title: Saint-Romain-d'Ay

text:
Saint-Romain-d'Ay  là một xã ở tỉnh Ardèche, vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ardèche

Tham khảo

Saintromainday


title: Guteneck

text:
Guteneck là một đô thị tại huyện Schwandorf bang Bayern, Đức.

Tham khảo


title: Tipula decembris

text:
Tipula decembris là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Indomalaya.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Hoa hậu Thế giới 1987

text:
Hoa hậu Thế giới 1987 là cuộc thi Hoa hậu Thế giới lần thứ 37 được tổ chức ngày 12 tháng 11 năm 1987 tại Royal Albert Hall, Luân Đôn, Vương quốc Anh. Người chiến thắng là Ulla Weigerstorfer đến từ Áo.

Kết quả

Thứ hạng

Giải thưởng đặc biệt

Các nữ hoàng sắc đẹp châu lục

Giám khảo

 Eric Morley – Chủ tịch của Hoa hậu Thế giới
 Linford Christie
 Robert Coleman
 John Coleman
 Pilín León – Hoa hậu Thế giới 1981 đến từ Venezuela
 Hayley Mills
 Albert Vinci
 Rick Wakeman
 Simon Williams

Thí sinh

Ghi nhận

Lần đầu tham gia

Trở lại
Lần cuối tham gia vào năm 1981:
 – Argentina trở lại tham dự Hoa hậu Thế giới sau 6 năm chiến tranh tại Quần đảo Falkland để chống lại sự xâm lược của Vương quốc Anh.
Lần cuối tham gia vào năm 1985:
Bỏ cuộc

Các chú ý khác
 Đây là lần đầu tiên Hoa hậu Thế giới có 12 thí sinh vào bán kết sau đó là 6 thí sinh vào chung kết.
 Phần thi Áo tắm được diễn ra tại Malta.
 Hồng Kông: Dương Bảo Linh đạt vị trí Á hậu 4 tại Hoa hậu Hoàn vũ 1988 tổ chức tại Đài Loan. Cô là người Hồng Kông đầu tiên trong cuộc thi Hoa hậu Hồng Kông đạt thành tích cao nhất tại Hoa hậu thế giới và Hoa hậu Hoàn vũ kể từ khi TVB nắm quyền điều hành cuộc thi năm 1973 (Hoa hậu Virginia Lee đạt Á hậu 2 tại Hoa hậu Hoàn vũ 1954 và Judy Dan là Á hậu 3 Hoa hậu Hoàn vũ 1952). Và cô cũng là người đầu tiên từ Hồng Kông nhận giải Nữ hoàng châu Á. Iceland, Anna Margret Jonsdóttir, Á hậu 2 tại Hoa hậu Thế giới, thất bại khi không vào được bán kết Hoa hậu Hoàn vũ 1988.
 Các kỷ lục lần đầu tiên:
 Vương quốc Anh thất bại vào bán kết sau 30 năm liên tiếp vào vòng trong, trong khi Hoa Kỳ là 11 năm.
 Guam nhận giải thưởng Nữ hoàng châu Đại Dương lần đầu tiên trong lịch sử.
 78 thí sinh đã hát ca khúc God Bless The Children như lời chào mừng của họ trong phần thi trang phục dạ hội.
 Bỉ và Bermuda không tham dự Hoa hậu Hoàn vũ 1987 bởi lịch trình thay đổi.
 9 trong tổng số 12 thí sinh vào bán kết không có tên ở bán kết năm trước: Pháp (1980), Argentina (1981), Guam (1982), Hồng Kông (1983), Hà Lan (1984), và Iceland, Israel, và Ba Lan (1985). Nigeria vào bán kết lần đầu tiên mặc dù tham dự từ năm 1963.

Liên kết
 Trang chủ của cuộc thi hoa hậu Thế giới

Tham khảo

Hoa hậu Thế giới


title: Scotopteryx moeniata

text:
Scotopteryx moeniata là một loài bướm đêm thuộc họ Geometridae. Nó được tìm thấy ở hầu hết châu Âu ngoại trừ phía bắc. Nó cũng được tìm thấy ở Cận Đông.
Nó không còn hiện diện ở Hà Lan và là loài hiếm ở Bỉ.
Sải cánh dài 28–32 mm. Con trưởng thành bay từ giữa tháng 7 to the beginning of tháng 9. Có một lứa một năm.

Ấu trùng ăn nhiều loài Cytisus.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Lepidoptera of Belgium
Fauna Europaea
UKmoths

Động vật được mô tả năm 1763
Scotopteryx
Côn trùng châu Âu


title: Sân bay Sandspit

text:
Sân bay Sandspit, , là một sân bay cách Sandspit 2,8 km về phía đông bắc, British Columbia, Canada. Sân bay này có 1 đường băng dài 1561 m bề mặt nhựa đường.

Các hãng hàng không và các tuyến bay
Hiện có các hãng hàng không sau đang hoạt động tại sân bay Sandspit:
 Air Canada
 Air Canada Jazz (Vancouver)
 North Pacific Seaplanes (Prince Rupert)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sandspit


title: Algemesí

text:
Algemesí là một đô thị ở comarca Ribera Alta cộng đồng Valencia, Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích 41,48 km², dân số thời điểm năm 2006 là 27.326 người.

Tham khảo

Đô thị ở Valencia
Ribera Alta
Khu dân cư ở tỉnh Valencia


title: Megalognatha bayeri

text:
Megalognatha bayeri là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Laboissiere miêu tả khoa học năm 1926.

Chú thích

Tham khảo

Megalognatha


title: 2972 Niilo

text:
2972 Niilo (1939 TB) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 7 tháng 10 năm 1939 bởi Y. Vaisala ở Turku.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 2972 Niilo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1939


title: Abd al-Malik

text:
Abd al-Malik bin Marwan (646-705) là khalip thứ năm của nhà Omeyyad. Ông sinh ra ở Mecca (Ả Rập Saudi) và lớn lên ở Medinah (Ả Rập Saudi). Abd al-Malik là một vị hoàng đế học rộng và tài ba, đánh bại được các đạo quân nổi dậy. Nhà nghiên cứu Bin Khaldum ghi nhận:

Dưới triều đại ông, nhiều tác phẩm có giá trị được dịch sang ngôn ngữ Ả Rập, thành lập một hệ thống tiền tệ mới. Ông gây chiến với hoàng đế Justinian II của Đế quốc Byzantine, và vào năm 692 đạo quân của khalip đánh bại đạo quân kết hợp giữa người Byzantine và Slavơ trong trận Sebastopolis ở Tiểu Á. Ngoài ra, ông thực hiện nhiều cải cách về nông nghiệp và thương nghiệp.

Ông cho xây dựng thánh đường Dome of the Rock ở Jerusalem, nhưng phần lớn thành phố này đã bị tàn phá nặng nề khi đạo quân của Abd al-Malik đàn áp cuộc nổi dậy tại đây.

Tham khảo

 Muhammad bin Jarir al-Tabari v. 21 "The Victory of the Marwanids," transl. Michael Fishbein, SUNY, Albany, 1990; v. 22 "The Marwanid Restoration", tranls. Everret K. Rowson, SUNY, Albany, 1989; v. 23 "The Zenith of the Marwanid House", transl. Martin Hinds, SUNY, Albany, 1990.
 John Bagot Clubb The Empire of the Arabs, Hodder and Stoughton, London, 1963

Nhà Omeyyad
Tabi'n
Sinh năm 646
Mất năm 705


title: Erioptera cornuta

text:
Erioptera cornuta là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Erioptera
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Caenohalictus palumbes

text:
Caenohalictus palumbes là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Vachal mô tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Caenohalictus
Động vật được mô tả năm 1903


title: Stolpen

text:
Stolpen là một thị xã thuộc huyện Sächsische Schweiz-Osterzgebirge, trong bang tự do Sachsen, Đức. Đô thị này có diện tích 60,85 ki lô mét vuông, dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 6128 người.

Tham khảo

Thị trấn của bang Sachsen


title: 12190 Sarkisov

text:
12190 Sarkisov (1978 SE5) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 27 tháng 9 năm 1978 bởi L. I. Chernykh ở Đài vật lý thiên văn Crimean.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 12190 Sarkisov

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1978


title: Almstedt

text:
Almstedt là một thị xã ở huyện Hildesheim trong bang Niedersachsen, Đức. Đô thị Almstedt có diện tích 9,92 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 1006 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Hildesheim


title: Coleophora fuscicornis

text:
Coleophora fuscicornis là một loài bướm đêm thuộc họ Coleophoridae. Nó được tìm thấy ở Israel, Syria và Thổ Nhĩ Kỳ. Records for Đảo Anh refer to Coleophora amethystinella.

Chiều dài cánh trước là 9-10.5 mm đối với con đực and 6.5 mm đối với con cái. Con trưởng thành bay vào tháng 3 in Israel. Further north, the flighttime is probably later in the year.

Chú thích

Tham khảo

Coleophora


title: Malacotheria strigiscuta

text:
Malacotheria strigiscuta là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Fairmaire miêu tả khoa học năm 1881.

Chú thích

Tham khảo

Malacotheria


title: Rhyacophila obtusa

text:
Rhyacophila obtusa là một loài Trichoptera trong họ Rhyacophilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Rhyacophila


title: Ephyrodes

text:
Ephyrodes là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Loài
 Ephyrodes cacata Guenée, 1852

Chú thích

Tham khảo

 Ephyrodes at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: 3041 Webb

text:
3041 Webb (1980 GD) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 15 tháng 4 năm 1980 bởi E. Bowell ở Flagstaff (AM).

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 3041 Webb

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Edward Bowell
Thiên thể phát hiện năm 1980


title: Roseburg, Oregon

text:
Roseburg là một thành phố trong tiểu bang Oregon. Nó là quận lỵ của Quận Douglas. Dân số là 20.017 theo Điều tra Dân số Hoa Kỳ năm 2000. Ước tính năm 2006 là 21.050 cư dân.

Lịch sử
Thành phố được đặt tên của Aaron Rose người đã từng định cư trong nội giới thành phố hiện tại ngày 23 tháng 9 năm 1851. Rose là người Đức gốc Do Thái, sinh năm 1813 tại Quận Ulster, New York. Năm 1851, ông đến Oregon từ Coldwater, Michigan nơi ông đã sống ở đó từ năm 1837. Ngôi nhà của ông tại Roseburg phục vụ như một quán rượu trong nhiều năm, và là quán đầu tiên nằm trên đường lộ trong vùng. Rose mất năm 1899.

Roseburg đầu tiên được biết đến như là Lạch Nai (Deer Creek) vì nó nằm ngay chỗ tiếp giáp của Lạch Nai và Sông South Umpqua. Năm 1854, cư dân trong quận đã chọn Roseburg làm quận lị từ hai thành phố trong đó có thành phố đối thủ là Winchester.

Trạm bưu điện Lạch Nai hay Deer Creek được thiết lập năm 1852, và tên được đổi thành "Roseburgh" năm 1857. Cách đánh vần đổi thành "Roseburg" năm 1894.

Địa lý
Roseburg nằm ở vị trí  (43.217964, -123.356047). Độ cao của Roseburg là khoảng 500 ft. Roseburg cũng được biết đến vì tốc độ gió rất là chậm.

Roseburg nằm gần nơi tiếp giáp của nhánh Bắc và nhánh Nam của Sông Umpqua. Nó cách Eugene khoảng 67 dặm (108 km) về phía nam trên I-5 và biên giới California khoảng 123 dặm về phía bắc.

Theo Cục Điều tra Dân số Hoa Kỳ, thành phố có tổng diện tích là 24,4 km² (9,4 mi²). 23,9 km² (9,2 mi²) là đất và 0,5 km² (0,2 mi²) hay 2,02% là nước.

Khí hậu
Nhiệt độ cao trung bình ở đỉnh cao của Roseburg là khoảng 80 (°F) vào đầu tháng 8, và nhiệt độ thấp nhất thường xảy ra vào tháng 12 và tháng giêng trong khoảng 30 độ F. Trong mùa đông, lượng mưa từ 5-6 inch chuyện không khác thường.

Các cư dân nổi tiếng
 Mike Allred - họa sĩ truyện tranh
 Josh Bidwell - cầu thủ bóng bầu dục chuyên nghiệp
 Marion E. Carl - tướng Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ và phi công lừng danh
 David Hume Kennerly - người chụp hình Tổng thống Gerald Ford, đoạt Giải Pulitzer
 John Kitzhaber - cựu thống đốc Oregon, 1995-2003
 Joseph Lane - thống đốc xưa của Oregon, nhà của ông bây giờ là viện bảo tàng ở dưới phố Roseburg
 Shelley Plimpton - cựu minh tinh và mẹ của minh tinh Martha Plimpton
 Troy Polamalu - cầu thủ bóng bầu dục chuyên nghiệp
 Barry Serafin - thông tín viên truyền hình

Thành phố kết nghĩa
Roseburg có hai thành phố kết nghĩa:

  Shobu, Nhật Bản
  Aranda de Duero, Tây Ban Nha

Xem thêm
 Roseburg North, Oregon

Tham khảo

Liên kết ngoài
 City of Roseburg
 Oregon Blue Book entry for Roseburg

Thành phố của Oregon
Quận lỵ Oregon


title: Hexatoma triphragma

text:
Hexatoma triphragma là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Hexatoma
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Glyphonyx maai

text:
Glyphonyx maai là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Ôhira miêu tả khoa học năm 1973.

Chú thích

Tham khảo

Glyphonyx


title: Rantigny

text:
Rantigny là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France phía bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 41 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Xã của Oise


title: Trường đua Phú Thọ

text:
Trường đua Phú Thọ là một trường đua ngựa ở Quận 11, Thành phố Hồ Chí Minh. Trước kia, đây là trường đua ngựa duy nhất của Sài Gòn và Việt Nam. Nơi đây cũng diễn ra các cuộc đua mô tô.

Trường đua Phú Thọ được người Pháp xây dựng từ năm 1932 với diện tích 444.540 m². Từ ngày 31/5/2011, trường đua đã bị đóng cửa theo quyết định của Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh.

Từ đó, Thành phố đã phê duyệt thành lập 2 khu dân cư, khuôn viên còn lại (khoảng 360.000 m²) đã được giao cho Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch quản lý và giao Sở Quy hoạch - Kiến trúc phối hợp với quận 11 điều chỉnh quy hoạch chi tiết. Tuy nhiên, từ đó, khuôn viên còn lại đã bị lạm dụng tiếm dụng đất do tình trạng cho thuê mặt bằng kinh doanh các ngành nghề không đúng chức năng, như nhà hàng, sân bóng đá mini, hồ câu cá,...

Từ ngày 3/1/2013, ủy ban nhân dân TP HCM đã yêu cầu Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch chấm dứt hợp đồng thuê mướn và thu hồi các mặt bằng đã cho thuê kinh doanh không đúng quy định.

Chú thích

Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh
Địa điểm thể thao tại Thành phố Hồ Chí Minh
Quận 11


title: Đá Cô Lin

text:
Đá Cô Lin (tiếng Anh: Collins Reef hoặc Johnson North Reef (hay Johnson Reef North); , Hán-Việt: Quỷ Hám tiêu) là một rạn san hô thuộc cụm Sinh Tồn của quần đảo Trường Sa.

Đá Cô Lin là đối tượng tranh chấp giữa Việt Nam, Đài Loan, Philippines và Trung Quốc. Sau trận Hải chiến Trường Sa 1988 giữa Việt Nam và Trung Quốc, Việt Nam vẫn giữ quyền kiểm soát và quy thuộc thực thể địa lý này vào xã Sinh Tồn, huyện Trường Sa, tỉnh Khánh Hòa.

Địa lý

Đá Cô Lin nằm cách đảo Sinh Tồn 8,1 hải lý (15 km) về phía tây nam, cách đá Gạc Ma khoảng 3,9 hải lý (7,2 km) về phía tây bắc và cách đá Len Đao 7 hải lý (13 km) về phía tây. Bản chất là một rạn san hô hình tam giác có cạnh hơi cong, có chiều dài mỗi cạnh khoảng 1 hải lý. Đá này ngập chìm dưới nước khi thủy triều lên và chỉ có vài hòn đá nổi lên khi thủy triều xuống thấp. Diện tích thềm san hô đá Cô Lin khoảng 2.05 km2.

Bản đồ hành chính đều thể hiện danh từ riêng là Cô Lin còn danh từ chung để mô tả thực thể là đá. Về bản chất địa lý, đá Cô Lin không phải là một đảo mà là rạn san hô.

Nơi đây có tổ hợp kiến trúc Đảo Cô Lin gồm một nhà lâu là điểm đóng quân nối bằng cầu với một nhà văn hóa đa năng (xây dựng và hoàn thành vào năm 2017, khánh thành năm 2018) cách đó 65 m. Tọa độ địa lí ghi trên bia chủ quyền Đảo Cô Lin là .

Lịch sử
Khoảng 18h ngày ngày 13 tháng 3 năm 1988, tàu đổ bộ HQ-505 của hải quân Việt Nam đến thả neo ở mép đá Cô Lin.

Khoảng 5 giờ sáng 14 tháng 3, 3 tổ binh lính trên tàu HQ-505 đổ bộ và cắm cờ chủ quyền ở 3 góc của đá Cô Lin. Gần 8 giờ sáng cùng ngày, 2 tàu khu trục Trung Quốc liên tục nã pháo vào HQ-505 làm tàu này bốc cháy và có nguy cơ chìm. Thuyền trưởng Vũ Huy Lễ quyết định cho tàu HQ-505 ủi lên bãi đá trong khi các tàu chiến Trung Quốc tiếp tục nã đạn.

Do có thương vong lớn ở đá Gạc Ma, thuyền trưởng Vũ Huy Lễ cho một tiểu đội đi xuồng cao su sang Gạc Ma cấp cứu thương binh. Lúc 15 giờ ngày 14 tháng 3, xuồng đưa 45 thương binh về cập tàu. Khoảng 16 giờ, tàu HQ-671 của Việt Nam treo cờ chữ thập  lùi vào bãi nhận thương binh liệt sĩ đưa về đảo Sinh Tồn, số còn lại do thuyền trưởng Vũ Huy Lễ chỉ huy tiếp tục bám giữ ở Cô Lin.

Làm chủ được Cô Lin sau sự kiện 14 tháng 3 năm 1988, Bộ Tư lệnh vùng 4 Hải quân của Việt Nam quyết định đưa lực lượng do Lữ đoàn trưởng Phạm Công Phán chỉ huy đi xây dựng nhà cao chân trên đá Cô Lin. Ngày 10 tháng 7 năm 1988, công binh xây xong nhà cao chân và bàn giao lại cho hải quân Lữ đoàn 146 kiểm soát.

Tháng 10 năm 2017, công trình nhà văn hóa đa năng Đảo Cô Lin được hoàn thành.

Xem thêm
 Hải chiến Trường Sa 1988
 Đá Gạc Ma
 Đá Len Đao

Tham khảo

Đá ngầm Quần đảo Trường Sa
Hải chiến Trường Sa 1988


title: Abraxas breueri

text:
Abraxas breueri là một loài bướm đêm thuộc họ Geometridae. Nó được Stüning và Hausmann miêu tả năm 2002. Nó được tìm thấy ở Mindanao ở Philippines.

Sải cánh dài 33–40 mm.

Chú thích

Tham khảo

Abraxas
Abraxini
Bướm đêm Châu Á


title: Sukhoi KR-860

text:
Sukhoi KR-860 (Kryl'ya Rossii hay Đôi cánh nước Nga), có tên gọi trước đó là SKD-717, đây là một máy bay phản lực loại lớn có hai tầng của Nga, do Sukhoi thiết kế.

Xem thêm
 Airbus A380
 Antonov An-225
 Boeing 747-400
 C-5 Galaxy
 McDonnell Douglas MD-12

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Sukhoi KR-860
 Pictures & technical data of Sukhoi KR-860 models

Máy bay Sukhoi
Máy bay bốn động cơ phản lực


title: Thủy Thượng

text:
Thủy Thượng () là một hương (xã) của huyện Gia Nghĩa, tỉnh Đài Loan, Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan). Hương nằm trên lưu vực sông Bát Chượng của vùng đồng bằng Gia Nam. Hương có chí tuyến bắc đi qua và có một đài thiên văn học. Tổng diện tích của Thủy Thượng là 69,1198 km², dân số vào tháng 8 năm 2011 là 51.849 người thuộc 17.455 hộ gia đình, mật độ cư trú đạt 750,1 người/km².

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang thông tin chính thức

Gia Nghĩa (huyện)


title: 10613 Kushinadahime

text:
10613 Kushinadahime (1997 RO3) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 4 tháng 9 năm 1997 bởi Y. Shimizu và T. Urata ở Đài thiên văn Nachi-Katsuura.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 10613 Kushinadahime

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1997


title: Việt Nam tại Thế vận hội

text:
Việt Nam lần đầu tiên tham dự Thế vận hội năm 1952 với tư cách Quốc gia Việt Nam, khi đất nước Việt Nam bị chia cắt chỉ còn lại Việt Nam Cộng hòa tranh tài từ năm 1956 cho đến năm 1972. Sau đó hai miền lại thống nhất dưới tên chung Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam tranh tài từ năm 1980 tới nay. Vì lý do kinh tế và chính trị, Việt Nam không tham dự hai kỳ Thế vận hội 1976 & 1984. Đối với Thế vận hội Mùa đông, Việt Nam chưa từng cử đại diện tham gia.

Bảng huy chương

Thành tích tại các kỳ Thế vận hội

Huy chương theo môn

Vận động viên đoạt huy chương

Chú thích


title: Vũ Phạm Khải

text:
Vũ Phạm Khải (chữ Hán: 武范啟, 1807 – 1872), là một vị quan tiến bộ của triều đình nhà Nguyễn, một trong những vị quan tích cực nhất trong phái chủ chiến chống Pháp. Ông còn là một nhà thơ nổi tiếng đương thời.

Ông tên chữ là Đông Dương, Hựu Phú, tên hiệu là Nam Minh, Ngu Sơn, Dưỡng Trai. Quê của ông là làng Thiên Trì, huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình, nay là thôn Phượng Trì, xã Yên Mạc, huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình.

Ông làm quan dưới 3 triều vua Minh Mệnh, Thiệu Trị, Tự Đức và trải qua các chức vụ chính: Tri huyện, Ngự sử, Lang trung Bộ Hình, Tham biện nội các (nên người ta thường gọi ông là Quan các Phượng Trì), Toản tu sử quán, Trưởng Hàn lâm viện, Bố chính Thái Nguyên

Cuộc đời và sự nghiệp

Ông đỗ cử nhân khoa Tân Mão (1831). Năm sau, ông đi thi Hội đã vào đến tứ trường, nhưng vì bài làm có mấy chữ khiến quan trường e ngại muốn truất xuống chỉ lấy đỗ Phó bảng. Theo thể lệ thi, nếu đã đỗ Phó bảng, không được thi Hội nữa. Ông Hà Duy Phiên – lúc ấy làm quan độc quyển – tin ở học lực của Vũ Phạm Khải có thể thi Hội tiếp, đạt học vị Tiến sĩ, cho nên không lấy ông đỗ Phó bảng.

Năm 1833, ông làm hậu bổ ở Nghệ An. Năm 1834 làm sơ khảo trường Nghệ An, rồi quyền Tri huyện Thanh Chương. Vừa tập sự việc quan, ông vừa nấu sử sôi kinh chờ khoa thi sau. Nhưng rồi khoa thi Hội năm 1835, ông lại bị trượt vì phạm trường quy. Từ đó ông dứt tâm hẳn với con đường khoa cử, nhận quyền Tri huyện Hưng Nguyên, rồi Tri huyện Quỳnh Lưu từ năm 1836. Ở đây ông có nhiều chính tích tốt, xét xử hình án sâu sắc, nghiêm minh, trừ khử được nạn trộm cướp, khôi phục ruộng đất bỏ hoang.

Thời gian 1838-1841 ông về triều, giữ chức Lễ khoa Cấp sự trung ở Viện Đô sát, một chức ngự sử theo dõi công việc ở bộ Lễ. Ông là người cương trực, phản đối Minh Mệnh nhiều lần về cách đối xử xúc phạm đến các quan liêu. Hiệp biện đại học sĩ Nguyễn Trung Mậu phạm lỗi, Minh Mệnh tức giận, bắt trói Trung Mậu lại. Ông thẳng thắn can: "Trung Mậu ngôi đến Thượng thư, có tội tưởng chỉ nên thuất giáng. Gông trói ông ta như thế, mọi người nhìn vào sẽ ra sao? Sợ không hợp với cách tôn người tôn, quý người quý". Năm 1840, vừa gặp lệ tuế cống, vừa đúng dịp lễ thọ 60 tuổi vua nhà Thanh, Minh Mệnh cử một lúc hai sứ bộ vừa tiến hành nghi lễ ngoại giao vừa gồng gánh nhiều hàng đi đổi ngoại hóa về dùng. Ông kịch liệt phản đối, cho rằng làm thế là phạm quốc thể, có khác gì đi buôn.

Thời gian này, dân sự ngoài Bắc không yên, ông và Ngự sử theo dõi công việc bộ Lại là Lê Chân đề xuất cử người đi thanh tra, được Minh Mệnh phái làm luôn việc ấy. Sau gần nửa năm kinh lý, hai ông dâng sớ đàn hặc và kiến nghị 30 điều, trong đó có các việc quan trọng: xin phát chẩn trực tiếp cho dân bị nạn dịch; bãi bỏ bớt số lượng nhân viên ở các phủ huyện để bớt chi phí và đỡ nhiễu dân; cách chức Tri huyện Kim Động, Nguyễn Vĩ, Bố chính Hải Dương Nguyễn Hữu Khuê …, phần nhiều đều xác đáng và được thi hành.

Sau khi Minh Mệnh mất, Thiệu Trị Lên ngôi năm 1841, Vũ Phạm Khải được thăng Lang trung bộ Hình, biện lý công việc của bộ. Mùa xuân năm ấy mở thi Hội, do Trương Đăng Quế, Phan Thanh Giản giữ chức độc quyền, Vũ Phạm Khải và Nguyễn Cửu Trường là quan duyệt quyển (làm công việc như sơ khảo), lấy được 11 Tiến sĩ. Xuất thân từ học vị Cử nhân, sau mười năm, ông đã chấm thi cho các bậc Tiến sĩ.

Ba năm làm quan ở bộ Hình, ông đã khảo cứu các bộ luật ở các triều đại trước, trích rút những điều hệ trọng về lễ nghi và hình sự để soạn cuốn Lịch đại chính hình thông khảo như một thứ cẩm nang dùng trong công việc hình án. Ông có hẳn một quan niệm về việc vận dụng luật để xét xử, tức là không phải chỉ tìm cách để buộc tội, mà còn phải tìm mọi điều khoản để có thể gỡ tội.

Thiệu Trị chú ý chỉnh đốn việc chép sư triều Nguyễn, xây dựng Sử quán. Vũ Phạm Khải được tiến cử cùng Đỗ Tông Quang, Tô Trân, Phạm Hữu Nghị vào chức Toản tu (tương tự biện tập). Từ đó, năm 1841, Vũ Phạm Khải đã thực sự gắn bó với sử học. Sau ba năm tu chỉnh, ngày 6-3-1844, bộ Đại Nam thực lục tiền biên (về 7 đời chúa Nguyễn) gồm 12 quyển đã được hoàn thành.

Năm 1844, ông được thăng hàm Hàn lâm thị độc học sĩ làm việc ở tòa Nội các, gồm những người có văn tài đương thời như Nguyễn Bá Nghi, Tôn Thất Hiệp, Nguyễn Cử Trường, Mai Anh Tuấn, Nguyễn Văn Siêu, Thân Văn Nhiếp. Vũ Phạm Khải đã tham gia hiệu chỉnh, chú giải, viết tựa hoặc bạt cho các bộ sách của Thiệu Trị như Ngự chế lịch đại sử tổng luận (sử), Ngự chế cổ kim thể cách thi pháp (thi pháp), Phụ tướng tài thành, Tiên thiên hậu thiên (thơ), Hoàng huấn cửu thiên (giáo dục).

Năm 1845, ông được thăng Thông chính phó sứ, chuyên truyền đạt các chính lệnh của triều đình, thu thập những báo cáo, kiến nghị từ các ngành, các địa phương lên. Nhiều lần ông được Thiệu Trị hỏi về thơ văn, kinh sách, sử học, lịch pháp, ông trả lời đầy đủ, rõ ràng, sâu sắc, khiến Thiệu Trị phải thốt lên: "Khanh là một cái hòm sách chăng? Sự đọc sách cần phải sâu rộng như vậy".

Cuối năm 1847, Thiệu Trị mất, Tự Đức nối ngôi. Ông cũng được Tự Đức yêu vì, bởi sự ham đọc và học rộng của ông.

Năm 1848, mở khoa thi Hội, thi Đình, ông lại được sung chức duyệt quyển cùng Đỗ Tông Quang. Khoa ấy lấy 8 Tiến sĩ, 14 Phó bảng. Khoa này có Đặng Huy Trứ trúng cách, nhưng vì trong bài có mấy chữ phạm đến tên làng Gia Miêu họ Nguyễn tôn thất mà bị đánh hỏng, cách tuột cả học vị Cử nhân, phạt đánh một trăm roi và cấm thi cả đời. Chính ông Vũ đã xin cho Đặng được miễn hình phạt cuối cùng. Kỳ thi ân khoa cuối năm ấy, Đặng đỗ Cử nhân đầu bảng, được trọng dụng và là nhà canh tân nổi tiếng thời ấy. Khi lập tòa Kinh diên làm nơi giảng sách và bàn luận nghĩa lý cho nhà vua và các văn thần, Vũ Phạm Khải được làm "Kinh diên nhật giảng quan" (quan thường trực giảng sách hàng ngày).

Là người có tài, lại trực tính, không ưa xu phụ kẻ quyền thế, Vũ Phạm Khải khó tránh khỏi tai họa. Trong 15 năm làm quan, ông đã bị 2 lần giáng cấp và 19 lần phạt trừ lương.

Năm 1848, bị cách chức, ông xin nghỉ việc về quê phụng dưỡng cha mẹ, nhiều lần từ chối lệnh vời của triều Nguyễn.

Năm 1856, khi ông tròn 50 tuổi, một lần nữa triều Nguyễn lại có "Nghiêm mệnh" triệu vào Kinh. Ông vẫn ngần ngại. Nhưng rồi cha mẹ khuyên bảo, thúc giục, ông đành phải dứt áo ra đi. Lần thứ hai vào triều, ông giữ chức biên tu Sử quán.

Thái độ trước thời cuộc

Năm 1858, liên quân Pháp – Tây Ban Nha đánh chiếm Đà Nẵng. Trong triều nổ ra cuộc đấu tranh giữa hai phe chiến và hòa, mà phe chủ hòa lại là những đại thần đầu triều là Trương Đăng Quế, Phan Thanh Giản… Vũ Phạm Khải không ngần ngại đứng về phe chủ chiến, thay mặt đồng liêu trong Sử quán viết sớ trình bày quan điểm của mình và viết bài Hòa Nhung luận (Bàn về việc hòa với rợ Nhung).

Vũ Phạm Khải là nhà thơ, nhà văn, chủ yếu chiến đấu bằng bút mực. Nhưng mỗi khi cần, lại tự nguyện gác bút nghiên xông ra chiến trận, dù đôi khi không thuộc trách nhiệm được giao.

Năm 1859, ông phải về quê cư tang cha và sau đó một năm là tang mẹ. Trong khi đó, Pháp gây chiến ở Nam Kỳ, và năm 1862, chiếm ba tỉnh Biên Hòa, Gia Định, Định Tường. Chính sách "phân sáp Gia Tô" của triều Nguyễn làm cho giáo dân bất bình. Ở Ninh Bình, bọn phản động trong Thiên Chúa giáo, tay sai thực dân Pháp làm bạo loạn, giết Tri phủ Nho Quan, chiếm phủ thành. Với tinh thần trách nhiệm, Vũ Phạm Khải đứng ra chiêu mộ nghĩa dũng, phối hợp với quan quân trong tỉnh để dẹp loạn, chiếm lại phủ thành Nho Quan. Khi tiếp nhận phủ thành, quan tỉnh muốn truy nã những kẻ chạy trốn, ông can rằng làm thế chỉ nhiễu dân, đan yên giặc còn sót sẽ tự tan. Bắt được giấy tờ của giặc bỏ lại, quan tỉnh muốn truy cứu những kẻ tư thông với giặc, ông khuyên đốt hết những giấy tờ ấy, xóa hết tội cho họ thì sẽ chấm dứt mầm phản trắc.

Tự Đức biết tin, khen và cử ông làm Bang biện tỉnh (giúp đỡ việc tỉnh) Ninh Bình chuyên lo việc phòng giữ đánh dẹp. Sau Vũ Phạm Khải được cử sung chức Thương biện ở Ninh Bình để phủ dụ dân, cai quản hương dũng, bảo vệ địa phương.

Tuy chỉ giữ trách nhiệm ở tỉnh nhà, ông vẫn quan tâm chung lo đến đại cục đất nước. Nghe tin Hòa ước Nhâm Tuất (1862) được ký kết, ông đau xót và làm bài Lỗ Trọng Liên luận (Bàn về Lỗ Trọng Liên) để bày tỏ ý chí của mình. Biết có phái bộ Pháp ra Huế, ông viết Tờ tâu về việc đối phó với giặc Tây, khuyên Tự Đức không chấp nhận Hòa ước ấy và xử lý cứng rắn với chúng. Song, những kiến nghị của ông đều chẳng có hồi âm, những lời thỉnh nguyện của ông đều bị bác bỏ.

Năm 1865, ông được triệu về triều lần thứ ba, để sung làm Toản tu Sử quán, chức vụ ông đã giữ cách đây một phần tư thế kỷ. Ông đã cùng các bạn đồng Quán hoàn thành bộ Đại Nam thực lục đệ nhị kỷ (thời Minh Mệnh, 1820-1840) và khởi thảo bộ Đệ tam kỷ (thời Thiệu Trị, 1840-1847). Ông thu dạy học trò, phần lớn là con các bậc đại thần công, đại thần, hoặc sinh viên Quốc tử giám. Số người theo học có đến hàng trăm. Sau này có người đỗ Cử nhân, Tiến sĩ như Lê Đại, Quý Đồng…

Năm 1867, ông được cử làm Phó chủ khảo trường thi Hương Hà Nội. Năm sau, ông sung chức duyệt quyển thi Hội, thi Đình, sau được thăng Học sĩ Chưởng Hàn lâm Viện (đứng đầu, cai quản Viện Hàn lâm), kiêm công việc Sử Quán. Khi xướng họa thơ văn với Tự Đức, viết những luận văn do Tự Đức ra đề, hoặc khi vua tôi bàn soạn về thơ văn cổ, ông thường lấy những sự tích, nghĩa lý trong sách cổ, làm ám dụ để khuyên can Tự Đức những điều thiết thực: phải biết dưỡng sức dân, chớ "làm dân gầy để béo mình", phải nghe lời người hiền, trọng dụng người tài, tinh giản bộ máy cai trị, loại trừ những phần tử tham nhũng, cần chấn chỉnh binh nhung để tự cường, đánh thắng…

Khi Pháp đòi Tự Đức nhường nốt ba tỉnh miền Tây, được triều thần hỏi, ông nói: "Lòng tham của giặc không chán, ta đã trót lầm một lần, há còn nên lầm lỡ lần thứ hai?". Các quan hỏi: "Nếu đánh thì làm thế nào cho được vạn toàn?" Ông nói: "Phải ở trong vòng vạn nguy, vạn chết mới làm ra được công cuộc vạn toàn, chứ tôi chưa thấy chỉ ngồi bó tay mà nói, lại có sự vạn toàn được."

Năm 1869, bọn Thanh phỉ Ngô Côn tràn xuống miền trung du Bắc Kỳ, Vũ Phạm Khải được phái ra làm Thương biện trợ lực cho tỉnh Ninh Bình. Ông đem binh đi khắp Nho Quan, Lục Yên, vừa an dân vừa tổ chức phòng giữ.

Năm 1870, Vũ Phạm Khải được cử làm quyền Bố chính tỉnh Thái Nguyên, là một điểm nóng, đã bị Thanh phỉ càn quét, quan quân nhà Thanh nhũng nhiễu, quan tỉnh thì tham ô. Vừa nhận chức, ông đã phải bắt tay điều tra vụ nguyên Bố chính Trần Văn Mỹ và nguyên Án sát Nguyễn Huy Du dựa vào quyền thế, mạo danh chiến lạm của công, kho tàng thiếu hụt phải niêm phong để tra xét. Các mỏ khoáng bị hỗn loạn, thất thu, ông phải ra lệnh tăng cường kiểm soát, ổn định tình hình, đưa trở lại nề nếp. Ruộng đất bị hoang hóa, dân chúng thiếu đói, ông đưa thóc kho phát chẩn, nhưng không đủ, phải cầu cứu tỉnh Bắc Ninh trợ cấp…

Mùa thu năm ấy, toán phỉ Đặng Chí Hùng trở lại quấy rối. Nguyên tên phỉ người Thanh này đã đầu hàng triều Nguyễn. Nhưng khi quân Thanh sang giúp triều Nguyễn đánh dẹp Thanh phỉ, các quan xúc xiểm với tướng Thanh, kết tội Đặng Chí Hùng và đuổi hắn đi. Nay quân Thanh về nước, y tụ tập đồ đảng quay trở lại. Vừa lúc phần lớn quan quân trong tỉnh phải tham gia quân thứ đi đánh dẹp ở Cao – Lạng, chúng liền đánh chiếm các cơ sở cũ. Trước nay Vũ Phạm Khải vẫn kiên trì chủ chương phủ dụ chiêu an đối với những kẻ phản loạn cùng đường, nên ông tìm cách thuyết phục Đặng Chí Hùng về hàng. Một mặt ông cho gọi các quan quân Thái Nguyên đang đánh dẹp ở Cao – Lạng về phòng thủ bản hạt. Song vì hiềm khích với Vũ Phạm Khải do ông phát hiện vụ tham ô, nên họ hoặc án binh bất động như Lê Bá Thận, hoặc như Trần Văn Mỹ đã thống nhất với ông là sẽ chiêu hồi Đặng Chí Hùng, và biết Đặng Chí Hùng đã ngỏ ý quy phục, nhưng vẫn mang quân tập kích phỉ, đẩy ông vào tình thế khó xử. Bọn phỉ bị bức bách chống trả, bao vây đánh các đồn Phủ Thông, Na Cù. Trần Văn Mỹ đốt đồn Na Cù, bỏ chạy, nhử cho bọn phỉ vây đánh đồn Bạch Thông do Vũ Phạm Khải cùng một toán quân nhỏ đóng giữ làm nhiệm vụ chiêu an và đốc vận lương thực. Bị tấn công, đồn Bạch Thông cầm cự được 10 ngày, ông vừa chỉ huy chống giữ vừa phát thư cầu viện tới các đạo quân trong tỉnh mà không có hồi âm. Duy chỉ có ba đội hương binh hơn bốn trăm từ Bắc Ninh (do học trò ông là Phạm Thận Duật điều phái), từ Nam Định (do bạn ông là Phạm Văn Nghị điều phái), và từ Ninh Bình (do con ông là Vũ Kế Xuân chiêu mộ) kéo quân đến giải cứu, do thư cáo cấp của ông, nhưng không kịp. Cuối cùng đồn vỡ, ông bị ốm không chạy kịp, sa vào tay giặc. Tin ấy đến kinh, Tự Đức ra lệnh phải cứu thoát bằng được bậc lão thần túc nho và chuẩn y đề nghị của ông được tùy nghi chiêu hồi Đặng Chí Hùng. Quả nhiên, ông đã thân đến Chợ Rã trực tiếp thuyết phục được Đặng Chí Hùng để không những y chỉ nhận trở lại lãnh trưng vùng Ngân Sơn – Chợ Rã, yên nghiệp làm ăn, mà còn nộp lại các đồn, các quan quân và vũ khí y mới đánh chiếm được.

Dù thế nào, theo lệ triều Nguyễn lúc ấy, người giữ thành, giữ đồn, để mất đều bị kỷ luật. Ông bị giáng ba cấp, đổi về triều làm Tả thị lang bộ Hình, kiêm Toản tu Sử quán. Về đến triều, ông lại bị một số viên Ngự sử thân quen với Trần Văn Mỹ, Lê Bá Thận, dựa vào những chứng cứ phao vu để đổ tội, đòi kết án nặng cho ông. Ông đã tự bào chữa trong tờ sớ Biện đàn (Biện luận về những lời đàn hặc) đầy chứng lý xác thực, hùng hồn. Nhưng bộ Lại, chủ trì xem việc này, mà Thượng thư là Nguyễn Tri Phương, người vốn có hiềm khích vì những lời chỉ trích của ông trước đây, cố tình giằng dai suốt 5 tháng chưa đi đến kết luận.

Đợi nghi án – một cái án bị khởi nghị và vây bủa bằng bao tích lũy hiềm thù – trong một tâm trạng đầy u uất, ông đã từ trần ngày 31-1-1872 (22 tháng 12 năm Tân Mùi), thọ 65 tuổi.

Sau khi ông mất, vụ án này được Tự Đức phán quyết như sau: "Không phải theo giặc, không phải xuất chinh, sau lại có công trạng thực, vậy không thể so như thường lệ được. Quan viên Khoa đạo nói là có lỗi, cân nhắc tình lý, ban cho tiền tuất 300 quan". Và để tỏ lòng thương tiếc ông, Tự Đức đã làm một bài thơ viếng ông.

Tác phẩm

Vũ Phạm Khải để lại một khối lượng tác phẩm khá phong phú. Các tác phẩm này đều viết bằng chữ Hán và lưu trữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm, gồm có:

- Ngu Sơn văn tập, ký hiệu VHv.265/1-14.

- Ngu Sơn toàn tập, ký hiệu A.2483/1-2.

- Ngu Sơn văn tuyển, ký hiệu VHv.1792.

- Đông Dương văn, ký hiệu A.1082.

- Đông Dương văn tập, ký hiệu: A.193.

- Phượng Trì Đông Dương tiên sinh văn tập, ký hiệu VHv.1822.

- Phượng Trì văn tập, ký hiệu A.2458.

- Dưỡng Trai tập, ký hiệu A.429.

- Vũ Đông Dương văn tập, ký hiệu A.1884.

- Tiến lãm văn thảo, ký hiệu A.2652.

- Tổ tiễn hợp tập, ký hiệu A.397.

- Trướng đối tạp lục, ký hiệu VHv.1920.

- Ý ngữ tùng lục, ký hiệu A.432.

- Lịch đại chính hình thông khảo, ký hiệu A.1670.

Ngoài ra còn nhiều sách khác có ghi chép tác phẩm của ông, ở đây chỉ kể những cuốn chủ yếu:

- Danh gia thi tuyển, ký hiệu VHv.1603.

- Hàn các tạp lục, ký hiệu A.1463.

- Hàn uyển lưu phương, ký hiệu A.3166.

- Quốc triều thi lục, ký hiệu A.2864/1-5.

- Thi trướng tạp biện, ký hiệu VHv.1869.

Viện Sử học cũng còn giữ được hai cuốn sách chép tay mang tên Ngu Sơn văn tập, ký hiệu VH.154 và VH.155.

Chú thích

Tham khảo

Sinh năm 1807
Mất năm 1872
Người Ninh Bình
Quan lại nhà Nguyễn


title: Boursault

text:
Boursault  là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 185 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Marne


title: Valderredible

text:
Valderredible là một đô thị trong tỉnh và cộng đồng tự trị Cantabria, Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là người với mật độ người/km². Đô thị này có cự ly km so với tỉnh lỵ Santander.

Tham khảo

Đô thị ở Cantabria


title: Wangen, Bas-Rhin

text:
Wangen là một xã thuộc tỉnh Bas-Rhin trong vùng Grand Est đông bắc Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Bas-Rhin

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Bas-Rhin


title: Lịch sử kiến trúc

text:
Lịch sử kiến trúc nghiên cứu sự phát triển và lịch sử của nền kiến trúc thế giới thông qua việc nghiên cứu các ảnh hưởng ở các góc độ khác nhau như nghệ thuật, văn hoá, chính trị kinh tế và kĩ thuật.
Nhìn chung, nhiệm vụ của lịch sử kiến trúc là phải xây dựng được mối quan hệ giữa ý nghĩa biểu cảm vô hình của công trình kiến trúc (ngữ nghĩa, chức năng, biểu tượng...) với sự thể hiện hữu hình của các đối tượng kiến trúc (kích thước, vật liệu, thành phần của kiến trúc...) và đặt vào trong một nghiên cứu tổng thể của thời điểm lịch sử.

Lịch sử kiến trúc, cũng như bất kì một ngành nghiên cứu lịch sử có nguyên tắc nghiên cứu về sự giới hạn và sự tiềm ẩn của lịch sử. Điều đó có nghĩa là dưới một cùng một sự kiện chúng ta có thể có nhiều cách nhìn nhận và suy diễn khác nhau, phụ thuộc vào hoàn cảnh quan sát. Từ đó cho phép nảy sinh ra một số lượng lớn các quan điểm nghiên cứu về lịch sử kiến trúc, đặc biệt ở phương Tây

Vào thế kỉ 19, kiến trúc Cổ điển được nhìn nhận từ góc độ hình thức, nhất mạnh xuống đặc điểm hình thái của hình thức, kĩ thuật và vật liệu. Thời kì này cũng chứng kiến sự xuất hiện các kiến trúc sư riêng lẻ, sự pha trộn của các luồng tư tưởng mà sau này sẽ trở thành chủ đề cho các phong trào nghệ thuật. Trên những bình diện đó, lịch sử kiến trúc là một nhánh phân ngành của lịch sử nghệ thuật, tập trung vào lịch sử phát triển tiến hóa của các nguyên tắc và phong cách thiết kế công trình và thiết kế đô thị.

Dưới ảnh hưởng của sự đa nguyên Hậu Hiện đại, các nhà lý thuyết gần đây cố gắng mở rộng kiến trúc ra những diễn dịch mới đa dạng hơn. Những lý thuyết ngôn ngữ (linguistic) thịnh hành trong giữa thập niên 1990 cố gắng nhìn nhận các thành tố kiến trúc nhưng một ngôn ngữ độc lập, đóng góp và sự phát triển của Lý luận Phê bình (Critical Theory). Các nghiên cứu về Chú giải Ngôn ngữ (Hermeneutics) đóng góp những khía cạnh khác cho lịch sử kiến trúc và các bản tính trọng điểm của kiến trúc được xem như những hiện tượng. Tất cả đều tìm cách tiếp cận và xác định kiến trúc như một dạng của ngôn ngữ. Hai cách nhìn nhận đó khác nhau ở các khái niệm tham khảo, trong khi Lý thuyết Phê bình chủ yếu mang tính tự tham chiếu các đặc điểm cá nhân (seft-referential), còn Chú giải ngôn ngữ nặng về nghiên cứu bối cảnh tình huống (contextual).

Xu thế chung của thời đại có thể xem như một phản ứng với các quan điểm siêu hình, nặng tính lý thuyết  trước đó, cũng những ưu thế của những biểu hiện siêu hiện đại trong quá trình toàn cầu hóa, hậu tư bản (late capitalism) và dân chủ tự do mới (neo-liberal democracy). Sự gia tăng nhận thức dưới ảnh hưởng của chủ nghĩa thuộc địa cũng thúc đẩy quá trình xem xét lại về kiến trúc ở các quốc gia thuộc địa hóa và tìm kiếm sự giải phóng khỏi những quan điểm lý thuyết và thực hành không phù hợp của phương Tây.

Dưới ảnh hưởng của quá trình thuộc địa và sự ưu thế của văn hóa phương Tây, vấn đề lại càng trở nên phức tạp hơn. Các nhà viết sử Hậu Hiện đại đang cố gắng xác định cốt lõi của vấn đề. Tuy nhiên do tầm vóc quá lớn, người ta vẫn chưa tìm thấy được một sự đồng thuận của các nhà viết sử, thậm chí quan điểm của cá nhân đôi khi cũng không thống nhất, biến đổi theo thời gian. Nhưng có thể nói rằng, lịch sử kiến trúc phản ánh sự phát triển chung của lịch sử nhân loại.

Thời kì đồ đá
Xem bài chính:Kiến trúc thời kì đồ đá

Ở Tây Nam Á, thời kì đồ đá trong lịch sử kiến trúc bắt đầu từ khoảng 10000 năm trước Công nguyên ở vùng Cận Đông (levant), từ thời kì Tiền đồ sứ Đồ đá mới A và Tiền đồ sứ Đồ đá mới B (Pre-Pottery Neolithic A/Pre-Pottery Neolithic B) và mở rộng ra hướng đông và hướng tây. Thời kì văn minh Đồ đá mới ở Đông nam Anatolia, Syria và Iraq vào khoảng 8000 năm trước Công nguyên. Hình thái xã hội hái lượm bắt đầu từ 7000 năm trước Công nguyên ở Đông Nam châu Âu, và ở Trung Âu vào khoảng 5500 năm trước Công nguyên. Ở châu Mỹ và châu Đại dương, người thổ dân bản địa vẫn còn ở thời kì đồ đá cho đến khi người châu Âu khám phá ra họ.

Các cư dân thời Đồ đá ở Cận Đông, Anatolia, Syria, phía nam bình nguyên Lưỡng Hà và Trung Á là những nhà xây dựng vĩ đại. Họ đã biết sử dụng gạch-bùn để xây nhà ở và các ngôi làng. Ở Çatalhöyük, người ta đã biết trang trí nhà cửa với những tranh vẽ tạo hình người và thú vật. Ở Trung Âu, các căn nhà dài bằng phên liếp đã được xây dựng. Các khu mộ tỉ mỉ cũng được cũng xây dựng. Đặc biệt, ngày nay vẫn còn hàng ngàn ngôi mộ như vậy ở Ireland. Người thời Đồ đá mới ở quần đảo Anh cũng xây dựng những nấm mồ và phòng mộ cho mình và các trại tường đất đắp (causewayed camps), các vòng tròn đá (henges flint mines) và các đài đá lớn hình tròn (cursus monuments).

Kiến trúc Cổ đại

Kiến trúc Ai Cập cổ đại
Xem bài chính:Kiến trúc Ai Cập cổ đại

Nhà nước Ai Cập cổ đại là một trong những nhà nước ra đời sớm nhất ở lưu vực sông Nil vùng đông bắc châu Phi. Nền văn minh Ai Cập cổ đại là một trong những nền văn minh cổ xưa nhất và rực rỡ nhất của nhân loại. Những người Ai Cập cổ đại đã để lại cho hậu thế một di sản kiến trúc đồ sộ, trong số đó như tượng Nhân sư Spinx và các Kim tự tháp là những công trình kiến trúc đồ sộ nổi tiếng trên toàn thế giới.

Kiến trúc Ai Cập cổ đại chủ yếu là các đền đài tôn giáo với các cấu trúc khổng lồ và sự thần bí của không gian, được xác định bởi các bờ tường dày và dốc với ít lỗ mở. Đây có thể là ảnh hưởng từ phương pháp xây dựng cũ để tạo độ ổn định của tường bằng bùn. Tương tự như vậy, các vệt khắc chạm trên bề mặt và các chi tiết trang trí bề mặt tường công trình bằng đá có thể xuất phát từ cách trang trí cho tường bùn đất. Mặc dù, kết cấu vòm được phát triển trong triều đại thứ tư, tất cả các công trình khổng lồ đều sử dụng kết cấu lanhtô và cột trụ, với mái bằng xây dựng từ các tảng đá khổng lồ đỡ bằng tường ngoài và các cột xếp gần sát nhau.

Kiến trúc Lưỡng Hà
Xem bài chính:Kiến trúc Lưỡng Hà

Kiến trúc Hy Lạp cổ đại
Xem bài chính:Kiến trúc Hy Lạp cổ đại
Kiến trúc Hy Lạp cổ đại ra đời và hình thành trên một vùng đất đai rộng lớn, bao gồm miền Nam bán đảo Balkans, các đảo nhỏ ở vùng biển Aegaeum (Αιγαίον, Aigaion), khu vực Tiểu Á, vùng ven Hắc Hải, Ý, Sicilia, Pháp, Tây Ban Nha và Ai Cập.

Kiến trúc La Mã cổ đại
Xem bài chính:Kiến trúc La Mã cổ đại

Kiến trúc Byzantine
Xem bài chính:Kiến trúc Byzantine
Là một phong cách kiến trúc xuất phát từ Constantinopolis, thủ đô của đế chế La mã phương Đông (330-1453).

Kiến trúc Ba Tư
xem bài:Kiến trúc Iran

Kiến trúc Á Đông

Kiến trúc truyền thống Á Đông phần nhiều bị ảnh hưởng bởi phong cách kiến trúc của Trung Hoa, nền văn minh lâu đời nhất ở Đông Á. Các công trình kiến trúc Á Đông truyền thống thường sử dụng gỗ làm vật liệu chính để xây dựng hệ kết cấu chịu lực cho công trình và dùng sức nặng từ mái ngói của công trình để tạo sự chắc chắn. Tại từng quốc gia và từng thời kỳ mà phong cách kiến trúc có sự thay đổi nhất định. Trong thời kỳ hiện đại, kiến trúc Á Đông đã ít sử dụng gỗ hơn và du nhập nhiều ảnh hưởng từ kiến trúc phương Tây cũng như phong cách kiến trúc hiện đại trên toàn thế giới để dùng trong cuộc sống thường nhật. Tuy nhiên các quốc gia như Trung Quốc và Nhật Bản vẫn bảo lưu được rất nhiều những công trình kiến trúc đặc sặc mang phong cách truyền thống Á Đông.

Lịch sử kiến trúc châu Âu

Kiến trúc thời Trung cổ

Các kiến trúc thế tục còn tồn tại chủ yếu là liên quan đến quốc phòng, chủ yếu là các lâu đài.

Kiến trúc tiền La Mã

Kiến trúc La Mã

Kiến trúc La Mã là thời kỳ kiến trúc phổ biến tại châu Âu vào thế kỷ 11 và 12

Kiến trúc Gothic

Kiến trúc thời Phục Hưng

Kiến trúc Baroque

Kiến trúc Rococo

Kiến trúc Tân cổ điển

Kiến trúc Hiện đại

Kiến trúc Biểu hiện

Kiến trúc Quốc tế

Kiến trúc Hậu Hiện đại

Phi kiến trúc

Chú thích

Tham khảo
 Braun, Hugh, An Introduction to English Mediaeval Architecture, London: Faber and Faber, 1951.
 Francis Ching, Mark Jarzombek, Vikram Prakash, A Global History of Architecture, Wiley, 2006.
 Copplestone, Trewin. (ed). (1963). World architecture - An illustrated history. Hamlyn, London.
 Hitchcock, Henry-Russell, The Pelican History of Art: Architecture: Nineteenth and Twentieth Centuries, Penguin Books, 1958.
 Nuttgens, Patrick (1983), The Story of Architecture, Prentice Hall, ISBN
 Watkin, David (Sep 2005), A History of Western Architecture, Hali Publications, ISBN

Modernism
 Banham, Reyner, (1 Dec 1980) Theory and Design in the First Machine Age Architectural Press.

 Curtis, William J. R. (1987), Modern Architecture Since 1900, Phaidon Press
 Frampton, Kenneth (1992). Modern Architecture, a critical history. Thames & Hudson- Third Edition.
 Jencks, Charles, (1993) Modern Movements in Architecture. Penguin Books Ltd - second edition.
 Pevsner, Nikolaus, (28 Mar 1991) Pioneers of Modern Design: From William Morris to Walter Gropius, Penguin Books Ltd.
 Sir Banister Fletcher's a History of Architecture Fletcher, Banister; Cruickshank, Dan, Architectural Press, 20th edition, 1996. ISBN 0-7506-2267-9

Liên kết ngoài

 The Society of Architectural Historians web site
 The Society of Architectural Historians of Great Britain web site
 The Society of Architectural Historians, Australia and New Zealand web site
 European Architectural History Network web site
 Western Architecture Timeline

Lịch sử kiến trúc
Thiết kế kiến trúc
Khoa học bổ trợ của lịch sử


title: Machalpur

text:
Machalpur là một thị xã và là một nagar panchayat của quận Rajgarh thuộc bang Madhya Pradesh, Ấn Độ.

Địa lý
Machalpur có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 389 mét (1276 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Machalpur có dân số 7884 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Machalpur có tỷ lệ 53% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 67%, và tỷ lệ cho phái nữ là 39%. Tại Machalpur, 17% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Madhya Pradesh


title: Leptonema cinctum

text:
Leptonema cinctum là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Leptonema (Hydropsychidae)


title: Sotta

text:
Sotta  là một xã của tỉnh Corse-du-Sud, thuộc vùng Corse, trên đảo Corse ở Pháp.

Ghi chú

Tham khảo

Xã của Corse-du-Sud


title: Hemiglaea

text:
Hemiglaea là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Các loài
 Hemiglaea costalis (Butler, 1879)

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database
Hemiglaea at funet

Xylenini


title: Myonggan

text:
Myonggan (Hán Việt: Minh Giản) là một huyện của tỉnh Hamgyong Bắc tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên. Huyện có tên cũ là Hwasong. Myonggan giáp với biển Nhật Bản ở phía đông. Địa hình huyện nói chung gồ ghề, chỉ có duy nhất một đồng bằng nhỏ dọc theo suối Hwasongchon. Điểm cao nhất của huyện là Kiunbong. Huyện không có cảng biển.

Các suối chính trên địa bàn là Ŏrangch'ŏn (Chosŏn'gŭl: 어랑천, Hancha: 漁郎川) và Myŏngganch'ŏn (Chosŏn'gŭl: 명간천, Hancha: 明澗川). Trên 80% diện tích của huyện là đất rừng. Myonggan được biết đến với trái lê, ngoài ra huyện cũng có ngành chăn nuôi hiện diện rộng rãi. Có các mỏ than trên địa bàn Myonggan. Trại tập trung Hwasong nằm ở phía tây của huyện.

Năm 2008, dân số toàn huyện Myonggan là 99.557 người (46.730 nam và 52.827 nữ), trong đó, dân cư đô thị là 49.968 người (50,2%) còn dân cư nông thôn là 49.589 người (49,8%).

Xem thêm
Phân cấp hành chính Bắc Triều Tiên

Tham khảo

Hamgyong Bắc


title: Elhamma australasiae

text:
Elhamma australasiae là một loài bướm đêm thuộc họ Hepialidae. Nó được tìm thấy dọc theo miền đông seaboard of Úc và New Guinea.

Sải cánh dài khoảng 40 mm đối với con đực và 40–60 mm đối với con cái.

Ấu trùng ăn Poaceae species.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Elhamma


title: Clavatula matthiasi

text:
Clavatula matthiasi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Clavatulidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

M


title: Le Neubourg

text:
Le Neubourg  là một xã thuộc tỉnh Eure trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Huy hiệu

Xem thêm
Xã của tỉnh Eure

Tham khảo

Neubourg


title: Proculus mniszechi

text:
Proculus mniszechi là một loài bọ cánh cứng trong họ Passalidae.

Chú thích

Tham khảo

Proculus


title: Nodulotrophon scolopax

text:
Nodulotrophon scolopax là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Nodulotrophon


title: Sophta

text:
Sophta là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Các loài
 Sophta adusta Wileman & West, 1929
 Sophta concavata Walker, [1863]
 Sophta hapalopis Turner, 1925
 Sophta poecilota Turner, 1908

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database
 Sophta at funet.fi

Acontiinae


title: Taiwanomyia szechwanensis

text:
Taiwanomyia szechwanensis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

<references>

Taiwanomyia
Taiwanomyia ở miền Cổ bắc


title: Kitahiroshima, Hokkaidō

text:
là một thành phố thuộc tỉnh Hokkaidō, Nhật Bản.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố tỉnh Hokkaidō


title: Eugène Pottier

text:
Eugène Edine Pottier (phát âm tiếng Việt: Ơgien Pôchiê) (1816- 1887) là một nhà thơ và là nhà cách mạng xã hội chủ nghĩa người Pháp. Trong thời kỳ Công xã Paris ông là thành viên của Hội đồng công xã thành phố này. Eugène Pottier là nhà thơ lớn nhất của văn học Công xã Paris và được coi là người mở đầu thơ hiện thực xã hội chủ nghĩa và ông chính là tác giả lời bài "Quốc tế ca" - bài ca đấu tranh của công nhân toàn thế giới. Lênin gọi ông là "nhà tuyên truyền vĩ đại của cách mạng vô sản".

Cuộc đời
Eugène Pottier sinh ngày 04 tháng 10 năm 1816 tại Paris trong một gia đình công nhân nghèo khó. Ông lớn lên và tham gia làm nhiều nghề như gói hàng, vẽ tranh trên vải. Phong trào cách mạng sôi nổi của Pháp lúc bấy giời đã tác động và thu hút đến ông (tiếp thu những tư tưởng của Babeuf và Furie. Tuy chưa nhận thức được đầy đủ những tư tưởng này cũng như một số hạn chế trong quan điểm của các nhà xã hội chủ nghĩa không tưởng nhưng ông vẫn sẵn sàng xung phong chiến đấu trong những ngày tháng 2 năm 1848.

Lúc này, chiến tranh Pháp-Phổ có nguy cơ bùng nổ, ông về phe của những người công nhân và người lao động phản đối cuộc chiến tranh này của chính quyền đương thời. Công xã Paris nổ ra và ông đã tham gia tích cực, những ngày tháng 3 năm 1878, ông được bầu làm ủy viên Hội đồng công xã và hoạt động trong Hội liên hiệp các nghệ sĩ.

Ông là người vẫn cương quyết cầm súng chiến đấu cho đến phút cuối cùng trong "Tuần lễ đẫm máu". Eugène Pottier may mắn sống sót khổi cuộc tàn sát của Chính quyền Pháp và trốn thoát để tiếp tục đấu tranh. Chính phủ Pháp kết án ông tử hình vắng mặt. Ông phải trốn sang Anh rồi trốn sang Mỹ trong vòng 7 năm. Trong thời gian này, ông vẫn tiếp tục sáng tác thơ ca để tuyên truyền và vận động nhân dân đấu tranh, rút những bài học về thất bại của Công xã Paris.

Năm 1880, Eugène Pottier được trở về Pháp và tiếp tục đấu tranh cho đến khi chết. Cuối đời ông bị bại liệt và chết vào ngày 8 tháng 11 năm 1887. Dự tang lễ của ông gồm vợ và hai con trai ngoài ra còn những người bạn chiến đấu của ông trong thời Công xã Paris và hơn 5000 nhân dân lao động ở Paris

Tác phẩm

Eugène Pottier đã sáng tác nhiều tác phẩm thơ ca nhưng tác phẩm được chú ý nhiều nhất là bài Quốc tế ca. Đây được coi là bước ngoặt trong sự nghiệp và tư tưởng của ông. Thơ ca của ông không còn mơ hồ và không tưởng như trước đấy mà có tính chất kiên quyết hơn, trong những ngày Công xã Paris đang diễn ra, bài thơ của ông có tác dụng giống như những tiếng kèn xung trận. Bài Quốc tế ca được sáng tác trong giai đoạn những ngày cuối cùng của Công xã Paris và được coi là niềm tin bất diệt vào thắng lợi cuối cùng và là tiếng nói của những người còn sống và đã chết là bản tóm tắt những nguyên lý của cách mạng vô sản và tương lai của cuộc đấu tranh. Thể hiện qua câu:

Bài thơ này của ông đã được phổ nhạc thành bài hát và dịch ra nhiều thứ tiếng khác nhau trên thế giới trong đó có Việt Nam và trở thành bài ca của giai cấp vô sản thế giới, kêu gọi sự đoàn kết và chỉ con đường giải phóng giai cấp, báo hiệu những cuộc cách mạng của giai cấp vô sản. Nhìn chung, Eugène Pottier là người gắn bó cuộc đời với Công xã Paris, thơ ca của ông là tiếng nói của nhân dân lao động và giai cấp công nhân, nêu lên ước mơ của những người dân nghèo.

Tham khảo

 Những mẫu chuyện lịch sử thế giới, Nguyễn Khoa Tịnh - Nguyễn Thế Toàn - Lê Thúy Mùi, Trường Cao đẳng sư phạm Bình Trị Thiên – Huế, năm 1998, trang 52-55
Poésies d'économie sociale et chants socialistes révolutionnaires, Paris: H. Oriol, 1884
Quel est le fou ? chansons, préface de Gustave Nadaud, Paris: H. Oriol, 1884
Chants révolutionnaires, préface de Henri Rochefort, appréciations de Gustave Nadaud et de Jules Vallès, Paris: Dentu, 1887 Texte en ligne (1) sur Wikisource (2) sur Gallica (3) sur le site de la Bibliothèque municipale de Lisieux
Œuvres complètes, rassemblées, présentées et annotées par Pierre Brochon, Paris: F. Maspero, 1966
Poèmes, chants & chansons, précédés d'une notice par Jules Vallès, illustré par Steinlen, Willette, Grün et al., Cœuvres-&-Valsery: Ressouvenances, 1997
Poèmes et chansons, choisis et présentés par Jacques Gaucheron, Pantin: Le Temps des cerises, 1999

Chú thích

Nhà thơ Pháp
Cộng sản
Người Pháp
Người Paris
Nhà văn Pháp
Sinh năm 1816
Mất năm 1887
Chôn cất tại nghĩa trang Père-Lachaise
Nhà văn từ Paris


title: Uperoleia littlejohni

text:
Uperoleia littlejohni (tên tiếng Anh: Littlejohn's Toadlet) là một loài ếch thuộc họ Myobatrachidae.
Đây là loài đặc hữu của Úc.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là xavan khô, xavan ẩm, vùng cây bụi khô khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đồng cỏ khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất thấp, đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng ngập nước hoặc lụt theo mùa, hồ nước ngọt có nước theo mùa, và đầm nước ngọt có nước theo mùa.

Tham khảo

 Hero, J.-M. & Retallick, R. 2004. Uperoleia littlejohni. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Thể loại

Uperoleia
Động vật lưỡng cư Queensland


title: Banna, Ilocos Norte

text:
Banna là một đô thị hạng 4 ở tỉnh Ilocos Norte, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2007, đô thị này có dân số 18.161 người trong 3.390 hộ.

Các đơn vị hành chính

Banna được chia ra 20 barangay.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Mã địa lý chuẩn Philipin
 Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin
 Thông tin điều tra dân số năm 2007 của Philipin

Đô thị của Ilocos Norte


title: Ernée

text:
Ernée là một xã trong vùng hành chính Pays de la Loire, thuộc tỉnh Mayenne, quận Mayenne, tổng Ernée. Tọa độ địa lý của xã là 48° 17' vĩ độ bắc, 00° 55' kinh độ đông. Ernée nằm trên độ cao trung bình là 142 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 107 mét và điểm cao nhất là 200 mét. Xã có diện tích 36,53 km², dân số vào thời điểm 1999 là 5703 người; mật độ dân số là 156 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Các thành phố kết nghĩa
  Glenfield, Vương quốc Anh
  Dorsten, Đức

Tham khảo

Xã của Mayenne


title: 1887 Virton

text:
1887 Virton là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1904.6623383 ngày (5.21 năm).

Nó được phát hiện ngày 5 tháng 10 năm 1950.

Tham khảo

Được phát hiện bởi Sylvain Julien Victor Arend
Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1950


title: Sùng Phài

text:
Sùng Phài  là một xã thuộc thành phố Lai Châu, tỉnh Lai Châu, Việt Nam.

Địa lý
Xã Sùng Phài nằm ở phía tây bắc thành phố Lai Châu, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp huyện Tam Đường và xã San Thàng
Phía tây giáp huyện Sìn Hồ
Phía nam giáp huyện Tam Đường và các phường Đoàn Kết, Quyết Thắng, Quyết Tiến, Tân Phong
Phía bắc giáp huyện Phong Thổ.

Xã Sùng Phài có diện tích 49,66 km², dân số năm 2019 là 4.272 người, mật độ dân số đạt 86 người/km².

Lịch sử
Địa bàn xã Sùng Phài hiện nay trước đây vốn là hai xã Sùng Phài và Nậm Loỏng thuộc huyện Phong Thổ.

Ngày 14 tháng 1 năm 2002, các xã Sùng Phài xã Nậm Loỏng chuyển sang trực thuộc huyện Tam Đường mới thành lập.

Ngày 10 tháng 10 năm 2004, Chính phủ ban hành Nghị định 176/2004/NĐ-CP. Theo đó:
Thành lập thị xã Lai Châu, thị xã tỉnh lỵ tỉnh Lai Châu trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của thị trấn Phong Thổ và 2 xã: Nậm Loỏng, Tam Đường; 550 ha diện tích tự nhiên và 1.167 người của xã Sùng Phài thuộc huyện Tam Đường
Chuyển 225 ha diện tích tự nhiên và 1.096 người của xã Nậm Loỏng về phường Quyết Thắng mới thành lập
Chuyển 298 người của xã Nậm Loỏng về phường Tân Phong mới thành lập
Chuyển 175,30 ha diện tích tự nhiên và 141 người của xã Sùng Phài về phường Đoàn Kết mới thành lập
Chuyển 374,70 ha diện tích tự nhiên và 1.026 người của xã Sùng Phài về xã Nậm Loỏng.

Sau khi điều chỉnh, xã Sùng Phài thuộc huyện Tam Đường còn lại 2.000,20 ha diện tích tự nhiên và 1.296 người; xã Nậm Loỏng thuộc thị xã Lai Châu có 2.977,70 ha diện tích tự nhiên và 1.272 người.

Trước khi sáp nhập, xã Sùng Phài có diện tích 21,60 km², dân số là 1.898 người, mật độ dân số đạt 88 người/km². Xã Nậm Loỏng có 28,06 km², dân số là 2.374 người, mật độ dân số đạt 85 người/km².

Ngày 10 tháng 1 năm 2020, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 866/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã thuộc tỉnh Lai Châu (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 2 năm 2020). Theo đó:
Chuyển xã Sùng Phài thuộc huyện Tam Đường về thành phố Lai Châu quản lý
Sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của xã Nậm Loỏng vào xã Sùng Phài.

Sau khi điều chỉnh, xã Sùng Phài có diện tích 49,66 km², dân số là 4.272 người.

Chú thích

Xem thêm


title: Parasutra

text:
Parasutra là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1994 bởi Medvedev.

Các loài
Chi này gồm các loài:
 Parasutra furthi Medvedev, 1994

Chú thích

Tham khảo

Alticini


title: Parancyla

text:
Parancyla là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Crambinae


title: Shenyang J-11

text:
Shenyang J-11 (tiếng Trung: 歼-11) là một loại máy bay tiêm kích thế hệ thứ tư của Không quân Quân giải phóng Nhân dân Trung Quốc dựa trên kiểu máy bay Sukhoi Su-27SK. Ban đầu là một dự án hợp tác giữa Sukhoi và Công ty Máy bay Shenyang (Thẩm Dương), hiện nay nó được Trung Quốc tiếp tục cải tiến và phát triển, và đã được trang bị cho nhiều đơn vị Không quân Trung Quốc.

Trung Quốc đã ký một thỏa thuận về bản quyền để chế tạo 200 chiếc Sukhoi Su-27S trong nước năm 1996 và Nga sẽ lo việc cung cấp hệ thống điện tử, ra đa và động cơ. Nhưng đến năm 2006 thì thỏa thuận bị dẹp bỏ vì Nga phát hiện Trung Quốc sao chép động cơ và công nghệ để làm ra một phiên bản khác là chiếc J-11. Tuy nhiên Trung Quốc đã tuyên bố là chính mình đã yêu cầu phía Nga ngừng thỏa thuận vì nó không còn đáp ứng tiêu chuẩn của Trung Quốc. J-11 bị xem như một bản sao chế tạo bất hợp pháp không đăng ký giấy phép của chiếc Su-27 dù đã thay thế hệ thống điện tử và vũ khí trên máy bay thành đồ Trung Quốc. Và việc sao chép này cũng xảy ra với chiếc Su-33 để làm ra chiếc Shenyang J-15 và chiếc Su-30MKK để làm ra chiếc Shenyang J-16.

Lịch sử

Kế hoạch J-11 cũ bị bỏ rơi
Vào thập niên 1970, Công ty Máy bay Shenyang đã đề nghị để thiết kế một mẫu máy bay tiêm kích hạng nhẹ trang bị động cơ Rolls-Royce Spey 512 của Anh, nhưng mặt khác lại giống MiG-19 lúc đó đang hoạt động trong các đơn vị không quân của Trung Quốc. Được biết đến với tên gọi J-11, dự án đã bị bỏ rơi do khó khăn trong việc mua động cơ từ Anh.

Kế hoạch J-11 mới
J-11 mới là phiên bản Trung Quốc của mẫu máy bay tiêm kích chiếm ưu thế trên không Sukhoi Su-27SK của Liên Xô/Nga. Sukhoi lúc đầu đã cung cấp các gói thiết bị của Su-27 cho Shenyang Aircraft Corporation dựa trên một hợp đồng đã ký vào năm 1995 nhằm lắp ráp loại máy bay này tại các nhà máy ở Trung Quốc, nhưng sau đó các linh kiện lắp ráp Su-27SK sẽ được Trung Quốc sản xuất với tỉ lệ nội địa hóa tăng dần cho đến 70% trên tất cả những chiếc Su-27 do Trung Quốc đặt mua cho Không quân Quân giải phóng (PLAAF). Có nguồn cho rằng Sukhoi đã đồng ý cung cấp một chương trình nâng cấp, được thực hiện vào năm 2001, bao gồm việc cải tiến radar và hệ thống điện tử tấn công.

Tuy nhiên, vào năm 2004, các phương tiện thông tin đại chúng của Nga đã đưa tin kế hoạch hợp tác sản xuất J-11 giữa Shenyang và Sukhoi kết thúc sau khi có hơn 100 chiếc được chế tạo. Trước đó, Không quân Trung Quốc đã trưng bày một mô hình của một phiên bản chiến đấu đa năng được nâng cấp từ J-11 vào giữa năm 2002. Nó được trang bị các tên lửa không đối không PL-12 và không đối hạm của Trung Quốc sản xuất, được dự đoán sẽ đảm nhiệm vai trò tấn công biển.1111

Còn thế hệ J-11 sử dụng động cơ WS-10 nội địa nhưng trên thực tế, chất lượng của nó rất kém, ngay cả lực lượng không quân và không quân hải quân của họ cũng đã 2 lần từ chối trang bị, chỉ đến khi bị "ép" thì nó mới được tiếp nhận. Trong đó có một lô hàng J-11B xảy ra rung động bất thường khi cất cánh. Và một chiếc J-11BS đã bị vỡ kính buồng lái khi đang bay dù may mắn không bị rơi nhưng đây là lỗi cực kỳ nghiêm trọng. Chương trình J-11B bị đánh giá là đang gặp những vấn đề lớn như gặp phải nhiều rắc rối nghiêm trọng về chất lượng điều khiển và đã mất rất nhiều máy bay loại này do gặp tai nạn. Với hàng tấn lỗi và vấn đề rắc rối như thế nên việc sản xuất bị cho là rất chậm khó có thể hình thành trạng thái sẵn sàng trực chiến. Thậm chí chúng vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm và vẫn vấp phải một số lỗi kỹ thuật nên vẫn chưa thể bước vào giai đoạn sản xuất hàng loạt loại máy bay này.

Triển khai
Hiện nay, PLAAF đã có 7 sư đoàn trang bị J-11, danh sách các sư đoàn này ở bên dưới
 Sư đoàn không quân số 1 PLAAF, căn cứ đóng tại An Sơn, Liêu Ninh, trang bị J-11
 Sư đoàn không quân số 2 PLAAF, căn cứ đóng tại Trạm Giang, Quảng Đông, trang bị Su-27SK, Su-27UBK, và J-11
 Sư đoàn không quân số 6 PLAAF, căn cứ đóng tại Ngân Xuyên, Ninh Hạ, trang bị J-11
 Sư đoàn không quân số 7 PLAAF, căn cứ đóng tại Trương Gia Khẩu, Hà Bắc, trang bị J-11
 Sư đoàn không quân số 14 PLAAF, căn cứ đóng tại Chương Thụ, Giang Tây, trang bị J-11
 Sư đoàn không quân số 19 PLAAF, căn cứ đóng tại Trịnh Châu, Hà Nam, trang bị Su-27SK, Su-27UBK, và J-11
 Sư đoàn không quân số 33 PLAAF, căn cứ đóng tại Cửu Long Pha, Trùng Khánh, trang bị Su-27UBK

Thiết kế
Loại máy bay này được sản xuất một phần theo giấy phép và không có giấy phép của loại máy bay Sukhoi Su-27SK do Nga sản xuất. Để biết thêm thông tin về thiết kế máy bay, xin mời xem bài Sukhoi Su-27.

Hiện đại hóa
Trung Quốc dự định sử dụng động cơ nội địa WS-10A nhằm thay thế động cơ Saturn Lyulka AL-31F của Nga. Động cơ turbofan WS-10A mới tạo ra lực đẩy lên đến 13,200 kg. Tại triển lãm Châu Hải 2002, Trung Quốc đã trưng bày một bức ảnh về một chiếc J-11 được khẳng định đã được sửa đổi để thử nghiệm động cơ WS-10A. Tuy nhiên, theo các phương tiện truyền thông Nga vào tháng 11-2006, Trung Quốc có ý định nâng cấp động cơ cho các phi đội Su-27 hiện có của mình và có kế hoạch mua từ Saturn-Lyulka loại động cơ 117S, một mẫu động cơ phát triển từ động cơ AL-31F-M1, biến thể cải tiến từ AL-31F.

Biến thể
Vào năm 2002, các phương tiện truyền thông Nga đưa tin Shenyang Aircraft Corporation sẽ thay thế những thành phần của J-11/Su-27SK do Nga chế tạo bằng các thành phần do Trung Quốc sản xuất trong nước. Đặc biệt là thay thế radar NIIP N001 của Nga bằng loại radar điều khiển hỏa lực do Trung Quốc tự chế tạo dựa trên dòng Type 147X/KLJ-X, động cơ AL-31F bị thay thế bởi WS-10A, và tên lửa không đối không R-77 sẽ bị thay thế bởi PL-9 và PL-12 cũng do Trung Quốc tự chế tạo. Một chiếc J-11 đã được chụp ảnh với 1 động cơ AL-31F và 1 động cơ WS-10A để thử nghiệm vào năm 2002. Tuy nhiên, phải đến tận năm 2007, khi chính phủ Trung Quốc cuối cùng đã tiết lộ thông tin về J-11 nội địa: J-11 sử dụng để thử nghiệm động cơ WS-10 có tên gọi là J-11WS, và trên chương trình truyền hình của đài truyền hình trung ương Trung Quốc CCTV-7 đã phát những hình ảnh về J-11B vào giữa năm 2007 khi sự tồn tại của J-11 với các bộ phận nội địa cuối cùng đã được xác nhận chính thức.

J-11
Biến thể do Trung Quốc chế tạo từ Su-27SK với 70% các bộ phận do Trung Quốc tự sản xuất, với một số cải tiến so với Su-27SK nguyên bản, đó là radar, thiết bị điều khiển bay và thêm khả năng tấn công cường kích.

 Radar: radar nguyên bản N001 trên Su-27SK được Trung Quốc mua vào thập niên 1990 được thay thế bởi loại N001V, và tương tự như N001, có thể theo dõi đồng thời 10 mục tiêu. Tuy nhiên, khi chọn 1 mục tiêu trong số 10 mục tiêu theo dõi để tấn công, radar N001 nguyên bản sẽ mất tất cả chín mục tiêu theo dõi còn lại, và phải khởi động lại một quá trình theo dõi khác sau khi tấn công. Radar N001V trên J-11 đã khắc phục được thiếu sót này, trong khi chọn 1 mục tiêu để công kích, 9 mục tiêu còn lại đang theo dõi sẽ không bị mất. Khác biệt lớn về cấu trúc bên trong giữa hai loại radar là bộ xử lý TS100 trên radar N001 được thay bằng bộ xử lý TS101M hiện đại hơn trong radar N001V.
 Thiết bị điều khiển bay: so với Su-27SK chỉ có một màn hình CRT nhỏ đa năng (MFD), J-11 có tổng cộng 2 màn hình hiển thị, một màn hình mới được thêm vào nằm phía trên màn hình CRT cũ, ở góc trên bên phải của bảng điều khiển bay. Màn hình hiển thị đa năng CRT mới này có kích thước giống với màn hình nguyên bản trên Su-27SK, và nó nằm bên phải của HUD.
 Thêm vào khả năng tấn công cường kích: MFD thêm vào chủ yếu được sử dụng để điều khiển các loại đạn dẫn hướng quang-điện có độ chính xác cao như các tên lửa dẫn hướng bằng vô tuyến hay hồng ngoại nhằm tấn công các mục tiêu trên biển cũng như đất liền, kể từ khi các thiết bị quang-điện gắn ngoài và đạn dược dẫn hướng quang-điện có độ chính xác cao do Trung Quốc tự sản xuất rất khó để có thể trực tiếp gắn lắp vào Su-27SK. Hình ảnh và thông tin cho các loại đạn dược dẫn hướng quang-điện, cũng như các thông tin dữ liệu từ các thiết bị quang-điện gắn ngoài cung cấp không thể hiển thị trên màn hình MFD CRT nguyên bản của Su-27SK, và chúng chỉ có thể hiển thị trên màn hình MFD CRT được gắn thêm. Cho dù điều này bổ sung thêm khả năng tấn công cường kích, phải lưu ý rằng J-11 không có khả năng cường kích đầy đủ như các mẫu máy bay chiến đấu mới, vì sự hạn chế của radar, các tên lửa không đối đất dẫn hướng bằng radar không thể lắp đặt trên máy bay này.

J-11A
J-11A là biến thể nâng cấp radar và các thiết bị đo đạc bay hiện đại hơn, đặc biệt là trang bị EFIS (hệ thống đo đạc thông số bay điện tử) vào hệ thống điện tử.

 Radar: loại N001V trên J-11 đã bị thay thế bởi loại N001VE, N001VE có cùng khả năng theo dõi số mục tiêu giống N001V. Radar N001VE có thể tấn công 2 mục tiêu trong số 10 mục tiêu đang theo dõi bằng các tên lửa không đối không tự dẫn đường bằng radar bán chủ động. Sự khác biệt về cấu trúc chính bên trong giữa hai loại radar là bộ xử lý TS101M cũ của radar N001V được thay thế bằng loại BCVM-486-6 hiện đại hơn, nhiều chức năng hơn, bộ xử lý này thuộc dòng vi xử lý Baguet trong radar N001VE mới.
 HMS: một hệ thống hiển thị trên mũ phi công (HMS) do Trung Quốc tự cải tiến lần đầu tiên xuất hiện trên J-11A, nó sẽ sớm trở thành tiêu chuẩn trên mọi phiên bản của J-11, bao gồm cả J-11.
 EFIS: hầu hết các thiết bị chỉ thị thông số analog trên Su-27SK nguyên bản đã bị loại bỏ, và thay thế bằng 4 màn hình hiển thị đa chức năng (MFD), đây là một phần của tổng thể hệ thống EFIS được thế kế bởi China Aviation Industry Corporation I (Tập đoàn công nghiệp hàng không Trung Quốc I). Có 3 màn hình MFD lớn chiếm hầu hết diện tích của bảng thông số bay, với MFD ở giữa thấp hơn 2 MFD khác ở hai bên. Một màn hình MFD màu cỡ nhỏ được đặt dưới 3 MFD, ở phía dưới góc phải của bảng thông số bay.

J-11B
Đây là phiên bản đa năng thế hệ 4.5 sử dụng nhiều thành phần nội địa hơn, bao gồm radar, động cơ và tên lửa. Kỹ sư trưởng của chương trình J-11B là tiến sĩ Guo Dianman (郭殿满 - Quách Điện Mãn). Trung Quốc quan tâm đến việc giảm sự phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài vì lý do giá cả và mong muốn tăng cường tiềm lực nghiên cứu và thiết kế trong nước. Có thông báo rằng hiện một trung đoàn J-11B đang hoạt động, nhưng điều này có vẻ mâu thuẫn với các thông tin mới nhất do chính phủ Trung Quốc cung cấp: đến tháng 5-2007, sự tồn tại của J-11B cuối cùng đã được công nhận bởi chính phủ Trung Quốc lần đầu tiên trước khi các đài truyền hình Trung Quốc lần đầu tiên phát các hình ảnh về J-11B trong biên chế của PLAAF (Không quân Quân giải phóng). Tuy nhiên, những thông báo chính thức của Trung Quốc tuyên bố rằng chỉ có 2 phi đội J-11B đang hoạt động, thay vì một trung đoàn gồm tới 3 phi đội (tính đến cuối năm 2007). Theo thông báo của Trung Quốc, và được một số nguồn tin phương Tây đồng tình như Jane's Information Group, J-11B có những tính năng cao hơn Su-27SK trong một số bộ phận:

 Sử dụng nhiều vật liệu composite hơn (chủ yếu là sợi carbon), giảm trọng lượng của máy bay hơn 700 kg, trong khi tuổi thọ của bộ phận composite tăng hơn 10.000 giờ so với các bộ phận chế tạo từ thép.
 Thiết kế lại khe hút khí nhằm giảm diện tích phản xạ radar, điều này kết hợp với việc sử dụng vật liệu composite và ứng dụng vật liệu hấp thụ sóng radar đã giảm diện tích phản xạ radar từ 15 m² của Su-27SK xuống còn nhỏ hơn 3 m² trên J-11B.
 J-11B có khả năng tấn công đối đất/đối biển đầy đủ, nó có thể phóng nhiều loại vũ khí dùng để đối đất/đối hải có độ chính xác cao.
 Được xác nhận trang bị động cơ turbofan WS-10 (sẽ được nâng cấp thành WS-10A trong tương lai), theo tuyên bố của Trung Quốc có giá thành vận hành rẻ hơn so với AL-31F.
 Kết hợp hệ thống tạo oxy trong buồng lái (OBOGS): với những trường hợp ngoại lệ của Su-35 và Su-37, J-11B là loại đầu tiên thuộc dòng Su-27 kết hợp công nghệ như vậy. Do việc áp dụng các thiết kế theo phong cách phương Tây nên J-11B có các tính năng như vi điện tử dạng rắn và điều khiển máy tính số hóa hoàn toàn, Trung Quốc tuyên bố hệ thống OBOGS nội địa tốt hơn so với hệ thống analog do Nga giới thiệu với Trung Quốc.
 Cải tiến radar: radar mới có thể theo dõi 6-8 mục tiêu cùng một lúc, và tấn công đồng thời 4 mục tiêu. Khi sử dụng khóa các mục tiêu cỡ lớn như tàu khu trục, tầm tối đa của radar là trên 350 km. Tầm quét phát hiện các mục tiêu trên không không được Trung Quốc công bố, nhưng chắc chắn nó sẽ ngắn hơn nhiều, như tất cả các loại radar. Những tuyên bố chính thức của Trung Quốc tuyên bố rằng radar này tốt hơn so với dòng radar 147x/KLJ-X. Trái ngược với các ý kiến sai lầm bởi nhiều nguồn tin của Trung Quốc, đa nhầm lẫn cho rằng radar được gắn một anten mạng pha thụ động, tuyên bố chính thức của chính phủ Trung Quốc như tạp chí kỹ thuật và các ấn phẩm có tiết lộ rằng radar vẫn dùng một anten mạng rãnh hai chiều.
 Hệ thống điện tử bán dẫn(solid state - nhiều người dịch là dạng rắn nhưng cần phải chú ý rằng trong ngành điện tử,solid state có nghĩa là bán dẫn) số hóa hoàn toàn đã thay thế hệ điện tử tương tự trên Su-27SK. Vào giữa năm 2007, đài truyền hình trung Ương Trung Quốc CCTV-7 đã phát một đoạn phim các phi công Trung Quốc trong buồng lái của J-11B, với LCD của buồng lái kính J-11B có thể nhìn thấy rõ ràng, dù các thông báo chính thức của chính phủ chỉ tuyên bố thay thế hệ thống điện tử nguyên bản với hệ thống điện tử bán dẫn số hóa hoàn toàn do Trung Quốc tự sản xuất, và không có gì thuộc về EFIS hay buồng lái kính được đề cập. So với EFIS trước đó trên J-11A, sự khác biệt rõ nhất là MDF LCD trên J-11B được sắp thẳng hàng, thay vì màn hình ở giữa thấp hơn 2 bên. Việc sắp xếp, bề ngoài và bố trí của các MFD và EFIS của J-11B tương tự như khái niệm thiết kế chung của phương Tây.
 Hệ thống cảnh báo tên lửa tiếp cận.

Mặc dù từ lâu đã đồn rằng J-11B có khả năng tiếp nhiên liệu trên không, người ta không thể xác định rõ. Giáo sư Wang cũng tiết lộ trong cùng một cuộc phỏng vấn rằng J-11B sản xuất hàng loạt sẽ được trang bị động cơ trong nước.

J-11BS
Phiên bản hai chỗ trước sau của J-11B đang phát triển, theo một số nguồn tin thì đây là phiên bản Trung Quốc của Su-30MK2/3. Chữ cái S được cho là chữ viết tắt của từ Shuangzuo, nghĩa là hai chỗ trong tiếng Trung Quốc. Sự tồn tại của J-11BS được chính thức công nhận bởi chính phủ Trung Quốc vào năm 2007, và một mô hình lớn của J-11BS đã được trưng bày công khai vào ngày 9 tháng 6-2007 buổi lễ khai trương bảo tàng hàng không vũ trụ mới của Viện Công nghệ Cáp Nhĩ Tân nhân kỷ niệm 20 năm ngày thành lập của viện công nghệ này.

Nâng cấp Su-27SK
Cả hệ thống phụ không đối không SUV-VEP và không đối đất SUV-P của hệ thống điều khiển hỏa lực trên Sukhoi Su-30MKK đã được trang bị cho Su-27SK một chỗ nâng cấp của Trung Quốc, và một đội hỗn hợp gồm kỹ sư của Viện nghiên cứu khoa học thiết kế công cụ Tikhomirov (NIIP) và Nhà máy công cụ nhà nước tại Ryazan đã thành nhà thầu chính cung cấp gói thầu nâng cấp hệ thống điện tử cho Trung Quốc. Hệ thống phụ SUV-VEP sửa đổi được gọi tên là SUV-VE, trong khi hệ thống phụ SUV-P sửa đổi được gọi tên là SUV-PE đã được chấp nhận trang bị cho Su-27SK nâng cấp của Trung Quốc. Các thiết bị đồng hồ chỉ thị thông số bay analog trên bảng điều khiển bay của Su-27SK được thay thế bằng 2 màn hình hiển thị đa năng 6 in x 6 in MFI-10-6M và một màn hình LCD MFIP-6. Theo phía Nga tuyên bố tại Triển lãm hàng không Chu Hải lần thứ 6, trên 60 chiếc Su-27SK của Trung Quốc đã được nâng cấp tính đến cuối năm 2006.

Radar cũng được nâng cấp, nhưng việc nâng cấp không phải là một phần của thỏa thuận được ký với các nhà thầu của Nga. Thay vào đó, việc nâng cấp do chính Trung Quốc thực hiện từng bước, nhưng không có thông tin chính thức về chính xác loại radar được sử dụng nâng cấp, và do đó có tin đồn radar mạng pha bị động được sử dụng trong nâng cấp không được xác nhận. Với radar cải tiến, Su-27SK nâng cấp có hiệu quả hoạt động tốt hơn. Từ sau thông tin nâng cấp vào năm 2006, không có thông tin mới về Su-27SK nâng cấp của Trung Quốc.

J-11C (hay J-11BJ)
Phiên bản hoạt động trên tàu sân bay chưa được chế tạo, được suy đoán dựa trên sự thành công của phiên bản Su-33 của Hải quân Nga. Mô hình đầu tiên của J-11C được trưng bày công khai tại triển lãm hàng không và quốc phòng tại Trung Quốc vào cuối năm 2002, và mô hình được trưng bày này có thể mang tất cả các tên lửa đối hạm hiện có của Trung Quốc, cũng như tên lửa không đối không kể cả PL-12.

Quốc gia sử dụng
 : Không quân Quân đội giải phóng Nhân dân Trung Quốc

Thông số kỹ thuật (J-11/A)
Dữ liệu lấy từ Sino Defense.com.

Đặc điểm riêng
 Tổ lái: 1
 Chiều dài: 21,9 m (72 ft 0 in)
 Sải cánh: 14,70 m (48 ft 3 in)
 Chiều cao: 5,92 m (19 ft 6 in)
 Diện tích cánh: 62,04 m² (667,8 ft²)
 Trọng lượng rỗng: 16.380 kg (36.110 lb)
 Trọng lượng cất cánh: 23.140 kg (51.010 lb)
 Trọng lượng cất cánh tối đa: 33.000 kg (73.000 lb)
 Động cơ: 2 × Lyulka AL-31F hoặc Woshan WS-10A "Taihang", 74,5 kN / 89,17 kN (16.800 lbf / 20.050 lbf) mỗi chiếc và khi đốt sau 123 kN / 129,4 kN (27,600 lbf / 29,101 lbf)

Hiệu suất bay
 Vận tốc cực đại: Mach 2,35 (2.500 km/h, 1.600 dặm mỗi giờ)
 Vận tốc hành trình:
 Tầm bay: 3.720 km (2.010 hải lý, 2.310 dặm)
 Bán kính chiến đấu: 2.000 km (1.240 dặm)
 Trần bay: 19.000 m (62.523 ft)
 Vận tốc lên cao: >325 m/s (64.000 ft/min)
 Lực nâng của cánh: 371,0 kg/m² (76 lb/ft²)
 Lực đẩy/trọng lượng: 0,66 / 1,09 (đốt sau)
 G-limit: 9 g

Vũ khí
 Súng: 1× pháo 30 mm (1,18 in) Gryazev-Shipunov GSh-30-1
 Giá treo: 10 mang
 Tên lửa:
 PL-12
 PL-9
 PL-8
 Vympel R-27
 Vympel R-73
 Rocket
 Bomb

Hệ thống điện tử
 Radar điểu khiển hỏa lực: NIIP Tikhomirov N001VE Myech
 Hệ thống quang điện OEPS-27
 HMS NSts-27
 Thiết bị gắn ngoài Gardeniya ECM

Tham khảo

Xem thêm

Máy bay có tính năng tương đương
 Sukhoi Su-27

J-11, Shenyang
Máy bay Shenyang
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay tiêm kích
Máy bay hai động cơ phản lực
Máy bay cánh trên


title: Nenomoshia

text:
Nenomoshia là một chi bướm đêm thuộc phân họ Olethreutinae trong họ Tortricidae.

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

Tortricidae


title: Hạm đội Đông Hải

text:
Hạm đội Đông Hải là lực lượng hải quân được hình thành đầu tiên của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa vào ngày 23 tháng 4 năm 1949, và có căn cứ ban đầu tại Thượng Hải. Quân khu quản lý các vùng biển thuộc các tỉnh Giang Tây, Thượng Hải, Chiết Giang và Phúc Kiến. Hạm đội là một bộ phận của Hải quân Quân giải phóng Nhân dân Trung Quốc và hiện trụ sở của hạm đội đã được chuyển tới Ninh Ba, Chiết Giang. Hạm đội này đã từng được sử dụng để hỗ trợ Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc xâm chiếm đảo Nhất Giang Sơn do Trung Hoa Dân Quốc quản lý vào năm 1955. Hạm đội cũng từng tham gia vào nhiều trận chiến khác chống lại quân đội Đài Loan. Hạm đội cũng từng có các hoạt động hỗ trợ cho Hạm đội Nam Hải trong các vụ xung đột với quân đội nhân dân Việt Nam, đặc biệt trong những năm 1980. Hiện nay, các mối ưu tiên của hạm đội là:
Lực lượng quân sự Hoa Kỳ đóng tại Okinawa, Nhật Bản.
Lực lượng Phòng vệ Bờ biển Nhật Bản, nhất là bảo vệ đảo Điếu Ngư
Lực lượng quân đội Đài Loan. Cảnh giác với Đài Loan độc lập.

Căn cứ hải quân chính

 Trụ sở hạm đội tại Ninh Ba
 Căn cứ hải quân Thượng Hải
 Căn cứ hải quân Tượng Sơn
 Căn cứ hải quân Chu San
 Căn cứ hải quân Phúc Kiến

Tham khảo

Liên kết ngoài
 GlobalSecurity.org
 SinoDefence.com

Hải quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc
Đơn vị quân sự thành lập năm 1949
Khởi đầu năm 1949 ở Trung Quốc


title: Titaea timur

text:
Titaea timur là một loài bướm đêm thuộc họ Saturniidae. Nó là loài duy nhất được tìm thấy ở Misahualli in Ecuador.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 THE SATURNIIDAE FAUNA OF NAPO PROVINCE, ECUADOR: AN OVERVIEW (LEPIDOPTERA: SATURNIIDAE)

Titaea


title: Kinh tế Ba Lan

text:
Kinh tế Ba Lan được xem là nền kinh tế mạnh nhất trong số các quốc gia ở Đông Âu (sau Nga), với tỉ lệ tăng trưởng kinh tế hàng năm là trên 6.0%.
Ba Lan luôn theo theo đuổi chính sách kinh tế tự do suốt từ những năm 1990. Sự tư nhân hóa các công ty vừa và nhỏ thuộc sở hữu nhà nước trước đây và luật về việc thiết lập các công ty mới một cách tự do đã khuyến khích sự phát triển lĩnh vực kinh tế tư nhân, là động lực chính đối với sự tăng trưởng kinh tế của Ba Lan. Lĩnh vực nông nghiệp vẫn có nhiều vấn đề về cấu trúc, thặng dư lao động, các trang trại nhỏ không hiệu quả và thiếu sự đầu tư. Việc sắp xếp lại và tư nhân hóa các "lĩnh vực nhạy cảm" (ví dụ than đá) vẫn chậm, tuy nhiên gần đây sự đầu tư nước ngoài ở trong các lĩnh vực về năng lượng và thép đã bắt đầu tạo sức ép bắt buộc với việc này. Sự cải cách gần đây về chăm sóc sức khỏe, giáo dục, lương hưu và quản lý hành chính đã dẫn đến sức ép phải tăng thêm ngân khố. Việc hoàn thiện chính sách thắt chặt tài chính tiền tệ và làm giảm thâm hụt tài chính, với trọng tâm vào lạm phát, là các ưu tiên hàng đầu đối với chính phủ Ba Lan. Sự tiến bộ xa hơn nữa về tài chính công cộng phụ thuộc chủ yếu vào việc tư nhân hóa các lĩnh vực vẫn thuộc sở hữu nhà nước, tư nhân hóa các lĩnh vực này làm giảm gánh nặng trả lương của nhà nước.

Tăng trưởng GDP
Bảng tăng trưởng GDP gần đây của Ba Lan (so sánh với cùng quý của năm trước):

 Tổng cộng năm 2003 3.7%
 Tổng cộng năm 2004 5.4%
 Tổng cộng năm 2005 3.3%
 Tổng cộng năm 2006 6.1%
 Tổng cộng năm 2007 (ước tính) 7.1%

Ba Lan gia nhập Liên minh châu Âu vào 1 tháng 5 năm 2004.

Chú thích

Ba Lan
Ba Lan
Ba Lan


title: 3457 Arnenordheim

text:
3457 Arnenordheim (1985 RA3) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 5 tháng 9 năm 1985 bởi Henri Debehogne ở Đài thiên văn Nam Âu. Nó được đặt theo tên Na Uy composer Arne Nordheim.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 3457 Arnenordheim

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Henri Debehogne
Thiên thể phát hiện năm 1985


title: Long, Phrae

text:
Long () là một huyện (amphoe) ở phía tây của tỉnh Phrae, phía bắc Thái Lan.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ) là Song, Nong Muang Khai, Mueang Phrae, Sung Men, Den Chai, Wang Chin của tỉnh Phrae, Mae Tha và  Mae Mo của tỉnh Lampang.

Vườn quốc gia Doi Pha Klong nằm ở huyện Long.

Hành chính
Huyện này được chia thành 9 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia ra thành 89 làng (muban). Có hai thị trấn (thesaban tambon) - Ban Pin và Huai O, both nằm trên một phần của tambon cùng tên. Có 9 tổ chức hành chính tambon.

Tham khảo

Liên kết ngoài
amphoe.com (tiếng Thái)
Vườn quốc gia Doi Pha Klong

Long


title: Rhipidia sigilloides

text:
Rhipidia sigilloides là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Rhipidia
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Chợ nổi Tonlé Sap

text:
Chợ nổi Tonle Sap - nhưng cụm từ đúng nhất dành hình thức này là làng nổi. Đây không được xem là chợ nổi vì thực chất hình thức này trao đổi, mua bán và sinh sống đều diễn ra trên bờ, việc di chuyển từ khu vực này sang khu vực khác đều dựa vào mực nước. Đây được xem là làng nổi tập trung người Việt sinh sống đông nhất.

Vị trí
Từ trung tâm cố đô Xiêm Riệp đi thuyền máy về hướng Nam ra tới khu Chong Khneas hay còn được gọi là Khu Làng Nổi Người Việt phía Tây Bắc Biển Hồ, với sinh cảnh thật phong phú của cư dân sống trên sông nước.

Miêu tả
Nguồn tài nguyên giàu có của Biển Hồ đã thu hút đủ sắc dân từ các nơi đổ tới và hình thành những khu làng nổi trong vùng rừng lũ và trên Biển Hồ. Nếp sống ấy hầu như ít thay đổi từ hàng trăm năm nay. Họ chủ ý sống bằng nghề chài lưới và cá vẫn là nguồn lợi tức chính, ngoài cá lưới được từ Biển Hồ còn phải kể tới nghề nuôi cá lồng, trại nuôi cá sấu, nuôi rắn, nuôi vịt, đốn củi, săn chim thú và cả vớt các loài rong tảo.

Hình thức chợ phát sinh từ khi có khách du lịch, khách du lịch tới tham quan chợ càng đông, càng có nhiều hình thức bán trên sông. Có những thuyền bán nước uống, trái cây, khô mắm và các vật dụng khác. Cư dân vùng vừa đánh cá, vừa nuôi cá bè trên sông. Tại làng nổi có cả thư viện, trường học, sân đá banh, tiệm tạp hóa với rất nhiều hàng hóa đa dạng.

Ở đây còn có cả một chợ cá là nơi trao đổi thủy hải sản giữa các cư dân trong vùng.
Chợ hoàn toàn không có cây bẹo mà chí có bảng hiệu tiếng Việt như; Tiệm Cắt Tóc, Tiệm Sửa Đồng Hồ, tiệm chạp phô và trạm bán xăng nhớt.

Sắc dân
Nơi chung sống của nhiều sắc dân, đông nhất là người Việt, rồi tới người Chăm và người Khmer. Cũng dễ nhận ra họ qua diện mạo và sắc phục. Phụ nữ Việt thì vẫn bận áo bà ba, vẫn nói tiếng Việt giọng Nam từ thuyền nọ sang thuyền kia trên mặt sông lạch.
Những nhà nổi khang trang, trên nóc có những cột ăngten để bắt các kênh đài truyền hình. Trước một số nhà có trang trí những chậu hoa giấy đỏ hay cúc vàng. Ngoài nhà lồng nuôi cá, họ còn nuôi thêm chó và gà vịt.

Du lịch
Chợ hay làng nổi ở Biển Hồ là nơi thu hút khách du lịch để khám phá cuộc sống trên sông của cả một cộng đồng với đủ sắc dân nhất. Cuộc sống lam lũ nhưng chân thật giữa Biển Hồ mênh mông và những sản vật mà Biển Hồ mang lại, cùng ngắm bình minh hay hoàng hôm xuống Biển Hồ là những điều du khách không thể bỏ qua.
Từ cố đô Xiêm Riệp xuống Biển Hồ khoảng 30 phút đi xe, đường sá xấu do đang trong giai đoạn thi công. Tới bến, du khách phải đi thuyền nhỏ ra Biển Hồ. Điểm tham quan tại đây đa dạng gồm có: chùa, làng cá bè, cửa hàng thủ công mỹ nghệ, nhà hàng trên sông, v..v..

Xem thêm
 Tonlé Sap

Tham khảo

Ngô Thế Vinh - "Les souffrances des peuples sont les souffrances des rois" _ Jayavarman VII - Vực dậy từ tro than đi qua những cánh đồng chết. Đăng trên trang Mekongriver.
Phần trên Đất Campuchia- tập 5 – Mê Kong Ký sự - Đài truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh.
Mékong Dòng Sông Nghẽn Mạch của Ngô Thế Vinh, Văn Nghệ Mới (Hoa Kỳ) ấn hành tháng 3 năm 2007.
Mékong Dòng Sông Nghẽn Mạch của Ngô Thế Vinh, Văn Nghệ Mới (Hoa Kỳ) tái bản lần thứ nhất tháng 12 năm 2007
Audiobook Câu chuyện của dòng sông (Mékong Dòng Sông Nghẽn Mạch), Văn Nghệ Mới (Hoa Kỳ) thực hiện tháng 12 năm 2007.

Tonlé Sap
Xiêm Riệp
Tonle Sap


title: Conus tisii

text:
Conus tisii là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Giống như tất cả các loài thuộc chi Conus, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

 The Conus Biodiversity website

T|tisii


title: Gasterophilus haemorrhoidalis

text:
Gasterophilus haemorrhoidalis là một loài động vật ký sinh thuộc chi Gasterophilus đẻ trứng trên môi và quanh miệng con ngựa, con la và cừu và hươu.

Trong họ Ngựa, ấu trùng giai đoạn 3 bám chặt vào dạ dày và cũng bám vào trực tràng, đôi khi với số lượng lớn.  Loài này không ký sinh trên con người.

Chú thích

Tham khảo

GNWT - Environment and Natural Resources 'Nose Bot' page

Động vật được mô tả năm 1758
Gasterophilus
Vật ký sinh


title: Dinh Schönbrunn

text:
Dinh Schönbrunn ( ) ở Viên là một trong các dinh thự quan trọng nhất về văn hóa ở Áo. Dinh này cũng là một trong các nơi hấp dẫn du khách nhất từ thập niên 1860. Năm 2006 đã có 2,5 triệu lượt du khách tới thăm Dinh và Khu vườn này, tổng cộng doanh thu là 29,4 triệu euro. Dinh và vườn Schönbrunn đã được UNESCO đưa vào Danh sách di sản thế giới từ năm 1996, trong khóa họp thứ 20.

Lịch sử

Năm 1569, hoàng đế Maximilian II của Đế quốc La Mã thần thánh đã mua khu đất ở dưới chân đồi bên cạnh sông Wien, phía tây thành phố Wien, giữa Meidling và Hietzing, nơi người chủ cũ đã xây 1 lâu đài gọi là Katterburg từ năm 1548. Hoàng đế ra lệnh rào chung quanh và thả các thú vật như gà lôi, vịt, hươu nai vv... Dùng làm nơi săn bắn giải trí cho triều đình. Trong 1 khu nhỏ riêng biệt cũng có các loài chim lạ như gà tây, (chim) công vv... Và 1 ao thả cá.

Tên Schönbrunn ("giếng nước đẹp"), xuất xứ từ 1 giếng phun, cung cấp nước cho triều đình.

Trong thế kỷ tiếp theo, khu vực này vẫn được dùng làm khu săn bắn vui chơi, nhất là hoàng hậu Eleonore Gonzaga (1598-1655), người thích săn bắn, thường dùng nơi đây làm nơi cư trú, sau khi chồng là hoàng đế Ferdinand II từ trần.

Trong thời Thổ Nhĩ Kỳ chiếm đóng năm 1683, các tòa nhà đã bị phá hủy.

Hoàng đế Leopold I ra lệnh cho kiến trúc sư Johann Bernhard Fischer von Erlach thiết kế để xây 1 Dinh khác (thay cho dinh bị phá). Bản thiết kế ban đầu quá không tưởng và quá đắt, nên không được chấp thuận. Bản thiết kế thứ hai thực tế hơn và được chấp thuận. Việc xây dựng bắt đầu từ năm 1696 và sau 3 năm, các lễ hội đã được tổ chức trong phần trung tâm của Dinh.

Sau này nữ hoàng Maria Theresia của Áo ra lệnh cho viên kiến trúc sư triều đình là Nicolò Pacassi kiến thiết lại Dinh và Vườn theo phong cách kiến trúc Rococo. Vào cuối thời nữ hoàng Theresia, dinh Schönbrunn là trung tâm của đế quốc Áo và là nơi cư ngụ của hoàng gia trong mùa hè cho tới khi Karl I thoái vị năm 1918.

Trong thế kỷ 19 dinh này gắn bó với hoàng đế Franz Josef I. Ông ta sinh tại đây, sống phần lớn quãng đời tại đây và từ trần tại đây ngày 21.1.1916.

Sau khi chấm dứt chế độ quân chủ và thành lập nước Cộng hòa Áo năm 1918, Dinh Schönbrunn thuộc sở hữu quốc gia và được bảo tồn như 1 nhà bảo tàng.

Sau thế chiến thứ hai và trong thời gian quân Đồng Minh chiếm đóng Áo (1945-55), Dinh Schönbrunn được sử dụng làm trụ sở cho phái bộ Anh và tổng hành dinh của quân đội Anh đóng tại Áo.

Dinh Schönbrunn cũng đã được dùng làm nơi họp giữa tổng thống Hoa Kỳ John F. Kennedy và tổng bí thư đảng cộng sản Liên Xô Nikita Khrushchev năm 1961.

Vườn của dinh Schönbrunn

Khu vườn gần Giếng phun Neptune gọi là Great Parterre (Sàn lớn), được Jean Trehet (học trò của André Le Nôtre 1613-1700) thiết kế theo kiểu vườn Pháp vào năm 1695, trong đó có 1 mê đạo (lối đi ngoắt ngoéo, khó tìm được lối ra).

Khu vườn này gồm cả vườn thú Tiergarten Schönbrunn, 1 vườn thú lâu đời nhất thế giới (lập năm 1752) và 1 nhà kín trồng cây trong mùa đông gọi là orangerie lập khoảng năm 1755, 1 nhà gọi là Palm house (dựng năm 1882, chung quanh 10 nhà nhỏ bằng kính cũ ở khu phía tây). Khu vườn phía tây cũng được chuyển thành vườn theo kiểu Anh từ 1828–1852. Ở khu phía tây ngoài cùng là vườn bách thảo - cải tạo năm 1828 từ vườn cây gỗ để nghiên cứu (arboretum) - khi xây Old Palm House.

Bên Khu Great Parterre có 32 tượng các vị thần tượng trưng cho các đức tính tốt.

Tiểu đình Gloriette

Tại điểm trục về phía ngọn đồi cao 60 m, có xây 1 tiểu đình Gloriette từ năm 1775.
Nữ hoàng Maria Theresa quyết định thiết lập Gloriette để vinh danh uy quyền của hoàng tộc Habsburg và Just War (cuộc chiến tranh cần thiết, dẫn tới hòa bình). Tiểu đình này sử dụng các viên đá cũ của Schloss Neugebäude bị phá hủy.

Phế tích Roma

Nguyên thủy là Phế tích Carthage, Phế tích Roma (giả) được kiến trúc sư Johann Ferdinand Hetzendorf von Hohenberg thiết kế và xây dựng năm 1778. Hoàn toàn hài hòa với cảnh quan chung quanh, toàn bộ công trình kiến trúc này được coi là 1 cảnh đẹp như tranh. Cùng thời với Phế tích Roma và cũng gần đó, là giếng phun nước hình tháp.

Tiền kim loại bằng bạc in hình dinh Schönbrunn
Mới đây dinh Schönbrunn đã được chọn để làm mẫu để in hình trên tiền kim loại kỷ niệm: dồng 10 euro Áo, đúc ngày 8.10.2003. Hình thể hiện phần trung tâm mặt tiền của Dinh, sau một trong các giếng phun nước lớn.

Lâu đài Shönbrunn trong phim ảnh
Lâu đài và vườn của lâu đài được dùng làm cảnh trong các phim như Sissi trong thập niên 1950, phim A Breath of Scandal với Sophia Loren và đoạn ngắn trong phim James Bond The Living Daylights và trong phim Marie Antoinette do Sophia Coppola diễn xuất (đoạn đầu của phim).

Gallery

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Official website
 photograph-gallery: Schönbrunn Palace
 Pictures of Schonbrunn Park
 Schönbrunn Palace: My Way of Telling History (.pdf format)
 Orangerie Schönbrunn
 Apartments of Maria Theresia and Schönbrunn Palace

Một trích đoạn từ sách 'My Way of Telling History' của Robert M. Tidmarsh, nói về lịch sử Lâu đài Schönbrunn trong thời gian quân đội Anh chiếm đóng. Được Robert Tidmarsh và Schloß Schönbrunn Kultur- und Betriebsges.m.b.H. Cho phép tái thể hiện.
 View on Google Maps  - includes a short video.
 Official Vienna city map: Schönbrunn gives a by far better aerial view, zoomable up to <1m resolution. Click "Orthophoto" and "Draw new map", then zoom in [there seems to be no direct link].

Di sản thế giới tại Áo
Kiến trúc Baroque


title: Quasimus indistinctus

text:
Quasimus indistinctus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Dolin miêu tả khoa học năm 1997.

Chú thích

Tham khảo

Quasimus