title: Cá lịch đầm lầy mù

text:
Cá lịch đầm lầy mù  (danh pháp hai phần: Ophisternon infernale) là một loài cá thuộc họ Lươn. Nó là loài đặc hữu của México nơi nó sinh sống trong các hang động và có tên trong tiếng Tây Ban Nha là .

Phân loại
Cá lích đầm lầy mù được mô tả lần đầu tiên bởi nhà vật ngư học người Mỹ Carl Leavitt Hubbs vào năm 1938, mẫu đã được thu thập hai năm trước đó bởi A.S.Pearse. Hubbs đặt tên cho loài cá Pluto infernalis vì ông thích kết hợp các sinh vật sống dưới lòng đất với ma quỷ, người được cho là nằm dưới lòng đất, và đặt tên cho các loài cá đuối là hang động; infernale xuất phát từ tiếng Latin cho địa ngục. Loài cá này sau đó được chuyển sang chi Ophisternon, lươn đầm lầy. Tên chi có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp, "ophis", có nghĩa là một con rắn, và "xương ức", có nghĩa là ngực. Tên đồng nghĩa với loài này bao gồm Furmastix infernalis vàSynbranchus infernalis.

Mô tả
Loài cá chình đầm lầy mù là loài cá có hình thon dài, không có sắc tố, không vảy và không có mắt nhìn thấy được. Dường như nó có nguồn gốc từ loài lươn đầm lầy cẩm thạch (Synbranchus marmoratus) và trở nên thích nghi với cuộc sống dưới lòng đất. Loài này phát triển đến độ dài tiêu chuẩn 32,5 cm (13 in) và đầu củ hành mang nhiều lỗ chân lông cảm giác.

Phân bố
Lươn đầm lầy mù là loài đặc hữu của Bán đảo Yucatán ở Mexico, nơi nó sinh sống trong nước ngọt trong các hố xí và hang đá vôi. Nó sống trong nước cạn trên nền bùn hoặc dưới đá. Nó chỉ được tìm thấy trong 7% các hang động được điều tra, và nơi nó được tìm thấy, nó cùng tồn tại với brotula mù Mexico (Typhliasina pearsei), và thường với cá da trơn Rhamdia guatemalensis.

Chú thích

Tham khảo

I
Động vật được mô tả năm 1938
Động vật đặc hữu México


title: Gonophora nigrimembris

text:
Gonophora nigrimembris là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1924.

Chú thích

Tham khảo

Gonophora


title: Mbarara

text:
Mbarara là một thành phố ở Tây Uganda. Đây là trung tâm chính về thành thị, hành chính và thương mại của huyện Mbarara và là nơi đóng trụ sở chính của huyện. Nó cũng là trung tâm đô thị lớn nhất ở Tây Uganda.
Mbarara có khoảng cách khoảng 290 km (180 dặm Anh) bằng đường bộ về phía tây nam của Kampala, thủ đô và là thành phố lớn nhất Uganda. Mbarara là một trung tâm giao thông quan trọng, nằm phía tây của Masaka trên đường đến Kabale, gần vườn quốc gia hồ Mburo.

Cái tên 'Mbarara' có nguồn gốc tự sự phát âm sai của thực dân Anh đối với loại cỏ Mburara'a, một yêu thích cho những con bò. Mbarara trước đây là thủ phủ của với khu vực phía Nam.

Mbarara chủ yếu chia thành ba đơn vị là Kamukuzi, Nyamitanga và Kakoba. Nó được chia thành sáu đơn vị nhỏ hơn Ruharo, Nyamitanga, Nyamityobora, Kamukuzi, Kakoba và Lutti.
Thành phố Mbarara có số lượng lớn nhất của các nhà máy chế biến sữa ở Uganda. Đa số chế biến sữa được vận chuyển đến Kampala và các thành phố lớn khác ở Uganda.

Mbarara là nhà của Đại học Khoa học và Công nghệ Mbarara được thành lập vào năm 1989.

Tham khảo

Khu dân cư ở Uganda

Quận Mbarara
Vùng Tây, Uganda
Thành phố thuộc Thung lũng tách giãn Lớn


title: Uelitz

text:
Uelitz là một đô thị ở huyện Ludwigslust, bang Mecklenburg-Vorpommern, Đức. Đô thị này có diện tích km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 446 người.

Tham khảo

Xã của bang Mecklenburg-Vorpommern
Xã và đô thị ở huyện Ludwigslust-Parchim


title: 8142 Zolotov

text:
8142 Zolotov (1982 UR6) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 20 tháng 10 năm 1982 bởi L. G. Karachkina ở Đài vật lý thiên văn Crimean.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 8142 Zolotov

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1982


title: Villamartín de Don Sancho

text:
Villamartín de Don Sancho là một đô thị trong tỉnh León, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 180 người.

Tham khảo

Đô thị ở León


title: Họ Tục đoạn

text:
Họ Tục đoạn (danh pháp khoa học: Dipsacaceae), là một họ trong bộ Tục đoạn (Dipsacales) chứa khoảng 290-350 loài cây thân thảo và cây bụi sống lâu năm hay hai năm trong 11-14 chi. Có nguồn gốc chủ yếu ở vùng ôn đới, chúng được tìm thấy tại châu Âu, châu Á và châu Phi, đặc biệt tại khu vực ven Địa Trung Hải. Một vài loài trong họ này đã hợp thủy thổ ở những khu vực khác.

Các chi
Họ này bao gồm các chi như sau:
Bassecoia
Cephalaria: Khoảng 65 loài.
Dipsacus (bao gồm cả Simenia): tục đoạn
Knautia (bao gồm cả Trichera): Khoảng 60 loài.
Lomelosia (bao gồm cả Pycnocomon, Scabiosiopsis, Tremastelma).
Pseudoscabiosa
Pterocephalidium
Pterocephalodes
Pterocephalus
Scabiosa: Khoảng 80 loài.
Sixalix. Có thể gộp trong Scabiosa.
Succisa
Succisella
Triplostegia

Chuyển đi
Các chi trước đây từng xếp trong họ này, nhưng sau đó được chuyển sang họ Morinaceae, hiện nay coi là thuộc nhánh Morina.
Acanthocalyx
Callistemma
Morina

Phát sinh chủng loài
Triplostegia, chi chứa các loài với đài phụ kép và các ancaloit valepotriat, dường như tốt nhất nên gán vào họ Dipsacaceae (100% hỗ trợ trong một phân tích 30 đơn vị phân loại-5 gen của Davis và ctv (2001); xem thêm Bell & Donoghue (2000); Zhang và ctv. 2001; Zhang và ctv (2003); Bell (2004); Soltis và ctv. (2011)). Tuy nhiên, Pyck và Smets (2004) lại chỉ ra rằng mặc dù một phân tích 2 gen đặt Triplostegia vào vị trí này, nhưng chỉ riêng dữ liệu hình thái cũng như khi kết hợp nó với dữ liệu phân tử lại đặt chi này như là nhóm chị-em với Valerianaceae. Như họ đã lưu ý, [Triplostegia + Valerianaceae] có các iridoid kiểu valpotriat, khe hở phấn hoa với quầng, khe hở dọc dạng hạt, cũng như sự suy giảm nội nhũ là phổ biến giữa chúng, và thậm chí có thể là cả các điểm tương tự về đài phụ/lá bắc nhỏ. Avino và ctv. (2009) phát hiện thấy rằng Triplostegia có thể là chị-em với [Valerianoideae + Dipsacoideae], và sử dụng tôpô học này trong việc tái tạo trạng thái đặc trưng của họ. Điều rõ ràng là vị trí thật sự nào của Triplostegia đều có thể có ảnh hưởng đáng kể tới các vị trí cùng có tổ tiên chung.

Bên cạnh vị trí của Triplostegia thì Pterocephalodes, một chi mới tách ra gần đây từ nhánh Đông Nam Á (Pterocephalus hookeri, P. bretschneideri và P. siamensis) của chi Pterocephalus, cùng với Bassecoia tạo thành một nhánh có quan hệ chị-em với phần còn lại của họ này.

Carlson và ctv (2009) cũng ghi nhận rằng nhánh nhỏ châu Á bao gồm Bassecoia và Pterocephalodes có quan hệ chị-em với phần còn lại của họ Dipsacaceae. Scabioseae sensu stricto (bao gồm Scabiosa, Sixalix, Pterocephalus sensu stricto, Lomelosia, Pycnocomon) và nhánh "Dipknautid" (bao gồm Dipsacus, Cephalaria, Knautia, Pterocephalidum, Succisa, Succisella, Pseudoscabiosa) tạo thành hai dòng dõi chính trong phạm vi họ Dipsacaceae. Phần lớn các chi được ghi nhận như trong bài này là đơn ngành, ngoại trừ Pycnocomon là lồng sâu trong chi Lomelosia.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Tục đoạn, họ


title: Pongamiopsis viguieri

text:
Pongamiopsis viguieri là một loài loài thực vật họ Đậu (Fabaceae).
Loài này chỉ có ở Madagascar.

Chú thích

Tham khảo
 Du Puy, D. & Labat, H. 1998. Pongamiopsis viguieri. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

Pongamiopsis
Thực vật Madagascar
Thực vật dễ tổn thương


title: Luvia

text:
Luvia là một đô thị của Phần Lan.

Vị trí ở tỉnh của Tây Phần Lan thuộc vùng Satakunta. Đô thị này có dân số 3.269 người (năm 2003) và diện tích 167,79 km² trong đó có 2,29 km² là diện tích mặt nước. Mật độ dân số là 19,5 người trên mỗi km².

Dân đô thị này chỉ sử dụng tiếng Phần Lan

Tham khảo

Liên kết ngoài
 http://www.luvia.fi Trang mạng chính thức (tiếng Phần Lan)

Đô thị của vùng Satakunta


title: Nguyễn Nhạc

text:
Nguyễn Nhạc (chữ Hán: 阮岳; 1743 – 1793) hay còn gọi là Nguyễn Văn Nhạc, là vị hoàng đế sáng lập ra Nhà Tây Sơn, ở ngôi hoàng đế từ năm 1778 đến năm 1788, lấy niên hiệu là Thái Đức (泰德) thường gọi là Thái Đức Đế (泰德帝). Từ năm 1789 – 1793, ông từ bỏ đế hiệu để nhường ngôi hoàng đế cho em trai là hoàng đế Quang Trung, còn ông tự hạ tước hiệu của mình xuống thành Tây Sơn vương.

Nguyễn Văn Nhạc và hai người em trai của ông, được biết với tên gọi Anh em Tây Sơn, là những lãnh đạo của cuộc khởi nghĩa Tây Sơn đã chấm dứt cuộc nội chiến kéo dài giữa hai tập đoàn phong kiến Trịnh ở phía Bắc và Nguyễn ở phía Nam, lật đổ hai tập đoàn này cùng Nhà Hậu Lê.

Song ông không có ý muốn thống nhất đất nước khi đã tiêu diệt Chúa Trịnh ở phía bắc mà lên ngôi hoàng đế khi đất nước chưa thống nhất. Về sau, ông đã bị lu mờ trước người đã tiếp tục lãnh đạo phong trào Tây Sơn trong công cuộc thống nhất đất nước đó chính là em trai ông, Nguyễn Huệ. Quyền lực của em trai Nguyễn Huệ ngày càng vượt hơn anh, ông đành chấp nhận giao lại quyền lãnh đạo cho em trai là Nguyễn Huệ, còn ông chỉ xưng là Tây Sơn vương, lui về ở tại thành Quy Nhơn. Năm 1793, các tướng của vua cháu Quang Toản đã tịch biên gia sản của ông trong thành Quy Nhơn, Nguyễn Nhạc đang ốm nặng, nghe tin thì tức giận mà qua đời.

Tiểu sử

Ba anh em Tây Sơn, Nguyễn Nhạc, Nguyễn Lữ và Nguyễn Huệ được gọi là Tây Sơn tam kiệt. Các nguồn tài liệu về thân thế Nguyễn Nhạc và anh em Tây Sơn chưa hoàn toàn thống nhất.

Các sách Đại Việt sử ký tục biên, Hoàng Lê nhất thống chí, Đại Nam thực lục tiền biên, Đại Nam chính biên liệt truyện, Khâm định Việt sử Thông giám Cương mục đều ghi các thủ lĩnh Tây Sơn là họ Nguyễn, nhưng không nói tổ tiên là họ gì.

Có giả thuyết cho rằng tổ tiên Nhà Tây Sơn vốn họ Hồ ở làng Hương Cái, huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An. Họ theo chân Chúa Nguyễn vào lập nghiệp miền Nam khi Chúa Nguyễn vượt Lũy Thầy đánh ra đất Lê – Trịnh tới Nghệ An (năm 1655). Ông cố của Nguyễn Nhạc tên là Hồ Phi Long (vào giúp việc cho nhà họ Đinh ở thôn Bằng Chân, huyện Tuy Viễn, tức An Nhơn) cưới vợ họ Đinh và sinh được một trai tên là Hồ Phi Tiễn. Hồ Phi Tiễn không theo việc nông mà bỏ đi buôn trầu ở ấp Tây Sơn, cưới vợ và định cư tại đó. Vợ của Hồ Phi Tiễn là Nguyễn Thị Đồng, con gái duy nhất của một phú thương đất Phú Lạc, do đó họ đổi họ của con cái mình từ họ Hồ sang họ Nguyễn của mẹ. Người con là Nguyễn Phi Phúc cũng chuyên nghề buôn trầu và làm ăn phát đạt. Cũng có tài liệu cho rằng họ Hồ đã đổi theo họ Chúa Nguyễn ngay từ khi mới vào Nam.

Nguyễn Phi Phúc có tám người con, trong đó có ba người con trai: Nguyễn Nhạc, Nguyễn Lữ và Nguyễn Huệ. Lớn lên, ba anh em được đưa đến thụ giáo cả văn lẫn võ với thầy Trương Văn Hiến. Chính người thầy này đã phát hiện được khả năng khác thường của Nguyễn Huệ và khuyên ba anh em khởi nghĩa để xây dựng đại nghiệp. Tương truyền câu sấm: "Tây khởi nghĩa, Bắc thu công" là của ông.

Trong những năm đầu tiên, Nguyễn Nhạc đóng vai trò quan trọng nhất. Tương truyền trước khi nổi dậy ông từng đi buôn trầu nên được gọi là Hai Trầu. Có sách nói Nguyễn Nhạc làm chức biện lại nên còn gọi là Biện Nhạc. Sử Nhà Nguyễn chép rằng ông được Chúa Nguyễn giao cho việc thu thuế trong vùng nhưng mang tiền thu thuế đánh bạc mất hết, cùng quẫn phải nổi dậy. Tuy nhiên theo các nhà nghiên cứu, tình tiết này thực chất là dụng ý nói xấu người "phản loạn" của Nhà Nguyễn sau khi họ đã thắng trận..

Khởi nghĩa

Chính sự chúa Nguyễn cuối thời Nguyễn Phúc Khoát ngày càng suy đồi, gây khổ sở cho dân chúng. Hệ thống thuế khóa phức tạp, cồng kềnh, nặng nề, quan cấp dưới lạm thu để tham nhũng. Thuế thổ sản có tới hàng ngàn thứ, tính cả những sản vật nhỏ nhặt. Năm 1741, Phúc Khoát ra lệnh truy thu thuế của cả những người bỏ trốn. Tới năm 1765 lại có lệnh truy thu thuế còn thiếu của 10 năm trước. Bản thân chúa Nguyễn sa vào tửu sắc hưởng lạc, các quan lại bên dưới cũng đua nhau tham ô (tiêu biểu như Trương Phúc Loan), khiến lòng dân ngày càng oán ghét.

Khi Vũ vương Nguyễn Phúc Khoát qua đời (1765), chính sự họ Nguyễn ở Đàng Trong càng rối ren quanh việc chọn người kế vị ngôi chúa. Vũ vương vốn trước lập con thứ 9 (nhưng do chính cung sinh ra) là Nguyễn Phúc Hiệu làm thế tử, nhưng Hiệu mất sớm, để lại người con là Nguyễn Phúc Dương. Con cả của Vũ vương là Nguyễn Phúc Chương cũng đã mất. Đáng lý ra theo thứ tự khi Nguyễn Phúc Khoát qua đời, phải lập người con thứ hai là Nguyễn Phúc Luân lên ngôi, nhưng quyền thần Trương Phúc Loan nắm lấy triều chính, tự xưng là "Quốc phó", giết Luân mà lập người con thứ 16 của Vũ vương là Nguyễn Phúc Thuần mới 12 tuổi lên ngôi, tức là Định vương, để dễ bề thao túng. Trong triều cũng như bên ngoài dư luận nhiều người bất bình vì khi Luân đã chết thì ngôi chúa lẽ ra phải thuộc về Nguyễn Phúc Dương. Thái phó Trương Văn Hạnh, thầy dạy của Phúc Luân, cũng bị Loan giết. Môn khách của Trương Văn Hạnh là Trương Văn Hiến phải bỏ Phú Xuân, trốn về Tây Sơn mai danh ẩn tích.

Trương Văn Hiến dạy học cũng đã truyền ý chí khởi nghĩa cho 3 anh em Tây Sơn. Nhận thấy tình hình rối ren trong triều và lòng dân oán ghét họ Nguyễn, Nguyễn Nhạc tập hợp lực lượng nổi dậy ở ấp Tây Sơn.

Theo các sách sử nhà Nguyễn thì do đánh bạc tiêu mất tiền thu thuế, Nguyễn Nhạc bèn "trốn vào Tây Sơn làm trộm cướp, những người vô lại và người nghèo đói phần nhiều phụ theo, vì thế thủ hạ có đến vài ngàn người". Nhạc cùng em là Văn Huệ, Văn Lữ chia nhau quản lãnh, rồi đi đánh cướp đồn ấp, viên tướng giữ trấn không sao kiềm chế được. Tuy nhiên, theo các nhà nghiên cứu, tình tiết "Nguyễn Nhạc thua bạc nên đi trộm cướp" thực chất là chuyện thêu dệt của nhà Nguyễn nhằm bôi nhọ uy tín của nhà Tây Sơn. Việc anh em Nguyễn Nhạc khởi nghĩa chắc chắn phải được mưu tính kỹ lưỡng từ lâu, từ việc chuẩn bị căn cứ, lương thực cho đến tuyên truyền, thu hút lực lượng tham gia, không thể chỉ là hành vi bột phát do "thua bạc".

Quân Tây Sơn bao gồm người Kinh, người Thượng, người Hoa tham gia rất đông. Khởi phát từ ấp Tây Sơn, ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Lữ, Nguyễn Huệ tập hợp lực lượng, ban đầu chủ yếu là đồng bào người Thượng, gây dựng chiến khu, đứng lên khởi nghĩa. Lấy danh nghĩa chống lại Quốc phó Trương Phúc Loan, ủng hộ Vương tôn Nguyễn Phúc Dương là cháu đích tôn của Vũ vương Nguyễn Phúc Khoát, Nguyễn Nhạc phất cờ nổi dậy năm 1771. Bởi Tây Sơn mang danh nghĩa ủng hộ Vương tôn Dương và khi đánh trận thường la ó ầm ĩ nên dân gian có câu:

Sau khi đứng vững ở địa bàn ấp Tây Sơn, năm sau, cuộc khởi nghĩa lan rộng và nghĩa quân đã thắng một số trận chống lại quân Chúa Nguyễn được phái tới đàn áp cuộc khởi nghĩa. Bấy giờ ở Quy Nhơn có nhà giàu là Huyền Khê thường giúp tài chính cho Nguyễn Nhạc, nhân đó ông sắm thêm được nhiều vũ khí và chiêu mộ thêm được nhiều quân.

Năm 1773, Nguyễn Nhạc đánh chiếm ấp Kiến Thành, rồi chia cho các tướng cùng coi giữ: chủ trại nhất Nguyễn Nhạc giữ hai huyện Phù Ly và Bồng Sơn, chủ trại nhì Nguyễn Thung giữ huyện Tuy Viền, chủ trại ba Huyền Khê coi việc hậu cần. Không những tập hợp cả những tay lục lâm như Nhưng Huy, Tứ Linh, Nguyễn Nhạc còn mật liên lạc với nữ chúa của nước Chiêm Thành sót lại lúc đó đem quân đóng ở trại Thạch Thành để cứu lẫn nhau.

Hạ thành Quy Nhơn
Sau khi đứng vững ở căn cứ, Nguyễn Nhạc quyết định đánh thành Quy Nhơn, một trọng trấn của Đàng Trong. Quy Nhơn là trung tâm của khu vực Nam Trung bộ, nếu làm chủ Quy Nhơn có thể làm chủ cả khu vực này.

Để đánh chiếm thành, Nguyễn Nhạc đã vận dụng mưu kế rất táo bạo. Ông tự ngồi vào cũi cho quân lính khiêng tới thành Quy Nhơn nộp cho tướng giữ thành là Nguyễn Khắc Tuyên, giả làm quân lính phản Tây Sơn, bắt tướng "giặc" về hàng với Chúa Nguyễn. Khắc Tuyên tin là thật nên cho quân áp giải Nguyễn Nhạc vào. Nửa đêm, quân Tây Sơn trá hàng mở cũi cho Nguyễn Nhạc, ông cùng binh lính nổi dậy phối hợp với quân ngoại viện từ ngoài ùa vào đánh chiếm thành Quy Nhơn. Nguyễn Khắc Tuyên vội bỏ cả gia đình và ấn tín chạy trốn.

Từ Quy Nhơn, Nguyễn Nhạc tiến ra đánh chiếm Quảng Ngãi. Sau đó ông đem quân vào đánh Phú Yên. Đến cuối năm 1773, quân Tây Sơn thắng như chẻ tre, nhanh chóng chiếm được Phú Yên, Diên Khánh, Bình Khang, Bình Thuận, quân Nguyễn phải rút vào Nam bộ.

Lưỡng đầu thọ địch
Đầu năm 1774, Chúa Nguyễn sai Tôn Thất Thăng mang quân từ Quảng Nam vào đánh Tây Sơn nhưng vừa thấy quân Tây Sơn, Thăng đã bỏ chạy. Nguyễn Nhạc đánh Bến Ván, uy hiếp Quảng Nam. Bấy giờ có hai người Tàu là Tập Đình và Lý Tài mộ dũng sĩ hưởng ứng Tây Sơn. Nhân cơ hội đó, Nguyễn Nhạc lại đánh Quảng Nam, nhưng bị cai đội Nguyễn Cửu Dật đánh lui, phải rút về Thiên Lộc. Giữa năm 1774, Chúa Nguyễn lại cử Tống Phúc Hiệp mang quân từ Gia Định theo hai đường thủy bộ ra đánh Nam Trung bộ, nhanh chóng lấy lại Bình Thuận, Diên Khánh, Bình Khang. Nguyễn Nhạc chỉ còn làm chủ từ Phú Yên ra Quảng Ngãi.

Tuy nhiên lúc Tây Sơn vừa mất Bình Khang thì phía bắc lại có biến. Nhân lúc Đàng trong rối ren, cuối năm 1774, Chúa Trịnh Sâm cử lão tướng Việp quận công Hoàng Ngũ Phúc làm Bình Nam thượng tướng quân, mang 3 vạn quân vượt sông Gianh nam tiến, cũng lấy lý do trừ khử Trương Phúc Loan, lập Nguyễn Phúc Dương. Quân Trịnh lần lượt chiếm Bố Chính, Đồng Hới và tiến đến Thuận Hoá. Quân Nguyễn yếu thế, Chúa Nguyễn phải trói Trương Phúc Loan nộp quân Trịnh, nhưng sau đó Hoàng Ngũ Phúc vẫn tiến quân, đầu năm 1775 đánh chiếm Phú Xuân. Chúa Nguyễn không chống nổi phải bỏ chạy vào Quảng Nam.

Nguyễn Nhạc nhân thời cơ đó mang quân hai đường thủy bộ ra đánh Quảng Nam. Nguyễn Phúc Thuần vội bỏ Quảng Nam theo đường biển trốn vào Gia Định, phong Nguyễn Phúc Dương làm thế tử, ở lại Quảng Nam. Tháng 2 năm 1775, quân Trịnh tiến vào Quảng Nam. Quân Tây Sơn sai Lý Tài rước Phúc Dương về Hội An. Quân Trịnh vượt đèo Hải Vân và đụng độ với quân Tây Sơn. Nguyễn Nhạc cử hai tướng người Hoa là Tập Đình làm tiên phong, Lý Tài làm trung quân đánh Trịnh. Hoàng Ngũ Phúc đang đà thắng lợi, đánh bại quân Tây Sơn ở Cẩm Sa. Tập Đình bỏ chạy tháo thân, theo đường biển về Trung Quốc, vì Nguyễn Nhạc muốn nhân cơ hội thua bắt giết do Tập Đình vốn là người bạo ngược, nhưng sau đó bị Nhà Thanh bắt chém. Nguyễn Nhạc phải rút quân về Quy Nhơn.

Nhân lúc Nguyễn Nhạc thua trận, Tống Phúc Hiệp lại từ Bình Khang ra đánh Phú Yên, quân Tây Sơn lại thua phải co về Quy Nhơn. Như vậy địa bàn của Nguyễn Nhạc chỉ còn Quy Nhơn và Quảng Ngãi.

Hoà Bắc đánh Nam
Tình thế của Nguyễn Nhạc và quân Tây Sơn lúc đó rất nguy ngập. Cả quân Trịnh lẫn quân Nguyễn từ hai đằng đánh tới đều đang ở thế thắng trận. Nếu mang quân ra đương đầu với cả hai phía thì chắc chắn Nguyễn Nhạc sẽ bị tiêu diệt. Đứng trước tình thế đó, ông đã sáng suốt đưa ra quyết định đúng đắn.

Nhận thấy quân Trịnh đang ở thế thắng liên tiếp từ khi vào nam, tiềm lực của Bắc hà lại lớn không thể đương đầu, Nguyễn Nhạc quyết định xin giảng hoà với Chúa Trịnh để tập trung vào chiến trường phía nam. Ông sai người đến chỗ Hoàng Ngũ Phúc xin đầu hàng và làm tiên phong cho Chúa Trịnh để đánh Chúa Nguyễn. Quân Trịnh đi xa bấy giờ đã mệt mỏi, quân sĩ nhớ nhà, Hoàng Ngũ Phúc cũng muốn mượn sức Tây Sơn diệt họ Nguyễn nên nhân danh Chúa Trịnh cho Nguyễn Nhạc hàng, phong làm "Tây Sơn trưởng hiệu tráng tiết tướng quân", sai Nguyễn Hữu Chỉnh trao cờ và ấn kiếm cho ông. Dù thế, quận Việp lão luyện vẫn không lui quân, đóng sát địa giới Quảng Ngãi, định chờ nếu Tây Sơn bại trận sẽ tiến vào chiếm Quảng Ngãi và Quy Nhơn.

Tống Phúc Hiệp lại sai sứ bắt Nguyễn Nhạc trả lại thế tử Nguyễn Phúc Dương. Trước tình thế nguy ngập, Nguyễn Nhạc giả vờ nhận lời, rồi bí mất đưa thế tử ra Hà Liêu.

Loại bỏ nguy cơ phía bắc
Tạm yên mặt bắc nhưng Nguyễn Nhạc ở vào tình thế chỉ có một lựa chọn là phải thắng trận để chiếm lại Phú Yên từ tay quân Nguyễn, nếu không sẽ bị quân Trịnh đánh chụp.

Trong tình thế các tướng đều thua trận bạc nhược, Nguyễn Nhạc quyết định cử em là Nguyễn Huệ, mới 23 tuổi, người sau này trở thành nhà quân sự kiệt xuất của Tây Sơn, làm chủ tướng mang quân vào nam. Để hỗ trợ cho Nguyễn Huệ, nhân nắm con bài Nguyễn Phúc Dương trong tay, Nguyễn Nhạc gả con gái cho Dương, rồi sai người vào Phú Yên điều đình với Tống Phúc Hiệp việc lập Phúc Dương làm chúa và cùng đánh Trịnh. Việc đàm phán đến nửa chừng thì Nguyễn Huệ kéo quân tới đánh khiến Hiệp không kịp trở tay. Nguyễn Huệ bắt sống Nguyễn Khoa Kiên, giết Nguyễn Văn Hiền, Hiệp bỏ chạy. Tướng Nguyễn ở Bình Khang là Bùi Công Kế mang quân ra cứu bị Nguyễn Huệ bắt sống. Tướng khác là Tống Văn Khôi ở Khánh Hoà ra đánh cũng bị Nguyễn Huệ giết tại trận. Nguyễn Huệ giao việc phòng thủ cho Nguyễn Văn Hưng và Lê Văn Lộc rồi kéo đạo binh người Thượng trở về Quy Nhơn.

Năm 1775, Hoàng Ngũ Phúc nhân lúc Tây Sơn mang quân vào nam liền lấn tới đóng quân ở Chu Ổ thuộc Quảng Ngãi, nhưng sau nghe tin Nguyễn Huệ thắng trận không dám tiến nữa. Để tăng thêm thanh thế, Nguyễn Nhạc yêu cầu quận Việp phong chức cho em và Nguyễn Huệ được phong làm "Tây Sơn hiệu tiền tướng quân". Ít lâu sau vì tuổi già sức yếu, quận Việp bỏ Quảng Nam lui về Phú Xuân rồi giao lại thành này cho các tướng dưới quyền, còn mình dẫn đại quân về bắc, sau bệnh chết dọc đường.

Nhân lúc quân Trịnh rút khỏi Quảng Nam, hai cựu thần của nhà Nguyễn là Tôn Thất Quyền và Tôn Thất Xuân nổi dậy chống Tây Sơn, đánh lấy phủ Thăng Bình và phủ Điện Bàn. Nguyễn Nhạc lại liền sai Đặng Xuân Phong đi đánh dẹp. Không phải dùng nhiều công sức, Đặng Xuân Phong mới xáp chiến trận đầu là lấy ngay được Thăng Bình rồi Điện Bàn. Tôn Thất Quyền và Tôn Thất Xuân đều tử trận.

Quảng Nam được dẹp yên, Tây Sơn Vương gọi Nguyễn Văn Xuân ở Quảng Nghĩa về Qui Nhơn cử Đặng Xuân Phong thay thế, và cử Nguyễn Văn Tuyết ra trấn thủ Quảng Nam, cùng họ Đặng làm răng môi giữ gìn mặt Bắc. Bắc Nam được yên ổn, Tây Sơn Vương cho sửa lại thành Đồ Bàn.

Đánh Gia Định

Lần thứ nhất
Cuối năm 1775, Nguyễn Huệ đi đánh Quảng Nam để lại tướng người Trung Quốc là Lý Tài giữ thành Phú Yên. Tài bất mãn vì mất chức chánh tướng về tay Nguyễn Huệ nên nghe theo lời dụ của Tống Phúc Hiệp, sang hàng Chúa Nguyễn. Tây Sơn lại mất Phú Yên.

Để chia thế quân Nguyễn, tháng 3 năm 1776, Nguyễn Nhạc sai Nguyễn Lữ mang quân theo đường thủy vào đánh Gia Định. Nguyễn Phúc Thuần không có quân trong tay nên không chống lại, tháo chạy vào Bà Rịa, Trấn Biên. Nguyễn Lữ đánh chiếm được Gia Định gây tổn thất cho bá tánh nhưng không lâu sau các tướng Nguyễn là Đỗ Thanh Nhân, Mạc Thiên Tứ, Tống Phúc Hiệp, Lý Tài đang tụ tập dần về Nam Bộ. Nguyễn Lữ liền cướp hết kho báu tiền bạc của nhiều đời Chúa Nguyễn rút về Quy Nhơn.

Tháng 6 năm 1776, Tống Phước Hiệp qua đời, Đỗ Thanh Nhân, thủ lĩnh quân Đông Sơn hiềm khích với Lý Tài, đem quân đến đánh. Nguyễn Phúc Dương lúc đó từ quy Nhơn chạy về, ra lệnh cho Lý Tài rút quân.

Lần thứ hai
Tháng 10 năm 1776, Nguyễn Phúc Dương lui quân từ Quy Nhơn về Gia Định. Lý Tài ép Thuần nhường ngôi cho Dương làm Tân chính vương, còn Thuần làm Thái thượng vương.

Tháng 3 năm 1777, Nguyễn Nhạc lại cử Ba Huệ làm tướng mang quân thủy vào đánh Gia Định. Lý Tài thua trận rút về thành, đưa 2 Chúa Nguyễn về Hóc Môn. Sau Tài rút khỏi Hóc Môn bị Đỗ Thanh Nhân đón đường giết chết. Thuần theo Nhân giữ Tranh Giang, Dương theo tướng Trương Phúc Thận giữ Tài Phụ. Nguyễn Huệ chia đường đánh bại cả hai cánh quân Nguyễn. Thuần và Nhân bỏ chạy về Cần Thơ cầu viện Mạc Thiên Tứ (tướng người Hoa), còn Dương bỏ chạy về Ba Việt (Bến Tre).

Nguyễn Huệ đánh bại Mạc Thiên Tứ. Thuần sai Nhân lẻn ra Bình Thuận cầu cứu Chu Văn Tiếp, Trần Văn Thức. Nguyễn Nhạc nhân lúc Nguyễn Huệ thắng trận ở Nam bộ cũng cử binh đánh Phú Yên, Bình Thuận. Một cánh quân Tây Sơn ở Biên Hoà chặn đánh giết chết Trần Văn Thức. Chu Văn Tiếp bỏ chạy. Nguyễn Nhạc chiếm lại Phú Yên đến Bình Thuận.

Tháng 9 năm 1777, Nguyễn Huệ mang quân bao vây tấn công Ba Việt, bắt sống Nguyễn Phúc Dương và toàn bộ quân tướng. Dương và 18 tướng tuỳ tùng bị đưa về Gia Định xử tử.

Nguyễn Phúc Thuần bại trận bỏ Cần Thơ sang Long Xuyên, định chờ Mạc Thiên Tứ lấy tàu để chạy sang Trung Quốc cầu viện Nhà Thanh nhưng bị quân Tây Sơn đuổi đến nơi, bắt được Thuần mang về Gia Định xử tử tháng 10 năm 1777. Nguyễn Ánh, Đỗ Thanh Nhân và Mạc Thiên Tứ đành mỗi người một nơi.

Lần thứ ba
Nguyễn Nhạc làm chủ toàn bộ đất đai từ Quảng Nam đến Hà Tiên. Năm 1778, thành Đồ Bàn sửa xong, lên ngôi Hoàng đế, xưng Minh Đức Hoàng đế, đặt niên hiệu là Thái Đức, không ràng buộc với Nhà Lê Trung hưng và Chúa Trịnh ở Bắc Hà nữa. Thành Đồ Bàn đổi tên là  Hoàng Đế thành.

Hoàng đế thỉnh thầy học Trương Văn Hiến về làm quân sư và phong:

 Nguyễn Huệ làm Long Nhương Tướng quân.
 Nguyễn Lữ là Tiết chế.
 Phan Văn Lân làm Nội hầu.
 Trần Quang Diệu làm Thiếu phó.
 Võ Văn Dũng làm Đại Tư khấu.
 Võ Đình Tú làm Thái úy.
 Ngô Văn Sở làm Đại Tư mã.
 Bùi Thị Xuân được phong làm Đại Tướng quân, tự hiệu là Tây Sơn nữ tướng, quản đốc mọi việc quân dân trong Hoàng thành và tuần sát vùng Tây Sơn.
 Các tướng khác đều phong Đô đốc và Đại đô đốc. Còn bên văn thì phong Võ Xuân Hoài làm Trung thư lệnh. Các quan khác đều phong từ  Đại học sĩ, Thượng thư, Thị lang.
 Hai Vua Thủy Xá và Hỏa Xá được phong Vương tước, sai sứ đưa ra những trầm hương, kỳ nam, hổ phách và voi ngựa làm cống vật và nguyện giữ một lòng trung thành với Tây Sơn.

Bok Kiơm không nhận chức tước cũng không nhận tiền của, chỉ xin mỗi năm được nhà vua cấp muối và cá khô để lấy lòng  của đồng bào Thượng.

Trần thị được rước về Hoàng Đế thành, lập vị Hoàng hậu. Nữ tử người Thượng được rước về cung phong Phi.

Quân số lúc bấy giờ phỏng chừng 15 vạn (150.000) Theo binh chế đời nhà Chu, binh chia làm 6 cấp: Quân, Sư, Lữ, Tốt, Lượng, Ngũ. Ngũ gồm có năm người. Lượng gồm có 5 ngũ tức 25 người. Tốt gồm có 4 lượng tức 100 người. Lữ gồm có 5 tốt, tức 500 người. Sư gồm có 5 lữ, tức 2.500 người. Quân gồm có 5 sư, tức 12.500 người. Tổng số là 12 quân đoàn, có bộ binh và thủy binh. Binh chủng nào cũng tinh nhuệ.

Đặc biệt nhất là:

 2 quân đoàn người Thượng, với 2.000 chiến mã.
 4 lữ đoàn nữ binh, với 100 thớt voi.

Hai quân đoàn người Thượng do Long Nhương Tướng Quân Nguyễn Huệ tổ chức và thường do Long Nhương chỉ huy.

Sau khi Nguyễn Huệ trở về Quy Nhơn, các tướng Nguyễn là Đỗ Thanh Nhân, Chu Văn Tiếp nổi dậy, đón Nguyễn Ánh, con Nguyễn Phúc Luân về lập làm chúa, chiếm lại Gia Định. Được các lực lượng phương Tây như Pháp, Bồ Đào Nha giúp sức, Nguyễn Ánh lại mạnh lên. Năm 1778, vua Thái Đức sai tướng vào đánh nhưng lại bị thất bại thảm và mất luôn Bình Thuận.

Năm 1781, Nguyễn Ánh nghĩ uy quyền của Nhân quá lớn nên xử tử Nhân, lại đem quân đánh ra Bình Khang nhưng bị quân của vua Thái Đức đánh bại. Tháng 3 năm 1782, vua Thái Đức và Nguyễn Huệ mang quân thủy bộ nam tiến, phá tan quân Nguyễn, giết chết cai cơ người Pháp là Manuel (Mạn Hoè). Nguyễn Ánh bỏ chạy về Hậu Giang. Chu Văn Tiếp từ Bình Thuận vào cứu bị đánh bại phải co về. Nguyễn Ánh cùng thế đành gọi người sang Xiêm cầu viện.

Nguyễn Nhạc chiếm lại Nam bộ, sai người giao hảo với Chân Lạp đề nghị hợp tác đánh Nguyễn Ánh. Chân Lạp chia quân đón bắt được đoàn cầu viện Xiêm của Nguyễn Ánh và suýt bắt được ông ta. Nguyễn Ánh đành ngụ đảo Phú Quốc.

Lần thứ tư
Tháng 6 năm 1782, Nguyễn Nhạc rút quân về Quy Nhơn, Chu Văn Tiếp lại từ Bình Thuận mang quân vào đánh chiếm được Gia Định và đón Nguyễn Ánh trở về. Tháng 2 năm 1783, Nguyễn Nhạc lại sai Huệ, Lữ mang quân đánh phá vùng Đông Nam bộ.

Dù Nguyễn Ánh đã lập tuyến phòng thủ trước vẫn bị quân Tây Sơn phá tan, Nguyễn Ánh rút về Đồng Tuyên. Huệ đánh phá Đồng Tuyên, Ánh đành chạy ra Hà Tiên rồi ra đảo Phú Quốc.

Tháng 8 năm 1783, quân Tây Sơn truy kích, Nguyễn Ánh chạy một vòng ra các đảo Cổ Long, Cổ Cốt rồi lại quay về Phú Quốc. Quân Tây Sơn vây đánh nhưng lúc đó có bão biển, các thuyền Tây Sơn phải giãn ra, sau 7 ngày đêm lênh đênh trên biển, Ánh thừa cơ lại trốn thoát, chạy hẳn ra đảo Thổ Chu cách xa đất liền rồi đầu năm sau tự mình sang Xiêm La cầu viện.

Đất Gia Định đã được hoàn toàn giải phóng, việc phòng thủ đã được tổ chức nghiêm mật, tình hình trong cõi đã tương đối ổn định. Huệ cùng Lữ và Hưng rút quân về Quy Nhơn để Trương Văn Đa cùng một số tướng sĩ ở lại giữ thành Gia Định. Và khi quân thắng trận về đến Quy Nhơn, Vua Thái Đức sai thêm hai văn thần là Cao Tắc Tựu và Triệu Đình Tiệp vào trợ lực.

Chiến thắng ngoài mong đợi
Năm 1782, Bắc hà có biến, phe người con lớn của chúa Trịnh Sâm vừa chết là Trịnh Tông làm binh biến lật đổ người con nhỏ mới được lập là Trịnh Cán. Một tướng Bắc hà là Nguyễn Hữu Chỉnh (thủ hạ cũ của Hoàng Ngũ Phúc) không hợp tác với Trịnh Tông nên bỏ vào nam hàng Tây Sơn và được vua Thái Đức tin dùng.

Nguyễn Ánh cầu viện được quân Xiêm, trở lại Nam bộ năm 1784. Cuối năm 1784 Trương Văn Đa sai Đô Úy Đặng Văn Trấn về Quy Nhơn báo cáo rõ tình hình ở Gia Định. Vua Thái Đức liền sai Nguyễn Huệ, Võ Văn Dũng, Trần Quang Diệu cùng bộ tướng đem đại binh vào tảo trừ. Bùi Thị Xuân xin tòng chinh. Quân thiện chiến chừng 2 vạn, danh tướng, ngoài Võ, Trần, Bùi, còn có Đô úy Đặng Văn Trấn và một số thuộc tướng.

Quân Tây Sơn đánh bại liên quân Xiêm Nguyễn ở trận Rạch Gầm – Xoài Mút. Chu Văn Tiếp bị giết. Nguyễn Ánh phải chạy sang Xiêm sống lưu vong.

Quét sạch quân xâm lăng, đuổi được Nguyễn Phúc Ánh ra khỏi nước, Nguyễn Huệ lo sắp đặt tề chỉnh việc quân việc dân, rồi giao Gia Định cho Trương Văn Đa và Đặng Văn Chấn trấn thủ, còn mình cùng Võ Văn Dũng và vợ chồng Bùi Thị Xuân kéo đại binh về Quy Nhơn. Cao Tắc Tựu và Triệu Đình liền bàn cùng Trương Văn Đa và Đặng Văn Chấn rồi một mặt làm sớ gởi về Quy Nhơn xin thêm người, một mặt chiêu nạp nhân tài ở địa phương làm phụ tá. Vua Thái Đức liền sai Huỳnh Văn Thuận và Lưu Quốc Hưng vào tăng cường.

Năm 1786, khi tình hình phía Nam đã tạm yên, Hữu Chỉnh khuyên vua Thái Đức đánh Phú Xuân để khôi phục lại đất đai của Chúa Nguyễn trước đây. Vua Thái Đức đồng ý, liền cử Nguyễn Huệ làm chỉ huy cùng các tướng Nguyễn Hữu Chỉnh và phò mã Vũ Văn Nhậm (con rể vua Thái Đức) bắc tiến.

Quân Trịnh ở Phú Xuân bị quân Tây Sơn dùng kế lừa khiến mất cảnh giác và nghi ngờ lẫn nhau. Tháng 5 năm 1786, Nguyễn Huệ nhanh chóng đánh chiếm thành Phú Xuân. Nghe theo kế của Nguyễn Hữu Chỉnh – người muốn trả thù Trịnh Tông, Nguyễn Huệ quyết định mang quân ra đánh Thăng Long mà không hỏi ý vua anh. Vua Thái Đức nghe tin em đã mang quân bắc tiến, sai người đuổi theo gọi về nhưng không kịp.

Với khẩu hiệu "Phù Lê diệt Trịnh", chỉ trong 1 tháng, Nguyễn Huệ đánh bại quân Trịnh, Trịnh Tông tự sát. Nguyễn Huệ tôn phò Nhà Lê và được vua Lê Hiển Tông gả công chúa Lê Ngọc Hân cho.

Vua Thái Đức nghe tin, sợ không kiềm chế được Huệ nữa, vội vã ra bắc gọi em về. Sau khi lựa lời vỗ về em, vua Thái Đức tự mình cầm quân, thay đổi hết nhân sự do em sắp đặt rồi mới gặp gỡ vua Lê Chiêu Thống vừa lên ngôi. Trong cuộc hội kiến, Lê Chiêu Thống xin cắt đất Nghệ An cho Tây Sơn. Nguyễn Nhạc trả lời:

"Tôi tức giận Nhà Lê bị họ Trịnh áp chế nên đứng ra tôn phò. Nếu đất đai không phải của Nhà Lê thì một tấc tôi cũng không để. Nhưng nếu là của Nhà Lê, một tấc tôi cũng không lấy".

Đêm 17 tháng 8, ông cùng Nguyễn Huệ bí mật rút quân về nam. Nguyễn Hữu Chỉnh nghe tin vội chạy theo, Nguyễn Nhạc cho làm quan ở Nghệ An.

Anh em bất hoà
Sử sách không ghi chép rõ về nguyên nhân mâu thuẫn giữa anh em Tây Sơn. Các sử gia Nhà Nguyễn cho rằng vì Nguyễn Nhạc đã thông dâm với vợ Nguyễn Huệ (tuy nhiên phân tích hiện đại cho thấy câu chuyện này chỉ là nhà Nguyễn hư cấu ra để bôi nhọ nhà Tây Sơn, vì vợ Nguyễn Huệ ở cùng chồng tại Phú Xuân, cách rất xa nơi ở của Nguyễn Nhạc tại Bình Định, nên Nguyễn Nhạc không thể gặp vợ của Nguyễn Huệ để mà tư thông). Có tài liệu nói lý do hợp lý hơn, đó là Nguyễn Nhạc yêu cầu Nguyễn Huệ nộp vàng bạc cướp được từ kho của họ Trịnh ở Bắc Hà mang về nam nhưng Huệ không chịu; hơn thế vua em lại xin vua anh cho cai quản thêm Quảng Nam và vua anh không chấp thuận, do đó Nguyễn Huệ làm liều mang quân vào nam đánh anh cả Nguyễn Nhạc.

Có ý kiến bàn thêm rằng, chủ trương của Nguyễn Nhạc là tập trung tiêu diệt Chúa Nguyễn, chỉ đánh chiếm phần đất của Chúa Nguyễn để thay thế cai trị tại miền Nam và giữ hòa bình với Bắc Hà, cho nên việc Nguyễn Huệ tự ý đem quân bắc tiến là trái ý vua anh. Ngay khi biết tin Nguyễn Huệ đánh Thăng Long, vua Tây Sơn vội mang quân ra bắc, thực chất là để gọi em về. Mặt khác, Nguyễn Nhạc không yên tâm với sự phát triển thế lực riêng của Nguyễn Huệ. Trong khi đó, là người có hùng tâm, Nguyễn Huệ có chủ trương tự lực phát triển ra ngoài tầm kiềm chế của vua anh và việc bắc tiến của ông không hẳn chỉ vì lời khuyên của Nguyễn Hữu Chỉnh.

Sử cũ ghi rất vắn tắt và không thật rõ ràng về sự kiện này. Nguyễn Nhạc về Quy Nhơn nhưng Nguyễn Huệ ở lại Phú Xuân, không theo về như những lần đi đánh bá tánh Gia Định trước đây. Danh tiếng Nguyễn Huệ lên cao, tự tôn là Đức Chúa. Nguyễn Nhạc sợ ảnh hưởng đến quyền lực của mình, doạ trị tội Nguyễn Huệ. Khoảng đầu năm 1787 Nguyễn Huệ viết hịch kể tội Nguyễn Nhạc và mang 6 vạn quân nam tiến vây thành Quy Nhơn. Nguyễn Nhạc bị vây ngặt bèn gọi Đặng Văn Trấn, đang trấn thủ Gia Định, ra cứu. Trấn vâng lệnh mang quân ra, nhưng đến Phú Yên đã bị Nguyễn Huệ bắt sống. Nguyễn Huệ nã pháo tới tấp vào thành Quy Nhơn. Nguyễn Nhạc bị vây bức quá phải lên thành khóc xin em đừng đánh thành nữa. Nguyễn Huệ bằng lòng giảng hòa với anh.

Nguyễn Nhạc tự xưng là Trung ương Hoàng đế, đóng đô ở Quy Nhơn và phong vương cho hai em, mỗi người chia nhau giữ một khu vực từ tháng 4 năm 1787:

 Phong Nguyễn Lữ làm Đông Định Vương, cai quản vùng đất Gia Định.
 Phong Nguyễn Huệ làm Bắc Bình Vương, cai quản vùng đất từ đèo Hải Vân trở ra Bắc.

Như vậy vua Thái Đức đã thoả mãn yêu cầu được cai quản Quảng Nam của em trai. Ở vào thời điểm vinh quang nhất của phong trào Tây Sơn trong công cuộc thống nhất đất nước 1786 – 1787 mà Nguyễn Huệ là người tiêu biểu nhất thì phong trào Tây Sơn đã bị Nguyễn Nhạc phong kiến hóa.

Tới cuối năm 1788, nhận thấy việc phân phong giữa 3 anh em làm suy yếu sức mạnh chung của Nhà Tây Sơn, Nguyễn Nhạc quyết định từ bỏ địa vị "Trung ương Hoàng đế" và giao lại binh quyền và lãnh thổ cho người em trai là Nguyễn Huệ. Ông lui về làm Tây Sơn Vương, về ở tại Quy Nhơn là nơi đất tổ, còn Nguyễn Huệ lên ngôi Hoàng đế, hiệu là Quang Trung. Đến lúc này Nhà Tây Sơn đã thống nhất được vị trí lãnh đạo.

Lại mất Nam bộ

Anh em vua Thái Đức mâu thuẫn khiến đối thủ lợi dụng ngay lập tức. Ở phía bắc, họ Trịnh ngóc đầu dậy rồi Nguyễn Hữu Chỉnh ra sức hoành hành. Ở phía nam, Nguyễn Phúc Ánh cũng nhân cơ hội lực lượng Tây Sơn bị chia rẽ để quay trở về đánh lại Gia Định (tháng 7 năm 1787).

Người em Đông Định vương chưa đánh nhau với quân chúa Nguyễn đã bỏ chạy về Biên Hoà, bỏ Gia Định cho Phạm Văn Tham giữ. Sau lại chạy luôn một mạch về Quy Nhơn rồi ốm và qua đời khiến vua Thái Đức mất một chỗ dựa về tinh thần. Mặc dù tháng 10 năm 1787, ông đã điều Nguyễn Văn Hưng vào tiếp viện cho Phạm Văn Tham, nhưng sau khi hai người vây đánh Nguyễn Ánh ở Mỹ Lung không hạ được, Hưng lại rút quân về Quy Nhơn. Không hẳn việc Hưng rút về Quy Nhơn là theo lệnh của vua Thái Đức. Dù Hưng tự ý rút nhưng ông không trừng phạt tướng này cho thấy ông không còn quyết tâm và đủ nhuệ khí với chiến trường Nam bộ nữa, hoàn toàn phó thác cho Phạm Văn Tham. Những diễn biến sau này từ chiến trường Nam bộ cho thấy đây là sai lầm lớn của ông.

Không có người hợp sức, Phạm Văn Tham bị đơn độc và dần dần trở nên yếu thế trước lực lượng ngày càng lớn mạnh của Nguyễn Ánh. Ánh chuyển từ phòng ngự sang tấn công. Tới tháng 8 năm 1788, thành Gia Định mất, Tham phải chạy ra ngoài tiếp tục chiến đấu. Tướng này chiến đấu bền bỉ đến tận đầu năm 1789 sau khi Nguyễn Huệ đá đánh xong quân Thanh, nhưng vì bị Nguyễn Ánh vây ngặt và chặn đường biển về Quy Nhơn, buộc lòng phải đầu hàng.

Trong khi đó vua em Bắc Bình vương vừa so gươm với ông đang quyết chí theo đuổi ý tưởng chinh phục phía bắc để xây dựng sự nghiệp riêng. Không phải vua em không quan tâm tới chiến trường Nam bộ nhưng nguy cơ ở Bắc hà liên tiếp xảy ra không yên, từ họ Trịnh rồi Nguyễn Hữu Chỉnh và sau đó là Vũ Văn Nhậm và chính Lê Chiêu Thống dẫn quân Thanh về không phải nhỏ. Do đó Nguyễn Huệ không thể dồn hết lực lượng vào chiến trường Nam bộ lúc đó. Lực lượng của vua Thái Đức đã hao mòn, lại mất hết nhuệ khí và ông cũng không có phương pháp nào vực dậy.

Từ bỏ đế hiệu, giao quyền cho Nguyễn Huệ

Giữa anh em vua Thái Đức dù giảng hoà nhưng chưa hoàn toàn xoá bỏ hiềm nghi. Ông vẫn ngầm mang ý định giành lại quyền lực. Nhân tướng Nguyễn Văn Duệ dưới trướng Nguyễn Huệ vốn được giao giữ Nghệ An để đề phòng Nguyễn Hữu Chỉnh lại ngả theo Nguyễn Nhạc, ông bèn tranh thủ sự ủng hộ của viên tướng này. Tháng 3 năm 1788, Nguyễn Duệ vào Quy Nhơn theo Nguyễn Nhạc rồi mang quân đánh ra Quảng Nam do Nguyễn Huệ quản lý. Duệ nhanh chóng bị đánh tan. Duệ bị bắt và xử tử.

Anh em còn hiềm nghi nên Nguyễn Huệ không thể dễ dàng mang đại quân qua vùng Nguyễn Nhạc quản lý vào Nam Bộ. Sau cái chết của Nguyễn Văn Duệ và sau đó là Vũ Văn Nhậm và diễn biến chiến trường Nam Bộ, vua Thái Đức đã tỏ ra bất lực và không gượng dậy được. Không thể kìm chế người em hùng lược và thực lực đã suy, cuối năm 1788, ông từ bỏ đế hiệu và niên hiệu Thái Đức, tự xưng là Tây Sơn vương, đổi tên thành Hoàng Đế là thành Quy Nhơn. Ông viết thư cho Nguyễn Huệ, chỉ xin giữ phủ Quy Nhơn và nhường toàn bộ binh quyền, đất đai trong cả nước cho vua em; đồng thời ông cầu khẩn vua em mang gấp đại binh vào cứu Nam bộ (chiếu lên ngôi của Quang Trung nói rõ vấn đề này, trong đó có đoạn "...về phần đại huynh (Nguyễn Nhạc) có ý mỏi mệt, tình nguyện giữ một phủ Quy Nhơn, tự nhún xưng là Tây Vương, mấy nghìn dặm đất về phương nam thuộc hết về trẫm...).

Tuy nhiên lúc đó Bắc Bình vương dù biết lời cầu khẩn của ông nhưng không thể vào nam tham chiến vì 20 vạn quân Thanh do Lê Chiêu Thống rước về đã vượt qua biên giới. Nguy cơ phía bắc rõ ràng lớn và gấp hơn nên vua em buộc phải hoãn việc nam tiến thêm một thời gian nữa.

Kế hoạch dở dang
Mặc dù vua em Quang Trung đã đại thắng quân Mãn Thanh (1789) nhưng sau đó vẫn phải lo ổn định tình hình Bắc hà do tàn dư của Nhà Lê còn sót lại và sức ép ngoại giao từ phía Nhà Thanh. Vì vậy, Nguyễn Ánh được người Pháp hỗ trợ kéo ra đánh Bình Thuận, Bình Khang, Diên Khánh, quân của Tây Sơn vương Nguyễn Nhạc liên tiếp bại trận và mất mấy thành này. Cho tới năm 1791, ông chỉ còn cai quản Quy Nhơn, Phú Yên và Quảng Ngãi.

Sau khi ổn định tình hình Bắc hà, Quang Trung quyết tâm tiêu diệt Nguyễn Ánh. Ông ra sức trấn an vua anh và nhân dân trong vùng do vua anh cai quản để chuẩn bị nam tiến. Quang Trung sai Vũ Văn Dũng đi "xin" Càn Long đất Quảng Đông, Quảng Tây, thu phục quân "Tàu ô", sai đánh phá biên giới Trung Quốc cốt để Nhà Thanh bị cuốn vào hoạt động ngoại giao và chống giặc cướp để cho ông có thời gian hỗ trợ vua anh dồn lực lượng vào chiến trường miền nam.

Để chuẩn bị phối hợp với vua em, năm 1792, Nguyễn Nhạc đóng nhiều tàu thuyền đóng ở cửa Thi Nại để nam tiến. Nhưng lúc đó là mùa gió nồm, chỉ thuận cho quân Nam ra, phải đợi đến mùa đông mới thuận gió cho quân Tây Sơn vào. Nguyễn Ánh thừa dịp cùng quân Pháp, Bồ Đào Nha đánh úp cửa Thi Nại, đốt cháy nhiều thuyền chiến của Tây Sơn. Tây Sơn vương không phòng bị, lại phải thu quân về Quy Nhơn.

Để báo thù trận đó, vua em Quang Trung dự định phát động chiến dịch rất lớn, huy động hơn 20 vạn quân thủy bộ, chia làm ba đường:

Vua anh và quân "Tàu ô" cùng theo đường bộ từ Phú Yên vào đánh Gia Định
Quân bộ của Quang Trung từ Phú Xuân đi thẳng qua lãnh thổ Vạn Tượng tới Nam Vang (Chân Lạp), từ đó cùng quân Chân Lạp kéo về Gia Định, bao bọc đường chạy của Nguyễn Ánh không cho sang Xiêm.
Quân thủy của Quang Trung sẽ tiến vào đón lõng tận Hà Tiên đổ bộ lên đất liền để ngăn Ánh chạy ra biển.

Chính các giáo sĩ Pháp giúp Nguyễn Ánh lúc đó cũng rất lo lắng và dự liệu Ánh khó lòng chống lại được Tây Sơn trận này. Tuy nhiên cái chết đột ngột của vua em Quang Trung tháng 9 năm 1792 khiến kế hoạch nam tiến này không bao giờ trở thành hiện thực.

Từ trần
Được tin Nguyễn Huệ chết nhưng Nguyễn Nhạc không thể ra viếng vì quân của cháu là Nguyễn Quang Toản (Cảnh Thịnh) ngăn giữ phòng bị. Nguyễn Ánh biết sự kiện này mang quân bắc tiến đánh Quy Nhơn do sự nghi kỵ nội bộ giữa bác cháu Nhà Tây Sơn.

Nguyễn Ánh đánh ra Quy Nhơn. Các cánh quân dưới quyền Tây Sơn vương đều yếu ớt nhanh chóng bại trận hoặc bỏ chạy, để mất Phú Yên. Quân Nguyễn Ánh tiến ra vây hãm thành Quy Nhơn. Nguyễn Nhạc ốm yếu không thể cầm quân nên sai con là Quang Bảo ra cự địch. Thành bị vây hãm 3 tháng. Trong tình thế nguy cấp, ông phải viết thư cầu cứu cháu. Cảnh Thịnh sai Ngô Văn Sở, Phạm Công Hưng mang quân vào cứu, quân Nguyễn Ánh phải rút lui về Phú Yên.

Dù Nguyễn Nhạc đã sai mang vàng bạc ra khao quân Phú Xuân nhưng Công Hưng vẫn chiếm cứ thành Quy Nhơn, kê biên kho tàng của Nhạc. Thấy kho báu bao năm của mình sắp truyền cho con bị chính cháu ruột (con Nguyễn Huệ) đoạt mất, ông uất ức ho ra máu rồi chết.

Nguyễn Nhạc ở ngôi tổng cộng 10 năm (1778 – 1788), xưng hiệu Thái Đức đế, sau đó tự hạ xuống làm vương, xưng là Tây Sơn vương được 5 năm (1788 – 1793).

Về sau, con ông là Quang Bảo bị em họ Quang Toản an trí ra huyện Phù Ly, gọi là Tiểu triều. Bảo không cam chịu, năm 1799 đánh chiếm lại thành Quy Nhơn rồi định theo hàng Nguyễn Ánh. Quân của Ánh chưa tới thì Cảnh Thịnh (con Nguyễn Huệ) đã điều quân vào đánh chiếm thành, giết chết Quang Bảo (con Nguyễn Nhạc).

Khi Nguyễn Ánh tiêu diệt được Tây Sơn, nhớ tới nỗi đau nhà Tây Sơn lật đổ chúa Nguyễn và truy sát mình, liền sai người đào mộ Nguyễn Nhạc và Nguyễn Huệ, giã hài cốt thành bột. Hộp sọ bị mang bỏ vào vò và giam cầm trong ngục thất. Dân gian sau này gọi là "Ông Vò".

Gia quyến
Theo sách Nhà Tây Sơn, Nguyễn Nhạc có vợ và các con như sau:

Vợ
Bà Trần Thị Huệ
Bà Đặng thị Ngọc
Bà Ya Dố: gọi là cô Hầu, người Ba Na. Những ngày xây dựng căn cứ khởi nghĩa ở ấp Tây Sơn, bà có công giúp ông xây dựng hậu cần cho quân khởi nghĩa.
Bà Mịch Chi gốc quảng đông

Con
Con gái:
Thọ Hương công chúa: năm 1775, định gả cho chúa Nguyễn Phúc Dương nhưng Dương từ chối; năm 1778, khi Nguyễn Nhạc đã xưng đế, lại gả cho Vũ Văn Nhậm.
1 cô con gái khác gả cho Trương Văn Đa.
Con trai:
Nguyễn Văn Bảo: hay còn gọi là Nguyễn Bảo sinh năm 1776, năm 1793 bị Cảnh Thịnh phế làm Tiểu triều, cho ăn lộc một huyện Phù Ly, rồi giết chết vào năm 1799.
Nguyễn Thanh
Nguyễn Hân
Nguyễn Dũng
Nguyễn Văn Đức: bị Minh Mạng chém ngang lưng
Nguyễn Văn Đâu: bị Minh Mạng chém ngang lưng
Nguyễn Văn Trượng: trốn thoát vào Gia Định nên thoát khỏi truy giết của Minh Mạng.
Nguyễn Văn Lương: bị Minh Mạng chém ngang lưng
Nguyễn Thanh, Nguyễn Hân, Nguyễn Dũng bị Nguyễn Ánh bắt năm 1802 và bị giết.

Nguyễn Văn Đức, Nguyễn Văn Lương bị bắt vào năm 1831 cùng với Nguyễn Văn Đâu (con Nguyễn Văn Đức), Minh Mạng ra lệnh chém ngang lưng. Riêng Nguyễn Văn Trượng con của Nguyễn Văn Đức trốn thoát vào Gia Định.

Nhận định
Vua Thái Đức Nguyễn Nhạc là người phát động phong trào Tây Sơn. Ông là người đóng vai trò quan trọng nhất trong việc gây dựng phong trào buổi đầu cho đến khi dựng thành một cơ đồ riêng. Vua em Nguyễn Huệ trẻ trung, hùng lược (khi khởi nghĩa mới 18 tuổi) sở dĩ sau này lập được nhiều chiến công hiển hách cũng nhờ vào cơ sở gây dựng ban đầu của ông.

Chính bởi vai trò gây dựng của ông cho Nhà Tây Sơn sau này lớn mạnh và lập được nhiều chiến công (kể cả khi ông không còn vai trò "cầm trịch" đại cuộc), Nhà Nguyễn rất căm ghét ông và các sử gia triều đại này luôn gán cho ông, không chỉ là "tội" với "triều đình" mà còn cả những điều xấu nhiều hơn cả trong 3 anh em Tây Sơn.

Do những chiến công hiển hách của Nguyễn Huệ, tên tuổi của ông trong những nhà lãnh đạo Tây Sơn có phần bị lu mờ. Thậm chí ngoài các sử gia Nhà Nguyễn, còn không ít nhà sử học ngày nay phê phán những sai lầm của ông và chê ông kém tài. Tuy nhiên, nếu nhìn nhận khách quan có thể thấy Nguyễn Nhạc đã có những quyết định sáng suốt trong những thời điểm then chốt.

Xuất thân từ biện lại trong vùng núi, Nguyễn Nhạc đã chứng tỏ tài năng kiệt xuất của người đề xướng và lãnh đạo khi biết tập hợp và thu dụng mọi lực lượng trong xã hội để xây dựng thành một đội quân đông đảo, mạnh mẽ, đủ sức quật ngã Chúa Nguyễn. Ông biết tranh thủ không chỉ sức dân trong nước mà còn cả hoạt động ngoại giao với các nước láng giềng như Chân Lạp và sau này là Xiêm La để củng cố thực lực cho mình.
Đứng trước tình thế bị cả quân Trịnh và quân Nguyễn từ hai đằng ép lại, Nguyễn Nhạc tìm ra đường giải nguy là giảng hoà với kẻ địch lớn mạnh hơn lúc đó là họ Trịnh để rảnh tay lo việc phía nam. Hơn nữa, trong thế bị dồn vào chân tường, ông còn mạnh dạn, quyết đoán sử dụng người em Nguyễn Huệ mới 23 tuổi, chưa từng làm chủ tướng, cầm quân đi đánh một trận quyết định (Phú Yên) mà chỉ có thắng mới còn đường sống.
Nguyễn Nhạc biết tận dụng xung đột trong nội bộ gia tộc Chúa Nguyễn để phát động khởi nghĩa. Ông đã giơ khẩu hiệu ủng hộ Nguyễn Phúc Dương. Thậm chí con bài Nguyễn Phúc Dương còn được ông sử dụng tới lần thứ hai trong cuộc chiến chống Chúa Nguyễn (Phúc Thuần). Khi quyền thần Trương Phúc Loan, "tiêu điểm trừ khử" ban đầu đã chết (về tay quân Trịnh), ông lại gả con gái cho Dương để lung lạc một bộ phận tướng sĩ của Chúa Nguyễn và chính con bài chính trị này góp phần giúp Nguyễn Huệ làm nên trận tái chiếm Phú Yên mang ý nghĩa sống còn với chính quyền Tây Sơn.
Ban đầu ông đã có ý định ngăn cản Nguyễn Huệ phát triển tài năng và cơ nghiệp riêng. Hiển nhiên điều đó là khó tránh khỏi, một phản xạ như bản năng của một ông vua khi còn đương quyền và sung sức. Nhưng khi đã nhận ra tài năng của Nguyễn Huệ có thể đảm đương được đại sự và biết thực lực của mình khi về già, Nguyễn Nhạc đã tự nguyện rút lui để nhường ngôi hoàng đế cho em, quyết không để việc tranh chấp trong nhà cho kẻ địch lợi dụng như anh em Trịnh Cối, Trịnh Tùng trước đây và chính anh em Quang Bảo, Quang Toản sau này. Ông đã nhận thấy được hậu quả của cuộc xung đột lần trước khiến kẻ địch lợi dụng và ông đã biết sửa chữa sai lầm. Hành động đó của Nguyễn Nhạc rất đúng đắn và nếu như vua em không sớm ra đi để hoàn thành việc tiêu diệt Nguyễn Ánh, thống nhất giang sơn, xây dựng Việt Nam hùng mạnh, người đời sau sẽ còn ca ngợi đức độ của ông.

Hiển nhiên anh em Tây Sơn, trong đó có Nguyễn Nhạc, đã phạm phải một số sai lầm và Nhà Tây Sơn phải trả giá cho sai lầm của những người lãnh đạo. Tên tuổi của Nguyễn Nhạc có thể không nổi tiếng như Nguyễn Huệ nhưng nói đến khởi nghĩa Tây Sơn, cái tên đầu tiên được nhắc đến là Nguyễn Nhạc

Cho đến nay, các nhà nghiên cứu vẫn tiếp tục tranh luận về quan điểm giữa Nguyễn Nhạc và Nguyễn Huệ trong việc "đánh nam dẹp bắc" (xem thêm bài về Nguyễn Huệ). Bản ý của vua Thái Đức là chỉ đánh chiếm Phú Xuân để thay thế Chúa Nguyễn cai quản Nam hà mà thôi. Có ý kiến cho rằng ông muốn tập trung sức lực tận diệt lực lượng của Nguyễn Ánh và tham vọng phát triển về phía nam, mở rộng bờ cõi sang Chân Lạp. Việc Nguyễn Huệ bắc tiến Thăng Long hoàn ngoài dự định của ông, không chỉ khiến quân Tây Sơn phải phân tán lực lượng ra bắc mà về mặt cá nhân, sự phát triển lực lượng riêng của Nguyễn Huệ ảnh hưởng đến quyền lực toàn cục của ông, dần dần sẽ khó kìm chế được. Theo sách Hoàng Lê nhất thống chí của Ngô gia văn phái, một trong số ít những sách mô tả khá sinh động, chân thực về vua Thái Đức, chính lần ra bắc gọi em về, vua Thái Đức đã nói rõ với người Bắc hà quan điểm của ông để người Bắc hà yên tâm rằng ông không hề có ý định chiếm giữ đất này. Ông không muốn kết oán với người Bắc hà, theo ông là một nước lớn có truyền thống lâu đời, và cho rằng, dù đời ông có chiếm được thì đời con cháu ông cũng không giữ được.

Trong văn hoá đại chúng

Xem thêm
Tây Sơn
Nguyễn Huệ
Nguyễn Lữ
Hoàng Ngũ Phúc
Nguyễn Ánh
Họ Hồ làng Quỳnh Đôi

Chú thích

Tham khảo
Nguyễn Lương Bích, Phạm Ngọc Phụng (1976), Tìm hiểu thiên tài quân sự của Nguyễn Huệ, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân
Ngô gia văn phái (1987), Hoàng Lê nhất thống chí, Nhà xuất bản Văn học
Quỳnh Cư, Đỗ Đức Hùng (2001), Các triều đại Việt Nam, Nhà xuất bản Thanh niên
Tạ Chí Đại Trường (2007), Lịch sử nội chiến 1771-1802, Nhà xuất bản Công an nhân dân
Trần Trọng Kim, Việt Nam sử lược - bản điện tử
Khâm định Việt sử thông giám cương mục

Liên kết ngoài
Nhà Tây Sơn 24 năm 1778-1802

Vua nhà Tây Sơn
Võ tướng nhà Tây Sơn
Người Bình Định
Người Đàng Trong
Mất năm 1793
Năm sinh không rõ
Người tham gia chiến dịch quân sự trong thời kỳ Tây Sơn – Chúa Nguyễn phân tranh
Quan lại chúa Nguyễn


title: Libnotes joculator

text:
Libnotes joculator là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tham khảo

Libnotes
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Chalepus putzeysi

text:
Chalepus putzeysi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Chapuis miêu tả khoa học năm 1877.

Chú thích

Tham khảo

Chalepus


title: Đội tuyển bóng đá quốc gia Vanuatu

text:
Đội tuyển bóng đá quốc gia Vanuatu () là đội tuyển cấp quốc gia của Vanuatu do Liên đoàn bóng đá Vanuatu quản lý.

Trận thi đấu quốc tế đầu tiên của đội tuyển Vanuatu là trận gặp đội tuyển New Zealand vào năm 1951. Thành tích tốt nhất của đội cho đến nay là 4 lần hạng tư cúp bóng đá châu Đại Dương giành được vào các năm 1973, 2000, 2002, 2008 và tấm huy chương bạc của đại hội Thể thao Nam Thái Bình Dương 1971.

Danh hiệu
 Bóng đá nam tại Pacific Games:
  1971
  1966; 2003; 2007

Thành tích tại giải vô địch thế giới
 1930 đến 1990 - Không tham dự
 1994 đến 2018 - Không vượt qua vòng loại

Cúp bóng đá châu Đại Dương

Đại hội Thể thao Nam Thái Bình Dương

Đội hình
Đây là đội hình đã hoàn thành Đại hội Thể thao Nam Thái Bình Dương 2019 tại Samoa.
Số liệu thống kê tính đến ngày 18 tháng 7 năm 2019 sau trận gặp .

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Đội tuyển bóng đá quốc gia Vanuatu  trên trang chủ của FIFA

Vanuatu


title: Montopoli in Val d'Arno

text:
Montopoli in Val d'Arno là một đô thị ở tỉnh Pisa trong vùng Toscana thuộc Ý, có cự ly khoảng 40 km về phía tây nam của Florence và khoảng 30 km về phía đông của Pisa. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 10.299 người và diện tích là 29,9 km².

Đô thị Montopoli in Val d'Arno có các frazioni (đơn vị cấp dưới) Capanne, Castel del Bosco, San Romano, Marti.

Montopoli in Val d'Arno giáp các đô thị: Castelfranco di Sotto, Palaia, Pontedera, San Miniato, Santa Maria a Monte.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.montopoli.pi.it/

Đô thị tỉnh Pisa


title: Chandapur

text:
Chandapur là một thị trấn thống kê (census town) của quận Nayagarh thuộc bang Orissa, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Chandapur có dân số 5260 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Chandapur có tỷ lệ 70% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 76%, và tỷ lệ cho phái nữ là 63%. Tại Chandapur, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Orissa


title: 207 TCN

text:
Năm 207 TCN là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện
 Bắc thuộc lần thứ nhất
 Nhà Tần diệt vong, mở đầu thời Nhà Hán.

Sinh

Mất
 Tần Nhị Thế

Tham khảo

Năm 207 TCN


title: Rumic World

text:
Rumic World là tên gọi chung của các truyện tranh manga ngắn của Takahashi Rumiko. Phần lớn các truyện này mang tính truyện hài hước và xuất bản trước Một nửa Ranma của Rumiko. Trong số này thì những tác phẩm viết trong thời gian gần đây nhất được đưa vào xê-ri mang tên Takahashi Rumiko Gekijō (Rumiko Takahashi Anthology), hay còn được biết với cái tên Rumic Theatre.

Rumic World bản tiếng Nhật
Xuất bản lần đầu ở Nhật dưới dạng các quyển đơn hành bản (単行本, tankōbon), nhưng sau đó lại được xuất bản dưới dạng các đơn hành bản khổ rộng (ワイド版, wide-bon hay waidobon). Trong các đơn hành bản này có nhiều trang in màu - vốn là bìa hay các trang màu của các xê-ri truyện ngắn đơn lẻ. Các truyện Rumic World thời kì đầu do Shonen Sunday xuất bản, trong khi đó các truyện ngắn thời kì sau (chính là các Rumic Theatre) do Big Comic Spirit xuất bản. Tuy nhiên vẫn còn nhiều truyện ngắn của Rumiko Takahashi chưa nằm trong quyển nào cả.

Rumic World bản tiếng Anh
Viz Media xuất bản 3 tập Rumic World collection vào năm 1996, sau đó là 2 tập Rumic Theatre. Tất nhiên do dân Âu Mỹ đọc từ trái sang phải, còn các mangaka Nhật viết từ phải sang trái, nên Viz phải dùng phương pháp lật ngược các hình ảnh giống như ở Việt Nam đã từng làm với các bộ manga như Inu Yasha, Connan, Đôrêmon,... Các bản in của Viz cũng to hơn các đơn hành bản in tại Nhật. Nhưng hiện nay Viz không in thêm bất kỳ bản Rumic World nào như vậy nữa.

Các tác phẩm trong Rumic World

Tập 1
 Fire Tripper: Một vụ nổ khí đốt đưa cô học trò Suzuko về quá khứ cách đây 500 năm.
 Maris the Chojo: Lấy cảm hứng từ tác phẩm Siêu nhân (Superman) nổi tiếng. Nhân vật chính là một siêu nữ xui xẻo, sức mạnh của cô đã vô tình phá hỏng tất cả mọi thứ cô chạm vào, vì thế cô phải tìm một món tiền lớn để bồi thường. Cơ hội đến với siêu nữ khi con trai của một doanh nghiệp giàu sụ bị bắt cóc...
 Those Selfish Aliens: Người ngoài hành tinh và chính phủ cấy bom vào một người vô tội.
 Time Warp Trouble: Những chiến binh thời cổ Nhật Bản tình cờ lọt vào một lớp học thời hiện đại.
 The Laughing Target: Yuzuru và Azusa đã được đính hôn khi hai người còn nhỏ xíu. Azusa luôn tìm mọi cách để Yuzuru không từ chối cuộc hôn nhân này.

Tập 2
 Wasted Minds (Dust Spot): Câu chuyện kể về hai công chức suốt ngày cãi nhau (tác phẩm là một xê-ri nhỏ gồm 5 phần).
 The Golden Gods of Poverty: Cha mẹ của một cậu bé cố lợi dụng đứa con mình để kiếm tiền, nhưng kết quả họ chỉ có thể gặp được 7 vị thần may mắn mà bản thân các vị này cũng đã khánh tận.
 The Entrepreneurial Spirit: Một phụ nữ chủ trì một chuyên đề về cách làm giàu cấp tốc.

Tập 3
 That Darn Cat: Hồi ức của tác giả Takahashi Rumiko về việc chăm sóc con mèo "chết tiệt" của người hàng xóm.
 When My Eyes Got Wings: Một cặp vợ chồng giúp đỡ một đứa trẻ bệnh tật mang trong người một bí mật và có một chú chim cảnh có khả năng tàn phá kinh khủng...
 Wedded Bliss: Một cặp vợ chồng thường xuyên cãi nhau ỏm tỏi chỉ vì những áp lực căng thẳng trong công việc. Đến một ngày, những người hàng xóm chịu hết nổi và yêu cầu họ dọn đi chỗ khác...
 Sleep and Forget: Câu chuyện về một cô gái và kiếp trước của cô ta. Người kiếp trước phiền phức này cứ dính líu vào người yêu của cô bé. Hơn nữa, một mụ phù thủy sống dậy từ cõi chết trong hình dạng của một con chó...
 A Cry for Help: Một nàng tiên biến một cậy bé thành người có hai nhân cách bằng cách cài vào cổ cậu một chiếc chìa khóa.
 War Council: Hai hội sinh viên đánh nhau chỉ vì một con dấu.
 The Face Pack: Câu chuyện về một người có thể thay đổi ngoại hình của mình và cái câu lạc bộ "những chuyên gia cải trang" của anh ta.

Rumic Theatre
 The Tragedy of P: Một người phụ nữ nhận nuôi một chú chim cánh cụt, vốn là vật nuôi của sếp của chồng mình. Vấn đề là căn hộ nơi cô ấy ở cấm thú vật...
 The Merchant of Romance: Một cô gái vừa mới ly hôn đang phải cố gắng vực dậy dịch vụ làm đám cưới của cha mình.
 House of Garbage: Ngôi nhà của một người đàn ông cứ bị lầm lẫn với một cái ga-ra xe hơi.
 Hidden in the Pottery: Một phụ nữ đang cố tìm hiểu về một bí mật khó chịu của người hàng xóm.
 One Hundred Years of Love: Một cụ bà cứ đinh ninh một câu thiếu niên là kiếp sau của người yêu của mình.
 Extra-Large Size Happiness: Một người vợ trẻ cứ bị quấy nhiễu bởi một con ma có cái đầu to tướng, ngặt nỗi chỉ có cô là nhình thấy nó.

Rumic Theatre: One of Double
 Excuse Me for Being a Dog!: Một võ sĩ đấm bốc có một bí mật khó nói là anh cứ bị biến thành chó mỗi khi chảy máu.
 Winged Victory: Một đội bóng bầu dục với thành tích vĩ đại thua 999 trận vẫn có một cổ động viên trung thành. Vấn đề là cổ động viên này là một con ma mà chỉ có đội trưởng nhìn thấy.
 The Grandfather of All Baseball Games: Người cháu thì chơi bóng chày kiếm tiền, có điều ông của mình lại nướng số tiền ấy cho người bạn gái mới của ông.
 The Diet Goddess: Một cô gái tham gia vào một khóa huấn luyện thể lực đặc biệt vì cô muốn giảm cân để cơ thể vừa vặn mới một đầm tuyệt đẹp và có thể tham gia buổi nhảy chung với người bạn trai mà cô yêu đơn phương. Nhưng sau đó cô nhận ra mình đã yêu người huấn luyện viên tự lúc nào.
 Happy Talk: Một cô học trò nghi ngờ rằng người mẹ quá cố của mình vẫn còn sống và đang làm nghề tiếp viên ở Tokyo. Cô cùng những người bạn học của mình quyết định thuê một thám tử để điều tra.
 One or Double: Sau một tai nạn, linh hồn của một huấn luyện viên môn kiếm đạo nhập buộc phải vào người bạn của một người học trò của anh ta. Khổ nỗi là linh hồn sư phụ chỉ có khả năng rời đi khi nào đệ tử đánh bại sư phụ, điều mà đệ tử có nằm mơ cũng không dám nghĩ tới.
 To Grandmother's House We Go: Noriko, theo lời khuyên của bạn trai mình, đóng giả làm một người bạn gái vừa mất, Nozomi để lấy được 500 tỉ yên tiền thừa kế. Nhưng mọi chuyện trở nên rắc rối khi có nhiều người cũng đang tâm làm như thế, và bản thân gia đình của người đã khuất cũng tham tiền hơn yêu quý người thân. Có điều, linh hồn của bà ngoại người đã khuất thì lại luôn đứng về phía cô gái...
 Reserved Seat: Một người ca sĩ bỗng có những cảm xúc sợ hãi và những ký ức kỳ lạ thoáng qua sau khi bà của anh, một fan Takazura cuồng nhiệt qua đời.
 Shake Your Buddha: Trong một nạn đói, Phật và một người tên là Godo có một buổi tranh luận về cách làm nước Nhật vượt qua tai kiếp này. Cuộc tranh luận phải nói là rất tức cười, đúng phong cách của Rumiko, nhưng đằng sau sự hài hước ấy là một bài học đáng để suy ngẫm.

Chú thích

Liên kết ngoài
http://www.furinkan.com/rumictheater/

Truyện tranh
Takahashi Rumiko
Manga dài tập
Anime và manga lãng mạn
Anime và manga kỳ ảo
Manga năm 1994


title: Palponima

text:
Palponima là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hadeninae


title: Dapanoptera gressittiana

text:
Dapanoptera gressittiana là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dapanoptera
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Montestruc-sur-Gers

text:
Montestruc-sur-Gers  là một xã thuộc tỉnh Gers trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này có độ cao trung bình 102 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Montestrucsurgers


title: Natica subpallescens

text:
Natica subpallescens là một loài ốc biển săn mồi, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Naticidae, họ ốc Mặt Trăng.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Natica


title: Abbenrode

text:
Abbenrode là một đô thị ở huyện Harz, bang Saxony-Anhalt, Đức. Đô thị này nằm bên sông Ecker ở phía bắc dãy núi Harz vả tại biên giới với bang Lower Saxony. Abbenrode thuộc Verwaltungsgemeinschaft ("đô thị tập thể") Nordharz.

Tham khảo

Làng ở Harz
Tỉnh Sachsen
Tỉnh Magdeburg


title: Behrendorf

text:
Behrendorf là một đô thị thuộc huyện Stendal, bang Sachsen-Anhalt, Đức. Đô thị Behrendorf có diện tích 23,64 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 505 người.

Tham khảo


title: Hagen, Segeberg

text:
Hagen là một đô thị ở huyện Segeberg, bang Schleswig-Holstein Segeberg, ở bang Schleswig-Holstein, Đức. Đô thị Hagen, Segeberg có diện tích 8,2 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 374 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Segeberg


title: 2657 Bashkiria

text:
2657 Bashkiria (1979 SB7) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 23 tháng 9 năm 1979 bởi Chernykh, N. ở Nauchnyj.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 2657 Bashkiria

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Nikolai Chernykh
Thiên thể phát hiện năm 1979


title: Caisnes

text:
Caisnes  là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 75 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Xã của Oise


title: Epimecis

text:
Epimecis là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
 Epimecis anonaria (Felder, 1874)
 Epimecis detexta (Walker, 1860)
 Epimecis fraternaria (Guenée, 1857)
 Epimecis hortaria (Fabricius, 1794)
 Epimecis matronaria (Guenée, 1857)
 Epimecis subaustralis (Hulst, 1898)

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database
Epimecis at funet

Boarmiini


title: Lasioglossum charisterion

text:
Lasioglossum charisterion là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Ebmer mô tả khoa học năm 2002.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 2002


title: Prototyphis gracilis

text:
Prototyphis gracilis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Prototyphis


title: Orimarga carnosa

text:
Orimarga carnosa là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Orimarga
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Amphineurus submolophilinus

text:
Amphineurus (Amphineurus) submolophilinus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Amphineurus
Limoniidae ở vùng Australasia


title: 13209 Arnhem

text:
13209 Arnhem (tên chỉ định: 1997 GQ41) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Eric Walter Elst ở Đài thiên văn La Silla ở Chile ngày 9 tháng 4 năm 1997. Nó được đặt theo tên thành phố thuộc Arnhem, Hà Lan.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 13001–14000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiên thể phát hiện năm 1997
Được phát hiện bởi Eric Walter Elst


title: Hổ Lâm

text:
Hổ Lâm () là một thành phố cấp huyện thuộc địa cấp thị Kê Tây, tỉnh Hắc Long Giang, Trung Quốc. Thành phố nằm bên bờ sông Mục Lăng và nằm gần hồ Hồ Khanka, về phía tây nam là sông Usuri, đây là biên giới tự nhiên giữa Trung Quốc với Nga. Các nông sản chính của thành phố là đỗ tương, gia súc, sữa, và các sản phẩm hữu cơ khác, và gỗ. Hổ Lâm có khí hậu lục địa gió mùa với một mùa đông dài, nhiệt độ rất thấp và khô và một mùa hè ấm và ẩm. Nhiệt độ trung bình cao trong ngày là khoảng  vào tháng 1 tới  vào tháng 7, và hơn 2/3 lượng mưa trong năm tập trung từ tháng 6 tới tháng 9.

Trấn

Hương
 Tiểu Mộc Hà (小木河乡)
 A Bắc (阿北乡)
 Vĩ Quang (伟光乡)
 Tân Lạc (新乐乡)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang thông tin chính thức

Đơn vị cấp huyện Hắc Long Giang
Kê Tây
Thành phố tỉnh Hắc Long Giang


title: Hylaeus aralis

text:
Hylaeus aralis là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1916.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

A
Động vật được mô tả năm 1916


title: Agdistis meridionalis

text:
Agdistis meridionalis (tên tiếng Anh: Sea-side Plume) là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Nó được tìm thấy ở hầu hết miền nam châu Âu.

Sải cánh dài 22–25 mm. Con trưởng thành bay tháng 7 đến tháng 10, làm hai đợt.

Ấu trùng ăn lá của Limonium binervosum.

Tham khảo

Liên kết ngoài
UKmoths
Fauna Europaea

Agdistis
Động vật được mô tả năm 1847


title: Thèze, Pyrénées-Atlantiques

text:
Thèze là một xã thuộc tỉnh Pyrénées-Atlantiques trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền tây nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Pyrénées-Atlantiques

Tham khảo
 INSEE

Xã của Pyrénées-Atlantiques


title: Anthiphula modesta

text:
Anthiphula modesta là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1896.

Chú thích

Tham khảo

Anthiphula


title: Mortoniella angulata

text:
Mortoniella angulata là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Mortoniella


title: Deronectes algibensis

text:
Deronectes algibensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Fery & Fresneda miêu tả khoa học năm 1988.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Deronectes


title: Laetana

text:
Laetana là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1864 bởi Baly.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Laetana bipunctata Laboissiere, 1921
 Laetana collarti Laboissiere, 1932
 Laetana divisa (Gerstaecker, 1855)
 Laetana historio Baly, 1864
 Laetana jeanneli Laboissiere, 1918
 Laetana oculata Laboissiere, 1921
 Laetana opulenta (Peringuey, 1892)
 Laetana pallida Duvivier, 1884
 Laetana schultzei Weise, 1908
 Laetana transversofasciata Laboissiere, 1921
 Laetana trifasciata (Allard, 1888)

Chú thích

Tham khảo

Luperini


title: Vigeville

text:
Vigeville là một xã thuộc tỉnh Creuse trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền trung nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Creuse

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Vigeville on the Quid website

Xã của Creuse


title: Fontangy

text:
Fontangy  là một xã ở tỉnh Côte-d’Or trong vùng Bourgogne-Franche-Comté, phía đông nước Pháp. Xã Fontangy nằm ở khu vực có độ cao trung bình 450 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Côte-d'Or


title: Lực thủy triều

text:
Lực thủy triều là một lực biểu kiến kéo giãn một vật thể về phía và ra xa khỏi khối tâm của một vật thể khác do gradien (khác biệt về cường độ) trong trường hấp dẫn từ vật thể kia; nó chịu trách nhiệm cho nhiều hiện tượng đa dạng, như thủy triều, khóa thủy triều, sự phá vỡ của các thiên thể và sự hình thành của các vành đai hành tinh trong phạm vi giới hạn Roche và trong những trường hợp tột cùng là hiện tượng mì ống hóa của các thiên thể. Nó sinh ra là do trường hấp dẫn tác động lên một vật thể bởi một vật thể khác không phải là một hằng số trong tất cả các bộ phận của nó: mặt gần nhất bị hấp dẫn mạnh hơn so với mặt xa nhất. Nó là chính là sự khác biệt làm cho vật thể bị kéo giãn. Vì thế, lực thủy triều còn được biết đến như là lực vi phân, cũng như là hiệu ứng thứ cấp của trường hấp dẫn.

Trong cơ học thiên thể, biểu hiện của lực thủy triều có thể là chỉ tới tình huống khi một vật thể hay một khối vật chất (chẳng hạn nước thủy triều) chủ yếu chịu ảnh hưởng hấp dẫn của một vật thể thứ hai (chẳng hạn Trái Đất), nhưng cũng bị gây nhiễu bởi các tác động hấp dẫn của vật thể thứ ba (chẳng hạn Mặt Trăng). Lực gây nhiễu trong những trường hợp như vậy đôi khi gọi là lực thủy triều (chẳng hạn lực gây nhiễu lên Mặt Trăng): nó là sự khác biệt giữa lực tác động bởi vật thể thứ ba lên vật thể thứ hai và lực tác động bởi vật thể thứ ba lên vật thể thứ nhất.

Lực hấp dẫn và cường độ trường hấp dẫn
Lực hấp dẫn không đồng nhất với trường hấp dẫn.

Trường hấp dẫn trải rộng trong không gian xung quanh một vật thể có khối lượng và sinh ra lực hấp dẫn lên các vật thể có khối lượng khác, phụ thuộc vào khoảng cách và khối lượng của các vật thể này. Cường độ của trường hấp dẫn giảm tỷ lệ nghịch với bình phương khoảng cách từ vật thể có khối lượng.

Lực thủy triều không phải là một lực mà là sự khác biệt trong cường độ trường hấp dẫn.

Kích thước và khoảng cách
Mối quan hệ của kích thước của một thiên thể với khoảng cách của nó từ một vật thể khác ảnh hưởng mạnh tới độ lớn của lực thủy triều. Lực thủy triều tác động lên một thiên thể, như Trái Đất, tỷ lệ thuận với đường kính của thiên thể đó và tỷ lệ nghịch với lập phương khoảng cách từ thiên thể khác sinh ra sức hút hấp dẫn, như Mặt Trăng hay Mặt Trời (Xem giải thích dưới đây). Tác động thủy triều lên các bể tắm, bể bơi, hồ nước và các vật thể nhỏ chứa nước khác là không đáng kể.

Hình 3 là đồ thị chỉ ra sự giảm xuống của lực hấp dẫn theo khoảng cách tăng lên. Trong đồ thị này, lực hấp dẫn giảm tỷ lệ với bình phương khoảng cách trong khi gradien (độ dốc) giảm tỷ lệ theo khoảng cách. Điều này giải thích tại sao gradien ở điểm bất kỳ là tỷ lệ nghịch theo lập phương khoảng cách.

Lực thủy triều tương ứng với khác biệt trong Y giữa hai điểm trên đồ thị, với một điểm ở mặt gần của vật thể, và một điểm khác ở mặt xa của vật thể. Lực thủy triều trở nên lớn hơn khi 2 điểm hoặc là xa nhau hơn hoặc là khi chúng là nằm gần về bên trái hơn của đồ thị, nghĩa là gần hơn với vật thể hấp dẫn.

Chẳng hạn lực thủy triều lên Trái Đất do Mặt Trăng sinh ra lớn hơn so với do Mặt Trời sinh ra, mặc dù tác động hấp dẫn lên Trái Đất do Mặt Trời sinh ra lớn hơn so với do Mặt Trăng sinh ra, là do gradien là nhỏ hơn. Mặt Trăng sinh ra lực thủy triều lớn hơn lên Trái Đất so với lực thủy triều do Trái Đất sinh ra tác động lên Mặt Trăng. Khoảng cách là như nhau nhưng đường kính của Trái Đất lớn hơn của Mặt Trăng làm cho lực thủy triều cũng lớn hơn.

Điều xảy ra không phải là tổng sức hút hấp dẫn lên vật thể mà là sự khác biệt hấp dẫn từ bên này sang bên kia. Đường kính của vật thể càng lớn thì khác biệt từ bên này sang bên kia càng lớn.

Sức hút hấp dẫn tỷ lệ nghịch với bình phương khoảng cách từ nguồn. Sức hút sẽ là mạnh hơn ở bên của vật thể đối diện với nguồn và yếu hơn ở bên xa nguồn. Lực thủy triều là tỷ lệ thuận với sự khác biệt.

Giải thích

Khi một vật thể (vật thể 1) chịu tác động bởi hấp dẫn của một vật thể khác (vật thể 2), trường có thể thay đổi đáng kể trên vật thể 1 giữa bên của vật thể 1 đối mặt với vật thể 2 và bên của vật thể 1 nằm xa vật thể 2. Hình 4 chỉ ra lực vi phân của hấp dẫn trên một vật thể hình cầu (vật thể 1) do một vật thể khác (vật thể 2) gây ra. Cái gọi là lực hấp dẫn gây ra các sức căng trên cả hai vật thể và có thể làm biến dạng chúng hoặc thậm chí trong các trường hợp tột cùng có thể phá vỡ vật thể này hay vật thể kia. Giới hạn Roche là khoảng cách từ một hành tinh mà từ đó các tác động thủy triều có thể làm cho một vật thể bị tan rã do lực vi phân của hấp dẫn từ hành tinh lớn hơn sức hút của các bộ phận của vật thể với nhau. Các sức căng này sẽ không diễn ra nếu trường hấp dẫn là đồng nhất, do một trường đồng nhất chỉ làm cho một vật thể liền khối gia tốc cùng nhau theo cùng một hướng và cùng một tốc độ.

Xử lý toán học

Đối với một trường hấp dẫn phát sinh bên ngoài đã cho, gia tốc thủy triều tại một điểm đối với một vật thể thu được cách trừ vectơ gia tốc hấp dẫn tại tâm vật thể (do trường phát sinh ngoài đã cho) khỏi gia tốc hấp dẫn (do cùng trường này sinh ra) tại điểm đã cho. Tương ứng, thuật ngữ lực thủy triều được sử dụng để mô tả các lực do gia tốc thủy triều. Lưu ý rằng đối với các mục đích này trường hấp dẫn duy nhất được xem xét là là trường bên ngoài; trường hấp dẫn của vật thể đó (như chỉ ra trong đồ thị) là không liên quan (Nói cách khác, sự so sánh là với các điều kiện tại điểm đã cho như chúng có thể sẽ là vậy nếu không có trường phát sinh ngoài tác động không đều tại điểm đã cho và tại tâm của vật thể tham chiếu. Trường phát sinh ngoài thường là trường tạo ra bởi vật thể thứ ba gây nhiễu, thông thường là Mặt Trăng hay Mặt Trời đối với các điểm trên bề mặt Trái Đất trong hệ tham chiếu địa tâm).

Gia tốc thủy triều không yêu cầu sự tự quay hay các vật thể đang quay; chẳng hạn vật thể có thể rơi tự do theo một đường thẳng dưới ảnh hưởng của trường hấp dẫn trong khi vẫn chịu ảnh hưởng bởi gia tốc thủy triều (thay đổi).

Theo Định luật vạn vật hấp dẫn của Newton và các định luật về chuyển động, một vật thể với khối lượng m ở khoảng cách R từ tâm của một khối cầu với khối lượng M chịu một lực ,

tương đương gia tốc ,

trong đó  là đơn vị vectơ có hướng từ vật thể M tới vật thể m (ở đây gia tốc từ m về phía M có dấu âm).

Xét gia tốc do khối cầu khối lượng M mà một hạt gần với vật thể khối lượng m phải chịu. Với R là khoảng cách từ tâm M tới tâm m, đặt ∆r (tương đối nhỏ) là khoảng cách của hạt từ tâm vật thể khối lượng m. Để đơn giản hóa, các khoảng cách chỉ được xem xét theo hướng về phía hoặc ra xa khỏi khối cầu khối lượng M. Nếu vật thể khối lượng m là một khối cầu bán kính ∆r thì hạt mới đang xem xét có thể nằm trên bề mặt khối cầu khối lượng m, ở khoảng cách R ± ∆r từ tâm của khối cầu khối lượng M và ∆r có thể là dương khi khoảng cách của hạt từ M lớn hơn R. Bỏ qua gia tốc hấp dẫn mà hạt phải chịu về phía m vì khối lượng của chính m, ta có gia tốc lên hạt do lực hấp dẫn về phía M là:

Rút R2 ra khỏi mẫu số ta có:

Chuỗi Maclaurin của  là  cho ta biểu thức:

Số hạng thứ nhất là gia tốc hấp dẫn do M gây ra tại tâm của khối tham chiếu , nghĩa là tại điểm mà  bằng 0. Số hạng này không ảnh hưởng tới gia tốc được quan sát của các hạt trên bề mặt m do đối với M thì m (và mọi thứ trên bề mặt nó) là rơi tự do. Khi lực lên hạt ở phía xa trừ đi lực lên hạt ở gần (hay ngược lại) thì số hạng đầu tiên này đều bị triệt tiêu, cũng như tất cả các số hạng có bậc chẵn khác. Các số hạng còn lại chính là khác biệt đề cập trên đây và là các số hạng của lực thủy triều (gia tốc). Khi ∆r là nhỏ so với R thì các số hạng sau số hạng còn lại đầu tiên là rất rất nhỏ và có thể bỏ qua, nên gia tốc thủy triều gần đúng là  đối với khoảng cách ∆r được xem xét, dọc theo trục nối các tâm của m và M:

Khi tính toán theo cách này cho trường hợp khi ∆r là khoảng cách dọc theo trục nối các tâm m và M,  có hướng ra ngoài từ tâm của m (nơi ∆r bằng 0).

Các gia tốc thủy triều cũng có thể tính cho các điểm nằm ngoài trục nối tâm các vật thể m và M dựa theo tính toán vectơ. Trong mặt phẳng vuông góc với trục nối tâm, gia tốc thủy triều có hướng vào trong (về phía tâm nơi ∆r bằng 0), và biên độ của nó bằng  trong xấp xỉ tuyến tính như trong Hình 4.

Các gia tốc thủy triều tại bề mặt các hành tinh trong hệ Mặt Trời nói chung là rất nhỏ. Chẳng hạn, tgia tốc thủy triều mặt trăng tại bề mặt Trái Đất dọc theo trục Mặt Trăng-Trái Đất chỉ khoảng 1,1 × 10−6 g, trong khi gia tốc thủy tiều mặt trời tại bề mặt Trái Đất dọc theo trục Mặt Trời-Trái Đất chỉ khoảng 0,52 × 10−6 g, trong đó g là gia tốc hấp dẫn tại bề mặt Trái Đất (9,80665 m/s2). Vì thế, lực dâng (gia tốc) thủy triều do Mặt Trời chỉ bằng khoảng 45% lực dâng thủy triều do Mặt Trăng. Gia tốc thủy triều mặt trời tại bề mặt Trái Đất được Newton tính đầu tiên trong Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica.

Mặt Trời, Trái Đất, Mặt Trăng
Như giải thích trên đây, bảng sau chỉ ra khoảng cách từ Mặt Trăng tới Trái Đất là bằng khoảng cách từ Trái Đất tới Mặt Trăng. Trái Đất nặng hơn Mặt Trăng 81 lần nhưng có bán kính lớn hơn 3,7 lần. Do đó, dù cùng khoảng cách nhưng lực thủy triều lên mỗi đơn vị khối lượng của Trái Đất lên Mặt Trăng là khoảng 22 lần mạnh hơn lực thủy triều lên mỗi đơn vị khối lượng của Mặt Trăng lên Trái Đất. Vì thế Trái Đất có thể khóa quỹ đạo của Mặt Trăng là quay xung quanh Trái Đất nhưng không phải là ngược lại.

Tác động của lực thủy triều

Trong trường hợp một vật thể hình cầu đàn hồi kích thước vô cùng nhỏ, tác động của lực thủy triều là làm biến dạng vật thể mà không làm thay đổi thể tích của nó. Hình cầu này trở thành một ellipxoit với 2 chỗ phồng lên, hướng về và hướng ra xa vật thể gây hấp dẫn. Các vật thể lớn hơn bị biến dạng thành hình trứng (ovoid), và hơi bị ép dẹp xuống, như những gì xảy ra với các đại dương của Trái Đất dưới tác động của Mặt Trăng. Hệ Trái Đất - Mặt Trăng quay xung quanh khối tâm chung của hệ (khối tâm hệ thiên thể), và sức hút hấp dẫn của chúng tạo ra lực hướng tâm cần thiết để duy trì chuyển động này. Đối với người quan sát trên Trái Đất, rất gần với khối tâm hệ thiên thể này, tình huống là Trái Đất như là vật thể 1 chịu tác động hấp dẫn của Mặt Trăng như là vật thể 2. Tất cả các phần của Trái Đất đều chịu tác động của lực hấp dẫn từ Mặt Trăng, làm cho nước trong các đại dương phân bố lại, tạo ra các chỗ phồng lên ở các bên gần nhất và xa nhất với Mặt Trăng.

Khi một vật thể tự quay trong khi chịu tác động của lực thủy triều thì ma sát bên trong nó tạo ra sự hao tán dần dần động năng tự quay của nó dưới dạng nhiệt. Trong trường hợp Trái Đất và Mặt Trăng thì tổn thất động năng tự quay gây ra sự tăng thêm chu kỳ tự quay khoảng khoảng 2 mili giây mỗi thế kỷ. Nếu vật thể đủ gần với vật thể chính của hệ, điều này có thể làm cho chuyển động tự quay bị khóa thủy triều với chuyển động quay trên quỹ đạo, như trong trường hợp của Mặt Trăng. Sấy nóng thủy triều tạo ra các hiệu ứng núi lửa dữ dội trên vệ tinh Io của Sao Mộc. Ứng suất gây ra bởi các lực thủy triều cũng gây ra mô hình chấn động thiên thể chu kỳ đều hàng tháng trên Mặt Trăng.

Các lực thủy triều cũng góp phần vào các hải lưu, điều hòa nhiệt độ toàn cầu bằng việc vận chuyển nhiệt năng tới hai cực. Người ta cũng từng đề xuất rằng ngoài các yếu tố khác thì các biến động phách điều hòa trong lực thủy triều cũng có thể góp phần vào thay đổi khí hậu. Tuy nhiên, cho tới nay người ta vẫn chưa tìm thấy mối liên kết đủ mạnh chứng minh điều này.

Các hiệu ứng thủy triều trở nên đặc biệt rõ ràng khi gần các vật thể nhỏ với khối lượng lớn, như các sao neutron hay các lỗ đen, nơi mà chúng chịu trách nhiệm cho cái gọi là "mì ống hóa" vật chất đang rơi vào. Các lực thủy triều tạo ra thủy triều trên các đại dương của Trái Đất, nơi mà vật thể hấp dẫn chính là Mặt Trăng và ở mức độ nhỏ hơn là Mặt Trời. Các lực thủy triều chịu trách nhiệm cho khóa thủy triều, gia tốc thủy triều và sấy nóng thủy triều. Thủy triều cũng có thể kích hoạt các trận động đất.

Bằng việc sinh ra các dòng chất lưu có tính dẫn điện bên trong Trái Đất, các lực thủy triều cũng ảnh hưởng tới từ trường Trái Đất.

Xem thêm
 Tenxơ thủy triều
 Điểm Amphidromos
 Hành tinh bị phá vỡ
 Thủy triều thiên hà
 Cộng hưởng thủy triều
 Độ cong không thời gian

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Gravitational Tides by J. Christopher Mihos of Case Western Reserve University.
 Audio: Cain/Gay – Astronomy Cast Tidal Forces – July 2007.

 Myths about Gravity and Tides by Mikolaj Sawicki of John A. Logan College and the University of Colorado.
 Tidal Misconceptions by Donald E. Simanek

Thủy triều
Tương tác hấp dẫn
Lực
Hiệu ứng hấp dẫn


title: Alfés

text:
Alfés là một đô thị trong tỉnh Lleida, cộng đồng tự trị Cataluña Tây Ban Nha. Đô thị Alfés có diện tích là ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là người với mật độ người/km². Đô thị Alfés có cự ly km so với tỉnh lỵ Lleida.

Tham khảo

Đô thị ở Lérida


title: Ylistaro

text:
Ylistaro là một đô thị của Phần Lan.

Vị trí ở tỉnh Tây Phần Lan trong vùng Nam Ostrobothnia. Đô thị này có dân số 5.582 người (năm 2003) và diện tích 484,08 km² trong đó có 2,73 km² là diện tích mặt nước. Mật độ dân số là 11,6 người trên mỗi km².

Dân đô thị này chỉ sử dụng tiếng Phần Lan
Tháng 5 năm 2007, đã có quyết định Ylistaro sẽ được nhập vào thành phố Seinäjoki và đô thị Nurmo, hiệu lực từ năm 2009.

Tham khảo

Đô thị của vùng Nam Ostrobothnia


title: Khánh Xuân (định hướng)

text:
Khánh Xuân có thể là một trong số các địa danh Việt Nam sau đây:

 Phường Khánh Xuân, thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk
 Xã Khánh Xuân, huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng
 Xã Khánh Xuân, huyện Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn.


title: Gnathothlibus eras

text:
Gnathothlibus eras là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở phía đông quần đảo Sunda (from Java eastward), Sulawesi, Moluccas, Philippines, New Guinea, quần đảo Solomon, Micronesia và phía đông Úc.

Chú thích

Tham khảo

Gnathothlibus


title: Saint-Martinien

text:
Saint-Martinien  là một xã ở tỉnh Allier thuộc miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Allier

Tham khảo

‘‘Dựa trên bài ở Wikipedia tiếng Pháp.’’

Saintmartinien


title: Eulate

text:
Eulate là một đô thị trong tỉnh và cộng đồng tự trị Navarre, Tây Ban Nha. Đô thị này có dân số là 364 người. Đô thị Eulate có diện tích 10,38 km² nằm ở độ cao m trên 729 mực nước biển, cách tỉnh lỵ 70 km.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị ở Navarre


title: Papuagrion oppositum

text:
Papuagrion oppositum là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Loài này được xếp vào nhóm loài thiếu dữ liệu trong sách Đỏ của IUCN năm 2007.

Papuagrion oppositum được Lieftinck miêu tả khoa học năm 1949.

Chú thích

Tham khảo

Papuagrion


title: Tết Hàn thực

text:
Tết Hàn Thực hay Tết bánh trôi bánh chay là một ngày tết vào ngày mồng 3 tháng 3 Âm lịch. "Hàn Thực" nghĩa là "thức ăn lạnh". Ngày tết truyền thống này xuất hiện tại một số tỉnh của Trung Quốc, miền bắc Việt Nam và một số cộng đồng người gốc Hoa trên thế giới. Hàng năm vào ngày này, nhiều gia đình cho xay bột, đồ đỗ xanh, làm bánh trôi, bánh chay (ở Trung Quốc nấu chè trôi nước), nấu xôi chè lễ Phật và cúng gia tiên.

Điển tích Trung Quốc
Ở Việt Nam, ngày 3 tháng 3 âm lịch ăn tết Hàn thực "phỏng theo người phương Bắc, kỷ niệm ngày Giới Tử Thôi chết cháy". Hai chữ "Hàn Thực" gắn với một điển tích ở Trung Quốc, được biết tới nhiều qua tiểu thuyết Đông Chu liệt quốc.

Đời Xuân Thu, vua Tấn Văn Công nước Tấn gặp loạn phải bỏ nước lưu vong, gặp được một hiền sĩ tên là Giới Tử Thôi theo giúp. Về sau, Tấn Văn Công trở về làm vua, phong thưởng cho những người có công nhưng lại quên mất Giới Tử Thôi. Giới Tử Thôi không oán giận gì, về nhà đưa mẹ vào núi ở ẩn. Tấn Văn Công nhớ ra, cho người đi tìm. Vì Giới Tử Thôi không chịu ra lĩnh thưởng, Tấn Văn Công hạ lệnh đốt rừng để ép ông phải ra; cuối cùng, hai mẹ con ông đều chết cháy. Vua thương xót, lập miếu thờ và hạ lệnh kiêng đốt lửa ba ngày, chỉ ăn đồ ăn nguội đã nấu sẵn để tưởng niệm.

Tục lệ ở Việt Nam

Tục ăn bánh trôi, bánh chay

Ở Việt Nam hiện nay, người ta chỉ làm bánh trôi hay bánh chay để thế cho đồ lạnh, nhưng chỉ cúng gia tiên, và có ít liên hệ đến Giới Tử Thôi và những kiêng kỵ khác. Vào ngày này, người Việt thường "làm bánh trôi nước, bày cỗ bàn, cúng gia tiên", cho nên bánh trôi còn được gọi là bánh Hàn thực.

Theo nhà nghiên cứu Trần Quang Đức, tục ăn bánh trôi vào ngày Hàn thực ở Việt Nam nhiều khả năng được du nhập vào thời Lê, thịnh hành vào giai đoạn Lê Trung Hưng - Nguyễn. Năm 1773, Lê Quý Đôn cho biết: "Tục nước ta trọng nhất bánh trôi nước, mỗi năm cứ ngày mồng 3 tháng 3 thì làm bánh ấy. Người phương Bắc cũng có, gọi là Thủy đoàn". Theo giải thích của Chỉ Nam ngọc âm giải nghĩa (viết vào khoảng thế kỷ 16 thời Lê) giải thích: "Trôi nước có hiệu Thủy đoàn, trong đường ngoài bột nổi hòn lênh đênh".

Tục ăn bánh cuốn

Theo ghi chép của Lê Tắc, người thời Trần "tiết Hàn Thực, đem bánh cuốn tặng nhau" . Qua bài thơ "Tặng bánh xuân cho ngài thiên sứ Trương Hiển Khanh", làm năm 1291, Trần Nhân Tông viết: "Hôm nay đúng ngày mồng 3 tháng 3, trên chiếc mâm chạm hình mây đỏ bày bánh Xuân thái, đây là phong tục cũ của An Nam xưa nay."  Theo Chỉ nam ngọc âm giải nghĩa, bánh Xuân thái cũng chính là tên gọi khác của bánh cuốn. Sách này đồng thời cho biết: "Quyển bính (bánh cuốn) nhiều nhân càng ngon, hiệu là bánh cuốn lăn tròn khéo thay" .

Nhà nghiên cứu Trần Quang Đức cho biết: Như vậy, vào thời Trần, thậm chí có thể truy lên thời Lý, nhằm tiết Hàn thực, người Việt ăn bánh cuốn và có tục đem bánh cuốn tặng nhau, chưa có tục ăn bánh trôi như thời Lê Nguyễn về sau. Bánh cuốn còn được gọi là bánh Xuân thái (thái: rau), trong có nhân (có thể gồm cả rau lẫn thịt), được cuốn tròn lại, hình dạng khá gần với bánh cuốn ngày nay.

Tục lệ ở một số dân tộc thiểu số Việt Nan
Một số dân tộc thiểu số có dân số lớn tại Việt Nam như đồng bào dân tộc Tày, Nùng… Thường sinh sống ở các tỉnh phía bắc, một phần di cư vào nam, Tây Nguyên vẫn giữ phong tục tảo mộ. Vào ngày mồng 3/3 Tết Hàn Thực cũng là một ngày lễ lớn của các dân tộc này. Họ gọi đó là Tết Thanh Minh hay Lễ Tảo Mộ.

Hàng năm cứ đến ngày 3/3 Âm lịch, đồng bào các dân tộc này, mỗi hộ gia đình sẽ chuẩn bị lễ (gồm xôi, gà hoặc thịt…) để mang đến các phần mộ người thân cúng và tưởng nhớ người đã mất. Ngày này là một ngày lễ quan trọng đối với họ. Dù đi làm ở nơi xa họ vẫn sẽ cố gắng đến thăm phần mộ người thân. Cúng bái và dọn dẹp phần mộ sạch sẽ.

Tranh cãi
Nhà nghiên cứu văn hóa Nguyễn Ánh Hồng cho biết ngày tết này ở Việt Nam thực ra bắt nguồn từ một phong tục của người Trung Quốc nhưng đã được Việt hóa nên được lưu truyền cho đến ngày nay:

Tên gọi của Tết Hàn thực nghe có vẻ bắt chước từ Trung Quốc nhưng không phải, mà khi vào Việt Nam, nó đã hợp nhất với tết bánh trôi, bánh chay, tết tháng 3 của người Việt. Bản thân ngày tết này cũng mang ý nghĩa và thể hiện rõ nét về đặc trưng văn hóa, lối sống, những khát vọng mơ ước rất riêng của người Việt. Chính điều này đã tạo nên sức sống lâu bền của ngày tết bánh trôi, bánh chay. Khác với Tết Hàn thực ở Trung Quốc - thường không đốt lửa trong 3 ngày và chỉ ăn đồ lạnh đã nấu sẵn trước đó, ở Việt Nam, người dân không kiêng lửa, mọi việc nấu nướng vẫn diễn ra bình thường.

Nhà nghiên cứu Trần Quang Đức cũng cho biết trong "An Nam phong tục sách" có ghi tục này "phỏng theo người phương Bắc, kỷ niệm ngày Giới Tử Thôi chết cháy".

Xem thêm

 Tết Thanh minh
 Tấn Văn công
Tết Đoan ngọ

Tham khảo

 Sổ tay văn hoá Việt Nam, Đặng Đức Siêu, Nhà Xuất bản Lao động, 2006

Hàn thực
Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Tư
Lễ hội Trung Quốc
Ngày lễ Trung Quốc
Lễ hội Việt Nam
Ngày lễ Việt Nam
Lễ hội Triều Tiên


title: Ortholithoidia

text:
Ortholithoidia là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Trichopterygini


title: Saint-Cyr-l'École

text:
Saint-Cyr-l'École là một xã trong vùng đô thị Paris, thuộc tỉnh Yvelines, vùng hành chính Île-de-France của nước Pháp, có dân số là 14.566 người (thời điểm 1999). Thành phố nằm về phía tây của Versailles.

Tham khảo

Xã của Yvelines


title: Cô gái triệu đô

text:
{{Infobox film
| name = Cô gái triệu đô
| image = Million Dollar Baby poster.jpg
| caption = Áp phích của phim
| director = Clint Eastwood
| producer = Clint EastwoodTony ShimkinLouise RosnerJill Messick
| writer = Paul Haggis
| based on = F.X. Toole của Jerry Boyd
| narrator = Morgan Freeman
| starring = Hilary SwankClint EastwoodMorgan Freeman
| music = Clint Eastwood
| cinematography = Tom Stern
| editing = Joel Cox
| studio = Lakeshore Entertainment  Malpaso Production
| distributor = Warner Bros.
| released =
| runtime = 132 phút
| country = Mỹ
| language = Tiếng Anh
| budget = $30 triệu
| gross = $216,763,646}}Cô gái triệu đô (tiếng Anh: Million Dollar Baby) là một bộ phim thể thao nổi tiếng nói về môn Quyền Anh của Mỹ năm 2004 do đạo diễn Clint Eastwood thực hiện. Bộ phim xuyên suốt một câu chuyện về một huấn luyện viên quyền anh và sự chuộc lỗi của ông với cô gái mới tập tễnh vào nghề bằng cách đào tạo và giúp đỡ cô thực hiện ước mơ trở thành võ sĩ chuyên nghiệp. Bộ phim đã giành được 4 giải Oscar, trong đó bao gồm cả hạng mục dành cho bộ phim xuất sắc nhất.

Kịch bản được viết bởi Paul Haggis, dựa trên truyện ngắn của F.X. Toole - bút danh của huấn luyện viên quyền anh Jerry Boyd. Truyện được xuất bản dưới tên Rope Burns''.

Nội dung

Margaret "Maggie" Fitzgerald (Hilary Swank) là một bồi bàn ở thị trấn Missouri, Ozarks. Một ngày nọ, cô đến Hit Pit, một phòng tập ọp ẹp ở Los Angeles do Frankie Dunn (Clint Eastwood), một huấn luyện viên quyền anh lỗi lạc nhưng đứng bên lề thành công. Maggie thỉnh cầu Frankie huấn luyện cô trở thành một võ sĩ, nhưng Frankie đáp lại sự mong đợi của cô bằng câu trả lời ông không huấn luyện võ sĩ nữ.

Maggie cố gắng thuyết phục Frankie bằng cách rèn luyện hàng ngày đến nửa đêm khi không còn ai ở phòng tập của Frankie. Một người bạn, đồng thời là một nhân viên của Frankie, người đã từng là một võ sĩ - Eddie "Scrap Iron" Dupris (Morgan Freeman) khuyến khích và giúp đỡ Maggie hết sức có thể. Dupris đồng thời là người dẫn chuyện của bộ phim.

Một võ sĩ tài giỏi được Frankie đào tạo - "Big" Willie Little sau khi mất hết kiên nhẫn với Frankie khi ông từ chối tất cả những lời mời thi đấu giải vô địch, đã thăm dò và miễn cưỡng ký hợp đồng với Mickey Mack - một ông bầu tài giỏi, thành công, bỏ lại Frankie trong sự ngạc nhiên đến thẫn thờ. Cùng thời điểm ấy, với sự khích động của Dupris, Frankie miễn cưỡng đồng ý đào tạo Maggie. Ông cảnh báo trước với cô rằng sẽ chỉ dạy cô những điều cơ bản, rồi sau đó sẽ tìm một huấn luyện viên khác cho cô. Lời khuyên quan trọng nhất và xuyên suốt bộ phim của Frankie là "Luôn luôn bảo vệ chính mình."

Trước buổi đấu đầu tiên của Maggie, Frankie chuyển nhượng Maggie cho một ông bầu khác. Maggie vô cùng thất vọng và mất hết tinh thần, nhưng Frankie trở lại với cô giữa buổi đấu với câu nói vô cùng xúc động, "Đây là võ sĩ của tôi.", và giúp cô giành chiến thắng. Frankie hứa sẽ không bao giờ bỏ cô lại nữa. Maggie trở thành võ sư hạng bán trung, giành hàng loạt chiến thắng ngay từ vòng đấu đầu tiên. Frankie từ bỏ tình cảm với cô con gái ruột thịt Katy - người luôn gửi trả lại những bức thư với bao tâm huyết và tình cảm của bố. Ông hình thành một thứ tình cảm sâu sắc như tình phụ tử với Maggie. Cùng lúc ấy, Dupris trở nên lo lắng khi Frankie từ chối những lời mời cho các trận đấu lớn cho Maggie. Ông sắp xếp một buổi gặp gỡ cho cô và Mickey Mack - ông bầu tài giỏi cướp đi võ sĩ của Frankie ngày nào. Nhưng Maggie tỏ ra trung thành với Frankie. Đáp lại tấm lòng ấy, Frankie miễn cưỡng đồng ý lời mời cho giải đấu lớn nhất UK. Ông đặt may một chiếc áo khoác với một dòng chữ tiếng Ireland trên áo. Đám đông vẫy gọi xen kẽ cổ động Maggie bằng dòng chữ Ireland ấy, và cô liên tiếp giành chiến thắng.

Gia đình của Maggie thuộc tầng lớp người da trắng nghèo và không quan tâm mấy đến cô. Tuy nhiên, cô vẫn dành dụm và cuối cùng cũng mua được một căn nhà cho mẹ. Nhưng thay vì tỏ ra biết ơn, mẹ Maggie nhiếc móc cô vì đã gây tổn hại đến bảo hiểm dành cho người nghèo của bà. Đồng thời bà còn xem thường và chỉ trích Maggie bằng cách hạ thấp những chiến thắng của cô trên vòng đấu, nói rằng người đời cười vào mặt cô.

Cuối cùng, Frankie cũng bằng lòng đồng ý cho Maggie dự một giải đấu danh hiệu. Ông đặt cho cô tiền bảo đảm 1 triệu đô tại buổi đấu ở Las Vegas với một võ sĩ chuyên nghiệp người Đức đã từng giành giải vô địch thế giới Billie "The Blue Bear." Nhưng đồng thời, Billie nổi tiếng vì những trò chơi xấu trong vòng thi. Suýt soát vượt qua lúc bắt đầu vòng đấu một cách yếu ớt, Maggie bắt đầu làm chủ và chiếm ưu thế trận đấu. Nhưng sau 1 vòng đấu kết thúc, Billie hạ gục cô bằng cách tung ra một cú đấm vào mặt Maggie khi cô quay người lại và tiến về phía Frankie. Maggie ngã xuống, đầu đập mạnh vào chiếc ghế đẩu đang nằm giữa sàn đấu và gãy xương cổ, đồng thời bị liệt tứ chi.

Lúc đầu, Frankie bỏ ngoài tai những dự đoán xấu của các bác sĩ hội chẩn cho Maggie và cố gắng tìm mọi nơi có thể chữa bình phục cho cô. Nhưng tất cả đều lắc đầu phê chuẩn rằng trường hợp của Maggie là vô phương cứu chữa. Ông tìm cho Maggie một bệnh viện nhỏ và giúp đỡ cô phục hồi thật tốt. Thời gian trong bệnh viện, Maggie luôn mong ngóng gia đình mình vào thăm cô. Frankie cố gắng liên lạc với gia đình Maggie bằng mọi cách nhưng không thể. Rốt cuộc gia đình cô cũng đến bệnh viện cùng với một luật sư sau chuyến đi chơi ở Disneyland và Universal Studios Hollywood. Mối quan tâm duy nhất của họ là làm sao để sắp xếp sự chuyển nhượng tài sản của Maggie cho họ. Maggie nhận ra ý đồ tham lam và nhẫn tâm từ chính gia đình mình nên đuổi họ về và dọa sẽ cho bán ngôi nhà mà cô mua cho họ (vốn chưa từng thuộc về họ về mặt pháp lý) nếu họ còn xuất hiện. Họ bỏ về và từ đó không bao giờ xuất hiện nữa.

Frankie luôn luôn ở bên Maggie. Ông đọc sách cho Maggie nghe, khuyến khích cô nên đi học lại, hứa sẽ đưa cô về ở chung và chăm sóc tử tế cho cô. Ngày qua ngày, Maggie nhiễm chứng thối loét da do áp suất vì việc nằm liệt một chỗ trên giường bệnh và buộc phải cắt đi chân trái. Maggie khẩn cầu Frankie giúp cô chết khi cô vẫn còn nhớ được đám đông tung hô cô trên vòng đấu, và những gì từng là mong ước lớn nhất trên đời, cô đã đạt được.

Frankie kinh ngạc từ chối Maggie, và thỉnh cầu một lời khuyên từ cha sứ Horvak - người ông gặp suốt 23 năm trong nhà thờ. Horvak cảnh báo Frankie rằng tiếp tay cho việc tự sát là một tội lỗi, và Frankie sẽ đánh mất bản thân mình suốt đời nếu ông giúp Maggie toại ước. Đau đớn, Maggie liên tục cắn lưỡi tự sát nhưng những bác sĩ trong bệnh viện cứu sống cô và đặt những phạm vi để cô không thể tự sát nữa.

Bất lực, Frankie lẻn vào bệnh viện một đêm vắng. Trước khi tiêm cho Maggie một liều thuốc giúp cô ra đi vĩnh viễn, Frankie nói cho cô bí mật ông giấu kín từ lâu rằng, dòng chữ tiếng Ireland trên chiếc áo choàng cô luôn khoác trước khi bước lên sàn đấu, Mo Cuishle, mang ý nghĩa "tình yêu, máu thịt, nhịp đập của tôi", rồi ông bỏ đi mãi mãi. Lời dẫn truyện của Dupris cũng là lời bộc bạch trong bức thư gửi Katy - cô con gái ruột duy nhất của Frankie, truyền tình cảm và tấm lòng chân thật của người cha.

Phân vai

 Clint Eastwood vai Frankie Dunn
 Hilary Swank vai Margaret "Maggie" Fitzgerald
 Morgan Freeman vai Eddie "Scrap Iron" Dupris
 Jay Baruchel vai Danger Barch
 Mike Colter vai "Big" Willie Little
 Lucia Rijker vai Billie "The Blue Bear"
 Brian F. O'Byrne vai Cha sứ Horvak
 Anthony Mackie vai Shawrelle Berry
 Margo Martindale vai Earline Fitzgerald
 Riki Lindhome vai Mardell Fitzgerald
 Michael Peña vai Omar
 Benito Martinez vai Ông bầu của Billie "The Blue Bear"
 Bruce MacVittie vai Mickey Mack

Giải thưởng

 Giải Oscar lần thứ 77
 Đoạt giải - Bộ phim xuất sắc nhất — Clint Eastwood, Albert S. Ruddy, Tom Rosenberg
 Đoạt giải - Đạo diễn xuất sắc nhất — Clint Eastwood
 Đoạt giải - Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất — Hilary Swank
 Đoạt giải - Nam diễn viên phụ xuất sắc nhất — Morgan Freeman
 Đề cử - Nam diễn viên chính xuất sắc nhất — Clint Eastwood
 Đề cử - Biên tập phim xuất sắc nhất — Joel Cox
 Đề cử - Kịch bản chuyển thể xuất sắc nhất — Paul Haggis

 2005 Giải Amanda
 Đề cử - Phim nước ngoài xuất sắc nhất — Clint Eastwood

* 2005 Giải American Cinema Editors
 Đề cử - Biên tập xuất sắc nhất — Joel Cox

* 2005 Giải American Screenwriters Associations
 Đề cử - Kịch bản chuyển thể xuất sắc nhất — Paul Haggis

* 2005 Giải Art Director Guilds
 Đề cử - Phim đương thời đặc sắc nhất — Henry Burnstead, Jack G. Taylor Jr.

* 2005 Giải Black Reel Awards
 Đề cử - Nam diễn viên phụ xuất sắc nhất — Morgan Freeman

* 2005 Giải Hiệp hội phê bình phát sóng
 Đoạt giải - Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất — Hilary Swank
 Đề cử - Nam diễn viên phụ xuất sắc nhất — Morgan Freeman
 Đề cử - Đạo diễn xuất sắc nhất — Clint Eastwood
 Đề cử - Bộ phim hay nhất

* 2006 Giải César
 Đoạt giải - Phim nước ngoài hay nhất

* 2005 Giải Hiệp hội phê bình phim Chicago
 Đoạt giải - Đạo diễn xuất sắc nhất — Clint Eastwood

* 2005 Giải Directors Guild of America
 Đoạt giải - Đạo diễn xuất sắc nhất — Clint Eastwood

* 2005 Giải Quả Cầu Vàng lần thứ 62
 Đoạt giải - Nữ diễn viên phim chính kịch xuất sắc nhất — Hilary Swank
 Đoạt giải - Đạo diễn xuất sắc nhất — Clint Eastwood
 Đề cử - Nam diễn viên điện ảnh phụ xuất sắc nhất — Morgan Freeman
 Đề cử - Phim chính kịch hay nhất
 Đề cử - Nhạc phim gốc hay nhất — Clint Eastwood

* 2005 Giải thưởng của Hội Diễn viên Điện ảnh
 Đoạt giải - Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất — Hilary Swank
 Đoạt giải - Nam diễn viên phụ xuất sắc nhất — Morgan Freeman

Chú thích

Liên kết ngoài

Phim năm 2004
Phim của Warner Bros.
Phim chính kịch thập niên 2000
Phim do Clint Eastwood đạo diễn
Phim tiếng Anh
Phim giành giải Oscar cho phim hay nhất
Phim thể thao Hoa Kỳ
Phim Mỹ
Phim có đạo diễn giành giải Oscar cho Đạo diễn xuất sắc nhất
Phim có đạo diễn giành giải Quả cầu vàng cho Đạo diễn xuất sắc nhất
Phim hãng StudioCanal
Phim về chủ nghĩa nữ giới
Phim về tự sát
Phim có diễn xuất giành giải Oscar cho Nữ diễn viên xuất sắc nhất
Phim có diễn xuất giành giải Quả cầu vàng cho Nữ diễn viên phim chính kịch xuất sắc nhất
Phim có diễn xuất giành giải Oscar cho Nam diễn viên phụ xuất sắc nhất


title: Đảng Dân chủ Xã hội (Nhật Bản)

text:
Đảng Xã hội Dân chủ (社会民主党 Shakai Minshu-tō, viết tắt là SDPJ hoặc SDP trong tiếng Anh) là một đảng phái chính trị trung tả ở Nhật Bản. Đảng tự nhận là một đảng dân chủ xã hội. Đến năm 1996, nó được biết đến là Đảng Xã hội Nhật Bản (JSP). JSP từng là đảng đối lập lớn nhất ở Nhật. Đảng từng có một thời gian ngắn tham gia vào chính phủ từ giai đoạn 1993-1994 và thành lập một chính phủ liên hiệp dưới sự lãnh đạo của một thủ tướng của đảng từ năm 1994 tới 1996. Sau thất bại ở cuộc bầu cử năm 1996, đảng đã mất nhiều thành viên vào tay Đảng Dân chủ Nhật Bản năm 1998. Tới năm 2005 thì Đảng Xã hội Dân chủ chỉ còn là một đảng nhỏ.

Tham khảo

Đảng phái chính trị Nhật Bản
Đảng Dân chủ Xã hội
Quốc tế xã hội chủ nghĩa


title: Nassarius jeanmartini

text:
Nassarius jeanmartini là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Nassariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Nassarius
Động vật được mô tả năm 2006


title: Cardiorhinus unicolor

text:
Cardiorhinus unicolor là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Golbach miêu tả khoa học năm 1983.

Chú thích

Tham khảo

Cardiorhinus


title: Cabezas Rubias

text:
Cabezas Rubias là một thị trấn và đô thị ở tỉnh Huelva, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2005, đô thị này có dân số 873 người và có diện tích 109 km² (mật độ dân số 8 người/km²).

Dân cư

Nguồn: INE (Tây Ban Nha)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Cabezas Rubias - Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía

Đô thị ở Huelva


title: Cuisles

text:
Cuisles là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 148 mét trên mực nước biển.

Ngày 1 tháng 7 năm 1973 được sáp nhập với Châtillon-sur-Marne, nhưng ngày 1 tháng 3 năm 2006 thì được tách riêng lạit.

Tham khảo

 Communes of the Marne department

Xã của Marne


title: Jacob (định hướng)

text:
Jacob (phiên âm tiếng Việt: Gia-cóp, Gia-cốp) là một tổ phụ theo như các truyền thống Do Thái giáo, Kitô giáo và Hồi giáo.

Jacob có thể đề cập tới:
 Jacob Black
 Jacob Bernoulli
 Jacob Bigelow

Xem thêm

Các từ như James trong tiếng Anh, Jacques trong tiếng Pháp và (San) Tiago/Diego trong tiếng Tây Ban Nha đều có gốc từ Jacob.
 James

Họ tên


title: Segonzac, Dordogne

text:
Segonzac là một xã, nằm ở tỉnh Dordogne vùng Aquitaine của Pháp. Xã này có diện tích 3,88 kilômét vuông, dân số năm 2005 là 213 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 180 m trên mực nước biển.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Segonzac trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Segonzac