title: Bùi Minh Quốc

text:
Bùi Minh Quốc (sinh ngày 3 tháng 10 năm 1940) là một nhà thơ, nhà báo, hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, từng là Phó Chủ tịch Hội Văn nghệ, Tổng Biên tập Tạp chí Đất Quảng tại Quảng Nam - Đà Nẵng, người sáng lập và là Chủ tịch đầu tiên của Hội Văn nghệ tỉnh Lâm Đồng, là một trong bốn thành viên đầu tiên của Nhóm Thân hữu Đà Lạt.

Ông hiện tại cũng là Phó chủ tịch Hội Nhà báo Độc lập Việt Nam, phụ trách khu vực miền Trung.

Còn có bút danh là Dương Hương Ly, ông được biết đến với bài thơ nổi tiếng "Bài thơ về hạnh phúc", viết về vợ ông, nhà văn Dương Thị Xuân Quý, đã hi sinh năm 1969. Ngoài ra, ông còn được biết đến với bài thơ tình "Có khi nào", bài thơ được bình chọn là một trong 100 bài thơ hay nhất Việt Nam thế kỷ XX.

Cuộc đời
Cuộc đời nhà thơ Bùi Minh Quốc gắn liền với huyền thoại về sự hy sinh của văn nghệ sĩ trong chiến tranh Việt Nam. Quê ở Mỹ Đức - Hà Tây, nhưng khi 11 tuổi ông đã theo gia đình lên Hà Nội. Ngay từ khi còn trẻ, Bùi Minh Quốc đã sớm nổi tiếng ở miền Bắc với bài thơ "Lên miền Tây". Bài thơ này đã được phổ biến rộng rãi và đưa vào chương trình giáo khoa phổ thông thời bấy giờ. Sau khi học đại học, năm 1963 ông về làm công tác cho đài phát thanh Tiếng Nói Việt Nam.

Thời kỳ chiến tranh Việt Nam
Năm 1961, nhà thơ Bùi Minh Quốc và nhà văn - nhà báo Dương Thị Xuân Quý quen nhau và yêu nhau. Năm 1966, hai người cưới nhau. Năm 1967, nhà thơ Bùi Minh Quốc xung phong vào chiến trường miền Nam, công tác tại Ban Văn nghệ Khu V, nổi tiếng với tập thơ "Mảnh đất nuôi ta thành dũng sĩ" với bút danh Dương Hương Ly. Khi đó con của ông và bà Xuân Quý mới 6 tháng tuổi.

Một năm sau, 1968, nhà văn Dương Thị Xuân Quý cũng lên đường vào chiến trường miền Nam. Bà gửi lại con gái đầu lòng và cũng là duy nhất là Bùi Dương Hương Ly cho mẹ là bà Hoàng Thị Tín trông nom. Hai vợ chồng Bùi Minh Quốc công tác cùng cơ quan (một tờ báo tuyên truyền được đặt ở trên núi), họ gom góp lại một số bài thơ và truyện ngắn của mình đã được đăng rải rác trên các báo hay các tuyển tập, đem in thành một tuyển tập riêng của hai người, và đặt tên là "Chỗ Đứng".

"Chỗ Đứng" (1968) được Nhà xuất bản Hội Nhà Văn in, nhưng khi sách in xong, gửi vào trong chiến trường miền Nam thì Xuân Quý đã hy sinh. Lúc đó Bùi Minh Quốc đang bận làm dở một bài báo nên để vợ đi công tác xuống vùng đồng bằng trong vùng Quảng Đà, còn bản thân dự định sẽ xuống sau đó một tháng. Ngày 8 tháng 3 năm 1969, Dương Thị Xuân Quý bị lính Đại Hàn bắn chết ở Duy Xuyên trong một trận càn khi tuổi đời mới vừa 28.

Sau 1975
Sau năm 1975, Bùi Minh Quốc ở Đà Nẵng, làm Phó Chủ tịch hội Văn Nghệ tỉnh Quảng Nam-Đà Nẵng, Tổng biên tập Tạp chí Đất Quảng. Mùa thu năm 1985 ông vào thăm Đà Lạt, được đưa lên gặp Bí thư Tỉnh ủy Lâm Đồng, và được ông này đề nghị về giúp lập Hội Văn Nghệ Lâm Đồng - Đà Lạt. Trong kỳ đại hội thành lập hội Văn Nghệ, ông được bầu vào chức vụ Chủ tịch.

Tại Đà Lạt, ông cùng đồng nghiệp thành lập tờ báo Lang Biang, lấy tên theo một câu chuyện thần thoại của vùng này. Để có thể mang cái tên này họ đã phải giải trình cho ông Bí thư Tỉnh ủy, nhưng ông này cũng không dám quyết, mà phải mở một cuộc họp để ban Thường vụ Tỉnh quyết định, và họ đã phải nhờ đến một nhà chuyên nghiên cứu văn hóa sắc tộc để thuyết phục. Tờ báo này sau đó bị đóng cửa, phải ngưng xuất bản chỉ sau 03 số báo. Nguyên nhân theo lời Bùi Minh Quốc là do họ đã "đăng tải những bài viết mà các vị lãnh đạo địa phương cũng như vĩ mô không hài lòng".

Bùi Minh Quốc đã nhiều lần đi tìm mộ liệt sĩ Dương Thị Xuân Quý vào các năm 1983, 1995, 2000, nhưng mãi đến chiều ngày 3 tháng 8 năm 2006, 37 năm sau ngày bà hy sinh, ông mới tìm được mộ vợ mình. Nơi đó chỉ cách bia tưởng niệm Dương Thị Xuân Quý do chính ông dựng vào năm 1996 có 30m. Đúng với câu thơ mở đầu của "Bài thơ về hạnh phúc": Thôi em nằm lại với đất lành Duy Xuyên / Trên mồ em có mùa xuân ở mãi..., gia đình đã để bà yên nghỉ lại đất Duy Xuyên.

Bùi Minh Quốc bị khai trừ ra khỏi Đảng năm 1989 (cùng với Tiêu Dao Bảo Cự) vì vận động các văn nghệ sĩ đòi tự do sáng tác, tự do báo chí, tự do xuất bản. Ông cũng bị quản chế hai lần theo Nghị định 31-CP: 1997-1999 và 2002-2004.

Tác phẩm
Trong chiến tranh Việt Nam, với bút danh Dương Hương Ly, Bùi Minh Quốc nổi tiếng với tập thơ "Mảnh đất nuôi ta thành dũng sĩ" khi ông công tác tại Ban Văn nghệ Khu V. Năm 1968, vợ chồng Bùi Minh Quốc và Dương Thị Xuân Quý có tập thơ - truyện "Chỗ Đứng" được Nhà xuất bản Hội Nhà Văn in, vốn là tuyển tập các bài thơ và truyện ngắn của hai người đã được đăng rải rác trên các báo.

Bài thơ nổi tiếng nhất của Bùi Minh Quốc là "Bài thơ về hạnh phúc", ông viết năm 1969 để tưởng nhớ người bạn đời Xuân Quý.

Đặc biệt, thi phẩm "Bài thơ về tình yêu" của ông đã được nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu phổ nhạc thành bài hát nổi tiếng "Cuộc đời vẫn đẹp sao".

Thơ của Bùi Minh Quốc thường viết về "người mẹ già" Việt Nam nhiều năm cuốc đất đào hầm nuôi giấu cán bộ, như các bài "Đất quê ta mênh mông", "Mẹ ngẩn ngơ đi…", "Mẹ đi chọn mặt gửi vàng", "Không, mẹ ơi", "Một thoáng phố phường".

Sau năm 1975, Bùi Minh Quốc có nhiều bài thơ mang tư tưởng phê phán, điển hình như bài "Cay đắng thay" mà ông cho rằng "Cái guồng máy nhục mạ con người / Mang bộ mặt hiền lành của người cuốc đất... / Trọn tuổi xuân ta hiến dâng cuồng nhiệt / Lại đúc nên chính cỗ máy này". Bài thơ được tướng Trần Độ trích dẫn trong Nhật ký Rồng Rắn của mình.

Trong thời gian bị quản chế, ông sáng tác bài "Thơ vụt hiện trong phòng thẩm vấn"
Tác phẩm đã xuất bản:
 Chỗ đứng (tập truyện, thơ in chung cùng Dương Thị Xuân Quý, 1968)
 Mảnh đất nuôi ta thành dũng sĩ (tập thơ, 1971)
 Bé Ly (tập truyện ngắn, 1971)
 Hồi đó ở Sa Kỳ (tiểu thuyết, 1980)
 Đôi mắt nhìn tôi (tập thơ, 1984)
 Thơ tình Bùi Minh Quốc (1993)
 Một lúc một đời (tập truyện ngắn, 1996)
 Chuyện của người khách lạ (tiểu thuyết, 2000)
 Ru xa (tập thơ, 2002)
 Nhạc lá (tiểu thuyết, 2002)

Lên tiếng về Hoàng Sa, Trường Sa
Năm 2007, sau khi Trung Quốc phê chuẩn việc thành lập thành phố Tam Sa nhằm trực tiếp quản lý các quần đảo trên Biển Đông, trong đó có Hoàng Sa và Trường Sa của Việt Nam, Bùi Minh Quốc và một số trí thức văn nghệ sĩ Việt Nam đã lên tiếng phản đối. Ông nói Trung Quốc đã "chà đạp lẽ phải" trong vụ tranh chấp Hoàng Sa, Trường Sa.

Với tư cách là hội viên, ông đã gửi một lá thư ngỏ cho Ban Chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam cùng toàn thể các đồng nghiệp trong Hội, với lòng mong muốn Ban Chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam sớm có tuyên bố chính thức về vụ việc này. Ông cũng mong Hội xuất bản ngay cuốn sách về Hoàng Sa, Trường Sa đã được soạn thảo, để mọi người có thể nắm vững thông tin.

Lá thư ngỏ của nhà thơ Bùi Minh Quốc cũng được gởi cho báo chí trong nước, nhưng đến nay không có báo nào đăng.

Gia đình
Bùi Minh Quốc kết hôn với Dương Thị Xuân Quý vào tháng 2 năm 1966. Hai ông bà có một người con gái tên là Bùi Dương Hương Ly. Bút danh Dương Hương Ly của ông lấy tên con gái.

Sau khi bà mất, ông tục huyền hai lần nữa và có với mỗi người vợ một đứa con. Người vợ hiện tại của ông là Nguyễn Thị Thục (Hiền Thục). Bà gốc Hà Nội, sinh ra và lớn lên tại Đà Lạt, từng 18 năm làm phóng viên, biên tập viên của Đài phát thanh – Truyền hình Lâm Đồng. Năm 1993, bà nghỉ việc, chuyển sang đan móc len, tạo ra và mở cửa hàng búp bê len.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Dương Hương Ly, Bài thơ về hạnh phúc (tưởng nhớ Xuân Quý thân yêu)
 Trang thơ Bùi Minh Quốc
 Blog của Bùi Minh Quốc

Người Hà Tây
Nhà thơ Việt Nam thời kỳ 1945–1975
Nhóm thân hữu Đà Lạt
Hội Nhà báo độc lập Việt Nam
Nhà thơ Việt Nam thời kỳ từ 1976
Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam bị kỉ luật khai trừ
Nhân vật bất đồng chính kiến Việt Nam


title: Navalperal de Pinares

text:
Navalperal de Pinares là một đô thị trong tỉnh Ávila, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 961.

Tham khảo

Đô thị ở Ávila


title: Terminiers

text:
Terminiers  là một xã thuộc tỉnh Eure-et-Loir trong vùng Centre-Val de Loire ở bắc trung bộ nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 132 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Eure-et-Loir


title: Alonina

text:
Alonina là một chi bướm đêm thuộc họ Sesiidae.

Các loài
Alonina difformis  Hampson, 1919
Alonina longipes (Holland, 1893)
Alonina rygchiiformis  Walker, 1856

Chú thích

Tham khảo

Sesiidae


title: Huy chương Tự do Philadelphia

text:
Huy chương Tự do Philadelphia (tiếng Anh: Philadelphia Liberty Medal) là một huy chương do Trung tâm Hiến pháp quốc gia (National Constitution Center) tức Viện bảo tàng lịch sử Hoa Kỳ quản lý, được thưởng hàng năm cho những người lãnh đạo theo đuổi lý tưởng tự do.

Huy chương này do Quỹ Philadelphia (Philadelphia Foundation) thiết lập từ năm 1989. Năm 2006, Quỹ Philadelphia trao cho Trung tâm Hiến pháp quốc gia quản lý. Hàng năm Trung tâm Hiến pháp quốc gia phối hợp với Ban quản lý Quỹ Philadelphia tuyển chọn và tổ chức trao Huy chương này cho các nhà lãnh đạo có thành tích tho đuổi lý tưởng tự do.

Các người đoạt Huy chương

Tham khảo

Liên kết ngoài
Liberty Medal Official page
National Constitution Center Official page

Huy chương
Giải thưởng Nhân quyền
Giải thưởng nhân quyền
Văn hóa Philadelphia


title: Parornix compsumpta

text:
Parornix compsumpta là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Loài này có ở Peloponnesus và Cộng hòa Macedonia.

Chú thích

Tham khảo

Parornix
Côn trùng châu Âu


title: Cầy mực

text:
Cầy mực (tiếng Mường: tu dân, tiếng Thái: hên mi, tiếng Nùng: hên moòng, tiếng Dao: điền chiến, danh pháp hai phần: Arctictis binturong) là loài động vật ăn thịt thuộc họ Cầy (Viverridae). Môi trường sống của chúng là các khu rừng mưa ở Nam Á và Đông Nam Á. Chúng được liệt vào danh sách loài sắp nguy cấp bởi IUCN do xu hướng suy giảm số lượng cá thể ước tính hơn 30% trong ba thập kỷ qua.

Thomas Stamford Raffles mô tả một cá thể cầy mực lần đầu tiên ở Malacca, nơi mà chúng được gọi là binturung. Trong tiếng Mã Lai, chúng được biết đến với cái tên benturung, và tại Riau, Indonesia là tenturun.

Cầy mực là một chi đơn loài. Tên chi Arctictis nghĩa là ‘gấu-chồn’, xuất phát từ tiếng Hy Lạp arkt- ‘gấu’ + iktis ‘chồn’.

Cầy mực là loài thú ăn đêm và ngủ trên các cành cây. Chúng ăn trái cây là chính, ngoài ra còn ăn trứng động vật, mầm cây, lá cây và các loại động vật nhỏ như các loài gặm nhấm hoặc chim. Nạn phá rừng đã làm giảm đáng kể số lượng cầy mực. Cầy mực có thể đạt tuổi thọ trên 20 năm, con cầy mực có tuổi thọ kỉ lục là 26 năm.

Đặc điểm

Kích thước của cầy mực có thể rất khác nhau tùy theo mỗi cá thể. Chiều dài thân từ 795 – 860 mm, đuôi có thể dài từ 400 – 714 mm, độ dài bàn chân từ 90 – 140 mm, trọng lượng thân thể từ 10 – 20 kg. Đa số cầy mực có bộ lông đen tuyền trừ phần mõm phớt trắng, nhưng một số có bộ lông phớt trắng hoa râm hoặc xám trắng. Lông của cầy mực dài, thô và xù. Đuôi của chúng rất dài và rậm lông, có gốc đuôi lớn và thon dần về phía mút đuôi. Lúc leo trèo cầy mút có thể uốn cong cuộn mút đuôi vào thân cây. Mõm ngắn và nhọn. Mắt của chúng to, đen và lồi. Đôi tai của cầy mực ngắn, tròn, trên tai có chỏm lông đen dài, viền tai màu trắng. Có sáu răng cửa ngắn tròn ở mỗi hàm, hai răng nanh dài và nhọn, và sáu răng hàm ở mỗi bên. Chân ngắn và khoẻ có móng vuốt lớn thích hợp cho leo trèo, lông trên chân ngắn và có màu hơi nâu. Bàn chân có năm ngón, lòng bàn chân không có lông, chân sau dài hơn chân trước.

Phân bố
Cầy mực phân bố rải rác ở vùng Nam Á và Đông Nam Á trên lãnh thổ các nước Nepal, Ấn Độ, Myanmar, miền nam Trung Quốc, Thái Lan, Lào, Campuchia và Việt Nam. Riêng ở Việt Nam chúng phân bố tại các tỉnh Lai Châu, Ninh Bình (Cúc Phương), Gia Lai, Kon Tum (Hà Nừng), Đắk Lắk và Đồng Nai (Mã đà, rừng cấm Cát Tiên).

Các phân loài
Chín phân loài đã được công nhận trong hai nhánh. Nhánh phương bắc từ lục địa châu Á được tách ra từ nhánh Sundaric bởi Eo đất Kra.
A. b. binturong (Raffles, 1821) – phạm vi từ Malacca đến tây nam Thái Lan và Tenasserim;
A. b. albifrons (Cuvier, 1822) – phân bố ở đông Himalaya đến Bhutan, bắc Myanmar và Indochina;
A. b. penicillatus (Temminck, 1835) – sinh sống ở Java;
A. b. whitei (Allen, 1910) – sinh sống ở Palawan, Philippines;
A. b. pageli (Schwarz, 1911) – sinh sống ở Borneo;
A. b. gairdneri (Thomas, 1916) – sinh sống ở bắc Thái Lan;
A. b. niasensis (Lyon, 1916) – sinh sống ở Sumatra;
A. b. kerkhoveni (Sody, 1936) – sinh sống ở Bangka;
A. b. memglaensis (Wang and Li, 1987) – phân bố ở Vân Nam;

Tập tính
Cầy mực sống và hoạt động ở rừng già. Chúng sống độc thân, thầm lặng, hoạt động chủ yếu trên cây với khả năng leo trèo rất giỏi. Cầy mực là loài thú kiếm ăn vào ban đêm. Đôi khi chúng cũng xuống đất hoạt động. Đặc biệt cầy mực có khả năng bơi lội và chúng rất thích tắm.

Thức ăn của cầy mực là các loại quả cây và các loài động vật nhỏ sống trên cây như chim, chuột, côn trùng, rắn,...

Sinh sản

Cầy mực hầu như sinh sản quanh năm. Chu kì động dục của cầy mực là 81 ngày và thời gian mang thai là 91 ngày. Cầy mực là một trong khoảng 100 loài thú có khả năng điều chỉnh thời gian mang thai để phù hợp với các điều kiện môi trường. Số cầy non sinh ra trong mỗi lứa thường là hai nhưng cũng có thể đến sáu. Con sơ sinh nặng khoảng 400 gam.

Tuổi thành thục sinh sản trung bình của cầy mực cái là 30,4 tháng và của cầy mực đực là 27,7 tháng. Khả năng sinh sản kéo dài đến 15 tuổi.

Tình trạng bảo tồn
Trữ lượng cầy mực trong tự nhiên rất ít. Do săn bắt quá mức và nạn khai thác rừng, phá rừng nên trữ lượng của cầy mực đã giảm đi một cách đáng kể. Tại Việt Nam, Viện Sinh thái và Tài nguyên Sinh vật đã kết hợp với Vườn thú Hà Nội nghiên cứu kỹ thuật nhân nuôi và đã nuôi được cầy sinh sản.

Chú thích

Liên kết ngoài

 Palawan Council
 Wildlife Waystation
 Bearcat Cubs at Cincinnati Zoo

B
Động vật có vú Việt Nam
Động vật có vú Ấn Độ
Động vật có vú Bangladesh
Động vật có vú Bhutan
Động vật có vú Brunei
Động vật có vú Campuchia
Động vật có vú Indonesia
Động vật có vú Lào
Động vật có vú Myanmar
Động vật có vú Philippines
Động vật có vú Thái Lan
Động vật có vú Trung Quốc
Động vật được mô tả năm 1821
Động vật có vú Borneo


title: Postplatyptilia vorbecki

text:
Postplatyptilia vorbecki là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Nó được tìm thấy ở Ecuador.

Sải cánh dài khoảng 17 mm. Con trưởng thành bay vào tháng 9 và tháng 10.
Loài này được đặt tên theo người sưu tập nó, ông Vorbeck.

Chú thích

Tham khảo

Postplatyptilia


title: (189440) 1998 SZ42

text:
{{DISPLAYTITLE:(189440) 1998 SZ42}}(189440) 1998 SZ42 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 20 tháng 9 năm 1998.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 189001–190000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1998
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Sancé

text:
Sancé là một xã ở tỉnh Saône-et-Loire trong vùng Bourgogne-Franche-Comté nước Pháp.

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số  người.Ước tính dân số năm 2007 là  người.

Xem thêm
Xã của tỉnh Saône-et-Loire

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Saône-et-Loire


title: Fastigiella carinata

text:
Fastigiella carinata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Cerithiidae.

Phân bố

Miêu tả
Chiều dài vỏ lớn nhất được ghi lại là 53 mm.

Môi trường sống
Độ sâu lớn nhất được ghi lại là 0 m. Độ sâu lớn nhất ghi nhận được là 1 m.

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật được mô tả năm 1848


title: Taxitheliella richardsii

text:
Taxitheliella richardsii là một loài rêu thuộc họ Sematophyllaceae. Đây là loài đặc hữu của Malaysia. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Bryophyte Specialist Group 2000. Taxitheliella richardsii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Malaysia
Taxitheliella


title: Nephrotoma penumbra

text:
Nephrotoma penumbra là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Nephrotoma


title: Đại khủng hoảng

text:
Đại khủng hoảng (), là thời kỳ suy thoái kinh tế toàn cầu diễn ra hầu hết trong những năm 1930, bắt đầu ở Hoa Kỳ. Thời gian diễn ra cuộc Đại khủng hoảng khác nhau trên khắp thế giới; ở hầu hết các quốc gia, nó bắt đầu vào năm 1929 và kéo dài cho đến cuối những năm 1930. Đây là đợt suy thoái dài nhất, sâu nhất và lan rộng nhất trong thế kỷ 20. Đại khủng hoảng thường được sử dụng như một ví dụ về mức độ suy giảm của nền kinh tế toàn cầu.

Đại khủng hoảng bắt đầu ở Hoa Kỳ sau khi giá cổ phiếu sụt giảm nghiêm trọng bắt đầu vào khoảng ngày 4 tháng 9 năm 1929, và trở thành tin tức trên toàn thế giới với sự sụp đổ thị trường chứng khoán vào ngày 29 tháng 10 năm 1929, (được gọi là Thứ Ba Đen). Từ năm 1929 đến năm 1932, tổng sản phẩm quốc nội (GDP) trên toàn thế giới đã giảm ước tính khoảng 15%. Để so sánh, GDP trên toàn thế giới đã giảm dưới 1% từ năm 2008 đến năm 2009 trong cuộc Đại suy thoái. Một số nền kinh tế bắt đầu phục hồi vào giữa những năm 1930. Tuy nhiên, ở nhiều quốc gia, những ảnh hưởng tiêu cực của cuộc Đại khủng hoảng kéo dài cho đến đầu Thế chiến II.

Đại khủng hoảng đã có những tác động tàn khốc ở cả các nước giàu và nghèo. Thu nhập cá nhân, doanh thu thuế, lợi nhuận và giá cả đều giảm, trong khi thương mại quốc tế giảm hơn 50%. Tỷ lệ thất nghiệp ở Mỹ tăng lên 23% và ở một số quốc gia đã tăng cao tới 33%.

Các thành phố trên khắp thế giới bị ảnh hưởng nặng nề, đặc biệt là những thành phố phụ thuộc vào ngành công nghiệp nặng. Việc xây dựng hầu như bị dừng lại ở nhiều quốc gia. Các cộng đồng nông dân và các khu vực nông thôn bị thiệt hại do giá cây trồng giảm khoảng 60%. Trước nhu cầu giảm mạnh với ít nguồn việc làm thay thế, các khu vực phụ thuộc vào các ngành công nghiệp chính như khai thác và khai thác gỗ bị ảnh hưởng nặng nề nhất.

Khởi đầu
Các nhà sử học kinh tế thường coi chất xúc tác của cuộc Đại khủng hoảng là sự sụp đổ bất ngờ của thị trường chứng khoán Mỹ, bắt đầu từ ngày 24 tháng 10 năm 1929. Tuy nhiên, một số tranh chấp kết luận này và coi sự sụp đổ của chứng khoán là một triệu chứng, chứ không phải là một nguyên nhân, của cuộc Đại khủng hoảng.

Ngay cả sau khi Phố Wall sụp đổ năm 1929, sự lạc quan vẫn tồn tại trong một thời gian. John D. Rockefeller nói “Đây là những ngày mà nhiều người nản lòng. Trong 93 năm của cuộc đời tôi, sự chán nản đã đến và biến mất. Sự thịnh vượng đã luôn trở lại và sẽ trở lại. "  Thị trường chứng khoán đi lên vào đầu năm 1930, trở lại mức đầu năm 1929 vào tháng Tư. Con số này vẫn thấp hơn gần 30% so với mức đỉnh của tháng 9 năm 1929.

Cả chính phủ và doanh nghiệp đã chi tiêu nhiều hơn trong nửa đầu năm 1930 so với cùng kỳ của năm trước. Mặt khác, người tiêu dùng, nhiều người đã bị thua lỗ nghiêm trọng trên thị trường chứng khoán năm trước, đã cắt giảm 10% chi tiêu của họ. Ngoài ra, bắt đầu từ giữa những năm 1930, một trận hạn hán nghiêm trọng đã tàn phá vùng trung tâm nông nghiệp của Hoa Kỳ

Lãi suất đã giảm xuống mức thấp vào giữa năm 1930, nhưng kỳ vọng giảm phát và việc ngừng vay vốn của người dân đồng nghĩa với việc chi tiêu tiêu dùng và đầu tư bị suy giảm. Đến tháng 5 năm 1930, doanh số bán ô tô đã giảm xuống dưới mức của năm 1928. Nhìn chung, giá cả bắt đầu giảm, mặc dù mức lương vẫn ổn định vào năm 1930. Sau đó, một vòng xoáy giảm phát bắt đầu vào năm 1931. Nông dân phải đối mặt với một triển vọng tồi tệ hơn; giá cây trồng giảm và hạn hán ở Great Plains đã làm tê liệt triển vọng kinh tế của họ. Ở đỉnh điểm, cuộc Đại khủng hoảng chứng kiến gần 10% tổng số trang trại ở Great Plains đổi chủ bất chấp sự trợ giúp của liên bang.

Khởi đầu, sự suy giảm của nền kinh tế Hoa Kỳ là yếu tố kéo hầu hết các nước khác đi xuống; khi đó, điểm yếu hoặc điểm mạnh bên trong của mỗi quốc gia đã làm cho điều kiện trở nên tồi tệ hơn hoặc tốt hơn. Những nỗ lực điên cuồng của các quốc gia riêng lẻ nhằm củng cố nền kinh tế của họ thông qua các chính sách bảo hộ - chẳng hạn như Đạo luật Thuế quan Smoot – Hawley của Hoa Kỳ năm 1930 và thuế quan trả đũa ở các bang khác - đã làm trầm trọng thêm sự sụp đổ trong thương mại toàn cầu, góp phần vào sự suy thoái. Đến năm 1933, sự suy giảm kinh tế đã đẩy thương mại thế giới xuống 1/3 mức của nó chỉ 4 năm trước đó.

Chỉ số kinh tế

Sự thay đổi của các chỉ số kinh tế 1929–32

Nguyên nhân

Hai lý thuyết kinh tế cạnh tranh kinh điển của cuộc Đại khủng hoảng là giải thích theo trường phái Keynes (theo hướng cầu) và theo thuyết tiền tệ. Cũng có nhiều lý thuyết không chính thống khác nhau coi thường hoặc bác bỏ những giải thích của phái Keynes và các nhà tiền tệ học. Sự đồng thuận giữa các lý thuyết theo hướng cầu là sự mất niềm tin quy mô lớn đã dẫn đến giảm đột ngột trong tiêu dùng và chi tiêu đầu tư. Một khi hoảng loạn và giảm phát bắt đầu, nhiều người tin rằng họ có thể tránh bị thiệt hại thêm bằng cách tránh chi tiêu. Giữ tiền trở nên có lãi khi giá giảm xuống và một lượng tiền nhất định mua được nhiều hàng hơn, đã làm trầm trọng thêm sự sụt giảm nhu cầu. Các nhà tiền tệ tin rằng cuộc Đại khủng hoảng bắt đầu như một cuộc suy thoái bình thường, nhưng việc thu hẹp nguồn cung tiền đã làm trầm trọng thêm tình hình kinh tế, khiến cuộc suy thoái trở thành cuộc Đại khủng hoảng.

Các nhà kinh tế học và sử học kinh tế gần như không đồng ý về việc liệu lời giải thích tiền tệ truyền thống rằng lực lượng tiền tệ là nguyên nhân chính của cuộc Đại khủng hoảng là đúng, hay cách giải thích truyền thống của Keynes rằng sự sụt giảm trong chi tiêu tự chủ, đặc biệt là đầu tư, là lời giải thích chính cho sự khởi đầu của cuộc Đại khủng hoảng. Ngày nay cũng có sự hỗ trợ đáng kể về mặt học thuật đối với lý thuyết giảm phát nợ và giả thuyết kỳ vọng - được xây dựng dựa trên giải thích về tiền tệ của Milton Friedman và Anna Schwartz - thêm vào các giải thích phi tiền tệ.

Có sự đồng thuận rằng Hệ thống Dự trữ Liên bang nên cắt ngắn quá trình giảm phát tiền tệ và sụp đổ ngân hàng, bằng cách mở rộng nguồn cung tiền và đóng vai trò là người cho vay phương sách cuối cùng. Nếu họ làm được điều này, suy thoái kinh tế sẽ ít nghiêm trọng hơn và ngắn hơn nhiều.

Giải thích chính thống
Các nhà kinh tế học chính thống hiện đại có những lý do là:

 Không đủ nhu cầu từ khu vực tư nhân và không đủ chi tiêu tài chính (theo trường phái Keynes).
 Giảm cung tiền (chủ nghĩa tiền tệ) và do đó là khủng hoảng ngân hàng, giảm tín dụng và phá sản.

Chi tiêu không đủ, cung tiền giảm và nợ ký quỹ dẫn đến giá cả giảm và phá sản hơn nữa (Giảm phát nợ của Irving Fisher).

Quan điểm của Keynes
Nhà kinh tế học người Anh John Maynard Keynes đã lập luận trong Lý thuyết tổng quát về việc làm, lãi suất và tiền tệ rằng việc giảm tổng chi tiêu trong nền kinh tế góp phần làm giảm thu nhập lớn và việc làm thấp hơn mức trung bình. Trong tình hình đó, nền kinh tế đạt trạng thái cân bằng ở mức hoạt động kinh tế thấp và tỷ lệ thất nghiệp cao.

Ý tưởng cơ bản của Keynes rất đơn giản: để giữ cho mọi người được làm việc đầy đủ, các chính phủ phải thâm hụt khi nền kinh tế đang chậm lại, vì khu vực tư nhân sẽ không đầu tư đủ để duy trì sản xuất ở mức bình thường và đưa nền kinh tế thoát khỏi suy thoái. Các nhà kinh tế học theo trường phái Keynes đã kêu gọi các chính phủ trong thời kỳ khủng hoảng kinh tế giải quyết tình trạng trì trệ bằng cách tăng chi tiêu chính phủ hoặc cắt giảm thuế.

Khi thời kỳ suy thoái tiếp diễn, Franklin D. Roosevelt đã thử xây các công trình công cộng, trợ cấp nông trại và các thiết bị khác để khởi động lại nền kinh tế Mỹ, nhưng chưa bao giờ từ bỏ hoàn toàn việc cố gắng cân bằng ngân sách. Theo những người theo trường phái Keynes, điều này đã cải thiện nền kinh tế, nhưng Roosevelt chưa bao giờ chi đủ để đưa nền kinh tế thoát khỏi suy thoái cho đến khi Thế chiến thứ hai bắt đầu.

Quan điểm lý thuyết tiền tệ

Các nhà kinh tế học người Mỹ Milton Friedman và Anna J. Schwartz đã đưa ra lời giải thích theo chủ nghĩa tiền tệ. Họ cho rằng cuộc Đại khủng hoảng là do cuộc khủng hoảng ngân hàng gây ra khiến 1/3 tổng số ngân hàng biến mất, tài sản của cổ đông ngân hàng giảm và quan trọng hơn là tiền tệ thu hẹp 35%, mà họ gọi là "The Great Coraction ". Điều này khiến giá giảm 33% (giảm phát). Bằng cách không hạ lãi suất, không tăng cơ sở tiền tệ và không bơm thanh khoản vào hệ thống ngân hàng để ngăn hệ thống ngân hàng không bị sụp đổ, Cục Dự trữ Liên bang đã thụ động theo dõi sự biến đổi của một cuộc suy thoái bình thường thành cuộc Đại khủng hoảng. Friedman và Schwartz lập luận rằng sự đi xuống của nền kinh tế, bắt đầu bằng sự sụp đổ của thị trường chứng khoán, sẽ chỉ là một cuộc suy thoái bình thường nếu Cục Dự trữ Liên bang có hành động tích cực. Quan điểm này đã được Thống đốc Cục Dự trữ Liên bang Ben Bernanke tán thành trong một bài phát biểu tôn vinh Friedman và Schwartz với tuyên bố này: Cục Dự trữ Liên bang cho phép một số ngân hàng công lớn phá sản- đặc biệt là của Ngân hàng New York của Hoa Kỳ - gây ra hoảng loạn và rút tiền trên diện rộng ở các ngân hàng địa phương, và Cục Dự trữ Liên bang đứng ngồi không yên trong khi các ngân hàng sụp đổ. Friedman và Schwartz lập luận rằng, nếu Fed cho vay khẩn cấp các ngân hàng chủ chốt này, hoặc đơn giản là mua trái phiếu chính phủ trên thị trường mở để cung cấp thanh khoản và tăng lượng tiền sau khi các ngân hàng chủ chốt giảm giá, thì tất cả các ngân hàng còn lại sẽ không đã giảm sau khi lượng lớn đã giảm, và cung tiền sẽ không giảm nhanh và nhiều như trước.

Với số tiền ít hơn đáng kể, các doanh nghiệp không thể vay mới và thậm chí không thể gia hạn các khoản vay cũ, buộc nhiều người phải ngừng đầu tư. Cách giải thích này đổ lỗi cho Cục Dự trữ Liên bang về việc không hành động, đặc biệt là chi nhánh ở New York.

Một lý do tại sao Cục Dự trữ Liên bang đã không hành động để hạn chế sự suy giảm của nguồn cung tiền là bản vị vàng. Vào thời điểm đó, số lượng tín dụng mà Cục Dự trữ Liên bang có thể phát hành bị giới hạn bởi Đạo luật Dự trữ Liên bang, trong đó yêu cầu 40% vàng ủng hộ của các Phiếu dự trữ Liên bang được phát hành. Vào cuối những năm 1920, Cục Dự trữ Liên bang gần như đã đạt đến giới hạn tín dụng cho phép có thể được hỗ trợ bằng vàng mà họ sở hữu. Khoản tín dụng này dưới dạng giấy báo yêu cầu của Cục Dự trữ Liên bang. "Lời hứa của vàng" không bằng "vàng trong tay", đặc biệt là khi họ chỉ có đủ vàng để trang trải 40% số lượng còn lại của Dự trữ Liên bang. Trong thời kỳ ngân hàng hoảng loạn, một phần trong số các giấy báo yêu cầu đó đã được đổi lấy vàng của Cục Dự trữ Liên bang. Vì Cục Dự trữ Liên bang đã đạt đến giới hạn tín dụng cho phép, bất kỳ sự giảm giá vàng nào trong kho của nó đều phải đi kèm với việc giảm tín dụng nhiều hơn. Vào ngày 5 tháng 4 năm 1933, Tổng thống Roosevelt đã ký Sắc lệnh 6102 khiến quyền sở hữu tư nhân đối với chứng chỉ vàng, tiền xu và vàng thỏi là bất hợp pháp, giảm áp lực lên vàng của Cục Dự trữ Liên bang.

Giải thích phi tiền tệ hiện đại
Giải thích theo thuyết tiền tệ có hai điểm yếu. Đầu tiên, không thể giải thích tại sao nhu cầu về tiền lại giảm nhanh hơn cung trong thời kỳ suy thoái ban đầu vào năm 1930–31. Thứ hai, không thể giải thích tại sao vào tháng 3 năm 1933, một sự phục hồi đã diễn ra mặc dù lãi suất ngắn hạn vẫn gần bằng 0 và cung tiền vẫn giảm. Những câu hỏi này được giải quyết bằng các giải thích hiện đại dựa trên giải thích tiền tệ của Milton Friedman và Anna Schwartz nhưng thêm vào các giải thích phi tiền tệ.

Giảm phát nợ

Irving Fisher cho rằng yếu tố chính dẫn đến cuộc Đại khủng hoảng là một vòng luẩn quẩn của giảm phát và tình trạng nợ nần chồng chất ngày càng tăng. Ông đã vạch ra 9 yếu tố tương tác với nhau trong điều kiện nợ nần và giảm phát để tạo ra cơ chế bùng nổ và phá sản. Chuỗi sự kiện diễn ra như sau:

 Thanh lý nợ và bán nợ
 Sự co lại của cung tiền khi các khoản vay ngân hàng được trả hết
 Giá tài sản giảm
 Giá trị ròng của các doanh nghiệp vẫn tiếp tục giảm, dẫn đến phá sản
 Lợi nhuận giảm
 Giảm sản lượng, thương mại và việc làm
 Bi quan và mất tự tin
 Tích trữ tiền
 Lãi suất danh nghĩa giảm và lãi suất điều chỉnh giảm phát tăng lên

Trong cuộc khủng hoảng năm 1929 trước cuộc Đại khủng hoảng, yêu cầu ký quỹ chỉ là 10%. Nói cách khác, các công ty môi giới sẽ cho vay 9 đô la cho mỗi 1 đô la mà một nhà đầu tư đã ký quỹ. Khi thị trường giảm, các công ty môi giới đã gọi các khoản vay này và không thể thu hồi chúng. Các ngân hàng bắt đầu không có khả năng thanh toán khi con nợ vỡ nợ và người gửi tiền cố gắng rút tiền gửi của họ trên quy mô lớn, kích hoạt nhiều vụ rút tiền đột biến ra khỏi ngân hàng. Bảo lãnh của chính phủ và các quy định ngân hàng của Cục Dự trữ Liên bang để ngăn chặn những cơn hoảng loạn như vậy đã không hiệu quả hoặc không được sử dụng. Các ngân hàng mất khả năng thanh toán dẫn đến việc mất hàng tỷ đô la tài sản.

Các khoản nợ tồn đọng trở nên nặng nề hơn, vì giá cả và thu nhập giảm từ 20–50% nhưng các khoản nợ vẫn duy trì với con số cũ. Sau cuộc khủng hoảng năm 1929 và trong 10 tháng đầu năm 1930, 744 ngân hàng Hoa Kỳ đã thất bại. (Tổng cộng, 9.000 ngân hàng đã thất bại trong những năm 1930.) Đến tháng 4 năm 1933, khoảng $ 7   hàng tỷ tiền gửi đã bị đóng băng tại các ngân hàng không hoạt động hoặc những ngân hàng không được cấp phép sau Kỳ nghỉ Ngân hàng Tháng Ba. Sự thất bại của ngân hàng trở nên nổi như cồn khi các nhân viên ngân hàng tuyệt vọng đòi các khoản vay mà người đi vay không có thời gian hoặc tiền để trả. Với lợi nhuận trong tương lai có vẻ kém, đầu tư vốn và xây dựng bị chậm lại hoặc chấm dứt hoàn toàn. Đối mặt với các khoản nợ xấu và triển vọng tương lai xấu đi, các ngân hàng còn tồn tại càng trở nên thận trọng hơn trong việc cho vay. Các ngân hàng tích lũy vốn dự trữ và cho vay ít hơn, điều này làm tăng áp lực giảm phát. Một vòng luẩn quẩn đã phát triển và vòng xoáy đi xuống tăng tốc.

Việc thanh lý nợ không thể theo kịp với đà giảm giá mà nó gây ra. Hiệu ứng hàng loạt của vụ giẫm đạp để thanh lý đã làm tăng giá trị của mỗi đô la nợ, so với giá trị tài sản nắm giữ giảm. Chính nỗ lực của các cá nhân để giảm bớt gánh nặng nợ nần của họ đã làm tăng nó một cách hiệu quả. Nghịch lý là con nợ càng cố trả nợ thì họ nợ càng nhiều. Quá trình tự làm trầm trọng thêm này đã biến cuộc suy thoái năm 1930 thành cuộc Đại khủng hoảng năm 1933.

Lý thuyết giảm phát nợ của Fisher ban đầu không có ảnh hưởng chủ đạo vì có lập luận phản bác rằng giảm phát nợ đại diện cho sự phân bổ lại từ một nhóm (con nợ) sang nhóm khác (chủ nợ). Việc tái phân phối thuần túy sẽ không có tác động kinh tế vĩ mô đáng kể.

Dựa trên cả giả thuyết tiền tệ của Milton Friedman và Anna Schwartz và giả thuyết giảm phát nợ của Irving Fisher, Ben Bernanke đã phát triển một cách khác trong đó cuộc khủng hoảng tài chính ảnh hưởng đến sản lượng. Ông dựa trên lập luận của Fisher rằng mức giá và thu nhập danh nghĩa giảm mạnh dẫn đến gánh nặng nợ thực tế ngày càng tăng, dẫn đến con nợ mất khả năng thanh toán và do đó làm giảm tổng cầu; khi đó mức giá giảm hơn nữa sẽ dẫn đến vòng xoáy giảm phát nợ. Theo Bernanke, một sự sụt giảm nhỏ trong mức giá chỉ đơn giản là tái phân bổ của cải từ con nợ sang chủ nợ mà không gây thiệt hại cho nền kinh tế. Nhưng khi giảm phát trầm trọng, giá tài sản giảm cùng với việc con nợ phá sản dẫn đến giá trị danh nghĩa của tài sản trên bảng cân đối kế toán của ngân hàng giảm. Các ngân hàng sẽ phản ứng bằng cách thắt chặt các điều kiện tín dụng của họ, từ đó dẫn đến tình trạng khủng hoảng tín dụng gây tổn hại nghiêm trọng đến nền kinh tế. Khủng hoảng tín dụng làm giảm đầu tư và tiêu dùng, dẫn đến giảm tổng cầu và góp phần thêm vào vòng xoáy giảm phát.

Giả thuyết về kỳ vọng
Kể từ khi kinh tế chủ đạo chuyển sang tổng hợp tân cổ điển, kỳ vọng là yếu tố trung tâm của các mô hình kinh tế vĩ mô. Theo Peter Temin, Barry Wigmore, Gauti B. Eggertsson và Christina Romer, chìa khóa để phục hồi và chấm dứt cuộc Đại khủng hoảng do quản lý thành công kỳ vọng của công chúng. Luận điểm dựa trên quan sát rằng sau nhiều năm giảm phát và suy thoái rất nghiêm trọng, các chỉ số kinh tế quan trọng đã chuyển sang tích cực vào tháng 3 năm 1933 khi Franklin D. Roosevelt nhậm chức. Giá tiêu dùng chuyển từ giảm phát sang lạm phát nhẹ, sản xuất công nghiệp chạm đáy vào tháng 3 năm 1933, và đầu tư tăng gấp đôi vào năm 1933 với sự quay đầu vào tháng 3 năm 1933. Không có lực lượng tiền tệ nào để giải thích sự thay đổi đó. Cung tiền vẫn giảm và lãi suất ngắn hạn vẫn gần bằng không. Trước tháng 3 năm 1933, người ta dự đoán sẽ tiếp tục giảm phát và suy thoái đến mức lãi suất bằng 0 cũng không kích thích đầu tư. Nhưng khi Roosevelt công bố những thay đổi lớn về chế độ, mọi người bắt đầu kỳ vọng vào lạm phát và sự mở rộng kinh tế. Với những kỳ vọng tích cực này, lãi suất ở mức 0 bắt đầu kích thích đầu tư giống như những gì họ đã mong đợi. Sự thay đổi chế độ chính sách tài chính và tiền tệ của Roosevelt đã giúp các mục tiêu chính sách của ông trở nên đáng tin cậy. Kỳ vọng về thu nhập trong tương lai cao hơn và lạm phát trong tương lai cao hơn đã kích thích nhu cầu và đầu tư. Phân tích cho thấy rằng việc loại bỏ các giáo điều chính sách về chế độ bản vị vàng, ngân sách cân bằng trong thời kỳ khủng hoảng và chính phủ nhỏ dẫn đến sự thay đổi nội sinh trong kỳ vọng chiếm khoảng 70–80% sự phục hồi của sản lượng và giá cả từ năm 1933 đến năm 1937. Nếu sự thay đổi chế độ không xảy ra và chính sách Hoover tiếp tục, nền kinh tế sẽ tiếp tục rơi tự do vào năm 1933, và sản lượng năm 1937 sẽ thấp hơn 30% so với năm 1933.

Cuộc suy thoái 1937–38, vốn làm chậm sự phục hồi kinh tế từ cuộc Đại khủng hoảng, được giải thích là do dân chúng lo ngại rằng việc thắt chặt chính sách tài khóa và tiền tệ vừa phải vào năm 1937 là những bước đầu tiên để khôi phục chế độ chính sách trước năm 1933.

Vị thế chung
Ngày nay, các nhà kinh tế có sự đồng thuận chung rằng chính phủ và ngân hàng trung ương nên làm việc để giữ cho tổng sản phẩm quốc nội và cung tiền tệ được kết nối với nhau trong nền kinh tế vĩ mô trên một con đường tăng trưởng ổn định. Khi bị đe dọa bởi kỳ vọng về một đợt suy thoái, các ngân hàng trung ương nên mở rộng thanh khoản trong hệ thống ngân hàng và chính phủ nên cắt giảm thuế và tăng tốc chi tiêu để ngăn chặn sự sụp đổ của cung tiền và tổng cầu.

Vào đầu cuộc Đại khủng hoảng, hầu hết các nhà kinh tế học tin vào định luật Say và sức mạnh cân bằng của thị trường, và không hiểu được mức độ nghiêm trọng của cuộc Đại khủng hoảng. Chủ nghĩa thanh khoản hoàn toàn bỏ mặc là một quan điểm phổ biến và được các nhà kinh tế học của Trường phái Áo nắm giữ phổ biến. Quan điểm của chủ nghĩa thanh lý cho rằng sự suy thoái có tác dụng thanh lý các doanh nghiệp thất bại và các khoản đầu tư đã lỗi thời do phát triển công nghệ - giải phóng các yếu tố sản xuất (vốn và lao động) để tái triển khai trong các lĩnh vực khác có năng suất cao hơn của nền kinh tế năng động. Họ cho rằng ngay cả khi sự tự điều chỉnh của nền kinh tế gây ra phá sản hàng loạt thì đó vẫn là hướng đi tốt nhất.

Các nhà kinh tế như Barry Eichengreen và J. Bradford DeLong lưu ý rằng Tổng thống Herbert Hoover đã cố gắng giữ cân bằng ngân sách liên bang cho đến năm 1932, khi ông mất niềm tin vào Bộ trưởng Tài chính Andrew Mellon và thay thế ông. Một quan điểm ngày càng phổ biến giữa các nhà sử học kinh tế là việc nhiều nhà hoạch định chính sách của Cục Dự trữ Liên bang tuân theo quan điểm thanh khoản đã dẫn đến những hậu quả tai hại. Không giống như những gì các nhà thanh lý dự kiến, một phần lớn vốn cổ phần không được tái triển khai mà đã biến mất trong những năm đầu tiên của cuộc Đại khủng hoảng. Theo một nghiên cứu của Olivier Blanchard và Lawrence Summers, suy thoái kinh tế khiến tích lũy vốn ròng giảm xuống mức trước năm 1924 vào năm 1933. Milton Friedman gọi chủ nghĩa thanh lý mặc nhiên là "điều vô nghĩa nguy hiểm". Ông đã viết:

Các lý thuyết không chính thống

Trường phái Áo
Hai nhà lý thuyết nổi bật trong Trường phái Áo về Đại khủng hoảng bao gồm nhà kinh tế học người Áo Friedrich Hayek và nhà kinh tế học người Mỹ Murray Rothbard, người đã viết cuộc Đại khủng hoảng của nước Mỹ (1963). Theo quan điểm của họ, giống như các nhà kinh tế tiền tệ, Cục Dự trữ Liên bang (được thành lập vào năm 1913) chịu nhiều trách nhiệm; tuy nhiên, không giống như những người theo chủ nghĩa Tiền tệ, họ cho rằng nguyên nhân chính của cuộc Suy thoái là do cung tiền mở rộng trong những năm 1920, dẫn đến bùng nổ tín dụng không bền vững.

Theo quan điểm của trường phái Áo, chính sự lạm phát cung tiền này đã dẫn đến sự bùng nổ không bền vững về giá cả tài sản (cổ phiếu và trái phiếu) và tư liệu sản xuất. Do đó, vào thời điểm Cục Dự trữ Liên bang thắt chặt vào năm 1928 thì đã quá muộn để ngăn chặn sự suy giảm kinh tế. Vào tháng 2 năm 1929 Hayek đã xuất bản một bài báo dự đoán hành động của Cục Dự trữ Liên bang sẽ dẫn đến một cuộc khủng hoảng bắt đầu trên thị trường chứng khoán và tín dụng.

Theo Rothbard, việc chính phủ hỗ trợ các doanh nghiệp thất bại và nỗ lực giữ mức lương cao hơn giá trị thị trường thực sự đã kéo dài thời kỳ suy thoái. Không giống như Rothbard, sau năm 1970 Hayek tin rằng Cục Dự trữ Liên bang đã góp phần vào các vấn đề của cuộc Suy thoái bằng cách cho phép nguồn cung tiền thu hẹp trong những năm đầu tiên của cuộc Suy thoái. Tuy nhiên, trong thời kỳ suy thoái (năm 1932  và năm 1934)  Hayek đã chỉ trích cả Cục Dự trữ Liên bang và Ngân hàng Trung ương Anh vì đã không có lập trường thoải mái hơn.

Hans Sennholz lập luận rằng hầu hết sự bùng nổ và đổ vỡ mà cản nền kinh tế Mỹ, chẳng hạn như những lần đổ vỡ trong 1819-1820, 1839-1843, 1857-1860, 1873-1878, 1893-1897, và 1920-1921, được tạo ra bởi chính phủ tạo ra một sự bùng nổ thông qua tiền bạc và tín dụng dễ dàng, ngay sau đó là sự phá sản không thể tránh khỏi. Vụ tai nạn ngoạn mục năm 1929 sau 5 năm mở rộng tín dụng liều lĩnh của Hệ thống Dự trữ Liên bang thuộc Cơ quan Quản lý Coolidge. Việc thông qua Tu chính án thứ mười sáu, thông qua Đạo luật Dự trữ Liên bang, thâm hụt gia tăng của chính phủ, việc thông qua Đạo luật Thuế quan Hawley-Smoot và Đạo luật Doanh thu năm 1932, đã làm trầm trọng thêm và kéo dài cuộc khủng hoảng.

Ludwig von Mises đã viết vào những năm 1930: “Việc mở rộng tín dụng không thể làm tăng nguồn cung hàng hóa thực tế. Nó chỉ mang lại sự sắp xếp lại. Nó chuyển hướng đầu tư vốn ra khỏi lộ trình do tình trạng kinh tế giàu có và điều kiện thị trường quy định. Nó khiến sản xuất theo đuổi những con đường mà nó sẽ không đi theo trừ khi nền kinh tế đạt được sự gia tăng của cải vật chất. Kết quả là, sự thăng tiến thiếu một cơ sở vững chắc. Đó không phải là sự thịnh vượng thực sự. Đó là sự thịnh vượng ảo tưởng. Nó không phát triển từ sự gia tăng của cải kinh tế, tức là sự tích lũy tiết kiệm được dành cho đầu tư sản xuất. Đúng hơn, nó phát sinh do việc mở rộng tín dụng đã tạo ra ảo tưởng về sự gia tăng như vậy. Không sớm thì muộn, phải thấy rõ rằng tình hình kinh tế này được xây dựng trên cát. "

Xem thêm
 Chu kỳ kinh tế

Liên kết ngoài
 Recession? Depression? What's the difference? (About.com)
 An Overview of the Great Depression  from EH.NET by Randall Parker.
 Great Myths of the Great Depression by Lawrence Reed
 Franklin D. Roosevelt Library & Museum for copyright-free photos of the period
 Economic Depressions: Their Cause and Cure by Murray Rothbard (1969)
 The Prophet of the Great Depression by Frank Shostak (October 4 2006)
 The Impact of the Great Depression in NI, on the Second World War online resource for NI

Tham khảo

Lịch sử kinh tế thập niên 1930

Kinh tế thế giới
Khủng hoảng tài chính
Lịch sử kinh tế thập niên 1920
Bài cơ bản dài trung bình


title: Meloe brevicollis

text:
Meloe brevicollis là một loài bọ cánh cứng châu Âu trong họ Meloidae (bọ dầu).

Nó được xem là đã tuyệt chủng ở Anh từ thập niên 1940 do việc mở rộng đất canh tác. Tuy nhiên, năm 2007 một số ít cá thể đã được phát hiện ở phía nam Devon.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Meloe
Bọ cánh cứng châu Âu
Động vật được mô tả năm 1793


title: Chiến tranh Da Đỏ

text:
Chiến tranh Da đỏ tại Bắc Mỹ hay đơn giản là Chiến tranh Da đỏ (tiếng Anh: American Indian Wars và Indian Wars), còn gọi là Chiến tranh Biên cương Bắc Mỹ hay Chiến tranh các Quốc gia Đầu tiên ở Canada (tiếng Anh: First Nations Wars; tiếng Pháp: Guerres des Premières Nations) là một chuỗi các xung đột vũ trang giữa các chính phủ và thực dân châu Âu, tiếp nối bởi chính phủ Hoa Kỳ và Canada, chống lại các bộ lạc da đỏ Bắc Mỹ. Những cuộc xung đột này diễn ra ở Bắc Mỹ sớm nhất là vào thời thuộc địa thế kỷ 17 cho đến đầu thế kỷ 20. Các cuộc chiến tranh này xảy ra vì nhiều nguyên nhân khác nhau. Các cường quốc châu Âu từng liên minh với các bộ lạc da đỏ để họ giúp đánh chiếm các khu thuộc địa của các đế quốc kình địch. Sau Cách mạng Hoa Kỳ năm 1776, nhiều cuộc xung đột diễn ra cục bộ ở các bang hoặc một khu vực cụ thể, nguyên nhân thường là do Hoa Kỳ kéo sang phía Tây để đánh chiếm lãnh thổ của người da đỏ bản địa, kéo theo các cuộc giao tranh.

Sau năm 1815, Hoa Kỳ tăng cường bành trướng lãnh thổ bằng cách chiếm đất của người da đỏ. Chính phủ Mỹ thông qua Đạo luật xóa bỏ người da đỏ năm 1830, xua đuổi tất cả người da đỏ sống ở phía đông sông Mississippi đến "Lãnh thổ người da đỏ" (nay là bang Kansas và Oklahoma). Đạo luật này là một ví dụ của diệt chủng có hệ thống, bởi nó áp dụng việc phân biệt đối xử chống lại một nhóm sắc tộc và tiến tới tiêu diệt một số lượng lớn dân số của sắc tộc này. Ba bộ tộc lớn nhất ở phía đông Mississippi là Choctaws, Creeks và Cherokees, mỗi bộ tộc có khoảng 20.000 người đã bị xua đuổi. Khoảng 2.000 người Choctaws, 4.500 người Creeks và 5.000 người Cherokees đã bỏ mạng do bệnh tật, đói khát và kiệt sức trong cuộc cưỡng bức di cư về phía Tây. Số người chết tương đương gần 20% dân số cả ba bộ tộc. Các bộ tộc nhỏ hơn ở phía bắc Ohio cũng bị thiệt hại đáng kể do việc xua đuổi.

Tiếng Việt thường gọi các dân tộc bộ lạc bản địa Bắc Mỹ là "người da đỏ" dịch theo từ tiếng Anh là "redskin" (từ lóng mang tính miệt thị do người Mỹ da trắng đặt ra, chỉ những người bản địa thường bôi phẩm đỏ vào mặt và thân thể khi ra chiến đấu).

Trong những ngày đầu mới đến đất lạ, người Anh di cư sang Mỹ thường sống hòa bình với các bộ lạc bản địa chung quanh. Nhưng bắt đầu từ 1637 (chiến tranh Pequot), chính quyền thuộc địa ngầm tham gia các cuộc tranh chấp lãnh thổ giữa các bộ lạc, lợi dụng tình hình để chiếm đất, củng cố sức mạnh của mình là đồng thời làm mất đoàn kết và suy giảm lực lượng của các bộ lạc này. Những cuộc chiến nổ ra từ thế kỷ 17 khi Bắc Mỹ còn là thuộc địa của Đế quốc Anh dưới triều vua William III, cho đến các trận đánh sau cùng với quân đội Hoa Kỳ năm 1890 (cuộc tàn sát tại Wounded Knee) với hậu quả là thổ dân bị mất đất về tay người da trắng, bị bắt buộc hội nhập văn hóa và di tản về sinh sống các vùng tập trung.

Các vụ thảm sát
Trong cuộc xâm lấn đất đai của các bộ lạc da đỏ Bắc Mỹ, người Mỹ đã tiến hành hàng trăm vụ thảm sát đẫm máu. Một số vụ nổi tiếng nhất gồm:
Ngày 29/11/1813, trong vụ thảm sát Autossee, dân quân Georgia do tướng Floyd chỉ huy đã tấn công một làng của bộ tộc Creek bên bờ sông Tallapoosa (quận Macon, bang Alabama ngày nay), giết 200 người da đỏ trước khi đốt cháy ngôi làng của họ.
Ngày 1/8/1832, trong trận Bad Axe, binh lính dưới quyền Tướng Henry Atkinson và các tình nguyện viên vũ trang đã giết chết khoảng 150 người da đỏ, trong đó có nhiều phụ nữ và trẻ em gần Victory, Wisconsin ngày nay.
Ngày 24/10/1840, bên bờ sông Colorado, lực lượng vũ trang dưới quyền Đại tá Moore đã tàn sát 140 người Comanche, gồm cả phụ nữ, trẻ em và bắt giữ 35 người khác trong ngôi làng của họ
Vào năm 1840, một đội cảnh sát chỉ huy bởi đại tá người Mexico, Salvador Vallejo, đã tàn sát 150 người da đỏ thuộc bộ tộc Pomo và Wappo ở vùng Clear Lake, California.
Ngày 23/4/1852, 70 người Mỹ do cảnh sát trưởng William H. Dixon dẫn đầu đã giết chết hơn 150 người thuộc bộ tộc Wintu trong thung lũng Hayfork ở California.
Vào tháng 4/1859, để trả thù cho vụ giết ba con bò và một con ngựa của một chú trại da trắng ở Round Valley, dân quân California đã tàn sát 240 người da đỏ trên sông Eel.
Ngày 29/1/1863, Đại tá Patrick Connor đã chỉ huy quân Mỹ thực hiện cuộc tàn sát 280 người Shoshone, gồm cả phụ nữ và trẻ em bên sông Bear, gần Preston, Idaho.
Năm 1864, dân quân California đã tàn sát 300 người da đỏ thuộc bộ lạc Yana khi họ tập trung ở Oak Run để cử hành một buổi lễ thiêng liêng.
Ngày 29/11/1864, dân quân Colorado đã tấn công một ngôi làng người Cheyenne ở Sand Creek, giết chết ít nhất 160 người, trong đó có nhiều phụ nữ và trẻ em.
Ngày 27/11/1868, đoàn kỵ binh số 7 do Trung tá G. A. Custer chỉ huy đã tập kích một ngôi làng Cheyenne, giết chết 140 nam giới cùng khoảng 75 phụ nữ và trẻ em da đỏ.
Ngày 30/4/1871, một đội quân do William Oury, cựu Thị trưởng thành phố Tucson đã tấn công người Apache tại trại Grant, Arizona, giết chết 144 người. 1 người lớn và 29 trẻ em sống sót sau đó bị bán làm nô lệ.

Ảnh hưởng đến dân số bản địa
Điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2010 ghi nhận 2.932.248 người Mỹ tự nhận là người Anh-điêng hoặc thổ dân Alaska, chiếm khoảng 0,9% tổng dân số Hoa Kỳ. Điều tra dân số Canada năm 2011 ghi nhận 1.836.035 người Canada tự nhận là người của Quốc gia Đầu tiên (người Inuit hoặc Métis), chiếm khoảng 4,3% tổng dân số Canada. Chưa có sự đồng thuận về dân số bản địa châu Mỹ trước khi người châu Âu tới, nhưng chủ đề này vẫn đang được nghiên cứu chuyên sâu. Các ước tính đương thời dao động trong khoảng từ 2,1 triệu đến 18 triệu người sống ở Bắc Mỹ trước thời thực dân châu Âu, nhưng Cục Điều tra Dân số Hoa Kỳ (1894) cho rằng Bắc Mỹ là một lục địa gần như trống rỗng vào năm 1492 và dân số Anh-điêng "không thể vượt quá 500.000."

Số lượng người da đỏ sụt giảm xuống dưới nửa triệu người vào thế kỷ 19 vì nhiều nguyên nhân như: các loại bệnh truyền nhiễm, xung đột với người châu Âu, chiến tranh giữa các bộ lạc, sự đồng hóa văn hóa, các cuộc di cư đến Canada và Mexico, và tỷ lệ sinh con thấp. Nguyên nhân chính là dịch bệnh đem theo bởi các nhà thám hiểm và thương nhân châu Âu. Cục điều tra dân số Hoa Kỳ (1894) đã cung cấp ước tính của họ về số thương vong trong suốt 102 năm từ năm 1789 đến 1891 là 8.500 người da đỏ và 5.000 người da trắng, trong các "xung đột cá nhân" (individual affairs):

Các cuộc chiến Da đỏ dưới thời chính quyền Hoa Kỳ đã xảy ra hơn 40 lần. Chúng đã tước đi mạng sống của khoảng 19,000 đàn ông, đàn bà và trẻ em da trắng, kể cả những người lính đã hy sinh, và mạng sống của khoảng 30,000 người da đỏ. Con số thật sự của những người Anh-điêng chết và bị thương chắc chắn sẽ phải cao hơn con số được nêu ... Năm mươi phần trăm thêm vào sẽ là ước tính an toàn.

Theo báo cáo của Gregory Michno dựa theo hồ sơ lưu trữ quân đội thì trong 40 năm từ 1850 đến 1890 khoảng 21.586 người (lính lẫn thường dân) bị giết, bị thương hay bị bắt. Theo Russell Thornton thì khoảng 45.000 người da đỏ và 19.000 người da trắng bị giết - trong đó có đàn bà và trẻ em của cả hai bên. Theo William M. Osborn, trong sách The Wild Frontier: Atrocities during the American-Indian War from Jamestown Colony to Wounded Knee, thì từ năm 1511 đến 1890 có 9.156 người bị dân da đỏ tàn sát và 7.193 do dân da trắng giết - không kể cố sát riêng tư, tra tấn, bị thương hay bị bắt. Đây là chỉ tính những vụ có hồ sơ ghi chép lại

Ước tính có khoảng 7 triệu người da đỏ sống ở Bắc Mỹ trước thời thực dân châu Âu, khoảng 2/3 (khoảng 4,5 triệu) sống tại lãnh thổ mà nay là nước Mỹ, đến năm 1900 thì chỉ còn lại 237.200 người da đỏ sống tại Mỹ, mức sụt giảm lên tới 95%. Trong cuốn sách tựa đề American Holocaust, nhà sử học người Mỹ là David Stannard cho rằng cuộc càn quét sát hại người bản địa tại châu Mỹ qua nhiều chiến dịch của người châu Âu và các thế hệ sau (Anglo Americans - người da trắng Hoa Kỳ) là một hành động diệt chủng khổng lồ nhất trong lịch sử nhân loại..

Chú thích

Chiến tranh liên quan tới Hoa Kỳ
Chiến tranh giữa Hoa Kỳ và người Mỹ bản địa
Lịch sử Hoa Kỳ
Tội ác của quân đội Hoa Kỳ
Lịch sử chủ nghĩa đế quốc Mỹ
Xung đột thế kỷ 17
Xung đột thế kỷ 18
Xung đột thế kỷ 19


title: Trạng từ

text:
Trạng từ hay còn được gọi là phó từ là từ dùng để bổ nghĩa cho các động từ, tính từ hay các trạng từ khác, hạn định từ, mệnh đề hoặc giới từ. Trạng từ bổ sung nghĩa cho câu. Trạng từ thành một cụm trong câu được gọi là trạng ngữ. Trạng từ thường diễn đạt cách thức, địa điểm, thời gian, tần suất, mức độ, mức độ chắc chắn, v.v., trả lời các câu hỏi như thế nào?, bằng cách nào?, khi nào?, ở đâu?, và đến mức độ nào?. Một hoặc nhiều phó từ kết hợp với các danh từ và các cụm danh từ sẽ tạo thành trạng ngữ.

Định nghĩa
Trạng từ thường được công nhận là những từ sửa đổi cho động từ và tính từ. Theo Sách giáo khoa Ngữ Văn Lớp 6, định nghĩa trạng từ (hay phó từ) là "những từ chuyên đi kèm động từ, tính từ để bổ sung ý nghĩa cho động từ, tính từ".

Theo Sách giáo viên Ngữ Văn Lớp 6, định nghĩa của trạng từ và lượng từ là "những hư từ, chuyên đi kèm với các thực từ (danh từ, động từ, tính từ). Khác với thực từ, hư từ không có khả năng gọi tên sự vật, hoạt động, tính chất hay quan hệ. Chẳng hạn, trong câu 'Nó đã học', từ đã cho biết việc học xảy ra trong quá khứ, trước thời điểm nói, nhưng không thể gọi tên khoảng thời gian đó như là từ 'quá khứ'. Có thể nói 'Nó không quên quá khứ.' mà không thể nói 'Nó không quên đã'. Do vậy, hư từ được coi là những từ chỉ có ý nghĩa ngữ pháp, không có ý nghĩa từ vựng." Vì vậy, có thể thấy, trạng từ không thể sửa đổi danh từ ("đã tủ", "rất bút" là những cấu trúc sai ngữ pháp trong tiếng Việt; một trường hợp loại lệ là khi các danh từ đã chuyển nghĩa. Ví dụ: rất Việt Nam, rất Hà Nội (rất đậm nét Việt Nam; rất Hà Nội); "Việt Nam" và "Hà Nội" ở đây đã chuyển nghĩa sang tính từ).

Phân loại
Trạng từ có thể được phân làm nhiều loại tùy vào vị trí và ý nghĩa của nó trong câu. Một số dạng sau đây (trạng từ được in đậm trong từng ví dụ):
 Trạng từ chỉ cách thức: Diễn tả một hành động như thế nào (ví dụ: như nhanh, chậm, siêng, lười,...). Câu ví dụ: Anh ta chạy rất nhanh.
 Trạng từ chỉ thời gian. (Ví dụ: sáng, trưa, chiều, tối, ngày mai, đang, lập tức,...) Câu ví dụ: Ngày mai, tôi đi làm vào buổi sáng .
 Trạng từ chỉ tần suất (Phó từ năng diễn): Diễn tả mức độ của một hành động (ví dụ: thường thường, thường xuyên, có khi, ít khi,...). Câu ví dụ: Cô ta thường xuyên về thăm mẹ.
 Trạng từ chỉ nơi chốn: Diễn tả hành động hiện đang xảy ra ở đâu (ví dụ: ở đây, ở kia, ở khắp mọi nơi, chỗ khác,...). Câu ví dụ: Tôi đang đứng ở đây.
 Trạng từ chỉ mức độ: Diễn tả mức độ của một tính chất hoặc một đặc tính (ví dụ: giỏi, kém, dở,...). Câu ví dụ: Cô ta bơi giỏi.
 Trạng từ chỉ số lượng: Diễn tả số lượng (ví dụ: một, hai lần,...). Câu ví dụ: Nhà vô địch đã chiến thắng hai lần.
 Trạng từ nghi vấn: là những trạng từ thường đứng ở đầu câu hỏi (ví dụ: khi nào, như thế nào, ở đâu, tại sao). Câu ví dụ: Tại sao anh lại đến đây.
 Trạng từ liên hệ: là những trạng từ giúp liên kết hai chủ đề hoặc hai câu lại với nhau. Chúng còn có thể là từ diễn tả: lý do, thời gian, nơi chốn (ví dụ: bởi vậy, lúc, chỗ, nơi,...). Câu ví dụ: Căn phòng này là nơi tôi sinh ra.

Trạng từ còn có thể dùng để so sánh ngang bằng, so sánh hơn, so sánh nhất, so sánh kép và so sánh tăng tiến.

Trạng từ thường đứng đầu câu, giữa câu hoặc cuối câu để làm nổi bật ý nghĩa đó.

Chú thích

Tham khảo thêm
 http://vietsciences.free.fr/sinhngu/anhvan/adverds.htm truy cập ngày 16 tháng 2 năm 2010.

Ngữ pháp
Từ loại


title: Quận Clarke, Virginia

text:
Quận Clarke là một quận thuộc tiểu bang Virginia, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số 12.652 người. Quận lỵ đóng ở Berryville. Quận Clarke thuộc vùng đô thị Washington.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Virginia
Vùng đô thị Washington
Quận của Bắc Virginia


title: Orestia calabra

text:
Orestia calabra là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Heikertinger miêu tả khoa học năm 1909.

Chú thích

Tham khảo

Orestia


title: Banara regia

text:
Banara regia là một loài thực vật thuộc họ Salicaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

 Neill, D. & Pitman, N. 2004. Banara regia. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
r


title: Phó vương quốc Tân Granada

text:
Phó vương quốc Tân Granada (tiếng Tây Ban Nha: Virreinato de la Nueva Granada) là tên được đặt vào ngày 27 tháng 5 năm 1717 cho thuộc địa của Tây Ban Nha ở phía bắc của Nam Mỹ, tương đương với các nước Colombia, Ecuador, Panama và Venezuela ngày nay. Lãnh thổ sau đó đã sáp nhập Panama vào năm 1739. Cộng thêm các khu vực chính này, lãnh thổ của Phó vương quốc Tân Granada còn bao gồm Guyana và nhiều phần của tây bắc Brasil, bắc Peru, Costa Rica và Nicaragua.

Lịch sử thuộc địa
Gần hai thế kỷ sau khi thiết lập Tân vương quốc Grenada vào thế kỷ 16, với sự quản lý lỏng lẻo phụ thuộc vào Phó vương quốc Peru ở Lima, và một ban quản trị tại Santa Fé de Bogotá (nay là thủ đô của Cộng hòa Colombia), việc truyền đạt thông tin chậm chạp giữa hai nơi đã cho thấy việc cần thiết phải thành lập một Phó vương quốc Tân Granada độc lập vào năm 1717 (được tái lập năm 1739 sau một khoảng thời gian ngắn bị gián đoạn). Các tỉnh khác tương ứng với Ecuador ngày nay, các phần phía đông và nam Venezuela ngày nay và Panama trở thành một thực thể chính trị nằm dưới quyền pháp lý của Bogotá, làm cho thành phố này trở thành một trong các trung tâm hành chính chủ yếu của các thuộc địa Tây Ban Nha ở Tân Thế giới, cùng với Lima và Thành phố Mexico. Mặc dù thỉnh thoảng có những cố gắng để tập trung quyền lực, nhưng sự kiểm soát từ Tây Ban Nha chưa bao giờ có hiệu quả cao.

Địa hình hiểm trở và biến đổi của miền bắc Nam Mỹ với các dày núi cao đã khiến cho việc đi lại và truyền đạt thông tin với Phó vương quốc trở nên khó khăn. Vì lý do đó, một Tổng úy tự trị đã được thành lập ở Caracas năm 1777 cùng một Audiecia ở Quito từ trước đó, trên danh nghĩ là chủ thể của phó vương quốc nhưng thực tế là độc lập. Một số nhà phân tích cũng coi phạm vi ảnh hưởng của chính thể địa phương đã góp phần tạo ra các thực thể chính trị và quốc gia riêng biệt khi phó vương quốc giành được độc lập vào thế kỷ 19 bất chấp các nỗ lực của Simón Bolívar. Tân Granada ước tính có khoảng 4.345.000 cư dân vào năm 1819. Các thành phố chính là:
1.	Santa Fe de Bogota
2.	Caracas
3.	Cartagena de Indias
4.	Quito
5.	Panama
6.	Cuenba
7.	Popayan
8.	Tunja
9.	Santa Marta
10.Guyaquil

Lịch sử độc lập
Các lãnh thổ của phó vương quốc đã giành được độc lập đầy đủ trên thực tế từ tay Tây Ban Nha từ năm 1819 đến 1822 sau nhiều đấu tranh vũ trang cũng như chính trị, và hợp nhất lại trong một cộng hòa được gọi là Gran Colombia (Đại Colombia)

Khi Ecuador và Venezuela ly khai khỏi Gran Colombia, một "Cộng hòa Tân Granada" ra đời với thủ đô là Bogotá, tên gọi này tồn tại từ 1831 đến 1856. Tên gọi "Colombia" lại xuất hiện trong tên gọi "Hợp chúng quốc Colombia", một tên gọi mới do chính phủ tự do đặt sau một cuộc nội chiến. Việc sử dụng từ "Tân Granada" tuy nhiên vẫn còn được những người bảo thủ và giáo hội sử dụng.

Như là một đặc trưng trong Tiếng Tây Ban Nha, từ cũ này vẫn được sử dụng để chỉ những người đến từ các khu vực này. Ngày nay, trong tiếng Tây Ban Nha thường dùng từ neograndadinos ("Người Tân Granada") để chỉ người Colombia, đặc biệt là ở khu vực biên giới với Venezuela.

Danh sách Phó vương Tân Granada
 Antonio de la Guerrero: 1717 - 1719
 Jorge de Villalonga: 1719 - 1724
 Sebastián de Eslava: 1740 - 1749
 José Alfonso Pizarro: 1749 - 1753
 José de Cardona: 1753 - 1761
 Pedro Messía de la Cerda: 1761 - 1772
 Manuel de Guirior: 1772 - 1776
 Manuel Antonio Flores: 1776 - 1781
 Juan de Torrezar Pimienta: 1782
 Antonio Caballero y Góngora: 1782 - 1788
 Francisco Gil de Taboada: 1788 - 1789
 José Manuel de Ezpeleta: 1789 - 1797
 Pedro Mendinueta y Múzquiz: 1797 - 1803
 Amar y Borbón Arguedas: 1803 - 1810
 Francisco Javier Venegas: 1810
 Benito Pérez Brito: 1812
 Francisco Montalvo y Ambulodi: 1816 - 1818
 Juan José de Sámano y Uribarri: 1818 - 1819
 Juan de la Cruz Mourgeón: 1819 - 1821

Chú thích

Thư mục
Fisher, John R., Allan J. Keuthe and Anthony McFarlane, eds. Reform and Insurrection in Bourbon New Granada and Peru. Baton Rouge, Louisiana State University Press, 1990. ISBN 9780807116548
Kuethe, Alan J. Military Reform and Society in New Granada, 1773-1808. Gainsville, University Presses of Florida, 1978. ISBN 9780813005706
McFarlane, Anthony. Colombia Before Independence: Economy, Society and Politics under Bourbon Rule. Cambridge, Cambridge University Press, 1993. ISBN 9780521416412
Phelan, John Leddy. The People and the King: The Comunero Revolution in Colombia, 1781. Madison, University of Wisconsin Press, 1978. ISBN 9780299072902

Phó vương quốc của Đế quốc Tây Ban Nha
Lịch sử Colombia
Lịch sử Nicaragua
Lịch sử Panama
Cựu quốc gia Nam Mỹ
Lịch sử Trung Mỹ
Lịch sử Nam Mỹ

Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Tây Ban Nha
Cựu quốc gia quân chủ Nam Mỹ
Thực dân Tây Ban Nha tại châu Mỹ
Panama thuộc địa
Venezuela thuộc địa
Thuộc địa Brasil
Peru thuộc địa
Cựu thuộc địa ở Nam Mỹ
Cựu quốc gia ở Trung Mỹ
Cựu thuộc địa Tây Ban Nha
Lịch sử Costa Rica
Lịch sử Ecuador
Lịch sử Guyana
Lịch sử Trinidad và Tobago
Lịch sử Venezuela
Nam Mỹ thế kỷ 18
Nam Mỹ thế kỷ 19


title: Megachile kakadui

text:
Megachile kakadui là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được King mô tả khoa học năm 1994.

Chú thích

Tham khảo

K
Động vật được mô tả năm 1994


title: Pouteria brevensis

text:
Pouteria brevensis là một loài thực vật thuộc họ Sapotaceae. Đây là loài đặc hữu của Brasil. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Pires O'Brien, J. 1998. Pouteria brevensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Brasil
brevensis


title: Saint-Germain-Langot

text:
Saint-Germain-Langot là một xã ở tỉnh Calvados, thuộc vùng Normandie ở tây bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Calvados

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Saint-Germain-Langot sur le site de l'Institut géographique national

Xã của Calvados


title: Stemonoporus rigidus

text:
Stemonoporus rigidus là một loài thực vật thuộc họ Dipterocarpaceae. Đây là loài đặc hữu của Sri Lanka.

Tham khảo

 Ashton, P. 1998. Stemonoporus rigidus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Sri Lanka
Stemonoporus


title: 1024

text:
Năm 1024 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 1024


title: Diabrotica fallenia

text:
Diabrotica fallenia là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bechyne miêu tả khoa học năm 1956.

Chú thích

Tham khảo

Diabrotica


title: Vườn quốc gia Iron Range

text:
Vườn quốc gia Iron Range là một vườn quốc gia ở Queensland, Úc.

Iron Range là một Vườn Quốc gia nằm ở Queensland, Úc, cách Brisbane 1.940 km về hướng tây bắc và cách Weipa 100 km về phía bắc bán đảo Cape York, Queensland. Trong Vườn Quốc gia là Khu vực Sắt (Lockhart River Resource Reserve), khu khai thác mỏ Scrubby Creek và Khu Bảo tồn Thổ Dân Thổ Dân Lockhart River. Trong Thế chiến II, một số đơn vị Lục quân Úc đã đóng quân trong khu vực.

Tham khảo

Vườn quốc gia Queensland


title: Pseudopostega serrata

text:
Pseudopostega serrata là một loài bướm đêm thuộc họ Opostegidae. It is widespread
in Costa Rica up to elevations of 1,520 mét. Nó cũng được tìm thấy ở Ecuador và miền nam Panama.

Chiều dài cánh trước là 2.3-3.4 mm. Adults are mostly white. Con trưởng thành bay through much of the year in Costa Rica, with known records from tháng 1, tháng 3, tháng 4, tháng 5 và từ tháng 7 đến tháng 9. There is one record for tháng 1 in Ecuador và tháng 3 in Panama.

Tham khảo

Liên kết ngoài
A Revision of the New World Plant-Mining Moths of the Family Opostegidae (Lepidoptera: Nepticuloidea)

Pseudopostega


title: Yên Thượng (định hướng)

text:
Yên Thượng có thể là:

 Xã Yên Thượng, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn
 Xã cũ Yên Thượng thuộc huyện Cao Phong, tỉnh Hòa Bình; nay là một phần xã Thạch Yên.

Xem thêm
 Yên Thường


title: Nam nữ học chung

text:
Nam nữ học chung hay nam nữ đồng giáo (Co-education) là giáo dục hợp nhất có nam và nữ cùng học chung với nhau trong các cơ sở học đường. Tình trạng ngược lại thì được gọi là giáo dục phân giới tính hay giáo dục đơn giới tính (single-sex education). Đa số các học viện giáo dục bậc cao xưa thường giới hạn ghi danh theo đơn giới tính một giai đoạn nào đó trong lịch sử của mình, và rồi thay đổi chính sách để trở thành đồng giáo dục.

Co-ed là hình thức viết tắt của tĩnh từ co-educational trong tiếng Anh, và từ co-ed cũng đôi khi được dùng tại Hoa Kỳ như danh từ để chỉ một nữ sinh viên đại học. Từ này cũng thường được dùng để diễn tả một tình trạng mà trong đó cả hai giới tính được họp lại trong bất cứ hình thức nào. Thí dụ câu "The team is co-ed" có nghĩa là đội này có cả nam và nữ.

Nam nữ đồng giáo tại Việt Nam
Trước năm 1975 ở miền Nam Việt Nam có một số trường học là đơn giới tính, nhất là ở các khu vực thành thị và tỉnh lị. Điều đó có thể còn được nghe và thấy khi các trường hiện giờ vẫn còn được người dân địa phương, nhất là người già vẫn quen gọi là "trường nam" hoặc "trường nữ" để chỉ một số cơ sở trước kia là trường học đơn giới tính, thậm chí có các cơ sở không còn là trường học. Thí dụ như người Vĩnh Long vẫn còn nhắc đến "trường nữ" để chỉ địa điểm của Trường Nữ Tiểu học Cộng đồng Vĩnh Long xưa kia giờ là một cơ sở của Sở Giáo dục Đào tạo Vĩnh Long.

Ở Thành phố Hồ Chí Minh mà trước đây là Sài Gòn có các trường nữ trung học và trường nam trung học như: trường Nữ Trung học Gia Long, trường Nữ Trung học Trưng Vương, trường Trung học Petrus Ký. Đa số các trường học ở thành phố và tỉnh lị khắp miền Nam trước năm 1975 mở cho cả nam và nữ cùng học chung một trường nhưng các lớp học lại là đơn giới tính (lớp học toàn nam hoặc lớp học toàn nữ).

Từ năm 1975 đến nay, trên toàn quốc tất cả các ngành, các cấp giáo dục và trường học đều là đồng giáo dục.

Nam nữ đồng giáo tại Vương quốc Anh
Tại Vương quốc Anh, đa số trường học ngày nay là đồng giáo dục. Tại Anh, trường nội trú nam nữ đồng giáo công lập đầu tiên là Trường Bedales được John Haden Badley thành lập năm 1893 và trở thành đồng giáo dục từ năm 1898. Học viện Dollar ở Scotland tự nhận là trường nội trú nam nữ đồng giáo đầu tiên ở Vương quốc Anh (năm 1818). Nhiều trường đơn giới tính trước đây bắt đầu nhận cả hai giới tính trong những thập niên qua; thí dụ, Cao đẳng Clifton bắt đầu nhận nữ vào năm 1987.

Nam nữ đồng giáo tại Hoa Kỳ
Học viện giáo dục bậc cao nam nữ đồng giáo đầu tiên tại Hoa Kỳ là Cao đẳng Franklin và Marshall College ở Lancaster, Pennsylvania được thiết lập năm 1787. Lớp ghi danh đầu tiên năm 1787 gồm có 78 nam và 36 nữ sinh viên. Trong số các nữ sinh viên là Rebecca Gratz một nữ sinh viên Do Thái đầu tiên tại Hoa Kỳ. Tuy nhiên, trường bắt đầu gặp khó khăn về tài chánh và khi mở cửa trở lại thì trở thành học viện toàn nam. Nó lại trở thành đồng giáo dục vào năm 1969 với tên hiện thời là Cao đẳng Franklin và Marshall.

Trường nam nữ đồng giáo hoạt động dài nhất và liên tục tại Hoa Kỳ là Cao đẳng Oberlin ở Oberlin, Ohio được thành lập vào năm 1833. Bốn phụ nữ đầu tiên có bằng cử nhân tại Hoa Kỳ đã nhận chúng tại Oberlin năm 1841. Sau này vào năm 1862, người phụ nữ Mỹ gốc châu Phi đầu tiên nhận được bằng cử nhân (Mary Jane Patterson) cũng đã nhận nó từ Cao đẳng Oberlin.

Đại học Iowa trở thành đại học tiểu bang và đại học công lập đầu tiên tại Hoa Kỳ nhận phụ nữ và gần như phần lớn thế kỷ tiếp theo, các đại học công lập và đại học sử dụng đất công nói riêng đã dẫn đường trong giáo dục bậc cao nam nữ đồng giáo. Nhiều đại học nam nữ đồng giáo khác trước đó, đặc biệt phía tây sông Mississippi là trường tư như Cao đẳng Carleton (1866), Đại học Cơ Đốc hữu Texas (1873), và Đại học Stanford (1891).

Cùng lúc đó, theo Irene Harwarth, Mindi Maline, và Elizabeth DeBra, "Các trường cao đẳng của nữ tại Hoa Kỳ được thành lập trong nữa và cuối thế kỷ 19 để đáp ứng nhu cầu giáo dục bậc cao cho phụ nữ ở một thời điểm khi họ không được phép nhập học tại đa số các học viện giáo dục cấp cao"  . Một thí dụ đáng ghi nhớ là Thất Tỉ Muội (Seven Sisters) là bảy trường cao đẳng có thanh thế. Một trong bảy trường là Cao đẳng Vassar hiện nay là đồng giáo dục và Cao đẳng Radcliffe đã nhập vào Đại học Harvard. Cao đẳng Wellesley, Cao đẳng Smith, Cao đẳng Mount Holyoke, Cao đẳng Bryn Mawr, và Cao đẳng Barnard vẫn còn là cao đẳng dành cho phụ nữ.

Các cao đẳng phụ nữ nổi bật khác mà nay đã thành đồng giáo dục bao gồm Cao đẳng nữ Ohio Wesleyan tại Ohio, Cao đẳng Skidmore, Cao đẳng Wells, và Cao đẳng Sarah Lawrence tại bang New York, Cao đẳng Goucher tại Maryland và Cao đẳng Connecticut.

Trong tiếng lóng ở Hoa Kỳ, "Coed" là một thuật từ không chính thức nhưng ngày càng phổ biến dùng để chỉ một nữ sinh viên học ở một trường cao đẳng hoặc đại học mà trước đây dành riêng cho nam.

Nam nữ đồng giáo tại Canada

Năm các học viện giáo dục Canada trở thành đồng giáo dục

Nam nữ đồng giáo tại Trung Hoa Lục địa
Học viện giáo dục bậc cao nam nữ đồng giáo đầu tiên ở Trung Hoa là Trường Cao đẳng Sư phạm Nam Kinh (南京高等師範學校) mà sau này đổi tên thành Đại học Công lập Đông Nam (國立東南大學) năm 1928 và Đại học Nam Kinh năm 1949. Khoảng hàng ngàn năm tại Trung Hoa, giáo dục, nhất là giáo dục bậc cao, là ưu tiên cho nam. Trong thập niên 1910 các trường đại học nữ đã được thiết lập như Đại học nữ Kim Lăng (金陵女子大學) và Cao đẳng nữ Sư phạm Bắc Kinh (北京女子高等學校) nhưng nam nữ đồng giáo vẫn bị cấm đoán.

Đào Hạnh Tri, người chủ trương đồng giáo dục của Trung Hoa đề nghị "Quy định kiểm tra dành cho phụ nữ" (規定女子旁聽法案) trong cuộc họp của Trường Cao đẳng Sư phạm Nam Kinh (南京高等師範學校) được tổ chức vào ngày 7 tháng 12 năm 1919. Ông cũng đề nghị trường đại học tuyển nữ sinh viên. Ý tưởng này được chủ tịch Quách Bỉnh Văn (郭秉文), giám đốc khoa Lưu Bá Minh (劉伯明), và các giáo sư danh tiếng như Lục Chí Di ủng hộ nhưng bị nhiều người nổi tiếng thời đó phản đối. Cuộc họp thông qua quy định và quyết định tuyển nữ sinh viên vào năm sau. Trường Cao đẳng Sư phạm Nam Kinh ghi danh tám nữ sinh viên Trung Hoa đồng giáo dục năm 1920. Trong năm đó, Đại học Bắc Kinh cũng bắt đầu cho phép nữ sinh viên dự thính các lớp học. Một trong các nữ sinh viên nổi bật nhất vào thời đó là Ngô Kiện Hùng, sau này trở thành nhà vật lý chuyên về phóng xạ của Hoa Kỳ.

Năm 1949, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa ra đời. Chính phủ Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa cung cấp cơ hội bình đẳng về giáo dục kể từ đó, và tất cả các trường học và đại học trở thành đồng giáo dục. Tuy nhiên, những năm vừa qua, nhiều trường học dành cho nữ và/hay đơn giới tính lại bắt đầu xuất hiện vì những nhu cầu huấn nghệ đặc biệt nhưng quyền bình đẳng giáo dục vẫn còn áp dụng cho tất cả công dân.

Nam nữ đồng giáo tại Hồng Kông
Cao đẳng Đồng Giáo dục St. Paul là trường trung học nam nữ đồng giáo đầu tiên tại Hồng Kông. Nó được thành lập vào năm 1915 với tên gọi Cao đẳng nữ St. Paul. Vào cuối Chiến tranh thế giới thứ hai nó tạm thời nhập với Cao đẳng St. Paul là một trường dành cho nam. Khi các lớp học của Cao đẳng St. Paul mở cửa trở lại, nó tiếp tục là nam nữ đồng giáo và đổi tên thành như bây giờ.

Xem thêm
 Trường nam và trường nữ
 Nam nữ học riêng

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Rosenberg: Coeducation History

Môi trường giáo dục
Dạng trường học


title: Phyllonorycter lucetiella

text:
Phyllonorycter lucetiella là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Québec và Hoa Kỳ (bao gồm Illinois, Kentucky, Pennsylvania, Florida, Georgia, Maine, Maryland, Michigan, New York, Vermont, Connecticut và Massachusetts).

Sải cánh dài 6–7 mm.

Ấu trùng ăn Ostrya virginiana và Tilia species (bao gồm Tilia americana, Tilia x vulgaris và Tilia × europaea). Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
Phyllonorycter at microleps.org
mothphotographersgroup
Bug Guide

Phyllonorycter


title: Ếch ma Natal

text:
Ếch ma Natal (danh pháp hai phần: Hadromophryne natalensis, đồng nghĩa: Heleophryne natalensis) là một loài ếch thuộc họ Heleophrynidae. Loài này có ở Lesotho, Nam Phi, và Swaziland.

Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ôn đới, vùng đồng cỏ ôn đới, và sông ngòi. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Tham khảo

 Minter L., Channing A. & Harrison J. 2004. Heleophryne natalensis. 2011 IUCN Red List of Threatened Species. Phiên bản 2011.1. Truy cập 24 tháng 6 năm 2011.

Liên kết ngoài

Hadromophryne
Động vật lưỡng cư Nam Phi


title: Hydropsyche batavorum

text:
Hydropsyche batavorum là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Hydropsyche


title: Triệu Đông (định hướng)

text:
Triệu Đông có thể là:

Việt Nam
 Xã cũ Triệu Đông thuộc huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị, Việt Nam; nay là một phần xã Triệu Thành

Trung Quốc, Đài Loan
 趙東 (Triệu Đông)
 Triệu Đông (1970), Ủy viên dự khuyết Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XX
 肇東 (Triệu Đông)
 Thành phố cấp huyện Triệu Đông thuộc địa cấp thị Tuy Hóa, tỉnh Hắc Long Giang, Trung Quốc
 Triệu Đông, Hiệu của chính trị gia Quốc dân Đảng Lý Nguyên Thốc


title: Pontboset

text:
Pontboset là một đô thị ở thung lũng Aosta, Ý. Đô thị này có diện tích 33 km², dân số 201 người.
Đô thị này giáp các đô thị sau: Arnad, Champorcher, Donnas, Hône, Issogne, Traversella (TO), Vico Canavese (TO).

Biến động dân số

Tham khảo

Pontboset


title: Wormaldia charalambi

text:
Wormaldia charalambi là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Wormaldia


title: Ngân Sơn (định hướng)

text:
Ngân Sơn có thể là:

Huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn;
Dãy núi Ngân Sơn, thường được gọi với tên là cánh cung Ngân Sơn, thuộc vùng Đông Bắc Việt Nam.
Đỉnh Ngân Sơn (1.262 m) trong cánh cung Ngân Sơn.
Đỉnh Ngân Sơn - Núi Thiêng trong dãy Himalaya - thế giới của các vị Phật theo quan niệm của người Tây Tạng. Một tên gọi khác của đỉnh Everest.


title: Montigny-le-Guesdier

text:
Montigny-le-Guesdier là một xã ở tỉnh Seine-et-Marne, thuộc vùng Île-de-France ở miền bắc nước Pháp.

Dân số

Điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số là .

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-et-Marne

Tham khảo

Liên kết ngoài
1999 Land Use, from IAURIF (Institute for Urban Planning and Development of the Paris-Île-de-France région
French Ministry of Culture list for Montigny-le-Guesdier
Map of Montigny-le-Guesdier on Michelin

Xã của Seine-et-Marne


title: Saint-Rigomer-des-Bois

text:
Saint-Rigomer-des-Bois là một xã trong tỉnh Sarthe ở tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 134-260 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Sarthe


title: John Pope

text:
John Pope (16 tháng 3 năm 1822 – 23 tháng 9 năm 1892) là tướng chỉ huy quân đội Liên bang miền Bắc trong thời Nội chiến Hoa Kỳ. Sau vài thắng lợi ban đầu tại Mặt trận miền Tây, Pope bị cách chức chỉ huy sau khi bị tướng Liên minh miền Nam Robert E. Lee đánh đại bại tại trận Bull Run thứ nhì. Trong thời Chiến tranh Da đỏ Pope lại được giao chức chỉ huy quân đội.

Tham khảo

Sinh năm 1822
Mất năm 1892
Nội chiến Hoa Kỳ
Thiếu tướng Lục quân Hoa Kỳ


title: Echinolittorina porcata

text:
Echinolittorina porcata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Littorinidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Echinolittorina


title: 17

text:
Năm 17 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 17

als:10er#17


title: Bretagne-de-Marsan

text:
Bretagne-de-Marsan là một xã trong tỉnh Landes ở Aquitaine tây nam nước Pháp

Tham khảo

Xem thêm
 Xã của tỉnh Landes

Biến động dân số

Bretagnedemarsan


title: L'Huisserie

text:
L'Huisserie  là một xã thuộc tỉnh Mayenne trong vùng Pays de la Loire tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 37-118 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Huisserie


title: Hà Kiều Anh

text:
Hà Kiều Anh (sinh ngày 27 tháng 2 năm 1976) là doanh nhân, người mẫu và diễn viên Việt Nam. Cô cũng từng đoạt danh hiệu Hoa hậu Việt Nam năm 1992 khi mới 16 tuổi.

Tiểu sử
Hà Kiều Anh sinh ra tại Hà Nội nhưng quê gốc ở Thừa Thiên Huế.

Hà Kiều Anh là cháu ngoại của ông Vương Quốc Mỹ, nguyên thứ trưởng Bộ Xây dựng, cháu nội Đại tá Hà Văn Lâu, nguyên đại sứ Việt Nam tại Liên Hợp Quốc.

Cha cô là kỹ sư điện tử Hà Tăng Lâm, con trai của nhà ngoại giao nổi tiếng Hà Văn Lâu.

Mẹ cô là nữ doanh nhân Vương Kiều Oanh, Tổng giám đốc Công ty TNHH Vương Anh. Bà Vương Kiều Oanh tốt nghiệp khoa Vô tuyến Điện của Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội năm 1977.

Năm 1981, khi 5 tuổi cha mẹ cô ly hôn, bà Vương Kiều Oanh đưa con vào Tp. Hồ Chí Minh sống. Mẹ cô xin vào dạy ở trường Đại học Kiến trúc, sau đó một thời gian thì chuyển sang làm ở Bưu điện.

Đăng quang
Cô đăng quang danh hiệu hoa hậu toàn quốc báo Tiền Phong lần thứ 3 vào ngày 20 tháng 9 năm 1992 tại nhà thi đấu Phan Đình Phùng, Thành phố Hồ Chí Minh.

Cô là hoa hậu đăng quang ở độ tuổi trẻ nhất từ trước đến nay của cuộc thi Hoa hậu báo Tiền Phong (tiền thân của cuộc thi Hoa hậu Việt Nam). Khi đó, Hà Kiều Anh 16 tuổi, đang là sinh viên trung cấp thanh nhạc năm thứ nhất của Nhạc viện Thành phố Hồ Chí Minh. Sau đó, cô được cử làm đại diện Việt Nam dự thi Hoa hậu Sinh viên Thế giới 1993 tổ chức tại Hàn Quốc và xuất sắc lọt vào Top 5 chung cuộc.

Sau khi đoạt danh hiệu hoa hậu, cô đã tham gia đóng một số phim, gần đây là phim Lối sống sai lầm .

Sự cố và tranh cãi
Năm 2003, cô được nhắc đến nhiều trên báo chí vì liên quan đến vụ án buôn lậu điện thoại di động của công ty Đồng Nam của người chồng lúc đó - Nguyễn Gia Thiều.
Năm 2004, cô kiện khách sạn Sài Gòn - Phú Quốc làm mất của cô số tiền 20.000 USD
Bị chụp ảnh hở ngực khi đóng phim Lục Vân Tiên cùng diễn viên Mỹ Uyên.
Năm 2021, Hà Kiều Anh tuyên bố mình là công chúa đời thứ 7 triều Nguyễn, điều này gây nên tranh cãi. Sau đó Hà Kiều Anh đã xin lỗi và nói cô chỉ là hậu duệ bên ngoại đời thứ 6 của Tuy Lý Vương, con trai Minh Mạng.

Phim
 Người tình trong mơ (1992): trước khi cô đăng quang hoa hậu. Một trích đoạn trong phim sau này bi quăng lên mạng như một đoạn phim tươi mát.
 Lục Vân Tiên (2003)
 Đẻ mướn (2005)
 Áo lụa Hà Đông (2006)
 Ván cờ tình yêu (2007)
 Hạnh phúc có thật (2009)
 Đại gia đình (2009-2010)
 Lối sống sai lầm (2010)
 Con gái vị thẩm phán (2014)

Đời tư
Hà Kiều Anh từng kết hôn với đại gia Nguyễn Gia Thiều. Năm 2007, cô đã kết hôn với một doanh nhân tên Huỳnh Trung Nam là thành viên Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Khách sạn và Dịch vụ Đại Dương (OCH), đồng thời là Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng giám đốc Công ty cổ phần Lạc Việt và sống ở Sài Gòn. Ông còn là Lãnh sự danh dự nước Cộng hòa Malta từ ngày 21 tháng 9 năm 2001. Huỳnh Trung Nam từng có một đời vợ và con trai riêng. Tính đến nay, cô đã có với ông Nam hai con trai và một con gái. Bé trai cả tên Vương Khang, bé thứ hai là Vương Khôi và con gái út của cô tên Huỳnh Viann (sinh tháng 10 năm 2015). Con trai riêng của chồng cô tên Huỳnh Nhật Minh (sinh 1992). Mẹ và em trai cô đã sang định cư bên Mỹ trong khi bản thân cô và chồng con sinh sống ở Thành phố Hồ Chí Minh.

Xem thêm
Nguyễn Gia Thiều (Đông Nam)

Chú thích

Liên kết ngoài
 Hoa hậu Hà Kiều Anh bị chụp nude lưu trữ

Hoa hậu Việt Nam
Nhân vật còn sống
Nữ người mẫu Việt Nam
Nữ diễn viên điện ảnh Việt Nam
Nữ diễn viên truyền hình Việt Nam
Doanh nhân Việt Nam
Sinh năm 1976
Người mẫu Việt Nam
Người Huế
Nữ giới thế kỷ 20
Sinh tại Hà Nội
Người họ Hà tại Việt Nam
Nữ giới thế kỷ 21


title: Núi Túy Vân

text:
Núi Túy Vân là một ngọn núi thuộc xã Vinh Hiền, huyện Phú Lộc, tỉnh Thừa Thiên Huế.

Vị trí
Núi nằm ở Đông Bắc huyện Phú Lộc, tên cũ là Mỹ Am Sơn, năm 1825 vua Minh Mạng đổi tên là Túy Hoa Sơn, năm 1841 vua Thiệu Trị đổi lại là Túy Vân Sơn có dựng bi ký thắng tích.

Trên đỉnh núi có ngôi cổ tự. Chung quanh khu vực núi có thể tìm thấy một số di vật Champa và dấu vết của một ngôi tháp nổi tiếng của người Champa trên núi Linh Thái, một ngọn núi nằm phía Đông núi Túy Vân

Đặc điểm

Tham khảo

Núi tại Thừa Thiên Huế


title: Trận Wilson's Creek

text:
Trận Wilson's Creek, còn gọi là Trận Oak Hills, là một trận đánh trong thời gian đầu của cuộc Nội chiến Hoa Kỳ, diễn ra ngày 10 tháng 8 năm 1861, ở gần Springfield, Missouri, giữa quân Liên bang miền Bắc và quân vệ binh Missouri. Đây là trận đánh lớn đầu tiên tại phía tây sông Mississippi và thường được gọi là "Bull Run của miền Tây". Quân miền Bắc thuộc Binh đoàn miền Tây do chuẩn tướng Nathaniel Lyon chỉ huy đang đóng tại Springfield, Missouri thì quân miền Nam của chuẩn tướng Benjamin McCulloch kéo đến. Hai bên dành cả ngày 9 tháng 8 để lên kế hoạch tấn công đối phương. Khoảng 5 giờ sáng ngày 10 tháng 8, Lyon cùng đại tá Franz Sigel kéo hai hàng quân tiến đánh quân địch tại con rạch mang tên Wilson's Creek (cách Springfield khoảng 19 km về phía nam). Kỵ binh miền Nam bị đòn đánh đầu tiên, phải rút khỏi Bloody Hill, nhưng các lực lượng khác của miền Nam đã nhanh chóng tiến lên và ổn định được chiến tuyến.

Trong ngày hôm đó quân miền Nam tuy có lực lượng hùng hậu hơn nhưng đã cố tấn công ba lần mà không chọc thủng nổi tuyến phòng thủ của quân miền Bắc. Tướng Lyon tuy bị thương hai lần nhưng vẫn tiến ra trước ráng đốc thúc quân mình chống lại quân địch. Khi ông không may bị bắn chết và tướng Sweeny cũng bị thương thì thiếu tá Samuel D. Sturgis lên thay làm chỉ huy. Trong lúc đó quân của Sigel bị đánh tan tại phía nam Skegg's Branch. Sau khi đợt tấn công thứ ba kết thúc lúc 11 giờ sáng thì quân miền Nam rút lui. Sturgis không đuổi theo vì thấy quân mình đã mệt mỏi và thiếu đạn, ông ra lệnh rút lui về Springfield. Quân miền Nam cũng đã rối loạn và thiếu trang bị nên không thể truy kích.

Trận này được xem như một chiến thắng của quân miền Nam và làm tăng tinh thần chiến đấu và lòng tin của những người có thiện cảm với miền Nam tại Missouri đang phân vân về vấn đề ly khai. Tướng Sterling Price sau đó nhân thế thắng đã táo bạo dẫn vệ binh Missouri đánh lên miền Bắc đến tận Lexington. Đến cuối tháng 10 thì chính phủ của thống đốc Claiborne Fox Jackson đã triệu tập một hội nghị tại Neosho và quyết định ly khai, theo phe Liên minh miền Nam chống lại chính quyền miền Bắc. Nhờ chiến thắng tại Wilson's Creek - trận đánh lớn nhất tại Missouri trong năm 1861 - mà Liên minh miền Nam giành được quyền kiểm soát miền tây nam Missouri.

Bối cảnh

Chú thích

Thư mục
Bearss, Edwin C., The Battle of Wilson's Creek, Wilson's Creek National Battlefield Foundation, 1985.
 Brooksher, William Riley. Bloodey Hill: The Civil War Battle of Wilson's Creek. Brassey's, 1995. ISBN 1-57488-018-7
 Ethier, Eric. "'A Mighty Mean-Fowt Fight'" Civil War Times Illustrated, Vol. XLIV, no. 5 (December 2005).
 Johnson, Robert Underwood, and Buel, Clarence C. (eds.), Battles and Leaders of the Civil War, Century Co., 1884-1888.
 Long, E.B., with Barbara Long, The Civil War Day by Day; An Almanac 1861-1865, Da Capo Press, Inc., 1971.
 Moore, John C., Confederate Military History: Missouri in the Civil War
 National Park Service battle description
 Piston, William Garrett and Richard W. Hatcher III, Wilson's Creek: The Second Battle of the Civil War and the Men Who Fought It. The University of North Carolina Press, 2000. ISBN 0-8078-2515-8

Liên kết ngoài
Wilson's Creek National Battlefield

Wilson's Creek Battlefield Page: Battle maps, photos, history articles, and battlefield news (CWPT)
Community & Conflict: The Impact of the Civil War in the Ozarks

Các trận đánh trong Nội chiến Hoa Kỳ
Hoa Kỳ năm 1861
Xung đột năm 1861


title: Tân Hưng, Long Phú

text:
Tân Hưng là một xã thuộc huyện Long Phú, tỉnh Sóc Trăng, Việt Nam.

Xã Tân Hưng nằm ở phía tây huyện Long Phú, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp thị trấn Long Phú và xã Long Phú
Phía tây giáp các xã Tân Thạnh và Châu Khánh
Phía nam giáp xã Long Phú
Phía bắc giáp xã Long Đức.

Xã có diện tích 32,27 km², dân số năm 1999 là 11.053 người, mật độ dân số đạt 343 người/km².

Chú thích

Tham khảo


title: Cảnh Lăng

text:
Cảnh Lăng có thể là tên gọi của:
 Lăng mộ của Bắc Ngụy Tuyên Vũ Đế.
 Lăng mộ của Đường Hiến Tông.
 Lăng mộ của Kim Duệ Tông.
 Lăng mộ của Minh Tuyên Tông (hợp táng cùng hoàng hậu Tôn thị).
 Lăng mộ của Thanh Thánh Tổ.
 Lăng mộ của Cao Ly Văn Tông.
 Lăng mộ của Triều Tiên Hiến Tông.


title: Antirhyacia

text:
Antirhyacia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Noctuidae
Noctuinae


title: Biển Bering

text:
Biển Bering hay biển Imarpik là một khu vực nước biển ở phần phía bắc nhất của Thái Bình Dương bao phủ diện tích khoảng 2 triệu km². Nó có ranh giới về phía bắc và phía đông với Alaska, về phía tây với Siberia của Nga, và về phía nam với bán đảo Alaska và quần đảo Aleut. Biển này được đặt tên theo tên của nhà thám hiểm người Nga gốc Đan Mạch, nhà hàng hải Vitus Bering.

Trong thời kỳ băng hà gần đây nhất thì mực nước biển đã thấp đủ để cho con người và các động vật khác di cư từ châu Á sang Bắc Mỹ bằng đi bộ dọc theo cái mà ngày nay người ta gọi là eo biển Bering, nằm ở phía bắc của biển này. Người ta gọi nó một cách chung nhất là "cầu đất liền Bering" và người ta cũng tin rằng đây chính là lối đi đầu tiên của loài người vào châu Mỹ.

Biển Bering là một trong những ngư trường chính của thế giới, và nghề cá ở các vùng nước này chiếm khoảng một nửa toàn bộ sản lượng đánh bắt cá và tôm cua ven đất liền của Mỹ. Do các thay đổi đang diễn ra ở Bắc Băng Dương, sự biến đổi trong tương lai của khí hậu/hệ sinh thái của biển Bering ngày càng không chắc chắn. Đây là vấn đề có tính tương hỗ: thay đổi về khí hậu ảnh hưởng tới các hệ sinh thái, và các hệ sinh thái lại như là chỉ thị cho các thay đổi của khí hậu.

Các đảo trên biển Bering có:
 Quần đảo Pribilof
 Đảo Bering

Xem thêm
 Phán quyết biển Bering liên quan tới việc đánh bắt hải cẩu ở vùng biển này vào cuối thế kỷ 19.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Khí hậu và hệ sinh thái biển Bering Nguồn tài liệu toàn diện bao gồm các bản đồ, ảnh, bài tiểu luận về chủ đề biển Bering, các tổ chức, thông tin hệ sinh thái và các dữ liệu có thể xem được với tường thuật về xu hướng và sự liên quan của hệ sinh thái.
 Trang chủ đề Bắc Thái Bình Dương

Biển rìa lục địa Thái Bình Dương
Biển Nga
Biển Hoa Kỳ
Thủy vực Alaska
Thủy vực Khu tự trị Chukotka
Thủy vực vùng Kamchatka
Bờ biển Thái Bình Dương của Nga
Vùng sinh thái biển
Biên giới Hoa Kỳ-Nga
Biển châu Á


title: Vertientes

text:
Vertientes là một đô thị ở tỉnh Camagüey của Cuba.

Dân số
Năm 2004, đô thị Vertientes có dân số 53.299 người. tổng diện tích , với mật độ dân số .

Tham khảo

Thành phố của Cuba


title: Genius

text:
Genius được thành lập vào năm 1983, trụ sở chính tại Đài Loan, hiện có văn phòng tại Hoa Kỳ, Anh, Đức, Hong Kong và Trung Quốc. Đây là công ty chuyên sản xuất linh kiện máy tính: bàn phím, chuột, bản mạch đồ họa. Công ty có trên 3000 nhân viên trên toàn thế giới. Doanh thu bán hàng lần lượt 353 triệu đôla (2005), và 424 triệu đôla (2006) (không tính công ty con bên ngoài). Genius

Xem thêm
 Danh sách công ty Đài Loan

Tham khảo

Liên kết ngoài

Công ty điện tử Đài Loan
Công ty Đài Loan
Công ty thành lập năm 1983


title: Tam Lập (Cao Đài)

text:
Tam lập là ba cách thức lập công với Thượng đế của tín đồ Cao Đài, gồm lập công – dùng công sức của bản thân để đóng góp vào sự nghiệp đạo, lập đức – dùng của cải hoặc tài chính của bản thân mình để đóng góp cho đạo – và lập ngôn – dùng các hình thức ngôn ngữ hoặc văn tự để phổ biến đạo ra công chúng.

Chú thích

Tham khảo

Đạo Cao Đài


title: Yakovlev Yak-27

text:
Yakovlev Yak-27 là một máy bay trinh sát được phát triển dựa trên loại máy bay Yak-25 (tên ký hiệu của NATO 'Flashlight'), được Liên Xô thiết kế chế tạo vào năm 1958 với tên gọi đầu tiên là mẫu thử nghiệm Yak-122.

Thiết kế và phát triển
Đây là mẫu máy bay chuyên dụng dùng để trinh sát chụp ảnh trên độ cao lớn, được thiết kế dựa trên mẫu máy bay tiêm kích Yak-25 và có tên gọi là Yak-27R (NATO 'Mangrove'). Phần mũi của nó được thay thế radar và mái che radar bằng một mái che bằng kính cho người quan sát và hoa tiêu nhưng nó được giữ lại khẩu pháo Nudelman-Rikhter NR-23 ở mạn phải. Súng ở bên mạn trái bị loại bỏ và thêm vào đó là 2 camera do thám. Nó có một đôi cánh dài hơn với sải cánh là 11,82 m (38 ft 9 in), với 2 động cơ phản lực Tumansky RD-9AF và có vận tốc lớn nhất đạt 1.285 km/h (798 mph), với trần bay là 16.500 m (54.000 ft), tầm bay là 2.380 km (1.480 mi) với 2 thùng nhiên liệu trong 2 cánh. Khoảng 180 chiếc đã được chế tạo.

Phiên bản đánh chặn (Yak-27V) được trang bị động cơ RD-9Ye và thêm với một động cơ rocket phụ Dushkin S-155 trong thiết kế. Trong thời gian bay thử nghiệm nó đạt đến độ cao 23.000 m (75.400 ft) nhưng không được đưa vào hoạt động.

Yak-27 được bắt đầu đưa vào hoạt động vào năm 1960 và rút khỏi biên chế vào cuối thập niên 1970.

Các phiên bản
Yak-27R
Phiên bản sản xuất chính của Yak-27, khoảng 180 chiếc được chế tạo.

Yak-27V
Phiên bản đánh chặn của Yak-27, không được đưa vào sử dụng.

Quốc gia sử dụng
 Liên Xô
Không quân Xô viết

Thông số kỹ thuật (Yak-27R)

Đặc điểm riêng
Phi đoàn: 1
Chiều dài: 18.55 m (60 ft 10 in)
Sải cánh: 11.82 m (38 ft 9 in)
Chiều cao: 4.05 m (13 ft 3 in)
Diện tích: n/a
Trọng lượng rỗng: n/a
Trọng lượng cất cánh: 11.340 kg (25.001 lb)
Trọng lượng cất cánh tối đa: 13.600 kg (30.000 lb)
Động cơ: 2× Tumansky RD-9F, lực đẩy 37.2 kN (8.360 lbf) mỗi chiếc

Hiệu suất bay
Vận tốc cực đại: 1.285 km/h (803 mph)
Tầm bay: 2.380 km (1.488 dặm)
Trần bay: 16.550 m (54.284 ft)
Vận tốc lên cao: na/
Lực nâng của cánh: n/a
Lực đẩy/trọng lượng: n/a

Vũ khí
1x pháo 23 mm Nudelman-Rikhter NR-23

Tham khảo

Liên kết ngoài
http://avia.russian.ee/air/russia/yak-27.php

Nội dung liên quan

Máy bay có cùng sự phát triển
Yakovlev Yak-25
Yakovlev Yak-28

Danh sách tiếp theo

Yak-25 -
Yak-27 -
Yak-28 -
Yak-30 -
Yak-32

Yak-027
Máy bay quân sự Liên Xô thập niên 1950
Máy bay tiêm kích Liên Xô và Nga
Máy bay tiêm kích đánh chặn
Máy bay trinh sát
Máy bay hai động cơ phản lực
Máy bay cánh giữa
Máy bay chiến đấu thời kỳ chiến tranh lạnh
Máy bay chiến đấu Liên Xô và Nga


title: Lebeckia dinteri

text:
Calobota linearifolia là một loài rau đậu thuộc họ Fabaceae.
Loài này chỉ có ở Namibia.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là sa mạc lạnh.

Chú thích

Tham khảo

 Craven, P. 2004. Lebeckia dinteri. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

Lebeckia
Thực vật Namibia


title: Singhasari

text:
giữa|360x360px|Đế quốc Sanhasari ở thời kì đỉnh cao năm 1291
Singhasari (tiếng Indonesia lẫn tiếng Java: kerajaan Singhasari) là một nhà nước cổ theo đạo Hindu và đạo Phật của người Java, từng bá chủ miền đông Java trong thế kỷ 13. Kinh đô là Tumapel, sau đổi tên thành Kutaraja Singhasari (ngọi ô Malang ngày nay).

Singhasari do Ken Arok thành lập vào năm 1222. Theo Pararaton (Sách về các vị vua), thì Ken Arok xuất thân từ tầng lớp bình dân, mồi côi cha, nhưng là người tài cao chí lớn và may mắn có cơ hội theo học một tu sĩ. Ông đã từ chỗ là kẻ lưu manh, trở thành người hầu, rồi thành thủ lĩnh một xứ chư hầu của vương quốc Kediri. Sau đó, ông lật đổ được Kediri và lập nên vương quốc Singhasari, đẩy Kediri từ địa vị bá chủ xuống địa vị chư hầu. Ken Arok mất năm 1227 vì bị Anusapati ám sát báo thù, ở ngôi được 5 năm.

Anusapati trở thành vua thứ hai của Singhasari. Nhưng đến năm 1248, con của Ken Arok là Panji Tohjaya lại ám sát Anusapati báo thù cho cha và lên ngôi. Mới ở ngôi được vài tháng thì một người anh em họ của ông là Ranggawuni lại ám sát ông để cướp ngôi.

Ranggawuni ở ngôi được 20 năm thì qua đời. Con trai ông là Kertanegara kế vị. Dưới thời Kertanegara, Singhasari trở nên hùng mạnh, bá chủ Java. Ông còn mở những cuộc viễn chinh tới đảo Bali, quần đảo Maluku, bán đảo Mã Lai để thiết lập vị thế của Singhasari trong mạng lưới buôn bán hương liệu và gia vị. Năm 1289, hoàng đế nhà Nguyên là Hốt Tất Liệt sai sứ tới Singhasari đòi triều cống. Kertanegara đã bắt sứ giả của nhà Nguyên, rạch mặt và cắt tai sứ giả rồi thả về. Biết nhà Nguyên tất sẽ đánh mình, ông gấp rút chuẩn bị chiến đấu và phái quân chinh phạt Jambi để củng cố lãnh địa của mình. Không may, Jayakatwang, một hoàng tử của Kediri, đã nhân cơ hội quân của Kertanegara còn lại trong nước không nhiều mà nổi dậy và giết hại Kertanegara trong một lễ cầu nguyện.

Ngay sau đó, Singhasari bị quân Nguyên tấn công và bị diệt vong.

Chính nhờ Singhasari, văn hóa Java được truyền bá sang các dân tộc không phải Java ở quần đảo Sunda, bắt đầu một thời kỳ mà các sử gia gọi là Java hóa. Singhasari đặt nền móng cho đế quốc Majapahit của người Java sau này.

Tham khảo
 Southeast Asia: a historical encyclopedia. Books Google.
 Nicolas Tarling (1992). The Cambridge history of Southeast Asia: Volume One. Cambridge University Publisher. ISBN 0-521-35505-2.

Hình ảnh

Quốc gia cổ trong lịch sử Indonesia
Lịch sử Java
Thành lập 1222
Diệt vong 1292
Các vương quốc Ấn hóa
Cựu quốc gia quân chủ


title: Đảng Whig (Hoa Kỳ)

text:
Đảng Whig là một đảng chính trị của Hoa Kỳ thành lập trong thời kỳ dân chủ hóa của tổng thống Andrew Jackson hoạt động từ năm 1833 đến năm 1856  với mục đích đối lập với Andrew Jackson và Đảng Dân chủ, chủ trương ủng hộ thay đổi đưa quyền hạn của quốc hội lên trên tổng thống, hiện đại hóa, và giữ nền kinh tế bảo thủ.

Tên Whig được lấy từ thời cách mạng Hoa Kỳ năm 1776, lúc bấy giờ là tượng trưng cho phong trào yêu nước chống lại chuyên quyền.

Thành viên đảng Whig gồm nhiều nhân vật có tên tuổi như Daniel Webster, William Henry Harrison, và lãnh tụ nổi tiếng Henry Clay từ Kentucky. Ngoài ra còn có những chiến sĩ anh hùng như Zachary Taylor và Winfield Scott. Abraham Lincoln là lãnh tụ Đảng Whig của Illinois. Millard Fillmore lên thay Taylor và là đảng viên Đảng Whig sau cùng nhận chức tổng thống.

Đảng Whig sụp đổ khi chính sách về nô lệ gây chia rẽ giữa các thành viên. Phe chống chiếm hữu nô lệ ngăn chặn Fillmore tái ứng cử trong cuộc bầu cử năm 1856. Winfield Scott phải ra ứng cử thế và thua thảm hại. Nhiều lãnh tụ bỏ Đảng. Lincoln cũng bỏ đảng Whig. Nhiều thành viên bỏ sang theo Đảng Cộng Hòa. Đảng Whig giải tán và theo Fillmore thành lập Đảng Know Nothing.

Chú thích

Lịch sử Hoa Kỳ
Đảng phái chính trị Hoa Kỳ
Chấm dứt năm 1856


title: Buxières-sous-les-Côtes

text:
Buxières-sous-les-Côtes  là một xã thuộc tỉnh Meuse trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 275 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Buxieressouslescotes


title: Sacquenay

text:
Sacquenay  là một xã thuộc tỉnh Côte-d’Or trong vùng Bourgogne-Franche-Comté miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Côte-d’Or

Tham khảo

Xã của Côte-d'Or


title: Dolichopeza boogoo

text:
Dolichopeza boogoo là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Dolichopeza


title: Cotabato

text:
Cotabato, trước đây là Bắc Cotabato, là một tỉnh không giáp biển của Philippines nằm ở vùng SOCCSKSARGEN tại Mindanao. Thủ phủ là Thành phố Kidapawan. Tỉnh này giáp Lanao del Sur và Bukidnon về phía bắc, Davao del Sur và Thành phố Davao, Sultan Kudarat về phía nam, và giáp Maguindanao về phía tây.

Địa lý

Đơn vị hành chính
Cotabato được chia ra làm 17 đô thị và 1 thành phố.

Thành phố
Thành phố Kidapawan

Các đô thị

Tham khảo

Liên kết ngoài
Cotabato.ph
Cotabato.com.ph
theMindanao

Tỉnh của Philippines


title: (6126) 1989 EW1

text:
{{DISPLAYTITLE:(6126) 1989 EW1}}

(6126) 1989 EW1 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Zdeňka Vávrová ở Đài thiên văn Kleť gần České Budějovice, Cộng hòa Séc, ngày 5 tháng 3 năm 1989.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 6001–7000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1989
Được phát hiện bởi Zdeňka Vávrová
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Goos

text:
Goos là một xã, thuộc tỉnh Landes trong vùng Nouvelle-Aquitaine. Xã này có diện tích 10,49 km², dân số năm 2006 là 502 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 52 mét trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 abbaye de Divielle
 Goos trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Goos


title: Petit-Pont

text:
Petit-Pont (Cầu nhỏ) là một cây cầu nhỏ bắc qua sông Seine ở trung tâm thủ đô Paris của Pháp. Cây cầu này nối Île de la Cité (thuộc quận 4) với đoạn nối giữa kè Montebello và kè Saint-Michel (thuộc quận 5).

Lịch sử
Petit-Pont được xây dựng lần đầu năm 1185 trong thời Trung Cổ. Cây cầu gốc này bị phá huỷ năm 1196 và được xây dựng lại vào năm 1394 theo lệnh của vua Charles VI. Công trình hoàn thành năm 1416, đó là một cây cầu vòm có 3 nhịp. Bị nước cuốn trôi, Petit-Point phải xây dựng lại trong khoảng thời gian từ 1406 đến 1416. Cây cầu gỗ này tồn tại đến hết thế kỷ 17 thì một lần nữa bị hoả hoạn thiêu rụi vào năm 1718 và được thay thế bằng một cây cầu vẫn bằng chất liệu gỗ. Năm 1853 người ta quyết định xây dựng một cây cầu vòm bằng đá vững chắc hơn, đó là Petit-Point tồn tại đến nay.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Bài viết trên trang của thành phố Paris
 Hồ sơ trên Structurae

Petit-Pont
Petit-Pont
Petit-Pont
Petit-Pont
Petit-Pont
Petit-Pont


title: Coelioxys iranica

text:
Coelioxys iranica là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Warncke mô tả khoa học năm 1992.

Chú thích

Tham khảo

I
Động vật được mô tả năm 1992


title: 1149 Volga

text:
1149 Volga là một tiểu hành tinh vành đai chính bay quanh Mặt Trời. Approximately 56 kilometers in diameter, Nó hoàn thành một chu kỳ quay quanh Mặt Trời là 5 năm. Chu kỳ tự quanh là 28 giờ. Nó được phát hiện bởi Evgenii Fedorovich Skvortsov ở Simeiz Observatory ngày 1 tháng 8 năm 1929. Nó được đặt theo tên Volga River, the largest river ở Europe và one of the principal ones thuộc Nga. The name was proposed bởi the Institute of Theoretical Astronomy ở Leningrad. The tên chỉ định was 1929 PF.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1929


title: 2289 McMillan

text:
2289 McMillan (6567 P-L) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 9 năm 1960 bởi Cornelis Johannes van Houten, Ingrid van Houten-Groeneveld và Tom Gehrels ở Đài thiên văn Palomar.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 2289 McMillan

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1960


title: Đậu tương

text:
Đậu nành hay đỗ tương,  hoặc đậu tương (danh pháp hai phần: Glycine max) là loại cây họ Đậu (Fabaceae), là loài bản địa của Đông Á. Loài này giàu hàm lượng chất đạm protein, được trồng để làm thức ăn cho người và gia súc.

Cây đậu nành là cây thực phẩm có hiệu quả kinh tế lại dễ trồng. Sản phẩm từ cây đậu nành được sử dụng rất đa dạng như dùng trực tiếp hạt thô hoặc chế biến thành đậu phụ, ép thành dầu đậu nành, nước tương, làm bánh kẹo, sữa đậu nành, tào phớ, okara... đáp ứng nhu cầu đạm trong khẩu phần ăn hàng ngày của người cũng như gia súc.

Ngoài ra, trong cây đậu nành còn có tác dụng cải tạo đất, tăng năng suất các cây trồng khác. Điều này có được là hoạt động cố định N2 của loài vi khuẩn Rhizobium cộng sinh trên rễ cây họ Đậu.

Phân loại

Chi Glycine từng được Carl Linnaeus đưa ra năm 1737 trong ấn bản đầu tiên của quyển Genera Plantarum.Từ glycine có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp - glykys (ngọt) và có thể đề cập đến chất ngọt của củ ăn được sản xuất ở Bắc Mỹ có dạng cây đậu thân leo, Glycine apios, nay là Apios americana. Đậu tương được trồng được xuất hiện đầu tiên trong quyển Species Plantarum của Linnaeus, với tên gọi Phaseolus max L. Việc kết hợp Glycine max (L.) Merr., theo đề nghị của Merrill năm 1917, đã trở thành tên gọi chính thức được công nhận của loài này.

Chi Glycine Willd. được chia thành 2 phân chi Glycine và Soja. Phân chi Soja (Moench) F.J. Herm. bao gồm cây đậu tương được trồng trọt Glycine max (L.) Merr., và cây đậu dại Glycine soja Sieb. & Zucc. Cả hai loài đều là các loài cây hàng năm. Glycine soja là tổ tiên hoang dại của Glycine max, và chúng mọc hoang ở Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, và Nga. Phân chi Glycine bao gồm ít nhất 25 loài cây dại lâu năm, ví dụ như Glycine canescens F.J. Herm. và G. tomentella Hayata, cả hai được tìm thấy ở Úc và Papua New Guinea.

Cũng giống như các loài cây trồng khác có thời gian thuần hóa lâu dài, mối quan hệ giữa các loài đậu tương hiện đại và các loài mọc hoang có thể không còn dấu vết ở bất kỳ mức độ chắc chắn nào.

Khả năng cố định đạm
Nhiều loài trong họ đậu (alfalfa, đậu côve, pea, bean, lentil, đậu tương, đậu phộng và các loài khác) chứa các vi khuẩn cộng sinh có tên là Rhizobia, chúng nằm trong các nốt sần của bộ rễ. Các vi khuẩn này có một khả năng đặc biệt là cố định nitơ từ khí quyển thành ammoniac (NH3). Phản ứng hóa học là:
 N2 + 8 H+ + 8 e− → 2 NH3 + H2
Ammoniac sau đó được chuyển hóa thành một dạng khác, amoni (NH4+), có thể được một số thực vật hấp thụ theo phản ứng sau:
 NH3 + H+ → NH4+

Diện tích trồng đậu tương

Quê hương của đậu tương là Đông Nam Á, nhưng 45% diện tích trồng đậu tương và 55% sản lượng đậu tương của thế giới nằm ở Mỹ. Nước Mỹ sản xuất 75 triệu tấn đậu tương năm 2000, trong đó hơn một phần ba được xuất khẩu. Các nước sản xuất đậu tương lớn khác là Brasil, Argentina, Trung Quốc và Ấn Độ. Phần lớn sản lượng đậu tương của Mỹ hoặc để nuôi gia súc, hoặc để xuất khẩu, mặc dù tiêu thụ đậu tương ở người trên đất nước này đang tăng lên. Dầu đậu tương chiếm tới 80% lượng dầu ăn được tiêu thụ ở Mỹ.

Đậu tương biến đổi gen
Đậu tương là một trong số các cây lương thực đã có nhiều giống được cải biến di truyền (GMO) nhằm tăng năng suất. Hiện nay, khoảng 80% lượng đậu tương được trồng phục vụ thương mại đều là GMO. Công ty Monsanto là công ty hàng đầu thế giới hiện nay trong sản xuất cây chuyển gen nói chung và đậu tương chuyển gen nói riêng.

Thành phần hoá học trong hạt đậu

Trong hạt đậu tương có các thành phần hoá học sau Protein (40%), lipid (12-25%), glucid (10-15%); có các muối khoáng Ca, Fe, Mg, P, K, Na, S; các vitamin A, B1, B2, D, E, F; các enzyme, sáp, nhựa, cellulose.

Trong đậu tương có đủ các amino acid cơ bản isoleucin, leucin, lysin, metionin, phenylalanin, tryptophan, valin. Ngoài ra, đậu tương được coi là một nguồn cung cấp protein hoàn chỉnh vì chứa một lượng đáng kể các amino acid không thay thế cần thiết cho cơ thể.

Các thực phẩm làm từ đậu tương được xem là một loại "thịt không xương" vì chứa tỷ lệ đạm thực vật dồi dào, có thể thay thế cho nguồn đạm từ thịt động vật. Thậm chí, lượng đạm (protein) trong 100 gr đậu tương có thể tương đương với lượng đạm trong 800 gr thịt bò.

Tại các quốc gia như Nhật Bản, Trung Quốc, 60% lượng đạm tiêu thụ hằng ngày là do cây đậu tương cung cấp, thông qua các loại thực phẩm như đậu hũ, đậu hũ thối, sữa đậu nành... Hàm lượng chất đạm chứa trong đậu tương cao hơn nhiều so với lượng chất đạm chứa trong các loại đậu khác.

Xem thêm
Các loại đậu
 Quá trình cố định đạm
 Amino acid không thay thế

Chú thích

Tham khảo
 Dinh dưỡng từ sữa đậu nành gen tự nhiên Mai Thương, 18/9/2012 08:00 GMT+7

Liên kết ngoài

 M
Nông nghiệp
Bài cơ bản dài trung bình
Cây sợi
Đậu ăn được
Cây trồng
Ẩm thực Nhật Bản


title: Libnotes subocellata

text:
Libnotes subocellata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Libnotes
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Graphium megaera

text:
Graphium megaera là một loài bướm ngày thuộc họ Papilionidae. Nó là loài đặc hữu của Philippines.

Nguồn
 Gimenez Dixon, M. 1996. Graphium megaera. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 31 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Graphium


title: Guatteria juninensis

text:
Guatteria juninensis là một loài thực vật thuộc họ Annonaceae. Đây là loài đặc hữu của Peru.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Guatteria juninensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Peru
Guatteria
Thực vật dễ tổn thương