tả. Đây là một trong những bộ côn trùng phân bố rộng và dễ nhận diện nhất. Cấu trúc cơ thể cơ bản ở các loài Lepidoptera biến thiên đa dạng nhằm giành lấy lợi thế tùy lối sống và môi trường sống. Bộ Cánh vẩy cực kỳ đa dạng về số loài (có lẽ hơn cả số ta từng nghĩ), và là một trong bốn bộ giàu số loài nhất (cùng bộ Cánh màng, bộ Hai cánh và bộ Cánh cứng).

Các loài cánh vẩy có hơn ba đặc điểm thừa hưởng đặc trưng. Nổi bật hơn cả là lớp vảy phủ khắp thân mình, cánh và vòi. Vảy chúng chuyên biệt hóa, trở thành những "cọng lông" dẹp, tạo cho bướm và ngài nhiều màu sắc, hoa văn khác nhau. Hầu hết loài có cánh dạng màng, số ít cánh thoái hóa hay không có cánh. Việc giao phối và đẻ trứng diễn ra gần hoặc trên cây chủ của ấu trùng. Như đa số côn trùng, bướm và ngài trải qua biến thái hoàn toàn. Ấu trùng thường được gọi là sâu hay sâu bướm, bề ngoài khác hẳn với dạng trưởng thành, có cơ thể hình trụ, đầu linh hoạt, có ba cặp chân ngực và từ 0 đến 5 cặp chân giả (proleg). Theo quá trình phát triển, bề ngoài của chúng dần thay đổi. Một khi đạt ngưỡng trưởng thành, ấu trùng biến thành nhộng. Một số loài bướm và nhiều loài ngài quay túi tơ/kén trước lúc trở thành nhộng, số khác phát triển dưới đất. Khi con nhộng hoàn thành biến thái, nó trở thành bướm hay ngài thành thục giới tính.

Các loài cánh vẩy, qua hàng triệu năm, đã phát sinh ra nhiều hoa văn và màu sắc trên cánh, từ loại ngài xám mang bộ cánh tương tự các loài bộ Cánh lông đến thứ bướm màu sắc rực rỡ, hoa văn phức tạp. Theo đó, đây là bộ côn trùng mà lắm người tham gia quan sát, nghiên cứu, thu thập, nuôi nấng, mua bán.

Bướm và ngài đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái, ở vai loài thụ-gieo phấn cũng như thức ăn trong chuỗi; ngược lại, ấu trùng của chúng lại gây vấn đề cho cây trồng trong nông nghiệp. Ở nhiều loài, con cái đẻ được 200 tới 600 trứng, ở số khác, con số này có thể đạt 30.000 trứng một ngày.

Từ nguyên
Từ Lepidoptera do Linnaeus đặt ra năm 1735, ghép từ hai từ tiếng Hy Lạp cổ đại: , sở hữu cách  ("vảy") và  ("cánh"). Ngoài ra, để trỏ nhánh gồm các loài bướm ngày, có khi danh pháp Rhopalocera, ghép từ hai từ tiếng Hy Lạp cổ đại  () ("dùi cui") và  () ("sừng"), chỉ hình dáng râu bướm, được sử dụng.

Phân bố và độ đa dạng

Lepidoptera là một nhóm côn trùng cực kỳ thành công. Chúng có mặt trên mọi lục địa trừ châu Nam Cực, cư ngụ mọi môi trường sống trên cạn, từ hoang mạc đến rừng mưa, từ đồng cỏ đến cao nguyên, song cuộc sống thường gắn với thực vật bậc cao, nhất là cây hạt kín (thực vật có hoa). Trong số những loài sống xứ lạnh là Parnassius arcticus, sống ở đông bắc Yakutia, trong vòng cực Bắc, ở độ cao 1500 m trên mực nước biển. Trên dãy Himalaya, nhiều loài như Parnassius epaphus được ghi nhận là hiện diện ở nơi cao 6.000 m trên mực nước biển.

Một số loài cánh vảy có lối sống cộng sinh, hội sinh hay ký sinh, sống trong cơ thể sinh vật khác thay vì sống độc lập. Các loài họ Pyralidae ăn phân, như Bradipodicola hahneli và Cryptoses choloepi, khác thường ở chỗ chúng sống độc trong bộ lông lười. Người ta cũng đã ghi nhận hai loài ngài chi Tinea ăn mô sừng từ sừng bò. Ấu trùng Zenodochium coccivorella là ký sinh nội quan của Kermes. Nhiều loài đẻ trứng trên cục nôn của cú, hang dơi, tảng ong hay trái cây rữa.

Tính đến năm 2007, có chừng 174.250 loài cánh vẩy đã mô tả, bướm ngày chiếm 17.950 loài, còn lại là ngài. Đại đa số Lepidoptera sống tại miền nhiệt đới, nhưng hầu các nơi đều có độ đa dạng nhất định. Ở Bắc Mỹ đã ghi nhận hơn 700 loài bướm, 11.000 loài ngài, còn Úc có trên 400 loài bướm và 14.000 loài ngài.

Chú thích

Liên kết ngoài

 Các loài Cánh vẩy trên SVRVN
 Order Lepidoptera

Bộ côn trùng
Côn trùng thụ phấn


title: Shorea palosapis

text:
Shorea palosapis (tiếng Anh thường gọi là Philippine Mahogany hoặc White Lauan) là một loài thực vật thuộc họ Dipterocarpaceae. Đây là loài đặc hữu của Philippines. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống do sự can thiệp của con người vào môi trường sống tự nhiên của chúng.

Chú thích

Tham khảo
 Ashton, P. 1998. Shorea palosapis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Philippines
palosapis


title: Juriens

text:
Juriens là một đô thị thuộc huyện hành chính Orbe, bang Vaude, Thụy Sĩ. Đô thị này có diện tích 9,35 km2, dân số thời điểm tháng 12 năm 2009 là 274 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đô thị của huyện Orbe


title: Dolichopeza borneensis

text:
Dolichopeza borneensis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Dolichopeza


title: Aristobrotica delecta

text:
Aristobrotica delecta là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gahan miêu tả khoa học năm 1891.

Chú thích

Tham khảo

Aristobrotica


title: Vougrey

text:
Vougrey là một xã ở tỉnh Aube, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc miền trung nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
 Xã của tỉnh Aube

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Vougrey sur le site de l'Institut géographique national
 Vougrey sur le site de l'Insee
 Vougrey sur le site du Quid
 Localisation de Vougrey sur une carte de France et communes limitrophes
 Plan de Vougrey sur Mapquest

Vougrey


title: Balham, Ardennes

text:
Balham  là một xã ở tỉnh Ardennes, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ardennes

Tham khảo

Xã của Ardennes


title: Catanauan, Quezon

text:
The Đô thị Catanauan (Filipino: Bayan ng Catanauan) là một đô thị hạng 1 ở tỉnh Quezon, Philippines.

Các đơn vị hành chính

Catanauan, về mặt hành chính, được chia thành 46 khu phố (barangay).

Ghi chú

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn Philipin
2000 Thông tin điều tra dân số Philipin

Settlements established in 1700
Đô thị của Quezon


title: Leioproctus davisi

text:
Leioproctus davisi là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Maynard mô tả khoa học năm 1994.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Leioproctus
Động vật được mô tả năm 1994


title: Akashi

text:
Thành phố Akashi (tiếng Nhật: 明石市) là một đô thị loại đặc biệt thuộc tỉnh Hyōgo, vùng Kinki, Nhật Bản.

Thành phố ở phía Nam của tỉnh và gần như ở vị trí trung tâm của vùng Kinki, giáp với bờ biển Akashi, rộng 49,24 km², và có 292.659 dân (ước ngày 1 tháng 8 năm 2008) với mật độ dân số vào khoảng 5930 người/km².

Lịch sử

Akashi là một thành phố quan trọng trong suốt thời kỳ cận đại của Nhật Bản cho tới tận ngày nay với lâu đài Akashi - đầu não của lãnh địa Akashi. Thành phố với hình dạng hiện tại được thành lập vào 1 tháng 11, năm 1919.

Địa lý
Đài thiên văn thành phố Akashi nằm trên đường kinh tuyến 135 độ Đông và được dùng để xác định giờ chuẩn của Nhật Bản.
Khác với cái tên, cầu nhịp Akashi Kaikyo dùng để nối đảo lớn Honshu với đảo Awaji(nằm trên đảo lớn Shikoku) nhưng không nằm ở thành phố Akashi mà nằm tại Tarumi, Kobe.
Phần còn lại của lâu đài Akashi nằm ở phía bắc ga JR Akashi và có thể được nhìn thấy từ sân ga.

Chính quyền
Akashi được lãnh đạo bởi Kitaguchi Hiroto, một chính trị gia độc lập. Hội đồng thành phố được tạo thành bởi 31 vị dân biểu, và lãnh đạo bởi các chính trị gia độc lập.

Văn hóa

Akashi được biết đến với đặc sản Akashiyaki, một loại takoyaki vốn nổi tiếng của vùng này. Những miếng mực nhỏ (tako) được đặt vào trong những miếng bột nặn hình cầu gồm hỗn hợp bột mì với trứng, để rồi sau đó chúng sẽ được nướng lên. Takoyaki hay được ăn bằng cách nhúng vào một loại soup loãng. Akashi là địa điểm tổ chức chợ cá Uo-no-Tana, nơi các ngư dân trưng bày sản phẩm mà họ đánh bắt được ngoài khơi Akashi. Chợ cá là hoạt động phổ biến của người dân địa phương và thu hút nhiều khách du lịch.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
Website chính thức của thành phố.

Đô thị đặc biệt của Nhật Bản
Hyogo
Thành phố tỉnh Hyōgo


title: Gynoplistia schachovskoyana

text:
Gynoplistia schachovskoyana là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gynoplistia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Chi Sầu đâu

text:
Chi Khổ sâm hay còn gọi chi Sầu đâu (danh pháp khoa học: Brucea) là một chi thực vật thuộc họ Simaroubaceae.

Nó được đặt tên theo học giả kiêm nhà thám hiểm người Scotland là James Bruce (1730-1794).

Các loài
Chi này có các loài sau (danh sách này có thể chưa đầy đủ):
 Brucea antidysenterica J.F.Mill., 1779
 Brucea bruceadelpha (Noot.) Kosterm., 1988
 Brucea erythraeae Chiov., 1912
 Brucea guineensis G.Don, 1831
 Brucea javanica (L.) Merr., 1928: Sầu đâu cứt chuột, khổ sâm nam, nha đảm (tử), khổ luyện tử, suốt, sầu đâu rừng, xoan rừng, chù mền, san đực, bạt bỉnh, cứt cò.
 Brucea macrocarpa Stannard, 1985
 Brucea mollis Wall. ex Kurz, 1873: Khổ sâm mềm, cứt chuột, sầu đâu rừng, đại bi mềm.
 Brucea tenuifolia Engl., 1902
 Brucea tonkinensis (Lecomte) Gagnep., 1946: Khổ sâm Bắc Bộ.
 Brucea trichotoma Spreng., 1824

Tham khảo

Liên kết ngoài


title: 5442 Drossart

text:
5442 Drossart (1991 NH1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 12 tháng 7 năm 1991 bởi Holt, H. E. ở Palomar.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Henry E. Holt
Thiên thể phát hiện năm 1991


title: Thallophaga

text:
Thallophaga là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Lithinini


title: Tenebrón

text:
Tenebrón là một đô thị ở tỉnh Salamanca, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha, đô thị này có dân số 213 người.

==Tham khảo==

Đô thị ở Salamanca


title: Soppe-le-Haut

text:
Soppe-le-Haut là một xã ở tỉnh Haut-Rhin trong vùng Grand Est ở đông bắc Pháp. Xã này có diện tích 7,37 km², dân số năm 1999 là 594 người. Khu vực này có độ cao 335 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
Thị trấn của tỉnh Haut-Rhin

Tham khảo

INSEE

Xã của Haut-Rhin


title: Ischnocnema sambaqui

text:
Eleutherodactylus sambaqui là một loài ếch trong họ Leptodactylidae. Chúng là loài đặc hữu của Brasil.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng sú vẹt nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Segalla, M.V. 2004. Eleutherodactylus sambaqui. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

sambaqui
Động vật đặc hữu Brasil
Động vật lưỡng cư Brasil
Ischnocnema


title: Quảng Chính, Quảng Xương

text:
Quảng Chính là một xã thuộc huyện Quảng Xương, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.

Địa giới hành chính
Xã Quảng Chính nằm ở phía nam của huyện Quảng Xương.
Phía đông giáp xã Quảng Thạch
Phía nam giáp thị xã Nghi Sơn (ranh giới tự nhiên là sông Yên) và xã Quảng Trung
Phía tây giáp xã Quảng Trung và huyện Nông Cống (ranh giới tự nhiên là sông Yên).
Phía bắc giáp xã Quảng Khê.

Lịch sử hành chính
Vùng đất thuộc xã Quảng Chính ngày nay, vào đầu thế kỉ 19 thuộc các tổng Thái Lai và Thủ Hộ, huyện Quảng Xương, phủ Tĩnh Gia, nội trấn Thanh Hóa.

Sau năm 1945, thuộc xã Hoa Lư, huyện Quảng Xương. Năm 1948, các xã Hoa Lư, Ký Con và Lý Thường Kiệt sáp nhập thành xã Quảng Chính, tên gọi Quảng Chính xuất hiện từ đây. Năm 1954, một phần lãnh thổ xã Quảng Chính được tách ra để lập các xã Quảng Trung, Quảng Thạch, Quảng Nham và Quảng Khê.

Xã Quảng Chính gồm các làng:
 Làng Đại Đồng: thành lập từ cuối thế kỉ 16; đầu thế kỉ 19 là thôn Đại Lộc thuộc xã Quan Phương, tổng Thái Lai; từ năm 1954, thôn Đại Lộc được chia về hai xã là Quảng Chính và Quảng Trung; từ năm 1963 lấy tên là Đại Đồng
 Làng Chính Đa: thành lập từ đầu thế kỉ 15 với tên là Giáp Đa; từ năm 1947 lấy tên là Chính Đa; năm 1950 chia thành hai thôn là Chính Đa và Thanh Xuân.
 Làng Thanh Xuân: thành lập từ thế kỉ 16, tên ban đầu là Phú Thiện.
 Làng Phú Thiện: từ năm 1947 lấy tên là Chính Phú.
 Làng Ngọc Diêm: thành lập từ cuối thế kỉ 15 với tên là làng Si; sau năm 1945 đổi là Ngọc Diêm; từ năm 1947 lấy tên là Chính Diêm; từ năm 1963 lấy tên là Thống Nhất.

Chú thích


title: Sainte-Cérotte

text:
Sainte-Cérotte là một xã trong tỉnh Sarthe ở tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 104-167 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Sarthe


title: Teucholabis aspilota

text:
Teucholabis aspilota là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Teucholabis
Limoniidae ở vùng Australasia


title: 7682 Miura

text:
7682 Miura (1997 CY19) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 12 tháng 2 năm 1997 bởi T. Kobayashi ở Oizumi.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 7682 Miura

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Takao Kobayashi
Thiên thể phát hiện năm 1997


title: Puy-Saint-Eusèbe

text:
Puy-Saint-Eusèbe là một xã của tỉnh Hautes-Alpes, thuộc vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur, đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Hautes-Alpes

Tham khảo

Puysainteusebe


title: Hiệu ứng Tyndall

text:
Hiệu ứng Tyndall, mang tên nhà bác học John Tyndall của Anh thế kỷ 19, là hiện tượng tán xạ ánh sáng thường thấy trong các hệ keo. Hiện tượng này dùng để phân biệt các môi trường đồng nhất vật lý- các hạt hòa tan hoàn toàn vào nhau- với các môi trường keo không đồng nhất về vật lý. Trong các hệ keo, các hạt của chất tan kết tụ một phần thành các hạt nhỏ với kích thước từ micromet đến nanomet lơ lửng trong dung môi.

Sự không đồng nhất của môi trường gây ra tán xạ quang học mạnh, khác với các môi trường đồng nhất. Hiện tượng Tyndall thấy rất dễ dàng khi nắng chiếu xiên vào nhà qua các lỗ nhỏ. Nếu không khí trong nhà không có bụi-những hạt có kích thước lớn cỡ micromet, thì ánh sáng không tán xạ và do đó mắt người không nhìn thấy. Tuy nhiên nếu trong nhà có bụi, mắt ta sẽ thấy một cột sáng, nhưng quan sát gần hơn thì đó chính là tán xạ từ các hạt bụi trong nhà. Các hiện tượng tương tự là: hơi nước bốc lên từ tách trà nóng chính là các hạt keo hơi nước trong khí quyển, hơi nước bay quanh các cốc nước đá, cột sáng từ đèn chiếu của ôtô bị tán xạ bởi bụi trên phố...

Ánh sáng mặt trời chẳng hạn, khi truyền vào khí quyển sẽ bị tán xạ bởi các hạt keo khí trong khí quyển. Các tia sóng ngắn tán xạ mạnh hơn các tia sóng dài, do đó mắt người sẽ thấy bầu trời "màu xanh". Trong khi đó, vào lúc hoàng hôn, khi mặt trời nằm gần đường chân trời và ánh sáng hầu như từ mặt trời đi thằng tới mắt người, thì các tia sóng ngắn bị tán xạ nhiều trên đường đi nên chỉ còn lại các tia sóng dài truyền tới mắt người, do đó gây cảm giác "hoàng hôn đỏ". Tuy nhiên, đây là hiện tượng tán xạ Rayleigh, và cơ chế của sự tán xạ này không liên quan đến kích thước hạt, mà là do mômen lưỡng cực điện. Các tán xạ này đều là trường hợp riêng của tán xạ Mie.

Tham khảo

Hiệu ứng quang học
Tán xạ
Hiện tượng vật lý


title: Rhipidia pallidipes

text:
Rhipidia pallidipes là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Rhipidia
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Calaca, Batangas

text:
Calaca là một đô thị cấp một ở tỉnh Batangas, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2015, đô thị này có dân số 81.859 người trong.

Các đơn vị hành chính
Calaca, về mặt hành chính, được chia thành 40 khu phố (barangay).

Tham khảo

Liên kết ngoài
Official Website of the Municipality of Calaca
Mã địa lý chuẩn Philipin
2000 Thông tin điều tra dân số Philipin

Đô thị của Batangas


title: Alto Palancia

text:
Alto Palancia (Tiếng Valencian: Alt Palància) là một ’’comarca’’ trong tỉnh Castellón, Cộng đồng Valencian, Tây Ban Nha.

Các đô thị bên trong

Algimia de Almonacid
Almedíjar
Altura
Azuébar
Barracas
Bejís
Benafer
Castellnovo
Caudiel
Chóvar
Gaibiel
Geldo
Higueras
Jérica
Matet
Navajas
Pavías
Pina de Montalgrao
Sacañet
Segorbe
Soneja
Sot de Ferrer
Teresa
Torás
El Toro
Vall de Almonacid
Viver

Tham khảo

Comarca của Cộng đồng Valencia

Tỉnh Castellón


title: Hummel (pháo tự hành)

text:
Hummel (Bumble-Bee) là tên loại pháo tự hành dựa trên khung tăng của Panzer III và Panzer IV và được trang bị pháo với cỡ nòng 15 cm. Hummel được sản xuất và sử dụng bởi quân đội Đức Quốc xã (Wehrmacht) từ năm 1942 đến cuối cuộc chiến.

Việc phát triển

Hummel được thiết kế vào năm 1942 nhằm phục vụ mục đích của Đức Quốc xã về việc yểm trợ lực lượng thiết giáp và bộ binh.

Hummel sử dụng khung tăng của Panzer III (các phiên bản sau sử dụng khung tăng của Panzer IV), nòng pháo 10.5 cm leFH17. Nhưng sử dụng những mẫu Hummel có khung Panzer III trên chiến trường thì phiên bản này đã bộc lộ rõ sự yếu kém về mặt giáp cũng như ẩn náu. Đó chính là lý do vì sao tất cả các mẫu Hummel sau đều sử dụng khung Panzer IV.

Phiên bản cuối cùng với nòng pháo 15 cm sFH 18 L/30, khung tăng Panzer IV, bộ giảm xóc và động cơ mạnh hơn với 296 hp, 221 Kw. Ngoài ra phiên bản này còn sử dụng nòng tăng của Nashorn.

Hummel có đầu tăng hở với lớp giáp yếu ở đằng sau-đây chính là nhược điểm lớn nhất của Hummel. Đầu tăng Hummel trữ đạn được khoảng 18 viên, kíp lái thay đạn cho Hummel bằng cách cho đạn vào máng pháo, tăng di chuyển bởi một người lái tăng ở phía dưới, súng tỉa(súng phụ) được điều khiển bởi một người ở phía dưới đầu tăng.Tất cả các hoạt động đều ở trên đầu tăng, từ thay đạn đến điều khiển.

Biến thể
Bởi vì số đạn mang được của Hummel khá hạn chế(18 viên) nên đã dẫn đến việc phát triển một phiên bản khác của Hummel là Munitionsträger Hummel(mang được hơn 20 viên) được phát triển.Tuy nhiên phiên bản này lại không sử dụng nòng 15 cm sFH 18 L/30 mà lại sử dụng nòng 10.5 cm leFH17 nhưng nếu cần thì vẫn có thể thay thế được.

Vào cuối cuộc chiến đã có hơn 714 chiếc Hummel được sản xuất nhưng chỉ hơn 150 chiếc Munitionsträger Hummel được sản xuất.

Lịch sử chiến đấu

Hummel được sử dụng lần đầu trong trận Vòng cung Kursk. Khoảng hơn 100 chiếc được tham trận. Chúng được cử vào yểm trợ một sư đoàn tăng Panzer IV và Tiger. Khoảng 6 chiếc mẫu mới được tham chiến.

Những nước sử dụng
Ngoài Đức Quốc xã, România và Liên Xô là hai nước sử dụng Hummel.Hummel được sử dụng bởi quân đội Romania với sê-ri số U069009.Tuy nhiên số Hummel này không sử dụng được vì lý do nòng có trục trặc kĩ thuật nhưng Hummel vẫn được sử dụng trong ngày quốc khánh của Romania và sau đó là ở Đức.

Những chiếc còn lại
Hiện giờ còn khoảng 5 chiếc Hummel sót lại.Chúng có thể được thấy ở bảo tàng Munster Deutsches Panzermuseum, Wehrtechnische Studiensammlung, Sinsheim Auto & Technik Museum và Musée des Blindés.

Ghi chú

Tham khảo

Đọc thêm

Liên kết ngoài
 Achtung Panzer! profile of the Hummel
 World War II Vehicles
 Surviving Panzer IV variants - A PDF file presenting the Panzer IV variants (Jagdpanzer IV, Hummel, Nashorn, Brummbär, StuG IV, Flakpanzer tanks and prototypes based on Pz IV) still existing in the world

Lựu pháo tự hành
Pháo tự hành Đức
Pháo tự hành thời Thế chiến thứ hai
Pháo tự hành bánh xích


title: Miyeok guk

text:
Miyeok guk (cũng đánh vần guk miyeok) là một món canh rong biển của người Triều Tiên. Miyeok nghĩa là thứ rong biển wakame; còn guk nghĩa là "canh".

Miyeok guk hay được nấu để bồi dưỡng cho phụ nữ sau khi sinh vì rong biển miyeok chứa một hàm lượng calci và iod cao, chất dinh dưỡng rất quan trọng cho điều dưỡng bà mẹ mới sinh. Nhiều phụ nữ còn ăn canh rong biển cả trong giai đoạn mang thai. Cũng vì lý do này, canh miyeok guk còn hay được ăn trong dịp sinh nhật, như một lời nhắc nhở về thực phẩm đầu tiên mà người mẹ đã ăn và chuyển cho trẻ sơ sinh thông qua sữa của mình, do đó mang lại vận may cho phần còn lại của năm.

Vì là một thứ canh dinh dưỡng cao, nó trở thành món hay được phục vụ trong nhà và nhà hàng ở Hàn Quốc.

Có nhiều phương pháp khác nhau nấu guk miyeok, nhưng nói chung đều là wakame khô ngâm trong nước cho đến khi mềm và thêm rong biển trong canh, cái có thể được làm từ thịt bò hoặc hải sản như trai, sò và cá. Gia vị bổ sung là tương, muối, có thể thêm dầu tỏi bằm và mè để tạo mùi.

Tham khảo

Liên kết ngoài
  Miyeok Guk recipe from Naver
  Miyeok guk recipe from Korean.net

Ẩm thực Triều Tiên


title: Kiến Quốc (định hướng)

text:
Kiến Quốc có thể là một trong số các địa danh Việt Nam sau đây:

 Xã Kiến Quốc, huyện Kiến Thụy, Hải Phòng.
 Xã Kiến Quốc, huyện Ninh Giang, Hải Dương.


title: Tinodes alpachastra

text:
Tinodes alpachastra là một loài Trichoptera trong họ Psychomyiidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Tinodes


title: Sumitrosis signifera

text:
Sumitrosis signifera là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Sumitrosis


title: Castell'Umberto

text:
Castell'Umberto là một đô thị ở tỉnh Messina trong vùng Sicilia của Italia, có vị trí cách khoảng 130 km về phía đông của Palermo và vào khoảng 70 km về phía tây của Messina. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 3.483 người và diện tích là 11,4 km².

Castell'Umberto giáp các đô thị: Naso, San Salvatore di Fitalia, Sinagra, Tortorici, Ucria.

Lịch sử biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.castellumberto.me.it/

Đô thị tỉnh Messina
Đô thị Thành phố trung tâm Messina


title: Colletes costaricensis

text:
Colletes costaricensis là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1916.

Chú thích

Tham khảo

Colletes
Động vật được mô tả năm 1916


title: Saulaspis trivittata

text:
Saulaspis trivittata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Swietojanska miêu tả khoa học năm 2002.

Chú thích

Tham khảo

Saulaspis


title: Nhà thờ Hồi giáo Shah Faisal

text:
Nhà thờ Hồi giáo Shah Faisal là một nhà thờ Hồi giáo tại Islamabad, Pakistan. Đây là nhà thờ Hồi giáo lớn nhất Nam Á và là một trong những nhà thờ Hồi giáo lớn nhất thế giới, công trình tương tự xếp thứ nhì là Nhà thờ Hồi giáo Hassan II ở Casablanca, Maroc.
Nhà thờ Hồi giáo Faisal là nhà thờ Hồi giáo quốc gia của Pakistan. Công trình này được đặt tên theo vua quá cố Faisal bin Abdul-Aziz của Ả Rập Xê Út, người đã cấp tài chính cho dự án.

Lịch sử
Nhà thờ được bàn đến khi vua Faisal bin Abdul-Aziz đưa ra sang kiến việc xây một nhà thờ hồi giáo ở Islamabad với chính phủ Paskitan khi ông có chuyến giao lưu với nước này vào năm 1966

Vào năm 1969 một cuộc thi quốc tế đã tổ chức với 17 kiến trúc sư với 43 bản thiết kế, Người chiến thắng thuộc về kiến trúc sư người Thổ Nhĩ Kỳ Vedat Dalokay. Nhà thờ được chính thức khỏi công vào năm 1976 tại Paskitan với chi phí hơn 130 triệu riyal Saudi (khoảng 120 triệu USD ngày nay) và được chính phủ của Ả Rập Xê Út và vua Abdul Aziz hỗ trợ. Nhà thờ được khánh thành vào năm 1986 và được đặt tên là Faisal Mosque để tưởng nhớ ông khi ông bị ám sát vào năm 1975. Hiện nhà thờ là Đại học hồi giáo quốc tế. Tuy nhiên công trình này đã bị một số người hồi giáo bảo thủ cho rằng đây là một công trình đi trái lại với truyền thống hồi giáo.

Chú thích

Tham khảo

Nhà thờ Hồi giáo Pakistan
Islamabad
Thánh đường Hồi giáo ở Islamabad
Biểu tượng quốc gia Pakistan


title: Viry, Haute-Savoie

text:
Viry, Haute-Savoie là một xã trong tỉnh Haute-Savoie thuộc vùng Auvergne-Rhône-Alpes đông nam Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Savoie

Tham khảo
INSEE

Xã của Haute-Savoie


title: Adam và Eva

text:
Adam (tiếng Do Thái: Tiếng Aram: ܐܕܡ; ;  ; ) và Eva (  ; ; ; tiếng Syriac:  La Mã hóa: ), theo thần thoại sáng tạo của các tôn giáo Abraham, là người đàn ông và phụ nữ đầu tiên. Họ là trung tâm của niềm tin rằng nhân loại về bản chất là một gia đình duy nhất, với tất cả mọi người là hậu duệ của một cặp tổ tiên ban đầu. Chúng cũng cung cấp cơ sở cho các học thuyết về sự sa ngã của con người và tội nguyên tổ là những niềm tin quan trọng trong Cơ đốc giáo, mặc dù không được thừa nhận trong Do Thái giáo hay Hồi giáo.

Trong Sách Sáng thế của Kinh thánh tiếng Hebrew, từ chương một đến chương năm, có hai câu chuyện về sự sáng tạo với hai quan điểm riêng biệt. Trong phần thứ nhất, Adam và Eva không được đặt tên. Thay vào đó, Chúa Trời đã tạo ra loài người theo hình ảnh của Chúa Trời và hướng dẫn họ sinh sôi nảy nở và quản lý mọi thứ mà Đức Chúa Trời đã tạo ra. Trong câu chuyện thứ hai, Đức Chúa Trời tạo ra Adam từ cát bụi và đặt Adam vào Vườn địa đàng. Adam được cho biết rằng anh ta có thể ăn thỏa thích trái cây từ tất cả các cây trong vườn, ngoại trừ một cây tri thức về thiện và ác. Sau đó, Eva được tạo ra từ một trong những chiếc xương sườn của Adam để làm bạn đồng hành của anh. Họ hồn nhiên và không hề bối rối về sự trần trụi của mình. Tuy nhiên, một con rắn thuyết phục Eva ăn trái cây từ cây cấm đó, và cô đã đưa một số trái cây đó cho Adam. Việc này khiến hai người có thêm kiến thức, nhưng nó cũng mang lại cho họ khả năng gợi lên những khái niệm tiêu cực và phá hoại như xấu hổ và làm việc ác. Sau đó, Chúa Trời nguyền rủa con rắn và mặt đất. Chúa Trời nói lời tiên tri cho Adam và Eva hậu quả của tội không vâng lời Chúa Trời và trục xuất họ khỏi Vườn Địa đàng.

Thần thoại này đã trải qua nhiều gia công chi tiết hơn trong các tôn giáo khởi nguồn từ Abraham, và nó đã được các học giả Kinh thánh hiện đại phân tích rộng rãi. Những cách giải thích và niềm tin liên quan đến Adam và Eva và câu chuyện xoay quanh họ là khác nhau giữa các tôn giáo và giáo phái; ví dụ, phiên bản Hồi giáo của câu chuyện cho rằng Adam và Eva đều phải chịu trách nhiệm như nhau về tội lỗi ngạo mạn của họ, thay vì Eva là người đầu tiên có lỗi. Câu chuyện về Adam và Eva thường được miêu tả trong nghệ thuật, và nó đã có một ảnh hưởng quan trọng trong văn học và thơ ca.

Trong sinh học, tổ tiên chung gần nhất của con người dựa trên dấu vết nhiễm sắc thể Y theo dòng cha và DNA ty thể theo dòng mẹ được gọi tương ứng là Adam nhiễm sắc thể Y và Eve ty thể. Hai nhân vật này không phải là một cặp đôi trong cùng một thời đại, dù tên gọi của họ mượn theo Kinh Thánh.

Câu chuyện trong Kinh Thánh

Thiên Chúa tạo dựng nên Adam và Eva (St 2,1-25)
Sau khi đã dựng nên trời đất và muôn vật, Thiên Chúa nắn một hình người từ bụi đất theo hình ảnh của Ngài và hà sanh khí vào lỗ mũi; thì người trở thành một loài sinh linh. Ngài đặt con người trong vườn Eden để trồng và trông nom khu vườn, cho phép người ăn tất cả các loại cây trong vườn trừ Cây biết thiện và ác (Trái Trí Tuệ) - Trái cấm. Thiên Chúa phán: "...vì ngày nào ngươi ăn, chắc chắn ngươi sẽ phải chết". Thiên Chúa cũng tạo ra các loài thú, rồi dẫn đến trước mặt Adam nguyễn thử xem người đặt tên chúng nó làm sao, hầu như tên  nào Adam đặt cho mỗi vật sống đều thành tên riêng cho nó. Adam đặt tên cho các loài súc vật, các loài chim trời, thú đồng, nhưng về phần Adam thì Ngài chẳng tìm được một ai giúp đỡ giống như mình hết, và vì thế Thiên Chúa làm cho Adam ngủ mê, bèn lấy xương sườn và lấp thịt thế vào. Ngài đã dùng cạnh sườn Adam làm nên một người nữ, đưa đến cùng Adam. Adam nói rằng: "Người nầy là làm bởi xương tôi,  bởi thịt tôi mà ra. Người này sẽ được gọi là người nữ, vì do  người nam mà ra". Bởi vậy cho nên người nam sẽ lìa cha mẹ mà dính díu cùng vợ mình, và cả hai sẽ trở thành một thịt. Adam và vợ mình, cả hai đều trần truồng mà không xấu hổ trước mặt nhau.

Adam và Eva bị con Rắn dụ dỗ (St 3,1-13)
Trong các loài thú đồng mà Thiên Chúa đã tạo nên, rắn là loài quỷ quyệt hơn cả. Rắn nói với người nữ: "Ông bà chắc chắn sẽ không chết đâu! Vì Thiên Chúa biết rằng khi nào ông bà ăn trái cây đó, thì mắt mở ra và ông bà sẽ giống Thiên Chúa, biết điều thiện và điều ác". Người nữ thấy trái của cây đó trông vừa ngon vừa đẹp mắt thì cả tin mà hái xuống rồi ăn, và đưa cho chồng cùng ăn. Mắt của hai người mở ra và nhận thức được sự trần truồng của mình, họ kết lá và đóng khố che thân. Khi nghe thấy tiếng Thiên Chúa đi dạo trong vườn lúc chiều, Adam và vợ ẩn mình giữa các lùm cây trong vườn để tránh mặt Ngài. Thiên Chúa kêu Adam và hỏi: "Ngươi ở đâu?". Adam thưa rằng: "Nghe tiếng Thiên Chúa trong vườn, tôi sợ nên đi trốn, vì tôi trần truồng". Thiên Chúa hỏi: "Ai đã chỉ cho ngươi biết mình trần truồng? Có phải ngươi đã ăn trái cây mà Ta cấm đó không?" Adam thưa: "Người nữ mà Chúa đã để gần bên tôi cho tôi trái cây đó và tôi đã ăn rồi". Thiên Chúa hỏi người nữ. Người nữ thưa: "Con rắn đã lừa dối tôi và tôi đã ăn rồi".

Thiên Chúa trừng phạt con Rắn, Adam và Eva (St 3,14-24)
Thiên Chúa nguyền rủa con rắn: "Vì ngươi đã làm điều đó nên trong các loài thú đồng, chỉ có ngươi bị nguyền rủa. Ngươi sẽ bò bằng bụng và ăn bụi đất trọn đời. Ta sẽ làm cho ngươi và người nữ, dòng dõi ngươi và dòng dõi người nữ thù nghịch nhau. Người sẽ giày đạp đầu ngươi, còn ngươi sẽ cắn gót chân người".

Ngài phán với người nữ: "Ta sẽ gia tăng nhiều nỗi nhọc nhằn khi ngươi mang thai, và thêm nhiều đau đớn mỗi khi ngươi sinh đẻ. Tuy nhiên, ngươi vẫn ước muốn sống bên chồng, và chồng sẽ cai trị ngươi".

Sau đó, Ngài phán với Adam: "Vì ngươi đã nghe theo lời vợ, ăn trái cây mà Ta đã cấm, nên đất đai sẽ vì ngươi mà bị nguyền rủa. Ngươi phải khổ nhọc suốt đời mới có miếng ăn từ đất sinh ra. Đất sẽ sinh gai góc và cây tật lê, và ngươi sẽ ăn rau cỏ ngoài đồng ruộng. Ngươi phải làm đổ mồ hôi trán mới có miếng ăn, cho đến ngày ngươi trở về đất, là nơi ngươi từ đó mà ra. Vì ngươi là cát bụi, ngươi sẽ trở về với cát bụi".

Adam gọi vợ là Eva vì bà là mẹ của cả loài người. Thiên Chúa đã lấy da thú kết thành chiếc áo dài cho vợ chồng Adam rồi mặc vào cho họ. Thiên Chúa nghĩ ích kỷ: "Nầy, loài người đã trở nên một bậc như chúng ta, biết phân biệt điều thiện và điều ác. Vậy bây giờ hãy coi chừng, kẻo loài người đưa tay hái trái cây sự sống mà ăn và được sống đời đời chăng”. Vì vậy, Thiên Chúa truyền cho loài người ra khỏi vườn Eden để cày xới đất đai, là nơi con người từ đó mà ra. Ngài đuổi loài người ra khỏi vườn. Tại phía đông vườn Eden, Ngài đặt các vị thần hộ giá với thanh gươm sáng chói, xoay mọi hướng, để canh giữ Eden và con đường đi đến cây sự sống.

Con cháu
Adam ăn ở với vợ mình, sinh ra con trai Cain. Ít lâu sau, Eva lại sinh ra một người con trai nữa, đặt là Abel. Abel làm nghề chăn chiên, còn Cain thì làm nghề nông. Do lòng ghen tức với Abel, khi hai người đang ở ngoài đồng, Cain xông tới em mình là Abel, và giết đi. Thiên Chúa đã biết được và nguyền rủa Cain: "...Bây giờ, ngươi sẽ bị đất rủa sả, là đất đã hả miệng chịu hút máu của em ngươi bởi chính tay ngươi làm đổ ra. Khi ngươi trồng tỉa, đất chẳng sanh hoa lợi cho ngươi nữa; ngươi sẽ lưu lạc và trốn tránh trên mặt đất". Cain thưa: "Hình phạt tôi nặng quá mang không nổi. Nầy, ngày nay, Chúa đã đuổi tôi ra khỏi đất nầy, tôi sẽ lánh mặt Chúa, sẽ đi lưu lạc trốn tránh trên đất; rồi, xảy có ai gặp tôi, họ sẽ giết đi". Thiên Chúa lại phán: "Bởi cớ ấy, nếu ai giết Cain, thì sẽ bị báo thù bảy lần". Thiên Chúa bèn đánh dấu trên mình Cain, hầu cho ai gặp Cain thì chẳng giết. Cain bèn lui ra khỏi mặt Thiên Chúa và định cư ở xứ Nod, về phía đông của Eden.

Cain ăn ở cùng vợ mình, nàng thọ thai và sanh được Enoch; Cain xây một cái thành đặt tên là Enoch, tùy theo tên con trai mình. Rồi, Enoch sanh Irad; Irad sanh Mehujael; Mehujael sanh Methushael; Methushael sanh Lamech. Lamech cưới hai vợ; một người tên là Adah, một người tên là Zillah. Adah sanh Jabal; Jabal là tổ phụ của các dân ở trại và nuôi bầy súc vật. Em người là Jubal, tổ phụ của những kẻ đánh đàn và thổi sáo. Còn Zillah cũng sanh Tubal Cain, là người rèn đủ thứ khí giới bén bằng đồng và bằng sắt. Em gái của Tubal Cain là Naamah.

Adam còn ăn ở với vợ mình; bà sanh được một con trai đặt tên là Seth; bà nói: "Thiên Chúa đã cho tôi một con trai khác, để thay thế Abel, vì nó đã bị Cain giết". Seth cũng sanh được một con trai (?), đặt tên là Enosh. Khi đó, người ta mới bắt đầu khẩn danh Thiên Chúa.

Adam và Eva tiếp tục sinh rất nhiều con trai và con gái. Ông Adam sống được 930 năm, rồi qua đời.

Các ghi chú nguyên bản
 "Chúng ta hãy tạo ra con người..." () - Số nhiều "chúng ta" (và "của chúng ta" trong câu "theo hình ảnh của chúng ta") được sử dụng. Giới học giả gần đây cho là nó phản ánh quan điểm thường thấy ở Trung Đông về một vị Chúa Trời tối cao (đã được đề cập tới trong Sáng thế ký 1 bằng danh từ giống "Elohim", Chúa Trời, vốn chính nó ở hình thức số nhiều, chứ không phải bằng cái tên riêng Yahweh) vây quanh là một triều đình thần thánh, các Con trai của Chúa Trời (Heb. bene elohim). Những Kitô hữu theo truyền thống giải thích số nhiều "chúng ta" là một bằng chứng cho học thuyết của Chúa Ba Ngôi. Nhưng khi đó có 1 ngôi vì chỉ có 1 chúa trời Jehovah.
 "con người" () - Dù từ "con người" ở số ít, khi trong văn bản một đại từ được sử dụng, nó được diễn tả bằng số nhiều "họ", chỉ rằng từ được dùng nói chung mang nghĩa "đàn ông và đàn bà", và rằng đó là một sự diễn tả "loài người" hay "con người".
 "............trong hình ảnh của chúng ta" () - Câu hình ảnh của Chúa Trời có nhiều cách giải thích, dù dường như một nghĩa khác hơn nghĩa đơn giản theo hình người được dự định sử dụng. Ở những nơi khác ở Cận Đông cổ đại các vị vua được gọi là "hình ảnh của Chúa", tượng trưng cho sự cai trị bởi thiên mệnh của họ: câu vì thế có thể chỉ rằng con người là đại diện của Chúa trên Trái Đất.
 "...một sinh vật sống" () - Chúa Trời thở vào lỗ mũi con người và anh ta trở nên nefesh hayya. Ban đầu câu này được dịch là "linh hồn sống", hiện được cho là không chính xác: "nefesh" thể hiện thứ gì đó như từ "tồn tại" trong tiếng Việt, trong nghĩa của một cơ thể hữu hình có khả năng sự sống; ý tưởng về một "linh hồn" theo ý thức của chúng ta không tồn tại trong tiếng Hebrew mãi cho tới khoảng thế kỷ thứ 2 trước Công Nguyên, khi ý tưởng về một sự hồi sinh cơ thể trở nên phổ biến.
 "...cây nhận thức tốt và xấu..." () - Cây truyền đạt nhận thức về tov wa-ra, "tốt và xấu". Cách dịch truyền thống là "tốt và ma quỷ", nhưng tov wa-ra là cách thể hiện cố định biểu thị "tất cả mọi thứ," chứ không phải là một khái niệm đạo đức.
 "...ngươi chắc chắn sẽ chết" () - Adam được nói rằng nếu anh ta ăn cây cấm hậu quả sẽ là moth tamuth, "chết một cái chết", chỉ ra không chỉ đơn giản là cái chết mà thật sự là nó. Khi Adam trên thực tế không chết ngay sau khi ăn trái, một số nhà chú giải đã cho rằng nó có nghĩa "cuối cùng ngươi sẽ chết," vì thế Adam và Eva đáng lẽ đã có sự bất tử trong Vườn địa đàng, nhưng đã mất nó khi ăn trái cấm. Tuy nhiên, cấu trúc ngữ pháp không ủng hộ kiểu suy nghĩ này, cả cách tường thuật cũng vậy: Adam và Eva bị trục xuất khỏi Vườn địa đàng vì sợ rằng họ sẽ tiếp tục ăn cây thứ hai, cây sự sống, và có được sự bất tử. () Một cách giải thích khác là Adam sẽ trải qua "một cái chết tâm hồn". Cuốn sách Jubilees (4:29-31) ở thế kỷ thứ 2 giải thích rằng "một ngày" tương đương với một nghìn năm và vì thế Adam chết trong cùng "ngày"; Septuagint của Hy Lạp, mặt khác, dịch "ngày" thành từ của Hy Lạp có nghĩa giai đoạn 24 giờ.
 "...một xương sườn..." () - Tiếng Hebrew tsela` có thể mang nghĩa, bên cạnh, phòng, xương sườn, hay tia. Cách giải thích truyền thống của "xương sườn" gần đây đã bị các nhà thần học đòi bình quyền đặt nghi vấn họ cho rằng đúng ra nó phải mang nghĩa "bên cạnh," ủng hộ ý tưởng rằng phụ nữ bình đẳng với nam giới và không phải là người phụ thuộc của anh ta. Những người khác đã cho rằng "xương sườn" trên thực tế là baculum. Đề xuất này thích hợp với những quan sát rằng nam giới và phụ nữ có cùng số lượng xương sườn, và con người (không giống hầu hết các loài thú có vú) không có một baculum.

Các truyền thống Abraham

Các truyền thống Do Thái
Những lời sấm của các Bà đồng, có niên đại từ các thế kỷ ngay sau khoảng thời gian của Chúa Giêsu, giải thích cái tên Adam giống như một notaricon gồm các chữ cái đầu của bốn phương; anatole (đông), dusis (tây), arktos (bắc), và mesembria (nam). Ở thế kỷ thứ 2, Rabbi Yohanan đã dùng kỹ thuật notaricon Hy Lạp để giải thích cái tên אָדָם như các chữ cái đầu của các từ afer, dam, và marah, là bụi, máu và mật.

Theo Ngũ Thư (), Adam được hình thành từ "bụi từ Trái Đất"; trong Talmud (Tractate Sanhedrin 38b) ở các thế kỷ đầu tiên của Kitô giáo Adam, một cách rõ ràng hơn, được miêu tả là một golem được trộn từ bùn.

Thậm chí ở những thời cổ, sự hiện diện của hai cách miêu tả khác nhau về sự tạo thành con người đầu tiên hay (hai người) đã được chú ý. Cách thứ nhất nói người nam và người nữ [Chúa Trời] tạo ra họ, hàm ý sự tạo thành cùng lúc, trong khi cách miêu tả thứ hai nói rằng Chúa Trời đã tạo ra Eva sau khi tạo ra Adam. Midrash Rabbah - Sáng thế ký VIII:1 dung hoà cả hai cách khi nói rằng Sáng thế ký 1, "người nam và người nữ Người tạo ra họ", chỉ ra rằng Chúa Trời ban đầu tạo ra Adam như một người lưỡng tính, về thân thể và tinh thần là cả nam lẫn nữ, trước khi tạo ra những sinh vật riêng biệt là Adam và Eva. Các giáo sĩ Do Thái khác cho rằng Eva và người nữ trong cách miêu tả thứ nhất là hai cá thể riêng biệt, Eva được xác định là Lilith, một nhân vật thường được miêu tả như một loài ma quỷ đêm.

Sáng thế ký không nói Adam và Eva ở trong Vườn địa đàng trong bao lâu, nhưng Sách của Jubilees ở thế kỷ thứ 2 trước Công Nguyên, cung cấp thông tin rõ ràng hơn. Nó nói (ch3 v17) rằng con rắn đã thuyết phục Eva ăn trái vào ngày thứ 17 ở tháng thứ hai của năm thứ 8 sau khi Adam được tạo ra. Nó cũng nói rằng họ đã bị đuổi khỏi vườn ở tuần trăng mới của tháng thứ 4 năm ấy (ch3 v33). Các nguồn Do Thái khác thêm rằng giai đoạn có liên quan chưa tới một ngày.

Theo đức tin truyền thống Do Thái Adam và Eva đã được chôn trong Hang Machpelah, tại Hebron.

Kitô giáo

Câu chuyện Adam và Eva là nền tảng của học thuyết Kitô giáo về tội tổ tông: "Tội lỗi đến với thế giới qua một con người và chết qua tội lỗi, và vì thế cái chết xảy đến với tất cả loài người bởi con người là tội lỗi," Paul of Tarsus đã nói trong Thư gửi những người La Mã, dù Chương 3 của Sáng thế ký không dùng từ "tội lỗi" và Sáng thế ký 3:24 nói rõ rằng hai người đã bị trục xuất "để nó đừng đưa tay và lấy trái từ cây sự sống, và ăn, và sống mãi". St Augustine của Hippo (354-430), đã làm việc với một bản dịch tiếng Latinh của bức thư, hiểu rằng Paul đã nói rằng tội lỗi của Adam là di truyền: "Cái chết sẽ truyền lại (ví dụ lan ra) mọi người vì Adam, [trong tất cả họ] đều tội lỗi". tội tổ tông, ý tưởng rằng con người được sinh ra trong một điều kiện không có tội lỗi và phải chờ đợi sự cứu chuộc, vì thế đã trở thành một nền tảng của truyền thống thần học Kitô giáo phương Tây; đức tin này không được các tôn giáo Do Thái và Chính thống chia sẻ, và đã bị một số tôn giáo hậu Cải cách như những người theo Giáo đoàn và Giáo hội các Thánh hữu Ngày sau của Chúa Giê Su Ky Tô từ bỏ.

Vì Eva đã xúi giục Adam ăn trái cấm, một số giáo phụ thời kỳ đầu coi bà và mọi phụ nữ sau này là những người mang tội tổ tông, và đặc biệt chịu trách nhiệm về Sự sa ngã. "Ngươi là cổng vào của quỷ," Tertullian nói với những thính giả nữ của mình ở đầu thế kỷ thứ 2, và tiếp tục giải thích rằng họ chịu trách nhiệm về cái chết của Giêsu: "Nói về sa mạc của các ngươi (ví dụ sự trừng phạt vì tội lỗi), có nghĩa là, cái chết, thậm chí Con trai của Chúa Trời đã phải chết." Năm 1486 Dominicans Kramer và Sprengler đã dùng các câu tương tự trong Malleus Maleficarum ("Hammer of Witches") để giải thích sự hành hạ "những mụ phù thủy".

Qua nhiều thế kỷ, một hệ thống đức tin riêng biệt Kitô giáo đã phát triển từ câu chuyện Adam và Eva. Lễ rửa tội đã trở nên được hiểu như cách tẩy bỏ tội lỗi ô nhục di truyền ở nhiều tôn giáo, dù biểu tượng nguyên gốc của nó rõ ràng là sự tái sinh. Ngoài ra, con rắn đã xúi giục Eva được giải thích là quỷ Satan, hay rằng Satan đã dùng con rắn như một cái loa, dù không có đề cập tới cách giải thích này trong Torah và nó không có trong Do Thái giáo.

Các truyền thống Ngộ giáo và Mani giáo

Ngộ giáo hay Ngộ đạo trong Kitô giáo có hai văn bản duy nhất có những câu chuyện về Adam và Eva: văn bản Nag Hamadi "Khải huyền của Adam" và văn bản "Giao ước của Adam". Sự tạo ra Adam như Protanthropos, con người đầu tiên, là ý tưởng trọng tâm.

Giáo phái Ngộ đạo Mani giáo tin rằng các Protanthropos là "Linh hồn Thế giới", (Anima Mundi), được cử tới để chiến đấu chống lại sự tối tăm. Sự "Sa ngã" có nghĩa con người nguyên thủy được trao cho quỷ và bị chìm trong tăm tối, với Vũ trụ là một tổng thể tồn tại như một phương tiện để đưa Adam nguyên thủy từ Tăm tối. Quan hệ tình dục giữa Adam và Eva được coi là cách thức để tăm tối chiến thắng ánh sáng.

"Mani nói, 'Sau đó Giêsu tới và nói với kẻ đã sinh ra, người là Adam, và … làm anh ta e sợ Eva, dạy anh ta cách kìm chế (ham muốn) cô ta, và cấm anh ta lại gần cô… Sau đó người (nam) quay trở lại với con gái mình, người là Eva, và quan hệ tình dục một cách dâm đãng với cô ta. Anh ta có một con trai với cô, hình dạng méo mó và có nước da đỏ, và tên nó là Cain, Người Đỏ.'"

Một truyền thống Ngộ đạo khác cho rằng Adam và Eva được tạo ra để giúp đánh bại Satan. Con rắn, thay vì bị coi là Satan, được giáo phái Ophite coi là một anh hùng.

Vẫn có những người theo Ngộ đạo khác tin rằng sự sụp đổ của Satan, đã diễn ra sau sự tạo thành con người. Như trong truyền thống Hồi giáo, cây chuyện nói rằng Satan đã từ chối quy phục Adam. (Vì tình yêu Chúa mãnh liệt của mình, Satan cảm thấy rằng việc quy phục loài người là một hình thức sùng bái thần tượng.) Sự từ chối này dẫn tới sự sụp đổ của Satan, ý tưởng này đã được ghi lại trong các tác phẩm như Sách của Enoch.

Truyền thống Hồi giáo

Kinh Quran nói về آدم () trong surah al-Baqara (2):30-39, al-A'raf (7):11-25, al-Hijr (15):26-44, al-Isra (17):61-65, Ta-Ha (20):115-124, và Sad (38):71-85.

Kinh Quran nói cả Adam và Eva đều ăn trái cấm, và Chúa sau này đã tha thứ cho họ và sau đó đưa họ xuống Trái Đất như những người đại diện của mình. Hadith (những câu kể tiên tri) và văn học đã soi sáng quan điểm Hồi giáo về hai người đầu tiên.

Ý tưởng tội tổ tông không tồn tại trong Đạo Hồi bởi Adam và Eva đã được tha thứ sau khi họ xuất hiện trên Trái Đất theo Kinh Quran. Dù cũng cần nhớ rằng Adam là một nhà tiên tri và theo các truyền thống Hồi giao các nhà tiên tri là không tội lỗi; vì thế sự diễn giải các sự kiện trên được thực hiện theo sự thực đó. Một trong những điều đáng lưu ý trong Kinh Qur'an là nó không thuật lại lời tường thuật của Sáng thế ký theo đó Eva dẫn Adam tới sự vi phạm vào các luật lệ của Chúa; đơn giản cả hai đều chịu trách nhiệm. Tuy nhiên, có những câu chuyện nhà tiên tri Mohammed - một số đã được xác nhận - có khuynh hướng ngả theo truyền thống Do Thái-Kitô giáo. Ví dụ, nhà tiên tri được cho là đã nói, ‘Were it not for Bani Isra'il, meat would not decay; and were it not for Eve, no woman would ever betray her husband.’" (Sahih al-Bukhari, Vol. 55, Hadith 611) Một phiên bản tương tự nhưng rõ ràng hơn được thấy ở cuốn sách linh thiêng thứ hai của những lời tường thuật tiên tri, Sahih Muslim. Theo nó, "Abu Hurairah" đã kể lại Sứ giả của Allah nói: Had it not been for Eve, woman would have never acted unfaithfully towards her husband." (Sahih Muslim, Volume 8, Hadith 3471).

Nhà bình luận Hồi giáo thời kỳ đầu Muhammad ibn Jarir al-Tabari đã thêm một số chi tiết vào Torah, dựa trên hadith cũng như các truyền thống riêng Do Thái (cái gọi là isra'iliyat). Tabari ghi rằng khi tới thời điểm tạo ra Adam, Chúa Trời đã cử Gabriel (Jibril), sau đó Michael (Mika'il), lấy đất sét từ Trái Đất; nhưng Trái Đất phàn nàn, nói Ta lấy nơi ẩn náu trong Chúa Trời từ ngươi, nếu ngươi tới để làm nhỏ hay biến dạng ta, vì thế các thiên thần phải quay lại tay không. Tabari tiếp tục nói rằng Chúa trả lời bằng cách gửi Thần chết, người lấy đất sét từ mọi vùng, vì thế tạo ra một cách giải thích cho sự đa dạng về hình dáng của các giống người khác nhau.

Theo tường thuật của Tabari, sau khi nhận được hơi thở của Chúa Trời, Adam vẫn là một cơ thể khô trong 40 ngày, sau đó dần có sự sống từ đầu xuống chân, hắt hơi khi đã sống hoàn toàn, nói Tất cả sự ca tụng dành cho Chúa Trời, vị Chúa của mọi sinh vật. Sau khi đã được tạo ra, Adam, con người đầu tiên, được miêu tả là có quyền cai trị với mọi sinh vật thấp hơn, mà anh ta đặt tên cho. Là một trong những người đã được nói chuyện trực tiếp với Chúa Trời, Adam được coi là một nhà tiên tri trong Hồi giáo.

Ở thời điểm này, Adam có một vai trò quan trọng trong các truyền thống Hồi giáo liên quan tới sự sụp đổ của Iblis (tiếng Ả Rập: إبليس) Shaytan (Satan), không được ghi lại trong Torah, mà trong Sách của Enoch được sử dụng trong các Chính thống giáo Đông phương. Trong đó, khi Chúa Trời thông báo ý định của mình tạo ra Adam, một số thiên thần thể hiện sự mất tinh thần, hỏi tại sao Chúa lại tạo ra một sinh vật sẽ thực hiện những hành động ma quỷ. Dạy Adam các tên cam đoan với các thiên thần như theo các khả năng của Adam, dù một số nhà bình luận tranh cãi những cái tên rõ ràng nào liên quan; nhiều lý thuyết nói chúng là những cái tên của mọi thứ sống và không sống, tên của các thiên thần, tên của những con cháu của ADam, hay các tên của Chúa Trời.

Khi Chúa Trời ra lệnh cho các thiên thần cúi chào Adam, một trong những người có mặt, Shaytan Iblis trong Hồi giáo, một Djinn nói "tại sao tôi phải cúi chào trước con người, tôi được sinh ra từ lửa nguyên chất và anh ta được làm từ đất", từ chối vì lòng kiêu hãnh của mình, và lập tức bị cấm khỏi Thiên đường. Các phong trào tự do bên trong Hồi giáo đã coi hành động ra lệnh cho các thiên thần cúi chào Adam của Chúa như một sự đề cao con người, và như một biện pháp ủng hộ nhân quyền, những người khác xem đó là một hành động thể hiện với Adam rằng kẻ thù lớn nhất của con người trên Trái Đất sẽ là bản ngã của họ.

Trong kinh Qur'an, Eva được xem là vợ của Adam, một truyền thống Hồi giáo đề cập tới bà bằng một cái tên từ nguyên tương tự, حواء (). Trong Qur'an surah 4 có nói: Surah Al-Nisa' "O! loài người ! Hãy kính trọng vị Chúa của các ngươi, Người đã tạo ra các ngươi từ một người duy nhất (Adam), và từ con người đó (Adam) Người đã tạo ra người vợ của anh ta [Hawwa (Eva)], và từ hai người đó Người đã tạo ra nhiều đàn ông và đàn bà;" Vì thế Quran(4:1) cho tiết lộ rằng Chúa Trời đã tạo ra Hawwa (Eva) từ Adam. Torah có một từ nguyên cho phụ nữ, hay đúng hơn là một từ tương đương trong tiếng Hebrew (ish-shah), nói rằng cô ta phải được gọi là phụ nữ bởi cô ta được lấy ra từ người đàn ông (ish trong tiếng Hebrew). Từ nguyên được coi là không hợp lý bởi hầu hết các nhà ngôn ngữ học Semitic. Quran kết tội cả Adam và Eva về việc ăn trái cấm và như một sự trừng phạt cả hai người đều bị đày từ Thiên đường xuống Trái Đất. Ví thế những người Hồi giáo diễn giải rằng sự kiện này không đặt ra một vấn đề về việc phụ nữ về bản chất là thấp kém hơn nam giới. Ý tưởng tội tổ tông không tồn tại trong Hồi giáo. Adam và Eva đã được tha thứ sau khi họ có mặt trên Trái Đất. Một truyện thánh Môhamét Tiên tri nhắc lại rằng sau khi rời Vườn Eden, Adam đã hạ xuống ở Ấn Độ trong khi Eva hạ xuống ở Jeddah. Họ tìm kiếm lẫn nhau, và cuối cùng thấy nhay ở Đồng bằng 'Arafat (gần Mecca), có nghĩa là sự công nhận.

Al-Qummi ghi lại ý kiến rằng Eden không phải hầu hết là đất, và vì thế, đã được gửi xuống Trái Đất, Adam và Eva đầu tiên tới các đỉnh núi bên ngoài Mecca; Adam trên Safa, và Eva trên Marwa. Theo kiểu truyền thống Hồi giáo này, Adam tiếp tục than khóc trong 40 ngày, cho tới khi cảm thấy hối lỗi, ở thời điểm đó Chúa Trời thưởng cho Adam bằng cách gửi xuống Đá Đen, và dạy Adam hajj.

Kinh Qur'an cũng miêu tả hai người con trai của Adam (tên là Qabil và Habil trong truyền thống Hồi giáo) tương đương với Cain và Abel.

Theo một số truyền thống Hồi giáo, Adam được chôn cất bên dưới địa điểm Kaaba ở Mecca. Hồi giáo Shi'a mặt khác, tin rằng Adam được chôn cất bên cạnh Ali, bên trong Thánh đường Hồi giáo Imam Ali tại Najaf, Iraq.

Trong nghệ thuật và văn học

Adam và Eva đã được những nghệ sĩ ở giai đoạn đầu thời kỳ Phục Hưng sử dụng như một chủ đề thể hiện những cảnh khoả thân của nam và nữ. Sau này, sự khoả thân bị phản đối bởi một số yếu tố đạo đức, và một chiếc lá sung đã được thêm vào trong những bức tranh và điêu khắc cũ, che phủ đi cơ quan sinh dục. Sự lựa chọn lá sung là kết quả của các truyền thống Địa Trung Hải xác định Cây Nhận thức Tốt và Xấu vốn không tên là một cây sung, và bởi lá sung trên thực tế đã được đề cập trong Sách Sáng Thế ký được sử dụng để che bớt đi sự loã lồ của Adam và Eva.

Việc coi ý tưởng Adam và Eva như một sự thực lịch sử đã khiến dẫn tới một số song đề logic. Một song đề như vậy là liệu họ có nên được thể hiện với những cái rốn (Giả thuyết rốn). Bởi họ được tạo ra như những người đã hoàn toàn trưởng thành, và đã không phát triển bên trong một tử cung, họ sẽ không được kết nối với một dây rốn như mọi con người được sinh ra bình thường khác. Những bức hoạ thể hiện không có rốn trông không tự nhiên và một số nghệ sĩ đã che đi phần thân thể này của họ, thỉnh thoảng bằng cách thể hiện họ được che phần cơ thể đó bằng tay hay một vật thể khác.

Tác phẩm Paradise Lost (Thiên đường đã Mất) của John Milton là một bài thơ sử thi nổi tiếng ở thế kỷ 17 được viết theo thể thơ không vần khai thác câu chuyện của Adam và Eva một cách chi tiết.

Họa sĩ người Mỹ Thomas Cole đã vẽ tác phẩm The Garden of Eden (1828), với nhiều chi tiết về hai con người đầu tiên sống giữa các thác nước, những loài cây sặc sỡ, và một chú hươu đẹp đẽ.

Xem thêm

Vườn địa đàng
Trái cấm
Cain và Abel
Ask và Embla
 Balbira & Kalmana
Xung đột giữa Adam và Eva với Satan
 Thần thoại sáng thế
 Dòng dõi của Adam
Adam nhiễm sắc thể Y
Eve ty thể
 Trước con người
 Cây Nhận thức Tốt và Xấu
Sự sa ngã của loài người
Tội tổ tông
Hôn nhân Công giáo

Chú thích

Tham khảo
 Mahmoud Ayoub, The Qur'an and its Interpreters, SUNY: Albany, 1984.
 R. Patai, The Jewish Alchemists, Princeton University Press, 1994.
 Fazale Rana and Ross, Hugh, Who Was Adam: A Creation Model Approach to the Origin of Man, 2005, ISBN 1-57683-577-4
 Sibylline Oracles, III; 24-6. This Greek acrostic also appears in 2 Enoch 30:13.
 David Rohl, Legend: The Genesis of Civilisation, 1998
 Bryan Sykes, The Seven Daughters of Eve
 C.S. Lewis, The Lion, The Witch and the Wardrobe"
 Adam Mackie, The Importance of being Adam - Alexo 1997 (only 2000 copies published)
 Robin Lane Fox, The Unauthorized Version'', Penguin, 1991 (no ISBN available)
 Philip C. Almond, 'Adam and Eve in Seventeenth-Century Thought (Cambridge: Cambridge University Press, 1999, 2008)

Liên kết với các bài viết khác
 Bible Genealogy
 First Human Beings (Library of Congress)
 The Story of Lilith in The Alphabet of Ben Sira
 Islamic view of the fall of Adam (audio)
 98 classical images of Adam and Eve
 The Book of Jubilees
 Adam and Eve in Medieval Reliefs, Capitals, Frescoes, Roof Bosses and Mosaics
 "Adam and Eve" in Christian Iconography

Người trong Sách Sáng Thế
Người trong Quran
Người trong Kinh Thánh Hebrew
Bereshit (parsha)
Cặp vợ chồng
Cựu Ước


title: Postplatyptilia pusillus

text:
Postplatyptilia pusillus là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae.
Các tiêu bản điển hình bị mất. Zeller mô tả năm 1877, khó mà quyết định loài nào theo mô tả. Gielis mô tả năm 2006.

Chú thích

Tham khảo

Postplatyptilia


title: Paraphotistus semenovi

text:
Paraphotistus semenovi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Koenig miêu tả khoa học năm 1889.

Chú thích

Tham khảo

Paraphotistus


title: Cử tạ

text:
Cử tạ Olympic hay nói gọn là Cử tạ là một môn thể thao trong đó người chơi (gọi là lực sĩ hay đô cử) cố gắng nâng một vật bao gồm thanh tạ được gắn với các đĩa tạ, mỗi lần nâng là một cú nâng sao cho khối lượng vật nâng là cao nhất.

Một cuộc thi đấu cử tạ bao gồm hai phần thi theo thứ tự là Cử giật và Cử đẩy. Cử giật bao gồm một động tác duy nhất và tay nắm xa nhau. Cử đẩy bao gồm hai động tác nối tiếp và tay nắm gần nhau. Trong mỗi phần thi, một lực sĩ được tiến hành ba lần nâng tạ, và tổng khối lượng tạ của hai lần nâng thành công cao nhất ứng với hai phần thi được tính là thành tích tổng của lực sĩ đó. Cử tạ phân nội dung thi đấu theo các hạng cân, các hạng cân của nam và nữ khác nhau và chúng thay đổi theo thời gian. Nếu lực sĩ nào không hoàn thành nổi một lần nâng nào trong mỗi nội dung thì sẽ bị coi là thất bại trong cuộc thi đó.

Động tác cử tạ không chỉ được dùng trong thi đấu cử tạ đơn thuần, mà còn được coi là bài tập để luyện tập sức mạnh cho nhũng người chơi các môn thể thao khác, cùng với các bài tập khác dùng tạ.

Lịch sử

Cử tạ tiền Olympic
Các cuộc thi nhằm tìm ra người có thể nâng được vật nặng nhất đã được ghi nhận qua các nền văn minh, trong đó ghi chép sớm nhất về môn thi này được tìm thấy ở Ai Cập cổ đại, Trung Hoa, Ấn Độ và Hy Lạp cổ đại. Nguồn gốc của môn Cử tạ hiện đại được truy về các cuộc thi tài ở Châu Âu trong thế kỉ XIX.

Chức vô địch cử tạ thế giới của nam được trao giải lần đầu tiên năm 1891, tuy nhiên các lực sĩ lúc đó chưa được chia hạng cân, còn giải thế giới cho nữ chưa từng tồn tại cho đến năm 1987.

Cử tạ tại Thế vận hội
Nội dung thi đấu Cử tạ xuất hiện ngay ở Thế vận hội mùa hè đầu tiên tại Athens năm 1896, nhưng khi đó Cử tạ là nội dung tổ chức trong sân giành cho môn Điền kinh và chỉ dành cho Nam. Tuy nhiên tại Thế vận hội Mùa hè 1900 lại không có cử tạ. Cử tạ trở lại vào năm 1904 nhưng lại bị bỏ sót vào Đại hội 1908 và 1912.
Trong 2 kì Đại hội có thi đấu Cử tạ nói trên đó, người ta đặt ra hai nội dung khác nhau là "Cử tạ một tay" và "Cử tạ hai tay". Trong Thế vận hội 1896, người thắng cuộc "Cử tạ một tay" là Launceston Elliot, còn nhà vô địch của nội dung kia là Viggo Jensen.

Cử tạ trở lại đấu trường Olympic vào Thế vận hội Mùa hè 1920 và giờ nó đã trở thành một bộ môn được tổ chức thi đấu riêng. Cũng từ đại hội 1920, các nội dung Cử tạ được phân theo hạng cân và các lực sĩ phải thi đấu bằng cả hai tay. Từ Thế vận hội Mùa hè 2000, các nội dung Cử tạ dành cho Nữ được đưa vào thi đấu.

Tính đến hết Thế vận hội Mùa hè 2016, 64 đoàn thể thao đã từng giành huy chương Cử tạ tại Thế Vận hội, trong đó 3 đoàn dẫn đầu là Liên Xô (39 HCV, 21 HCB, 2 HCĐ), Trung Quốc (31 HCV, 15 HCB, 8 HCĐ) và Mĩ (16 HCV, 16 HCB, 12 HCĐ). Đoàn Thể thao Việt Nam giành 1 HCB tại Thế vận hội Mùa hè 2008 bởi lực sĩ Hoàng Anh Tuấn và 1 HCĐ tại Thế vận hội Mùa hè 2012 bởi lực sĩ Trần Lê Quốc Toàn, đều ở nội dung dưới 56 kg của Nam.

Kĩ thuật thi đấu

Cử giật

Thanh đòn tạ được đặt nằm ngang phía trước cẳng chân người lực sĩ. Lực sĩ nắm chắc đòn tạ, lòng bàn tay hướng xuống dưới và bằng một động tác duy nhất giật tạ từ sàn lên trên đầu, hai tay giơ thẳng, trong khi đó dạng chân hoặc khuỵu gối. Trong quá trình chuyển động liên tục này, thanh đòn lướt dọc theo đùi và phần bụng. Trong quá trình giật tạ, ngoài hai bàn chân, không một bộ phận nào của cơ thể được chạm sàn. Sau khi nâng tạ lên phải giữ bất động, chân và tay thẳng, hai bàn chân thẳng hàng nhau cho đến khi có tín hiệu của trọng tài cho hạ xuống sàn. Lực sĩ có thể nghỉ lấy sức trong phạm vi thời gian cho phép, lúc đứng dạng chân hoặc ở tư thế ngồi xổm, và kết thúc với hai bàn chân trên một đường thẳng, song song với mặt phẳng tạo bởi thân người và đòn tạ. Trọng tài phát lệnh hạ tạ khi thấy tất cả các bộ phận cơ thể lực sĩ đã bất động.

Cử đẩy

Phần thứ nhất - lên ngực

Thanh đòn tạ được đặt nằm ngang phía trước cẳng chân lực sĩ. Lực sĩ nắm chắc đòn tạ, lòng bàn tay hướng xuống dưới và bằng một động tác duy nhất giật tạ từ sàn lên trên vai, trong khi đó dạng chân hoặc khuỵu gối. Trong quá trình chuyển động liên tục này, thanh đòn tạ lướt qua đùi và phần bụng. Thanh đòn không được chạm vào phần ngực trước tư thế cuối cùng. Sau đó, đòn tạ có thể được đặt trên xương đòn, hoặc phần ngực từ mức núm vú trở lên, hoặc được giữ trên cánh tay đã co gấp hoàn toàn. Hai bàn chân phải được thu về trên cùng một đường thẳng, chân đứng thẳng trước khi thực hiện phần nâng tạ. Lực sĩ có thể nghỉ lấy sức trong phạm vi thời gian cho phép và kết thúc là hai bàn chân đặt trên đường thẳng song song với mặt phẳng tạo bởi đòn tạ và thân người.

Phần thứ hai - Đẩy tạ

Lực sĩ gập khớp gối để tạo đà đẩy tạ lên, chân đứng thẳng lên và cánh tay giơ lên cao hết mức theo phương thẳng đứng. Sau đó thu hai chân về trên cùng một đường thẳng, chân và tay duỗi thẳng hoàn toàn, chờ lệnh trọng tài cho phép hạ tạ. Trọng tài phát lệnh hạ tạ ngay sau khi nhận thấy tất cả bộ phận cơ thể lực sĩ đã bất động.

Các tình huống bị tính phạm quy

Tình huống phạm quy của Cử giật
Trong Cử giật, nếu lực sĩ dừng tạ trong quá trình giật tạ lên hay chạm đầu vào thanh tạ sẽ bị tính phạm quy.

Tình huống phạm quy của Cử đẩy
Có hai tình huống được coi là phạm quy trong phần lên ngực:
 Đặt đòn tạ lên ngực trước khi xoay khuỷu tay.
 Khuỷu tay hoặc cánh tay chạm vào đùi hoặc đầu gối.

Có hai tình huống được coi là phạm quy trong phần đẩy:
 Biểu lộ rõ nỗ lực đẩy tạ nhưng không hợp lệ bao gồm cả động tác cong gối hoặc hạ thấp trọng tâm cơ thể.
 Cố ý rung tạ để tăng lợi thế. Thân thể vận động viên và tạ phải bất động trước khi bắt đầu đẩy tạ.

Tình huống phạm quy của cả hai động tác
Mười một tình huống được coi là phạm quy của cả hai nội dung lần lượt là:
 Kéo tạ từ tư thế treo tạ
 Chạm bất kỳ bộ phận nào của cơ thể xuống sàn, trừ hai bàn chân.
 Khi kết thúc động tác hai tay không duỗi thẳng hoàn toàn hoặc không đều nhau.
 Có dừng khi duỗi thẳng.
 Kết thúc động tác bằng một động tác ấn xuống.
 Cong và duỗi khuỷu tay trong khi đứng thẳng - thu chân
 Vượt ra ngoài bục khi thực hiện động tác nghĩa là chạm bất kỳ phần nào của cơ thể vào địa phận ngoài sàn thi.
 Hạ tạ xuống sàn trước hiệu lệnh của trọng tài.
 Ném tạ sau khi có hiệu lệnh của trọng tài.
 Kết thúc động tác, hai bàn chân không đặt trên đường thẳng song song với mặt phẳng của thân người.
 Không hạ toàn bộ tạ xuống sàn thi, có nghĩa là toàn bộ tạ phải chạm sàn trước

Thiết bị

Tạ
Chỉ có tạ đáp ứng được các yêu cầu kỹ thuật và đã được IWF phê chuẩn mới được sử dụng trong các cuộc thi Cử tạ trong phạm vi quyền lực của IWF.

Đòn tạ
Đòn tạ là một thanh dài hình trụ làm bằng kim loại có tác dụng đỡ các đĩa tạ và là nơi cầm tay của lực sĩ khi nâng tạ. Trên đòn tạ có các vạch tương ứng vị trí cầm tay của Cử giật và Cử đẩy.

Các thông số kĩ thuật của đòn tạ dùng cho các nội dung của từng giới được thể hiện chi tiết trong bảng sau

Đĩa tạ
Phần lớn khối lượng tạ thi đấu trong Cử tạ được dồn cho các đĩa tạ hình tròn được lắp vào đòn tạ sao cho cân bằng về khối lượng ở hai đầu tạ. Đĩa tạ có khối lượng khác nhau (từ 0,25 kg đến 25kg) được sơn màu  khác nhau và phải ghi số chỉ khối lượng lên đĩa tạ. Đĩa tạ lớn nhất và nặng nhất phải lắp vào trong cùng, những đĩa tạ nhẹ hơn được lắp theo thứ tự giảm dần ra phía ngoài. Đĩa tạ được lắp sao cho trọng tài có thể đọc được số ghi trọng lượng trên mỗi đĩa và chúng phải được ghim chặt vào đòn tạ bằng khoá tạ. Đường kính đĩa tạ lớn nhất theo luật là 450 mm. Các đĩa tạ nhỏ hơn 10kg có thể hoàn toàn làm bằng thép.

Bảng sau cho biết màu sơn của đĩa tạ ứng với khối lượng đĩa tạ

Khoá tạ
Để giữ chặt đĩa vào đòn tạ, mỗi đòn tạ phải có hai khoá tạ, mỗi chiếc nặng 2,5kg giành cho nam và nữ.

Sàn thi đấu
Sàn thi đấu là khu vực diễn ra tất cả mọi động tác thi đấu Cử tạ. Sàn thi đấu có hình vuông cạnh 4m, được làm bằng gỗ, chất dẻo hoặc bằng bất kỳ vật liệu rắn chắc khác và có thể được phủ lớp chất liệu chống trơn. Chiều cao sàn thi khoảng 50mm đến 150mm. Nếu lực sĩ chạm ra khu vực ngoài sàn sẽ bị tính phạm quy.

Trang phục của lực sĩ

Quần áo
Khi thi đấu Cử tạ, các lực sĩ phải mặc đồ bó sát cơ thể bằng vải sạch sẽ, có thể là áo liền quần hay hai mảnh nhưng phải che kín phần thân thể quy định. Áo cử tạ không có cổ, tay áo không được trùm quá khuỷu tay. Quần cử tạ không được trùm quá đầu gối. Màu sắc của trang phục cử tạ là tùy ý. Lực sĩ được phép mặc áo phông bên trong trang phục thi đấu nhưng không được phép mặc áo phông và quần đùi thay cho trang phục cử tạ khi thi đấu. Ngoài ra, lực sĩ được phép đi tất nhưng không được cao đến đầu gối.

Đai lưng
Đai lưng được các lực sĩ đeo khi thi đấu có độ rộng không quá 120 mm, và có tác dụng giảm áp lực cho lưng và nén ổ bụng. Lực sĩ không được đeo đai bên trong trang phục thi đấu.

Giầy
Lực sĩ phải đi giầy khi thi đấu (gọi là giầy cử tạ) để bảo vệ bàn chân và tạo thế đứng ổn định, vững vàng trên sàn thi. Luật cử tạ không quy định hình dạng và chất liệu của giầy tuy nhiên giầy không được hỗ trợ thêm tính năng nào khác tính năng được nói ở trên.

Tổ chức thi đấu
Môn Cử tạ được điều hành bởi Liên đoàn Cử tạ Quốc tế, viết tắt là IWF. IWF thành lập năm 1905, trụ sở đóng tại Lausanne, Thuỵ Sĩ.

Hạng cân
Các đô cử tham gia thi đấu được phân nội dung dựa theo khối lượng cơ thể của họ. Từ năm 2018, IWF chấp nhận các hạng cân hiện tại, mỗi giới có 10 hạng cân trong đó có 7 hạng cân được đưa vào Thế vận hội.

Danh sách hạng cân Cử tạ của nam
 55 kg (không có trong Olympic)
 61 kg
 67 kg
 73 kg
 81 kg
 89 kg (không có trong Olympic)
 96 kg
 102 kg (không có trong Olympic)
 109 kg
 + 109 kg

Danh sách hạng cân Cử tạ của nữ
 45 kg (không có trong Olympic)
 49 kg
 55 kg
 59 kg
 64 kg
 71 kg (không có trong Olympic)
 76 kg
 81 kg (không có trong Olympic)
 87 kg
 + 87 kg

Thủ tục chính thức
Trong mỗi hạng cân, các lực sĩ đều phải tranh tài trong cả cử giật và cử đẩy với ba lần cử cho mỗi nội dung. Giải thưởng thường được trao cho các lực sĩ dẫn đầu trong mỗi nội dung hay trong thành tích tổng. Khi thi đấu, các lực sĩ đăng kí mức tạ nhẹ nhất được xếp đấu trước và chỉ có một lực sĩ nâng tạ chính thức trong một thời điểm.  Nếu lực sĩ nào không thực hiện thành công mức tạ đã đăng kí, lực sĩ đó sẽ phải thực hiện lại mức tạ đó hoặc thử sức với mức tạ cao hơn sau khi các lực sĩ khác thực hiện các mức tạ nhẹ hơn mức tạ mới của lực sĩ cử hỏng đó (tuy nhiên lực sĩ không được phép đăng kí lại mức tạ thấp hơn).  Trong cuộc thi đấu, tạ được lắp với khối lượng có xu hướng tăng dần và phải là số tự nhiên (tính theo đơn vị kg). Nếu hai lực sĩ có thành tích tổng cử như nhau, lực sĩ nào có khối lượng cơ thể nhẹ hơn thì sẽ có thứ hạng cao hơn.

Trong các cuộc thi chính thức của Cử tạ, bao giờ nội dung Cử giật cũng được tiến hành trước, sau đó là Cử đẩy, ở giữa hai nội dung là một khoảng thời gian tạm nghỉ. Nếu lực sĩ nào thất bại ở cả 3 lần ở Cử giật sẽ bị loại và không được thi Cử đẩy và nếu lực sĩ nào dự thi Cử đẩy mà thất bại cả 3 lần sẽ không được tính tổng cử. Đội ngũ trọng tài bao gồm 3 người, hai người ngồi hai bên và người còn lại ngồi phía trước mặt lực sĩ đang thi đấu. Họ sẽ cùng quyết định màn nâng tạ của các lực sĩ là "thành công" hay "thất bại" dựa vào luật lệ của IWF và bằng tín hiệu đèn - đèn trắng ứng với "thành công" và đèn đỏ ứng với "thất bại". Màn nâng tạ của lực sĩ được coi là thành công khi có tối thiểu hai trọng tài chấp nhận.

Xem thêm
 Cử tạ tại Thế vận hội Mùa hè
 Danh sách kỉ lục thế giới trong Cử tạ
 Danh sách kỉ lục Thế vận hội trong Cử tạ
 Danh sách vận động viên Cử tạ đoạt huy chương Thế vận hội

Tham khảo

Môn thể thao cá nhân
Môn thể thao Thế vận hội Mùa hè


title: Tinodes cryptophallicata

text:
Tinodes cryptophallicata là một loài Trichoptera trong họ Psychomyiidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Tinodes


title: Sindicola

text:
Sindicola là một chi bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Cosmopterigidae


title: Remaucourt, Aisne

text:
Remaucourt là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Tham khảo

Xã của Aisne


title: 14734 Susanstoker

text:
14734 Susanstoker (2000 DZ78) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 29 tháng 2 năm 2000 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 14734 Susanstoker

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Cervesina

text:
Cervesina là một đô thị ở tỉnh Pavia trong vùng Lombardia của Ý, có cự ly khoảng 45 km về phía nam của Milan và khoảng 15 km về phía tây nam của Pavia. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.186 người và diện tích là 12,5 km².

Cervesina giáp các đô thị sau: Corana, Mezzana Rabattone, Pancarana, Voghera, Zinasco.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.cervesina.pv.it/

Đô thị tỉnh Pavia
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Cimanes del Tejar

text:
Cimanes del Tejar là một đô thị trong tỉnh León, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 904 người.

Tham khảo

Đô thị ở León


title: Nhu Nhiên

text:
Nhu Nhiên () hay Nhuyễn Nhuyễn/Như Như/Nhuế Nhuế () hoặc Đàn Đàn (), tiếng Thổ Nhĩ Kỳ: Hun, là một liên minh các bộ lạc du mục trên biên giới phía bắc Trung Quốc bản thổ từ cuối thế kỷ 4 cho tới giữa thế kỷ 6. Đôi khi người ta giả định rằng người Nhu Nhiên chính là người Avar, những người sau này xuất hiện tại châu Âu. Thuật ngữ Nhu Nhiên là sự phiên âm sang tiếng Việt từ cách đọc và ghi của tiếng Trung quan thoại trong phát âm tên gọi của liên minh được sử dụng để nói tới chính liên minh này. Nhuyễn Nhuyễn và Như Như đôi khi cũng được sử dụng mặc dù từng có thời bị coi là sự xúc phạm. Chúng xuất phát từ chỉ dụ do Thái Vũ đế của Bắc Ngụy ban hành, người đã tiến hành cuộc chiến chống lại người Nhu Nhiên và có mục đích để hăm dọa liên minh này. Quyền lực của người Nhu Nhiên bị liên minh Đột Quyết với các triều đại Bắc Tề và Bắc Chu tại Trung Quốc cùng các bộ lạc Trung Á khác phá hủy năm 552.

Nguồn gốc
Nhu Nhiên là một liên minh bộ lạc do người Tiên Ti gốc Tungus lãnh đạo, những người còn ở lại vùng thảo nguyên Mông Cổ sau khi phần lớn người Tiên Ti đã di cư xuống phía nam vào vùng Hoa Bắc và lập ra các loại vương quốc khác nhau. Họ lần đầu tiên được nhắc tới như là những người đã đánh bại người Cao Xa (高车) và thành lập một đế quốc trải rộng xung quanh Hô Luân, ở miền đông Nội Mông Cổ ngày nay. Ở phía tây của đế quốc Nhu Nhiên là bộ lạc du cư mà sử liệu phương Tây gọi là Hephthalite còn sử Trung Hoa gọi là Bạch Hung Nô, nguyên là nhà nước chư hầu của người Nhu Nhiên. Người Nhu Nhiên kiểm soát khu vực bao gồm Mông Cổ, từ khu vực Mãn Châu tới Thổ Lỗ Phan (Turpan) và có lẽ tới vùng bờ phía đông của hồ Balkhash, và từ sông Orkhon tới Trung Hoa bản thổ. Tổ tiên của họ Mugulu (Mộc Cốt Lư) được cho là ban đầu là nô lệ của các bộ lạc Thác Bạt (Tuoba), nằm ở phía bờ bắc Hoàng Hà. Hậu duệ của Mugulu là Yujiulü Shelun (Uất Cửu Lư Xã Lôn) được cho là vị thủ lĩnh đầu tiên có khả năng thống nhất các bộ lạc Nhu Nhiên và tạo ra sức mạnh cho người Nhu Nhiên nhờ các trận đánh thắng người Cao Xa và Tiên Ti. Shelun cũng là vị thủ lĩnh trên thảo nguyên đầu tiên chọn tước hiệu khả hãn (可汗) năm 402, một tước hiệu nguyên là tước hiệu của tầng lớp quý tộc Tiên Ti.

Phát triển và suy tàn
Giữa người Nhu Nhiên và người Hephthalite xảy ra tranh chấp và các vấn đề trong liên minh của họ được các sứ thần Trung Hoa kích động thêm. Năm 508, người Cao Xa đánh bại người Nhu Nhiên. Năm 516 người Nhu Nhiên phục thù và đánh bại người Cao Xa. Trong liên minh Nhu Nhiên có một bộ lạc gốc Turk được sử sách Trung Hoa gọi là Đột Quyết.

Sau khi đề nghị hôn nhân với người Nhu Nhiên bị từ chối thì thủ lĩnh Đột Quyết đã ngả sang theo Tây Ngụy, triều đại kế tục Bắc Ngụy, và nổi dậy chống lại người Nhu Nhiên. Năm 555, họ chặt đầu khoảng trên 3.000 người Nhu Nhiên. Các sử sách châu Âu nói chung cho rằng người Nhu Nhiên sau đó chạy tới phía tây, vượt qua thảo nguyên và trở thành người Avar, mặc dù điều này có lẽ là sai lầm hay ở trường hợp tốt hơn thì cũng chỉ là sự đơn giản hóa thái quá. Phần còn lại của người Nhu Nhiên chạy tới Trung Quốc và trở thành những người canh giữ biên cương và cuối cùng biến mất mãi mãi như là một chính thể. Khả hãn cuối cùng của Nhu Nhiên chạy tới chỗ triều đình Tây Ngụy, nhưng thể theo yêu cầu của Đột Quyết, Tây Ngụy đã cho tử hình ông này cùng các quý tộc chạy theo ông ta.

Người ta biết rất ít về giai cấp thống trị tại đế quốc Nhu Nhiên, trong Ngụy thư thì người ta cho rằng họ là hậu duệ của người Tiên Ti. Người Nhu Nhiên chinh phục khu vực ngày nay là Tân Cương, Mông Cổ, Trung Á và một phần Siberi cùng Mãn Châu từ cuối thế kỷ 4. Sự can thiệp và xâm lăng thường xuyên của họ có ảnh hưởng sâu sắc tới các quốc gia láng giềng. Mặc dù họ chấp nhận thị tộc Ashina (A Sử Na) của người Đột Quyết vào liên minh của mình, nhưng quyền lực của người Nhu Nhiên lại bị phá vỡ bởi chính liên minh giữa Đột Quyết với các triều đại Bắc Tề, Bắc Chu tại Trung Quốc cùng các bộ lạc khác tại Trung Á vào năm 552. Chẳng hạn, Bắc Ngụy đã thiết lập 6 đơn vị quân sự đồn trú trên biên giới với Nhu Nhiên, mà sau này trở thành tiêu điểm của một số vụ nổi dậy lớn đầu thế kỷ 6.

Danh sách các vị khả hãn của Nhu Nhiên
Người Nhu Nhiên là người gốc Mông Cổ đầu tiên sử dụng tước vị Khả hãn cho thủ lĩnh tối cao của họ. Danh sách dưới đây (cho tới Uất Cửu Lư Bà La Môn) được lấy theo Ngụy thư quyển 103

Xem thêm
 Tiên Ti
 Đột Quyết
 Tây Ngụy
 Đông Ngụy
 Bắc Tề
 Bắc Chu

Chú thích

Tham khảo
 Ngụy thư: Quyển 103, Liệt truyện 91 - Nhuyễn Nhuyễn
 Bản đồ đế quốc Nhu Nhiên
 Định nghĩa về Nhu Nhiên
 Thông tin về Nhu Nhiên
 Nikolay Kradin. "From Tribal Confederation to Empire: the Evolution of the Rouran Society". Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae, quyển 58, số 2 (2005): 149-169.

Bộ lạc du mục Á Âu
Lịch sử Mông Cổ
Bắc Ngụy
Dân tộc cổ đại Trung Quốc
Cựu quốc gia châu Á
Nhóm dân tộc ở châu Á
Các tộc người Mông Cổ
Bộ lạc du mục Á-Âu


title: Hylaeus desertoris

text:
Hylaeus desertoris là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Houston mô tả khoa học năm 1981.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

D
Động vật được mô tả năm 1981


title: Basseux

text:
Basseux là một xã ở tỉnh Pas-de-Calais trong vùng Hauts-de-France.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Tham khảo
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 The CWGC cemetery of ‘De Cusine’ Ravine
 Basseux on the Quid website

Xã của Pas-de-Calais