title: Angola

text:
Angola (, phiên âm tiếng Việt: An-gô-la), tên chính thức là Cộng hòa Angola (, ) là một quốc gia ở miền nam châu Phi, nằm bên bờ Đại Tây Dương. Nước này có chung biên giới với Namibia, Cộng hòa Dân chủ Congo, và Zambia. Tỉnh Cabinda tách bên ngoài quốc gia của Angola có chung biên giới với Cộng hòa Congo. Là một thuộc địa cũ của Bồ Đào Nha do đó, còn có tên khác là miền Tây Bồ Đào Nha. Cuộc nội chiến tại vẫn còn tiếp diễn sau khi Angola độc lập cho đến thập niên 2000. Nước này trên danh nghĩa là một nền dân chủ và tên trước kia của nó là Cộng hòa Angola.

Tên Angola bắt nguồn từ N'gola của nhóm ngôn ngữ Bantu, đây là tên hiệu của người cai trị vùng đất này trước khi bị cai trị bởi Bồ Đào Nha. Luanda là thủ đô và thành phố lớn nhất của Angola. Tiếng Bồ Đào Nha là ngôn ngữ chính thức, các tiếng trong nhóm ngôn ngữ Bantu chỉ được dùng trong các vùng hẻo lánh.

Angola là một trong những quốc gia giàu tài nguyên thiên nhiên bậc nhất châu Phi. Quốc gia này có nguồn dầu mỏ, khí thiên nhiên, kim cương và nhiều loại khoáng sản khác. Mặc dù vậy, nước này vẫn thuộc nhóm kém phát triển, phần lớn dân số đang sống dưới mức nghèo đói, Angola cũng là một trong những quốc gia có tuổi thọ trung bình thấp nhất và tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh cao nhất trên thế giới.

Địa lý

Với diện tích 1.246.700 km² ( ), Angola là nước lớn thứ hai ba châu Phi (sau Niger). Nó có kích cỡ tương tự Mali và gần gấp hai lần bang Texas của Hoa Kỳ.

Angola có chung biên giới với Namibia ở phía nam, Zambia ở phía đông, Cộng hòa Dân chủ Congo ở phía đông bắc, và Nam Đại Tây Dương ở phía tây. Tỉnh ngoài lãnh thổ Cabinda có chung biên giới với Cộng hòa Congo ở phía bắc. Thủ đô Angola, Luanda, nằm trên bờ Đại Tây Dương ở phía tây bắc đất nước. Nhiệt độ trung bình vùng bờ biển của Angola là 16 °C (60 độ Fahrenheit) vào mùa đông và 21 °C (70 độ Fahrenheit) vào mùa hè.

Lịch sử

Những người dân đầu tiên sống ở vùng này là những người săn bắn hái lượm Khoisan. Sau này họ đã bị các bộ tộc Bantu thay thế trong những cuộc di cư của bộ tộc này. Trước thời kì thuộc địa, vùng lãnh thổ này là nơi định cư của người Bantu. Vương quốc được đặt theo tên của nhà vua N' Gola, gọi là N' Dongo. Năm 1482, nhà hàng hải Bồ Đào Nha Diogo Cão phát hiện ra vùng đất này. Từ đó, tình trạng mua bán nô lệ ngày càng gia tăng, làm suy yếu đất nước.

Người Bồ Đào Nha bắt đầu cuộc chinh phục vương quốc N' Dongo và đánh bại vương quốc N' Dongo vào năm 1622. Tuy nhiên, cuộc kháng chiến của người bản xứ vẫn tiếp tục dưới sự dẫn dắt của một phụ nữ thuộc dòng dõi hoàng gia, A-Nzinga. Bị đánh bại vào năm 1648, A-Nzinga phải rút lui sâu vào những vùng mà thực dân Bồ Đào Nha không thể thâm nhập được. Năm 1665, Angola trở thành thuộc địa của Bồ Đào Nha. Năm 1704, thực dân Bồ Đào Nha đã thiêu sống một thiếu nữ tên là Kimpa Vita vì đã huy động hàng ngàn người nổi dậy.

Sau khi mất quyền sở hữu Brasil (1822), thực dân Bồ Đào Nha tiến hành các cuộc thám hiểm và chinh phục sâu vào bên trong lãnh thổ (1852). Họ lao vào cuộc chiến tấn công vương quốc của người Ovimbundu (1890-1904), đương đầu với người Lundas (1894-1926).

Năm 1954, Agostinho Neto và Mario de Andrade thành lập Phong trào Nhân dân Giải phóng Angola (MPLA). Từ năm 1955, Angola trở thành tỉnh hải ngoại của Bồ Đào Nha. Năm 1961, cuộc nổi dậy ở Luanda mở đầu cuộc chiến tranh giành độc lập nhưng phong trào chủ nghĩa dân tộc bị chia rẽ.

Năm 1975, Angola giành được độc lập nhưng đất nước lại rơi vào tình trạng nội chiến. Chính phủ của Tổng thống Agostinho Neto được sự giúp đỡ của Cuba phải đương đầu với Liên minh Dân tộc vì nền Độc lập Toàn vẹn Angola (UNITA) được Nam Phi hậu thuẫn. Năm 1979, sau khi Tổng thống Neto qua đời, Dos Santos tiếp tục lãnh đạo đất nước. Năm 1988, hiệp định được ký kết giữa Angola, Nam Phi và Cuba dẫn đến việc đình chiến trong vùng lãnh thổ Bắc Namibia và Nam Angola. Từ năm 1989, quân đội Nam Phi và Cuba rút khỏi Angola.

Năm 1990, Tổng thống Dos Santos công bố sắc lệnh thiết lập thể chế đa đảng. Năm 1992, cuộc bầu cử đa đảng được tiến hành, Tổng thống đương nhiệm José Eduardo dos Santes và MPLA thắng cử. Savimbi và UNITA thất cử gian lận và phát động một cuộc nội chiến mới.

Bốn năm tương đối yên tĩnh (1994-1998), kể từ khi Liên Hiệp quốc giám sát Hiệp định hòa bình Lusaka năm 1994.

Năm 1997, Angola đồng ý thành lập một Chính phủ liên minh với UNITA, nhưng Savimbi xâm phạm Hiệp định bằng cách từ chối hủy bỏ căn cứ, không giải tán quân đội và chiếm lại một số lãnh thổ. Do đó, Chính phủ trì hoãn việc liên minh năm 1998 và đất nước chìm sâu vào nội chiến. Các công dân Angola lại phải tiếp tục hứng chịu đau khổ. Sự thù nghịch gây ảnh hưởng đến bốn triệu người (1/3 dân số) và khoảng hai triệu người phải đi tị nạn.

Tháng 2 năm 2002, quân đội Chính phủ đã giết Jonas Savimbi.

Quân đội đã hoàn toàn kiệt sức của Savimbi sẵn sàng hạ vũ khí đầu hàng. Sáu tuần lễ sau, các lãnh đạo phe nổi dậy ký hiệp định ngừng bắn, báo hiệu kết thúc cuộc nội chiến kéo dài 30 năm. Trong vòng năm tuần lễ kế tiếp, 80% quân đội nổi dậy đã giải trừ vũ khí, trật tự được bảo đảm nhưng khoảng hơn nửa triệu dân Angola phải đối mặt trước nạn đói.

Thời kỳ thuộc địa
Năm 1648, Bồ Đào Nha tái chiếm Luanda và khởi động quá trình tái chinh phục những vùng đất đai đã mất, và đã hoàn toàn khôi phục quyền kiểm soát năm 1650. Những hiệp ước về quan hệ với Kongo năm 1649 và Vương quốc Matamba của Njinga cũng như Ndongo năm 1656. Cuộc chinh phục Pungo Andongo năm 1671 là cuộc mở rộng lớn cuối cùng của người Bồ Đào Nha, bởi những nỗ lực chinh phục Kongo năm 1670 và Matamba năm 1681 không thành công.

Bồ Đào Nha đã mở rộng lãnh thổ quả mình phía sau thuộc địa Benguela ở thế kỷ XVIII, và bắt đầu nỗ lực chiếm các vùng khác vào giữa thế kỷ XIX. Quá trình này mang lại ít thắng lợi cho tới tận những năm 1880. Quyền kiểm soát hành chính hoàn toàn của Bồ Đào Nha ở vùng phía trong chỉ thực sự diễn ra từ đầu thế kỷ XX. Năm 1951 thuộc địa được đổi thành một tỉnh hải ngoại, cũng được gọi là Tây Phi Bồ Đào Nha.

Bồ Đào Nha đã hiện diện tại Angola trong gần 500 năm, và những phản ứng đầu tiên của người dân ở đây nhằm kêu gọi một nền độc lập rất pha tạp.

Độc lập
Sau khi lật đổ chính phủ phát xít Bồ Đào Nha bằng một cuộc đảo chính mang hơi hướng xã hội chủ nghĩa, các đảng quốc gia Angola bắt đầu đàm phán về độc lập vào tháng 1 năm 1975. Một thỏa thuận với chính phủ Bồ Đào Nha được đưa ra, theo đó độc lập cho Angola sẽ được tuyên bố vào tháng 11 năm 1975. Hầu như ngay lập tức, một cuộc nội chiến nổ ra giữa MPLA, UNITA và FNLA, và ngày càng trầm trọng thêm với sự can thiệp từ bên ngoài. Ngay khi độc lập khỏi Bồ Đào Nha năm 1975, thủ đô và chính phủ danh nghĩa của Angola rơi vào Phong trào Giải phóng Nhân dân độc đảng trị. Trước đó, UNITA và FLNA được Zaire,Hoa Kỳ,và Nam Phi hậu thuẫn đã kiểm soát được miền Bắc, miền Nam, Tây và Tây Nam. Một phần Miền trung, bờ biển phía Tây và Thủ đô Luanda do MPLA kiểm soát. Một thời gian trước khi dược trao trả độc lập, cuộc nội chiến bắt đầu.

Để bảo vệ 1.376 kilômét biên giới với Tây Nam Phi của Angola chống lại sự xâm nhập của du kích Tổ chức Nhân dân Tây Nam Phi (SWAPO) có cơ sở tại Angola, các lực lượng quân đội Nam Phi đã dọn một dải trắng rộng một kilômét tại Angola với chiều dài gần một nửa đường biên giới. Zaire, vốn từng cung cấp hỗ trợ cho các du kích FNLA, nhanh chóng cung cấp viện trợ cho cả UNITA. Tới lượt mình, Liên bang Xô viết tăng mạnh viện trợ quân sự cho MPLA với các thiết bị quân sự như xe bọc thép, máy bay, cố vấn, trong khi một số lượng lớn quân đội Cuba được máy bay Liên Xô đưa tới Angola trong một nỗ lực công khai nhằm thiết lập sự cân bằng quân sự có lợi cho MPLA. Tới tháng 10 năm 1975, MPLA và các lực lượng Cuba đã kiểm soát Luanda, và đa phần cơ sở hạ tầng đất nước, buộc các lực lượng UNITA phải chuyển sang chiến thuật du kích. MPLA đơn phương tuyên bố mình là chính phủ thực tế của đất nước khi độc lập được tuyên bố chính thức vào ngày 11 tháng 11, và Agostinho Neto trở thành tổng thống Angola đầu tiên.Nước Cộng hòa nhân dân Angola ra đời (đến năm 1991 hệ thống đa đảng được áp dụng, Nhà nước đổi tên là Cộng hòa Angola).

Năm 1976, FNLA bị quân đội Cuba đánh bại, chỉ còn lại MPLA và UNITA (khi ấy được Hoa Kỳ và Nam Phi hậu thuẫn) cạnh tranh quyền lực. Từ năm 1979, Jose Eduardo dos Santos đã nắm quyền lãnh đạo chính trị đất nước. Dù hệ thống đa đảng đã được áp dụng từ năm 1991, Đảng Lao động của Phong trào Giải phóng Nhân dân vẫn nắm quyền lực.

Nội chiến
Cuộc xung đột giữa MPLA và UNITA diễn ra ở vùng nông thôn, được tiếp thêm sức lực bởi cuộc xung đột địa chính trị thời Chiến tranh lạnh và bởi khả năng tiếp cận các nguồn tài nguyên thiên nhiên Angola của cả hai bên. MPLA dựa vào nguồn tài chính từ dầu mỏ ngoài khơi, trong khi UNITA lại có được nguồn kim cương dễ dàng buôn lậu được qua vùng biên giới (LeBillon, 1999).

Năm 1991, hai bên đồng ý với Hiệp ước Bicesse với ý định chuyển đổi Angola từ một nước một đảng thành một chế độ đa đảng với các cuộc bầu cử dân chủ năm 1992. Tổng thống dos Santos dẫn đầu sau vòng một cuộc bỏ phiếu với hơn 49% số phiếu bầu, trong khi Jonas Savimbi đạt 40%. Sau những tuyên bố gian lận bầu cử, cuộc nội chiến tiếp diễn, và vòng bầu cử tiếp theo không bao giờ diễn ra.

Một hiệp ước hòa bình năm 1994 (nghị định thư Lusaka) giữa chính phủ và UNITA tạo cơ hội cho lực lượng UNITA phiến loạn cũ tham gia chính phủ. Một chính phủ hợp nhất quốc gia được thành lập năm 1997, nhưng nhiều trận đánh đẫm máu lại tái diễn cuối năm 1998, khiến hàng trăm nghìn người mất nhà cửa. Tổng thống dos Santos một lần nữa lại ngừng kế hoạch về một chính phủ thống nhất. Dù có lời hứa về một chính phủ bầu cử dân chủ và một hệ thống đa đảng, Đảng Lao động của Mặt trận Giải phóng Nhân dân (PLM) vẫn nắm quyền lực.

Ngừng bắn với UNITA
Ngày 22 tháng 2 năm 2002, Jonas Savimbi, lãnh đạo UNITA, đã bị giết trong một trận đánh với quân chính phủ, và một thỏa thuận ngừng bắn diễn ra giữa hai phe. UNITA từ bỏ nhánh vũ trang và nắm vai trò đảng đối lập chính. Dù tình thế chính trị trong nước bắt đầu ổn định, Tổng thống dos Santos vẫn từ chối tiến hành các quá trình gây dựng các định chế dân chủ. Trong số những vấn đề lớn của Angola có sự khủng hoảng nhân đạo (kết quả của cuộc chiến tranh kéo dài), số lượng mìn sát thương to lớn, và những hoạt động du kích đòi độc lập của tỉnh phía bắc Cabinda (Frente para a Libertação do Enclave de Cabinda).

Như nhiều quốc gia Hạ Sahara khác, Angola là nơi thường xuyên bùng phát các loại bệnh dịch lây nhiễm theo định kỳ. Tháng 4 năm 2005, Angola nằm ở trung tâm cuộc bùng phát virus Marburg nhanh chóng trở thành vụ dịch sốt xuất huyết tồi tệ nhất trong lịch sử, với hơn 237 người chết trong số 261 người mắc bệnh, và đã lan ra 7 trên 18 tỉnh vào ngày 19 tháng 4 năm 2005.

Tổng thống Dos Santos đã cam kết sẽ tổ chức cuộc bầu cử quốc hội vào năm 2006. Angola đang từng bước tái thiết đất nước sau 27 năm nội chiến.

Từ hơn 1 nửa thế kỉ nay, cuộc nội chiến đã làm 1,5 triệu người chết, nghĩa là hơn 160 người mỗi ngày. Tổng thống Dos Santos đã tổ chức bầu cử tổng thống vào năm 2008 sớm hơn dự kiến 1 năm. Cuộc bầu cử tiếp theo sẽ được tổ chức vào năm 2012.

Chính trị

Khẩu hiệu quốc gia của Angola là "Virtus Unita Fortior", một câu tiếng La tinh nghĩa "Đoàn kết mang lại Sức mạnh".

Nhánh hành pháp của chính phủ gồm Tổng thống, Thủ tướng (hiện tại là Fernando da Piedade Dias dos Santos) và Hội đồng Bộ trưởng. Hiện nay, quyền lực chính trị tập trung trong tay Tổng thống. Hội đồng Bộ trưởng, gồm toàn bộ các bộ trưởng và thứ trưởng trong chính phủ, nhóm họp thường xuyên để bàn bạc các vấn đề chính sách. Toàn quyền 18 tỉnh được chỉ định và hành động theo chỉ đạo của Tổng thống. Luật Hiến pháp năm 1992 phác thảo cơ cấu chính phủ và mô tả các quyền cũng như nghĩa vụ công dân. Hệ thống pháp luật dựa trên mô hình Bồ Đào Nha và luật phong tục nhưng nó còn yếu kém và chưa thống nhất, tòa án chỉ có mặt tại 12 trên tổng số 140 thành phố. Tòa án Tối cao đồng thời là tòa phúc thẩm; một Tòa án Hiến pháp với quyền lực phán xét nhưng chưa bao giờ thực thi quyền của mình. Những người chỉ trích đã so sánh chính quyền một đảng trị hiện nay tại Angola với chế độc độc tài của António de Oliveira Salazar tại Bồ Đào Nha, dưới thời cầm quyền của ông này người dân Angola đã bắt đầu đứng lên đòi độc lập từ nhiều năm trước.

Sau cuộc Nội chiến Angola kéo dài 27 năm, tàn phá nền chính trị và các định chế xã hội đất nước. Liên hiệp quốc ước tính có 1.8 triệu người đã phải chuyển chỗ ở trong nước, trong khi con số người bị ảnh hưởng bởi chiến tranh được nhiều bên chấp nhận là 4 triệu người. Những điều kiện sinh hoạt hàng ngày của người dân trên khắp nước và đặc biệt tại Luanda (với số dân gần 4 triệu người) phản ánh sự sụp đổ của hạ tầng hành chính cũng như nhiều định chế xã hội. Tình hình kinh tế nguy ngập hiện nay đã ngăn cản bất kỳ nỗ lực nào của chính phủ nhằm hỗ trợ các định chế xã hội. Bệnh viện không có thuốc hay những trang thiết bị căn bản, trường học không có sách, và những công chức thường thiếu thiết bị làm việc cần thiết hàng ngày.

Chính phủ hiện nay đã thông báo ý định tổ chức bầu cử vào năm 2006. Các cuộc bầu cử đó là lần đầu tiên kể từ năm 1992 và sẽ chọn ra một tổng thống và Quốc hội mới.
Về đối ngoại, Angola tích cực hội nhập với khu vực và thế giới. Hiện là thành viên của LHQ, AU, Phong trào không liên kết, SADC, COMESA, ACP, PALOP, WTO, AfDB, IMF, WB… Angola theo đường lối không liên kết, thực dụng, ưu tiên quan hệ với các nước nói tiếng Bồ Đào Nha và các nước khu vực, đặc biệt là miền Nam châu Phi, tranh thủ quan hệ với Mỹ, Tây Âu, Nhật Bản, Trung Quốc, duy trì quan hệ với các nước bạn bè truyền thống.

Khu vực hành chính

Angola được chia thành mười tám tỉnh (províncias) và 158 khu vực đô thị (municípios). Các tỉnh gồm:

Kinh tế

Trong những năm gần đây, nền kinh tế Angola đã trải qua một giai đoạn chuyển đổi, từ tình trạng lộn xộn do một phần tư thế kỷ chiến tranh sang một nền kinh tế phát triển nhanh tại Châu Phi và là một trong những nền kinh tế phát triển nhanh nhất thế giới. Năm 2004, ngân hàng Eximbank của Trung Quốc đã đồng ý cho Angola vay 2 tỷ dollar. Khoản tiền này sẽ được dùng để tái xây dựng cơ sở hạ tầng trong nước, dù nó vẫn bị giới hạn do ảnh hưởng từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế trong nước.   Tăng trưởng hầu như chỉ dựa vào sản xuất dầu mỏ, đã vượt mức 1.4 tỷ thùng mỗi ngày vào cuối năm 2005 và dự tính sẽ đạt 2 tỷ thùng mỗi ngày năm 2007. việc kiểm soát ngành công nghiệp dầu khí vẫn được tập trung vào tay Sonangol Group, một liên doanh có phần sở hữu của chính phủ Angola. Nền kinh tế tăng trưởng 18% năm 2005; và dự kiến sẽ đạt 26% năm 2006 và tiếp tục ở mức trên 10% trong thập kỷ này. An ninh có được nhờ những cuộc đàm phán hòa bình năm 2002 đã dẫn tới việc tái định cư cho 4 triệu người phải rời bỏ nhà cửa trước kia, dẫn tới tăng trưởng mạnh trong sản xuất nông nghiệp. Với nguồn thu tăng mạnh từ xuất khẩu dầu mỏ, chính phủ đã bắt đầu đưa ra các chương trình phát triển đầy tham vọng trong xây dựng đường sá và các cơ sở hạ tầng căn bản khác của quốc gia.

Năm 2008, là năm đánh dấu bước tăng trưởng ngoạn mục của nền kinh tế Angola. Nhờ đợt giá dầu tăng kỷ lục, GDP đã đạt 95,95 tỷ USD, tăng 15,1% so với năm trước, tiếp tục đà tăng trưởng trên 15% trong giai đoạn 2004-2007. Sản xuất dầu và các ngành hỗ trợ đã đóng góp 85% tổng GDP của quốc gia này. Ngành xây dựng và nông nghiệp cũng đang từng bước tăng trưởng mạnh. Mặc dù vậy, hoạt động sản xuất nông nghiệp vẫn không đủ cung cấp lương thực trong nước và Angola vẫn phải nhập khoảng một nửa lượng lương thực cho người dân. Năm 2003, ngân hàng trung ương đã thực hiện chương trình ổn định tỷ giá hối đoái, sử dụng các quỹ ngoại hối để mua nội tệ, giảm lạm phát. Tỉ lệ lạm phát đã giảm đáng kể từ 325% năm 2000 xuống còn 13% năm 2008. Cuối năm 2006, Angola trở thành thành viên OPEC. Để có thể tận dụng nguồn tài nguyên giàu có hiện tại như vàng, kim cương, lâm sản, thủy sản và đặc biệt là dầu mỏ, chính phủ Angola cần tiếp tục cải cách, tăng cường minh bạch hóa và hạn chế tham nhũng. Tệ nạn tham nhũng và những tác động tiêu cực của một lượng lớn các dòng ngoại tệ chảy vào đang là những thách thức mà Angola phải đối mặt.

Công nghiệp chiếm 65,8% GDP của Angola, với nhiều ngành khác nhau, trong đó khai khoáng đóng vai trò quan trọng bậc nhất. Các sản phẩm công nghiệp chủ yếu của Angola là dầu mỏ, vàng, kim cương, sắt, phốt phất, bô-xít, uranium, ximăng, các kim loại cơ bản, chế biến cá và thức ăn, thuốc lá, đường, dệt may, sửa chữa tàu... Trong đó dầu lửa chiếm tới 90% giá trị xuất khẩu của Angola.

Nông nghiệp thu hút tới 85% lao động nhưng chỉ đóng góp khoảng 9,2% vào GDP của Angola, và hàng năm Angola vẫn phải nhập khẩu 1 nửa lượng lương thực phục vụ cho nhân dân. Angola sản xuất các loại nông sản chính như chuối, mía, cà phê, xi đan, ngô, bông, sắn, thuốc lá, rau, lâm sản, hải sản, cây mã đề, vật nuôi…

Lĩnh vực dịch vụ của Angola khá phát triển, chiếm 24,6% GDP.

Về ngoại thương, năm 2010 Angola xuất khẩu khoảng 51,65 tỷ USD (f.o.b) gồm các mặt hàng chính như dầu thô, kim cương, sản phẩm dầu tinh chế, khí ga, cà phê, xi đan, cá và hải sản, sợi bông... Thị trường xuất khẩu chính của Angola gồm Trung Quốc, Mỹ, Pháp, Nam Phi.

Năm 2010, Angola nhập khẩu khoảng 18,1 tỷ USD (f.o.b) các mặt hàng như máy móc thiết bị, hoá chất, sản phẩm xăng dầu, thiết bị khoa học, hàng tiêu dùng, thực phẩm, đồ quân dụng... Thị trường nhập khẩu của Angola gồm: Bồ Đào Nha, Trung Quốc, Mỹ, Nam Phi, Brasil, Nhật Bản và Pháp.

Angola có nhiều tài nguyên: dầu lửa, kim cương, vàng, bạc, đồng, cô-ban, thiếc, kẽm, sắt, gỗ, hải sản,... Dầu lửa (sản lượng trên 2 triệu thùng/ngày, chiếm khoảng 85% GDP, 78% thu ngân sách); kim cương (trên 01 tỷ USD), là nguồn thu nhập ngoại tệ chủ yếu của nước này. Cá và gỗ cũng là hai nguồn lợi quan trọng của Angola.

- Cơ cấu kinh tế theo GDP: nông nghiệp: 9,2%; công nghiệp: 65,8%; dịch vụ: 24,6%.

- Mặt hàng xuất khẩu: dầu lửa, kim cương, bông, gỗ, cà phê, hải sản. Bạn hàng xuất khẩu: Mỹ (32,1%), Trung Quốc (32%), Tây Âu, Nam Phi, Đài Loan. Mặt hàng nhập khẩu: Máy móc thiết bị, xe cộ, phụ tùng, lương thực, thuốc men, hàng tiêu dùng, hàng quân dụng. Bạn hàng nhập khẩu: Bồ Đào Nha, Trung Quốc, Brasil, Nam Phi, Tây Âu, Mỹ, Hàn Quốc...Dự trữ ngoại tệ vàng: 24,64 tỷ USD.

GDP (thực tế): 85,8 tỷ USD (2010)
GDP đầu người (thực tế): 3.400 USD (2010)
Tốc độ tăng trưởng GDP: 5,9% (2010)

Nhân khẩu học

Dân số Angola được ước tính là 18.056.072 người (năm 2012). Bao gồm các sắc tộc Ovimbundu chiếm 37%, Ambundu 25%, Bakongo 13%, và 25% là các dân tộc khác (bao gồm người Chokwe, Ovambo, Mbunda). Cũng như khoảng 2% là người mestiços (lai giữa châu Âu và châu Phi), người Trung Quốc chiếm 1,4% và 1% là người châu Âu.

Theo ước tính, Angola là nơi có khoảng 12.100 người tị nạn và 2.900 người tị nạn vào cuối năm 2007. Có 11.400 người tị nạn từ Cộng hòa Dân chủ Congo đến trong những năm 1970.  Tính đến năm 2008 có khoảng 400.000 công nhân nhập cư vào Angola, trong đó có 30.000 người Bồ Đào Nha, và khoảng 259.000 người Trung Quốc.

Từ năm 2003, có hơn 400.000 người di cư từ Congo đã bị trục xuất khỏi Angola. Trước khi độc lập vào năm 1975, Angola đã có một cộng đồng khoảng 350.000 người Bồ Đào Nha; hiện nay, có khoảng 200.000 người được đăng ký với cơ quan lãnh sự, và đang tăng lên do cuộc khủng hoảng nợ tại Bồ Đào Nha. Người Trung Quốc đứng ở mức 258.920, chủ yếu gồm những người di cư tạm thời.

Tổng tỷ suất sinh của Angola là 5,54 con trên một phụ nữ (ước tính 2012), đứng thứ 11 về tỷ suất trên thế giới.

Các ngôn ngữ tại Angola gồm ngôn ngữ của các dân tộc khác nhau cộng với tiếng Bồ Đào Nha do quốc gia này là một thuộc địa cũ của Bồ Đào Nha. Các ngôn ngữ bản địa sử dụng nhiều nhất là tiếng Umbundu, Kimbundu, và Kikongo. Tiếng Bồ Đào Nha cũng được công nhận là ngôn ngữ chính thức của đất nước.

Angola lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam ngày 12 tháng 11 năm 1975. Hiện nay, Việt Nam đã thiết lập đại sứ quán, trước chỉ có lãnh sự quán ở đây. Khoảng 200.000 người Việt đang sinh sống ở Angola với nhiều nghề như bán quần áo may sẵn, làm ảnh và các chuyên gia giáo dục và y tế.

Tôn giáo

Angola là một quốc gia Kitô giáo. Có khoảng 1.000 cộng đồng tôn giáo trong nước. Công giáo La Mã chiếm khoảng một nửa dân số. Giáo phái Kitô giáo khác bao gồm Baptist, Methodist, Giáo hội Luther, Giáo hội Cơ Đốc Phục Lâm, Nhân chứng của Jehovah chiếm khoảng một phần tư dân số. Kể từ khi độc lập, Phong trào Ngũ Tuần, Tin Lành và các cộng đồng khác đã xuất hiện.

Ngoài ra, còn có thiểu số người Hồi giáo, bao gồm những người nhập cư từ các quốc gia châu Phi và các nước khác, những người không tạo thành một cộng đồng. Vài nhóm người Angola bản xứ - chủ yếu là trong các xã hội nông thôn xa xôi tuyên xưng tôn giáo truyền thống của châu Phi, nhưng niềm tin truyền thống tồn tại trong một phần đáng kể của những người đã theo đạo Chúa.

Kitô giáo
Kitô giáo đến Angola đầu năm 1491, do các nhà truyền giáo đến từ São Salvador. Năm 1878, các nhà truyền giáo Tin Lành đầu tiên thuộc giáo phái Baptists, đến Angola. Năm 1897, Hội Truyền giáo Tin Lành Angola được thành lập tại Cabinda, và Hội Truyền giáo Sứ mệnh Bắc năm 1925, trong Uíge.

Ở Angola, người Bakongo đa số là một trong những nhóm người có rất nhiều Kitô hữu, chỉ 1,5% dân số của sắc tộc này giữ các niềm tin bản địa.

Theo CIA World Factbook, Công giáo La Mã được thực hiện bởi 50% dân số, 25% là người Tin Lành, trong khi 25% thực hành tín ngưỡng bản địa.

Hồi giáo
Hồi giáo tại Angola là một tôn giáo thiểu số với 80,000-90,000 tín đồ, thành phần chủ yếu là người di cư từ Tây Phi và các gia đình có nguồn gốc Leban Hiệp hội phát triển Hồi giáo Angola là tổ chức cải đạo chính. Hồi giáo được đại diện bởi Hội đồng tối cao của người Hồi giáo ở Luanda.

Văn hóa

Xem thêm

Các danh sách
 Danh sách các công ty Angola
 Danh sách các nhà văn Angola
 Danh sách các chủ đề liên quan tới Angola

Tham khảo

Đọc thêm
<div style="font-size:97%;">
 Le Billon, Philippe (2005). "Aid in the Midst of Plenty: Oil Wealth, Misery and Advocacy in Angola". Disasters 29(1): 1–25.
 Birmingham, David (2006) Empire in Africa: Angola and its Neighbors, Athens/Ohio: Ohio University Press
 Bösl, Anton (2008). Angola's Parliamentary Elections in 2008. A Country on its Way to One-Party-Democracy, KAS Auslandsinformationen 10/2008. http://www.kas.de/wf/de/33.15186/
 Cilliers, Jackie and Christian Dietrich, Eds. (2000). Angola's War Economy: The Role of Oil and Diamonds. Pretoria, South Africa, Institute for Security Studies.
 Global Witness (1999). A Crude Awakening, The Role of Oil and Banking Industries in Angola's Civil War and the Plundering of State Assets. London, UK, Global Witness. http://www.globalwitness.org/media_library_detail.php/93/en/a_crude_awakening
 Heimer, Franz-Wilhelm, The Decolonization Conflict in Angola, Geneva: Institut d'Études Internationales et du Développement, 1979
 Hodges, Tony (2001). Angola from Afro-Stalinism to Petro-Diamond Capitalism. Oxford: James Currey.
 Hodges, Tony (2004). Angola: The Anatomy of an Oil State. Oxford, UK and Indianapolis, US, The Fridtjol Nansen Institute & The International African Institute in association with James Currey and Indiana University Press.
 Holness, Marga. Apartheid's War Against Angola http://www.scribd.com/doc/29244604/Apartheid-s-War-Against-Angola-Marga-Holness
 Human Rights Watch (2004). Some Transparency, No Accountability: The Use of Oil Revenues in Angola and Its Impact on Human Rights. New York, Human Rights Watch. http://www.hrw.org/reports/2004/angola0104/
 Human Rights Watch (2005). Coming Home, Return and Reintegration in Angola. New York, Human Rights Watch. http://hrw.org/reports/2005/angola0305/
 James, Walter (1992). A political history of the civil war in Angola, 1964–1990. New Brunswick, Transaction Publishers.
 Kapuściński, Ryszard. Another Day of Life, Penguin, 1975. ISBN 978-0-14-118678-8. A Polish journalist's account of Portuguese withdrawal from Angola and the beginning of the civil war.
 Kevlihan, R. (2003). "Sanctions and humanitarian concerns: Ireland and Angola, 2001-2". Irish Studies in International Affairs 14: 95–106.
 Lari, A. (2004). Returning home to a normal life? The plight of displaced Angolans . Pretoria, South Africa, Institute for Security Studies.
 Lari, A. and R. Kevlihan (2004). "International Human Rights Protection in Situations of Conflict and Post-Conflict, A Case Study of Angola".  African Security Review 13(4): 29–41.
 Le Billon, Philippe (2001). "Angola's Political Economy of War: The Role of Oil and Diamonds". African Affairs (100): 55–80.
 MacQueen, Norrie An Ill Wind? Rethinking the Angolan Crisis and the Portuguese Revolution, 1974–1976, Itinerario: European Journal of Overseas History, 26/2, 2000, pp. 22–44
 Médecins Sans Frontières (2002). Angola: Sacrifice of a People . Luanda, Angola, MSF.
 Mwakikagile, Godfrey Nyerere and Africa: End of an Era, Third Edition, Pretoria, South Africa, 2006, on Angola in Chapter 11, "American Involvement in Angola and Southern Africa: Nyerere's Response", pp. 324–346, ISBN 978-0-ngày 92 tháng 1 năm 2534.
 Pinto Escoval (2004): "Staatszerfall im südlichen Afrika. Das Beispiel Angola". Wissenschaftlicher Verlag Berlin
 Much of the material in these articles comes from the CIA World Factbook 2000 and the 2003 U.S. Department of State website.
 Pearce, Justin (2004). "War, Peace and Diamonds in Angola: Popular perceptions of the diamond industry in the Lundas". African Security Review 13 (2), pp 51–64. http://www.iss.co.za/pubs/ASR/13No2/AW.pdf
 Porto, João Gomes (2003). Cabinda: Notes on a soon to be forgotten war . Pretoria, South Africa, Institute for Security Studies.
 Tvedten, Inge (1997). Angola, Struggle for Peace and Reconstruction. Boulder, Colorado, Westview Press.
 Vines, Alex (1999). Angola Unravels: The Rise and Fall of the Lusaka Peace Process. New York and London, UK, Human Rights Watch.
</div>

 Liên kết ngoài

 Chính phủ
 Republic of Angola  (official government portal)
  National Assembly of Angola
 Embassy of Angola in Washington DC
 Embassy of Angola in Ottawa, Canada

 Tin tức
 Canal Angola ONLINE  News about music from Angola and events
 children of Angola  - a web documentary on the forgotten children of Angola.
 allAfrica - Angola - News headline links
 Angola Press  - Government-controlled news agency (in Portuguese, French and English)
 Angonoticias  (in Portuguese) - A popular news source in Angola
 Mangole  (in Portuguese) - A full news source in Angola and web directory of Angolan sites online
 Jornal de Angola (in Portuguese) - A popular newspaper in Angola
 400 Years Ago  - Washington Post'' news story on the possible fate of the first African slaves taken to US.

 Chính trị
 Official webpage of MPLA
 Official webpage of JMPLA

 Tổng quan
 BBC - Country profile: Angola

 US State Department - Angola includes Background Notes, Country Study and major reports
 OECD DEV/AfDB - Country Study: Angola

 Chỉ dẫn
 Columbia University Libraries - Angola directory category of the WWW-VL
 Open Directory Project - Angola  directory category
 Stanford University - Africa South of the Sahara: Angola directory category
 www.angolinks.com - webdirectory of Angolan sites online
 Encyclopedia of the Nations: Angola

 Khác
 Angola Constitution

Angola năm 1975
Quốc gia Trung Phi
Quốc gia châu Phi
Cựu thuộc địa của Bồ Đào Nha
Nước kém phát triển
Quốc gia thành viên OPEC
Quốc gia thành viên Liên minh châu Phi
Quốc gia thành viên Cộng đồng các nước nói tiếng Bồ Đào Nha
Quốc gia thành viên của Liên Hợp Quốc
Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Bồ Đào Nha
Cộng hòa
Quốc gia Nam Phi
Quốc gia và vùng lãnh thổ khởi đầu năm 1975


title: Épinay-sur-Seine

text:
Épinay-sur-Seine là một xã trong vùng đô thị Paris, thuộc tỉnh Seine-Saint-Denis, vùng hành chính Île-de-France của nước Pháp, có dân số là 46409 người (thời điểm 1999). Tọa độ địa lý của xã là 48° 57' vĩ độ bắc, 2° 18' kinh độ đông. Épinay-sur-Seine nằm trên độ cao trung bình là m mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 22 mét và điểm cao nhất là 60 mét.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Official website

Epinay-sur-Seine


title: Xôi gấc

text:
Xôi gấc là một loại xôi có màu đỏ đặc trưng của gấc. Món này được dùng nhiều và không thể thiếu trong các ngày lễ Tết cổ truyền và cưới hỏi ở Việt Nam vì nó được tin là đem đến may mắn.

Chế biến
Đầu tiên bỏ quả gấc lấy ruột, cho rượu trắng vào đánh nhuyễn. Thổi gạo nếp cái đã trộn gấc trong chõ đặt trên nồi hơi hay xoong nước đun sôi, dùng giấy, vôi, đất sét trát kín khe hở ở miệng nồi, xoong nước để giữ hơi, cho hơi bốc qua lỗ hở ở đáy chõ. Đun đều lửa đến khi gấc đỏ thẫm là xôi đã chín.

Thành ngữ
 Ăn mày còn đòi xôi gấc: ý chỉ người đã nghèo hèn (đi ăn mày) còn có những đòi hỏi quá đáng (xôi gấc là món xôi không phổ biến thường nhật mà chủ yếu dùng trong đám giỗ, đám cưới hỏi, ngày tết).

Tham khảo

Gấc
Ẩm thực Việt Nam


title: Nyctiophylax barrorum

text:
Nyctiophylax barrorum là một loài Trichoptera trong họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Nyctiophylax


title: Arachnodima

text:
Arachnodima là một chi bọ cánh cứng trong họ
Elateridae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1893 bởi Candèze.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Arachnodima adelaidae (Candèze, 1863)
 Arachnodima boganus (Calder, 1986)
 Arachnodima bribbarensis (Calder, 1986)
 Arachnodima burrelli (Calder, 1986)
 Arachnodima opaca Candèze, 1893
 Arachnodima ourapilla (Calder, 1986)
 Arachnodima xenikon (Calder, 1986)

Chú thích

Tham khảo

Prosternini


title: 12068 Khandrika

text:
12068 Khandrika (1998 FZ53) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 20 tháng 3 năm 1998 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 12068 Khandrika

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Stephanostegia

text:
Stephanostegia là một chi thực vật thuộc họ Apocynaceae. Chi này có các loài sau (tuy nhiên danh sách này có thể chưa đủ):
 Stephanostegia capuronii, Mark

Tham khảo


title: Eudonia triacma

text:
Eudonia triacma là một loài bướm đêm thuộc họ Crambidae. Nó là loài đặc hữu của Kauai.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 8, Pyraloidea

Eudonia
Loài đặc hữu của Hawaii


title: 1699

text:
Năm 1699 (MDCXCIX) là một năm thường bắt đầu vào thứ năm (liên kết sẽ hiển thị đầy đủ lịch) trong lịch Gregory, hay một năm thường bắt đầu vào ngày Chủ nhật (Julian-1699) của lịch Julius chậm hơn 10 ngày).

Sự kiện

Sinh

Lê Thuần Tông

Mất

Tham khảo

Năm 1699


title: Zweimen

text:
Zweimen là một đô thị thuộc huyện Saalekreis, bang Saxony-Anhalt, Đức.

Tham khảo


title: Amécourt

text:
Amécourt là một xã của tỉnh Eure, thuộc vùng Normandie, miền bắc nước Pháp.

Tham khảo

Xã của Eure


title: Hodenc-en-Bray

text:
Hodenc-en-Bray là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France tây bắc nước Pháp. nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 178 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Hodencenbray


title: Cameraria anomala

text:
Cameraria anomala là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Hoa Kỳ (California).

Chiều dài cánh trước là 3-4.8 mm.

Ấu trùng ăn Quercus agrifolia và Quercus wislizeni. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Cameraria


title: 5641 McCleese

text:
5641 McCleese (1990 DJ) là một tiểu hành tinh bay qua Sao Hỏa được phát hiện ngày 27 tháng 2 năm 1990 bởi E. Helin ở Palomar.

Liên kết ngoài

005641
005641
Được phát hiện bởi Eleanor F. Helin
Tiểu hành tinh được đặt tên
005641
005641
19900227


title: Quận Aurora, South Dakota

text:
Quận Aurora là một quận thuộc tiểu bang Nam Dakota, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở , Nam Dakota. Quận được đặt tên theo. Dân số theo điều tra năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là người.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận này có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

A


title: Bộ đội xung kích

text:
Bộ đội xung kích là các đơn vị bộ đội được thành lập với mục đích dẫn đầu các cuộc tấn công quân sự. Cụ thể, các đơn vị xung kích sẽ đảm nhận nhiệm vụ chọc thủng phòng tuyến quân địch, tạo điều kiện cho các đơn vị phía sau tấn công vào sâu trong đội hình đối phương. Các đơn vị xung kích cũng thường có tính cơ động và linh hoạt cao để có thể dễ dàng đánh thọc vào các vị trí yếu kém trên phòng tuyến hay nhanh chóng vòng ra sau lưng tập hậu quân địch.

Thuật ngữ "bộ đội xung kích" hay "lực lượng xung kích" chỉ bắt đầu trở nên thông dụng từ thế kỷ 20, tuy nhiên ý tưởng về các loại quân như vậy đã có từ rất lâu, tỉ như việc hình thành và tổ chức các đơn vị forlorn hope trong thời hậu kì Trung cổ. Hiện nay, thuật ngữ "bộ đội xung kích" đã trở nên ít sử dụng do nguyên lý chiến thuật của nó đã trở thành chuẩn mực trong học thuyết quân sự hiện đại.

Trước thế chiến thứ nhất
Trong quá khứ, các đơn vị lính ném lựu đạn được thành lập như là các đơn vị đặc biệt chuyên dùng cho việc công thành. Việc sử dụng các đơn vị này với vài trò đặc trưng của nó bắt đầu từ nửa cuối thế kỷ 17: nhiệm vụ của những người lính này là... ném lựu đạn và công kích vào các lỗ hổng trong trận tuyến địch quân, đồng thời họ là những người dẫn đầu các đợt tấn công nhằm đột phá trận địa quân thù. Ngay cả khi loại lựu đạn nhồi thuốc súng đen thời xưa đã không còn được sử dụng, các đại đội và trung đoàn ném lựu đạn vẫn tồn tại với vai trò là các đơn vị xung kích đặc biệt.

Trong nội chiến Hoa Kỳ, binh đoàn Potomac của miền Bắc và binh đoàn Bắc Virginia của miền Nam đã triển khai một số đơn vị xung kích cho riêng mình. Các lữ đoàn Sắt, lữ đoàn Ireland (miền Bắc), lữ đoàn Texas, lữ đoàn Stonewall (miền Nam) chính là các đơn vị xung kích dẫn đầu các đợt tấn công ác liệt nhất của hai phe. Các lữ đoàn xung kích này cũng là những đơn vị có mức độ thương vong khủng khiếp vào bậc nhất cuộc chiến.

Chiến tranh thế giới thứ nhất

Suốt một thời gian dài trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, chiến sự giữa các bên luôn nằm trong tình trạng giằng co và đẫm máu - nhất là ở Mặt trận phía Tây - do các phe tham chiến đều áp dụng loại chiến tranh chiến hào dễ thủ khó công. Đến năm 1915, người Đức bắt đầu triển khai các lực lượng đặc biệt mang tên Tiểu đoàn Rohr trong một nỗ lực xây dựng các chiến thuật xung kích. Đến năm 1916, trong cuộc tổng tấn công mang tên mình trên Mặt trận phía Đông, đại tướng Nga Aleksei A. Brusilov đã xây dựng và triển khai các lực lượng xung kích nhằm chọc thủng phòng tuyến quân Áo-Hung ở những chỗ yếu nhất, sau đó các đơn vị phía sau sẽ ào qua lỗ thủng nhằm đột phá sâu vào hậu phương. Tiếp đó, chiến thuật thẩm thấu (hay chiến thuật Von Hutier) ra đời, trong đó các đơn vị bộ binh xung kích đặc biệt sẽ được tách rời khỏi lực lượng chính và được tung vào những vị trí hiểm yếu nhằm "thẩm thấu" qua hàng ngũ địch với sự yểm hộ của pháo binh tầm ngắn và độ chính xác cao. Trong quá trình đột phá sâu vào trận tuyến đối phương, các đơn vị này phải vòng tránh các hỏa điểm kiên cố của địch nếu có thể - việc xử lý các hỏa điểm này sẽ do các đơn vị trang bị nặng hơn ở phía sau đảm nhiệm - và tấn công với hiệu quả lớn nhất có thể đối với những mục tiêu mà những người lính "thẩm thấu" phải tiêu diệt. Mục tiêu tối thượng của các đơn vị "thẩm thấu" là luồn sâu và phá hoại ở mức độ tối đa sự liền lạc trong đội hình quân địch. Và chính cái tên "bộ binh xung kích" (Stosstruppen) sẽ được dùng để gọi tên các đơn vị thẩm thấu này, còn chiến thuật mà họ sử dụng sẽ trở thành nền tảng cho chiến thuật của bộ binh sau thế chiến thứ nhất - ví dụ như trong việc thành lập các tổ tác chiến. Và, đến năm 1918, người Đức đã thành lập những sư đoàn vũ bão - những đơn vị bộ binh xung kích được huấn luyện đặc biệt cho kiểu chiến thuật này.

Kiểu chiến thuật tương tự cũng được quân đội Anh và Pháp sử dụng thường xuyên từ cuối năm 1917 với kết quả đạt được nằm ở mức độ khác nhau. Tiêu chuẩn huấn luyện cho các trung đội của lực lượng Viễn chinh Anh - SS 143 - được áp dụng từ tháng 2 năm 1917, bao hàm nhiều yếu tố của các đơn vị bộ đội xung kích Đức. Theo Ward, các sư đoàn Úc và Canada trong quân Viễn chinh Anh tại Pháp nhanh chóng được đánh giá là những đơn vị xung kích thiện chiến nhất của phe Hiệp ước.

Chiến tranh thế giới thứ hai
Trong Chiến tranh thế giới lần thứ hai, Hồng quân Liên Xô đã thành lập và tổ chức 5 Tập đoàn quân xung kích. Một bộ phận đáng kể trong số các đơn vị dẫn đầu các mũi tấn công của Hồng quân trong Cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại chính là các tập đoàn quân xung kích này. So với các đơn vị khác, những tập đoàn quân xung kích có tỉ lệ bộ binh, công binh và pháo dã chiến rất cao, tuy nhiên tính cơ động và tính bền bỉ trong tác chiến không được chú trọng bằng. Điểm đặc trưng của các tập đoàn quân xung kích Liên Xô chính là việc tận dụng tối đa hỏa lực pháo binh cấp tập đoàn quân nhằm đập nát các hỏa điểm và tuyến phòng ngự của quân phát xít Đức; đồng thời chúng cũng thường sở hữu các trung đoàn xe tăng hạng nặng nhằm bổ sung cho hỏa lực bắn thẳng vào các công sự Đức. Khi phòng tuyến địch đã bị đục thủng, các đơn vị cơ động hơn ở phía sau như xe tăng và bộ binh cơ giới sẽ tràn vào lỗ thủng và tiếp tục đột phá sâu vào bên trong hậu phương địch. Tuy nhiên, đến cuối cuộc chiến tranh, các Tập đoàn quân cận vệ Xô Viết thường có hỏa lực pháo binh cao hơn hẳn so với các tập đoàn quân xung kích này.

Một số tập đoàn quân xung kích nổi tiếng của Liên Xô có thể kể đến là Tập đoàn quân xung kích số 2 - đơn vị tác chiến trên mặt trận Leningrad và Tập đoàn quân xung kích số 3, đơn vị đóng vai trò quan trọng trong Trận Berlin.

Ngoài ra, Hồng quân Xô Viết còn tổ chức các cụm tác chiến đặc biệt bao hàm nhiều loại đơn vị binh chủng khác nhau với biên chế chừng 80 người, tổ chức thành các tổ tác chiến nhỏ tử 6-8 người, và cụm chiến đấu này được yểm hộ chặt chẽ bởi hỏa lực của pháo dã chiến. Các cụm tác chiến này là các đơn vị chiến thuật có khả năng áp dụng các chiến thuật trong chiến tranh đô thị mà Hồng quân thường xuyên phải trải qua khi công kích các đội quân đồn trú Đức trong các "thành phố-pháo đài" (Festungsstadt).

Sau thế chiến thứ hai
Vai trò tác chiến của bộ binh trong thế chiến thứ hai đã xóa bỏ hình ảnh "lãng mạn" của các đơn vị xung kích, nhất là khi bất kì người lính nào nếu được huấn luyện kĩ lưỡng và đúng cách đều có thể tham gia vào các lực lượng xung kích, đặc biệt trong các đợt tấn công theo quy ước vào một mục tiêu được phòng thủ kiên cố. Hồng quân Xô Viết vẫn tiếp tục sử dụng thuật ngữ "xung kích" hay "đột kích" nhằm gọi tên các tập đoàn quân tham gia vào quá trình đột phá chiều sâu chiến dịch theo nguyên tắc của học thuyết tác chiến chiều sâu.

Xem thêm
Tác chiến chiều sâu
Nghệ thuật chiến dịch
Chiến tranh chớp nhoáng
Thủy quân lục chiến
Arditi
Đặc công
Lực lượng vũ bão
Đặc công Ghatak

Chú thích

Tham khảo
 Grau, Lester W. Russian-Manufactured Armored Vehicle Vulnerability in Urban Combat: The Chechnya Experience , Red Thrust Star, January 1997 "The Chechen lower-level combat group consists of 15 to 20 personnel subdivided into three or four-man fighting cells...."

Bộ binh
Loại hình lực lượng quân sự
Lực lượng đặc nhiệm


title: Gonomyia paiuta

text:
Gonomyia paiuta là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gonomyia
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Bắc Lương (xã)

text:
Bắc Lương là một xã thuộc huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.

Xã Bắc Lương giáp ranh với xã Nam Giang, xã Tây Hồ, xã Thọ Nguyên, xã Hạnh Phúc và xã Xuân Thành. Trong xã có 13 thôn (gọi từ thôn 1 đến thôn 13) và chia ra làm 4 làng (làng Mỹ Thượng, làng Mỹ Hạ, làng Trung Thôn và làng Nhuế Thôn). Xã là một vùng đồng bằng, yên bình. Có đất canh tác nông nghiệp (làm 1 năm 2 vụ lúa và một vụ đông có thế là trồng ngô, khoai, đậu hay các loại rau màu mùa đông). Trên đầu xã tại làng Mỹ Thượng có một cái chợ gọi là chợ Neo, họp quanh năm buôn bán tấp tập, chợ chỉ nghỉ 2 ngày trong năm là vào ngày mùng 1 và mùng 2 tết Nguyên đán. Chợ chỉ họp vào buổi sáng, là nơi buôn bán cho cả những xã lân cận nơi đây. Trước năm 1975 trong xã còn có một ngôi chùa lớn (chùa Cổ Nhuế) được xây dựng tại làng Nhuế Thôn, nhưng sau chiến tranh đã bị phá chùa để lấy gạch xây trạm xá và trường học cho xã. Năm 2011, xã cùng những người con xa quê đang tổ chức quyên góp và sưu tầm những hiện vật còn sót lại của chùa ngày xưa để xây lại chùa.

Tham khảo


title: Lyria deliciosa

text:
Lyria deliciosa là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Volutidae, họ ốc dừa.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Lyria


title: Treize-Vents

text:
Treize-Vents là một xã ở tỉnh Vendée trong vùng Pays de la Loire, Pháp. Xã này có diện tích 19,12 km², dân số năm 2006 là 957 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 182 mét trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
Site officiel de la commune de Treize-Vents
Site du Foyer des Jeunes
Site des jeunes du doyénée des herbiers
Présentation de la commune trên trang mạng của canton
 Treize-Vents trên trang mạng Viện địa lý quốc gia
 Treize-Vents trên trang mạng của INSEE
 Treize-Vents trên trang mạng của Quid
 Vị trí của Treize-Vents trên bản đồ nước Pháp
 Plan de Treize-Vents sur Mapquest

Xã của Vendée


title: Hydroporus nanpingensis

text:
Hydroporus nanpingensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Toledo & Mazzoldi miêu tả khoa học năm 1996.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hydroporus


title: Andrena maculipes

text:
Andrena maculipes là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Morawitz mô tả khoa học năm 1876.

Chú thích

Tham khảo

M
Động vật được mô tả năm 1876


title: Auboué

text:
Auboué là một xã của tỉnh Meurthe-et-Moselle, thuộc vùng Grand Est, đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 185 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Meurthe-et-Moselle


title: Regret (album)

text:
Regret là album tổng hợp đầu tiên của đơn vị sản xuất âm nhạc Nhật Bản I've Sound và là vol đầu tiên của họ trong sê-ri album Girls Compilation. Phát hành ngày 24 tháng 12 năm 1999, album này tổng hợp lại nhiều bài hát do các ca sĩ của ban nhạc trình bày cho các PC game người lớn. Các giọng ca trong album gồm: Aki, Ayana, Shimamiya Eiko, Mary, Mell, Mihi, Miki và R.I.E.

Danh sách track

Tham khảo

Album năm 1999
Album của I’ve Sound


title: Đội hình phalanx

text:
Phalanx (tiếng Hy Lạp cổ: φάλαγξ, tiếng Hy Lạp hiện đại: φάλαγγα, phiên âm: phālanga, số nhiều: φάλαγγες, phiên âm: phālanges), thường được chuyển ngữ Việt là Phương trận, là một đội hình quân sự số đông hình chữ nhật, thường được tập hợp hoàn toàn từ bộ binh nặng được vũ trang giáo, kích, hoặc những vũ khí tương tự như vậy. Thuật ngữ này đặc biệt sử dụng cho đội hình chiến tranh Hy Lạp cổ đại.

Nguyên thủy, từ "phalanx" xuất phát từ "phalangos", trong tiếng Hy Lạp có nghĩa là "ngón tay". Bản thân từ ‘phalanx’ không được dùng chỉ một loại biên chế đơn vị quân sự như Binh đoàn La Mã hoặc sư đoàn hiện đại), mà chỉ là một đội hình tổng quát của binh sĩ trong một đội quân. Vì vậy phalanx không có kết cấu hoặc năng lực tác chiến tiêu chuẩn.

Nhiều đội quân mang giáo chiến đấu trong lịch sử với một đội hình gần-như-phalanx. Dĩ nhiên, từ này được sử dụng trong tiếng Anh phổ thông để tả một "nhóm người đứng, hoặc tiến tới cùng nhau sát bên nhau", ví dụ như "một đội phalanx cảnh sát". Chính vì thế, cấu trúc xương sống trong bàn tay và bàn chân cũng mang tên này, "xương Phalanx", với một sự sắp xếp xương và khớp, nhìn từ nhiều phía, giống như đang ở trong khuôn mẫu phalanx.

Nguồn gốc

Ghi chép gần nhất mô tả một đội hình giống-như-phalanx là ở một tấm bia Sumerian năm 2450 TCN. Trong hình, quân đội có vẻ như được trang bị giáo, mũ che đầu, và khiên rất lớn che cả thân người. Bộ binh Ai Cập Cổ được chép lại là đã sử dụng đội hình tương tự vậy. Lần sử dụng đầu tiên của thuật ngữ phalanx là của Homer với "(φαλαγξ), dùng để mô tả hoplite chiến đấu trong một tiền tuyến được tổ chức. Homer sử dụng thuật ngữ này để chỉ ra sự khác biệt những trận chiến dựa trên đội hình từ những trận đấu cá nhân thỉnh thoảng thấy trong những bài thơ của ông.

Các nhà sử học vẫn chưa thống nhất giữa đội hình phalanx của người Hy Lạp và những đội hình của những người trước đó. Nguyên lý sử dụng bức tường khiên và đội hình giáo khăng khít đã rất phổ biến giữa những đội quân của những nền văn minh lớn xuyên suốt lịch sử, vậy sự tương tự có thể là do sự tiến hóa hội tụ chứ không phải là sự ảnh hưởng.

Theo truyền thống, các nhà sử học đánh dấu mốc sự ra đời của phalanx hoplite của Hy Lạp cổ đại vào thế kỷ VIII TrCN ở Sparta, tuy nhiên điều này chưa được xác nhận chính xác. Có vẻ chính xác hơn là đội hình này đã được đưa ra khoảng thế kỷ VII  TCN sau sự giới thiệu aspis (một tấm khiên cũng được gọi là hoplon) ở thành Argos, đã làm đội hình trở nên khả thi. Việc này cũng có bằng chứng xa hơn là trên chiếc bình Chigi, vào năm 650 Tcn, xác định hoplite được vũ trang aspis, giáo và panoply(bộ giáp đầy đủ).

Tổng quan

Đội hình hoplite phalanx từ thời Archaic và Cổ Đại ở Hy Lạp (khoảng 750 – 350 TCN) là một đội hình mà hoplite sẽ sắp xếp khăn khít trong hàng ngũ. Hoplite sẽ để sát khiên với nhau, và những hàng đầu trước hàng đầu tiên thì đưa giáo qua đầu hàng đầu tiên. Đội hình phalanx vì vậy đặc trưng cho một bức tường khiên và những cây giáo chĩa đồng loạt về phía quân thù, làm cho tấn công trước mặt trở nên khó hơn. Nó cũng cho phép nhiều người lính có thể tham gia chiến trận hơn tại một thời điểm xác định (khác với trường hợp chỉ những người hàng đầu tiên mới được tham gia)

Phalanx thường từ từ bước tới, dù họ vẫn có thể tăng tốc độ ở những yard cuối cùng. Herodotus của Hy Lạp nói rằng, ở Trận Marathon, "đó là những người lính Hy Lạp đầu tiên chúng ta biết xông tới đối thủ (charging) khi đang chạy". Nhiều nhà sử học tin rằng cuộc cách mạng này chủ yếu là vì họ muốn giảm thiểu thương vong từ lính đánh xa Ba Tư. Hai phía có thể chạm nhau, nhiều cây giáo ở hàng đầu có thể rung lên. Trong trận đánh, toàn bộ đội hình sẽ từ từ ấn tới trước để cố đánh xuyên qua đội hình đối phương, vậy khi hai đội hình phalanx chạm nhau, sự run này có thể chủ yếu trở thành một cuộc chiến của sự đâm tới trước, vì vậy khi đó, luật là những phalanx có đội hình sâu hơn thường bao giờ cũng thắng, rất ít ngoại lệ được ghi nhận.

Cần phải biết rằng không có bức họa Hy Lạp nào mô tả bất cứ cái gì giống như một trận chiến đâm tới trước và lý thuyết này, rõ ràng là lý thuyết này là lý thuyết được công nhận rộng rãi nhất, nhưng lại là một sản phẩm của suy đoán dựa trên nghiên cứu hơn là dựa trên bằng chứng rõ ràng từ những nguồn đương thời. Thuật ngữ tiếng Hy Lạp "push" đã được sử dụng với một nghĩa ẩn dụ hoàn toàn tương đồng với từ tiếng Anh (ví dụ như nó cũng dùng để tả một sự tiến triển của lập luận) và nó không thể được cho là "đẩy" tới quân thù một cách thông thường và mô tả một hiện tượng vật lý, cho dù có thể nó là như vậy.

Hoplite cá nhân thường cấm khiên bên tay trái, không chỉ bảo vệ một mình anh ta mà còn bảo vệ người lính bên phải. Điều này có nghĩa là, một vài người lính ở bên phải phalanx chỉ được bảo vệ một nửa. Trong chiến đấu, những lực lượng phalanx đối địch thường khai thác điểm này bằng cách tấn công lên cánh phải. Điều đó cũng có nghĩa, trong chiến đấu, một đội hình phalanx sẽ phải di chuyển từ từ sang bên phải(để hoplite còn đứng sau khiên che của người đồng đội bên cạnh). Những người lính hoplite kinh nghiệm nhất thường được xếp vào bên phải phalanx, để giải quyết những vấn đề này. Có một chỉ huy ở mỗi hàng phalanx, và một vị tướng hậu quân, là ouragos (nghĩa là chỉ huy đằng đuôi), sẽ giữ trật tự đằng sau. Vì vậy phalanx là một ví dụ của một đội hình quân sự mà mỗi một yếu tố cá thể trong trận đấu sẽ bảo vệ sự thành công cho tất cả còn lại. Hoplite phải tin vào những người lính kể cận và phải bảo vệ họ; và phải bảo vệ người lính bên cạnh mình; một đội hình phalanx, vì vậy, sẽ chỉ mạnh ngang với những thành tố yếu nhất(nghĩa là cả đội hình phalanx chỉ có sức mạnh ngang với những cá thể yếu nhất, đơn giản vì khi những cá thể yếu nhất này bị loại trừ thì tất cả những cá thể mạnh hơn coi như vô dụng). Sức mạnh của một đội hình phalanx vì vậy phụ thuộc vào các hoplite đơn lẻ có giữ được đội hình trong chiến tranh không, và họ có thể giữ vững vị trí như thế nào, đặc biệt là khi chịu tấn công của một đội hình khác. Đội hình kỷ luật hơn và dũng cảm hơn sẽ có cơ may chiến thắng cao hơn – không kể nhiều khi sự va chạm của rất nhiều thành bang Hy Lạp được giải quyết đơn giản là một bên chạy khỏi chiến trường trước trận đánh. Từ Hy Lạp dynamis, "Ý chí tấn công", miêu tả động lực giữ các hoplite trong đội hình.

Phalanx của Vương Quốc Macedonia Cổ và những thành bang Hy Lạp sau này là một sự phát triển đội hình phalanx. ‘Phalangites" được vũ trang bởi giáo dài hơn nhiều và ít được trang bị nặng hơn. Sarissa được cầm bằng hai tay, phalangiste cầm ít khiên hơn nhiều, được ép vào trong cánh tay. Vì vậy, dù là phalanx Macedonia có cấu trúc tương tự như phalanx hoplite, thì nó có những đặc trưng chiến thuật khác rất nhiều. Với giáo rất dài, tối đa năm hàng phalangites có thể đưa vũ khí tới tận hàng đầu; giữ đối phương không thể tới gần ở khoảng cách lớn hơn. Phalanx Macedonia tạo thành bức tường khiên khó hơn nhiều, nhưng giáo dài ra đã bù đắp việc đó. Đội hình phalanx như vậy có vẻ như có thể giảm thiểu những trận đánh suy thoái thành cuộc chiến dậm tới trước.

Vũ trang cho Hoplite

Vũ khí quan trọng nhất là chiếc giáo khoảng 2.7 m gọi là doru. Mặc dù có nhiều ghi chép khác nhau về độ dài của nó, bây giờ thường người ta cho rằng nó khoảng 7 – 9 feet (~2.1 - ~2.7 m). Nó được cầm một tay, tay kia cầm khiên. Mũi giáo thường cong hình lá cây, cạnh giáo có một que nhọn gọi là sauroter, được dùng để cắm giáo trên mặt đất(cũng là lý do của tên gọi nó). Nó cũng dùng làm vũ khí thứ cấp nếu như mũi giáo bị cong, hoặc dùng cho những đơn vị bên cánh xử lý những kẻ thù đã gục ngã khi phalanx tiến tới. Hoplite dùng giáo dọc theo phía trên cánh tay hay phía dưới cánh tay vẫn là đề tài tranh cãi giữa các nhà sử học. Cầm dưới cánh tay thì yếu hơn nhưng dễ kiểm soát hơn, và ngược lại. Có vẻ như cả hai cách đều được dùng, tùy tình huống. Nếu chỉ huy ra lệnh tấn công, thì cầm trên cánh tay có vẻ dễ xuyên phá phòng thủ đối phương hơn. Cú đâm hướng đi lên dễ bị giáp đối phương làm chệch hướng vì lực đòn bẩy yếu hơn. Dù vậy, khi phòng thủ, cầm giáo dưới cánh tay có vẻ gây sốc lớn hơn, nó có thể được đặt nằm dài dưới vai để tăng tính ổn định. Cũng có nguồn cho rằng động tác tấn công khi đặt giáo trên cánh tay sẽ cho ra một sự kết hợp hiệu quả hơn giữa chiếc aspis và doru khi bức tường khiên đã bị đánh đổ, còn động tác tấn công khi đặt giáo dưới cánh tay sẽ hiệu quả hơn khi những chiếc khiên được nối dài thành một hàng. Các hoplite đứng trong những hàng phía sau hàng đầu tiên thì gần như chắc chắn là dùng giáo trên cánh tay khi đang chiến đấu. Những hoplite này khi không chiến đấu sẽ cầm giáo dưới cánh tay và nâng giáo lên với góc nâng càng về sau càng tăng. Chiến thuật này cho một sự phòng thủ tốt khi bị những đơn vị đánh xa tấn công, khi nó làm chệch hướng sức mạnh này.

Hoplite cũng mang một đoản kiếm gọi là xiphos. Đoản kiếm này sử dụng như vũ khí thứ cấp, chỉ dùng khi hàng giáo bị xuyên thủng, hoặc phalanx bỏ đội hình. Khi đối phương bỏ chạy, hoplite sẽ thả khiên và giáo, sau đó đuổi theo đối phương bằng đoản kiếm. Một bất lợi của xiphos là nó vô cùng nặng và không có tầm tấn công cao bằng phần lớn kiếm trong giai đoạn đó.

Vũ trang cho Phalangites

Sarissa là giáo sử dụng trong quân đội Macedonia cổ. Không biết được độ dài thực sự của sarissa, nhưng có lẽ nó dài gấp đôi doru. Như vậy nó ít nhất cũng 14 feet (~4.3m), nhưng 18 (~5.5m) có vẻ đúng như vậy hơn. (Cây xyston kỵ binh dài 12.5 feet (~3.8m). Độ dài rất lớn của chiếc giáo được cân bằng trọng lượng bời một đối trọng ở khoảng cuối cây giáo, cũng là thứ được dùng để giúp cây giáo cắm xuống đất. Vì độ dài rất lớn của nó, cân nặng và những sự cân bằng khác, cây sarissa được cầm hai tay. Như vậy, aspis không còn được sử dụng như một phương tiện phòng thủ hữu hiệu. Vì vậy, phalangites giữ một cái khiên pelte (những cái này thường được cung cấp cho lính đánh xa – peltasts) ở cẳng tay trái. Dù điều này làm giảm đi khả năng lập bức tường khiên, độ dài quá lớn của chiếc giáo ngăn chặn phần lớn kẻ thù tiến tới gần, khi mà giáo khoảng ba đến năm hàng đầu có thể được đưa ra trước hàng đầu tiên. Chiếc giáo được cầm ở dưới cánh tay, để chiếc khiên có thể tránh che mất tầm nhìn người lính nếu được cầm qua đầu. Cũng rất khó để tháo rồi sarissa ra thứ gì mà nó mắc vào (đất, khiên, hoặc lính đối phương), nếu nó bị đâm xuống dưới, vì độ dài của nó.

Dàn trận và chiến đấu

Cấu trúc phalanx và sức mạnh

Thành tố chiến đấu căn bản của quân đội Hy Lạp là stoichis hoặc stoichos (nghĩa là "hàng ngũ") hoặc enomotia (nghĩa là "lời thề") từ sức mạnh 16 đến 25 người, lãnh đạo bởi một decadarchos được hỗ trợ bởi một dimoerites và hai decasteroe(tức decasterous). Từ bốn đến tối đa 32 enomtiae (phụ thuộc vào thời kỳ hoặc vào thành bang) đã tạo nên một lochos được lãnh đạo bởi một lochagos, điều khiển khoảng ban đầu từ 100 hoplite đến tối đa 500 trong những đội quân Hy Lạp sau này. Một taxis (mora với người Sparta) là đội hình hoplite chuẩn lớn nhất từ 500 tới 1500 người, được điều khiển bởi một strategos(hay vị tướng). Toàn thể quân đội, với toàn bộ khoảng vài taxeis hoặc morae được lãnh đạo bởi hội đồng tướng lĩnh. Sau này, kẻ đứng đầu quân đội là polemarchos (democracies) khi mà chỉ một sự không đồng tình của người này đồng nghĩa với một sự phủ quyết tức strategos autocrator (liên minh độc tài) hay một vị vua (với vương quốc).

Mặt trước đội hình và chiều sâu

Các hoplite phalanx thường dàn với hàng ngũ khoảng 8 người hoặc sâu hơn; Phalanx Macedonia thường khoảng tối đa 16 người. Có một vài ngoại lệ nổi tiếng; ví dụ như, trong trận Leuctra và Mantinea, vị tướng người Thebes Epaninondas đã sắp xếp cánh trái phalanx thành một mũi rìu khoảng 50 hàng với hoplite tinh nhuệ nằm phía sau.

Độ sâu của phalanx, dù vậy, có thể thay đổi phụ thuộc vào nhu cầu, và kế hoạch của vị tướng. Khi mà phalanx đang di chuyển, một đội hình eis bathos (dàn trải) đã được sử dụng để tiến tới đơn giản hơn và giữ được trật tự đội hình. Đây cũng là đội hình chiến đấu ban đầu, nghĩa là, cho phép lính phe ta đi qua chỗ trống dù với mục đích tấn công hay rút lui. Trong trạng thái này, phalanx có độ sâu gấp đôi (tính cả chiều dài đất) hơn bình thường và mỗi hoplite phải giữ một độ dài khoảng 1.8 – 2m (6–7 ft). Khi bộ bình đối phương tiến tới, một sự rút lại nhanh chóng thành đội hình pykne (khăng khít) là cần thiết. Trong tình huống đó, khoảng cách các hàng sẽ rút lại một nửa (0.9-1m hoặc 3 ft về độ dài) và chiều sâu đội hình lại như cũ. Nhưng nếu phalanx bị thương tổn quá nặng, bị tấn công từ xa hoặc bị kỵ binh công kích trước mặt, một sự chuyển đổi tức thì thành đội hình synaspismos (cực kỳ khăng khít) là bắt buộc. Trong synaspismos, khoảng cách đội hình bằng một nửa ban đầu và khoảng cách giữa mỗi người vào khoảng 0.45 m (1.5 ft)

Những bước tiến hành

Vài bước tiến hành chiến tranh hoplite.

Ephodos: Hoplite dừng việc hát paeanes (bài ca chiến tranh) và tiến tới quân thù, từ từ nâng dần bước chân và tốc độ. Thời gian ngắn trước chiến tranh thật sự thì tiếng hét chiến tranh sẽ được tạo ra.

Krousis: Hai phalanx đối địch chạm nhau gần như ngay lập tức sau Ephodos trước hàng đầu. Promachoe (những người lính hàng đầu tiên) phải chín chắn cả về thể chất lẫn tinh thần để nắm chủ động và sống qua sự va chạm.

Doratismos: Lại lặp lại, những cú đâm giáo rất nhanh để phá vỡ đội hình đối phương.

Othismos: Về ngôn từ là "đẩy" sau khi giáo đã gãy gần hết, hoplite bắt đầu "đẩy" với những chiếc khiên lớn và sử dụng vũ khí thứ cấp, đoản kiếm. Đây có thể là giai đoạn dài nhất.

Pararrhexis: Hạ gục phalanx đối phương, đội hình đối phương vỡ nát và trận đánh kết thúc.

Chiến thuật

Lịch sử ban đầu của phalanx phổ biến là chiến tranh giữa các toán hoplite từ cuộc chiến giữa các thành bang. Kết quả thông thường thì khá giống nhau, những đội hình chai cứng đâm vào nhau cho tới khi một vỡ nát. Tiềm năng cao hơn của phalanx được chứng minh ở trận Marathon (490 TCN). Gặp một lực lượng lớn hơn rất nhiều của Darius I, quân Athens đã dàn mỏng phalanx và vì vậy kéo dài hàng đầu tiên ra, tránh bị đánh vào sườn. Dù vậy, dù một đội hình phalanx được giảm độ sâu chăng nữa cũng không thể dừng bước bộ binh trang bị nhẹ của Ba Tư. Sau khi đánh cho hai cánh Ba Tư phải bỏ chạy, hoplite cánh của Athens co sát lại và tiêu diệt lực lượng tinh nhuệ ở trung quân Ba Tư, và cuối cùng là một chiến thắng giòn giã của Athens. Xuyên suốt chiến tranh Hy Lạp – Ba Tư đội hình hoplite phalanx đã được chứng minh là mạnh hơn bộ binh Ba Tư rất nhiều (như những trận Thermopylae hoặc Plataea).

Có lẽ ví dụ điển hình nhất của sự tiến hóa phalanx là cách tiến quân xiên, nổi tiếng nhất là trong trận Leuctra. Ở đó, tướng Epaminondas đã dàn mỏng cánh phải và trung quân phalanx, và đẩy sâu cánh trái tới 50 hàng. Như vậy, Epaminondas đã đảo ngược tiền lệ là cánh phải phalanx là mạnh nhất. Việc này cho phép quân Thebes tấn công cực mạnh quân tinh nhuệ Sparta ở cánh phải bên kia. Nghĩa là khi đó, trung quân và cánh phải Thebes càng lúc càng lùi dần, giữ cho những phần yếu này không bị tiêu diệt. Khi lính Sparta đã bỏ chạy ở cánh trái Thebes, thì những phần còn lại của đội hình Sparta cũng vỡ nát. Vì vậy bằng cách tập trung hóa sức mạnh tấn công của hoplite. Epaminondas đã hạ gục một kẻ thù tưởng như vô địch.

Vua Philip II của Macedonia đã bị bắt ở Thebes làm con tin vài năm, và đã chú ý tới cải cách của Epaminondas. Khi quay về quê nhà, ông đã dựng nên một lực lượng bộ binh cách mạng, đã thay đổi số phận của thế giới Hy Lạp. Phalangites của Pillip là lực lượng quân đội chuyên nghiệp đầu tiên ở Hy Lạp Cổ không kể đến Sparta. Họ được vũ trang giáo dài hơn và đâm sâu hơn và có chiến thuật và vận động tiến hóa, phức tạp hơn. Quan trọng hơn, phalanx của Phillip là lực lượng đa dạng, kết hợp rất nhiều lính đánh xa và kỵ binh, quan trọng nhất là kỵ binh Companion huyền thoại. Phalanx Macedonia bây giờ sử dụng để đâm trung quân đối phương, trong khi kỵ binh và bộ binh cơ động tấn công hai cánh đối phương. Nó có uy thế lớn hơn nhìêu so với những lực lượng tĩnh tại của Các Thành Bang Hy Lạp, điều này được thể hiện rõ trong trận Chaeronea, quân Phillip II đã tiêu diệt phalanx của liên minh Theban và Athens.

Điểm yếu

Hoplite phalanx yếu nhất khi gặp những lực lượng trang bị nhẹ hơn và linh hoạt hơn nếu không có những lực lượng hỗ trợ như vậy. Ví dụ như trận Lechaeum, một lực lượng Athens lãnh đạo bởi Iphicrate đã đánh cho một Sparta mora (một đơn vị khoảng 500 – 900 bộ binh nặng)tan tành. Quân Athens có sự cân bằng đáng kể giữa lính đánh xa nhẹ với javelin (lao) hoặc nỏ đã đánh gục những đợt tấn công liên hồi của Sparta, tạo ra sự hỗn loạn trong hàng ngũ Sparta và dĩ nhiên đã bỏ chạy khi thấy bộ binh nặng Athens cứu viện và định tấn công vào sườn họ bằng thủy quân.

Phalanx Macedonia cũng có điểm yếu tương tự với các hoplite trước. Về lý thuyết thì nó không thể bị đánh bại trước mặt nhưng hai cánh thì rất yếu, khi đã dàn trận rồi thì rất khó để bỏ trận hoặc để dàn trận lại để bị tấn công từ những hướng đó. Vì vậy, phalanx gặp một đội hình không phải phalangite thì cần được bảo vệ hai bên cánh, quân trang bị nhẹ hơn hoặc ít ra cũng là cơ động hơn, kỵ binh chẳng hạn. Điều này thể hiện rõ ở trận Magnesia, khi mà bộ binh hỗ trợ của Seleucid đã bị tiêu diệt thì phalanx không còn cách nào chống lại được bộ binh La Mã.

Phalanx Macedonia cũng có thể mất sự khăng khít khi di chuyển qua những địa hình xấu, như vậy có thể tạo ra khoảng trống giữa các khối quân, và cũng không tạo được một tiền quân chắc chắn. Trong tình thế này, trận Pydna chẳng hạn, phalanx trở nên rất dễ tiêu diệt bởi những đơn vị cơ động hơn, các century legion La Mã chẳng hạn, có thể né được giáo và tiến tới dàn trận đánh xáp lá cà với phalangites.

Cuối cùng, phần lớn các đội quân giống-phalanx thường thiếu hỗ trợ của những toán quân đằng sau tiền tuyến. Như vậy chỉ cần xuyên thủng tiền tuyến này hoặc tiêu diệt hai cánh quân thì bảo đảm thắng lợi (phanlanx sẽ được phòng thủ tốt hơn nếu đánh giáp chiến bằng kiếm khi bị áp sát, giống như lê dương La Mã phi giáo và chiến đấu bằng kiếm khi cần).

Suy tàn

Sự xuống dốc của diadochi và phalanx gắn chặt với sự thăng hoa của Roma và Legion La Mã, vào khoảng TK 3 TCN. La Mã đầu tiên bản thân họ cũng dùng đội hình phalanx, nhưng dần dần đã tiến tới chiến thuật linh hoạt hơn, với kết quả là Legion quen thuộc với chúng ta. Rome đã gần như chinh phục hoàn toàn tất cà những thành bang sau này của Macedonia, nhiều thành bang Hy Lạp và đồng minh. Những mảnh đất này đã sáp nhập vào Cộng Hòa La Mã, và khi những thành bang Hy Lạp đã không còn tồn tại, thì những đội quân thường dùng đội hình phalanx cũng thế. Sau đó, quân đội được phát triển ở những mảnh đất này của La Mã cũng được trang bị và chiến đấu trong hệ thống La Mã.

Vẫn còn vài câu hỏi là có phải phalanx đã thực sự lỗi thời vào cuối lịch sử của nó. Trong một vài những trận đánh lớn giữa Quân đội La Mã và phalanx HY Lạp, Pydna (168 TCN), Cynoscephalae (197 TCN) và Magnesia (190 TCN), phalanx đã chiến đấu khá tốt trước legion, ban đầu đã đẩy lui được bộ binh La Mã. Dù vậy, ở Cynoscephalae và Magnesia, thất bại trong việc phòng thủ các cánh của Phalanx đã dấn tới thất bại, còn trong trận Pydna, mất sự khăng khít trong đội hình Phalanx khi đuổi theo những lính La Mã bỏ chạy đã giúp lính La Mã đánh sâu vào đội hình phalanx, khi mà kỹ năng đánh xáp lá cà trở thành quyết định(tuy nhiên nếu như biết biến đổi phanlanx thì có thể phanlanx sẽ phát triển mạnh cả về thủ lẫn tấn công).

Những lực lượng mang giáo đã trở thành những thành tố quan trọng trong nhiều đội quân cho tới khi sự lên ngôi của hỏa khí, nhưng không chiến đấu theo cách của phalanx. Một sự so sánh rất có ý nghĩa là giữa phalanx và đội hình Trung Cổ pike. Dù vậy, về chiến thuật (tức là đội hình này chủ yếu sử dụng để giết kỵ binh) và về tổ chức, những lực lượng mang giáo sau này khác hẳn với phalanx Hy Lạp.

Tham khảo

 Goldsworthy, Adrian: In the Name of Rome: The Men Who Won the Roman Empire (Orion,2003) ISBN 0-7538-1789-6
 Goldsworthy, A. (1997) "The Othismos, Myths and Heresies: The Nature of Hoplite Battle", War In History 4/1, pp. 1–26
 Hanson, V. (1989) "The Western Way of War" (Hodder & Stoughton)
 Lazenby, J.F. "The Pelopennesian War - A Military Study", (2004) Routledge
 Lendon, J.E., Soldiers & Ghosts: A History of Battle in Classical Antiquity, Yale University Press (2005), ISBN 0-300-11979-8, 9780300119794 Book Review
 Wees, Hans van, (2004) Greek warfare:Myths and Realities (Duckworth Press)
 Xenophon, (1986) Translated by George Cawkwell, The Persian Expedition (Penguin Classics)

Quân sự
Đội hình chiến thuật


title: Anthurium hebetatilaminum

text:
Anthurium hebetatilaminum là một loài thực vật thuộc họ Araceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 Benavides, G. & Pitman, N. 2003. Anthurium hebetatilaminum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
H
Thực vật dễ tổn thương


title: Stomphastis crotonis

text:
Stomphastis crotonis là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Nam Phi và Namibia.

Ấu trùng ăn Croton menyharthii. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Stomphastis


title: Gandaca harina

text:
Tree Yellow (Gandaca harina) là một con bướm ngày trong họ Pieridae. Chúng có màu vàng và trắng, được tìm thấy ở India, Thái Lan, Myanma, Malaysia, Singapore, Philippines, và Indonesia.

Hình ảnh

Tham khảo

 Evans, W.H. (1932) The Identification of Indian Butterflies. (2nd Ed), Bombay Natural History Society, Mumbai, India.
 Gaonkar, Harish (1996) Butterflies of the Western Ghats, India (bao gồm Sri Lanka) - A Biodiversity Assessment of a threatened mountain system. Journal of the Bombay Natural History Society.
 Gay,Thomas; Kehimkar,Isaac & Punetha,J.C.(1992) Common Butterflies of India. WWF-India và Oxford University Press, Mumbai, India.
 Kunte,Krushnamegh (2005) Butterflies of Peninsular India. Universities Press.
 Wynter-Blyth, M.A. (1957) Butterflies of the Indian Region, Bombay Natural History Society, Mumbai, India.

Liên kết ngoài

Gandaca


title: Castilruiz

text:
Castilruiz là một đô thị ở tỉnh Soria, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha, đô thị này có dân số 285 người.

Tham khảo

Đô thị ở Soria


title: Airplane (định hướng)

text:
Airplane là nghĩa tiếng Việt của máy bay

Airplane cũng có thể là

Phim ảnh
 Airplane!, phim hài Mỹ năm 1980
 Airplane II: The Sequel, phim năm 1982, phần tiếp theo của Airplane!

Âm nhạc
 Airplane (album), album năm 1998 của Rusted Root
 "Airplane", bài hát 1977 của The Beach Boys
 "Airplanes (bài hát)", bài hát 2010 của B.o.B hợp tác với Hayley Williams
 "Airplane", bài hát 2018 của J-Hope nằm trong mixtape đầu tay Hope World.


title: 9147 Kourakuen

text:
9147 Kourakuen (1977 DD1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 18 tháng 2 năm 1977 bởi H. Kosai và K. Hurukawa ở Trạm Kiso thuộc Đài thiên văn Tokyo.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 9147 Kourakuen

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1977


title: Mutzig

text:
Mutzig là một xã trong tỉnh Bas-Rhin, thuộc vùng Grand Est của nước Pháp, có dân số là 5.584 người (thời điểm 1999).

Thông tin nhân khẩu

Nhân vật nổi tiếng
 Louis François Antoine Arbogast, nhà toán học

Điểm tham quan
 Pháo đài Mutzig
 Tuyến phòng thủ Maginot

Tham khảo

Xã của Bas-Rhin


title: Bolitoglossa porrasorum

text:
Bolitoglossa porrasorum là một loài kỳ giông thuộc họ Plethodontidae.
Đây là loài đặc hữu của Honduras.

Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và rừng trước đây suy thoái nghiêm trọng.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Tham khảo

 Cruz, G., Wilson, L.D. & McCranie, R. 2004. Bolitoglossa porrasorum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Động vật Honduras
Bolitoglossa
Động vật đặc hữu Honduras
Động vật lưỡng cư Honduras


title: Sandersleben

text:
Sandersleben là một thị xã ở huyện Mansfeld-Südharz, bang Saxony-Anhalt, nước Đức. Đô thị Sandersleben có diện tích km². It is situated on the river Wipper, cự ly khoảng 17 km về phía bắc của Eisleben. Đô thị này thuộc Verwaltungsgemeinschaft Wipper-Eine.

Tham khảo


title: Geranomyia fumimarginata

text:
Geranomyia fumimarginata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Geranomyia
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Gröben

text:
Gröben là một đô thị thuộc huyện Burgenland, bang Sachsen-Anhalt, Đức. Đô thị Gröben có diện tích 3,94 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 715 người.

Tham khảo


title: Aeolus liberalis

text:
Aeolus liberalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1897.

Chú thích

Tham khảo

biologie|2011|10|30}}

Aeolus


title: Euphorbia hamaderohensis

text:
Euphorbia hamaderohensis là một loài thực vật thuộc họ Euphorbiaceae. Đây là loài đặc hữu của Yemen. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng nhiều đá.

Chú thích

Tham khảo
 Miller, A. 2004. Euphorbia hamaderohensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Yemen
H


title: Charbonnières-les-Bains

text:
Charbonnières-les-Bains là một xã thuộc tỉnh Rhône trong vùng Rhône-Alpes phía đông nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 233 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Rhône


title: Nomada discrepans

text:
Nomada discrepans là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Schmiedeknecht mô tả khoa học năm 1882.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1882


title: Nguyễn Phúc Hồng Tập

text:
Nguyễn Phúc Hồng Tập (阮福洪槢, ? - 1864) gọi tắt là Hồng Tập, khi bị tội phải cải sang họ mẹ nên được gọi là Võ Tập hay Vũ Tập (武槢); là con trai của Phú Bình Công Nguyễn Phúc Miên Áo, là cháu nội vua Minh Mạng và là em chú bác với Nguyễn Phúc Hồng Nhậm tức vua Tự Đức.

Về thân thế, sử nhà Nguyễn biên chép về ông rất ít, chỉ biết ông là một trong số những người cầm đầu cuộc nổi dậy tại Kinh thành Huế vào năm 1864.

Cuộc nổi dậy 1864

Nguyên do
Năm Nhâm Tuất (1862) triều đình Huế ký hòa ước với thực dân Pháp. Trong số 12 điều khoản, có khoản 3 ghi nhường trọn chủ quyền cho Pháp ba tỉnh ba tỉnh là Gia Định, Định Tường, Biên Hòa và đảo Côn Lôn cho Pháp.

Chính điều khoản này đã gây rất nhiều công phẫn trong các tầng lớp xã hội Việt Nam. Sách Việt sử tân biên cho biết:
Một việc đã xảy ra và chưa từng có từ trước đến giờ là thái độ của các khóa sinh thi Hương ở các trường Thừa Thiên, Nghệ An, Hà Nội và Nam Định. Họ đã biểu tình để tỏ lòng bất mãn đối với Hòa ước 1862 mấy lần khiến triều đình phải dùng quân đội đến đàn áp mới yên. Ngay ở kinh thành nhiều quan lại và tôn thất cũng ra mặt phản kháng và muốn lật nhào ngai vàng của vua Dực Tông (Tự Đức) hầu mở một lối thoát cho thời cuộc nước nhà...

Diễn biến
Theo Mark W. McLeod, thì:
Nguyễn Văn Viên (một sĩ phu Bình Định) và phò mã Trương Văn Chất (con trai tổng đốc Trương Văn Uyển) khi nghe được các điều khoản của bản hiệp ước năm 1862, đã dâng sớ lên Tự Đức, thúc dục nhà vua hãy loại trừ những người Việt theo đạo Da Tô (Thiên Chúa Giáo), và đề nghị các chiến lược tấn công quân đội Pháp. Khi các sự thỉnh cầu bị nhà vua bác, họ đã quyết định thực hiện các mục tiêu của họ mà không có sự chấp thuận của triều đình...
Hai người giành được sự ủng hộ của một số văn thân và quan chức "chủ chiến". Và nhóm đã đề ra kế hoạch là kêu gọi sự hành quyết tức thời các quan lại "phe chủ hòa" tại triều đình, kể cả ông Phan Thanh Giản. Loại trừ xong, phe nổi dậy sẽ thành lập các đội quân tình nguyện để tấn công các làng theo đạo Da Tô ở các vùng phụ cận kinh đô và ở các tỉnh thuộc miền Trung và miền Bắc. Sau đó, sẽ tấn công người Pháp tại miền Nam. Vua Tự Đức sẽ được phải lựa chọn một trong hai hoặc là ủng hộ kế hoạch chống Pháp và bài đạo Da Tô, hoặc là phải nhường ngai vàng cho một hoàng thân họ Nguyễn khác, mà người đó có thể là Hồng Tập...

Theo Phạm Văn Sơn, thì:
Nhân cơ hội lòng dân đang căm phẫn, Hồng Tập cùng phò mã Trương Văn Chất và một người dân tên Nguyễn Văn Viện (người Bình Định, trước đã vào kinh dâng bản điều trần nói có kế sách không cần tới súng đạn cũng đẩy lui được tàu Tây và không cần chém giết tú dân  cũng sẽ bỏ đạo). Ngầm lập đảng định giết đại thần Phan Thanh Giản và Trần Tiễn Thành rồi cùng chia nhau đi các nơi giết dân theo đạo Thiên Chúa.
Ngày hẹn khởi sự đó là đêm mùng 2 tháng 7 (ngày 3 tháng 8 băm 1864), quân của Hồng Tập chia làm 4 đạo, một đạo có nhiệm vụ vào thành trước để bắt sống Phan Thanh Giản, ba đạo kia sẽ kéo đến Kim Luông, An truyền và An Hòa là những vùng có nhiều giáo dân. Họ hẹn nhau hễ nghe tiếng súng đại bác trong thành bắn lên thì cuộc bạo động bùng nổ. Nhưng đạo quân đi bắt họ Phan kéo vào thành thấy việc canh gác nghiêm mật nên phải rút lui và cũng không dám nổ súng là hiệu.
Dẫu sao thì việc cũng bại lộ, cả bọn đều bị bắt giam giao cho Tôn nhân phủ và đình thần tra xét

Kết cuộc
Ngoài trọng phạm là Hồng Tập và Nguyễn Văn Viên còn có các tội phạm, như: Nguyễn Phúc Hồng Tý con của Vĩnh Tường quận vương (con thứ năm của vua Minh Mạng), Lương Trình là con Kiến An Vương (con thứ năm của vua Gia Long, tên tục là Hạo), phò mã Trương Văn Chất, Tôn Thất Thanh, Tôn Thất Thừa, Tôn Thất Khiêu, Tôn Thất Thân, hiệp quản Lê Trở, suất đội Bùi Viết Tán, tú tài Trương Văn Quỳnh (cháu tổng đốc Trương Văn Uyển), giáo đường thơ lại Phạm Lương...

Theo đình nghị: Hồng Tập tuy chưa thực hành, nhưng tội bội phản đã rõ, Nguyễn Văn Viện tội thủ mưu. Cả hai đều bị khép án lăng trì, thân nhân bị bắt giam và bị tịch thu tài sản. Trương Văn Chất phạm tội chiêu binh lập đảng phải bị xử trảm bêu đầu…Còn các tội nhân khác, nhẹ nhất cũng bị xung quân hoặc bị làng quản thúc.
Bản án dâng lên, được vua Tự Đức phê giảm xuống một bậc. Tuy vậy Võ Tập (tức Hồng Tập. Lúc này các tôn thất phạm tội đã phải đổi qua họ mẹ) vẫn bị cáo buộc về tội dựa vào cớ khác để mưu đồ đại sự và Nguyễn Văn Viên bị cáo là gian hiểm, đều chuẩn cho xử trảm bêu đầu. Còn Trương Văn Chất, Trần Thanh (Tôn Thất Thanh), Đặng Khiêu (Tôn Thất Khiêu), Nguyễn Thân (Tôn Thất Thân) được hưởng trảm giam hậu, tức hoãn tội chết chém để xét lại.

Tháng chạp cùng năm (1864), không rõ ngày, các phạm nhân trong số đó có Hồng Tập, Nguyễn Văn Viện và Trương văn Chất (vì không thể khoan dung) bị giải ra chém chết ở bãi chém An Hòa, còn được gọi là cống chém An Hòa, ở phía tây bắc Kinh thành Huế.

Năm sau nhân buổi hạn hán, cầu đảo không có kết quả, các đại thần là Phan Duy Kiêm, Trần Gia Huệ và Biện Vĩnh dâng sớ xin vua tẩy oan hoặc khoan giảm cho những kẻ đã chết, hầu khôi phục hòa khí thiên nhiên lại. Ba ông này lấy lý rằng: Võ Tập trước đây chỉ vì nóng nảy, không am hiểu lý do hòa nghị giữa triều đình với Pháp nên phạm tội, đó là nghĩa phận chứ không chủ tâm phản nghịch. Tự Đức xem xong tờ sớ liền cho hỏi, thì mới biết lý ấy chính là câu nói của Hồng Tập trước khi bị chém với tri huyện Hương Trà tên Hoàng Diệu, và ba ông đã nghe chính viên quan này thuật lại. Nhà vua quở trách rằng: Án này đã được xét đi xét lại mấy lần, vậy mà còn có kẻ bình luận đến sự công nghị...

Vài hôm sau, cả ba viên quan trên và Hoàng Diệu đều bị giáng chức.

Nhận xét
 Phạm Văn Sơn:
Thiết tưởng chưa nên coi các vụ bạo động đều có mục đích tư lợi như các sử thần nhà Nguyễn đã nói. Có thể vì bất mãn với chính sách "dĩ hòa vi quý" của triều đình mà bùng nổ… Và nó phải được coi là sự phản ảnh nỗi bất bình của các tầng lớp dân chúng trước tình thế suy vong của quốc gia. Tại Trung Kỳ, vụ Hồng Tập đáng được xét đoán rộng rãi như vậy.
Và nhìn vào nội dung bản án thì từ vua Tự Đức đến các triều thần đều cho vụ Hồng Tập là một vụ mưu phản hơn là do chính kiến bất đồng về quốc sự nên mới gia hình nặng nề đến như vậy…

 Bùi Quang Trung:Cuộc khởi loạn này (vụ Hồng Tập) có một ý nghĩa sâu xa chính trị, vì là từ kinh đô cho đến các tỉnh xa xôi, một phần lớn sĩ phu và triều thần cho đến các hoàng thân đều chán ngán chánh sách yếu hèn của Tự Đức về mặt đối ngoại. Cuộc khởi loạn này đã được sự ủng hộ của các giới ấy, rất tiếc là không thành công. Nếu thành công biết đâu lịch sử Việt Nam chẳng thay đổi phương hướng, sự suy tàn của triều đình biến thành một cuộc tái sinh cho quốc gia!..Sử liệu liên quan
Trích thư của Súy phủ Sài Gòn gửi Bộ Ngoại giao Pháp ngày 14 tháng 2 năm 1863:Sau khi chúng ta chiếm đóng ba tỉnh Nam Kỳ...các dòng họ và nhân vật có tên tuổi tại triều đình Huế chia làm hai nhóm: Một nhóm do ông Phan Thanh Giản, một trong những sứ giả đã ký hòa ước với ta cầm đầu. Họ nghĩ rằng chẳng thà "ngăn lửa không cho cháy lan chỗ khác" để lập lại sự an ninh và thịnh vượng cho những vùng còn lại...Một nhóm khác, do ông Trương Đăng Quế, Giám đốc sở Thương bạc, thì cho rằng dầu bị thiệt hại và hy sinh đến đâu cũng phải tiếp tục trường kỳ kháng chiến với chúng ta, như vậy mới hy vọng được chúng ta mỏi mệt và chán ngán rồi bỏ xứ mà đi. Hiện thời nhóm thứ nhì hình như thắng lợi, cho nên tính mạng của ông Phan Thanh Giản bị đe dọa nặng nề...Ghi chép của Giám mục Pellerin tại Huế ngày 17 tháng 9 năm 1864:Có một cuộc âm mưu lớn lao xảy tại đế đô. Cuộc âm mưu này do gần bốn ngàn nho sĩ đang tụ họp tại kinh thành để thi hương, gần phân nửa hoàng thân quốc thích và một vài quan lại...Họ muốn tiêu diệt cả người Âu châu và người theo đạo Da Tô. Nếu công việc của họ thành tựu tại đây thì họ sẽ tiếp tục hành động ở các tỉnh khác, còn nếu nhà vua có cản trở họ, thì họ sẽ phế nhà vua và đem một hoàng thân lên thay thế. Người ấy có lẽ là công tử Hồng Tập, con của Phú Bình Công, một trong ba hoàng thân có tiếng tăm. Kế hoạch của họ là: người thì lo chiêu tập quân lính, người thì ra lịnh khởi công, người thì lo mở cửa thành v.v...Khi nhà vua bị hạ rồi, thì họ ra tay tiêu diệt các người theo đạo Da Tô, sau đó họ sẽ đem tất cả lực lượng quân đội xuống Nam Kỳ để đánh đuổi người Lang Sa (Pháp) ra khỏi xứ. Đây, dự định của bọn điên cuồng ấy là như vậy đó! Họ không ngừng lại giữa đường đâu...Chú thích

Tham khảo
Quốc sử quán triều Nguyễn, Quốc triều sử toát yếu. Nhà xuất bản Văn Học, 2002.
Phạm Văn Sơn, Việt sử tân biên'' (quyển 5, tập thượng), Sài Gòn, 1965, tr. 149-156.
Đoạn liên quan trong tác phẩm của Trần Xuân An Truy cập ngày 29 tháng 10 năm 2008.
Triều đình Huế và chủ trương bài Thiên Chúa Giáo 1862-1868  Truy cập ngày 30 tháng 10 năm 2008.

Người Huế
Hoàng tộc nhà Nguyễn
Cuộc nổi dậy thời Nguyễn
Quân nổi dậy Việt Nam


title: Seix

text:
Seix  là một xã ở tỉnh Ariège, thuộc vùng Occitanie ở phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Ariège

Tham khảo

Xã của Ariège


title: Stenispa guatemalensis

text:
Stenispa guatemalensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Uhmann miêu tả khoa học năm 1939.

Chú thích

Tham khảo

Stenispa


title: Ân Thi, Hồ Bắc

text:
Châu tự trị dân tộc Thổ Gia, Miêu Ân Thi (tiếng Trung: 恩施土家族苗族自治州, bính âm: Ēnshī Tǔjiāzú Miáozú Zìzhìzhōu, âm Hán-Việt: Ân Thi Thổ Gia Miêu tộc Tự trị châu) là một châu tự trị tại tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc.

Phân chia hành chính
Tính tới thời điểm ngày 29 tháng 7 năm 2009, địa cấp thị Tùy Châu được chia ra thành 3 đơn vị hành chính cấp huyện, gồm 2 thành phố cấp huyện và 6 huyện.
Thành phố cấp huyện Ân Thi
Thành phố cấp huyện Lợi Xuyên
Huyện Kiến Thủy
Huyện Lai Phượng
Huyện Ba Đông
Huyện Hạc Phong
Huyện Tuyên Ân
Huyện Hàm Phong

Tham khảo

Liên kết ngoài

Châu tự trị Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa


title: 11134 České Budějovice

text:
11134 České Budějovice là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1815.1100652 ngày (4.97 năm).

Nó được phát hiện ngày 4 tháng 12 năm 1996 ở đài thiên văn Klet.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Zdeněk Moravec
Được phát hiện bởi Miloš Tichý
Thiên thể phát hiện năm 1996


title: Chitose, Hokkaidō

text:
là một thành phố thuộc tỉnh Hokkaidō, Nhật Bản.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố tỉnh Hokkaidō


title: Oides tigrina

text:
Oides tigrina là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Blackburn miêu tả khoa học năm 1896.

Chú thích

Tham khảo

Oides


title: Java (công nghệ)

text:
Java là một nền tảng phát triển các ứng dụng phần mềm có vị trí rất lớn trong những năm cuối thế kỉ 20, đầu thế kỉ 21. Đánh dấu sự trưởng thành của mô hình lập trình hướng đối tượng, nó được coi là một nền tảng mang tính cách mạng trong ngành phần mềm. Mô hình máy ảo Virtual Machine đã cho phép các ứng dụng viết bằng Java có thể chạy trên nhiều hệ điều hành khác nhau.

Lần đầu tiên xuất hiện vào năm 1992 như là một ngôn ngữ dùng trong nội bộ tập đoàn Sun Microsystems để xây dựng ứng dụng điều khiển các bộ xử lý bên trong máy điện thoại cầm tay, lò vi sóng, các thiết bị điện tử dân dụng khác. Không chỉ là một ngôn ngữ, Java còn là một nền tảng phát triển và triển khai ứng dụng trong đó máy ảo Java, bộ thông dịch có vai trò trung tâm.

Sun, công ty đã phát minh ra ngôn ngữ Java, chính thức ban hành bản Java Development Kit 1.0 vào năm 1996 hoàn toàn miễn phí để các nhà phát triển có thể tải về, học Java, xây dựng các ứng dụng Java và triển khai chúng trên các hệ điều hành có hỗ trợ Java. Ban đầu, Java chủ yếu dùng để phát triển các applet, các ứng dụng nhúng vào trình duyệt, góp phần làm sinh động các trang web tĩnh vốn hết sức tẻ nhạt hồi đó. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của công nghệ thông tin và nhu cầu của xã hội, Java applet đã dần mất đi vị trí của nó và thay vào đó, các công ty, cộng đồng ủng hộ Java đã phát triển nó theo một hướng khác. Hiện nay, công nghệ Java được chia làm ba bộ phận:

J2SE
Gồm các đặc tả, công cụ, API của nhân Java giúp phát triển các ứng dụng trên desktop và định nghĩa các phần thuộc nhân của Java.
J2EE
Gồm các đặc tả, công cụ, API mở rộng J2SE để phát triển các ứng dụng quy mô xí nghiệp, chủ yếu để chạy trên máy chủ (server). Bộ phận hay được nhắc đến nhất của công nghệ này là công nghệ Servlet/JSP: sử dụng Java để làm các ứng dụng web.
J2ME
Gồm các đặc tả, công cụ, API mở rộng để phát triển các ứng dụng Java chạy trên điện thoại di động, thẻ thông minh, thiết bị điện tử cầm tay, robo và những ứng dụng điện tử khác

Java đã trải qua 3 bước phát triển quan trọng: Java 1.0 gắn liền với bản JDK đầu tiên, Java 2 gắn với JDK 1.2 và Java 5 gắn với J2SDK 1.5

Ngày nay, khi nhắc đến Java người ta không còn chỉ nhắc đến Java như là một ngôn ngữ mà nhắc đến Java như là một công nghệ hay một nền tảng phát triển. Nó bao gồm các bộ phận:

 Máy ảo Java: JVM
 Bộ công cụ phát triển: J2SDK
 Các đặc tả chi tiết kĩ thuật (specifications)
 Ngôn ngữ lập trình (programming language)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang chủ của công nghệ Java
Các site thông tin phát triển Java lớn gồm có:
 JavaWorld.com
 Java.net
 JavaRanch.com
 TheServerSide.com
 JavaLobby.org
Cộng đồng các nhà phát triển Java ở Việt Nam
Lịch sử phát triển của công nghệ Java

Công nghệ ứng dụng
Sun Microsystems
Nền tảng máy tính
Nền tảng Java
Phần mềm đa nền tảng


title: Sonnac-sur-l'Hers

text:
Sonnac-sur-l'Hers là một xã của Pháp, nằm ở tỉnh Aude trong vùng Occitanie. Người dân địa phương trong tiếng Pháp gọi là Sonnacois.

Hành chính

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Sonnac-sur-l'Hers trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Sonnac-sur-l'Hers trên trang mạng của Insee
 Sonnac-sur-l'Hers trên trang mạng của Quid
 Vị trí của Sonnac-sur-l'Hers trên bản đồ Pháp và các xã giáp ranh
 Plan de Sonnac-sur-l'Hers sur Mapquest

Sonnac-sur-l'Hers


title: Équancourt

text:
Équancourt là một thị trấn ở tỉnh Somme trong vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Équancourt tọa lạc trên đường D58, khoảng  về phía tây bắc của Saint Quentin.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Somme

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Équancourt trên trang mạng của INSEE
 trên trang mạng của Quid

Equancourt


title: Loro Ciuffenna

text:
Loro Ciuffenna là một đô thị ở tỉnh Arezzo trong vùng Toscana, tọa lạc khoảng 40 km về phía đông nam của Florence và khoảng 25 km về phía tây bắc của Arezzo. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 5.573 người và diện tích là 86,7 km².

Đô thị Loro Ciuffenna có các frazioni (các đơn vị cấp dưới, chủ yếu là các làng) Chiassaia, Malva, Modine, Talla, và Trappola.

Loro Ciuffenna giáp các đô thị sau: Castel Focognano, Castel San Niccolò, Castelfranco di Sopra, Castiglion Fibocchi, Ortignano Raggiolo, Talla, Terranuova Bracciolini.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.loro-ciuffenna.ar.it/

Đô thị tỉnh Arezzo


title: Setodes tcharurupa

text:
Setodes tcharurupa là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Setodes


title: Salmo peristericus

text:
Salmo peristericus là một loài cá nước ngọt trong họ Salmonidae. Đây là loài đặc hữu lưu vực hồ Prespa ở khu vực biên giới Hy Lạp và Cộng hòa Macedonia.
Bốn quần thể được biết, một ở suối Agios Germanos tây bắc Hy Lạp, các quần thể kia ở các sông Brajcinska và Kranska và suối Leva Reka của Macedonia.

Chú thích

Tham khảo

Chi Cá hồi Đại Tây Dương
Động vật được mô tả năm 1938


title: 24331 Alyshaowen

text:
24331 Alyshaowen (tên chỉ định: 2000 AL68) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi dự án Nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất Lincoln ở Socorro, New Mexico, ngày 5 tháng 1 năm 2000. Nó được đặt theo tên Alysha Harper Owen, an American high school student whose behavioral và social sciences project won first place ở the 2008 Giải thưởng Khoa học và Kỹ thuật Intel.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 24001–25000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Chimarra paucispina

text:
Chimarra paucispina là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Chimarra


title: 632

text:
Năm 632 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 632


title: Xylophanes ockendeni

text:
Xylophanes ockendeni là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở Peru.

Chiều dài cánh trước là 35–36 mm. Ấu trùng có thể ăn các loài Rubiaceae và Malvaceae.

Phụ loài
Xylophanes ockendeni ockendeni (Peru)
Xylophanes ockendeni sensu Eitschberger, 2001

Chú thích

Tham khảo

Xylophanes
Động vật đặc hữu Peru


title: Uslar

text:
Uslar là một thành phố ở phía nam bang Lower Saxony, Đức, rây am của huyện Northeim, và ở phía nam của đồi Solling thuộc Weser Uplands. Uslar nằm trên con đường cảnh quan Đức.

Uslar nằm gần biên giới Hesse và North Rhine-Westphalia. Hanover có khoảng cách 110 km về phía bắc, thành phố lớn nhất Hessen Frankfurt am Main cách 240 km về phía nam, và Berlin cách 350 km về phía đông bắc.

Đô thị Uslar gồm 19 thị trấn và làng: Ahlbershausen, Allershausen, Bollensen, Delliehausen, Dinkelhausen, Eschershausen, Fürstenhagen, Gierswalde, Kammerborn, Offensen, Schlarpe, Schönhagen, Schoningen, Sohlingen, Uslar, Vahle, Verliehausen, Volpriehausen và Wiensen.

Kết nghĩa
  - Kerteminde, Đan Mạch từ năm 1985,
  - Człuchów, Ba Lan từ năm 1999.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức
 Uslar County Recreation Area

Thành phố của bang Niedersachsen
Tỉnh Hannover
Xã và đô thị ở huyện Northeim


title: Sande, Vestfold

text:
Sande là một đô thị ở hạt Vestfold, Na Uy. Trung tâm hành chính của đô thị này là làng "Sande i Vestfold". Các đô thị của Sande được thành lập ngày 1 tháng Giêng 1838 (xem formannskapsdistrikt).

Đô thị này nằm khoảng 60 km (37 dặm) (50 phút lái xe thời gian) ở phía nam của Oslo. Trong những năm gần đây, trung tâm hành chính của Sande đã tăng đáng kể dân số do một số lượng lớn các căn hộ chung cư mới và các cửa hàng.
Một số đoạn của phim nhựa mòng biển Olsenbanden năm 1973 đã được quay tại Sande, và một phần khác trong Stavern.

Tham khảo

Đô thị của Vestfold

Làng Vestfold


title: Nephrotoma circumscripta

text:
Nephrotoma circumscripta là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Nephrotoma


title: Parapenia jagemanni

text:
Parapenia jagemanni là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 2002.

Chú thích

Tham khảo

Parapenia


title: Sợi dây chuyền định mệnh

text:
Sợi dây chuyền định mệnh () là một bộ phim nhiều tập Đài Loan được ra mắt vào năm 2007. Thể loại: tâm lý, tình cảm, hài hước.

Nội dung
Hạ Chi Tinh 24 tuổi là 1 nữ phạm nhân bị bắt vì tội lừa đảo và được tạm tha. Một cô gái vì tình yêu mà phải ngồi tù cuối cùng cũng đợi được đến ngày gặp mặt người yêu. Đặc biệt cô còn đến khách sạn 6 sao để chọn mua quà. Hôm nay là hôn lễ của Âu Nhã Nhược - người yêu cũ của cậu hai tập đoàn E.Shine Trọng Thiên Kỳ - và người anh cả Trọng Thiên Tuấn đồng thời cũng là buổi đấu giá sợi dây chuyền kim cương màu xanh "Queen Mary" của mẹ anh ấy để lại. Do cố ý tránh tham dự hôn lễ, Trọng Thiên Kỳ bị áp giải từ sân bay về. Sau khi bước vào phòng hôn lễ, anh vào thẳng phòng cô dâu, ôm Nhã Nhược rồi hôn cô, đồng thời lấy mất sợi dây chuyền Queen Mary. Một là để trả thù Nhã Nhược, hai là anh không muốn di vật mẹ để lại bị mang ra bán đấu giá. Sợi dây chuyền Queen Mary bị mất, hôn lễ bị tạm dừng. Nhân viên bảo vệ hiểu lầm kẻ cắp mà Nhã Nhược chỉ là Hạ Chi Tinh nên còng tay cô. Không muốn liên lụy đến người vô tội, Thiên Kỳ quay lại kéo A Tinh chạy đi. A Tinh liền còng chiếc còng tay còn lại vào tay Thiên Kỳ và cùng chạy trốn với cậu hai của tập đoàn kinh doanh đá quý E-Shine. Chiếc còng tay này đã tạo nên mối lương duyên nan giải.

Sản xuất
Tên gọi của bộ phim:

Diễn viên
Lâm Chí Dĩnh - Trọng Thiên Kỳ (Trung Thiên Kỳ) ()
Yoo Ha Na - Hạ Chi Tinh ()
Hong Xiao Ling - Âu Nhã Nhược ()
Leon Jay Williams - Trọng Thiên Tuấn (Trung Thiên Tuấn) ()
Lý Uy (Lee Wei) - Hàn Chí Ân ()
Wang Dao - Zhong Wei ()
Dong Zhi Cheng - Guang Ming ()
Huang Yu Rong - Zhao Shi San ()
Chen Wei Min () - Fa Ge ()
Zheng Xiao Hui () - He Bao Zhu ()
Tsai Pei Lin - Jin Shan Mei ()
Guo Shi Lun - Wu Ren Yao ()
Niu Cheng Ze
Meng Ting Li ()
Song Zhi Ai - Ming Mei ( (ep. 01)
Fu Pei Ci () - Nini ()
Li Zhi Qin () - Zhong Hua ()
Cheng Bo Ren () - George
Lin Yi Hong - Jason
Renzo Liu - Hedda

Xem thêm
Lâm Chí Dĩnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang chính thức của bộ phim
Sợi dây chuyền định mệnh  trên Zing Movie
Sợi dây chuyền định mệnh trên Đất mũi cuối tuần

Phim của TTV
Phim của SETTV
Phim truyền hình Đài Loan
Phim lãng mạn
Telenovela


title: Gordonia singaporeana

text:
Gordonia singaporeana là một loài thực vật thuộc họ Theaceae. Loài này có ở Malaysia và Singapore. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Chua, L.S.L. 1998. Gordonia singaporeana. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Gordonia
Thực vật Malaysia
Thực vật Singapore
Thực vật dễ tổn thương


title: Mozoncillo

text:
Mozoncillo là một đô thị ở tỉnh Segovia, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha, đô thị này có dân số 1,014 người.

Tham khảo

Đô thị ở Segovia


title: Perdita asteris

text:
Perdita asteris là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1896.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Perdita
Động vật được mô tả năm 1896


title: Ulmerochorema lentum

text:
Ulmerochorema lentum là một loài Trichoptera trong họ Hydrobiosidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Chú thích

Tham khảo

Ulmerochorema


title: Manuelia gayatina

text:
Manuelia gayatina là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Spinola mô tả khoa học năm 1851.

Chú thích

Tham khảo

Manuelia
Động vật được mô tả năm 1851


title: Cryptocochylis

text:
Cryptocochylis là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.

Các loài
Cryptocochylis conjunctana (Mann, 1864)

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Cochylini
Côn trùng châu Âu


title: Mangifera hiemalis

text:
Mangifera hiemalis là một loài thực vật thuộc họ Anacardiaceae. Đây là loài đặc hữu của Trung Quốc.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Mangifera hiemalis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Trung Quốc
hiemalis


title: Tlalocohyla smithii

text:
Tlalocohyla smithii là một loài ếch thuộc họ Nhái bén.
Đây là loài đặc hữu của México.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, sông có nước theo mùa, và đầm nước ngọt có nước theo mùa.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Tham khảo

 Santos-Barrera, G. & Canseco-Márquez, L. 2004. Tlalocohyla smithii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Tlalocohyla


title: Wain, Biberach

text:
Wain (Württemberg) là một xã ở huyện Biberach ở bang Baden-Württemberg thuộc nước Đức. Đô thị này có diện tích 20,14 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2020 là 1659 người.

Tham khảo

Cựu quốc gia châu Âu


title: Rábanos

text:
Rábanos là một đô thị trong tỉnh Burgos, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 120 người.

Tham khảo

Đô thị ở Burgos


title: Tupin-et-Semons

text:
Tupin-et-Semons là một xã thuộc tỉnh Rhône trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes phía đông nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 450 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Rhône


title: Uravakonda

text:
Uravakonda là một thị trấn thống kê (census town) của quận Anantapur thuộc bang Andhra Pradesh, Ấn Độ.

Địa lý
Uravakonda có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 459 mét (1505 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Uravakonda có dân số 31.865 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Uravakonda có tỷ lệ 61% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 71%, và tỷ lệ cho phái nữ là 50%. Tại Uravakonda, 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thị trấn thuộc huyện Anantapur


title: Molophilus bifidus

text:
Molophilus bifidus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Tillandsia rhodocephala

text:
Tillandsia rhodocephala là một loài thuộc chi Tillandsia. Đây là loài đặc hữu của México.

Chú thích

Tham khảo

Checklist of Mexican Bromeliaceae with Notes on Species Distribution and Levels of Endemism  truy cập 3 tháng 11 năm 2009

R
Thực vật México


title: Nowellia wrightii

text:
Nowellia wrightii là một loài rêu tản thuộc họ Cephaloziaceae. Đây là loài đặc hữu của Cuba. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

 Bryophyte Specialist Group 2000. Nowellia wrightii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Cuba
W
Thực vật dễ tổn thương


title: Haohmaru

text:
Haohmaru (tiếng Nhật: Haohmaru 覇王丸; Haōmaru?: Haoh - bá vương, maru - hoàn, có nghĩa là vòng tròn bá vương) là một nhân vật hư cấu trong trò chơi điện tử Samurai Shodown (Thi hồn) của Nhật Bản, và được xây dựng dựa trên mẫu hình của một kiếm khách đệ nhất Nhật Bản thời chiến quốc là Miyamoto Musashi (Vũ Tàng Cung Bổn).

Cốt truyện
Trong trò chơi này, cốt truyện về Haohmaru là một đứa bé mồ côi, được Cafeine Nicotine đem về nuôi và nhận làm nhị để tử (đại đệ tử là Genjuro: Ảo Thập Lang), sau này ban cho danh đao Fugudoku (chữ Nhật: 河豚毒/Đồn hà độc [Blowfish poison]) và một bình rượu Sake có yểm bùa chú để trừ tà (cái bình rượu này anh luôn đeo trên vai), Miyamoto Musashi cũng có mái tóc bờm chờm và luôn làm bạn với rượu giống Haohmaru. Tên tuổi Miyamoto Musashi gắn liền với địa danh đảo Ganryu (Nghiêm Lưu), trong trò chơi này thì đảo Ganryu cũng là địa điểm thi đấu của Haohmaru. Tuy nhiên, Musashi thuộc phái Song Kiếm, trong khi Haohmaru thì chỉ dùng một thanh kiếm duy nhất.

Kỹ thuật
Tuyệt chiêu mạnh nhất của Haohmaru là chiêu kiếm chém và anh có một "tinh thần võ sĩ đạo". Nicotine từng dặn anh về chiêu thức tột đỉnh của kiếm đạo, đó là dồn đối thủ về một góc, tập trung tinh thần tung ra một chiêu quyết định, chỉ một chiêu nhưng có thể đánh bại đối thủ. Sau khi thọ giáo Jubei, lại được Kuroro giúp đỡ, Haohmaru đã ngộ ra được chiêu này và coi như đã đạt đến cảnh giới siêu phàm trong kiếm đạo. Một chiêu tập hợp đầy đủ các yếu tố sức mạnh, kỹ thuật và tinh thần ở mức cao nhất.

Tham khảo

 SNK Playmore. Perfil oficial de Haohmaru no site do SS Anniversary (em inglês).
 SNK Playmore. Coluna "Fated? Rivals" (em inglês).
 SNK Playmore. História oficial da série Samurai Shodown.
 SNK Playmore. Ending de Haohmaru em Samurai Shodown III. VGMuseum.com.
 SNK Playmore. Ending de Haohmaru em Samurai Shodown. VGMuseum.com.
 SNK Playmore. Ending de Haohmaru em Samurai Shodown II. VGMuseum.com.
 SNK Playmore. Seção P&R do jogo Neo Geo Battle Coliseum (em japonês).
 "Gamset Game Hero Collection 1997"; issue 208 (em Japonês). [S.l.]: Gamest, 1997. 240 p.
 Crawford, Michael. Michael's Review for the Week. Captain Toy. Página visitada em 31 de dezembro de 2007.
 Forbidden Planet. Capcom Vs SNK: Series 2 Action Figures: Haohmaru. Forbidden Planet. Página visitada em 31 de dezembro de 2007.
 SNK Playmore. Perfis oficiais dos personagens de NGBC. SNK Playmore.
 Famitsu. Matéria "ネオジオキャラが大暴れ!　『ネオジオ テニス コロシアム』" sobre Neo Geo Tennis Coliseum (em japonês). Página oficial do Famitsu.
 SNK Playmore. Informações sobre o jogo NeoGeo Tennis Coliseum (em japonês).
 SNK Playmore. Site oficial de Days of Memories ~ Edo Lovers Edition (em japonês).
 Matéria Date SNK Playmore heroines in this simulation game for the DS da Game Watch (em japonês). Game Watch.

Samurai Shodown

en:List of Samurai Shodown characters#Haohmaru


title: Afranthidium biangulatum

text:
Afranthidium biangulatum là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Pasteels mô tả khoa học năm 1984.

Chú thích

Tham khảo

Afranthidium
Động vật được mô tả năm 1984


title: Polystira sunderlandi

text:
Polystira sunderlandi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Polystira


title: (40214) 1998 SR63

text:
{{DISPLAYTITLE:(40214) 1998 SR63}}

(40214) 1998 SR63 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 29 tháng 9 năm 1998.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 40001–41000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1998
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Bucy-lès-Pierrepont

text:
Bucy-lès-Pierrepont là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aisne

Tham khảo

Bucylespierrepont


title: Perdita heliotropii

text:
Perdita heliotropii là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1900.

Chú thích

Tham khảo

Perdita
Động vật được mô tả năm 1900


title: Tarsalgus

text:
Tarsalgus là một chi bọ cánh cứng trong họ
Elateridae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1882 bởi Candèze.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Tarsalgus granifer Schwarz
 Tarsalgus mechowi Candèze, 1882
 Tarsalgus pectinicornis Schwarz
 Tarsalgus schneideri Schwarz, 1906
 Tarsalgus thysi Candèze, 1889
 Tarsalgus tibialis (Harold, 1878)
 Tarsalgus zanzibaricus Fleutiaux

Chú thích

Tham khảo

Eudicronychinae


title: Limonia pallidipleura

text:
Limonia pallidipleura là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Limonia (Limoniidae)
Limoniidae ở vùng Palearctic