title: Stephen Hawking

text:
Stephen William Hawking  (8 tháng 1 năm 1942 – 14 tháng 3 năm 2018) là một nhà vật lý lý thuyết, nhà vũ trụ học và tác giả người Anh, từng là giám đốc nghiên cứu tại Trung tâm Vũ trụ học lý thuyết ở Đại học Cambridge vào thời điểm ông qua đời. Ông cũng là Giáo sư Toán học Lucasian tại Đại học Cambridge từ năm 1979 đến năm 2009.

Hawking sinh ra ở Oxford trong một gia đình làm nghề bác sĩ. Tháng 10 năm 1959, ông bắt đầu học đại học tại University College, Oxford và sau đó nhận bằng cử nhân vật lý hạng nhất. Ông bắt đầu công việc của mình sau khi tốt nghiệp tại Trinity Hall, Cambridge vào tháng 10 năm 1962, tại đây ông lấy bằng Tiến sĩ về toán học ứng dụng và vật lý lý thuyết, chuyên ngành thuyết tương đối rộng và vũ trụ học vào tháng 3 năm 1966. Năm 1963, Hawking được chẩn đoán mắc chứng xơ cứng teo cơ một bên (, ALS), căn bệnh dần tiến triển qua nhiều thập kỷ khiến ông bị liệt toàn thân. Sau khi mất khả năng nói, ông giao tiếp thông qua một thiết bị tạo giọng nói ban đầu sử dụng công tắc cầm tay, và sau này sử dụng cơ má.

Các công trình khoa học của Hawking bao gồm sự hợp tác với Roger Penrose về các định lý điểm kỳ dị hấp dẫn trong khuôn khổ thuyết tương đối rộng và dự đoán rằng các lỗ đen sẽ phát ra bức xạ, thường được gọi là bức xạ Hawking. Ban đầu, bức xạ Hawking vấp phải tranh cãi. Vào cuối những năm 1970 và sau khi đẩy mạnh các công bố nghiên cứu, khám phá này đã được chấp nhận rộng rãi như một bước đột phá quan trọng trong vật lý lý thuyết. Hawking là người đầu tiên đặt ra lý thuyết vũ trụ học được giải thích bởi sự kết hợp giữa lý thuyết tương đối rộng và cơ học lượng tử. Ông là người ủng hộ mạnh mẽ việc diễn giải nhiều thế giới của cơ học lượng tử.

Hawking đã đạt được thành công về mặt thương mại với một số công trình khoa học phổ thông, trong đó ông thảo luận về các lý thuyết của mình và vũ trụ học nói chung. Cuốn Lược sử thời gian (tựa gốc tiếng Anh: A Brief History of Time) của ông nằm trong danh sách những quyển sách bán chạy nhất theo Sunday Times với kỷ lục 237 tuần. Hawking là thành viên Hội Hoàng gia, thành viên trọn đời của Viện Hàn lâm Giáo hoàng về Khoa học và là người nhận Huân chương Tự do Tổng thống, giải thưởng dân sự cao quý nhất ở Hoa Kỳ. Năm 2002, Hawking xếp thứ 25 trong cuộc bình chọn 100 người Anh vĩ đại nhất của BBC. Ông qua đời vào ngày 14 tháng 3 năm 2018 ở tuổi 76, sau hơn 50 năm sống chung với căn bệnh rối loạn thần kinh vận động.

Tuổi trẻ
Hawking sinh ngày 8 tháng 1 năm 1942, tại Oxford, Anh. Cha ông là Frank Hawking và mẹ ông là Isobel Hawking. Cả hai người có điều kiện kinh tế khó khăn nhưng phấn đấu vào học tại Đại học Oxford, Frank học y trong khi Isobel học ngành triết, chính trị và kinh tế học. Hai người gặp nhau trong những ngày đầu Chiến tranh thế giới thứ Hai tại một viện nghiên cứu y học nơi Isobel làm thư ký còn Frank là nhà nghiên cứu.
Cha mẹ Hawking sống tại Highgate nhưng khi Luân Đôn bị oanh kích trong chiến tranh, mẹ ông rời xuống Oxford để sinh nở an toàn hơn. Ông có hai em gái, Philippa và Mary, và một em trai nuôi, Edward. Hawking học tiểu học ở Trường Nhà Byron; về sau ông chỉ trích cái gọi là "phương pháp tiến bộ" của trường đã khiến ông không thể học đọc.

Năm 1950, khi cha ông trở thành trưởng bộ môn ký sinh trùng tại Viện Nghiên cứu Y tế Quốc gia, gia đình Hawking chuyển tới sống tại St Albans, Hertfordshire. Hawking khi đó 8 tuổi đi học tại Trung học nữ sinh St. Albans vài tháng (vào thời đó những cậu bé ít tuổi có thể học ở trường nữ sinh). Ở St. Albans, cả gia đình thường được người xung quanh đánh giá là hết sức trí thức và có phần lập dị; trong các bữa ăn mỗi người cầm một quyển sách vừa ăn vừa im lặng đọc sách.

Họ sống trong một cuộc sống thanh đạm trong một ngôi nhà chung lớn, huyên náo và tồi tàn, và đi lại bằng một chiếc xe taxi Luân Đôn thải hồi. Cha của Hawking thường xuyên vắng nhà vì công tác ở châu Phi, và trong một dịp như vậy bà Isobel cùng các con du hành tới Mallorca bốn tháng để thăm bạn của bà Beryl và chồng bà ta-nhà thơ Robert Graves.

Trở về Anh, Hawking vào học Trường Radlett trong một năm và từ năm 1952 chuyển sang Trường St Albans. Gia đình ông rất đề cao giá trị của việc học hành. Cha Hawking muốn con trai mình học trường Westminster danh giá, nhưng Hawking lúc đó 13 tuổi bị ốm vào đúng ngày thi lấy học bổng. Gia đình ông không thể trang trải học phí mà không có phần học bổng hỗ trợ, nên Hawking đành tiếp tục học ở St Albans. Một hệ quả tích cực của điều này đó là Hawking duy trì được một nhóm bạn thân mà ông thường tham gia chơi bài, làm pháo hoa, các mô hình phi cơ và tàu thuyền, cũng như thảo luận về Cơ đốc giáo và năng lực ngoại cảm. Từ năm 1958, với sự giúp đỡ của thầy dạy toán nổi tiếng Dikran Tahta, họ xây dựng một máy tính với các linh kiện lấy từ đồng hồ, một máy tổng đài điện thoại cũ và các thiết bị tái chế khác.

Thực tế rằng khi 9 tuổi, kết quả học tập của ông chỉ đứng ở phần cuối lớp. Lên các lớp trên có sự tiến bộ hơn nhưng không nhiều. Vấn đề không nằm ở trí tuệ mà có vẻ do sự trễ nải của ông. Và mặc dù điểm số không tốt nhưng cả giáo viên và bạn bè đều thấy được tố chất thiên tài của ông. Biệt danh của ông ở trường là "Einstein". Theo thời gian, ông ngày càng chứng tỏ năng khiếu đáng chú ý đối với các môn khoa học tự nhiên, và nhờ thầy Tahta khuyến khích, quyết định học toán tại đại học. Cha Hawking khuyên ông học y vì lo ngại rằng không có mấy việc làm cho một sinh viên ngành toán ra trường. Theo nguyện vọng của cha, Hawking tới học dự bị ở trường cha ông từng học là University College (thuộc Đại học Oxford). Vì khi đó tại trường không có ngành toán, Hawking quyết định học vật lý và hóa học. Mặc dù hiệu trưởng khuyên ông chờ thêm một năm, Hawking đã thi sớm và giành học bổng tháng 3 năm 1959.

Thời đại học
Tháng 10 năm 1959, Hawking vào học tại Đại học Oxford khi mới 17 tuổi. Trong 18 tháng đầu tiên ông thấy chán học và cô đơn: ông ít tuổi hơn phần lớn sinh viên, và thấy việc học hành "dễ một cách kỳ cục". Thầy dạy vật lý Robert Berman sau này kể lại, "Đối với cậu ta chỉ cần biết điều gì đó có thể thực hiện, và cậu có thể làm nó mà không cần phải ngó xem những người khác đã làm thế nào." Một sự thay đổi xảy ra vào năm thứ hai và thứ ba khi, theo Berman, Hawking cố gắng trở nên hòa nhập hơn với trang lứa. Hawking phấn đấu và trở thành một sinh viên được quý mến, hoạt bát, dí dỏm, hứng thú với nhạc cổ điển và tiểu thuyết viễn tưởng. Một phần sự biến chuyển này đến từ quyết định gia nhập Câu lạc bộ đua thuyền của trường, nơi Hawking phụ trách lái trong một đội đua thuyền. Huấn luyện viên khi đó nhận thấy Hawking trau dồi một phẩm cách táo bạo, lái đội đua theo những hướng nguy hiểm thường dẫn tới thuyền bị hư hại.

Hawking ước tính rằng ông đã học chừng 1000 giờ trong 3 năm ở Oxford (tức trung bình 1 giờ/ngày). Thói quen học hành không ấn tượng này khiến cho các kì thi cuối kỳ của ông trở nên đáng ngại, và ông quyết định chỉ trả lời những câu hỏi vật lý lý thuyết và bỏ qua những câu đòi hỏi kiến thức thực tế. Trong khi đó, ông cần phải có một bằng danh dự hạng nhất để đăng ký học tại ngành vũ trụ học tại Đại học Cambridge mà ông đã dự tính. Kỳ thi diễn ra căng thẳng và kết quả nằm ở đúng điểm số ranh giới giữa hạng nhất và hạng nhì, và như thế cần có thêm buổi kiểm tra vấn đáp (viva) để phân hạng.

Hawking lo rằng sẽ bị xem là một sinh viên lười nhác và khó tính, nên tại buổi vấn đáp khi được yêu cầu mô tả kế hoạch tương lai của mình, ông trả lời "Nếu các vị trao cho tôi hạng Nhất, tôi sẽ tới Cambridge. Nếu tôi nhận hạng Nhì, tôi sẽ ở lại Oxford, vì vậy tôi hi vọng các vị cho tôi hạng Nhất." Kết quả ông được hạng Nhất ngoài mong đợi: Berman bình luận rằng "giám khảo đủ thông minh để nhận ra rằng họ đang nói chuyện với ai đó thông minh hơn nhiều phần lớn người trong số họ". Với bằng cử nhân hạng nhất tại Oxford và sau một chuyến du lịch tới Iran cùng với một người bạn, Hawking bắt đầu vào học bậc trên đại học tại Trinity Hall (Đại học Cambridge) từ tháng 10 năm 1962.

Năm thứ nhất là nghiên cứu sinh tiến sĩ của Hawking thực sự khó khăn. Ban đầu ông có phần thất vọng vì được chỉ định làm luận án dưới sự hướng dẫn của Dennis William Sciama thay vì nhà thiên văn học lừng danh Fred Hoyle, đồng thời thấy mình chưa được trang bị đầy đủ kiến thức toán học để nghiên cứu thuyết tương đối rộng và vũ trụ học.'

Ông cũng phải vật lộn với sức khỏe suy giảm. Hawking bắt đầu vướng phải những khó khăn trong vận động kể từ năm cuối ở Oxford, bao gồm một cú ngã cầu thang và không thể đua thuyền. Nay vấn đề tệ hơn, và tiếng nói của ông trở lên lắp bắp; gia đình ông nhận thấy sự thay đổi này khi ông nghỉ kì Giáng Sinh và đưa ông đi khám bệnh. Năm Hawking 21 tuổi, người ta chẩn đoán ông mắc bệnh thần kinh vận động và khi đó các bác sĩ cho rằng ông chỉ sống thêm được 2 năm nữa.

Sau khi có kết quả chẩn đoán, Hawking rơi vào trầm uất; mặc dù các bác sĩ khuyên ông tiếp tục học hành, ông cảm thấy chẳng còn mấy ý nghĩa. Tuy nhiên cùng thời gian đó, mối quan hệ của ông với Jane Wilde, bạn của em gái ông, người mà ông gặp ít lâu trước khi chẩn đoán bệnh, tiếp tục phát triển. Hai người đính hôn vào tháng 10 năm 1964. Sau này Hawking nói rằng việc đính hôn đã "cho ông điều gì đó để sống vì nó." Mặc cho căn bệnh ngày càng diễn tiến xấu đi-Hawking bắt đầu khó có thể đi mà không có giúp đỡ, và giọng của ông hầu như không thể hiểu được-ông giờ đây quay trở lại công việc với niềm hứng thú. Hawking bắt đầu nổi danh về trí tuệ xuất chúng cũng như tính cách ngược ngạo khi ông công khai thách thức công trình của Fred Hoyle và sinh viên của ông này, Jayant Narlikar, trong một bài thuyết trình tháng 9 năm 1964.

Khi Hawking bắt đầu làm nghiên cứu sinh, có nhiều tranh cãi trong cộng đồng vật lý về các lý thuyết đang thịnh hành liên quan tới sự khai sinh vũ trụ: thuyết Vụ Nổ Lớn và thuyết vũ trụ tĩnh tại (được Hoyle cổ vũ). Dưới ảnh hưởng của định lý về kì dị không-thời gian trong tâm các hố đen của Roger Penrose, Hawking áp dụng ý tưởng tương tự cho toàn thể vũ trụ, và trong năm 1965 đã viết luận án tiến sĩ về chủ đề này. Bên cạnh đó, có những tiến triển tích cực khác: Hawking nhận học bổng nghiên cứu tại Cao đẳng Gonville và Caius (thuộc Đại học Cambridge), ông và Jane kết hôn ngày 14 tháng 7 năm 1965. Ông nhận bằng tiến sĩ tháng 3 năm 1966, và tiểu luận của ông, "Các kỳ dị và Hình học của Không-Thời gian" cùng với luận văn của Penrose nhận giải Adams (giải dành cho nghiên cứu toán học xuất sắc nhất hàng năm của Cambridge) năm đó.

Phần sau cuộc đời và sự nghiệp

1966–1975
Những năm mới cưới đầy hoạt động sôi nổi: Jane sống ở Luân Đôn trong thời gian cô hoàn thành việc học đại học và họ tới thăm Hoa Kỳ vài lần cho hội thảo và các cuộc gặp liên quan tới vật lý. Họ đã rất khó khăn để tìm được nhà ở vì lí do khoảng cách từ nhà đến cơ quan Toán học Ứng dụng và Vật lý lý thuyết (DAMTP) ở Đại học Cambridge nơi ông nhận một vị trí giảng dạy. Jane bắt đầu làm nghiên cứu sinh, Jane sinh đứa con trai đầu lòng, Robert vào tháng 5 năm 1967.

Hợp tác với Penrose, Hawking mở rộng các quan niệm về định lý điểm kì dị mà ông khám phá trong luận án tiến sĩ. Điều này không chỉ bao gồm sự tồn tại của các kỳ dị mà còn là lý thuyết rằng vũ trụ tự nó có thể khởi đầu từ một kì dị. Tiểu luận chung của họ tham gia và về nhì trong cuộc thi của Quỹ Nghiên cứu Lực Hấp dẫn năm 1968. Năm 1970 họ công bố một phép chứng minh rằng nếu vũ trụ tuân theo lý thuyết tương đối tổng quát và phù hợp với bất kỳ mô hình nào về vũ trụ học vật lý phát triển bởi Alexander Friedmann, thì nó phải khởi đầu từ một kì dị.

Vào cuối thập niên 1960, sức khỏe của Hawkings lại suy giảm một lần nữa: ông bắt đầu phải dùng nạng và thường xuyên hủy các buổi giảng. Khi dần mất khả năng viết, ông phát triển các phương pháp thị giác để thay thế, bao gồm nhìn các phương trình theo cách hiểu hình học. Nhà vật lý Werner Israel sau này so sánh những kỳ tích đó với việc Mozart sáng tác toàn bộ bản giao hưởng trong đầu. Mặt khác Hawking lại tỏ ra độc lập một cách mãnh liệt và không bằng lòng chấp nhận giúp đỡ hay chịu khuất phục trước sự tàn tật của mình. Hawking ưa thích được người khác xem "trước hết như một nhà khoa học, thứ đến như một nhà văn phổ biến khoa học, và quan trọng nhất: một người bình thường với cùng những ham muốn, nghị lực, ước mơ và tham vọng như những người xung quanh."

Jane Hawking về sau ghi nhận rằng "vài người sẽ gọi đó là sự quyết tâm, một số khác lại cho là ngoan cố. Tôi vẫn gọi nó bằng cả hai tên cùng lúc hoặc từng lúc." Cần rất nhiều sự thuyết phục mới làm cho ông chấp nhận ngồi xe lăn vào cuối những năm 1960, nhưng sau này ông trở nên nổi tiếng trong học xá vì việc phóng xe lăn nhanh bừa bãi. Đồng nghiệp thấy ông là một người dễ mến và dí dỏm, nhưng bệnh tật cũng như danh tiếng về trí tuệ và sự ngạo ngược của ông tạo khoảng cách giữa ông và vài người.. Năm 1969, để giữ ông lại ở Caius, người ta tạo ra một chương trình dành riêng cho ông mang tên 'Học bổng Nghiên cứu Ưu tú trong Khoa học".

Con gái của Hawking, Lucy chào đời năm 1970. Sau đó ít lâu Hawking khám phá ra thứ sau này được biết đến dưới tên "Định luật thứ hai của cơ học hố đen", khẳng định rằng chân trời sự kiện của hố đen không bao giờ có thể thu nhỏ hơn. Cùng với James M. Bardeen và Brandon Carter, ông đề xuất bốn định luật của cơ học lỗ đen, vạch ra một sự tương đồng với động lực học cổ điển. Dưới ảnh hưởng của Hawking, Jacob Bekenstein, một nghiên cứu sinh của John Wheeler, đi xa hơn—và cuối cùng tỏ ra chính xác—khi đơn thuần áp dụng các quan niệm động lực học sang cơ học lỗ đen. Những năm đầu thập niên 1970, công trình của Hawking với Carter, Werner Israel và David C. Robinson ủng hộ luận điểm của Wheeler về "hố đen không có tóc", rằng bất kể hố đen ban đầu tạo thành từ vật liệu nào, nó hoàn toàn có thể mô tả bằng ba tính chất khối lượng, điện tích và sự tự quay. Tiểu luận có tên "Những Hố đen" của ông thắng giải thưởng Quỹ Nghiên cứu Lực Hấp dẫn tháng 1 năm 1971. Cuốn sách đầu tiên của Hawking Cấu trúc Vĩ mô của Không-Thời gian (tựa gốc tiếng Anh: The Large Scale Structure of Space–Time) viết với George Ellis xuất bản năm 1973.

Từ năm 1973, Hawking bắt đầu chuyển sang nghiên cứu hấp dẫn lượng tử và cơ học lượng tử. Đề tài nghiên cứu này được dấy lên sau một chuyến thăm tới Moskva và những cuộc thảo luận với Yakov Borisovich Zel'dovich và Alexander Starobinsky, công trình của họ chỉ ra rằng theo nguyên lý bất định các hố đen quay phát ra các hạt. Gây phiền hà cho Hawking, những tính toán được kiểm tra nhiều lần của ông cho ra những phát hiện mâu thuẫn với định luật của ông, vốn khẳng định rằng các hố đen không bao giờ co lại (chỉ giữ nguyên hoặc lớn lên), và ủng hộ lập luận của Bekenstein về entropy của chúng. Các kết quả, được Hawking trình bày năm 1974, chỉ ra rằng hố đen phát ra bức xạ - mà ngày nay được gọi là bức xạ Hawking - cho đến khi chúng cạn kiệt năng lượng và bay hơi. Ban đầu, bức xạ Hawking gây nhiều tranh cãi. Nhưng đến cuối những năm 1970 và sau những công bố nghiên cứu sâu hơn, khám phá này được chấp nhận rộng rãi như một đột phá quan trọng trong vật lý lý thuyết.
Tháng 3 năm 1974, vài tuần sau khi công bố bức xạ Hawking, Hawking trở thành thành viên của Hội Hoàng gia, và là một trong những nhà khoa học trẻ tuổi nhất từng nhận vinh dự này.

Hawking hiếm khi thảo luận về bệnh tật và các vấn đề thể chất, ngay cả lúc mới yêu với Jane. Bệnh tật của Hawking khiến cho mọi trách nhiệm trong gia đình dồn lên vai vợ ông, nhưng điều đó lại cho ông thêm thời gian để suy nghĩ về vật lý. Khi Hawking nhận Học bổng Ưu tú Sherman Fairchild làm giáo sư thỉnh giảng tại Viện Công nghệ California (Caltech) năm 1974, Jane đề xuất rằng một nghiên cứu sinh hoặc sinh viên hậu tiến sĩ sống với họ và giúp chăm sóc ông. Hawking chấp nhận, và Bernard Carr chuyển  tới California sống cùng gia đình, người đầu tiên trong số nhiều sinh viên đảm trách vai trò này.

Gia đình họ đã có một năm hạnh phúc và đầy hứng khởi ở Pasadena. Hawking làm việc với người bạn trong khoa Vật lý lý thuyết, Kip Thorne, và đánh cược với ông này về chuyện sao tối (sao chứa một hàm lượng lớn vật chất tối neutralino) Cygnus X-1 là một hố đen. Vụ cá cược là một kiểu "chính sách bảo hiểm" đáng ngạc nhiên chống lại đề xuất rằng hố đen không tồn tại. Hawking ghi nhận rằng ông đã thua cuộc năm 1990, trò cá cược khoa học vui vẻ đầu tiên trong số vài cuộc mà ông đánh cược với Thorne và những người khác. Hawking về sau vẫn duy trì các mối quan hệ gắn bó với Caltech, hầu như năm nào cũng thăm viện khoảng một tháng.

1975–1990

Hawking trở về Cambridge tháng 10 năm 1975 với một căn nhà mới, một công việc mới-Phó Giáo sư (Reader, một vị trí đặc biệt ở các trường đại học Anh, cao hơn giảng viên cao cấp, nhưng chưa tới ghế giáo sư). Don Page, người bắt đầu thân thiết với Hawking ở Caltech, đến Anh để làm việc như một nghiên cứu sinh, trợ lý sống trong nhà ông. Với sự giúp đỡ của Page và một thư ký, các trách nhiệm của Jane nhẹ bớt và cô có thể quay lại với luận án của mình cũng như niềm yêu thích mới dành cho ca hát.
Nửa sau thập niên 1970 là một thời kì công chúng có sự quan tâm ngày càng tăng tới hố đen và những nhà vật lý nghiên cứu đề tài này; do đó Hawking thường xuyên được báo chí và truyền hình mời phỏng vấn.

Ông cũng hưởng ngày càng nhiều sự ghi nhận dành cho công trình của mình. Năm 1975 ông nhận Huy chương Eddington và Huy chương Vàng Pius XI, và năm 1976 là Giải Dannie Heineman, Giải thưởng Maxwell và Huy chương Hughes. Hawking được đề bạt chức giáo sư về vật lý hấp dẫn năm 1977, khi mới 35 tuổi. Năm sau đó ông nhận Huy chương Albert Einstein và một bằng tiến sĩ danh dự từ Đại học Oxford.

Giọng nói của Hawking ngày càng khó khăn hơn, và đến cuối những năm 1970 chỉ còn gia đình và những người bạn thân nhất hiểu được ông. Để giao tiếp với những người khác, ai đó hiểu rõ sẽ dịch lời ông cho người kia. Bị khích động từ một cuộc tranh luận với Đại học về việc ai sẽ trả tiền cho các bờ dốc thoải để ông có thể đi xe lăn tới chỗ làm, Hawking và vợ vận động cho việc cải thiện các lối đi vào hỗ trợ cho những người bị tật nguyền ở Cambridge, bao gồm việc nuôi các sinh viên tàn tật trong trường.

Dù vậy, nhìn chung Hawking có những cảm giác mâu thuẫn về vai trò của mình như một người bênh vực cho quyền của người tàn tật: trong khi muốn giúp đỡ người khác, ông tìm cách tách bản thân ra khỏi chuyện bệnh tật và các khó khăn của nó. Việc ông thiếu dấn thân vào cuộc đấu tranh khiến ông hứng chịu một số chỉ trích.
Trong lúc ấy gia đình Hawking chào đón đứa con thứ ba, Timothy, vào tháng 4 năm 1979. Mùa thu đó Hawking được bổ nhiệm vào ghế Giáo sư Toán học Lucas, một vị trí danh tiếng hàng đầu ở Đại học Cambridge cũng như trên thế giới, từng là vị trí của Isaac Newton và Paul Dirac.

Buổi giảng nhậm chức Giáo sư của Hawking có tựa đề "Is the end in sight for Theoretical Physics" (tạm dịch, "Có một viễn cảnh kết cục cho Vật lý lý thuyết?") đã đề xuất Siêu hấp dẫn N=8 như lý thuyết hàng đầu nhằm giải quyết nhiều bài toán nổi bật mà các nhà vật lý đang nghiên cứu. Sự thăng chức của Hawking lại trùng hợp với một cơn đột biến suy sụp sức khỏe khiến Hawking phải chấp chận, dù rất miễn cưỡng, một vài dịch vụ điều dưỡng tại gia. Cùng lúc đó ông cũng thực hiện một sự chuyển hướng tiếp cận đối với vật lý, trở nên suy nghĩ theo trực giác và ước đoán hơn là nhấn mạnh vào các phép chứng minh toán học. Ông nói với Kip Thorne: "Tôi sẽ là đúng đắn hơn là chính xác". Năm 1981 ông đề xuất rằng thông tin của một hố đen bị mất không thể phục hồi khi một hố đen bốc hơi. Nghịch lý thông tin hố đen này vi phạm nguyên lý cơ bản của cơ học lượng tử, và dẫn tới nhiều năm tranh cãi, trong đó có cái gọi là "Chiến tranh Hố Đen" giữa ông với Leonard Susskind và Gerard 't Hooft.

Tháng 12 năm 1977, Jane gặp một tay chơi đàn organ tên là Jonathan Hellyer Jones khi hát tại một dàn nhạc nhà thờ. Hellyer Jones trở nên gần gũi với gia đình Hawking, và đến giữa những năm 1980, Jones và Jane nảy nở tình cảm lãng mạn với nhau. Theo Jane, chồng bà chấp nhận hoàn cảnh đó, khẳng định rằng "ông ấy sẽ không phản đối chừng nào tôi còn tiếp tục yêu ông ta." Jane và Hellyer Jones quyết định không phá vỡ gia đình và mối quan hệ của họ vẫn giữ trong sáng trong một thời gian dài.

Vũ trụ lạm phát—một lý thuyết đề xuất rằng theo sau Vụ Nổ Lớn vũ trụ ban đầu mở rộng cực kỳ nhanh chóng trước khi giảm tốc độ thành một sự giãn nở chậm hơn— được Alan Guth đề xuất và sau đó Andrei Linde phát triển. Từ sau một hội nghị ở Moskva tháng 10 năm 1981, Hawking và Gary Gibbons tổ chức một cuộc hội thảo Nuffield dài ba tuần trong mùa hè năm 1982 về Vũ trụ Nguyên thủy tại Đại học Cambridge, tập trung chủ yếu vào lý thuyết mới này. Hawking cũng bắt đầu một hướng nghiên cứu lý thuyết lượng tử mới tìm hiểu nguồn gốc vũ trụ. Năm 1981 tại một hội nghị ở Vatican ông giới thiệu một công trình đề xuất rằng vũ trụ có thể không có biên-không có điểm đầu hay điểm cuối.

Kế tiếp đó ông phát triển mối cộng tác với James Hartle, và vào năm 1983 họ xuất bản một mô hình, được gọi là trạng thái Hartle-Hawking. Mô hình này đề xuất rằng trước kỷ nguyên Planck, vũ trụ không có biên trong không-thời gian; trước Vụ Nổ Lớn, thời gian không tồn tại và khái niệm về một sự khởi đầu của vũ trụ do đó là vô nghĩa. Điểm kì dị ban đầu của các mô hình Vụ Nổ Lớn cổ điển được thay thế bằng một vùng tương tự như Bắc Cực. Người ta không thể đi về phía bắc của Bắc Cực, nhưng không có biên giới nào ở đó-đơn giản đó là điểm mà tất cả các đường kinh tuyến hướng về phía bắc gặp nhau và kết thúc. Ban đầu đề xuất không biên này tiên đoán một vũ trụ đóng với những ngụ ý về sự không tồn tại của Chúa Trời. Như Hawking từng giải thích, "Nếu vũ trụ không có biên mà tự bao bọc... thì Chúa sẽ không có bất kỳ tự do lựa chọn nào về việc vũ trụ bắt đầu ra sao."

Hawking cũng không loại trừ sự tồn tại của một Đấng Sáng Thế, đặt câu hỏi trong Lược sử Thời gian "Lý thuyết thống nhất có phải vì quá hấp dẫn mà phải tồn tại không??" Trong thời kỳ đầu, Hawking nói về Chúa theo nghĩa siêu hình. Trong Lược sử Thời gian, ông viết: "Nếu chúng ta tìm được câu trả lời, thì đó là sự thắng lợi cuối cùng của trí tuệ con người - chúng ta sẽ biết được ý của Chúa."
Cũng trong cuốn sách này ông đề xuất rằng sự tồn tại của Chúa Trời là không cần thiết để giải thích nguồn gốc của vũ trụ. Những cuộc thảo luận về sau với Neil Turok dẫn ông tới nhận thức rằng nó cũng tương thích với một vũ trụ mở.

Những công trình về sau của Hawking trong lĩnh vực mũi tên thời gian dẫn tới một bài báo công bố năm 1985 lập luận rằng nếu đề xuất không biên là đúng, thì vào lúc vũ trụ ngừng dãn nở và cuối cùng suy sụp, thời gian sẽ chạy theo hướng ngược lại. Một công bố của Don Page và Raymond Laflamme khiến Hawking về sau từ bỏ quan niệm này.
Những vinh dự tiếp tục đến với ông: năm 1981 ông nhận Huy chương Franklin, và năm 1982 nhận tước CBE (một tước bậc hiệp sĩ hạng thấp của Đế quốc Anh).

Tuy nhiên các danh hiệu không giúp thanh toán hóa đơn, nên dưới nhu cầu trang trải chi phí việc học hành của con cái và sinh hoạt gia đình, năm 1982 Hawking quyết định một cuốn sách phổ biến khoa học về vũ trụ mà đông đảo công chúng có thể tiếp cận được. Thay vì đem in tại một nhà xuất bản chuyên về học thuật, ông ký hợp đồng với Bantam Books, một nhà xuất bản cho thị trường đại chúng, và nhận một khoản tiền đặt cọc lớn cho tác phẩm. Bản thảo đầu tiên của cuốn sách có tựa đề A Brief History of Time (tức "Lược sử thời gian") hoàn thành năm 1984.

Trong một chuyến đi thăm CERN ở Genève mùa hè năm 1985, Hawking mắc viêm phổi mà với thể trạng sẵn yếu ớt của ông nó có thể đe dọa tính mạng; ông yếu tới mức bác sĩ từng hỏi Jane có nên chấm dứt các thiết bị duy trì sự sống của ông. Bà từ chối và ông đã sống sót, nhưng phải trải qua một ca phẫu thuật mở khí quản đòi hỏi chăm sóc điều dưỡng suốt ngày đêm và loại bỏ năng lực phát âm ít ỏi còn lại của ông. Cơ quan Chăm sóc Sức khỏe Anh (NHS) nhận trả phí ở viện điều dưỡng nhưng Jane cương quyết muốn ông sống ở nhà. Chi phí chăm sóc được một quỹ ở Hoa Kỳ chu cấp. Các y tá được thuê suốt ba ca để chăm sóc ông hai mươi bốn tiếng đồng hồ mỗi ngày. Một trong số những người được mướn là Elaine Mason, người về sau trở thành vợ thứ hai của ông.

Để giao tiếp, ban đầu Hawking rướn lông mày để chọn những chữ cái trên một thẻ đánh vần. Nhưng về sau ông nhận được một chương trình máy tính tên là "Equalizer" từ Walt Woltosz. Trong một phương pháp mà ông sử dụng tới tận ngày nay, sử dụng một công tắc ông chọn các cụm từ, từ, hoặc chữ cái từ một bộ nhớ chứa khoảng 2500-3000 lựa chọn được quét qua bởi máy. Chương trình ban đầu chạy trên một máy tính đề bàn. Nhưng chồng của Elaine Mason là David, một kỹ sư máy tính, đã lắp một máy tính nhỏ và gắn nó vào xe lăn của Hawking. Thoát khỏi nhu cầu cần ai đó diễn giải giọng mình, Hawking bình luận rằng "Giờ tôi đâm ra giao tiếp tốt hơn là trước khi tôi mất giọng nói."

Tiếng nói nhân tạo của chiếc máy ông dùng có một giọng Mỹ và không còn được sản xuất. Mặc dù có những tiếng nói khác, ông vẫn duy trì giọng ban đầu này, nói rằng ông ưa thích giọng hiện tại và đồng nhất với nó. Vào thời điểm đó, ông sử dụng công tắc bằng tay và có thể tạo đến 15 từ mỗi phút. Các bài giảng được chuẩn bị từ trước, và gửi tới bộ tổng hợp giọng nói thành những đoạn ngắn khi phát.

Một trong những thông điệp đầu tiên Hawking đưa ra với thiết bị phát giọng nói của mình là yêu cầu trợ lý giúp ông hoàn thành việc viết "Lược sử Thời gian". Peter Guzzardi, biên tập ở Bantam, thúc đẩy ông phải giải thích các ý tưởng một cách rõ ràng trong ngôn ngữ không mang tính kỹ thuật, một quá trình đòi hỏi nhiều lần chỉnh sửa từ một Hawking ngày càng cáu kỉnh. Cuốn sách cuối cùng cũng ấn hành tháng 4 năm 1988 ở Hoa Kỳ và tháng 6 ở Anh quốc, và trở thành một thành công phi thường, nhanh chóng vươn lên đầu các danh sách bán chạy nhất ở cả hai quốc gia và duy trì vị trí không chỉ nhiều tuần mà nhiều năm liên tục.

"Lược sử Thời gian" được dịch sang nhiều thứ tiếng, và tới năm 2009 bán được ít nhất 9 triệu bản. Truyền thông hết sức chú ý đến hiện tượng kỉ lục này, và cả trang bìa tờ Newsweek cùng một chương trình truyền hình đặc biệt mô tả ông là "Master of the Universe" (tạm dịch, "Bậc thầy Vũ trụ"). Thành công dẫn đến những khoản tiền hậu hĩnh, nhưng cũng đem lại thách thức trong vai trò người nổi tiếng. Hawking đã du hành liên tục để quảng bá công trình của mình, và tham gia tiệc tùng và khiêu vũ tới tận đêm khuya.

Những lời mời và các vị khách khó từ chối khiến ông ít có thời gian dành cho công việc và các học trò. Vài đồng nghiệp phật ý vì sự chú ý dành cho Hawking, cảm giác rằng đó chủ yếu là do sự tàn tật của ông. Ông cũng nhận thêm nhiều ghi nhận về mặt học thuật, bao gồm thêm năm bằng tiến sĩ danh dự, Huy chương Vàng của Hội Thiên văn học Hoàng gia (1985), Huy chương Paul Dirac (1987) và cùng với Penrose nhận Giải Wolf danh tiếng (1988). Năm 1989, ông được Nữ hoàng Elizabeth II phong tước CH (tước hiệu dân sự cao thứ hai mà một bình dân Anh có thể đạt được, thấp hơn Huân chương Công trạng–OM).

1990–2000
Cuộc hôn nhân giữa Jane và Stephen Hawking trải qua áp lực trong nhiều năm. Jane cảm thấy bị đè nặng bởi sự dòm ngó vào đời sống gia đình họ bởi những người y tá và trợ lý. Tác động của việc Hawking trở nên nổi danh cũng gây thách thức cho các đồng nghiệp và thành viên gia đình, và trong một lần phỏng vấn Jane đã mô tả vai trò của bà "đơn thuần là nói cho ông ấy biết ông ấy không phải Chúa Trời." Quan điểm bất khả tri về tôn giáo của Hawking cũng tương phản với đức tin Ki tô giáo mạnh mẽ của người vợ, và dẫn đến những căng thẳng giữa họ.

Vào cuối những năm 1980 Hawking trở nên ngày càng gần gũi với một trong số các y tá của ông, Elaine Mason, điều gây nên khó chịu cho một số đồng nghiệp, hộ lý và thành viên gia đình-những người thấy phiền toái bởi cá tính gây gổ và sự bao bọc của Elaine đối với Hawking. Cuối cùng Hawking nói với Jane rằng ông đang rời bỏ bà để tới với Elaine, và rời ngôi nhà vào tháng 2 năm 1990. Trong năm đó, Hawking nhận một cô gái Việt Nam sống ở Làng trẻ em SOS tên là Nguyễn Thị Thu Nhàn làm con nuôi, và họ từng sang Việt Nam năm 1997 để thăm Nhàn.

Hawking và Jane chính thức ly dị vào mùa xuân năm 1995, sau đó tới tháng 9 Hawking kết hôn với Elaine, tuyên bố rằng "Thật tuyệt vời—Tôi đã cưới người phụ nữ tôi yêu."

Hawking vẫn theo đuổi sự nghiệp vật lý: năm 1993 ông đồng biên tập một cuốn sách về hấp dẫn lượng tử Euclid với Gary Gibbons, và công bố một tuyển tập các bài viết của ông về hố đen và Vụ Nổ Lớn. Năm 1994 ở Viện Newton thuộc Cambridge, Hawking và Penrose trình bày một loạt sáu bài giảng, được in lại năm 1996 dưới tên "Bản chất của Không gian và Thời gian". Năm 1997 ông nhận thua một ván cược công khai năm 1991 với Kip Thorne và John Preskill ở Caltech. Hawking từng cá rằng đề xuất của Penrose về một "phỏng đoán kiểm duyệt vũ trụ"–rằng không thể nào có "kì dị trần truồng" không che bởi một chân trời là đúng. Sau khi khám phá ra rằng sự nhận thua đó có phần vội vã, một ván cược mới, chặt chẽ hơn, được thực hiện, đặc tả rằng những kì dị như thế sẽ xảy ra mà không có các điều kiện phụ.

Cùng năm đó, Thorne, Hawking và Preskill tiến hành vụ cược khác, lần này liên quan tới nghịch lý thông tin hố đen. Thorne và Hawking lập luận rằng vì thuyết tương đối tổng quát khiến cho hố đen không thể nào bức xạ và mất thông tin, thế thì khối lượng-năng lượng và thông tin mang bởi Bức xạ Hawking phải "mới", và không phải từ bên trong chân trời sự kiện của hố đen. Vì điều này mâu thuẫn với cơ học lượng tử về tính nhân quả ở cấp độ vi mô, tự thân lý thuyết cơ học lượng tử cần phải được viết lại. Preskill lập luận theo hướng ngược lại, rằng cơ học lượng tử đề xuất rằng thông tin phát ra bởi một hố đen liên quan tới thông tin rơi vào nó ở một thời điểm trước đấy, quan niệm về hố đen cho bởi thuyết tương đối tổng quát phải được hiệu chỉnh theo một cách nào đó.

Hawking cũng duy trì bộ mặt công chúng của ông, bao gồm việc đem khoa học tới một lớp công chúng rộng rãi hơn. Năm 1992 phiên bản phim tài liệu "Lược sử Thời gian"–do Errol Morris đạo diễn và Steven Spielberg sản xuất-được trình chiếu. Hawking đã muốn bộ phim liên quan tới khoa học hơn là chân dung tiểu sử ông, nhưng người ta đã thuyết phục ông chấp nhận bộ phim phần lớn gồm những cuộc phỏng vấn liên quan tới ông. Phim nhận nhiều phê bình tích cực nhưng không được phát hành rộng rãi. Một tập hợp các tiểu luận dễ tiếp cận, các phỏng vấn và buổi nói chuyện của ông xuất bản năm 1993 dưới tên Lỗ Đen và những Vũ trụ Sơ sinh, cùng các Tiểu luận khác (tựa gốc tiếng Anh: Black Holes and Baby Universes and Other Essays), trong khi một sê-ri chương trình truyền hình sáu phần "Vũ trụ của Stephen Hawking" và cuốn sách ăn theo xuất theo năm 1997. Như Hawking nhấn mạnh, lần này trọng tâm tuyệt đối dành cho khoa học.

Ông cũng xuất hiện vài lần trước truyền thông đại chúng. Trong bữa tiệc nhân dịp phát hành phim "Lược sử Thời gian", Leonard Nimoy, người đóng vai Spock trong Star Trek, biết được rằng Hawking hứng thú với việc xuất hiện trong chương trình. Nimoy đã tiến hành các liên lạc cần thiết và Hawking xuất hiện với tư cách bản thân trong sê-ri Star Trek: The Next Generation năm 1993. Cùng năm đó, giọng nói tổng hợp của ông được thu âm cho bài hát Keep Talking của ban nhạc Pink Floyd và xuất hiện năm 1999 trong sê-ri hài kịch tình huống The Simpsons.

Trong những năm 1990, Hawking chấp nhận cởi mở hơn trong việc đóng vai trò như hình mẫu của những người tàn tật, bao gồm việc thuyết trình về chủ đề này và tham gia vào các hoạt động gây quỹ. Vào thời điểm chuyển giao thế kỷ, ông và mười một danh nhân khác ký vào bản "Hiến chương Thiên niên kỷ thứ ba cho Người tàn tật", kêu gọi các chính phủ ngăn cản sự thương tật và bảo vệ quyền của người tật nguyền.

Năm 1999, Hawking nhận Giải Julius Edgar Lilienfeld của Hội Vật lý Hoa Kỳ. Cũng năm đó, Jane Hawking công bố hồi ký, Âm nhạc Chuyển động các Vì sao (tựa gốc tiếng Anh: Music to Move the Stars: A Life with Stephen), mô tả cuộc hôn nhân của bà với Hawking và sự đổ vỡ của nó. Những tình tiết bộc lộ trong sách gây một sự xúc động mạnh cho quần chúng và giới truyền thông, nhưng theo cách ông thường cư xử khi liên quan tới đời sống cá nhân, Hawking không có bình luận công khai nào ngoài việc nói ông không đọc những tiểu sử liên quan tới bản thân mình.

2000–2018

Ít lâu sau đầu thế kỉ mới, và trong một giai đoạn chừng 5 năm, gia đình và những nhân viên giúp việc trở nên ngày càng lo ngại rằng nhà khoa học bị lạm dụng thể chất bởi người vợ mới độc đoán. Cảnh sát tiến hành các cuộc điều tra, nhưng chúng đều khép lại vì Hawking từ chối đưa ra khiếu nại.

Hawking tiếp tục việc viết sách phổ biến khoa học, ấn hành Vũ trụ trong vỏ hạt dẻ (tựa gốc tiếng Anh: The Universe in a Nutshell) năm 2001, và A Briefer History of Time (tạm dịch, "Lịch sử ngắn nhất của Thời gian"; ông viết cuốn này năm 2005 cùng với Leonard Mlodinow để cập nhật các kết quả nghiên cứu mới hơn và làm cho nó dễ hiểu hơn nữa), trong khi Chúa tạo nên Số nguyên (tựa gốc tiếng Anh: God Created the Integers) xuất hiện năm 2005.
Về mặt nghiên cứu lý thuyết, cùng với Thomas Hertog ở Cơ quan Năng lượng Nguyên tử châu Âu (CERN) và Jim Hartle, từ 2006 trở đi Hawking phát triển một vũ trụ học "trên-xuống", phát biểu rằng vũ trụ không phải có một trạng thái ban đầu duy nhất mà là nhiều trạng thái, và do đó là không thích hợp để hình thành một lý thuyết tiên đoán hình dạng hiện tại của vũ trụ từ một trạng thái ban đầu đặc biệt nào. Nền vũ trụ học này thừa nhận rằng hiện tại "lựa chọn" quá khứ từ sự chồng chập của nhiều lịch sử khả hữu. Khi khẳng định như vậy, lý thuyết đã đề xuất một giải pháp khả dĩ cho câu hỏi về một vũ trụ điều chỉnh chặt chẽ.

Cũng năm 2006 Hawking và Elaine lặng lẽ ly dị, và từ đó Hawking nối lại quan hệ gần gũi hơn với Jane, cũng như các con và cháu của mình. Một phiên bản hiệu chỉnh của cuốn sách trước đây của Jane, nay mang tên mới Hành trình tới Vô hạn, Cuộc đời tôi với Stephen (tựa gốc tiếng Anh: Travelling to Infinity: My Life with Stephen), xuất hiện năm 2007, phản ánh giai đoạn hạnh phúc hơn này. Năm đó Hawking và con gái Lucy xuất bản Chìa khóa Vũ trụ của George (tựa gốc tiếng Anh: George's Secret Key to the Universe), một cuốn sách thiếu nhi thiết kế để trình bày vật lý lý thuyết theo cách dễ hiểu và mô tả các nhân vật tương tự các thành viên gia đình Hawking. Cuốn sách đã ra những tập tiếp theo vào các năm 2009 và 2011.

Hawking tiếp tục xuất hiện thường xuyên trên màn ảnh: các bộ phim tài liệu có tên The Real Stephen Hawking: (2001) và "Stephen Hawking: Profile" (2002), một phim truyền hình Hawking về giai đoạn bắt đầu căn bệnh của Hawking (2004), cùng một sê-ri phim tài liệu Stephen Hawking, Master of the Universe (2008). Hawking còn xuất hiện cả trong thể loại hoạt hình như trong The Simpsons, và Futurama trong đó giọng ông tham gia lồng tiếng, và với vai chính mình trong The Big Bang Theory.
Hawking cũng tiếp tục du hành khắp nơi, bao gồm các chuyến đi tới Chile, Đảo Phục Sinh, Nam Phi, rồi Tây Ban Nha (để nhận Giải Fonseca năm 2008), Canada và nhiều chuyến đi tới Hoa Kỳ. Vì các lý do thực tế liên quan tới sự tàn tật của ông Hawking ngày càng thường xuyên di chuyển bằng máy bay phản lực cá nhân, từ 2011 đã trở thành phương tiện đi lại quốc tế duy nhất của ông.

Qua năm tháng, Hawking vẫn duy trì bộ mặt công chúng với một loạt tuyên bố gây chú ý và thường gây tranh cãi: ông từng khẳng định rằng virus máy tính là một dạng sự sống, rằng con người nên sử dụng kĩ thuật di truyền để tránh khỏi bị vượt mặt bởi máy tính, và rằng người ngoài hành tinh có lẽ tồn tại và cần tránh giao tiếp với họ vì họ có thể sẽ chinh phạt con người. Hawking bộc lộ mối lo ngại rằng sự sống trên Trái Đất bị đe dọa do "một cuộc chiến tranh hạt nhân đột ngột, một virus được lập trình gien hay các mối hiểm họa mà chúng ta còn chưa nghĩ tới". Ông xem các chuyến bay không gian và việc lập thuộc địa ngoài vũ trụ là cần thiết cho tương lai nhân loại. Mong muốn tăng cường mối quan tâm của công chúng tới các chuyến bay ra ngoài không gian và thể hiện tiềm năng của những người tàn tật, năm 2007 ông tham gia vào chuyến bay không trọng lượng trên phi thuyền mô phỏng "Vomit Comet", do tập đoàn Zero Gravity tài trợ, trong đó ông trải nghiệm trạng thái không trọng lượng tám lần.

Là một người từ lâu ủng hộ Đảng Lao động, Hawking cũng đưa ra quan điểm của mình về nhiều đề tài chính trị. Ông bày tỏ sự ủng hộ với ứng cử viên Dân chủ Al Gore trong cuộc bầu cử Tổng thống Hoa Kỳ năm 2000, gọi Cuộc tấn công Iraq 2003 là một "tội ác chiến tranh", tẩy chay một hội thảo ở Israel do lo ngại về chính sách của Israel đối với người Palestine, duy trì chiến dịch lâu dài của ông vận động giải trừ vũ khí hạt nhân, và ủng hộ nghiên cứu tế bào gốc, hệ thống y tế toàn cầu, và hành động ngăn chặn biến đổi khí hậu. Hawking cũng dùng danh tiếng của mình để quảng bá cho một số sản phẩm và thương hiệu, bao gồm một chiếc xe lăn, National Savings, British Telecom, Specsavers, Egg Banking, và Go Compare.

Trong khuôn khổ vật lý, tới năm 2003, ngày càng có sự thống nhất rằng Hawking đã sai lầm về sự mất mát thông tin của một hố đen. Trong một bài thuyết trình năm 2004 ở Dublin, nhà vật lý đã nhận thua cuộc cá cược năm 1997 với Preskill, nhưng đồng thời mô tả giải pháp có phần mâu thuẫn của mình đối với bài toán nghịch lý thông tin, đề cập tới khả năng các hố đen có nhiều hơn một tô pô. Trong bài báo năm 2005 về chủ đề này, ông lập luận rằng nghịch lý thông tin được giải thích bằng cách kiểm tra tất cả những lịch sử tương đương của vũ trụ, với mất mát thông tin trong những vũ trụ có hố đen sẽ được triệt tiêu bởi những vũ trụ không có.

Trong một phần của một tranh luận khoa học kéo dài khác, Hawking đã khẳng định dứt khoát, và đánh cược, rằng sẽ không bao giờ tìm thấy được Boson Higgs. Hạt này, được Peter Higgs đề xuất năm 1964 trong lý thuyết Peter Higgs, trở nên có khả năng phát hiện với sự ra đời của siêu máy gia tốc Tevatron thuộc Fermilab gần Chicago và LEP (va đập electron-positron) cùng LHC (va đập hadron) tại CERN. Hawking và Higgs tham gia vào một cuộc tranh cãi nảy lửa công khai về vấn đề này năm 2002 và tiếp tục năm 2008, trong đó Higgs chỉ trích công trình của Hawking và phàn nàn rằng "vị thế nổi tiếng của Hawking đem lại cho ông ta sự tin cậy mà người khác không có." Hạt Higgs cuối cùng được tập thể hùng hồn nghiên cứu tại CERN phát hiện tháng 7 năm 2012 (và xác nhận chính thức tháng 3 năm 2013): Hawking nhanh chóng thừa nhận thua cuộc và nói rằng Higgs nên nhận được Giải Nobel Vật lý.

Sự suy yếu do bệnh tật vẫn tiếp tục, và năm 2005 ông bắt đầu phải điều khiển thiết bị giao tiếp bằng cử động của cơ má do không thể sử dụng tay nữa, với tốc độ chỉ từ mỗi phút. Điều này đặt Hawking trước nguy cơ bại liệt hoàn toàn (tiếng Anh: locked-in syndrome–LIS, tình trạng vẫn tỉnh táo nhưng không thể cử động bất cứ bộ phận nào ngoài mắt), vì vậy ông đang hợp tác với các nhà nghiên cứu về các hệ thống có thể diễn dịch các hình ảnh não bộ hoặc biểu diễn nét mặt thành phương thức kích hoạt công tắc. Đến năm 2009 ông không còn có thể tự lái xe lăn nữa. Ông ngày càng thở khó khăn hơn, đôi khi cần đến máy thở, và đã phải nhập viện vài lần. Năm 2002, trong một cuộc bầu chọn trên toàn Vương quốc Anh và Bắc Ailen, BBC đưa ông vào danh sách 100 người Anh vĩ đại nhất trong lịch sử. Hawking cũng nhận Huy chương Copley từ Hội Hoàng gia (2006), Huân chương Tự do Tổng thống (2009), và Giải thưởng Vật lý Cơ bản Nga (2012).

Một số công trình đã được đặt theo tên ông, bao gồm Bảo tàng Khoa học Stephen W. Hawking ở San Salvador, El Salvador, tòa nhà Stephen Hawking ở Đại học Cambridge, và Trung tâm Stephen Hawking tại Viện Perimeter ở Canada. Với sự gắn bó của ông với thời gian, ông có vinh dự khánh thành Đồng hồ Corpus, một đồng hồ quả lắc đắt giá và tinh xảo ở Cao đẳng Corpus Christi thuộc Đại học Cambridge tháng 9 năm 2008.

Theo yêu cầu của quy chế trường đại học, Hawking nghỉ chức Giáo sư Toán học Lucasian năm 2009. Bất chấp những gợi ý rằng ông có thể rời nước Anh để phản đối những cắt giảm trợ cấp chính phủ cho các hoạt động nghiên cứu khoa học cơ bản, Hawking vẫn tiếp tục làm một giám đốc nghiên cứu ở Khoa Toán học Ứng dụng và Vật lý Lý thuyết, và không tỏ ra có kế hoạch nào về chuyện nghỉ hưu.

Hawking từng khẳng định rằng mình "không tín ngưỡng theo nghĩa thông thường" và rằng ông tin "vũ trụ được vận hành bằng các định luật khoa học. Các định luật đó có thể được Chúa Trời ban bố, nhưng Chúa không can thiệp để phá vỡ chúng." Trong một bài phỏng vấn trên tờ The Guardian, Hawking xem quan niệm về Thiên đường là một huyền thoại, tin rằng "không có thiên đường hay thế giới bên kia" và rằng một khái niệm như thế là "một truyện cổ tích dành cho những người sợ bóng tối." Năm 2011, khi dẫn tập đầu tiên của sê-ri truyền hình Curiosity trên Discovery Channel, Hawking tuyên bố rằng "Không có Chúa. Không ai tạo nên vũ trụ và không ai định vận mệnh chúng ta. Điều này dẫn tôi tới một nhận thức sâu sắc rằng chắc hẳn cũng không có cả thiên đường lẫn thế giới bên kia."

Tại Hội nghị Zeitgeist do Google tổ chức năm 2011, Hawking nói rằng "triết học đã chết". Ông tin rằng các triết gia "không bắt kịp với những tiến bộ khoa học hiện đại" và rằng các nhà khoa học "đã trở thành người mang ngọn đuốc khám phá trong cuộc truy tầm tri thức của chúng ta." Ông nói rằng các vấn đề triết học có thể được khoa học trả lời, đặc biệt là những lý thuyết khoa học mới "dẫn chúng ta tới một bức tranh mới và hết sức khác biệt về vũ trụ và vị trí của chúng ta trong nó". Tháng 8 năm 2012, Hawking dẫn chương trình đoạn Khai sáng trong lễ khai mạc Thế vận hội Paralympic 2012.

Qua đời
Stephen Hawking qua đời tại nhà riêng ở Cambridge, Anh, vào sáng sớm ngày 14 tháng 3 năm 2018 ở tuổi 76. Gia đình ông đã thông báo chính thức về sự ra đi của ông, tuy nhiên chưa tiết lộ nguyên nhân, chỉ nói rằng ông "đã ra đi bình an".

Ngày sinh của Hawking (8 tháng 1 năm 1942) đúng 300 năm sau ngày mất của Galileo Galilei (8 tháng 1 năm 1642). Ông qua đời vào ngày số Pi, và đây cũng là ngày sinh của Albert Einstein (14 tháng 3 năm 1879). Một điểm trùng hợp khác là cả Einstein và Hawking đều qua đời vào năm 76 tuổi.

Những người con của Hawking gồm có Lucy, Robert và Tim đã nói rằng "Chúng tôi đau buồn sâu sắc vì người cha yêu dấu của mình đã qua đời. Ông là một nhà khoa học và là một người đàn ông tuyệt vời, người mà những cống hiến và di sản của mình sẽ sống mãi nhiều năm nữa. Sự dũng cảm, can trường cộng với trí tuệ, khiếu hài hước của ông đã truyền cảm hứng cho mọi người trên khắp thế giới. Đã có lần ông từng nói, ‘Vũ trụ sẽ chẳng có nhiều ý nghĩa nếu như đó không phải là mái nhà chở che cho những người bạn yêu thương’. Chúng con sẽ nhớ mãi hình ảnh của cha."

Đời tư

Hôn nhân
Khi Hawking làm nghiên cứu sinh tại Cambridge, ông có mối quan hệ với Jane Wilde, một người bạn của em gái ông. Hai người đã gặp nhau trước khi ông được chẩn đoán mắc bệnh neurone vận động, và quan hệ tiếp tục phát triển. Hai người đã đính hôn vào tháng 10 năm 1964. Sau đó, Hawking nói rằng lễ đính hôn này đã cho ông "cái gì đó để sống" và hai người đã kết hôn vào ngày 14 tháng 7 năm 1965.

Trong những năm đầu tiên của cuộc hôn nhân, Jane đã sống ở Luân Đôn trong tuần khi cô hoàn thành bằng cử nhân, và họ đã đi du lịch đến Hoa Kỳ nhiều lần để dự các hội nghị và liên quan đến vật lý. Cặp đôi này gặp khó khăn khi tìm nhà ở trong khoảng cách đi bộ của Hawking tới Bộ môn Toán học Ứng dụng và Vật lý Lý thuyết (DAMTP). Jane bắt đầu học tiến sĩ, đứa con đầu lòng của họ là một người con trai, tên Robert ra đời năm 1967 Con gái Lucy, ra đời năm 1970. Đứa con thứ ba, Timothy, được sinh ra vào tháng 4 năm 1979.

Hawking hiếm khi thảo luận về bệnh tật và những thách thức về cơ thể của mình, thậm chí - trong một tiền lệ được đặt ra trong thời gian tán tỉnh Jane. Sự tàn tật của ông có nghĩa là trách nhiệm của gia đình đặt trên toàn bộ đôi vai người vợ ngày càng cảm thấy quá tải của ông, giúp cho ông có nhiều thời gian hơn để suy nghĩ về vật lý. Sau khi được bổ nhiệm vào năm 1974 để đảm nhiệm vị trí một năm tại Viện Công nghệ California ở Pasadena, California, Jane đề nghị rằng một sinh viên sau đại học hoặc sau tiến sĩ đến sống với họ và giúp đỡ chăm sóc Hawking. Hawking đã chấp nhận, và Bernard Carr đã cùng họ đi du lịch với tư cách là sinh viên đầu tiên trong số nhiều sinh viên hoàn thành vai trò này. Hai người đã trải qua một năm hạnh phúc và hấp dẫn ở Pasadena.

Hawking trở lại Cambridge năm 1975, ở tại ngôi nhà mới và nhận một công việc mới, với tư cách là Associate Professor. Don Page, người mà Hawking đã bắt đầu một tình bạn tại Caltech, đã đến làm việc với vai trò trợ lý sinh viên ở tại nhà ông. Với sự giúp đỡ của Page và của một thư ký, trách nhiệm của Jane đã giảm xuống để cô có thể quay lại làm nốt luận văn và tập trung vào thú vui mới là ca hát.

Vào tháng 12 năm 1977, Jane đã gặp nhạc công đàn organ Jonathan Hellyer Jones khi hát trong dàn hợp xướng của nhà thờ. Hellyer Jones trở nên gần gũi với gia đình Hawking, và vào giữa những năm 1980, Jones và Jane đã phát triển quan hệ tình cảm lãng mạn với nhau. Theo Jane, Hawking đã chấp nhận việc này, nói rằng "Hawking sẽ không phản đối nếu tôi vẫn yêu anh ấy"  Jane và Hellyer Jones quyết tâm không phá vỡ gia đình, và mối quan hệ của họ duy trì ở mức tình cảm lãng mạn trong một thời gian dài.

Vào những năm 1980, cuộc hôn nhân của Hawking đã bị căng thẳng sau nhiều năm. Jane cảm thấy bị quá tải do các y tá và trợ lý cần thiết đã xâm nhập sau vào cuộc sống gia đình của hai người. Ảnh hưởng của sự nổi tiếng của Hawking là thách thức đối với các đồng nghiệp và thành viên trong gia đình, trong khi viễn cảnh về sống cuộc hôn nhân như truyện cổ tích trên toàn thế giới đã gây sức ép lớn cho họ. Quan điểm của Hawking về tôn giáo cũng tương phản với đức tin Kitô giáo mạnh mẽ của Jane và gây ra căng thẳng. Vào cuối những năm 1980, Hawking đã gần gũi với một trong số y tá của mình, Elaine Mason, và làm một số đồng nghiệp, người chăm sóc và các thành viên trong gia đình không hài lòng, những người này bị xáo trộn bởi sức mạnh tính cách và khả năng tự bảo vệ bản thân của cô. Hawking nói với Jane rằng ông sẽ bỏ cô để đến với Mason và rời khỏi gia đình vào tháng 2 năm 1990. Sau khi ly hôn với Jane vào năm 1995, Hawking đã kết hôn với Mason vào tháng 9, và tuyên bố "Thật tuyệt vời - tôi đã kết hôn với người phụ nữ mà tôi yêu".

Stephen Hawking trong văn hóa

Năm 1988, Stephen Hawking tham gia chương trình phim tài liệu God, the Universe and Everything Else cùng với Arthur C. Clarke và Carl Sagan trao đổi về thuyết Vụ Nổ Lớn, Chúa và sự sống ngoài Trái Đất.

Hawking cho phép sử dụng giọng nói có bản quyền của mình trong bộ phim tiểu sử Thuyết vạn vật (2014), ông được thể hiện bởi Eddie Redmayne (vai diễn đã giúp anh giành giải Oscar). Hawking đã được giới thiệu tại Monty Python Live (Mostly) vào năm 2014. Ông đã được trình bày để hát một phiên bản mở rộng của “Bài hát Galaxy”, sau khi chạy xuống Brian Cox bằng chiếc xe lăn của ông, trong một video được quay trước.

Hawking đã sử dụng danh tiếng của bản thân để quảng cáo các sản phẩm, bao gồm xe lăn, National Savings, British Telecom, Specsavers, Egg Banking và Go Compare Vào năm 2015, ông đã đăng ký nhãn hiệu cho tên của mình.

Được phát sóng vào tháng 3 năm 2018 chỉ một hoặc hai tuần trước khi qua đời, Hawking là người lồng tiếng cho The Book Mark II trên loạt đài phát thanh The Hitchhiker's Guide to the Galaxy, và ông là khách mời của Neil deGrasse Tyson trên StarTalk.

Giải thưởng và vinh danh
 Giải Lilienfeld năm 1999.
 Giải Breakthrough năm 2013 cho khám phá ra bức xạ Hawking từ lỗ đen, và những đóng góp sâu sắc của ông đối với lực hấp dẫn lượng tử và các khía cạnh lượng tử của vũ trụ sơ khai và nhiều giải thưởng khác.

Tác phẩm

Công trình học thuật tiêu biểu

Tác phẩm phổ biến khoa học
 A Brief History of Time (1988)
 Bản tiếng Việt: Lược sử thời gian, Cao Chi và Phạm Văn Thiều dịch, Hà Nội: Nhà xuất bản Khoa học và Kỹ thuật, 1995;
 Black Holes and Baby Universes and Other Essays (1993)
 The Universe in a Nutshell (2001)
 Bản tiếng Việt: Vũ trụ trong vỏ hạt dẻ, Nguyễn Tiến Dũng và Vũ Hồng Nam dịch, Đặng Vĩnh Thiên và Chu Hảo hiệu đính, Thành phố Hồ Chí Minh: Nhà xuất bản Trẻ & Tạp chí Tia Sáng, 2017
 Bản dịch khác: Vũ trụ trong một vỏ hạt, Dạ Trạch dịch, Võ Quang Nhân hiệu đính
 On The Shoulders of Giants. The Great Works of Physics and Astronomy, (Running Press 2002) ISBN 0-7624-1698-X
 God Created the Integers: The Mathematical Breakthroughs That Changed History (2005)
 The Dreams That Stuff Is Made of: The Most Astounding Papers of Quantum Physics and How They Shook the Scientific World (2011)
 My Brief History (2013)
Bản tiếng Việt: Lược Sử Đời Tôi, Vũ Ngọc Tú dịch, Nhà xuất bản Trẻ, 2016

 Brief Answers to the Big Questions (2018)
 Bản tiếng Việt: Stephen Hawking - Trả Lời Ngắn Gọn Những Câu Hỏi Lớn, Nguyễn Văn Liễn dịch, Nhà xuất bản Trẻ, 2020

Đồng tác giả

 The Nature of Space and Time (cùng viết với Roger Penrose) (1996)
 The Large, the Small and the Human Mind (cùng viết với Roger Penrose, Abner Shimony và Nancy Cartwright) (1997)
 The Future of Spacetime (cùng viết với Kip Thorne, Igor Novikov, Timothy Ferris và giới thiệu bởi Alan Lightman, Richard H. Price) (2002)
 A Briefer History of Time (cùng viết với nhà vật lý người Mỹ sinh năm 1954 Leonard Mlodinow) (Bantam Books 2005) ISBN 0-553-80436-7

 The Grand Design, cùng viết với Leonard Mlodinow, (Bantam Press 2010) ISBN 0-553-80537-1
 Bản dịch tiếng Việt: Bản Thiết kế Vĩ đại, Phạm Văn Thiều, Tô Văn Hạ dịch, Nhà xuất bản Trẻ, 2012

Lời tựa

 Black Holes & Time Warps: Einstein's Outrageous Legacy (Kip Thorne, và giới thiệu bởi Frederick Seitz) (1994)
 The Physics of Star Trek (Lawrence Krauss) (1995)

Truyện thiếu nhi

Đồng tác giả với con gái, Lucy.
 George's Secret Key to the Universe (2007)
Bản dịch tiếng Việt: Chìa khóa Vũ trụ của George, Lê Minh Đức Dịch, Nhà xuất bản Văn học & Nhã Nam, 2008
 George's Cosmic Treasure Hunt (2009)
 George and the Big Bang (2011)
Bản dịch tiếng Việt: George Và Vụ Nổ Big Bang, Lê Minh Đức Dịch, Nhà xuất bản Văn học & Nhã Nam, 2016

 George and the Unbreakable Code (2014)
 George and the Blue Moon (2016)
Unlocking the Universe (2020)

Phim và chương trình truyền hình
 A Brief History of Time (1992)
 Stephen Hawking's Universe (1997)
 Hawking (2004) – BBC television film (2004) do diễn viên Benedict Cumberbatch đảm nhiệm
 Horizon: The Hawking Paradox (2005)
 Masters of Science Fiction (2007)
 Stephen Hawking: Master of the Universe (2008)
 Into the Universe with Stephen Hawking (2010)
 Brave New World with Stephen Hawking (2011)
 Stephen Hawking's Grand Design (2012)

 The Big Bang Theory (2012, 2014–2015, 2017)

Stephen Hawking: A Brief History of Mine (2013)
 The Theory of Everything (2014): phim về quá trình chống chọi với căn bệnh thần kinh vận động của ông, và những thành công ông đạt được trong nghiên cứu vật lý. Vai diễn Stephen Hawking do diễn viên 22 tuổi Eddie Redmayne đảm nhiệm, với vai vợ ông do Felicity Jones đóng.

 Genius by Stephen Hawking (2016)

Xem thêm
 Nghịch lý Hawking
 Bức xạ Hawking
 Định lý kỳ dị Penrose–Hawking
 Roger Penrose
 Điểm kỳ dị hấp dẫn

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Stephen Hawking - Home - Website của Stephen Hawking

 Hawking, Stephen tại trang cơ sở dữ liệu Scopus của Elsevier

Nhà vật lý Anh
Nhà thiên văn Anh
Người đoạt giải Wolf Vật lý
Nhà vật lý lý thuyết
Hội viên Hội Hoàng gia
Người Oxford
Người đoạt Huy chương Tự do Tổng thống
Nhà vũ trụ học
Nhà văn Anh thế kỷ 20
Nhà văn Anh thế kỷ 21
Nhà văn phi hư cấu Anh
Ủy viên Hiệp hội Nghệ thuật Hoàng gia Anh


title: 4143 Huziak

text:
Tiểu hành tinh (4143) Huziak là tên danh dự của Richard Huziak. Nó được phát hiện ngày 29 tháng 8 năm 1981 ở Socorro, New Mexico bởi Laurence G. Taff. 4143 Huziak là một tiểu hành tinh Themistia.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Article ngày 4143 Huziak from AAVSO
 Another article

Tiểu hành tinh Themis
Thiên thể phát hiện năm 1981


title: Thung lũng thấp Omo

text:
Thung lũng thấp sông Omo là một Di sản thế giới của UNESCO nằm tại Ethiopia. Đây là một trong những địa điểm cổ sinh vật học quan trọng nhất ở Châu Phi. Nó nằm trong thung lũng của sông Omo tại Vùng Các dân tộc Phương Nam, gần Hồ Turkana và biên giới với Kenya.

Đây là nơi chứa đựng nhiều hóa thạch hài cốt của Vượn người cách đây 1,7-4 triệu năm trước, có tầm quan trọng cơ bản đối với nghiên cứu về sự tiến hóa của loài người. Trong số đó có hóa thạch lâu đời nhất được biết đến của Homo sapiens, khoảng 195.000 năm tuổi.

Xem thêm
Hồ Turkana
Sông Omo

Tham khảo
 Valle del río Omo. Fotografías y características de las tribus del Valle del río Omo en Etiopía.

Liên kết ngoài

 Lower Valley of the Omo
 Valle del Omo

Omo


title: Horsfieldia superba

text:
Horsfieldia superba là một loài thực vật thuộc họ Myristicaceae. Loài này có ở Indonesia, Malaysia, và Singapore, và hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống. Cây này được sử dụng trong Đông y và có chứa một ancaloit gọi là horsfiline, có tác dụng giảm đau, cũng như một số hợp chất trong đó có 5-MeO-DMT và 6-methoxy-2-methyl-1,2,3,4-tetrahydro-β-carboline.

Xem thêm
Danh sách thực vật có chất gây ảo giác

Chú thích

Tham khảo
 Chua, L.S.L. 1998. Horsfieldia superba. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Tham khảo

superba


title: Sphecodes mandibularis

text:
Sphecodes mandibularis là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cresson mô tả khoa học năm 1872.

Chú thích

Tham khảo

Sphecodes
Động vật được mô tả năm 1872


title: Parepisparis virgatus

text:
Parepisparis virgatus hay bướm đêm xoắn nâu là một loài bướm đêm thuộc họ Geometridae. Loài này được Malcolm J. Scoble và Edward David Edwards mô tả lần đầu tiên vào năm 1990. Nó được tìm thấy ở New South Wales và Victoria ở Úc.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Bướm Úc
Parepisparis
Động vật được mô tả năm 1990


title: Agdistis cypriota

text:
Agdistis cypriota là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Nó được tìm thấy ở Cộng hòa Síp và Thổ Nhĩ Kỳ.

Chú thích

Tham khảo

Agdistis


title: Final Fantasy VII

text:
là một game nhập vai được phát triển bởi Square Soft (giờ đổi thành Square Enix) và phát hành bởi Sony Computer Entertainment. Đây là bản thứ bảy trong dòng game Final Fantasy. Bản đầu tiên của Final Fantasy VII được phát hành vào năm 1997 cho hệ máy PlayStation, bản tiếp theo được phát triển cho hệ điều hành Windows trên máy tính vào 1998. Đây là một trong những game đầu tiên đặt chân lên nền tảng đồ họa 3D với hình ảnh các nhân vật và cảnh vật hoàn toàn là 3D (OMG).

Cốt truyện
Final Fantasy VII bắt đầu với việc Cloud tham gia cùng nhóm AVALANCHE thực hiện một loạt các cuộc tấn công nhắm vào các lò phản ứng Mako ở xung quanh thành phố Midgar. Tuy lần đầu thành công tốt đẹp, nhưng trong lần tiếp theo, nhóm AVALANCHE đã bị kẹt lại trong lò phản ứng. Nó nổ tung, đẩy Cloud ngã từ khu vực phía trên của Midgar xuống khu ổ chuột bên dưới. Anh rơi xuống một thảm cỏ đầy hoa, nơi anh chính thức gặp gỡ và quen biết Aeris. Sau khi biết rằng nhóm Turk, đặc vụ của Shinra, đang trên đường truy bắt Aeris, Cloud đã đồng ý trở thành vệ sỹ của cô và giúp cô thoát khỏi tay bọn chúng.

Sau khi Shinra phát hiện ra nơi ẩn náu của nhóm AVALANCHE, chúng đã hủy diệt hoàn toàn khu Sector 7, giết chết tất cả những ai sống ở đó cùng 3 thành viên của nhóm AVALANCHE. Bọn Turk cũng bắt được Aeris, hóa ra cô chính là người "Cetra" cuối cùng còn sống sót, đó là một tộc người có mối liên hệ chặt chẽ với Hành tinh và mọi người đều nghĩ rằng họ đã tuyệt chủng. Chủ tịch của Shinra tin rằng Aeris có thể dẫn hắn tới chỗ Miền Đất Hứa (Promised Land), một vùng đất huyền thoại rất phì nhiêu và màu mỡ, nơi hắn dự định sẽ tìm kiếm nguồn năng lượng Mako.

Các thành viên còn lại của nhóm AVALANCHE đột nhập vào trung tâm đầu não của Shinra để giải cứu cho Aeris. Sau khi giải thoát cho cô và Red XIII, họ đã tẩu thoát thành công vì hầu hết nhân viên trong tòa nhà, kể cả tên Chủ tịch, đã bị Sephiroth - một kẻ bị cho là đã chết - giết sạch, hắn tuyên bố rằng, hắn không cho phép Shinra chiếm được Miền Đất Hứa. Nhóm AVALANCHE còn biết thêm rằng, trong cuộc tấn công của Sephiroth vào Shinra, phần thân thể không-đầu của một sinh vật có tên là "Jenova" đã biến mất khỏi khu thí nghiệm trong tòa nhà.

Trong lúc Rufus Shinra, con trai của tên Chủ tịch, lên nắm quyền điều hành công ty, thì nhóm AVALANCHE truy đuổi Sephiroth trên khắp Hành tinh, họ sợ rằng mục đích của hắn khi tới được Miền Đất Hứa sẽ tạo ra sức tàn phá thậm chí còn khủng khiếp hơn cả bọn Shinra. Cait Sith và Cid Highwind đã gia nhập nhóm, và có thêm cả Vincent và Yuffie nữa. Và cuối cùng, toàn bộ kế hoạch của Sephiroth cũng đã hé lộ: Nếu thế giới bị thương tổn nghiêm trọng thì dòng Lifestream (Năng lượng của sự sống) sẽ tập trung lại một chỗ để chữa trị vết thương. Sephiroth dự định sẽ sử dụng phép thuật hủy diệt có tên là "Meteor" (Thiên thạch) để tạo ra một vết thương như thế, rồi sau đó hắn sẽ hòa vào làm một với nguồn năng lượng của Hành tinh, và sau khi tái sinh, hắn sẽ trở thành ‘Chúa trời’ cai trị tất cả. Aeris đã bỏ đi để ngăn chặn Sephiroth một mình. Nhóm AVALANCHE lần theo dấu vết của cô tới Lục địa phía Bắc, nơi họ đi vào một thành phố cổ của người Centra. Khi họ tìm thấy Aeris đang cầu xin sự trợ giúp của Hành tinh thì Sephiroth bỗng ở đâu hiện ra, đâm xuyên qua người Aeris bằng thanh kiếm dài của hắn.

Do bị chi phối bởi lời nói của Sephiroth, Cloud bắt đầu nghi ngờ những ký ức của chính mình, anh khăng khăng cho rằng mình không phải là một con người bằng xương bằng thịt, mà chỉ là một vật thí nghiệm được Giáo sư Hojo tạo ra từ gen của Jenova mà thôi. Jenova là một sinh vật đến từ vũ trụ đã đâm xuống Hành tinh vào thời điểm khoảng 2.000 năm về trước. Nó định lây nhiễm cho tất cả các sinh vật sống trên Hành tinh một loại virus gây mất trí và biến vật chủ của nó thành quái vật; hầu hết người Cetra đều trở thành nạn nhân của nó. Và để tự bảo vệ mình, Hành tinh đã tạo ra những con quái vật khổng lồ được gọi là "WEAPON". Hầu hết mọi người đều chạy trốn thay vì đứng ra chiến đấu chống lại Jenova; tuy nhiên, một nhóm nhỏ người Cetra còn sống sót đã đánh bại được Jenova và giam giữ nó lại. Không cần phải bảo vệ Hành tinh nữa, bọn WEAPON đã rơi vào trạng thái ngủ đông.

Thế rồi, 2.000 năm sau đó, phần còn lại của Jenova đã được Giáo sư Gast, một nhà nghiên cứu của Công ty Shinra, khai quật. Do nhầm tưởng sinh vật đó là một người Cetra cổ, Gast đã cho phép tiến hành thí nghiệm tạo ra người Cetra nhân-tạo bằng cách kết hợp các tế bào của Jenova với một thai nhi. Và Sephiroth đã phát hiện ra hắn chính là sản phẩm của cuộc thí nghiệm này trong một lần thi hành nhiệm vụ cho Shinra tại Nibelheim, quê nhà của Cloud và Tifa. Hắn kết luận rằng mình là một người Cetra được tạo nên từ gen của Jenova. Hắn đã đốt cháy cả Nibelheim, với ý định giết hết tất cả hậu duệ của những người, hắn tin rằng, đã bỏ mặc tổ tiên của hắn hồi Hành tinh còn bị tấn công. Cloud đã chạm trán Sephiroth trong vụ thảm sát này, và sau đó, Sephiroth đã biến mất không rõ nguyên nhân và hắn bị cho là đã chết cho tới khi hắn bất ngờ tái xuất hiện tại trụ sở của Shinra.

Khi nhóm AVALANCHE đi tới Northern Crater (Miệng núi lửa phía Bắc) để giáp mặt Sephiroth, hắn đã nói với Cloud rằng anh không hề sống ở Nibelheim, và hắn cho anh thấy hình ảnh của một SOLDIER có mái tóc màu đen đã chiếm chỗ của Cloud trong ký ức của anh. Tifa không thể bác bỏ được những gì Sephiroth nói, và rồi Sephiroth gọi phép Meteor, khiến cho Hành tinh buộc phải đánh thức bọn WEAPON dậy để đối phó. Trong suốt loạt động đất tiếp theo sau đó, Cloud bị tách khỏi nhóm và ngã xuống dòng Lifestream.

Trong khi tảng thiên thạch được Sephiroth triệu hồi đang từ từ lao về phía Hành tinh, thì Công ty Shinra tập trung vào việc bảo vệ nhân loại khỏi bọn WEAPON, và tiêu diệt Sephiroth, với hy vọng rằng việc đó sẽ khiến cho phép Meteor tự biến mất. Trong lúc đó, các thành viên của nhóm AVALANCHE đã tìm được Cloud trong tình trạng rối loạn tâm thần tại một khu giải trí miền nhiệt đới và anh đã không còn ý định đi tìm cách hóa giải phép triệu hồi Meteor nữa. Sức mạnh hủy diệt của bọn WEAPON đã khiến cho hòn đảo bị nứt làm đôi, Cloud và Tifa bị ngã xuống dòng Lifestream. Tại đó, cô đã tái dựng lại ký ức cho Cloud và sau đó, cô cũng hiểu thêm về quá khứ thật sự của anh. Hóa ra Cloud chưa bao giờ gia nhập đội SOLDIER, còn người lính SOLDIER tóc đen trong ký ức của anh thực ra là mối tình đầu của Aeris và cũng là người bạn tốt nhất của anh, Zack Fair. Hồi đó, Zack, Tifa, và Cloud đã cùng nhau chiến đấu với Sephiroth khi hắn đốt cháy Nibelheim. Tifa và Zack bị đánh bại, còn Cloud và Sephiroth thì bị thương nặng. Sau khi chặt lấy đầu của Jenova, Sephiroth đã bị Cloud ném vào dòng Lifestream, mang theo cái đầu của con quái vật. Nhưng hắn không chết, cơ thể và ý thức của hắn đã kết tinh lại trong miệng núi lửa của Jenova.

Sau đó, Cloud và Zack nằm trong số những người bị thương còn sống sót đã bị Shinra bắt giữ như một phần của kế hoạch che đậy vụ thảm sát của Sephiroth. Giáo sư Hojo đã biến những người còn sống sót đó thành vật thí nghiệm, hắn thực hiện cùng những phương pháp dùng để nâng cao sức mạnh cho lính SOLDIER - cho họ tắm bằng năng lượng Mako và tiêm tế bào của Jenova vào người họ. Thế là ngoài Zack ra, tất cả bọn họ đều rơi vào trạng thái hôn mê, và phải mất gần 5 năm sau, Zack mới trốn được khỏi nơi giam giữ và mang Cloud đi theo anh. Tuy nhiên, tế bào của sinh thể ngoài Hành tinh Jenova trong cơ thể Cloud vẫn cho phép Sephiroth thao túng hành động của anh. Hơn nữa, khả năng "nhân bản thông tin" của tế bào đã khiến cho trí óc của Cloud dựng nên một nhân cách khác, dựa trên những hành vi của Zack. Nhân cách này xuất hiện khi anh và Zack bị lính Shinra truy sát ở vùng ngoại ô thành phố Midgar trong lúc đang trốn chạy. Trước khi Zack nhắm mắt, anh đã thuyết phục Cloud sống cuộc sống của cả hai người. Sau đó, Tifa tìm thấy Cloud, trong bộ đồng phục của lính SOLDIER cấp 1, và cô đã đề nghị anh làm việc cho nhóm AVALANCHE.

Sau khi Cloud tỉnh lại, anh được biết thêm rằng Aeris, vào những giây phút cuối cùng của cô, đang triệu tập phép "Holy" với viên White Materia (Materia Trắng), phép thuật duy nhất có thể chống lại được Meteor. Tuy cô đã thành công, nhưng từ đó tới giờ, Sephiroth vẫn luôn phong tỏa, không cho phép thuật của cô phát huy tác dụng. Quyết định bảo vệ nhân loại khỏi bọn WEAPON trước khi tiếp cận Sephiroth, Shinra và nhóm AVALANCHE đã tiêu diệt bọn WEAPON, tuy rằng trong quá trình đó, hầu hết các lãnh đạo cao cấp của Shinra đều đã bị giết chết. Trong số vài người còn sống sót, người ta phát hiện ra rằng Reeve Tuesti chính là người đã điều khiển Cait Sith, còn Giáo sư Hojo, thì ra lại chính là cha đẻ của Sephiroth. Hắn giải thích rằng hắn và vợ hắn trước đó đều là trợ lý của Giáo sư Gast, và cả hai đã lấy đứa con trai chưa sinh của mình ra làm vật thí nghiệm cho chương trình nghiên cứu Jenova. Sau khi phát hiện ra việc Hojo đang cố gắng giúp Sephiroth trở thành bá chủ của dòng Lifestream, nhóm AVALANCHE đã giết hắn. Và trong cuộc chiến đấu cuối cùng của họ chống lại Sephiroth, cả nhóm đã đi xuyên qua Miệng núi lửa phía Bắc, Northern Crater, tới tận trung tâm của Hành tinh. Họ đã đánh bại Sephiroth và giải thoát cho phép Holy, nhưng tiếc là chỉ một mình phép đó thôi thì không đủ sức phá hủy mảnh thiên thạch. Thành phố Midgar, do được chọn làm mục tiêu của Meteor, đã gần như bị hủy diệt hoàn toàn. Tuy nhiên, vào đúng lúc nguy cấp nhất, dòng Lifestream từ khắp Hành tinh đã hiện ra và trợ giúp cho phép Holy phá hủy Meteor thành công.

Trong đoạn kết, 500 năm sau sự kiện đã diễn ra, Red XIII chạy dọc theo hẻm núi cùng 2 đứa con. Họ trèo lên một vách núi cao và từ đó ngắm nhìn mảnh đất tràn đầy nhựa sống với thảm cỏ xanh mướt, nơi trước đây một thời từng là thành phố Midgar.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Square Enix's official Final Fantasy VII website (PSN release)
Square Enix's official Final Fantasy VII website (Square Soft release)

Trò chơi PlayStation
Trò chơi trên Windows
Trò chơi điện tử năm 1997
Trò chơi PlayStation Network
Trò chơi điện tử nhập vai
Trò chơi điện tử khoa học viễn tưởng
Khủng bố trong các tác phẩm giả tưởng
Trò chơi trên iOS
Trò chơi điện tử Final Fantasy
Final Fantasy VII
Trò chơi Nintendo Switch
Trò chơi PlayStation 4
Trò chơi trên Android
Trò chơi Xbox One


title: Narcisa de Jesús

text:
Narcisa de Jesús Martillo y Moran (1832-1869) là một vị thánh Công giáo La Mã của vùng Nobol, Ecuador. Cô là một nữ giáo dân được biết đến với lòng sùng kính Chúa và tấm lòng từ thiện của mình, cô đã trở thành một trinh nữ thánh hiến. Cô được Giáo hoàng John Paul II phong chân phước vào ngày 25 tháng 10 năm 1992 và được phong thánh ngày 12 tháng 10 năm 2008 bởi Giáo hoàng Biển Đức XVI.

Cuộc đời
Narcisa de Jesús Martillo Morán một thiếu nữ Ecuador, sinh tại Nobol (giáo phận Guayaquil), cô là người thứ 6 trong một gia đình có đến 9 người con. Mồ côi mẹ lúc còn nhỏ, Narcisa làm những công việc nội trợ. Khi 20 tuổi, vì muốn đi kiếm cha linh hướng, cô lên Guayaquil. Cô làm quen với cha Pedro Gual, dòng Phanxicô, và cha thu xếp cho cô vào ở trong một tu viện ở Lima (Peru). Cô phải sống cuộc đời đơn sơ, giúp đỡ những người nghèo khổ bệnh tật. Dường như Narcisa muốn diễn lại cuộc khổ nạn của Chúa Kitô trong cuộc đời của mình, qua những khổ hình trên thân xác. Cô qua đời năm 1869 và linh cữu được an táng tại Santuario de Santa Narcisa de Jesus Martillo y Morán in Nobol, Ecuador. Ngày lễ của cô là 30 tháng tám.

Tham khảo

Nữ tu Công giáo Rôma
Thánh Công giáo Rôma
Sinh năm 1832
Mất năm 1869
Nữ tu Ecuador


title: Mireditha intermedia

text:
Mireditha intermedia là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Tang miêu tả khoa học năm 1992.

Chú thích

Tham khảo

Mireditha


title: Ellipteroides adelus

text:
Ellipteroides adelus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Ellipteroides
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Raorchestes dubois

text:
Raorchestes dubois là một loài ếch trong họ Rhacophoridae. Chúng được tìm thấy ở Kodaikanal in Dindigul District in the state of Tamil Nadu in Ấn Độ.
Its habitats include roadside vegetation and gardens.

Name
The species is named in honour of Alain Dubois, a French herpetologist.

Chú thích

Tham khảo

 S.D. Biju 2004. Philautus dubois . IUCN 2010. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2010.1.  Truy cập ngày tháng ngày 17 tháng 3 năm 2010.

Liên kết ngoài

 Photos at CalPhotos

D
Động vật lưỡng cư Ấn Độ
Ếch Ấn Độ


title: Tetralonia okinawae

text:
Tetralonia okinawae là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1909.

Chú thích

Tham khảo

Tetralonia
Động vật được mô tả năm 1909


title: Proegmena smaragdina

text:
Proegmena smaragdina là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gressitt & Kimoto miêu tả khoa học năm 1963.

Chú thích

Tham khảo

Proegmena


title: 2235 Vittore

text:
2235 Vittore là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 2099.9691480 ngày (5.75 năm).

Nó được phát hiện ngày 5 tháng 4 năm 1924.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Karl Wilhelm Reinmuth
Thiên thể phát hiện năm 1924


title: Láchar

text:
Láchar là một đô thị trong tỉnh Granada, Tây Ban Nha.

Thành phố kết nghĩa
  Brenna, Ý

Tham khảo

Đô thị ở Granada


title: Ngọc Tân

text:
Ngọc Tân (1948 – 6 tháng 9 năm 2004) là ca sĩ nổi tiếng Việt Nam.

Tiểu sử
Ngọc Tân sinh năm 1948 tại Hà Nội. Ông là ca sĩ nổi tiếng với ca khúc "Chiều trên bến cảng", và những ca khúc về Hà Nội như "Hà Nội và tôi", "Người Hà Nội", "Hà Nội ngày trở về", "Hà nội ngày chia xa”, "Hà Nội mùa lá bay"... Điểm rất khác biệt của Ngọc Tân là ông thường hát những bài hát rất khó hát, vừa điêu luyện trong xướng âm và chuẩn xác, vừa tự đệm ghi ta, pianô cho mình hát. Giọng ca của ông từng được công chúng, cũng như giới chuyên môn đánh giá là một trong những ca sĩ thuộc "thế hệ vàng" của Hà Nội.

Ngọc Tân xuất thân trong gia đình cha là thợ sửa đồng hồ, mẹ là một nữ quản ca (ca trưởng) trong nhà thờ; được mẹ tập hát từ nhỏ và nhờ năng khiếu bẩm sinh, ông có một giọng hát ấm và cao vút. Ca sĩ Trần Khánh là người đã phát hiện được khả năng của Ngọc Tân, và đã đưa ông vào Đoàn Ca nhạc Đài Tiếng nói Việt Nam; rồi được cử đi học thanh nhạc ở Nhạc viện Hà Nội, suốt 11 năm Ngọc Tân chỉ được hát đồng ca và lặng lẽ làm nhiệm vụ dạy hát trên làn sóng đài phát thanh.

Ngọc Tân bắt đầu sự nghiệp ca hát từ năm 1978, lần đầu tiên Ngọc Tân bước ra khỏi dàn hợp xướng, khi cùng Thanh Hoa song ca bài "Con kênh ta đào" của Phạm Tuyên và chỉ một năm sau ông đoạt Giải đặc biệt cuộc thi nhạc nhẹ Con người và biển cả tại Cộng hòa Dân chủ Đức (năm 1979) với ca khúc "Chiều trên bến cảng" của Nguyễn Đức Toàn. Ông từng là diễn viên Đoàn Ca múa nhạc Bông Sen Thành phố Hồ Chí Minh.

Vào thập niên 1980, Ngọc Tân vượt biên trốn ra nước ngoài bằng đường biển vì lý do kinh tế. Việc không thành, vợ mất trong chuyến vượt biên, ông bị kỷ luật và không được hát trên Đài Tiếng nói Việt Nam. Vì lý lịch ở tù, nên ông lên sân khấu phải lấy tên là Ngọc Hà, Bảo Hà… . Mặc dù đổi tên, ở nhiều nơi ông vẫn không được phép trình diễn.

Cuộc đời của ca sĩ Ngọc Tân dừng lại ở tuổi 56, với 37 năm ca hát. Ông mất vì ung thư tại bệnh viện Chợ Rẫy, Thành phố Hồ Chí Minh .

Gia đình

Biển và Hà Nội
Ngọc Tân là ca sĩ chuyên hát về hai chủ đề - Biển và Hà Nội:
Biển:
Chiều trên bến cảng (Nguyễn Đức Toàn);
Biển của một thời (1994) - Chương trình riêng (liveshow);
...
Hà Nội:
Nhớ về Hà Nội (Hoàng Hiệp);
Truyền thuyết Hồ Gươm (Hoàng Phúc Thắng);
Hà Nội và tôi (Lê Vinh);
Về lại phố xưa (Nguyễn Đức Toàn);
Nhớ vòng tay mẹ (Lương Hải);
Một thoáng Hà Nội và em (Hà Vinh)
Hà nội mùa lá bay (Hữu Xuân);

Ngoài ra, Ngọc Tân còn nổi tiếng với ca khúc Khoảnh khắc (Trương Quý Hải).

- Koibito yo - Người yêu dấu ơi - Ngọc Tân...

Tư tưởng

Đánh giá về Ngọc Tân

Danh sách đĩa nhạc

Album phòng thu

 Hà Nội ơi ta nhớ không quên (1996)
 Vầng trăng & con đường (1996)
 Chảy đi sông ơi (1997)
 Khoảnh khắc (1997)
 Một chút gió đầu mùa (2001)
 Con người và biển cả (2004)
 Hà Nội ngày chia xa... (2004)
 Hà Nội ngày trở về (2004)

Chú thích

Liên kết ngoài
Theo Thu Thủy (Thể thao & Văn hóa), Đấu giá những ca khúc do Ngọc Tân thể hiện, Báo điện tử của Báo An ninh Thủ đô, truy cập ngày 28/10/2021.

Người Hà Nội
Nam ca sĩ Việt Nam
Ca sĩ nhạc trữ tình Việt Nam
Người họ Đinh tại Việt Nam
Tín hữu Công giáo Việt Nam
Nghệ sĩ Công giáo Việt Nam


title: Plano, Texas

text:
Plano là một thành phố nằm ở các quận Collin và Denton, đông bắc tiểu bang Texas, tại khu vực phía bắc của vùng đô thị có trung tâm ở Dallas. Thành phố này có diện tích 185 km² (72 dặm vuông), với độ cao trung bình 205 m (674 foot). Theo điều tra dân số năm 2019, thành phố này có 287.677 người, cơ cấu dân số gồm 78,3% người da trắng, 10,2% người châu Á, người da đen chiếm 5%, người thổ dân châu Mỹ chiếm 0,4%. Phần còn lại là dân Hawaii, các đảo Thái Bình Dương. Plano là trung tâm thương mại và công nghiệp sản xuất các sản phẩm gồm: máy tính, điện tử, thiết bị viễn thông, đĩa compact, dây điện, vật tư ngành in. Thành phố này tổ chức lễ hội khí cầu dùng khí nóng hàng năm vào tháng 9.

Vào thập niên 1840, khu vực này là một trung tâm nông nghiệp nhỏ sau khi có một tuyến đường sắt đi ngang qua đây. Năm 1881, khu vực dân cư này bị một trận hỏa hoạn phá hủy hầu như hoàn toàn nhưng đã được phát triển thành một trung tâm bông và gia súc sau đó. Năm 1873, cộng đồng này được nâng thành thị trấn và năm 1961 thành một thành phố. Plano đã trải qua thời kỳ tăng trưởng vào thập niên 1960 và thập niên 1970.

Tham khảo

Thành phố của Texas
Thành phố ở quận Collin, Texas
Thành phố ở quận Denton, Texas


title: Chiến dịch Nalchik–Ordzhonikidze

text:
Chiến dịch Nalchik–Ordzhonikidze diễn ra từ ngày 25 tháng 10 đến ngày 12 tháng 11 năm 1942 là trận tấn công cuối cùng của Tập đoàn quân xe tăng 1 do tướng Paul Ludwig Ewald von Kleist, tư lệnh Cụm tập đoàn quân A kiêm tư lệnh Tập đoàn quân xe tăng 1 chỉ huy vào khu vực Ordzhonikidze. Trong một cố gắng cuối cùng nhằm giành lại thế chủ động đã mất tại mặt trận Bắc Kavkaz, cuộc tấn công của Tập đoàn quân xe tăng 1 (Đức) không chỉ nhằm chiếm giữ một đầu cầu ở Bắc Kavkaz mà còn tạo một mũi nhô uy hiếp sườn phải của Tập đoàn quân 9 (Liên Xô), tạo điều kiện cho Sư đoàn "F" (Sư đoàn đặc nhiệm tác chiến sa mạc) đột phá từ Budennovsk quan vùng bán hoang mạc Kalmyk về hướng Kizlyar, mở một con đường khác tiến ra bờ biển Caspi. Đối với tướng Kleist, đây còn là đòn phục thù cho trận thua tháng trước tại khu vực cửa mở Elkhotovo.

Chiến dịch này diễn ra ngay sát trước cuộc phản công của quân đội Liên Xô gồm 6 tập đoàn quân, không chỉ vào hướng Nalchik - Stavropol mà còn cả trên hướng Kizlyar - Budennovsk. Sau khi được tăng cường Sư đoàn xe tăng 23 thay cho sư đoàn xe tăng 19 được rút về Ukraina để củng cố, ngày 25 tháng 10, Sư đoàn xe tăng 3 thuộc Quân đoàn xe tăng 1 (Đức) phát động tấn công từ cửa mở Elkhotovo vào Tập đoàn quân 37 đang đóng rải rác trên sườn núi phía Tây Nalchik. Xe tăng Đức đánh vào điểm tiếp giáp giữa các sư đoàn bộ binh 295 và 392 tại làng Dolinsky. Tập đoàn quân 37 (Liên Xô) đã hoàn toàn bất ngờ trước đòn tấn công của Sư đoàn xe tăng 23 (Đức) và vội vã rút lui, để hỏng cả một đoạn mặt trận dài hơn 20 km trước cửa ngõ Ordzonikidze. Ngày 2 tháng 11, xe tăng Đức chiếm thị trấn Alagir, chia cắt hoàn toàn Tập đoàn quân 37 với Tập đoàn quân 9 (Liên Xô). Bộ Tư lệnh Cụm tác chiến Bắc Kavkaz (Liên Xô) phải điều Tập đoàn quân 58 (mới thành lập) từ Makhachkala lên giữ Grozny để Tập đoàn quân 9 xoay chính diện 900 sang hướng Ordzhonikidze. Ngày 3 tháng 11, Sư đoàn xe tăng 23 (Đức) đã có mặt trước khu vực Gisel, ngoại ô Ordzhonikidze. Trong các ngày 4 và 5 tháng 11, khoảng 150 xe tăng Đức cố gắng đột phá vào Ordzhonikidze nhưng đã vấp phải đòn phản kích của Tập đoàn quân 9 (Liên Xô) đã bố trí xong trận địa phòng thủ ở khu vực khu vực Gisela. Ngày 6 tháng 11, Sư đoàn xe tăng 13 (Đức) với binh lực đã bị tiêu hao trong các trận đánh hồi tháng 9 vào trận để hỗ trợ cho sư đoàn xe tăng 23 nhưng cũng không xoay chuyển được tình thế.

Ngày 7 tháng 11, Tập đoàn quân 9 được Tập đoàn quân 58 còn sung sức hỗ trợ bắt đầu tổ chức phản công vào sườn phải của cụm xe tăng Đức tại khu vực phía Tây Ordzhonikidze, buộc cụm quân này phải bỏ lại các vị trí Dolinsky, Alagir, Gisel vừa chiếm được và cả khu vực cửa mở chiến lược Elkhotovo, rút quân về giữ Nalchik. Ngày 12 tháng 11, mặc dù Tập đoàn quân 9 (Liên Xô) phải dừng lại trước cửa ngõ Nalchik nhưng tuyến mặt trận đã được nắn thẳng lại. Quân đội Liên Xô làm chủ khu vực cửa mở Elkhotovo và sử dụng nó làm bàn đạp cho cuộc phản công đầu năm 1943.

Bối cảnh
Những thất bại hồi tháng 9 năm 1942 tại khu vực Mozdok - Malgobek có làm sứt mẻ một số lượng đáng kể binh lực và xe tăng của Tập đoàn quân xe tăng 1 (Đức) nhưng không có nghĩa là tướng Ewald von Kleist sẽ chịu rút lui một cách dễ dàng. Ngày 20 tháng 10, Tập đoàn quân xe tăng 1 (Đức) nhận được tăng viện mới gồm Sư đoàn xe tăng 23 và Sư đoàn "F" được điều động từ Hy Lạp đến. Trong đó, Sư đoàn "F" là đơn vị đặc nhiệm chuyên tác chiến trên các vùng hoang mạc, thảo nguyên khô cằn, thiếu nước. Mô hình ban đầu của đội quân này được tướng Hellmuth Felmy đề xướng thành lập từ tháng 5 năm 1941 và đến thời điểm được đưa sang Bắc Kavkaz, nó do tướng Otto Deßloch chỉ huy. Đây là một đơn vị kỵ binh cơ giới hỗn hợp bao gồm cả người Đức và người Arab, được trang bị xe tăng và xe cơ giới dùng động cơ làm mát bằng quạt gió. Kỵ binh Arab trong sư đoàn này không dùng ngựa mà dùng lạc đà. Sư đoàn này có một phi đội không quân riêng chuyên tác chiến trên sa mạc và các đơn vị tăng cường khác. Sau thất bại của Tập đoàn quân 17 tại hướng Biển Đen, Adolf Hitler lại đặt hy vọng vào Tập đoàn quân xe tăng 1 với những sư đoàn mới tăng viện có thể làm xoay chuyển tình hình tại khu vực Bắc Kavkaz có lợi cho quân đội Đức Quốc xã.

Một kế hoạch phản công của quân đội Liên Xô tại Bắc Kavkaz đã được thông qua ngày 21 tháng 10, trong đó quy định đến ngày 23 tháng 10 sẽ phản công từ hai khu vực Grozny và Kyzlyar nhằm hợp vây các lực lượng chủ yếu của Tập đoàn quân xe tăng 1 (Đức) tại khu vực Mozdok - Nalchik. Tuy nhiên, do Tập đoàn quân 58 (Liên Xô) chưa thể chuyển quân đến Ordzonykidze theo kế hoạch và Sư đoàn bộ binh 10 cùng tiểu đoàn xe tăng 201 tăng viện cho Tập đoàn quân 44 còn đang trên đường chuyển quân qua biển Caspi nên thời hạn phản công được hoãn lại đến ngày 3 tháng 11. Cuộc tấn công bất ngờ ngày 25 tháng 10 của Tập đoàn quân xe tăng 1 (Đức) đã đem lại cho Cụm tác chiến Bắc Kavkaz của quân đội Liên Xô một sự may mắn. Nếu không, rất có thể họ sẽ lặp lại thất bại của Phương diện quân Tây Nam (Liên Xô) hồi mùa hè năm 1942 khi kế hoạch phản công từ chỗ lồi Izyum - Barvenkovo gần như trùng lặp với thời hạn tấn công cũng của Tập đoàn quân xe tăng 1 (Đức). Mặc dù chiến trường chính ban đầu được quân đội Liên Xô xác định tại khu vực Nalchik - Ordzhionikidze nhưng đến ngày 3 tháng 11, khi Quân đoàn kỵ binh cận vệ 4 Kuban đang phản kích về Kayasula vấp phải đòn tấn công ồ ạt của Sư đoàn "F" (Đức) từ Budennovsk kéo ra, Bộ tư lệnh Cụm tác chiến Bắc Kavkaz mới biết đến sự có mặt của đơn vị đặc biệt này và lệnh cho Tập đoàn quân 44 rút Quân đoàn kỵ binh cận vệ 4 Kuban về, phòng thủ chặt chẽ tuyến sông Terek từ Kizlyar đến Gudermes. Khu vực từ Gudermes đến Naurskaya sẽ do cánh phải của Tập đoàn quân 58 đảm nhận.

Binh lực

Quân đội Đức Quốc xã
Tác chiến trên hướng Nalchik - Ordzonikidze, Tập đoàn quân xe tăng 1 (Đức) huy động 3 sư đoàn xe tăng, 1 sư đoàn cơ giới, 2 sư đoàn bộ binh, trong đó có 1 sư đoàn bộ binh sơn chiến.
Sư đoàn xe tăng 3 thuộc Quân đoàn xe tăng 40;
Sư đoàn xe tăng 13 thuộc Quân đoàn xe tăng 3;
Sư đoàn xe tăng 23 (tăng viện cho quân đoàn xe tăng 3 thay sư đoàn xe tăng 19);
Sư đoàn cơ giới 16 thuộc Quân đoàn xe tăng 40;
Sư đoàn bộ binh 257 thuộc quân đoàn bộ binh 52;
Sư đoàn bộ binh sơn chiến 1 thuộc Quân đoàn bộ binh sơn chiến 4.

Trên hướng Budennosk - Kizlyar có Sư đoàn "F" và Sư đoàn cơ giới SS "Wiking".

Quân đội Liên Xô
Tại khu vực Nalchik - Ordzonikidze:
Tập đoàn quân 9 của tướng K. A. Koroteev
Tập đoàn quân 37 của trung tướng P. M. Kozlov, biên chế gồm:
Sư đoàn bộ binh cận vệ 2 của thiếu tướng V. F. Zakharov;
Sư đoàn bộ binh 295 của đại tá N. G. Safarian;
Sư đoàn bộ binh 392 của đại tá G. I. Kuparadze;
Tập đoàn quân 58 của tướng K. S. Melnik

Tại khu vực Tarumovskaya - Kaysula - Achikulak:
Tập đoàn quân 44 gồm các quân đoàn bộ binh 9, 10, quân đoàn kỵ binh cận vệ 4 Kuban và sư đoàn bộ binh 10.

Diễn biến

Ngày 25 tháng 10, khoảng 70 máy bay ném bom Đức bắt đầu không kích Sở chỉ huy Tập đoàn quân 37 (Liên Xô) ở thị trấn Dolinsk. Tướng P. M. Kozlov, tư lệnh Tập đoàn quân 37 cho đó chỉ là những cuộc ném bom "quấy rối" của không quân Đức mà hoàn toàn không biết rằng cuộc tấn công của Tập đoàn quân xe tăng 1 (Đức) đã bắt đầu. Ngay sau đó, P. M. Kozlov ra lệnh chuyển sở chỉ huy Tập đoàn quân đến Khasani mà không thông báo cho Bộ tư lệnh Cụm tác chiến Bắc Kavkaz biết. Trận không kích đã làm gián đoạn liên lạc giữa Bộ tư lệnh tập đoàn quân 37 (Liên Xô) với các sư đoàn bộ binh 295 và 329 đang đóng tại cánh Bắc. 10 giờ cùng ngày, máy bay Đức bắt đầu ném đạn khói xuống khu vực Baksanenok và Stary Krepost (???), phía trước tuyến phòng thủ của các sư đoàn 295 và 392. Nấp sau màn khói đó, các đơn vị đi đầu của sư đoàn xe tăng 23 và sư đoàn cơ giới 16 (Đức) bắt đầu công kích vào điểm tiếp giáp giữa hai sư đoàn này. Đòn đột kích mạnh của xe tăng Đức đã buộc sư đoàn bộ binh 295 (Liên Xô) phải rút lui. Sư đoàn 392 bị chia cắt thành từng nhóm nhỏ và bị dồn ép lên núi. Ngày 26 tháng 10, Sư đoàn xe tăng 23 (Đức) tiếp tục tấn công và đạt được chiều sâu đột phá lên đến 8 km. Buổi chiều cùng ngày, tướng P. M. Kozlov điều Sư đoàn bộ binh cận vệ 2 được tăng cường trung đoàn bộ binh 857 ra phản kích nhưng chừng đó lực lượng là không đủ để chặn cuộc tấn công của hai sư đoàn xe tăng và cơ giới Đức. Cuộc phản kích thất bại.

Ngày 27 tháng 10, Sư đoàn cơ giới 16 (Đức) bắt đầu công kích đến tuyến phòng thủ thứ hai do các sư đoàn bộ binh 151 và 275 chiếm lĩnh tại khu vực Kotlyarevsk - Prishibsk (???), xe tăng Đức phát triển tấn công sâu thêm 20 km về phía Nam, uy hiếp thị trấn Alagir. Nguy cơ xe tăng Đức đột nhập Ordzonikidze giống như hồi tháng 9 xuất hiện trở lại. Cùng ngày, tướng Ewald von Kleist gửi một báo cáo lạc quan cho Adolf Hitler:

Ngày 28 tháng 10, đại tướng I. V. Tyulenev phải tạm gác việc chỉ đạo Cụm tác chiến Biển Đen đang tiến hành các trận đánh phòng thủ tại khu vực Tuapse để bay về Grozny. Ngay sau khi nghe báo cáo của I. I. Maslenikov, I. V. Tyulenev đã dùng quyền hạn đại diện Đại bản doanh ra lệnh lập tức điều động lữ đoàn bộ binh 155 từ khu vực Sukhumi, các sư đoàn bộ binh 177 và 319 từ Tập đoàn quân 58 lên tăng cường cho mặt trận Nalchik - Orzhonikidze. Để phòng ngừa trước việc quân Đức có thể chiếm được Orzhonikidze, tướng I. V. Tyulenev ra lệnh lấy Quân đoàn bộ binh cận vệ 10 được tăng cường hai trung đoàn pháo chống tăng và ba tiểu đoàn pháo binh lập tuyến phòng thủ trên bờ đông sông Terek từ Urukh đến Chikola. Quân đoàn bộ binh cận vệ 11 và sư đoàn bộ binh 471 được lệnh phải giữ bằng được các vị trí phòng thủ trên tuyến sông Terek từ Zmensky (???) đến Zamankul, phía tây Orzhonikidze.

Ngày 29 tháng 10, để tiếp sức cho cuộc tấn công, tướng Eberhard von Mackensen tung sư đoàn xe tăng 13 vào trận, tiếp tục dồn ép Tập đoàn quân 37 lên các dãy đồi dưới chân mạch núi Kavkaz. Ngày 30 tháng 10, sư đoàn xe tăng 23 tấn công cụm cứ điểm Urukh, ngày 31 tháng 10, sư đoàn cơ giới 16 tiến đánh cứ cứ điểm Chikola, Quân đoàn bộ binh cận vệ 10 (Liên Xô) bị tổn thất nặng mặc dù các trung đoàn pháo chống tăng đã bắn đến những viên đạn cuối cùng. Rạng sáng ngày 1 tháng 11, Quân đoàn bộ binh cận vệ 10 (Liên Xô) phải rút khỏi khu vực Alagir - Kirov. Ngày 1 tháng 11, sư đoàn cơ giới 16 (Đức) đánh chiếm Alagir. Chiều ngày 1 tháng 11, không quân Đức mở một trận ném bom dữ dội vào thành phố Odzhonikidze. Mặc dù bị bắn rơi đến 12 chiếc nhưng không quân Đức đã gây thiệt hại nặng nề cho Quân đoàn bộ binh cận vệ 10. Một quả bom đã rơi trúng phòng làm việc của Cục tham mưu Cụm tác chiến Bắc Kavkaz (Liên Xô), giết chết tướng P. I. Bodin, tham mưu trưởng cụm quân này cùng Bộ trưởng Nội vụ nước Cộng hòa Xô Viết tự trị Bắc Ossetia Zadelava và Ủy viên hội đồng quân sự mặt trận A. N. Sazhaya.

Trong khi cuộc tiến công của quân Đức bị chặn lại ở bờ Tây sông Terek cách thành phố Ordzhonikize chỉ khoảng 15 km thì đại tướng I. V. Tyulenev chuẩn bị phản công theo kế hoạch mà tướng P. I. Bodin đã hoạch định trước khi ông bị trúng bom. Ngày 2 tháng 11, Bộ tư lệnh Cụm Bắc Kavkaz nhận được tăng viện từ Đại bản doanh gồm 3 lữ đoàn xe tăng. Trong đó, lữ đoàn xe tăng cận vệ 2 được trang bị 24 xe tăng T-34, 16 xe tăng T-70, lữ đoàn xe tăng cận vệ 5 và lữ đoàn xe tăng 15 được trang bị 46 xe bọc thép "Valentin" và 33 xe tăng M-3. Các đơn vị còn lại của Tập đoàn quân 58 gồm sư đoàn bộ binh 414, sư đoàn biên phòng Makhachkala, sư đoàn biên phòng 19 Ordzhonikidze, trung đoàn bộ binh độc lập 10, các trung đoàn đặc công Spetnaz 26, 28, 29, 30, các tiểu đoàn xe tăng độc lập 488 và 560 cũng được huy động để chuẩn bị phản công.

Ngày 6 tháng 11, cuộc phản công của Cụm tác chiến Bắc Kavkaz (Liên Xô) bắt đầu từ khu vực Gisel với cuộc đấu tăng giữa các sư đoàn xe tăng 23 và sư đoàn cơ giới 16 với 3 lữ đoàn xe tăng và 2 tiểu đoàn xe tăng độc lập của quân đội Liên Xô. Mặc dù chịu thiệt hại nặng với 29 xe tăng bị bắn cháy và 32 xe khác bị bắn hỏng nhưng các lữ đoàn xe tăng Liên Xô cũng bắt quân Đức phải trả một cái giá tương đương. Các trung đoàn pháo chống tăng được phối thuộc cho Quân đoàn bộ binh cận vệ 9 đã loại khỏi vòng chiến đấu hơn 70 xe tăng Đức. Ngày 10 tháng 11, Quân đoàn bộ binh cận vệ 11 (Liên Xô) đã tiến ra Mayramadag, đe dọa các tuyến tiếp tế của các sư đoàn xe tăng và cơ giới Đức đang tác chiến ở Gisel trước cửa ngõ Grozny. Quân Đức cố chống giữ khu vực hành lang Mayramadag, Dzuarikau chỉ rộng 3 km. Ngày 11 tháng 11, các sư đoàn xe tăng và cơ giới Đức phải bỏ Gisel, băng qua hành lang hẹp Mayramadag, Dzuarikau rút khỏi ngoại vi Ordzhonikidze rút về Elkhotovo trong làn hỏa lực bắn thẳng của pháo binh Liên Xô. Ngày 12 tháng 11, các trung đoàn đặc công Spetnaz 26, 28, 29 và 30 (Liên Xô) có xe tăng yểm hộ đã bất ngờ đột nhập Elkhotovo và đánh chiếm khu vực "cửa mở" quan trọng này. Từ tháng 1 năm 1943, khu vực ngã tư đường sắt Elkhotovo trở thành một điểm tập kết binh lực, phương tiện, một căn cứ bàn đạp quan trọng để quân đội Liên Xô thực hiện các chiến dịch phản công lên hướng Nalchik - Piatigorrsk.

Kết quả, đánh giá và ảnh hưởng
Kết quả cuộc tấn công lần thứ hai của Tập đoàn quân xe tăng 1 trên hướng Grozny - Ordzonikidze và cuộc phản công chiến thuật của các Tập đoàn quân 9, 58 và 37 của Quân đội Liên Xô đã làm cho quân Đức bị thiệt hại lớn. Các sư đoàn xe tăng 13, 23 và sư đoàn cơ giới 16 (Đức) phải bỏ lại rất nhiều trang bị nặng gồm 140 xe tăng (kể cả những chiếc đã bị bắn hỏng) 7 xe bọc thép, 70 khẩu pháo, 95 súng cối, 183 xe quân sự các loại. Hơn 5.000 sĩ quan và binh lính Đức chết trận, 2.350 người bị bắt làm tù binh.

Theo thượng tướng Heinz Guderial, tổng thanh tra lực lượng tăng - thiết giáp của quân đội Đức Quốc xã, Tập đoàn quân xe tăng 1 (Đức) đã bị trừng phạt chỉ bởi những sai lầm chiến thuật nhưng lại hết sức nguy hiểm. Tập trung lực lượng để tấn công cánh trái của Cụm tác chiến Bắc Kavkaz với binh lực phòng thủ tướng đối yếu là hoàn toàn đúng đắn. Nhưng các sư đoàn xe tăng Đức đã quá tập trung vào việc dồn ép Tập đoàn quân 37 vốn đã suy yếu về phía sườn núi Kavkaz và để chậm trễ trong việc vô hiệu hóa những lực lượng phòng thủ mạnh hơn ở hướng Grozny. Do đó, tướng I. V. Tyulenev có thời gian thay đổi hướng phòng thủ chủ yếu. Đến khi các sư đoàn xe tăng Đức bắt đầu đột phá vào Ordzonikidze thì quân đội Liên Xô đã được tăng viện và điều đến hướng này những lực lượng mạnh mà họ đã trù tính cho một cuộc phản công, đồng thời, chuyển những đơn vị chủ lực từ sườn phải sang sườn trái để tăng thêm nhiêu lớp phòng thủ. Nhờ đó, họ đã thành công trong việc đánh tiêu hao các sư đoàn xe tăng, cơ giới Đức trong suốt chiều sâu hơn 30 km của trận địa phòng thủ.

Mặc dù có ưu thế ban đầu về binh lực và giành được thế bất ngờ chiến thuật nhưng sư đoàn xe tăng 23 và sư đoàn cơ giới 16 (Đức) lại quá quan tâm đến đến sườn phải của họ do Tập đoàn quân 37 đã bị dồn ép. Vì vậy, những nỗ lực ban đầu của người Đức để hướng đòn tấn công bằng xe tăng về Ordzonikidze đã bị thiếu lực. Đến khi tướng Eberhard von Mackensen tung sư đoàn xe tăng 13 ra đánh với Tập đoàn quân 37 để giải thoát cho sư đoàn xe tăng 23 khỏi mối lo bên sườn mà tập trung vào hướng Ordzonikidze thì thế bất ngờ về chiến thuật đã mất. Các sư đoàn xe tăng Đức bắt đầu phải mở các trận đánh công kiên vào các lớp phòng thủ của quân đội Liên Xô mà cứ mỗi lần bóc gỡ được một lớp phòng thủ ấy, họ phải trả giá bằng hàng chục xe tăng bị bắn cháy, bắn hỏng.

Sai lầm lớn nhất của quân đội Liên Xô thuộc về tư lệnh Tập đoàn quân 37, trung tướng P. M. Kozlov. Cho rằng quân Đức đã bị kiệt sức sau các trận đột kích vào Ordzhonikidze hồi tháng 9, tướng P. M. Kozlov vẫn thong dong ra lệnh cho tập đoàn quân của mình chuẩn bị tổng phản công mà không chú ý đến việc sư đoàn cơ giới 16 (Đức) đã được rút khỏi thảo nguyên Kalmyk và điều đến khu vực Nalchik. Kết quả là cuộc tấn công ngày 25 tháng 10 của quân Đức đã dồn Tập đoàn quân 37 (Liên Xô) vào thế bị động hoàn toàn. Hai sư đoàn bộ binh 295 và 392 của tập đoàn quân này đã bị tổn thất rất nặng. Trinh sát mặt trận của Cụm tác chiến Bắc Kavkaz (Liên Xô) cũng không phát hiện được sư đoàn xe tăng 23 (Đức) tăng viện cho Tập đoàn quân xe tăng 1 đã đổ quân xuống Stavropol đêm 20 tháng 10 và qua hai cuộc hành quân đêm, đã có mặt ở ngoại ô Nalchik ngày 23 tháng 10. Một sự nhầm lẫn khác trong tính toán ban đầu của tướng I. I. Maslenikov xuất phát từ cuộc chạm súng bất ngờ giữa Quân đoàn kỵ binh cận vệ 4 Kuban với Sư đoàn đặc nhiệm "F" (Đức) ngày 20 tháng 10 năm 1942 tại thị trấn Achikulak, phía Tây Nam Budennovsk khoảng 50 km. Những báo cáo không chính xác của Bộ chỉ huy Quân đoàn kỵ binh cận vệ 4 về số lượng xe tăng Đức xuất hiện trong trận đánh đã làm cho I. I. Maslenikov phân vân về hướng đột kích tiếp theo của Tập đoàn quân xe tăng 1 Đức. Vì vậy, trong hai ngày đầu cuộc tấn công của quân Đức, I. I. Maslenikov đã không dám điều các lực lượng ở các khu vực Makhachkala và Kizlyar lên tăng cường cho hướng Nalchik-Ordzhonikidze.

Mặc dù giành được lợi thế nhưng tướng I. V. Tyulenev vẫn thận trọng. Tập đoàn quân xe tăng 1 (Đức) tuy bị thiệt hại nặng nhưng vẫn còn đủ sức chiến đấu, Quân đoàn xe tăng 40 (Đức) vẫn đang uy hiếp Grozny từ hướng Mozdok - Malgobek, sư xuất hiện của Sư đoàn đặc nhiệm "F" (Đức) tại thảo nguyên Kalmyk buộc Bộ tư lệnh Cụm bắc Kavkaz phải tăng thêm lực lượng cho Tập đoàn quân 44 sau khi đã rút Tập đoàn quân 58 khỏi Makhachkala. Và cuối cùng, việc chuẩn bị cho cuộc phản công chiến lược tại mặt trận Stalingrad đã thu hút về khu vực đó hầu hết các lực lượng dự bị mạnh nhất của quân đội Liên Xô. Vì vậy, I. V. Tyulenev cho rằng mọi ý định phản công hiện thời vẫn còn sớm trong khi kết cục các trận đánh ở khu vực Tuapse - Novorossiysk vẫn chưa ngã ngũ.

Chú thích

Tham khảo
 S. M. Stemenko. Bộ Tổng tham mưu Xô Viết trong chiến tranh. Tập 1. Nhà xuất bản Tiến bộ. Moskva. 1985.
 Daviid M. Glantz, Colossus Reborn: The Red Army At War, 1941-1943. — Lawrence (Kansas): University Press Of Kansas, 2005
 Гречко Андрей Антонович Битва за Кавказ. — М.: Воениздат, 1967
 Heinz Guderian. Erinnerungen eines Soldaten. — Heidelberg, 1951
 Исаев Алексей Валерьевич, Когда внезапности уже не было. История ВОВ, которую мы не знали. — М.: Яуза, Эксмо, 2006.
 Бешанов Владимир Васильевич, Год 1942 — «учебный». — Мн.: Харвест, 2003.
 Тюленев Иван Владимирович, Через три войны. — М.: Воениздат, 1972.
 Мальцев Евдоким Егорович, В годы испытаний. — М.: Воениздат, 1979.

Liên kết ngoài
Tư liệu và hình ảnh cuộc chiến của quân đội Liên Xô tại Gizel - Ordzhonikidze (nay là Vladikavkaz)

Xung đột năm 1942
Chiến dịch Kavkaz
Chiến dịch quân sự trong Thế chiến thứ hai
Chiến tranh liên quan tới Đức
Chiến tranh liên quan tới Liên Xô


title: Pailin

text:
Pailin là một tỉnh của Campuchia nằm phía tây đất nước, giáp giới với hai tỉnh Chanthaburi và Trat của Thái Lan. Tỉnh có diện tích 803 km², dân số năm 1998 là 22.906 người. Pailin từng là một trung tâm hậu cần và căn cứ của Khmer Đỏ. Khu vực xung quanh giàu mỏ đá quý và đã bị khai thác đến cạn kiệt để cung cấp cho chế độ Khmer Đỏ. Khi đến đây, du khách có thể mua đá quý loại rẻ tiền, chất lượng thấp ở chợ trung tâm Pailin, vùng đất này còn được gọi là Cẩm Bài trong lịch sử Việt Nam thời kỳ nhà Nguyễn.

Trước năm 2001, Pailin là một phần của tỉnh Battambang nhưng sau đó được nâng cấp lên thành Thành phố trực thuộc trung ương ngang cấp tỉnh. Ngày 22/12/2008, Sắc lệnh Hoàng gia được ban hành bởi quốc vương Norodom Sihamoni điều chuyển các thành phố trực thuộc trung ương Kep , Pailin và Sihanoukville thành các tỉnh, cũng như điều chỉnh biên giới của một số tỉnh.

Pailin tọa lạc tại khu vực bị khai khoáng nặng nề nhất thế giới. Khách lữ hành thường được lưu ý cẩn thận bằng các biển báo trên đường đi. Các hoạt động dò phá bom mìn ở tỉnh này bởi người nước ngoài là cơ hội hiếm hoi cho cư dân ở đây được thấy người nước ngoài. Công dân tỉnh này chấp nhận các loại tiền như baht, riel và đô la Mỹ; họ ưa thích đô la Mỹ.

Tỉnh Pailin chia thành hai quận:
 2401 Pailin (ប៉ៃលិន)
 2402 Sala Krau (សាលាក្រៅ)

Tham khảo

</nowiki>

Tỉnh của Campuchia


title: 13177 Hansschmidt

text:
13177 Hansschmidt (1996 HS11) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 17 tháng 4 năm 1996 bởi E. W. Elst ở Đài thiên văn Nam Âu.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 13177 Hansschmidt

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1996


title: Varca

text:
Varca là một thị trấn thống kê (census town) của quận South Goa thuộc bang Goa, Ấn Độ.

Địa lý
Varca có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 0 mét (0 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Varca có dân số 4859 người. Phái nam chiếm 47% tổng số dân và phái nữ chiếm 53%. Varca có tỷ lệ 77% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 80%, và tỷ lệ cho phái nữ là 75%. Tại Varca, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Goa


title: Kim Ha-neul

text:
Kim Ha-neul (; sinh ngày 21 tháng 2 năm 1978) là một nữ diễn viên người Hàn Quốc. Cô bắt đầu sự nghiệp với vai trò là một người mẫu rồi chuyển hướng sang diễn xuất thông qua bộ phim hài kịch lãng mạn My Tutor Friend (2003) và Too Beautiful to Lie (2004), sau đó là phim hành động Bạn gái tôi là điệp viên (2009). Vào năm 2011, Kim đoạt giải Nữ diễn viên xuất sắc nhất tại Giải thưởng điện ảnh Daejong lần thứ 48 và Giải thưởng điện ảnh Rồng Xanh lần thứ 32 thông qua vai diễn của cô tại bộ phim kinh dị Blind. Ngoài ra, cô còn tham gia diễn xuất trong các bộ phim truyền hình như Romance (2002), Phẩm chất quý ông (2012), Sóng gió hậu trường (2008), On the Way to the Airport (2016), Trở lại tuổi 18 (2020).

Thời nhỏ và cuộc sống cá nhân

Kim Ha-neul sinh ngày 21 tháng 2 năm 1978 tại Seoul, Hàn Quốc. Tên của cô là "Ha-neul" trong tiếng Hàn mang nghĩa là “bầu trời”. Kim là chị cả trong gia đình gồm hai chị em và bố mẹ cô. Kim đã theo học tại Học viện nghệ thuật Seoul.

Kim đã cưới một doanh nhân vào ngày 19 tháng 3 năm 2016. Vào ngày 9 tháng 10 năm 2017, cô thông báo đã mang thai đứa con đầu lòng. Ngày 27 tháng 5 năm 2018, cô đã sinh một bé gái.

Cô là một người theo Công giáo.

Sự nghiệp

1996–2000: Sự nghiệp ban đầu
Kim Ha-neul bắt đầu sự nghiệp người mẫu quảng cáo của cô với nhãn hàng quần áo Storm vào năm 1996. Sau đó cô chuyển qua diễn xuất thông qua bộ phim đầu tay Bye June cùng với Yoo Ji-tae vào năm 1998. Vào năm 1999, cô đóng vai chính trong bộ phim về y khoa Doctor K; bộ phim đã mang về cho cô đề cử giải thưởng đầu tiên trong sự nghiệp diễn xuất. Trong cùng năm đó, cô cũng tham gia diễn xuất trong các bộ phim như Happy Together và Into the Sunlight; ngoài ra cô còn góp mặt trong video âm nhạc "To Heaven" của Jo Sung-mo. Vào năm 2000, cô hợp tác lại với Yoo Ji-tae trong bộ phim tình cảm khoa học viễn tưởng Ditto và trở nên nổi tiếng với vai trò diễn viên của mình.

2001–2007: Gia tăng độ phủ sóng
Kim đột phá với vai diễn một thiếu nữ mong manh trong sáng trong bộ phim thể loại melodrama Piano. Đây là bộ phim truyền hình đứng thứ hai trong năm 2001 khi thu về lượng người xem trung bình là 40,2%. Vào năm 2002, cô nhận vai chính trong bộ phim Romance đóng cặp với Kim Jae-won. Với vai diễn này, cô trở thành một ngôi sao mới nổi đã đoạt giải thưởng Top Excellence Award hạng mục diễn xuất. Vào năm 2003, cô nâng tầm trong hàng ngũ diễn viên với diễn nữ sinh đại học được giao kèm cặp một cậu sinh viên ngỗ nghịch cùng tuổi do Kwon Sang-woo thủ vai để cả hai có thể tốt nghiệp cùng nhau trong bộ phim công phá phòng vé My Tutor Friend. Vào năm 2004, Kim nhận vai chính trong bộ phim Too Beautiful to Lie, trong phim cô nhận vai một cựu phạm nhân đóng giả làm vợ chưa cưới của một người đàn ông bị áp lực phải kết hôn bởi gia đình. Thông qua các vai diễn thành công, cô được báo chí Hàn Quốc đặt biệt danh "Nữ hoàng của thể loại phim hài lãng mạn".

Cũng trong năm 2004, cô nhận vai chính trong bộ phim thể loại leo núi Ice Rain, phim kinh dị Dead Friend và phim melodrama Stained Glass. Năm 2006, cô quay lại với thể loại hài lãng mạn quen thuộc với bộ phim Almost Love, hợp tác trở lại với bạn diễn Kwon Sang-woo  của My Tutor Friend; trong phim, cô đóng vai một nữ diễn viên mắc chứng sợ hãi sân khấu. Sau đó, Kim cũng nhận vai chính trong bộ phim Lovers of Six Years..

2008–2012: Tiếp tục gia tăng phổ biến
Vào năm 2008, Kim tham gia bộ phim Sóng gió hậu trường do Kim Eun-sook viết kịch bản mang đến cho người xem hậu trường của ngành giải trí. Trong phim, cô đóng vai nữ diễn viên hàng đầu với tính cách kiêu nghạo. Bộ phim đã nâng cao độ nổi tiếng của cô và giúp cô đạt được giải thưởng nữ diễn viên xuất sắc nhất tại lễ trao giải thưởng phim truyền hình Hàn Quốc. Một năm sau, Kim tham gia bộ phim hành động Bạn gái tôi là điệp viên. Bộ phim đã công phá phòng vé Hàn Quốc và mang về vô số đánh giá tích cực về chất lượng.

 Vào năm 2010, Kim đóng vai một sinh viên y khoa bị giằng xé giữa hai người lính hai bên chiến tuyến của cuộc chiến tranh Triều Tiên trong bộ phim Tuyến đường số 1. Mặc dù được quảng bá rầm rộ cùng với kinh phí lên tới  nhưng bộ phim thu về lượng người xem thấp.

Vào năm 2011, Kim trở lại với bộ phim kinh dị Blind với vai diễn một cựu thám tử khiếm thị là nhân chứng của một vụ giết người. Với vai diễn này, cô đã đoạt giải nữ diên viên chính xuất sắc nhất tại lễ trao giải thưởng điện ảnh Daejong và giải thưởng điện ảnh Rồng Xanh. Sau đó, Kim cũng đã tham gia bộ phim rom-com You're My Pet, chuyển thể từ bộ truyện Nhật Bản thể loại josei manga Kimi wa Petto.

Vào năm 2012, Kim trở lại màn ảnh nhỏ với vai diễn giáo viên cấp ba môn đạo đức phải lòng một kiến trúc sư ăn chơi (đóng bởi Jang Dong-gun) trong bộ phim Phẩm chất quý ông. Được thực hiện bởi chính đoàn làm bộ phim Sóng gió hậu trường (biên kịch Kim Eun-sook, đạo diễn Shin Woo-chul), bộ phim xoay quanh cuộc sống tình yêu của bốn người đàn ông trong độ tuổi 40.

2015–nay: Trở lại màn ảnh
Vào năm 2015, Kim nhận vai trong bộ phim Trung Quốc đầu tiên của cô với Making Family thuộc thể loại hài lãng mạn cùng Aarif Rahman.

Năm 2016, Kim nhận vai trong bộ phim độc lập được gọi vốn cộng đồng Don't Forget Me cùng với bạn diễn Jung Woo-sung.  Vào tháng 9, cô trở lại màn ảnh nhỏ sau bốn năm với bộ phim thuộc thể loại melodrama On the Way to the Airport cùng với Lee Sang-yoon.

Năm 2017, cô nhận vai chính trong bộ phim Misbehavior, với vai diễn một cô giáo bị ghét bỏ tại một trường trung học nam. Sau đó, cô cũng góp mặt với một vai diễn khách mời trong bộ phim Thử thách thần chết: Giữa hai thế giới.

Năm 2019, Kim trở lại màn ảnh nhỏ với bộ phim The Wind Blows phát sóng trên kênh JTBC.

Năm 2020, Kim nhận vai chính trong bộ phim Trở lại tuổi 18, được làm lại từ phim điện ảnh Trở lại tuổi 17 đóng bởi Zac Efron.

Vào tháng 3 năm 2021, Kim ký hợp đồng với IOK Company.

Danh sách phim

Phim điện ảnh

Phim truyền hình

Góp mặt trong video âm nhạc

Danh sách đĩa nhạc

Giải thưởng và đề cử

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sinh năm 1978
Người Seoul
Nữ diễn viên điện ảnh Hàn Quốc
Nhân vật còn sống
Nữ diễn viên Hàn Quốc
Tín hữu Công giáo Hàn Quốc
Nữ diễn viên Hàn Quốc thế kỷ 21


title: Le Glaizil

text:
Le Glaizil là một xã của tỉnh Hautes-Alpes, thuộc vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur, đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Hautes-Alpes

Tham khảo

Glaizil


title: Abelater babanus

text:
Abelater babanus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Kishii miêu tả khoa học năm 1989.

Chú thích

Tham khảo

Abelater


title: Jean-François Kornetzky

text:
Jean-François Kornetzky (sinh ngày 27 tháng 7 năm 1982 ở Wissembourg, Pháp) là một thủ môn bóng đá người Pháp hiện chơi cho câu lạc bộ Karlsruher SC. Anh cao 1,89 m và nặng 82 kg.

Chú thích

Liên kết ngoài

  Thông tin thủ môn Jean-François Kornetzky trên trang chủ của câu lạc bộ Karlsruher SC

Cầu thủ bóng đá Karlsruher SC
Cầu thủ RC Strasbourg
Thủ môn bóng đá
Cầu thủ bóng đá nam Pháp
Cầu thủ bóng đá Bundesliga
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Đức


title: Andrena satellita

text:
Andrena satellita là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Nurse mô tả khoa học năm 1904.

Chú thích

Tham khảo

S
Động vật được mô tả năm 1904


title: Anomiopsis

text:
Anomiopsis là một chi bọ cánh cứng thuộc họ Scarabaeidae.

Chú thích

Tham khảo

Họ Bọ hung


title: Hygrotus intermedius

text:
Hygrotus intermedius là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Fall miêu tả khoa học năm 1919.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hygrotus