title: Kinh Thánh

text:
Kinh Thánh (hoặc Sách Thánh ) là từ ngữ để chỉ các văn bản thiêng liêng của nhiều niềm tin khác nhau, nhưng thường là từ các tôn giáo khởi nguồn từ Abraham. Do Thái giáo và Kitô giáo đều gọi sách thánh của mình là "Kinh Thánh", mặc dù giữa chúng có khác biệt về số lượng sách. Các văn bản này thường được viết trong giai đoạn hình thành của các niềm tin Do Thái giáo và Kitô giáo; những người lãnh đạo của các cộng đồng này tin đây là các sách được linh truyền từ Thiên Chúa để thể hiện lịch sử uy quyền của mối liên hệ giữa Thiên Chúa và dân của ngài.

Người Do Thái gọi Kinh Thánh của họ là Tanakh, gồm 24 quyển, chia làm 3 phần: Sách Luật Giao Ước (Torah), Sách Ngôn Sứ (Nevi'im) và Sách Văn Chương (Ketuvim).

Kinh Thánh Kitô giáo gồm Cựu Ước (nghĩa là "Giao ước cũ") và Tân Ước (nghĩa là "Giao ước mới"). Cựu Ước là phần kế thừa từ Tanakh, được chia thành các nhóm sách: Ngũ Thư, Lịch sử, Ngôn Sứ và Giáo Huấn; còn Tân Ước là các sách do các môn đệ của Chúa Giêsu (và những người kế thừa họ) được linh hứng, nghĩa là được soi sáng và thúc đẩy, để viết ra. Tân Ước gồm 27 quyển, số lượng này được cố định vào thế kỷ thứ 4 và được hầu hết các giáo hội Kitô giáo chấp nhận. Chúng bao gồm sách Phúc Âm, sách Công vụ Tông đồ, các thư của Phaolô, các thư của các sứ đồ khác và sách Khải Huyền.

Dù Tanakh gồm 24 quyển, nhưng các nhóm Kháng Cách tính thành 39 quyển. Giáo hội Công giáo và các giáo hội Kitô khác có thêm một số sách trong Cựu Ước, lấy từ Bản Bảy Mươi (Septuaginta) của Do Thái vì họ giữ các sách này lại sau khi chúng bị những người Cải cách Kháng Cách (Tin Lành) loại bỏ.

Kinh Thánh là bộ sách bán chạy nhất mọi thời đại, ước tính mỗi năm có thêm 200 triệu bản, và nó đã gây sức ảnh hưởng lớn về văn học và lịch sử, đặc biệt là ở thế giới phương Tây, nơi mà nó là sách lần đầu được in hàng loạt.

Kinh Thánh có lẽ là bộ sách gây ảnh hưởng nhiều nhất trong lịch sử loài người. Số bản in Kinh Thánh vượt mọi sách khác. Kinh Thánh Hebrew giáo cũng như Kinh Thánh Kitô giáo được dịch nhiều lần, sang nhiều ngôn ngữ hơn bất cứ sách nào khác. Kinh Thánh trọn bộ, hoặc một phần, đã được dịch sang hơn 2.400 ngôn ngữ của 90% dân số thế giới. Kể từ năm 1815, ước tính đến năm 2023 có khoảng hơn 7 tỷ ấn bản Kinh Thánh (chưa kể lượt download online khoảng 900 triệu) trọn bộ hoặc các phần quan trọng của Kinh Thánh được phân phối, trở nên sách bán chạy nhất trong mọi thời đại.

Nhiều nhà giáo dục thấy rằng Kinh Thánh Ki-tô giáo đã ăn rễ vững chắc vào Văn hóa phương Tây đến nỗi "bất cứ ai, dù có niềm tin hay không, nếu không quen thuộc với các giá trị và giáo huấn của Kinh Thánh sẽ trở nên dốt nát về văn hoá."

Từ "kinh Thánh" trong tiếng Hy Lạp là βιβλια (biblia), nghĩa là "sách", từ này lại có nguồn gốc từ βυβλος (byblos) có nghĩa "giấy cói" (papyrus), từ tên của thành phố Byblos xứ Phenicie (Phoenicia) cổ đại, là nơi xuất khẩu giấy cói. Thuật ngữ "Kinh Thánh" cũng được dùng cho các văn bản thiêng liêng của các niềm tin không Do Thái và không Ki-tô; vì vậy Guru Granth Sahib thường được dùng để chỉ "Kinh Thánh Sikh".

Kinh Thánh Hebrew
Kinh Thánh Hebrew (còn gọi là Kinh Thánh Do Thái giáo, hoặc Tanakh trong tiếng Do Thái) có 24 sách. Tanakh là chữ viết tắt của ba phần trong Kinh Thánh Hebrew: Torah (Luật, Ngũ Thư hoặc Ngũ Kinh), Nevi’im (Ngôn sứ hoặc Tiên tri), và Ketuvim (Văn chương). Kinh Thánh có khoảng 160.764 từ.

Ngũ Thư của Moses

Torah hoặc "Giáo huấn" được biết đến với tên Ngũ Thư của Moses (Mô-sê hoặc Môi-se trong tiếng Việt), vì vậy còn có tên Chumash hay Pentateuch (tiếng Hebrew hoặc tiếng Hy Lạp nghĩa là "năm").

Năm sách này là:
 Sách Sáng Thế hay Sáng Thế ký hay Khởi Nguyên (Bereishit בראשית)
 Sách Xuất Hành hay Xuất Ê-díp-tô ký (Shemot שמות)
 Sách Lêvi hay Lê-vi ký (Vayikra ויקרא)
 Sách Dân số hay Dân số ký (Bemidbar במדבר)
 Sách Đệ Nhị Luật hay Phục truyền Luật lệ ký hay Thứ Luật (Devarim דברי)

Ngũ Thư hay Torah tập chú vào ba thời điểm làm thay đổi mối quan hệ giữa Thiên Chúa và con người.
Mười một chương đầu của Sách Sáng thế cung cấp những ký thuật về sự sáng tạo (hoặc trật tự) của thế giới, và lịch sử của mối tương giao ban đầu giữa Thiên Chúa và loài người.

Ba mươi chín chương còn lại của Sách Sáng thế thuật lại việc thiết lập giao ước giữa Thiên Chúa và các tổ phụ của dân tộc Do Thái như Abraham, Isaac và Jacob (còn gọi là Israel), cùng với dòng dõi của Jacob ("Con dân Israel"), đặc biệt là Joseph, cũng ghi chép về cung cách Thiên Chúa kêu gọi Abraham rời bỏ gia tộc và quê hương ở thành Ur để ra đi, cuối cùng định cư trên đất Canaan, và thuật lại câu chuyện Con dân Israel về sau di cư đến Ai Cập. Bốn sách còn lại của Torah ký thuật cuộc đời của Moses, một hậu duệ sống hàng trăm năm sau các tổ phụ. Các biến cố trong cuộc đời Moses xảy ra cùng lúc với cuộc giải phóng Con dân Israel khỏi ách nô lệ trong xứ Ai Cập, để làm sống lại giao ước giữa họ và Thiên Chúa tại núi Sinai, và về thời kỳ dong ruổi trong hoang mạc cho đến khi một thế hệ mới sẵn sàng tiến vào xứ Canaan. Torah khép lại với ghi chép về cái chết của Moses.

Theo truyền thống, Torah chứa đựng 613 mitzvot, hoặc điều luật, của Thiên Chúa, được mặc khải từ thời kỳ nô lệ trong đất Ai Cập cho đến lúc sống đời tự do trong xứ Canaan. Những điều luật này kiến tạo nền tảng cho luật Halakha của Do Thái giáo và được chi tiết hóa trong bộ luật Talmud. Torah được chia thành 54 phần, được xướng đọc theo thứ tự trong nghi thức Do Thái giáo, vào mỗi ngày Sabbath (thứ Bảy trong tuần), từ trang đầu của Sách Sáng Thế cho đến trang cuối của Sách Đệ Nhị Luật. Chu trình này chấm dứt và lại khởi đầu vào cuối kỳ Sukkot, còn gọi là Simchat Torah.

Sách Tiên tri
Các sách Tiên tri hoặc Ngôn sứ (Nevi’im) thuật lại sự trỗi dậy của vương triều Do Thái, sự chia cắt đất nước thành hai vương quốc, và những nhà tiên tri (ngôn sứ), những người nhân danh Thiên Chúa đến để rao truyền sự đoán phạt trên các quân vương và Con dân Israel. Các sách này khép lại với ghi chép về sự kiện người Assyria xâm chiếm Vương quốc Israel và người Babylon chiếm đóng Vương quốc Judah, cùng sự phá hủy Đền thờ tại Jerusalem. Trong ngày Sabbath, người Do Thái vẫn đọc những phần khác nhau của các sách tiên tri. Còn sách Jonah được đọc trong ngày lễ Yom Kippur.

Theo truyền thống Do Thái, phần Tiên tri được chia thành 8 sách. Các bản dịch hiện nay lại chia chúng thành 17 sách.

Tám sách này là:
 Sách Giôsuê hoặc Yehoshua [יהושע]
 Sách Thủ Lãnh - Shoftim [ שופטים]
 Sách Samuen hoặc Shmu’el [שמואל] (Sách Samuel thường được chia thành 2 sách thứ nhất và thứ nhì; nhân vật Samuel có thể được xem là Quan Xét cuối cùng (các con trai của ông được chỉ định làm quan xét nhưng bị dân chúng khước từ), ông cũng được xem là người đầu tiên trong số các nhà tiên tri; ông là người thay mặt dân chúng nài xin Thiên Chúa chọn và xức dầu vị vua đầu tiên của dân Israel).
 Sách Các Vua hoặc Melakhim [מלכים] (thường được chia thành hai sách)
 Sách Isaia hoặc Yeshvahu [ישעיהו]
 Sách Giêrêmia hoặc Yirmiyahu [ירמיהו]
 Sách Êdêkien hoặc Yehezq’el [יחזקאל]
 Các sách Tiên tri hoặc Mười hai Ngôn sứ nhỏ [Trei Asarתרי עשר]
 Hosea hoặc Hoshea [הושע]
 Joel hoặc Yo'el [יואל]
 Amos [עמוס]
 Obadiah hoặc Ovadyah [עבדיה]
 Jonah hoặc Yonah [יונה]
 Micah hoặc Mikhah [מיכה]
 Nahum hoặc Nachum [נחום]
 Habakkuk hoặc Habaquq [חבקוק]
 Zephaniah hoặc Tsefania [צפניה]
 Haggai [חגי]
 Zechariah hoặc Zekharia [זכריה]
 Malachi hoặc Malakhi [מלאכי]

Ngũ Thư và các sách Tiên tri đều là những thiên anh hùng ca, dù ở đây không thể tìm thấy những nhân vật anh hùng (Moses và David, trong nhiều khía cạnh, có thể xem như là đối nghịch với hình ảnh anh hùng; có người xem toàn thể Con dân Israel là anh hùng, hoặc nhiều người khác chỉ chọn một anh hùng duy nhất, Thiên Chúa).

 Văn chương
Các sách Văn chương hoặc Trước tác (Ketuvim) có lẽ đã được viết trong hoặc sau thời kỳ Lưu đày tại Babylon. Đây là các sách sau cùng được quy điển. Theo cách giải thích truyền thống của Do Thái giáo, nhiều bài Thánh vịnh trong Sách Thánh Vịnh (hoặc Thi Thiên) được xem là những trước tác của Vua David; Vua Solomon được xem là tác giả của Sách Diễm Ca (hoặc Nhã Ca) khi nhà vua còn trẻ, còn Sách Châm Ngôn được trước tác khi nhà vua đang độ tuổi trung niên chín chắn, và sách Sách Huấn Ca (hoặc Truyền Đạo) vào lúc tuổi già; Sách Ai Ca (hoặc Ca Thương) được cho là của tiên tri Jeremiah. Job là sách duy nhất trong Kinh Thánh được xem là không phải Do Thái. Sách Ruth kể chuyện một phụ nữ không thuộc dân tộc Do Thái (Ruth là người Moab) kết hôn với một người Do Thái, sau khi chồng qua đời, bà chấp nhận cuộc sống và niềm tin của người Do Thái; theo Kinh Thánh, Ruth là bà cố của Vua David. Có năm sách được chọn để đọc trong các ngày lễ Do Thái: Nhã ca trong ngày Lễ Vượt qua; Sách Ruth trong ngày lễ Shavuot; Ca thương trong lễ Ninth of Av; Truyền đạo trong ngày lễ Sukkot; và sách Zuffi trong ngày lễ Purim. Nhìn chung, phần Văn chương (Ketuvim) trong Kinh Thánh Hebrew gồm có thi ca trữ tình, những suy tư triết lý về cuộc sống, những câu chuyện về các tiên tri và các nhà lãnh đạo dân tộc Do Thái trong thời kỳ lưu đày. Phần này kết thúc với chiếu chỉ của hoàng đế Ba Tư cho phép dân Do Thái trở về Jerusalem và bắt tay tái thiết Đền thờ.

Phần Văn chương (Ketuvim) có 11 sách:
 Thánh Vịnh hay Thi thiên
 Sách Châm Ngôn
 Sách Job
 Sách Diễm Ca hay Nhã ca
 Sách Rút
 Sách Ai Ca) hay Ca thương
 Sách Huấn Ca)
 Sách Étte
 Sách Đanien
 Sách Étra và Sách Nơkhemia
 Sách Sử Biên Niên

 Dịch thuật và ấn hành
Phần lớn Kinh Thánh Hebrew (Tanakh) được viết bởi tiếng Hebrew Kinh thánh, với một vài phần (trong sách Daniel và sách Ezra) được biết bằng tiếng Aram.

Vào một thời điểm nào đó trong thế kỷ thứ 2 hoặc thứ 3 trước Công nguyên, kinh Torah được dịch sang tiếng Hy Lạp Koine (một phương ngữ Hy Lạp cổ), trong thế kỷ kế tiếp, các sách khác được dịch (hoặc trước tác). Thành quả dịch thuật này về sau trở thành Bản Bảy Mươi (Septuaginta), được sử dụng rộng rãi trong cộng đồng người Do Thái nói tiếng Hy Lạp, và sau này trong cộng đồng Cơ Đốc giáo. Có sự khác biệt đôi chút giữa Bản Bảy Mươi và bản tiếng Hebrew (Bản Masorete) được chuẩn hoá sau này. Có truyền thuyết cho rằng 70 nhà dịch thuật làm việc độc lập với nhau nhưng tạo ra những văn bản giống nhau, ngụ ý cả bản dịch cũng được linh truyền.

Từ thập niên 800 đến thập niên 1400, các học giả Do Thái giáo, được biết đến với tên Masorete, so sánh tất cả văn bản Kinh Thánh họ có trong tay trong nỗ lực tạo lập một văn bản chuẩn và đồng nhất; dần dần xuất hiện một nhóm các bản văn rất giống nhau, được gọi là Các Bản văn Masorete (Masoretic Texts - MT). Bởi vì chữ viết trong nguyên bản chỉ có phụ âm nên các học giả Masorete tìm cách thêm vào các nguyên âm (gọi là niqqud). Phương pháp này đòi hỏi phải chọn cách diễn giải thích ứng, vì có một số từ chỉ khác nhau ở nguyên âm – do đó ý nghĩa của từ ấy phụ thuộc vào nguyên âm được chọn. Trong số các bản văn Hebrew cổ còn lại, một số được tìm thấy trong Bộ Ngũ Thư Samaria, Các cuộn sách Biển Chết (Dead Sea Scrolls), và các phần rời cổ văn khác, được chứng thực bởi các văn kiện cổ thuộc các ngôn ngữ khác.

Trong các phiên bản của Bản Bảy Mươi chứa đựng một số sách và một vài đoạn không có trong Kinh Tanakh (Cựu Ước) theo Bản Masorete. Trong một số phiên bản, phần thêm vào là những trước tác bằng Tiếng Hy Lạp, trong một số phiên bản khác chúng là bản dịch các sách tiếng Hebrew không được tìm thấy trong Bản Masorete. Tuy nhiên, những phát hiện mới đây cho thấy phần thêm vào của Bản Bảy Mươi có nguồn gốc từ các văn bản Hebrew nhiều hơn đã từng tưởng. Mặc dù hiện nay không còn tồn tại bản văn gốc tiếng Hebrew của Bản Bảy Mươi, nhiều học giả tin rằng Bản Bảy Mươi dựa trên một bản văn cổ khác cũng là nền tảng cho Bản Masorete.

 Kinh Thánh Kitô giáo
Kinh Thánh sử dụng trong các giáo phái khác nhau của cộng đồng Kitô giáo bao gồm Cựu Ước và Tân Ước mà các phiên bản và các bản dịch chỉ khác nhau đôi chút. Cựu Ước dựa trên Kinh Thánh Hebrew, trong một số bản có phần thêm vào; Tân Ước ký thuật cuộc đời và lời giảng của Chúa Giêsu.
 Cựu Ước
Kể từ Bản Vulgate của Hierom cho đến ngày nay, người ta thích chọn bản Masorete thay vì Bản Bảy Mươi để làm nguyên bản cho các bản dịch Cựu Ước sang các ngôn ngữ phương Tây, nhưng trong cộng đồng Kitô giáo Đông phương, các bản dịch vẫn thường dựa trên Bản Bảy Mươi. Một số bản dịch ở phương Tây sử dụng Bản Bảy Mươi để làm rõ nghĩa bản Masorete cho một số bản sao bị mục nát.

Có một số Thứ Kinh (deuterocanonical books) là một phần trong Bản Bảy Mươi Hy văn, nhưng không có trong Kinh Thánh Hebrew. Hầu hết các giáo hội Kháng Cách (Protestant) không công nhận các sách Thứ Kinh là Kinh Thánh mặc dù chúng vẫn có mặt trong Kinh Thánh Kháng Cách cho đến thập niên 1820, trong khi Giáo hội Công giáo, Chính Thống giáo Đông phương và các giáo hội phương Đông khác xem các sách Thứ Kinh là một phần của Cựu Ước. Công giáo công nhận 7 sách (Tôbia, Giuđitha, Macabê quyển 1, Macabê quyển 2, Khôn Ngoan, Huấn Ca, và Barúc) cũng như một vài đoạn trong sách Étte và Đanien. Một số giáo hội Chính Thống thêm vào một vài sách như Maccabê quyển 3, Thánh Vịnh 151, Étra quyển 1, Odes, Thánh Vịnh của Solomon và đôi khi là Macabê quyển 4.
 Tân Ước

Tân Ước là một tuyển tập 27 sách của Kitô giáo với Chúa Giêsu là nhân vật trung tâm, phần lớn được viết bằng tiếng Hy Lạp Koine trong thời kỳ sơ khai của Kitô giáo, được hầu hết Kitô hữu công nhận là Kinh Thánh.

Có thể chia Tân Ước thành ba nhóm:
 Các sách Phúc âm (trong đó các Phúc âm Mátthêu, Mark và Luca gọi là Phúc âm Nhất Lãm)
 Phúc âm Matthew (Mátthêu hoặc Mathiơ)
 Phúc âm Mark (Máccô hoặc Mác)
 Phúc âm Luca
 Phúc âm John (Gioan hoặc Giăng)
 Các Thư tín mục vụ
 Sách Khải Huyền của John (theo truyền thống là sứ đồ John)

 Ngôn ngữ và Ấn phẩm
Ấn bản đầu tiên của Tân Ước Hy văn xuất hiện năm 1516 từ nhà in Froben. Đây là một công trình của Desiderius Erasmus, dựa trên các bản cổ sao tiếng Hy Lạp theo truyền thống Byzantine, theo cách sắp xếp của ông, trong những phần không tìm được bản Hy văn, ông sử dụng bản Vulgate.

Erasmus là tín hữu Công giáo Rôma, nhưng ông thích sử dụng bản Hy văn Byzantine hơn bản Vulgate tiếng Latin, vì vậy ông bị một số chức sắc có thẩm quyền trong giáo hội xét nét ông với sự nghi ngờ.

Ấn bản đầu tiên dựa trên sự so sánh giữa các bản cổ sao được xuất bản bởi nhà in Robert Estienne ở Paris năm 1550. Các bản văn được in trong ấn bản này và trong ấn bản của Erasmus được biết đến dưới tên Textus Receptus (bản văn được công nhận), danh hiệu này được dùng cho ấn bản Elzevier năm 1633, gọi là bản văn nunc ab omnibus receptum (được mọi người công nhận). Dựa trên bản văn này mà các giáo hội trong thời kỳ Cải cách Kháng Cách thiết lập các bản dịch sang ngôn ngữ địa phương như bản King James trong tiếng Anh.

Sự phát hiện các bản cổ văn có tuổi thọ lớn hơn như codex Sinai (Codex Sinaiticus) và codex Vatican (Codex Vaticanus), khiến giới học giả xét lại quan điểm của mình về văn bản. Ấn bản năm 1831 của Karl Lachmann, dựa trên các bản cổ sao có niên đại từ thế kỷ thứ tư trở về trước, tìm cách biện luận rằng cần phải xét lại giá trị của Textus Receptus. Những bản văn này đều dựa trên những nghiên cứu học thuật nhờ vào sự khám phá các mảnh rời bằng giấy cói (papyrus), trong một số trường hợp, có niên đại lên đến chỉ vài thập niên cách biệt so với thời điểm trước tác của các sách trong Tân Ước. Do đó, hiện nay hầu như tất cả các bản dịch hoặc bản nhuận chánh (revision) của các bản dịch trước đó, tính từ hơn một thế kỷ cho đến nay, đều dựa trên các bản cổ sao này, mặc dù vẫn còn một số học giả thích lập nền trên Textus Receptus hoặc một bản văn tương tự, bản "Byzantine Majority Text".

 Quy điển
Quy điển Kinh Thánh là cách thức tuyển chọn và công nhận sách nào được cho là thiêng liêng. Quan điểm phổ biến trong Do Thái giáo (Judaism) cho rằng người ta đã thảo luận về tiến trình quy điển cho một số sách từ những năm 200 TC. cho đến năm 100 SC., mặc dù vẫn chưa được biết rõ ràng thời điểm nào trong thời gian này mà kinh điển Do Thái được xác lập.

Bên cạnh những sách được Do Thái giáo công nhận là Kinh Thánh, vào thế kỷ thứ tư Cơ Đốc giáo thêm vào Kinh Thánh 27 sách Tân Ước. Trong khi Công giáo công nhận các sách thứ kinh là một phần của Cựu Ước, tín hữu Kháng Cách chỉ công nhận các sách được quy điển của Do Thái giáo (Tanakh) là Kinh Thánh. Như thế, Cựu Ước Kháng Cách có 39 sách – có sự khác biệt về số đầu sách là vì chúng được phân chia lại trong khi vẫn giữ nguyên nội dung – còn Giáo hội Công giáo công nhận 46 sách là Kinh Thánh.
 Các phiên bản và bản dịch
Trong giới học thuật, các bản dịch cổ thường được gọi là "phiên bản" (version) trong khi thuật ngữ "bản dịch" được dành cho các bản dịch thời trung cổ hoặc đương đại.

Nguyên bản của Tanakh là tiếng Hebrew, mặc dù có một vài phần được viết bằng tiếng Aram. Bên cạnh Bản Masorete được công nhận là bản thẩm quyền, người Do Thái vẫn sử dụng Bản Bảy Mươi, và bản Targum Onkelos, một bản Kinh Thánh tiếng Aram.

Kitô hữu thời kỳ sơ khai đã dịch Kinh Thánh Hebrew sang các ngôn ngữ khác; bản văn chính được sử dụng là Bản Bảy mươi để dịch sang tiếng Syria, Coptic, Latinh và các ngôn ngữ khác. Các bản dịch tiếng Latinh là có tầm quan trọng lịch sử đối với giáo hội phương Tây trong khi giáo hội phương Đông nói tiếng Hy Lạp tiếp tục sử dụng bản Bảy mươi (Cựu Ước) và không cần phải dịch Tân Ước (nguyên văn bằng tiếng Hy Lạp).

Bản dịch tiếng Latinh cổ xưa nhất là bản Latinh Cổ (Vetus Latina), dựa trên bản Bảy mươi, và như thế bao gồm những sách không được qui điển trong Kinh Thánh Hebrew.

Sự xuất hiện ngày càng nhiều các bản dịch tiếng Latinh khiến Giáo hoàng Đamasô I, vào năm 382, ủy nhiệm thư ký của mình là Giêrônimô để xác lập một bản văn nhất quán và đáng tin cậy. Giêrônimô đảm nhận sứ mạng này để hoàn tất một bản hoàn toàn mới dịch trực tiếp từ tiếng Hebrew của bản Kinh Tanakh. Bản dịch này là nền tảng cho bản dịch tiếng Latinh Vulgate, dù Giêrônimô dịch các Thi thiên (Thánh vịnh) từ tiếng Hebrew, dựa trên Bản Bảy Mươi cổ, với một ít sửa đổi, được giáo hội sử dụng và được đưa vào các ấn bản của bản Vulgate. Bản Vulgate bao gồm các sách thứ kinh (deuterocanonical books), được Giêrônimô nhuận chính, và trở nên bản dịch chính thức của Giáo hội Công giáo.

 Phân đoạn và câu
Kỹ thuật phân đoạn (chương) và đánh số câu trong mỗi đoạn cho Kinh Thánh như hiện nay không dựa trên truyền thống bản văn cổ đại, mà là một phát kiến thời trung cổ. Về sau chúng được chấp nhận bởi nhiều người Do Thái, có tính tham khảo cho các bản văn Do Thái.

Sự phân chia các sách trong Kinh Thánh thành nhiều đoạn chương đã dấy lên những chỉ trích từ những người chuộng truyền thống và các học giả hiện đại. Họ lập luận rằng các bản văn bị phân chia thành nhiều đoạn trở nên thiếu mạch lạc, giảm sức thuyết phục, và khuyến khích việc trích dẫn ngoài văn mạch, có thể biến Kinh Thánh trở nên những phần trích dẫn phục vụ các mục tiêu khác. Tuy nhiên, việc phân chia các sách trong Kinh Thánh thành các đoạn và đánh số câu cho mỗi đoạn đã trở nên không thể thiếu cho công việc tham khảo trong nghiên cứu Kinh Thánh.

Stephen Langton được cho là người đầu tiên phân đoạn cho ấn bản Vulgate của Kinh Thánh vào năm 1205. Sau đó, trong thập niên 1400, kỹ thuật này được ứng dụng cho các bản sao tiếng Hy Lạp của Tân Ước. Robert Estienne (Robert Stephanus) là người đánh số câu cho mỗi đoạn, kỹ thuật này được ứng dụng cho các bản in năm 1565 (Tân Ước) và năm 1571 (Kinh Thánh Hebrew).

 Các dữ liệu khác
 Câu dài nhất trong Kinh Thánh là câu 9, chương 8 của sách Esther.
 Chương dài nhất là Thánh Vịnh 119, chương ngắn nhất là Thánh Vịnh 117.
 Chương ngay giữa Kinh Thánh là Thánh Vịnh 117. Có 594 chương trước đó, và 594 chương ở sau.
 Sách ngắn nhất trong Kinh Thánh là Thư mục vụ thứ ba của John (Gioan hoặc Giăng). Thư thứ hai của John có số câu ít hơn nhưng có nhiều từ hơn.
 Có cả thảy 773.692 từ trong Kinh Thánh (bản King James tiếng Anh).
 Câu ngắn nhất trong Kinh Thánh là Phúc Âm Gioan 11. 35, chỉ có 2 từ "Giêsu khóc".
 Từ dài nhất trong Kinh Thánh là "Mahershalalhashbaz" (nghĩa là "Sự cướp mau lên, của cướp kíp đến") được tìm thấy trong câu 1 và 3 của chương 8 sách Isaiah.
 Trong Kinh Thánh có hai chương có nội dung tương tự nhau là 2 Các vua 19 và Isaiah 37. (14 câu đầu của mỗi chương giống nhau từng chữ theo bản dịch Anh ngữ King James).
 Toàn bộ Kinh Thánh có 1.189 chương (929 chương trong Cựu Ước và 260 chương trong Tân Ước).
 Trong Kinh Thánh theo bản King James không có câu nào chứa đựng tất cả mẫu tự trong bảng chữ cái (alphabet), nhưng câu 21, chương 7 của sách Ezekiel có hầu như tất cả, chỉ thiếu mẫu tự "J", còn Daniel 4.37 chỉ thiếu mẫu tự "Q".
 Danh xưng "Jehovah" xuất hiện gần 7000 lần trong cả Cựu Ước và Tân Ước

 Xem thêm
 Cựu Ước
 Tân Ước
 Kinh Thánh Tiếng Việt 1926
 Tanakh
 Kinh Thánh Hebrew
 William Cadman, dịch Kinh Thánh sang tiếng Việt, 1934

 Ghi chú

 Tham khảo
 Berlin, Adele, Marc Zvi Brettler and Michael Fishbane. The Jewish Study Bible . Oxford University Press, 2003. ISBN 0-19-529751-2
 Anderson, Bernhard W. Understanding the Old Testament (ISBN 0-13-948399-3)
 Dever, William B. Who Were the Early Israelites and Where Did they Come from? Grand Rapids, MI: William B. Eerdmans Publishing Co., 2003. ISBN 0-8028-0975-8.
 Head, Tom. The Absolute Beginner's Guide to the Bible. Indianapolis, IN: Que Publishing, 2005. ISBN 0-7897-3419-2.
 Hoffman, Joel M. In the Beginning . New York University Press. 2004. ISBN 0-8147-3690-4.
 Lienhard, Joseph T. "The Bible, The Church, and Authority." Liturgical Press, Collegeville, Minnesota, 1995.
 Miller, John W. The Origins of the Bible: Rethinking Canon History Mahwah, NJ: Paulist Press, 1994. ISBN 0-8091-3522-1.
 Riches, John. The Bible: A Very Short Introduction, Oxford University Press, 2000. ISBN 0-19-285343-0
 Silberman, Neil A. and colleagues. The Bible Unearthed: Archaeology's New Vision of Ancient Israel and the Origin of Its Sacred Texts. New York: Simon and Schuster, 2001. ISBN 0-684-86913-6.
 Taylor, Hawley O., "Mathematics and Prophecy," Modern Science and Christian Faith, Wheaton,: Van Kampen, 1948, pp. 175–183.
 Thiollet, Jean-Pierre, Je m'appelle Byblos, H & D, Paris, 2005. ISBN 2 914 266 04 9
 Wycliffe Bible Encyclopedia, subject: prophecy, page 1410, Moody Bible Press, Chicago, 1986
 Wycliffe Bible Encyclopedia, subject: Book of Ezekiel, page 580, Moody Bible Press, Chicago, 1986

 Chú thích

 Liên kết bên ngoài Bản dịch tiếng Việt của Công giáo:
 Bản dịch của Nhóm phiên dịch Các Giờ Kinh Phụng Vụ
 Trang Thánh Linh: đăng tải lại bản trênBản dịch tiếng Việt của Tin Lành:
 Kinh Thánh Tin Lành
 Kinh Thánh Bản Dịch 2011
 Kinh Thánh sang tiếng Việt WordPlanet - Vietnamese and English Bible
 Dự án Kinh ThánhCác văn bản ngoại ngữ''':
Trinity College Digital Collections hình cảnh các bản thảo của Sách Kells.
"The Bible collected news and commentary" The New York Times.
"The Bible collected news and commentary" The Guardian''.
The British Library: Discovering Sacred Texts – Christianity

Do Thái giáo
Văn học Kitô giáo
Kitô giáo


title: Moeche

text:
Moeche  là một borough of là một đô thị của Ferrolterra phía tây bắc Tây Ban Nha ở tỉnh A Coruña trong cộng đồng tự trị của Galicia. Dân cư Ferrolterra tập trung lớn thứ 3 Galicia, có dân số trên 211,000 (2005).

Tham khảo

Liên kết ngoài
  NAVANTIA Spanish Company, Leader in Military Shipbuilding
  Green Tourism in Northern Spain 2005
  Traveller's Guide of Europe: Ferrol c.1919
  Ferrol Maritime Province - Registration Ensign 2001
  Warships of the Spanish Civil War (1936-1939)
  Damian Cosme de Churruca y Elorza (1761-1805)
  Vessels Blockading various French and Spanish ports - May 1805.
  Auxiliary Oiler and replenishment ship (Spanish and Dutch project) made in Ferrol 1994
  Offshore Patrol Helicopter Carrier design and made in Ferrol 1997
  Site devoted to the art of landscape and nature of Ferrolterra
  Offshore Technology design and made in Ferrol 2004
  Official web-page in Spanish for the C.I.S.- Ferrol
  The 19th Group of Boy Scouts of Ferrol since 1920s
  Official Web-page in Galician and Spanish for City Council of Ferrol
  News-page in Spanish for the metropolitan area of Ferrol (i.e.: Ferrolterra)
  Informative Council Web-page in Spanish about Ferrolterra also known as Comarca de Ferrol
  The "Revista Naval" page published in Ferrol in Spanish for the "Armada Española"
  Aerial Views of Ferrol in North Western Spain 2004

Đô thị ở A Coruña


title: Dorygonus nigripes

text:
Dorygonus nigripes là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1932.

Chú thích

Tham khảo

Dorygonus


title: 25038 Matebezdek

text:
25038 Matebezdek (tên chỉ định: 1998 QK37) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi dự án Nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất Lincoln ở Socorro, New Mexico ngày 17 tháng 8 năm 1998. Nó được đặt theo tên Mate Jozsef Bezdek.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 25001–26000

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Styringomyia nirvana

text:
Styringomyia nirvana là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

<references>

Liên kết ngoài

Styringomyia
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Ptychobiosis neboissi

text:
Ptychobiosis neboissi là một loài Trichoptera trong họ Hydrobiosidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Chú thích

Tham khảo

Ptychobiosis


title: Phylloicus mexicanus

text:
Phylloicus mexicanus là một loài Trichoptera trong họ Calamoceratidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Phylloicus


title: Dipturus campbelli

text:
Dipturus campbelli (tên tiếng Anh blackspot skate) là một loài cá thuộc họ Rajidae. Nó được tìm thấy ở Mozambique và Nam Phi. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng biển mở.

Nguồn
 Smale, M.J. 2004. Dipturus campbelli. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 3 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Dipturus
Động vật được mô tả năm 1967


title: Coenagrion resolutum

text:
Coenagrion resolutum là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Loài này được xếp vào nhóm Loài ít quan tâm trong sách Đỏ của IUCN năm 2007, de trend van de populatie is volgens de IUCN stabiel.

Coenagrion resolutum được Hagen in Selys miêu tả khoa học năm 1876.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Coenagrion
Động vật được mô tả năm 1876


title: Saint-Just-Malmont

text:
Saint-Just-Malmont là một xã thuộc tỉnh Haute-Loire trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở nam trung bộ nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 840 mét trên mực nước biển. Theo điều tra dân số năm 1999 của INSEE có dân số 934 người.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintjustmalmont


title: Bad Boys Blue

text:
Bad Boys Blue là ban nhạc Đức hát nhạc pop và Disco, thành lập ở Köln, Đức, nổi tiếng từ thập niên 80 của thế kỉ 20 với một loạt các bài hát thành công, gây tiếng vang lớn trên thế giới như You're A Woman, I Wanna Hear Your Heartbeat (Sunday Girl), Pretty young girl, Come Back And Stay, Blue Moon, Lady in Black,...

Lịch sử
Ban nhạc được ra đời năm 1984 tại thành phố Köln, Tây Đức. Dù thành lập và biểu diễn chủ yếu tại Đức nhưng đây là nhóm nhạc quốc tế: Các thành viên sáng lập là John McInerney (người Anh), Trevor Taylor (Ca sĩ chính, người Jamaica) và Andrew Thomas (người Mỹ)....

Trevor Taylor, ca sĩ chính ban đầu của Blue Bad Boys, qua đời vì một cơn đau tim tại nhà của ông ở Köln vào ngày 19 tháng 1 năm 2008 ở tuổi 50.

Vào tháng 5 năm 2008, Bad Boys Blue John McInerney, phát hành một album mới có tên gọi là Heart & Soul với 13 bài hát mới. Album này được hỗ trợ bởi việc phát hành hai single-maxi: "Still in Love" và "Queen of my Dreams".

Bad Boys Blue Andrew Thomas, trong tháng 6 năm 2008, trải qua những thay đổi đáng kể về thành viên. Việc này đã bắt đầu khi Herbert McCoy rời nhóm để tiếp tục thực hiện solo của mình, bằng cách sử dụng các phiên bản riêng của mình về một số bài hát cũ. Và lúc này, Kevin McCoy đã trở thành ca sĩ chính của bộ đôi còn lại, và một thành viên mới, Jeremy Cummins, đã được bổ sung vào đội hình của nhóm.

Ngày 19 Tháng Sáu 2009 Music / Sony Music đã phát hành một album remix đặc biệt có tiêu đề Rarities Remixed. Các album có bản hòa âm hiện đại của một số đĩa đơn với các bài hit một thời.

Ngày 21 Tháng Bảy, 2009 Andrew Thomas qua đời tại Köln ở tuổi 63. John McInerney bây giờ là thành viên duy nhất còn sống từ đội hình ban đầu của Bad Boys Blue.

Nhạc của Bad Boys Blue mang âm điệu Euro Disco, giai điệu sôi động, nhưng không kém phần ngọt ngào, tình tự. nhịp điệu nồng nàn, đầy cảm hứng và rất hấp dẫn.

Các hit của nhóm lưu hành rộng rãi tại các nước Đông Âu, Nga, Nam Phi, Châu Á...

Bài hát thành công nhất của nhóm là You're Woman. Bài này được giới chuyên môn đánh giá là tiêu biểu cho trào lưu Euro Dance và Euro Disco tại Tây Âu vào những năm 80 của thế kỉ 20.

Album

 1985: Hot Girls, Bad Boys [#50 Germany, #9 Switzerland, #30 Sweden, #12 Finland]
 1986: Heart Beat
 1987: Love Is No Crime[#13 Finland]
 1988: My Blue World [#48 Germany, #20 Finland]
 1989: The Fifth [#2 Finland]
 1990: Game Of Love [#7 Finland]
 1991: House Of Silence [#5 Finland]
 1992: Totally [#83 Germany, #15 Finland]
 1993: Kiss [#32 Finland]
 1994: To Blue Horizons [#83 Germany, #25 Finland]
 1994: Completely Remixed
 1996: Bang Bang Bang
 1998: Back [# 28 Germany, #2 Finland]
 1999: ...Continued [#38 Germany, #21 Finland]
 1999: Follow The Light [#80 Germany]
 2000: Tonite
 2003: Around The World [#43 Germany, #27 Finland]
 2008: Heart & Soul [#24-Sales Chart Poland, #70-Album & Compilations Sales Chart Poland, #5-Euro-HiNRG Top 10 Albums Chart, #50 Hungary]
 2009: Rarities Remixed
 2010: 25 (The 25th Anniversary Album) (2 CD + DVD)
 2015: 30 (2 CD)
 2018: Heart & Soul (Recharged)
 2020: Tears Turning To Ice

Đĩa đơn

 1984: L.O.V.E. In My Car
 1985: You're A Woman [#8 Germany, #2 Switzerland, #1 Austria, #2 Sweden, #30 Netherlands, #1 Israel, #47 France]
 1985: Pretty Young Girl [#29 Germany, #30 Switzerland, #14 Austria, #9 Sweden]
 1985: Bad Boys Blue
 1986: Kisses And Tears (My One And Only) [#22 Germany, #26 Switzerland, #15 Finland]
 1986: Love Really Hurts Without You
 1986: I Wanna Hear Your Heartbeat >Sunday Girl< [#14 Germany, #21 Switzerland, #15 Finland]
 1987: Gimme Gimme Your Lovin' >Little Lady<
 1987: Kiss You All Over, Baby
 1987: Come Back And Stay [#18 Germany, #13 Finland]
 1988: Don't Walk Away, Suzanne [#44 Germany]
 1988: Lovers In the Sand [#42 Germany]
 1988: Lovers In the Sand (Remix)
 1988: A World Without You >Michelle< [#17 Germany]
 1988: A World Without You >Michelle< (Remix)
 1988: Hungry For Love [#26 Germany, #16 Finland]
 1989: Hungry For Love (Hot-House Sex Mix)
 1989: Lady In Black [#16 Germany, #6 Finland]
 1989: A Train To Nowhere [#27 Germany, #11 Finland]
 1990: The Official Bootleg Megamix vol. 1
 1990: How I Need You  [#33 Germany, #15 Finland]
 1990: Queen Of Hearts [#28 Germany, #3 Finland]
 1991: Jungle In My Heart [#41 Germany]
 1991: House Of Silence [#5 Finland]
 1992: I Totally Miss You [#2 Finland]
 1992: Save Your Love [#81 US Billboard Hot 100, #12 Finland, #16 Germany, #89 US]
 1993: A Love Like This
 1993: Kiss You All Over, Baby [#16 Finland]
 1993: Go Go (Love Overload) [#7 Finland]
 1994: Dance Remixes
 1994: Luv 4 U [#19 Finland, #40 Hoa Kỳ Hot Dance Music Club Play]
 1994: What Else ?
 1995: Hold You In My Arms
 1996: Anywhere
 1998: You're A Woman '98 [#52 Germany, #4 Finland]
 1998: The Turbo Megamix [#9 Finland]
 1998: From Heaven To Heartache
 1999: The Turbo Megamix vol. 2 [#73 Germany]
 1999: The-Hit-Pack
 1999: Hold You In My Arms
 2000: I'll Be Good
 2003: Lover On The Line [#72 Germany]
 2003: Baby Come Home (promotional release)
 2003: Babe (promotional release)
 2008: Still In Love [#18 Ballermann Charts, #7 TOP 50 Soundhouse Charts, #5 Disco & Pop Soundhouse Charts, #1 European DJ Charts Top30, #45 Euro-HiNRG Top 50 Club Chart]
 2009: Still In Love/Almighty Remixes (promotional release)
 2009: Queen Of My Dreams (digital release) [#17 German dance charts]
 2010: Come Back And Stay Re-Recorded 2010 (physical & digital release)
 2015: You're A Woman 2015
 2018: Queen Of My Dreams (Recharged)
 2020: With Our Love (with Tom Hooker and Scarlett)
 2020: Killers
 2021: Tears Turning To Ice (Remix)

Tổng hợp

 1988: Bad Boys Best
 1989: Super 20
 1992: More Bad Boys Best
 1993: Bad Boys Blue (US)
 1993: Dancing With The Bad Boys
 1994: You're A Woman
 1998: With Love From Bad Boys Blue... - The Best Of The Ballads
 1999: Pretty Young Girl
 2001: Bad Boys Best 2001
 2003: In The Mix
 2003: Gwiazdy XX Wieku - Największe Przeboje (Ba Lan)
 2005: Hit Collection vol.1 - You're A Woman
 2005: Hit Collection vol.2 - The Best Of
 2005: Greatest Hits Remixed
 2005: Hungry For Love
 2005: Greatest Hits (2 CD)
 2005: Dancing With The Bad Boys (Re-edition)
 2006: Hit Collection (3CD BOX)
 2007: Bad Boys Best
 2008: The Single Hits (Greatest Hits)
 2009: Unforgettable

Tham khảo

Ban nhạc Đức
Ban nhạc thập niên 1980
Ban nhạc thập niên 1990
Ban nhạc thập niên 2000
Ban nhạc pop
Ban nhạc disco
Nghệ sĩ của Sony BMG


title: Agdistis potgieteri

text:
Agdistis potgieteri là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Nó được tìm thấy ở Nam Phi (Free State, Limpopo, miền tây và Bắc Cape).

Sải cánh dài 27–32 mm. Cánh trước màu xám với bốn đốm đậm, cánh sau màu xám đồng nhất. Con trưởng thành bay từ cuối tháng 8 đến tháng 1.

Chú thích

Tham khảo

Agdistis


title: Ytri

text:
Ytri là một nguyên tố hóa học có ký hiệu Y và số nguyên tử 39. Là một kim loại chuyển tiếp màu trắng bạc, ytri khá phổ biến trong các khoáng vật đất hiếm và hai trong số các hợp chất của nó được sử dụng làm lân quang màu đỏ trong các ống tia âm cực, chẳng hạn trong các ống dùng cho truyền hình. Nguyên tố này thông thường không tìm thấy trong cơ thể người và không đóng một vai trò sinh học nào cả.

Đặc trưng
Ytri tương đối ổn định trong không khí, trông khá giống scandi ở bề ngoài và về tính chất hóa học thì tương tự như các nguyên tố nhóm Lanthan, khi bị phơi ra ngoài ánh sáng có ánh hơi hồng. Các mảnh vụn hay phoi bào của kim loại này có thể bắt cháy trong không khí khi nhiệt độ cao trên 400 °C. Khi ytri bị chia cắt mịn thì nó rất không ổn định trong không khí. Kim loại này có tiết diện neutron thấp để bắt giữ hạt nhân. Trạng thái oxy hóa phổ biến nhất của ytri là +3.

Ứng dụng
Ytri(III) oxide là hợp chất quan trọng nhất và được sử dụng rộng rãi để tạo ra các chất lân quang YVO4:Eu và Y2O3:Eu để tạo ra màu đỏ trong các ống tia âm cực dùng cho truyền hình màu. Các ứng dụng khác có:

 Oxide ytri dùng chế tạo các dạng ngọc hồng lựu ytri sắt làm các bộ lọc vi sóng hiệu suất cao.
 Các loại ngọc hồng lựu ytri sắt, nhôm, gadolini (ví dụ Y3Fe5O12 và Y3Al5O12) có các tính chất từ tính rất đáng chú ý. Ngọc hồng lựu ytri sắt có hiệu suất cao trong vai trò của bộ chuyển năng và truyền dẫn năng lượng âm thanh. Ngọc hồng lựu ytri nhôm có độ cứng 8,5 và cũng được sử dụng như là đá quý (kim cương giả).
 Các lượng nhỏ của ytri (0,1 tới 0,2%) đã từng được sử dụng để giảm kích thước hạt của chromi, molybden, titani, zirconi. Nó cũng được dùng để tăng sức bền của các hợp kim nhôm và magnesi.
 Được dùng làm chất xúc tác cho quá trình polyme hóa ethylen.
 Ngọc hồng lựu ytri nhôm, Y2O3, ytri lithi fluoride, ytri vanadat được dùng trong tổ hợp với các tác nhân kích thích (dopant) như neodymi, erbi, yterbi trong các laser cận-hồng ngoại. Các dạng tinh thể và gốm của chúng đều được sử dụng.
 Nó được sử dụng tại các điện cực của một số loại bu gi hiệu suất cao.
 Nó được dùng để khử oxy cho vanadi hay các kim loại phi sắt khác.
 Ytri cũng được dùng trong sản xuất măng sông cho các đèn măng sông dùng propan, thay thế cho thori là chất hơi có tính phóng xạ.
 Các tinh thể ngọc hồng lựu ytri nhôm kích thích bằng ceri (YAG:Ce) được dùng làm chất lân quang để làm các LED phát ánh sáng trắng.
 Các vi cầu ytri-90 có tiềm năng được dùng trong điều trị ung thư biểu mô gan không thể cắt bỏ.
 Ytri được dùng như là nguyên tố "bí mật" trong chất siêu dẫn YBCO phát triển tại Đại học Houston, YBaCuO. Chất siêu dẫn này làm việc trên 90K, đáng chú ý vì nó là trên điểm sôi của nitơ lỏng (77,1K). (Y1,2Ba0,8CuO4). Vật liệu được tạo ra là khoáng vật đa tinh thể đa pha, có màu đen và lục.
 Ytri được nghiên cứu để tìm kiếm khả năng sử dụng như là tác nhân tạo hòn trong sản xuất gang mềm với độ mềm dẻo của gang tăng lên (graphit tạo thành các hòn rắn chắc thay vì các mảnh như bông để tạo ra gang mềm). Về tiềm năng, ytri có thể sử dụng trong sản xuất gốm và thủy tinh, do oxide ytri có điểm nóng chảy cao và sức kháng va chạm cao cùng hệ số giãn nở nhiệt thấp.
 Oxide ytri cũng được dùng để ổn định dạng hình hộp của zirconia để sử dụng trong nghề kim hoàn.
 Ytria (ytri (III) oxide) được dùng như là phụ gia kết dính trong sản xuất silic nitride xốp.
 Ytri-90 được dùng trong Zevalin, là một loại thuốc trị liệu hệ miễn dịch-phóng xạ được chỉ định trong điều trị một vài loại u lympho không Hodgkin .

Lịch sử
Ytri (đặt tên theo Ytterby, một làng ở Thụy Điển gần Vaxholm) được nhà hóa học, nhà vật lý kiêm nhà khoáng vật học người Phần Lan là Johan Gadolin phát hiện ra năm 1794. Năm 1828, Friedrich Wöhler đã cô lập nó như là chất chiết ra không tinh khiết từ ytria thông qua phản ứng khử chloride ytri khan (YCl3) bằng kali. Ytria (Y2O3) là oxide của ytri, được Johan Gadolin phát hiện năm 1794 trong khoáng vật gadolinit lấy từ Ytterby.

Năm 1843, nhà hóa học người Thụy Điển Carl Mosander đã chứng minh rằng ytria có thể chia ra thành các oxide (hay các loại đất) của ba nguyên tố khác nhau. "Ytria" là tên gọi được giữ lại cho oxide có tính base nhất (chiếm khoảng 2/3), còn các oxide kia được đổi tên thành erbi và terbi. Muộn hơn trong thế kỷ 19, cả hai loại "oxide" kia cũng được chứng minh là phức tạp, mặc dù các tên gọi vẫn được giữ lại cho thành phần có tính chất đặc trưng nhất của loại "đất" đó.)

Mỏ khai thác cạnh làng Ytterby sản sinh nhiều khoáng vật không bình thường chứa các nguyên tố đất hiếm cùng các nguyên tố khác. Các nguyên tố erbi, terbi, yterbi và ytri tất cả đều được đặt tên theo tên gọi của làng nhỏ này.

Phổ biến

Nguyên tố này được tìm thấy gần như trong mọi loại khoáng vật đất hiếm cũng như trong các loại quặng urani nhưng không tìm thấy ở dạng tự do trong tự nhiên. Nó được sản xuất ở quy mô thương mại bằng cách khử fluoride ytri (YF3) với calci kim loại nhưng cũng có thể được sản xuất bằng các kỹ thuật khác. Nó rất khó tách ra từ các nguyên tố đất hiếm khác và khi tách được thì nó là chất bột màu xám sẫm.

"Đất hiếm" ceria (1803) và ytria (1794) nguyên bản phản ánh sự phân chia địa hóa học lớn diễn ra giữa các nguyên tố nhóm lanthan nhẹ hơn và nặng hơn do "sự teo lại lanthan". Các nguyên tố nhóm lanthan nhẹ hơn, với bán kính nguyên tử lớn hơn, tham dự vào các khoáng vật tại các vị trí với số phối hợp cao hơn (ví dụ monazit), trong khi các nguyên tố nhóm lanthan nặng hơn nhưng bán kính nguyên tử nhỏ hơn lại ưa thích các số phối hợp thấp hơn (như trong xenotim). Các nguyên tố nhóm lanthan nhẹ hơn cũng tương đối phổ biến hơn trong lớp vỏ Trái Đất khi so với các nguyên tố nhóm nặng, tương xứng với sự phổ biến trong các vẫn thạch chondrit, do sự phân đoạn kích thước. Ytri rơi vào khoảng trung bình về kích thước của nhóm nặng và vì thế chắc chắn có mặt cùng chúng trong các khoáng vật này, trong đó nó chiếm khoảng hai phần ba hỗn hợp các oxide theo trọng lượng. Thành phần như vậy là điển hình của gadolinit, xenotim và một vài dạng đất sét hấp thụ ion.

Các mẫu đá Mặt Trăng thu được từ chương trình Apollo có hàm lượng ytri tương đối cao.

Xem thêm Khoáng vật ytri.

Đồng vị

Ytri tự nhiên chỉ bao gồm một đồng vị (Y89). Các đồng vị phóng xạ ổn định nhất là Y88 có chu kỳ bán rã 106,65 ngày và Y91 với chu kỳ bán rã 58,51 ngày. Tất cả các đồng vị khác có chu kỳ bán rã nhỏ hơn 1 ngày, ngoại trừ Y87 với chu kỳ bán rã 79,8 giờ. Phương thức phân rã chủ yếu của các đồng vị dưới Y89 là bắt điện tử còn phương thức chủ yếu của các đồng vị trên Y89 là bức xạ beta. Hai mươi sáu đồng vị không ổn định đã được nêu đặc trưng.

Y90 tồn tại trong cân bằng muôn thuở với đồng vị cha của nó Sr90, là sản phẩm của các vụ nổ hạt nhân.

Phòng ngừa
Các hợp chất chứa nguyên tố này hiếm khi được bắt gặp, nhưng nên hết sức cẩn thận do chúng có độc tính cao. Các muối của ytri có thể có khả năng gây ung thư.

Xem thêm
 Hợp chất ytri
 erbi
 Terbi
 Yterbi

Tham khảo

Liên kết ngoài

 WebElements.com – Yttri
 Phòng thí nghiệm quốc gia Los Alamos – Yttri

Nguyên tố hóa học
Kim loại chuyển tiếp


title: Helius ineptus

text:
Helius ineptus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Helius
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Tetralonioidella tricolor

text:
Tetralonioidella tricolor là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Lieftinck mô tả khoa học năm 1972.

Chú thích

Tham khảo

Tetralonioidella
Động vật được mô tả năm 1972


title: 10199 Chariklo

text:
10199 Chariklo ( ; ; danh pháp tạm thời: ) là một tiểu hành tinh centaur lớn nhất được biết tới cho đến nay. Nó quay quanh Mặt Trời theo quỹ đạo ở giữa quỹ đạo Sao Thổ và Sao Thiên Vương, sát rìa quỹ đạo Sao Thiên Vương.

Chariklo được James V. Scotti phát hiện từ chương trình Spacewatch ngày 15 tháng 2 năm 1997. Chariklo được đặt theo tên Chariclo (Χαρικλω), vợ của Chiron và là cháu gái của Apollo. Nó thu hút nhiều sự chú ý khi, vào ngày 26 tháng 3 năm 2014, các nhà thiên văn lần đầu tiên quan sát thấy 2 vành đai bao quanh nó, trở thành tiểu hành tinh đầu tiên và là thiên thể nhỏ nhất có vành đai quan sát được.

Một nghiên cứu trắc quang năm 2001 đã không xác định được chu kỳ quay của nó. Các quan sát phổ hồng ngoại về Chariklo chỉ ra sự tồn tại của nước đóng băng, có thể nằm ở vành đai. Nhà thiên văn ở Caltech Michael E. Brown liệt kê nó như một hành tinh lùn có kích thước cỡ 232 km.

Quỹ đạo

Các centaur sinh ra từ Vành đai Kuiper và có quỹ đạo không ổn định về động lực họa dẫn tới sự thoát ra khỏi Hệ Mặt Trời, một va chạm với một hành tinh, hoặc chuyển hóa thành một sao chổi chu kỳ ngắn.

Quỹ đạo Chariklo ổn định hơn của các tiểu hành tinh tương tự như Nessus, Chiron, và Pholus. Chariklo nằm trong khoảng 0,09 AU của vùng cộng hưởng 4:3 của Sao Thiên Vương và có nửa vòng đời quỹ đạo rất dài, chừng 10,3 triệu năm. Tính toán từ hai mươi phiên bản mô phỏng Chariklo gợi ý rằng tiểu hành tinh này không đến gần cự ly 3 AU từ Sao Thiên Vương trong khoảng 30 nghìn năm.

Trong những lần xung đối cận nhật 2003-2004, Chariklo có cấp sao biểu kiến +17.7 , Chariklo cách Mặt Trời khoảng 14,76 AU, cách Trái Đất của chúng ta 14,56 AU.

Các thuộc tính vật lý

Kích thước
Một số phép đo cho thấy 10199 Chariklo là tiểu hành tinh centaur lớn nhất đã quan sát thấy, với đường kính lớn nhất đạt dao động từ 248±18 km đến 258,6±10,3 km. Trước đó, tiểu hành tinh centaur đã mất tích 1995 SN55 được quan sát thấy trong vòng 36 ngày của năm 1995 có thể có kích thước lớn hơn chút: 278 km.

Vành đai tiểu hành tinh

10199 Chariklo có 2 vành đai rộng 7 và 3 km, được Đai quan sát thiên văn Nam châu Âu quan sát thấy khi tiểu hành tinh này che khuất sao UCAC4 248-108672 vào ngày 3/6/2013 và được công bố ngày 26/3/2014. Với công bố này, 10199 Chariklo đã trở thành tiểu hành tinh đầu tiên, vật thể thứ sáu và là thiên thể nhỏ nhất trong hệ Mặt Trời được quan sát thấy có vành đai vật thể quay xung quanh.

Việc phát hiện vành đai này được ghi nhận khi tiểu hành tinh Chariklo đi qua phía trước vị trí biểu kiến của một ngôi sao có độ sáng 12,4 trong chòm sao Thiên Hạt UCAC4 248-108672. Phân tích quan sát từ 7 ống kính viễn vọng (1 ở Foz do Iguaçu và 1 ở Ponta Grossa thuộc Brasil, Cerro Tololo (PROMPT), Cerro Pachón (SOAR) ở Chile, và Bosque Alegre ở Santa Martina, Córdoba thuộc Argentina, cả 1,54-meter Danish telescope và the survey telescope TRAPPIST cùng ở La Silla Observatory (thuộc ESO) ở Chile) cho kết quả cấp sao biểu kiến thay đổi từ 14,7 thành 18,5 trong 19,2 giây, trong đó có 4 sự thay đổi chậm hơn trước và sau 7 giây so với thời điểm chính. Điều này được giải thích rằng bên cạnh Chariklo có 2 vành đai bao quanh.

Tham khảo

Liên kết ngoài

37th DPS: Albedos, Diameters (and a Density) of Kuiper Belt and Centaur Objects Bulletin of the American Astronomical Society, Thursday, ngày 8 tháng 9 năm 2005, 2:00-3:50pm UTC−5
 Asteroids can have rings, too Elizabeth Gibney, tạp chí Nature cập nhật 26/3/2014,
AstDys orbital elements
Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris
Wide-Field CCD Survey Sheppard et al., 31/7/2000
Quỹ đạo của Chariklo giữa Sao Thổ và Sao Mộc. 23/3/2004
[http://home.surewest.net/kheider/astro/Char.txt  Demonstration of how centaur 10199 Chariklo is currently controlled by Uranus] (Solex 10)
  xuất bản vào ngày 26 tháng 3 năm 2014
  26/3/2014

 Phát hiện một tiểu hành tinh có hai vành đai bao quanh  Mai Liên, VOV Cập nhật lúc: 14:11, 27/03/2014
 Tiểu hành tinh có vành đai như sao Thổ Linh Anh, VnExpress 28/3/2014 | 09:36 GMT+7

Centaurs
Thiên thể phát hiện năm 1997
Centaur (tiểu hành tinh)
Ứng cử viên hành tinh lùn


title: Vật rắn

text:
Trong cơ học, vật rắn, hay đầy đủ là vật rắn tuyệt đối, là một tập hợp vô số các chất điểm mà khoảng cách giữa hai điểm bất kỳ luôn luôn không đổi. Vật thể được xem là vật rắn tuyệt đối khi biến dạng của nó là quá bé hoặc không đóng vai trò quan trọng trong quá trình khảo sát.

Thuộc tính cơ bản
Trong cơ học, vật rắn có hai thuộc tính quan trọng
 Khối lượng: ảnh hưởng đến khả năng chuyển động của vật rắn dưới tác dụng của ngoại lực.
 Khối tâm: thông thường khối tâm trùng với trọng tâm là điểm đặt của trọng lực lên vật.

Chuyển động

Trong không gian ba chiều, vật rắn có sáu "khả năng" chuyển động, được gọi là sáu bậc tự do. Với hệ tọa độ Descartes, sáu bậc tự do này gồm có: chuyển động tịnh tiến theo ba phương , ,  và chuyển động quay quanh ba trục , , .

Chuyển động tịnh tiến. Nếu trong không gian ba chiều, vật không có chuyển động quay thì chỉ còn ba bậc tự do; tương ứng với chuyển động tịnh tiến. Khi đó tại một thời điểm nhất định, tất cả các điểm đều có vận tốc như nhau, và gia tốc như nhau. Trường hợp này việc tính toán chuyển động của vật rắn cũng giống như với một chất điểm.

Chuyển động song phẳng. Nếu trong không gian ba chiều, suốt quá trình chuyển động vật rắn luôn có "xu hướng" song song với một mặt phẳng nhất định thì đó là chuyển động song phẳng. Chẳng hạn một quyển sách bị di trên bàn, nó chuyển động với xu hướng song song mặt bàn. Hoặc một thùng phuy vừa bị lăn, vừa bị di đẩy trên đường (mặt phẳng song song trong trường hợp này là mặt đáy thùng phuy).

Trong chuyển động song phẳng, vật rắn có 3 bậc tự do (hai tịnh tiến và một quay). Như vậy tương đương với dạng chuyển động tổng quát trong không gian hai chiều.

Tính toán chuyển động song phẳng
Với chuyển động song phẳng, tại một thời điểm nhất định, có sự phân bố vận tốc giữa các điểm khác nhau trong vật rắn; gia tốc cũng có một phân bố riêng. Tuy vậy sự phân bố này không phải tùy tiện như trong chất lưu, bởi vì với vật rắn có sự ràng buộc về khoảng cách giữa các điểm bên trong nó. Với việc giới thiệu khái niệm khối tâm, chuyển động của vật có thể coi là tổng hai thành phần chuyển động sau:
 Chuyển động tịnh tiến của khối tâm (cũng như chuyển động của chất điểm), chỉ gồm hai thành phần vận tốc  và  theo hai phương  và .
 Chuyển động quay của vật quanh trục đi qua khối tâm , gồm một thành phần .
Như vậy theo các biểu diễn này thì phân bố vận tốc của toàn vật thể chỉ quy về ba thông số , , . Với gia tốc việc tính toán cũng tương tự.

Một phương pháp thuận tiện hơn, đó là tính toán thông qua tâm vận tốc tức thời. Từ đây ta cũng xét chuyển động song phẳng như một chuyển động hai chiều trong mặt phẳng tham chiếu.

Tại một thời điểm nhất định, tâm vận tốc tức thời (ký hiệu ) trong chuyển động của vật rắn là điểm đứng yên duy nhất nằm trong mặt phẳng chuyển động gắn chặt cùng với vật rắn đó. Chẳng hạn đối với thùng phuy lăn trên đường thì điểm tiếp giáp của thùng phuy với mặt đất là tâm vận tốc tức thời.

Tâm vận tốc tức thời không nhất thiết nằm trong vật rắn. Với trường hợp đặc biệt, khi vật chuyển động tịnh tiến thì tâm vận tốc tức thời ở vô cực.

Sau khi xác định được tâm vận tốc tức thời, vật rắn được coi là quay quanh tâm vận tốc tức thời tại thời điểm đó. Điều này có nghĩa là phân bố vận tốc của các điểm trong vật rắn chỉ được đặc trưng bởi một thành phần duy nhất là vận tốc quay quanh trục đi qua tâm vận tốc tức thời: .

Khái niệm và tính toán với tâm gia tốc tức thời cũng tương tự.

Trạng thái tĩnh
Khi vật rắn đứng yên, hợp lực lên vật rắn phải bằng không. (Với bài toán 3 chiều điều này tương đương với sáu thành phần: 3 lực theo 3 phương và 3 mô-men quanh 3 trục đều phải bằng không).

Tham khảo

Cơ học vật rắn


title: Microvoluta cythara

text:
Microvoluta cythara là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Volutomitridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Microvoluta


title: Holorusia mitra

text:
Holorusia mitra là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Holorusia


title: Oecetis pentafurcata

text:
Oecetis pentafurcata là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Oecetis


title: Kỷ Neogen

text:
Kỷ Neogen () hay kỷ Tân Cận là một kỷ địa chất của đại Tân Sinh bắt đầu từ khoảng 23,03 ± 0,05 triệu năm trước (Ma). Kỷ Neogen diễn ra sau khi kỷ Paleogen kết thúc kéo dài 20,4 triệu năm đến trước khi bắt đầu kỷ Đệ Tứ (từ 2,58 triệu năm trước). Theo Ủy ban quốc tế về địa tầng học (ICS) thì kỷ Neogen được chia thành 2 thế là Miocen, Pliocen.

Thuật ngữ hệ thống Neogen (chính thức) và hệ thống Thượng đệ Tam (không chính thức) miêu tả các loại đá trầm tích trong kỷ Neogen.

Môi trường
Vào đầu Neogen, Trái Đất trông giống như hiện tại, nhưng có nhiều sự biến đổi lớn như các dãy núi nâng lên, mực nước biển hạ thấp, khí hậu lạnh và khô nên sinh vật phải trải qua sự thích nghi. Các lục địa tiếp tục va nhau, Hymalaya tiếp tục nâng cao, vùng đất của Ý va vào châu Âu tạo Anpơ..., hình thành các mũ băng dày ở Bắc Cực, mực nước biển hạ thấp mạnh làm lộ ra các vùng đất hay còn gọi là các "cầu đất" nối liền giữa châu Phi và Á-Âu; giữa Á-Âu và Bắc Mỹ, và Nam Mỹ chuyển động về phía bắc hợp nhất với Bắc Mỹ tạo thành eo đất Panama.

Khi các vùng đất này nối với nhau tạo điều kiện thuận lợi để các loài được tiến hóa khi di chuyển sang các vùng đất mới. Trong các đại dương, những loài tảo nâu lớn hay tảo bẹ, bám vào đá và san hô ở những vùng nước nông lạnh tạo ra môi trường sống mới cho rái cá và Dugong. Trong khi đó trên cạn, khỉ châu Á và Phi bắt đầu phân nhánh tiến hóa vài triệu năm sau đó, tông người chia thành các nhánh có tổ tiên gần nhất với nó là chimpanzees. Thích nghi với đứng trên 2 chân, các loài hominin thời kỳ đầu không còn sống trên cây và đắt đầu dùng tay cầm nắm thức ăn và công cụ. Các loài mới này sẵn sàng để thay đổi hành tinh không như bất kỳ loài nào khác trong các thế kỷ sau đó.

Vấn đề
Theo truyền thống thì kỷ Neogen kết thúc vào cuối thế Pliocen (khoảng 1,8 Ma), ngay trước khi bắt đầu của kỷ đệ Tứ theo định nghĩa cũ trong nhiều niên biểu địa chất. Tuy nhiên, hiện nay đang có xu hướng trong số các nhà địa chất (cụ thể là các nhà địa chất hải dương kỷ Neogen) về việc gộp cả kỷ đang diễn tiến (kỷ đệ Tứ cũ) vào trong kỷ Neogen, trong khi những người khác (cụ thể là các nhà địa chất đất liền kỷ đệ Tứ) lại cho rằng kỷ đệ Tứ cần phải là một kỷ tách biệt với các hồ sơ hóa thạch khác biệt rõ ràng. Các thuật ngữ dễ gây lẫn lộn và sự bất đồng giữa các nhà địa chất về việc rạch ròi ranh giới theo thứ bậc như thế nào là do sự chia tương đối nhỏ các đơn vị thời gian khi thời gian đạt tới cận kề ngày nay và do sự bảo tồn địa chất đã làm cho các mẫu địa chất trầm tích trẻ nhất được bảo tồn trên một khu vực rộng lớn hơn nhiều và phản ánh nhiều về môi trường hơn so với các mẫu địa chất cổ hơn một chút. Bằng cách phân chia đại Tân Sinh ra thành hai (có thể là ba) kỷ địa chất (kỷ Paleogen, kỷ Neogen, kỷ đệ Tứ) thay vì 7 thế, thì các kỷ là có thể mang tính so sánh được tương đối gần gũi với khoảng thời gian của các kỷ trong đại Trung Sinh và đại Cổ Sinh.

ICS đã đề nghị rằng kỷ đệ Tứ cũ nên được coi là một phân đại và chứa một phần của kỷ Neogen, với sự bắt đầu của nó vào khoảng 2,588 Ma, trùng với khi bắt đầu tầng Gelasia. Tuy nhiên, Hiệp hội quốc tế về nghiên cứu kỷ đệ Tứ (INQUA) lại đưa ra đề nghị ngược lại cho rằng kỷ Neogen và thế Pliocen kết thúc tại thời điểm khoảng 2,588 Ma, tầng Gelasia cần được chuyển sang thế Pleistocen và kỷ đệ Tứ cần được công nhận là kỷ thứ ba của đại Tân Sinh bằng việc viện dẫn các thay đổi cơ bản trong khí hậu, đại dương và vùng sinh vật của Trái Đất đã diễn ra vào thời điểm 2,588 Ma và sự tương ứng của nó với ranh giới địa từ học Gauss-Matuyama.

Kỷ Neogen (theo ICS) bao gồm khoảng 23 triệu năm. Trong kỷ Neogen thì động vật có vú và chim đã tiến hóa đáng kể. Phần lớn các dạng sự sống khác ít thay đổi. Một số chuyển động lục địa cũng dỉễn ra, sự kiện đáng kể nhất là sự nối liền của Bắc Mỹ và Nam Mỹ vào cuối thế Pliocen. Khí hậu lạnh đi một chút trong toàn kỷ Neogen và lên tới cực điểm trong các sự đóng băng lục địa trong phân đại đệ Tứ (hay kỷ đệ Tứ trong một số niên biểu) đang diễn ra cũng như bình minh của kỷ nguyên con người (chi Homo).

Phân cấp

Theo ICS

 Phân đại Đệ Tam (T)
 Kỷ Paleogen
 Thế Paleocen
 Thế Eocen
 Thế Oligocen
 Kỷ Neogen
 Thế Miocen
 Thế Pliocen trừ tầng Gelasia: Kết thúc vào khoảng 2,588 Ma khi bắt đầu tầng Gelasia.
 Phân đại đệ Tứ (Q)
 Kỷ Neogen
 Thế Miocen khi bắt đầu tầng Gelasia.
 Tầng Gelasia của thế Pliocen.
 Kỷ Neogen
 Thế Pleistocen
 Thế Holocen

Theo INQUA
 Phân đại Đệ Tam (T)
 Phân kỷ Đệ Tam Hạ = kỷ Paleogen
 Thế Paleocen
 Thế Eocen
 Thế Oligocen
 Phân kỷ Đệ Tam Thượng = kỷ Neogen (cũ)
 Thế Miocen
 Thế Pliocen: Kỷ Neogen truyền thống kết thúc vào khoảng 1,8 Ma, nhưng INQUA đề nghị kỷ Neogen kết thúc vào khoảng 2,588 Ma, ngay khi bắt đầu tầng Gelasia và đưa tầng này vào thế Pleistocen.
 Kỷ Đệ Tứ (Q)
 Thế Pleistocen
 Thế Holocen

Khoáng sản
Than được tìm thấy ở nhiều nơi trên thế giới trong các trầm tích giai đoạn Paleogen-Neogen các loại than gồm bitum, bán bitum và than nâu, đặc trưng bởi các vỉa than mỏng, có sự thay đổi nhỏ về cấu tạo chủ yếu được sử dụng để phát (nhiệt) điện. Giai đoạn Paleogen-Neogen là một trong 3 thời kỳ tạo than chính trên Trái Đất, thời kỳ đầu tiên trong Paleozoi (từ cuối kỷ Carbon đến đầu kỷ Permi); thời kỳ thứ 2 trong Jura-Creta.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Neogen
Đại Tân Sinh


title: Exomalopsis tarsalis

text:
Exomalopsis tarsalis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1980.

Chú thích

Tham khảo

Exomalopsis
Động vật được mô tả năm 1980


title: Circourt

text:
Circourt là một xã, nằm ở tỉnh Vosges trong vùng Grand Est của Pháp. Xã này có diện tích 5,93 km², dân số năm 1999 là 89 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 330 m trên mực nước biển. Dân địa phương tiếng Pháp gọi là Circourtiens.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Circourt trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Xã của Vosges


title: Osmia pusilla

text:
Osmia pusilla là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cresson mô tả khoa học năm 1864.

Chú thích

Tham khảo

Osmia
Động vật được mô tả năm 1864


title: Hydroglyphus zanzibarensis

text:
Hydroglyphus zanzibarensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Régimbart miêu tả khoa học năm 1906.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hydroglyphus


title: Ziegendorf

text:
Ziegendorf là một đô thị tại Ludwigslust-Parchim (trước thuộc huyện Parchim), bang Mecklenburg-Vorpommern, miền bắc nước Đức.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Ludwigslust-Parchim


title: 11151 Oodaigahara

text:
11151 Oodaigahara (1997 YZ2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 12 năm 1997 bởi T. Kobayashi ở Oizumi.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser 11151 Oodaigahara

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1997


title: Crepidomenus carri

text:
Crepidomenus carri là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Calder miêu tả khoa học năm 1986.

Chú thích

Tham khảo

Crepidomenus


title: Sông Cấm (định hướng)

text:
Sông Cấm có thể chỉ:

 Sông Cấm (Hải Phòng)
 Sông Cấm (Nghệ An)

Xem thêm
Cấm


title: Biển báo giao thông tại Hoa Kỳ

text:
Tại Hoa Kỳ, dấu hiệu đường bộ phần lớn được tiêu chuẩn hóa theo các quy định liên bang, hầu hết được lưu ý trong Hướng dẫn về thiết bị điều khiển giao thông thống nhất (MUTCD – Manual on Uniform Traffic Control Devices) và khối lượng phù hợp với chúng trong Biển báo Xa lộ Tiêu chuẩn (SHS – Standard Highway Signs).

Hai mươi ba tiểu bang cùng với Đặc khu Columbia và Puerto Rico sử dụng các hướng dẫn mà không có bất kỳ thay đổi, 20 tiểu bang đã áp dụng nó kết hợp với một số bảng hiệu bổ sung, và 7 tiểu bang có những phiên bản tiểu bang phù hợp đáng kể với MUTCD. Ngoài ra còn có các phiên bản ‘bản địa hóa’ được sử dụng ở các thành phố lớn như Thành phố New York sử dụng một hệ thống đặt tên phù hợp với MUTCD và/hoặc bổ sung tiểu bang. Các MUTCD và SHS thiết lập bảy loại chung các dấu hiệu tổng quát cho đường bộ và đường cao tốc sử dụng  (tất cả các biển báo từ MUTCD quốc gia, trừ khi lưu ý):

Quy định
Quy định các biển báo để hướng dẫn người lái xe, người đi bộ và đi xe đạp. Các biển báo như dừng lại, cấm đậu xe, cấm quẹo và nhường đường được coi là những biển báo quy định. Một số có hình dạng đặc biệt, chẳng hạn như hình bát giác dùng cho các biển báo dừng lại và hình chữ X cho giao lộ đường sắt. Một số biển báo có thể được địa phương hoá, chẳng hạn như bảng cấm đậu xe và một số biển báo khác có thể chỉ được thấy tại các khu vực pháp lý tiểu bang và địa phương vì chúng được dựa trên luật riêng của tiểu bang hay địa phương đó, chẳng hạn như biển báo "Don't Block the Box" (đừng chắn khu vực hình hộp này) của thành phố New York. Những biển báo này nằm trong ‘bộ biển báo ký hiệu R’ của MUTCD và thông thường trong ‘bộ biển báo ký hiệu R bổ sung’ của hầu hết các tiểu bang MUTCD.

Bộ R1: Dừng hẳn và Nhường đường
Bộ biển báo R1 của MUTCD là những biển báo dừng hẳn và nhường đường. Đó là lệnh cấm tuyệt đối, một số tiểu bang có thêm vào MUTCD những tiêu chuẩn riêng.

Bộ R2: Giới hạn tốc độ

Bộ biển báo R2 của MUTCD là những biển báo giới hạn tốc độ. Một số bổ sung của từng tiểu bang và MUTCD tiểu bang sẽ có những biển báo giới hạn tốc độ khác hơn. Vì không phải tình huống nào cũng được đề cập đến nên một số tiểu bang có thêm vào MUTCD những tiêu chuẩn riêng.

Bộ R3: Sử dụng làn đường và Quẹo
Bộ biển báo R3 của MUTCD là những biển báo sử dụng làn đường và biển báo quẹo. Vì không phải tình huống nào cũng được đề cập đến nên một số tiểu bang có thêm vào MUTCD những tiêu chuẩn riêng.

Bộ R4: Quy định của sự Di chuyển
Bộ biển báo R4 của MUTCD là những biển báo quy định của sự di chuyển. Vì không phải tình huống nào cũng được đề cập đến nên một số tiểu bang có thêm vào MUTCD những tiêu chuẩn riêng.

Bộ R5: Đường cấm
Bộ biển báo R5 của MUTCD là những biển báo đường cấm. Vì không phải tình huống nào cũng được đề cập đến nên một số tiểu bang có thêm vào MUTCD những tiêu chuẩn riêng. Khi gặp những biển báo này thì đừng đi vào.

Bộ R6: Đường Một chiều và xa lộ có dãy phân cách
Bộ biển báo R6 của MUTCD là những biển báo đường một chiều và xa lộ có dãy phân cách. Vì không phải tình huống nào cũng được đề cập đến nên một số tiểu bang có thêm vào MUTCD những tiêu chuẩn riêng. Hầu hết những biển báo thường thấy nhất là biển báo đường một chiều.

Bộ R7: Đậu xe
MUTCD cho phép hai loại biển báo bãi đậu xe, cho phép đậu xe, cấm đậu xe, và cấm dừng. Tuy nhiên, trong hầu hết các tiểu bang, có một thêm một hạn chế bổ sung, cấm ngừng xe. Những biển báo này được tìm thấy trong bộ R7 của MUTCD. Vì không phải tình huống nào cũng được đề cập đến nên một số tiểu bang có thêm vào MUTCD những tiêu chuẩn riêng.

Cho phép đậu xe
Các biển báo loại này cho phép đậu xe không giới hạn hoặc theo những khoảng thời gian khác nhau. Chúng thường được sử dụng chung với đồng hồ đo thời gian đậu xe và giấy phép đậu xe. Những biển báo này theo quy định của MUTCD là chữ màu xanh lá cây trên bảng trắng. Biến cách theo địa phương thường có các thông tin bổ sung và thiết kế hơi khác nhau.

Cấm đậu xe
Những biển báo cấm đậu xe cho biết là được phép tạm dừng lại để hành khách lên xe hoặc xuống xe, nhưng không được phép đậu luôn. Một số biển báo cấm đậu xe có ghi thời gian giới hạn, trong khi những cái khác thì cấm hẳn. Có một số biển báo là phiên bản tạm thời, thường được thiết kế tương tự như những bảng cấm vĩnh viễn. Những biển báo này được MUTCD quy định là chữ màu đỏ trên nền trắng, không kể đến các biến thể địa phương.

Cấm dừng xe
Những biển báo cấm dừng xe cho biết là được phép tạm dừng lại để hành khách lên xe hoặc xuống xe, nhưng không được phép đậu lại. Giống với những biển báo cấm đậu xe, một số giới hạn ghi trên đó là vĩnh viễn và một số khác thì có thời gian. Những biển báo này được MUTCD quy định là chữ màu đỏ trên nền trắng, không kể đến các biến thể địa phương.

Cấm ngừng xe
Những biển báo cấm ngừng xe cho biết là chỉ được phép ngừng khi tuân theo bảng hiệu giao thông, đèn tín hiệu, nhân viên giao thông, cảnh sát, hoặc tránh lấn cấn với các loại xe khác. Đây là những biển báo hạn chế nhất trong những biển báo đậu xe. Chúng thường là chữ màu đỏ trên nền trắng.

Bộ R8: Bãi đậu xe và Hạn chế Khẩn cấp
Bộ R8 là những biển báo về bãi đậu xe và hạn chế khẩn cấp. Vì không phải tình huống nào cũng được đề cập đến nên một số tiểu bang có thêm vào MUTCD những tiêu chuẩn riêng.

Bộ R9: Xe đạp và Khách bộ hành
Bộ R9 của MUTCD là những biển báo cho xe đạp và người đi bộ. Vì không phải tình huống nào cũng được đề cập đến nên một số tiểu bang có thêm vào MUTCD những tiêu chuẩn riêng.

Bộ R10: Tín hiệu giao thông
Bộ R10 của MUTCD là những biển báo liên quan đến tín hiệu giao thông.
The MUTCD's R10 series of signs is for traffic signal related signs. Vì không phải tình huống nào cũng được đề cập đến nên một số tiểu bang có thêm vào MUTCD những tiêu chuẩn riêng.

Bộ R11: Đường đã đóng lại
Bộ R11 của MUTCD là những biển báo cho biết đường đã đóng lại. Vì không phải tình huống nào cũng được đề cập đến nên một số tiểu bang có thêm vào MUTCD những tiêu chuẩn riêng.

Bộ R12: Giới hạn tải trọng
Bộ R12 của MUTCD là những biển báo liên quan đến giới hạn tải trọng. Vì không phải tình huống nào cũng được đề cập đến nên một số tiểu bang có thêm vào MUTCD những tiêu chuẩn riêng.

Bộ R13: Trạm cân xe
Bộ R13 của MUTCD là những biển báo liên quan đến trạm cân xe. Vì không phải tình huống nào cũng được đề cập đến nên một số tiểu bang có thêm vào MUTCD những tiêu chuẩn riêng.

Bộ R14: Tuyến đường xe tải
Bộ R14 của MUTCD là những biển báo liên quan đến tuyến đường xe tải. Vì không phải tình huống nào cũng được đề cập đến nên một số tiểu bang có thêm vào MUTCD những tiêu chuẩn riêng.

Bộ R15: Đường sắt và đường sắt hạng nhẹ
Bộ R15 của MUTCD là những biển báo liên quan đến tuyến đường sắt và đường sắt hạng nhẹ. Vì không phải tình huống nào cũng được đề cập đến nên một số tiểu bang có thêm vào MUTCD những tiêu chuẩn riêng.

Bộ R16: Đai an toàn
Bộ R15 của MUTCD là những biển báo liên quan đến dây đai an toàn.
Vì không phải tình huống nào cũng được đề cập đến nên một số tiểu bang có thêm vào MUTCD những tiêu chuẩn riêng.

Những bộ biển Địa phương và Tiểu bang
MUTCD không bao gồm tất cả các tình huống, vì vậy các tiểu bang và chính quyền địa phương đã phát triển các dấu hiệu của quy định của họ. Trong đó, các loại biển báo được thiết kế hàng loạt hoặc sử dụng các phong cách MUTCD, nhưng cao hơn 16 (như thực hiện ở Texas), hoặc sử dụng một hệ thống những bộ danh pháp duy nhất (như thực hiện ở California).

Trường học
Bộ S là những biển báo được MUTCD thiết kế đặc biệt để sử dụng quanh các trường học. Một số tiểu bang có thêm những biển báo liên quan đến cảnh báo trường học thuộc bộ S cũng như bộ biển cảnh báo W và/hoặc bộ biển báo quy định R, chúng là sự bổ sung tiểu bang hoặc MUTCD tiểu bang.

Cảnh báo
Biển cảnh báo được tìm thấy trong các bộ W của MUTCD quốc gia. Họ nhấn mạnh điều kiện hiện có, chẳng hạn như một khúc cua, trường học, đường cụt, hoặc đèn tín hiệu giao thông. Chúng cũng có thể cảnh báo nguy hiểm có thể như cái ụ, xe đạp, máy bay bay thấp hoặc xe cấp cứu. Những biển báo dùng màu vàng hoặc huỳnh quang màu vàng, phần lớn có hình thoi, đôi khi là hình vuông hoặc hình chữ nhật có dấu hiệu nhỏ hơn hoặc có tấm bảng liên kết với chúng. Hầu hết các biển báo W cũng có thể có nền màu cam, để sử dụng trong tình huống tạm thời như khu xây dựng. Một số trong những biển báo dùng tạm chỉ được sử dụng trong các tình huống tạm thời.

Bộ W1: Khúc quanh và Quẹo
Bộ W1 của MUTCD là những biển báo liên quan đến khúc quanh và quẹo. Ngoài những biển báo này, một số tiểu bang có các tiêu chuẩn riêng của họ thêm vào MUTCD.

Bộ W2: Giao lộ
Bộ biển báo W2 của MUTCD dùng cho những biển cảnh báo về giao lộ, bao gồm vòng xoay giao thông. Vì không phải tình huống nào cũng được đề cập đến nên một số tiểu bang có thêm vào MUTCD những tiêu chuẩn riêng.

Ghi chú

Giao thông đường bộ Hoa Kỳ
Hoa Kỳ


title: Đông Nam (định hướng)

text:
Trong tiếng Việt từ Đông Nam có thể chỉ:
Hướng Đông Nam.
Xã Đông Nam, huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa


title: Thám tử lừng danh Conan: Âm mưu trên biển

text:
là bộ phim hoạt hình chính thứ 9 của bộ truyện tranh Thám tử lừng danh Conan được ra mắt tại Nhật Bản năm 2005, với thám tử chính là Kudo Shinichi. Nó cũng được chuyển thể thành truyện tranh. Tại Việt Nam phim được chiếu trên kênh HTV3 lần đầu vào ngày. 22 tháng 1 2017.

Nội dung
Bộ phim hoạt hình thứ 9 của bộ truyện tranh Thám tử lừng danh Conan lấy bối cảnh trên một con tàu du ngoại sang trọng & đắt tiền. 15 năm trước, có một con tàu du ngoạn tên "Yashiromaru", được đóng bởi tập đoàn Yashiro, bị đắm khi đang thả buồm. Hiện tại, có một con tàu mới, chiếc "Saint Aphrodite", cũng được đóng bởi tập đoàn Yashiro. Conan, Sonoko & những người khác là khách mời trên con tàu ấy. Ngày thứ 2 trên con tàu, bà chủ của dòng họ Yoshiro được phát hiện bị giết trong căn phòng của bà ta. Ngay sau đó, chủ tịch của tập đoàn Yashiro cũng bị phát hiện mất tích. Ông ấy đã bị ném từ trên con tàu xuống biển. Có vẻ như thủ phạm của 2 vụ án là cùng 1 người. Tại bữa tiệc chào mừng, thám tử Kogoro đưa ra suy luận của mình, và kết luận rằng người thiết kế con tàu này, "Akiyoshi", chính là kẻ giết người.  Tuy nhiên, Conan lại có suy nghĩ khác. Kusaka, một nhà văn đang hợp tác làm việc với "Akiyoshi", mới chính là tên tội phạm. Kusaka bỗng đặt bom vào con tàu, trốn thoát xuống biển và nhóm thám tử nhí đã truy đưổi anh ta. Sau khi hạ thành công tên tội phạm, nhiều quả bom đã bắt đầu bén lửa. Tất cả hành khách đã được di tản. Chỉ có Ran ở lại để tìm kiếm chiếc vòng cổ mà nhóm thám tử nhí đã tặng cho cô. Bỗng con tàu lắc lư dữ dội, Ran bị bất tỉnh trong một căn hầm chứa. Trong khi đó, Conan & ông Kogoro tìm ra sự thật rằng thật ra chính "Akiyoshi" mới là kẻ giết người đích thực. Cô đã lợi dụng âm mưu giết người của "Kusaka" biến thành kế hoạch của mình để trả thù. Sự thật về vụ đắm tàu 15 năm về trước không phải là một tai nạn, mà là sự cố tình làm cho nó chìm để được hưởng bảo hiểm. Và người thuyền trưởng - cũng là cha cô, đã chết trong vụ chìm tàu năm ấy. Sau khi nhận tội, cô ta có ý định bỏ chạy nhưng ông Mori đã kịp thời bắt giữ lại. Khi ông Mori & Conan đang di tản, họ phát hiện ra rằng Ran đã mất tích. Conan nhờ linh cảm đã nhanh chóng tìm thấy cô và đưa cô lên tàu trước khi bom nổ. Một chiếc trực thăng bay tới cứu họ & chuyển họ lên một con tàu khác. Chuyến du ngoạn của họ đã bình yên trở lại.

Phân vai

Âm nhạc
Natsu wo Matsu SEIRU no Youni
Biểu diễn: Zard
Lời: Sakai Izumi
Sáng tác: Ohno Aika
Sắp xếp: Hayama Takeshi

Chú thích

Liên kết ngoài
Bộ phim trên Bách khoa toàn thư của Anime News Network.

Â
Phim năm 2005
Phim Nhật Bản
Phim huyền bí
Phim hoạt hình Toho


title: Núi Tabor

text:
Núi Tabor (tiếng Hebrew: הַר תָּבוֹר, tiếng Hy Lạp: ) là một núi của Israel ở vùng Galilea Hạ, nằm ở đầu phía đông của thung lũng Jezreel, cách Biển hồ Galilee 17 km về phía tây. Núi này được nhiều người Kitô giáo tin là nơi chúa Giêsu đã biến hình và là nơi diễn ra trận đánh giữa Barak và quân đội của Jabin do Sisera chỉ huy. Nó cũng được gọi là Har Tavor, Itabyrium, Jebel et-Tur, và núi Biến hình.

Hai thành phố của người Israel gốc Ả Rập nằm ở chân núi: Shibli-Umm al-Ghanam (phía đông) và Daburiyya (phía tây) cũng như một cộng đoàn người Do Thái gọi là Kfar Tavor.

Địa chất

Núi Tabor là một horst, không phải núi lửa. Mặc dù nó gần giống các núi Nazareth, nhưng nó có một dạng địa chất riêng.

Lịch sử

Ở chân núi có điểm nối các đường quan trọng: Via Maris từ thung lũng Jezreel đi qua đây về phía bắc hướng tới Damascus. Vị trí nằm trên trục giao lộ và thành hệ phồng lên bên trên khu vực chung quanh của nó khiến nó có giá trị chiến lược, và chiến tranh đã xảy ra ở khu vực này nhiều thời kỳ khác nhau trong lịch sử.

Thời Joshua và các Thẩm phán

Núi Tabor được nói tới lần đầu trong Thánh Kinh, ở , như ranh giới của 3 bộ tộc: Zebulun, Issachar và Naphtali. Sự quan trọng của núi này xuất phát từ việc kiểm soát chiến lược của mối giao lộ tuyến đường bắc-nam của miền Galilea cùng với xa lộ đông-tây của thung lũng Jezreel. Nữ tiên tri Deborah đã triệu tập Barak của bộ tộc Naphtali và cho ông biết lệnh của Chúa: "Hãy đi tới vùng núi Tabor chiêu mộ lấy 10 ngàn người trong số con cái Naphtali và trong số con cái Zebulun" (sách Thẩm phán 4:6). Từ trên núi xuống, những người Israel đã tấn công và đánh bại Sisera và những người Canaan.

Thời kỳ Đền thờ thứ hai

Trong thời Đền thờ thứ hai, núi Tabor là một trong các ngọn núi trên đó có tục lệ đốt đống lửa hiệu để thông tin các ngày lễ và các ngày đầu tháng mới cho các làng phía bắc.

Alexander của Judaea thuộc vương quốc Hasmoneus, người lãnh đạo cuộc nổi dậy chống Aulus Gabinius, thái thú cổ La Mã ở Syria, với đội quân 31.000 người từ Judea, đã bị đánh bại trong một trận ở gần núi Tabor. Khoảng 10.000 chiến binh Do Thái bị giết trong trận này và bản thân Alexander bị bắt và bị hành hình.

Năm 66 sau CN trong chiến tranh La Mã-Do Thái thứ nhất (First Jewish-Roman War), những người Do Thái miền Galilea đã đào hào đắp lũy ở núi này dưới sự chỉ huy của Josephus Flavius, từ đó họ phòng thủ chống lại cuộc tấn công của người La Mã.

Núi Tabor là một trong 19 thành phố nơi người nổi dậy ở miền Galilea đã củng cố, dưới sự chỉ huy của Yosef Ben Matityahu. Theo những điều được viết trong sách "The Wars of the Jews", Vespasian đã phái một đội quân 600 kỵ binh, dưới quyền chỉ huy của Platsidus, chống quân nổi dậy. Platsidus biết rằng mình không thể lên tới đỉnh núi dốc với lực lượng của mình, nên vì thế ông gọi quân nổi dậy đi xuống núi. Một toán quân nổi dậy Do Thái đã đi xuống núi, làm như là để thương thuyết với Platsidus, nhưng họ đã tấn công ông ta. Lực lượng La Mã ban đầu đã rút lui, nhưng khi họ đã ở trong thung lũng, thì họ liền quay trở lại núi, tấn công quân nổi dậy Do Thái, giết nhiều người và chặn đường không cho những quân nổi dậy còn lại tìm cách trốn lên đỉnh núi. Nhiều người Do Thái nổi dậy đã lìa bỏ núi Tabor trở lại Jerusalem. Những người nổi dậy còn lại ở công sự trên núi đã đầu hàng, sau khi nguồn nước mà họ có, bị cạn kiệt. Sau đó họ đã trao núi cho Platsidus.

Sau khi Đền thờ thứ hai bị phá hủy thì nơi định cư của người Do Thái ở núi Tabor được phục hồi.

Thời Byzantine và các thời Trung cổ

Do tính cách quan trọng của núi Tabor trong truyền thống Kitô giáo, nó trở thành tiêu điểm của việc hành hương, bắt đầu từ thế kỷ thứ 4. Theo các mô tả của những người hành hương, thì trong thế kỷ thứ 6 đã có 3 nhà thờ trên đỉnh núi, và trong thế kỷ thứ 8 có 4 nhà thờ và một tu viện. Trong thời cai trị của người Ả Rập, đã xảy ra một trận đánh ở núi Tabor năm 947 giữa các phe phái khác nhau để nắm quyền kiểm soát nước Israel nhân danh Abbasid Caliphate.

Trong thời Thập tự chinh, núi này đổi chủ nhiều lần giữa những người Hồi giáo và Kitô giáo. Năm 1099 quân Thập tự chinh đã xây công sự củng cố khu vực nhà thờ và tu viện ở đỉnh núi, để bảo vệ che chở những người hành hương khỏi bị những người Hồi giáo tấn công. Năm 1212 núi này bị sultan Al-Adil I của vương triều Ayyubid chiếm đóng và thiết lập một pháo đài lớn hơn ở đó, nhưng đến năm 1229 những người Kitô giáo đã chiếm lại. Năm 1263 Baybars I của Mamluk chiếm pháo đài và phá hủy các tòa nhà trên núi.

Thời hiện đại
Năm 1799, trong cuộc viễn chinh của Napoleon Bonaparte tới Israel, đã xảy ra trận đánh trong thung lũng giữa núi Tabor và đồi Moreh, trong đó lực lượng Pháp có khoảng 3.000 binh sĩ dưới quyền chỉ huy của Napoleon và tướng Jean Baptiste Kléber chống lại lực lượng chiến binh Mamluk khoảng 20.000 binh sĩ.

Cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20 bộ lạc Bedouin Arab-A Tzabiach định cư ở núi này. Những người trong bộ lạc được những người Do Thái ở các nơi định cư lân cận Kfar Tavor và Ilaniya thuê mướn làm việc, nhưng đã bất hòa với họ vì họ hay ăn trộm.

Trong cuộc Chiến tranh Ả Rập-Israel 1948 các thành viên của bộ lạc Arab-A Tzabiach tham gia Quân đội giải phóng Ả Rập của Fawzi al-Qawuqji đã giết 7 người làng Beit Keshet trong số các người khác. Đầu tháng 5 năm 1948 Lữ đoàn Golani chiếm núi Tabor. Các thành viên bộ tộc nói trên chạy trốn sang Syria và vương quốc Jordan, ngoại trừ một nhánh của bộ lạc, thị tộc Shibli, mà các thành viên hợp tác với những người của lực lượng Haganah và ở lại Israel. Sau chiến tranh, làng của họ được tái thiết, gọi là làng Ả Rập Al-Shibli mà ngày nay là một phần của làng Shibli-Umm al-Ghanam.

Địa điểm hành hương Kitô giáo
Theo Kitô giáo, núi Tabor là một trong các nơi mà có thể Chúa Giêsu đã biến hình, trong đó Ngài bắt đầu tỏa sáng ra chung quanh và được nhìn thấy đàm đạo với Moses và Elijah. Cảnh này được tường thuật rong các Phúc âm nhất lãm, cũng như được ám chỉ tới trong Thư thứ hai của Phêrô (1:16-18), nhưng không trình thuật nào xác định tên "núi cao" của cảnh nói trên. Sự xác nhận núi Tabor là nơi chúa Giêsu biến hình là do Origen ở thế kỷ thứ 3. Nó cũng được St. Cyril of Jerusalem và St. Jerome nói đến trong thế kỷ thứ 4. Sau này, trong thế kỷ thứ 5, nó cũng được nói tới trong Transitus Beatae Mariae Virginis. Theo truyền thuyết thì núi Hermon cũng có thể là nơi chúa Giêsu biến hình (chứ không phải núi Tabor).

Năm 1101, khi quân Thập tự chinh kiểm soát vùng này, các nam tu sĩ dòng Benedictine đã xây dựng lại một vương cung thánh đường bị đố nát và dựng lên một tu viện được củng cố bằng công sự.

Hiện nay, trên đỉnh núi này có 2 tu viện Kitô giáo, một thuộc Chính thống giáo phương Đông ở khu vực đông bắc, và một thuộc Công giáo La Mã ở khu vực đông nam.

Nhà thờ Chúa biến hình

Từ năm 1919 tới 1924 một nhà thờ Công giáo La Mã nguy nga của dòng Phanxicô gọi là "nhà thờ Chúa biến hình" được xây trên đỉnh núi Tabor. Vị kiến trúc sư thiết kế nhà thờ này, cũng như các nhà thờ khác ở Israel, là Antonio Barluzzi. Nhà thờ được xây trên tàn tích của một nhà thờ thời Byzantine từ thế kỷ thứ 5 hoặc thứ 6, và một nhà thờ của quân Thập tự chinh từ thế kỷ thứ 12, được xây để vinh danh Tancred, hoàng tử Galilea. Các tu sĩ khất thực sống trong một tu viện bên cạnh nhà thờ, thiết lập từ năm 1873.

Nhà thờ được xây trên 3 gian dọc, cách nhau bởi 2 hàng cột giữ nóc vòm. Trong 2 tháp chuông ở 2 bên lối vào chính, là 2 nhà nguyện. Nhà nguyện phía bắc cung hiến cho Moses, trong chứa một ảnh của ông khi nhận các tấm bia đá khắc 10 giới răn ở trên núi Sinai; còn nhà nguyện phía nam cung hiến cho tiên tri Elijah, trong đó có ảnh của ông khi đối đầu với các tiên tri của thần Ba'al ở Keren-Hakarmel.

Ở phần trên của nhà thờ, bên trên bàn thờ, có một tranh khảm mô tả việc chúa Giêsu biến hình, và trong ngày lễ Chúa biến hình (cũng gọi là lễ Hiển dung) bắt đầu ngày 6 tháng 8, thì nó được chiếu sáng bởi các tia nắng được phản chiếu lại từ một tấm gương đặt ở sàn nhà thờ.

Một khối đá gần lối vào nhà thờ có bản khắc chữ Hy Lạp cổ, và bên cạnh đó là bản khắc một thập giá. Bên cạnh nhà thờ là tàn tích của tu viện San Salvatore (Monastère St Salvador) được dòng Benedìct thiết lập năm 1101.

Đền thờ Chính thống giáo phương Đông

Ở phía đông bắc của Nhà thờ Chúa biến hình, có một nhà thờ Chính thống giáo khiêm tốn hơn được xây dựng năm 1862 do România tài trợ. Nhà thờ này được cung hiến cho tiên tri Elijah, và là kiến trúc tôn giáo đầu tiên do các Kitô hữu Romania xây trên đất Thánh.

Ở phía tây bắc của nhà thờ có một hang động được đặt theo tên Melchizedek, vua của Salem. Theo truyền thuyết Kitô giáo, hang động này là nơi Abraham gặp gỡ vua Salem. Hang động này được những người hành hương và Kitô giáo biết đến trong thời Trung cổ. Với việc gia tăng hành hương, ngày nay nhà thờ mở cửa cho công chúng vào các giờ thông thường.

Một All-Night Vigil (buổi Canh thức suốt đêm) được tổ chức ở đền thờ Chính thống giáo phương Đông hàng năm vào ngày lễ Chúa biến hình của Chính thống giáo (19 tháng 8, là ngày 6 tháng 8 lịch Julius).

Thực vật

Núi Tabor được che phủ hoàn toàn bởi các cây đặc thù của Israel cho tới khi đế quốc Ottoman cai trị. Trong thời gian này, phần lớn các cây đã bị đốn. Như một phần của nỗ lực của "Quỹ quốc gia Do Thái" nhằm tái lập cảnh quan trong nước, khu vực này đã được tái trồng rừng bằng các cây tương tự như hệ thực vật ban đầu. Ngày nay phần lớn các cây ở núi Tabor là cây thông.

Du lịch

Lên núi

Núi Tabor nằm bên xa lộ 65. Có thể lên đỉnh núi bằng xe ôtô cá nhân bằng đường Shibli lên núi, hoặc bằng Israel National Trail.

Ngày nay, việc lên đỉnh núi này không đòi hỏi nhiều cố gắng, nhưng trước đây khoảng 1.600 năm, người ta phải đi bộ lên không ít hơn 4.340 bậc mới lên tới đỉnh núi.

Các lối đi bộ

Có 2 lối đi bộ: lối đi dài, bắt đầu từ làng Bedoiun Shibli, có chiều dài khoảng 5 km và một lối đi tự nhiên ngắn khoảng 2,5 km ở đỉnh núi.
Lối đi chung quanh núi xuyên qua vùng rừng Địa Trung Hải phát triển tốt. Màu sắc luân phiên thay đổi sang màu xanh lá cây ở phần phía đông của lối đi. Đàng sau tu viện, có thể nhìn thấy các vết tích còn lại từ cuộc chiến tranh La Mã-Do Thái thứ nhất. Ở lối đi có tầm nhìn quang cảnh thung lũng Jezreel, núi Gilboa, các núi Samaria, núi Carmel, cao nguyên Golan, Gilead, miền Galilea Hạ và Galilea Thượng. Trong những ngày có tầm nhìn rõ ràng thì có thể nhìn thấy núi Hermon.

Israel National Trail đi lên núi từ điểm nối giao lộ Gazit và làng Shibli, quanh đỉnh núi rồi đi xuống qua làng Ả Rập Daburiyya tới các núi Nazareth.

Các hoạt động trên núi Tabor

 Vào tháng Tư hàng năm, Hội đồng miền Galilea Hạ đều tổ chức cuộc đua marathon quanh núi Tabor để tưởng niệm Yitzhak Sadeh, vị chỉ huy đầu tiên của Palmach và là một trong những người sáng lập Lực lượng quốc phòng Israel vào lúc độc lập của nhà nước Israel.
 Săn bắn các thú vật nhỏ trong một số mùa được chỉ định. Phải xin giấy phép của Bộ Nội vụ Israel.
 Viếng thăm các nhà thờ trên núi vào những giờ riêng.
 Ở khoảng 3 phần tư quãng đường lên núi, có một lối đi vòng quanh núi, các xe tư nhân có thể sử dụng.
 Núi Tabor là một trong các nơi được dùng cho môn tàu lượn (hang gliding).

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Custody of the Holy Land - Mount Tabor
 Mount Tabor (BiblePlaces.com)
 Catholic Encyclopedia  at Catholic.com (Mount Thabor)

Vườn quốc gia Israel
Kitô giáo tại Israel
Núi trong Kinh Thánh Hebrew
Inselberg châu Á
Quận Bắc (Israel)
Núi trong Tân Ước
Núi Israel
Vương cung thánh đường châu Á
Công trình của Hiệp sĩ Cứu tế


title: Hạ Bạt Nhạc

text:
Hạ Bạt Nhạc (chữ Hán: 贺拔岳, ? – 534), tên tự là A Đấu Nê, người Tiêm Sơn, Thần Vũ , dân tộc Sắc Lặc, là tướng lĩnh nhà Bắc Ngụy trong lịch sử Trung Quốc.

Ông là em trai của Hạ Bạt Thắng - tướng lĩnh nhà Bắc Ngụy, Tây Ngụy.

Thiếu thời
Tử nhỏ Hạ Bạt Nhạc đã có chí lớn, yêu thơ văn, thích đi lại với những người có học. Ban đầu, ông làm Thái học sinh. Khi trưởng thành, Nhạc có thể bắn cung ở cả hai bên trái phải, kiêu dũng quả cảm hơn người. Ông tuy không đọc binh thư, nhưng khi bàn việc binh thì lại rất đúng phép.

Nghĩa quân Phá Lục Hàn Bạt Lăng xâm phạm trấn Vũ Xuyên, Nhạc theo cha anh giữ thành. Biệt tướng Vệ Khả Cô của nghĩa quân cách thành hơn 200 bước, Nhạc bắn trúng cánh tay của ông ta, khiến cho nghĩa quân kinh hãi. Sau khi cùng cha anh giết được Vệ Khả Cô, Quảng Dương vương Nguyên Uyên lấy Nhạc làm Trướng nội quân chủ, rồi thăng làm Cường nỗ tướng quân.

Về sau ông cùng anh trai Hạ Bạt Thắng tham gia trấn thủ Hằng Châu. Châu thành bị hãm, ông đầu quân cho Nhĩ Chu Vinh. Vinh đãi ông rất hậu, dùng làm biệt tướng, rồi làm đô đốc. Mỗi lần ông ở dưới trướng, cùng Vinh bàn việc, đều rất hợp ý, nên càng thêm được xem trọng.

Đầu quân Nhĩ Chu Vinh

Tham mưu đoạt quyền
Nhĩ Chu Vinh cậy binh mã cường thịnh, bèn cùng Nguyên Thiên Mục bàn mưu vào triều giành quyền chính. Bọn họ hỏi ý Nhạc, ông đáp rằng: "Người làm việc phi thường, ắt phải đợi dịp phi thường. Tướng quân binh mã tinh cường, chức vị trọng yếu. Nếu ra tay dựng cờ nghĩa, giúp vua dẹp giặc, thì phải sao cho đi không thất bại, về không tổn thất. Người xưa nói ‘buổi sáng bày mưu không tính được buổi chiều, lời nói thốt ra không theo kịp xe chạy’, là chỉ việc này vậy." Vinh và Thiên Mục suy nghĩ hồi lâu, nói: "Lời của khanh, thật là chí hướng của bậc trượng phu vậy!"

Không lâu sau, Bắc Ngụy Hiếu Minh đế bị hại, Vinh lấy đó làm cớ, cử binh đến Lạc Dương. Nhạc được giao cho 2000 quân làm tiền khu, tiến đến Hà Âm. Sau khi Vinh tàn sát triều thần, Cao Hoan khuyên ông ta xưng đế, phần lớn bộ hạ của Vinh cũng đồng tình, Vinh do dự không quyết. Nhạc đoán ý mà dâng lời rằng: "Tướng quân cất nghĩa binh, muốn trừ gian nghịch, công cần vương chưa lập, mà lại có mưu đồ này, e rằng chưa thấy được phúc thì đã gặp họa." Vinh cũng tự nhận ra, mới tôn lập Hiếu Trang đế. Nhạc khuyên Vinh giết Cao Hoan để tạ thiên hạ, mọi người xin tha, Vinh bèn thôi. Nhạc có công tham mưu, được phong Tiền tướng quân, Thái trung đại phu, ban tước Phàn Thành hương nam.

Sau đó ông làm Tiền quân đô đốc cho Nhĩ Chu Vinh, đánh bại nghĩa quân Cát Vinh ở Phũ Khẩu. Ông dời sang làm Bình đông tướng quân, Kim tử quang lộc đại phu. Nhạc bị vu cáo nên bị miễn chức, năm sau, có chiếu khôi phục chức vị cho ông. Sau đó, ông theo Nhĩ Chu Vinh bình định Nguyên Hạo, chuyển sang làm Tả quang lộc đại phu, Vũ vệ tướng quân.

Chinh thảo Quan Trung

Không dám cầm quyền
Khi Mặc Kỳ Sửu Nô tiếm xưng đại hiệu, Quan Trung kinh động, triều đình rất lấy làm lo sợ. Nhĩ Chi Vinh sai Nhạc chinh thảo. Nhạc lo lắng nói với anh trai Hạ Bạt Thắng: "Sửu Nô nắm quân đội Tần, Lũng, đủ làm kình địch. Nếu Nhạc đi mà vô công, tội nợ đến nơi; còn giỏi giang mà thành công, sợ sẽ bị gièm pha không thôi." Thắng hỏi Nhạc muốn gì, ông đáp: "Xin lấy một người họ Nhĩ Chu làm nguyên soái, Nhạc làm phó cho ông ta, thì có thể được." Thắng cho là phải, bèn xin với Vinh. Vinh rất vui, lấy Thiên Quang làm Sứ trì tiết, đô đốc 2 Ung, 2 Kì chư quân sự, Phiêu kị đại tướng quân, Ung Châu thứ sử; lấy Nhạc làm trì tiết, Giả vệ tướng quân, Tả đại đô đốc; lấy người quận Đại là Chinh tây tướng quân Hầu Mạc Trần Duyệt làm Hữu đại đô đốc, để giúp Thiên Quang tiến hành chinh thảo.

Khi ấy người Thục ở Xích Thủy nổi dậy, ngăn đường đón đánh. Quân của Thiên Quang không đến 2000. Lúc đến Đồng Quan, Thiên Quang tỏ ra lo lắng, Nhạc nói: "Giặc Thục chỉ là đám giặc cỏ, ngài đã trù trừ do dự, nếu gặp đại địch, thì biết làm sao?" Thiên Quang đáp: "Việc hôm nay giao hết cho ngài, ngài hãy vì ta mà chế ngự bọn chúng." Vì thế bọn họ tiến quân, giao chiến ở bờ bắc sông Vị, đại phá nghĩa quân, bắt được 2000 thớt ngựa, quân oai vang dội. Thiên Quang cùng Nhạc tiến đến Ung Châu, Nhĩ Chu Vinh cấp thêm quân cho họ.

Bắt Bồ Tát
Vào lúc Sửu Nô tự soái đại quân vây Kì Châu, sai Đại hành đài Uất Trì Bồ Tát, bộc xạ Mặc Kỳ Ngỗ Đồng hướng về Vũ Công, vượt sông Vị sang bờ nam, vây đánh Xu sách. Thiên Quang sai Nhạc soái ngàn kỵ binh đến cứu. Bồ Tát hạ được sách, quay về Kì Châu. Nhạc lấy 800 khinh kỵ vượt sông Vị sang bờ bắc, bắt được 2 người huyện lệnh, lấy đi 400 binh giáp của nghĩa quân, giết hại cướp bóc dân chúng để khiêu khích. Bồ Tát đưa 2 vạn bộ kỵ đến bờ bắc sông Vị. Nhạc đem theo vài mươi kỵ binh cùng Bồ Tát cách sông nói chuyện. Nhạc nếu cao quốc oai, Bồ Tát lời lẽ mạnh mẽ, đi lại mấy lần đều trái ý. Bồ Tát bèn tỏ ra kiêu ngạo, lệnh cho người hầu đến truyền lời cho Nhạc. Ông nổi giận nói: "Ta cùng Bồ Tát nói chuyện, ngươi là người nào, mà cùng ta đối đáp?" người hầu cậy cách sông, trả lời vô lễ. Nhạc nâng cung lên bắn, dây buông thì người ngã. Lúc ấy trời đã sắp chiều, đôi bên đều quay về.

Nhạc bí mật ở bên bờ nam sông Vị, chia kỵ binh tinh nhuệ một chỗ vài mươi người, tùy địa hình mà bố trí. Ngày hôm sau, ông tự đưa hơn trăm kỵ binh, cách sông gặp mặt nghĩa quân. Nhạc cứ tiến lên phía trước, phục binh được bố trí từ đầu cũng theo Nhạc mà đi, càng lúc càng đông, nghĩa quân không lường được bọn họ ít nhiều ra sao. Đi hơn 20 dặm, đến chỗ nước nông, Nhạc giục ngựa chạy về hướng đông, tỏ ra muốn chạy trốn. Nghĩa quân cho là thật, bèn bỏ lại bộ binh, dùng khinh kỵ vượt sông đuổi theo. Nhạc chạy hơn 10 dặm, liền dừng ngựa lại, sắp đặt lại phục binh để đợi nghĩa quân. Nghĩa quân gặp đường đi hiểm trở không thể cùng tiến, trước sau nối nhau, mới vượt sườn núi được một nửa, thì Nhạc quay lại giao chiến. Ông tự mình đi trước sĩ tốt, gấp gáp tiến đánh, nghĩa quân lui chạy. Nhạc hạ lệnh cho bộ hạ: nếu ai trong bọn giặc xuống ngựa, thì tha không giết. Nghĩa quân thấy vậy, đều bỏ ngựa đầu hàng. Chốc lát, quân Ngụy bắt được 3.000 người, lấy cả ngựa, rồi bắt sống Bồ Tát. Nhạc vượt sông, thu hàng hơn vạn binh sĩ, thu lấy quân nhu của họ.

Bắt Sửu Nô
Sửu Nô bỏ Kì Châu, chạy đến An Định ở phía bắc, làm rào lũy ở Bình Đình. Thiên Quang đi thẳng từ Ung Châu đến Kì Châu, cùng Nhạc hợp binh. Quân Ngụy đến giữa khoảng Chương, Vị, tuyên bố xa gần rằng: "Hiện nay khí hậu ngày càng nóng, không phải lúc thích hợp để chinh thảo, đợi thu xong lương thảo sẽ tiến quân." Sửu Nô tin là thật, bèn phân tán quân đội, cho làm ruộng khắp những nơi có nước ở phía bắc Kì Châu, sai thái úy Hầu Phục Hầu Nguyên Tiến  của ông ta lĩnh 5000 binh, tìm nơi hiểm trở lập trại. Hàng ngàn người của nghĩa quân cũng lập trại ở vài nơi khác, vừa làm ruộng vừa phòng thủ. Nhạc thấy bọn họ đã chia ra, bèn bí mật cùng Thiên Quang chuẩn bị. Vào giữa trưa, ông ngầm sai khinh kỵ đi trước chặn đường, toàn bộ quân Ngụy đều theo sau. Mờ sáng, quân Ngụy đánh trại của Nguyên Tiến, hạ được trại, lập tức bắt sống Nguyên Tiến. Các nơi bị hạ đều được phóng thích, những trại không bị tấn công đều tự đến xin hàng. Nhạc phao tin muốn đi đánh Kính Châu, thứ sử Sĩ Kỉ Trường Quý của nghĩa quân dâng thành đầu hàng.

Sửu Nô bỏ Bình Đình mà chạy. Ông ta muốn chạy về Cao Bình. Nhạc vội đưa khinh kỵ đuổi theo. Ngày hôm sau, quân Ngụy giao chiến với Sửu Nô ở Trường Khanh thuộc Bình Lương, một trận bắt sống được ông ta. Sau đó họ lại bắt được Tiêu Bảo Dần ở trong thành Cao Bình.

Quét sạch tàn dư khởi nghĩa
Hành đài Mặc Kỳ Đạo Lạc của Sửu Nô đưa 6000 quân về giữ núi Khiên Truân. Nhạc đến đánh, Đạo Lạc thua chạy, đưa hơn ngàn kỵ binh chạy thoát vào Lũng, đầu quân cho thủ lĩnh nghĩa quân Vương Khánh Vân ở Lược Dương. Khánh Vân thấy Đạo Lục kiêu dũng quả cảm, lấy làm vui mừng, phong ông ta làm Đại tướng quân. Thiên Quang cùng Nhạc vượt Lũng đến chỗ ở của Khánh Vân là Thủy Lạc thành. Khánh Vân, Đạo Lạc lần lượt ra thành chống cự, đều bị bắt. Tàn dư nghĩa quân đầu hàng, đều bị chôn sống, người chết lên đến 17000. Quân nổi dậy ở các châu 3 Tần, Hà, Vị, Qua, Lương, Thiện đều đến xin cống nạp.

Người Hạ Châu là Túc Cần Minh Đạt trước đã hàng, sau lại phản. Nhạc bắt sống ông ta. Tuy Thiên Quang là nguyên soái, nhưng công lao phần lớn đều là do Nhạc mà có. Nhạc được gia phong làm Xa kỵ tướng quân, tiến tước làm bá, thực ấp 2000 hộ. Sau đó ông được thụ chức đô đốc Kính, Bắc Bân, 2 Hạ 4 châu chư quân sự, Kính Châu thứ sử, tiến tước làm công.

Đi theo liên quân họ Nhĩ Chu
Nhĩ Chu Vinh bị giết, Thiên Quang tiến vào Lạc Dương, lấy Nhạc làm Hành Châu thứ sử. Trong những năm Kiến Minh (530 – 531) thời Trường Quảng vương Nguyên Diệp, ông được bái làm phiêu kỵ đại tướng quân, tăng thực ấp thêm 500 hộ. Đầu những năm Phổ Thái (531 – 532) thời Tiết Mẫn đế Nguyên Cung, ông được phong làm đô đốc 2 Kì, Đông Tần 3 châu chư quân sự, Nghi đồng tam tư, Kì Châu thứ sử, tiến phong Thanh Thủy quận công, tăng thực ấp so với trước 3000 hộ. Sau đó, ông lại được gia chức Thị trung, cấp 1 bộ Cổ Xuy, tiến vị Khai phủ nghi đồng tam tư, kiêm thượng thư tả bộc xạ, Lũng Hữu hành đài, vẫn đóng quân ở Cao Bình. Năm sau, ông được gia chức đô đốc 3 Ung, 3 Tần, 2 Kì, 2 Hoa chư quân sự, Ung Châu thứ sử.

Thiên Quang tham gia liên quân đi đánh Cao Hoan, hỏi kế Nhạc. Ông đáp rằng: "Vương gia nắm giữ 3 phương, binh mã cường thịnh, quân của Cao Hoan ô hợp, làm sao địch nổi. Nhưng quân đội thắng trận là nhờ hòa hợp, mới có thể đồng lòng ra sức. Nếu cốt nhục chia cách, nghi kị lẫn nhau, thì bàn bạc không xong, sao chế ngự người được!? Như hạ quan thấy, chẳng bằng trấn thủ Quan Trung, lấy đó làm căn bản, sai phái quân đội tinh nhuệ, liên hợp với các cánh quân khác. Tiến có thể đánh bại kẻ địch, lui có thể bảo toàn."

Thiên Quang không theo, quả nhiên thất bại. Nhạc soái quân từ Lũng xuống Ung, bắt em Thiên Quang là Hiển Thọ, hưởng ứng Cao Hoan.

Cái chết
Bắc Ngụy Hiếu Vũ đế lên ngôi, gia phong cho Nhạc làm Quan Trung đại hành đài, tăng thực ấp thêm ngàn hộ. Năm Vĩnh Hi thứ 2 (533), Hiếu Vũ đế bí mật lệnh cho Nhạc giết Cao Hoan, gởi gắm tất cả hi vọng vào Nhạc, ban chiếu lấy ông làm đô đốc 2 Ung, 2 Hoa, 2 Kì, Bân, 4 Lương, 3 Ích, Ba, 2 Hạ, Úy, Ninh, Kính 20 châu chư quân sự, Đại đô đốc. Cao Hoan vốn đố kỵ công danh của anh em Nhạc, nên Nhạc sợ, bèn cùng Vũ Văn Thái có hiệp ước. Chuyện có chép trong "Chu thư – Thái tổ bản kỷ".

Nhạc đi thẳng đến biên giới phía bắc, sắp đặt biên phòng. Ông soái quân tuần phòng ở biên giới phía tây Bình Lương, bố trí vài mươi dặm một doanh, đẩy mạnh việc nuôi ngựa ở Nguyên Châu, lấy đó làm kế tự bảo vệ mình.

Đầu tiên, người tộc Phí Dã Đầu là Mặc Kỳ Thụ Lạc Kiền, người tộc Thiết Lặc là Hộc Luật Sa Môn, Giải Bạt Di Nga Đột, Hột Đậu Lăng Y Lợi… vốn nắm giữ quân đội riêng, đều đến xin quy phụ. Sau đó, thứ sử 4 châu Tần, Nam Tần, Hà Vị đều đến gặp mặt ở Bình Lương, chịu sự sai khiến của Nhạc. Chỉ có Linh Châu thứ sử Tào Nê không nhận lệnh, còn sai sứ giả đến chỗ Cao Hoan.

Năm Vĩnh Hi thứ 3 (534), Nhạc triệu Hầu Mạc Trần Duyệt đến Cao Bình, muốn cất quân thảo phạt Tào Nê, lấy Duyệt làm tiền khu. Nhưng Duyệt đã nhận mật chỉ của Cao Hoan mưu giết Nhạc, mà ông chẳng biết gì, lại còn xem thường Duyệt. Duyệt bèn dụ Nhạc vào doanh trại, để cùng bàn việc binh, lệnh cho con rể Nguyên Hồng Phạm chém chết Nhạc ở trong màn.

Triều đình Tây Ngụy truy tặng ông làm Thị trung, Thái phó, Lục thượng thư, đô đốc Quan Trung 30 châu chư quân sự, Đại tướng quân, Ung Châu thứ sử, thụy là Vũ Tráng, an táng theo vương lễ.

Con của ông là Vĩ được kế tự, làm Khai phủ nghi đồng tam tư. Trong những năm Bảo Định (561 – 565), Bắc Chu Vũ đế xét lại công lao của Nhạc, tiến tước cho Vĩ làm Hoắc quốc công, sánh duyên với con gái của Chu Thái tổ (Vũ Văn Thái).

Xem thêm
 Bắc Ngụy
 Nhĩ Chu Vinh
 Cao Hoan
 Vũ Văn Thái
 Hầu Mạc Trần Duyệt

Tham khảo
 Ngụy thư
 Chu thư
 Bắc Tề thư
 Tư trị thông giám

Chú thích

Tướng nhà Bắc Ngụy
Năm sinh thiếu
Mất năm 534
Người Sơn Tây (Trung Quốc)


title: Leptotarsus periplocus

text:
Leptotarsus periplocus là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Leptotarsus


title: Caryedes stenocephalus

text:
Caryedes stenocephalus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Gyllenhal miêu tả khoa học năm 1839.

Chú thích

Tham khảo

Caryedes


title: Beaumesnil, Calvados

text:
Beaumesnil là một xã ở tỉnh Calvados, thuộc vùng Normandie ở tây bắc nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Calvados

Tham khảo

Xã của Calvados


title: Simodactylus pembertoni

text:
Simodactylus pembertoni là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Van Zwaluwenburg miêu tả khoa học năm 1931.

Chú thích

Tham khảo

Simodactylus


title: Schwarzenbach, Bayern

text:
Schwarzenbach là một đô thị ở huyện Neustadt (Waldnaab) bang Bayern thuộc nước Đức.

Tham khảo


title: Sassetta

text:
Sassetta là một đô thị ở tỉnh Livorno ở vùng Toscana, có khoảng cách khoảng 90 km về phía tây nam của Firenze và khoảng 50 km về phía đông nam của Livorno. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 553 người và diện tích là 26,6 km².

Sassetta giáp các đô thị: Castagneto Carducci, Monteverdi Marittimo, Suvereto.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Livorno


title: Cuirieux

text:
Cuirieux  là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aisne

Tham khảo

Xã của Aisne


title: Châu Loan

text:
Châu Loan (1926 - 24 tháng 12 năm 1972) là một ngâm sĩ và hò ca Huế. Bà được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân vào đợt 1 (1984).

Bà tên thật Bùi Thị Loan, sinh năm 1926 tại làng Tùng Luật, xã Vĩnh Giang, Vĩnh Linh, Quảng Trị. Thân sinh của bà là cụ Bùi Mè, học trò cụ Nguyễn Như Bá (cụ Như Bá là người truyền bá nghề hát bội và hò Huế cho làng, là ông của nghệ sĩ nhân dân Lệ Thi và nghệ sĩ ưu tú Ái Chủng). Từ năm 7 tuổi, bà đã được thân phụ dạy đàn hát và theo ông vào Huế sống. Ngoài học đàn, bà còn học hát ca Huế, dân ca Bình Trị Thiên và miền Trung. Lớn lên bà có chất giọng đẹp "hoàn hảo": êm dịu, hơi dài, vang vọng và uyển chuyển.

Châu Loan đi hát từ năm 15 tuổi. Năm 1947, bà theo cha ra Hà Nội, cộng tác với Đài phát thanh Pháp Á. Năm 1954, hòa bình lập lại, bà làm việc tại Tổ ca nhạc miền Trung, Ban âm nhạc của Đài Tiếng nói Việt Nam. Năm 1957, bà được cử đi dự Đại hội thanh niên thế giới lần thứ nhất tại Warszawa, Ba Lan. Bà đã giới thiệu ở liên hoan những điệu dân ca miền Trung như điệu Hò mái nhì, hò mái đẩy...

Trong những năm chiến tranh, bà được đoàn ca nhạc của Đài đi biểu diễn nhiều nơi từ Việt Bắc, Tây Bắc, hải đảo cho đến vĩ tuyến 17. Bà đã đưa chất liệu âm nhạc Huế vào thơ, xử lý sáng tạo âm thanh ca Huế và chất liệu Huế trong thơ. Những bản thu của bà được phát sóng rộng trên sóng của Đài, đặc biệt là qua những bài thơ của Tố Hữu như Ba mươi năm đời ta có Đảng, Bài ca xuân 1961, Mẹ Suốt... Nhiều nghệ sĩ ngâm thơ đã học tập phong cách ngâm này của bà.

Bà mất vì bệnh ung thư vào chiều Giáng Sinh năm 1972. Châu Loan là mẹ của nhạc sĩ Quốc Trường.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Châu Loan trên trang của Bộ Văn hóa Thông tin

Ngâm sĩ
C
Nữ nghệ sĩ Việt Nam
Nghệ sĩ nhân dân Việt Nam
Người Quảng Trị
Chết vì ung thư
Ca sĩ thế kỷ 20
Người họ Bùi tại Việt Nam


title: Cửa khẩu Thanh Thủy (Hà Giang)

text:
Cửa khẩu Quốc tế Thanh Thủy là cửa khẩu quan trọng nhất và là cửa khẩu quốc tế duy nhất tại Hà Giang. Tháng 2/2014 cặp cửa khẩu Thanh Thủy - Thiên Bảo được nâng cấp lên Cửa khẩu quốc tế trên cơ sở ban đầu là một cửa khẩu Quốc gia.

Vị trí
Cửa khẩu Quốc tế Thanh Thủy thuộc địa phận xã Thanh Thủy, huyện Vị Xuyên, cách thành phố Hà Giang 22 km về phía Tây Bắc, kết hợp với cửa khẩu quốc tế Thiên Bảo (Tianbao), huyện Ma Lật Pha, châu Văn Sơn, tỉnh Vân Nam, Trung Quốc.

Khu kinh tế cửa khẩu
Khu kinh tế cửa khẩu Thanh Thủy thuộc huyện Vị Xuyên và thành phố Hà Giang tỉnh Hà Giang được thành lập vào ngày 15 tháng 1 năm 2010. Không gian của khu kinh tế cửa khẩu này bao trùm 6 xã của huyện Vị Xuyên gồm Thanh Thủy, Phương Tiến, Thanh Đức, Xín Chải, Lao Chải, Phong Quang và 1 xã của thành phố Hà Giang là xã Phương Độ .

Theo kế hoạch, khu kinh tế cửa khẩu sẽ bao gồm các phân khu: khu hành chính, khu phi thuế quan, khu công nghiệp, khu đô thị, v.v...

Trước đó, từ năm 2001, Chính phủ Việt Nam đã cho phép áp dụng chính sách khu kinh tế cửa khẩu biên giới ở hai xã Phương Tiến và Thanh Thủy nhằm khai thác những lợi thế địa lý của một cặp cửa khẩu gần thị xã Hà Giang và nằm trên quốc lộ 2 và có sông Lô chảy qua.

Các hoạt động giải phóng mặt bằng sẵn đã được tiến hành và chính quyền Hà Giang đang kêu gọi đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng trong khu. Hiện tại đây đã có trung tâm thương mại quốc tế Thanh Thủy, có cửa hàng miễn thuế liên doanh, hai nhà máy ô tô liên doanh với Trung Quốc (các công ty Giải Phóng và Bắc Sơn), và nhiều cơ sở kinh doanh khác.

Hoạt động
Trong 9 tháng đầu năm 2008, có 114.990 lượt người xuất cảnh và 28.356 lượt người nhập cảnh, 528 lượt xe ô tô Việt Nam xuất cảnh và, 2935 lượt xe ô tô Trung Quốc nhập cảnh. Tổng kim ngạch thương mại hàng hóa hai chiều đạt 165 triệu USD. Hàng xuất khẩu chủ yếu qua cặp cửa khẩu Thanh Thủy - Tianbao là nhân hạt điều, quặng các loại, hoa quả tươi, hải sản khô... Hàng nhập khẩu chủ yếu các mặt hàng như điện năng, xe ô tô các loại, linh kiện ô tô tải, hoa quả tươi....

Tuy nhiên vì cả hai bên biên giới đều là vùng kinh tế chưa phát triển, thị trường hẹp, nên hoạt động giao thương tùy thuộc vào sự ấm lạnh của kinh tế mỗi nước .

Tham khảo

Liên kết ngoài

Vị Xuyên


title: Kế Đô

text:
Kế Đô (tiếng Phạn: केतु, IAST: ) hay Ketu là giao điểm giáng trong quỹ đạo Mặt Trăng.
Trong thần thoại Hindu, Kế Đô nói chung được coi như là một hành tinh "bóng râm". Người ta tin rằng nó có ảnh hưởng to lớn đối với sự sống của con người cũng như toàn thể sinh giới. Trong một số hoàn cảnh nhất định, nó giúp cho một ai đó đạt được đỉnh cao danh vọng. Kế Đô thường được miêu tả với viên ngọc hay ngôi sao trên đầu, biểu hiện cho ánh sáng thần bí.

Về mặt thiên văn học, Kế Đô và La Hầu đánh dấu hai giao điểm trên giao tuyến của hai mặt phẳng hoàng đạo và bạch đạo, nghĩa là hai mặt phẳng chứa đường di chuyển của Mặt Trời và Mặt Trăng khi chúng di chuyển trên thiên cầu. Vì thế, La Hầu và Kế Đô tương ứng được gọi là các giao điểm Mặt Trăng bắc (thăng) và nam (giáng). Một thực tế là hiện tượng thực chỉ xảy ra khi Mặt Trời, Trái Đất và Mặt Trăng thẳng hàng, nghĩa là khi chúng tạo thành một đường thẳng đi qua một trong hai giao điểm này và điều đó đã tạo ra huyền thoại về việc Mặt Trăng hay Mặt Trời bị nuốt mất bởi một con rắn quỷ.

Chiêm tinh học
Trong chiêm tinh học Vệ Đà, Kế Đô đại diện cho các tập hợp nghiệp cả tốt lẫn xấu, có các ảnh hưởng tinh thần và siêu nhiên. Kế Đô gắn liền với hóa thân Matsya (hóa thân Cá) của thần Vishnu. Kế Đô biểu hiện cho sự tiến triển tinh thần trong tinh luyện vật chất thành tinh thần và được cho là có cả tác dụng xấu lẫn tốt, do nó gây ra nỗi đau đớn và mất mát, và trong cùng thời gian đó chuyển một con người dần dà thành một vị thần. Nói cách khác, nó gây ra mất mát về vật chất nhằm đạt được một cách nhìn nhận mang tính tinh thần nhiều hơn trong một con người. Kế Đô là một karaka hay chỉ thị về tri thức, sự hiểu biết, không còn sự quyến luyến, khả năng tưởng tượng, cái nhìn xuyên suốt, sự xáo trộn và các khả năng tâm linh. Kế Đô được cho là mang tới sự thành công cho gia đình người mộ đạo, loại bỏ các hiệu ứng của vết rắn cắn và bệnh tật phát sinh ra từ ngộ độc. Vị thần này đảm bảo một sức khỏe tốt, sự giàu có và gia súc cho những người thờ phụng ông. Kế Đô là chúa tể của 3 nakshatra hay ba cung Mặt Trăng: Ashvini, Magha và Mula.

Trong chiêm tinh học Trung Hoa, La Hầu (羅喉) và Kế Đô (計都) là hai hư tinh trong thất chánh tứ dư, với thất chánh là Thái Dương, Thái Âm, Thái Bạch, Mộc Đức, Thủy Diệu, Vân Hán, Thổ Tú còn tứ dư bao gồm Nguyệt Bột, Tử Khí, La Hầu và Kế Đô. Thực chất La Hầu và Kế Đô chỉ là hai giao điểm trên hoàng đạo và bạch đạo (tương ứng là giao điểm của các đường di chuyển của Mặt Trời và Mặt Trăng trên thiên cầu).

Gắn liền
Kế Đô gắn liền với những điều sau: màu là màu khói, kim loại là chì và đá quý là đá mắt mèo.
Nguyên tố (tattva) là lửa.

Tham khảo

Nhân vật Phong thần diễn nghĩa
A-tu-la
Graha
Thần thoại Mặt Trời
Thần thoại Mặt Trăng
Thực
Chiêm tinh học Ấn Độ
Lịch sử chiêm tinh học
Thiên thực
Thần thoại Mặt trời


title: Dumalneg

text:
Dumalneg là một đô thị hạng 5 ở tỉnh Ilocos Norte, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2007, đô thị này có dân số 1.716 người trong 239 hộ.

Barangay
Dumalneg chỉ có 1 barangay.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Pasyalan Ilocos Norte
Mã địa lý chuẩn Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2007 của Philipin

Đô thị của Ilocos Norte