title: Tik Tok

text:
"Tik Tok" (thường được viết cách điệu thành "TiK ToK") là một bài hát của nghệ sĩ thu âm người Mỹ Kesha nằm trong album phòng thu đầu tay của cô, Animal (2010). Nó được phát hành vào ngày 7 tháng 8 năm 2009 như là đĩa đơn đầu tiên trích từ album bởi RCA Records, đồng thời là đĩa đơn hát chính đầu tay trong sự nghiệp của Kesha. Bài hát được đồng viết lời bởi Kesha với những nhà sản xuất của nó Dr. Luke và Benny Blanco. Đây là một bản electropop và dance-pop với nội dung mang thông điệp về sự vô tư và đề cập đến việc đừng để bất cứ điều gì ngăn cản bạn và khiến bạn chùn bước, trong đó Kesha sử dụng phong cách rap/hát xuyên suốt bài hát cũng như việc kết hợp hiệu ứng biến đổi giọng hát Auto-Tune. Dòng mở đầu của "Tik Tok" đến từ một trải nghiệm của nữ ca sĩ sau khi tỉnh dậy từ một bữa tiệc và được bao quanh bởi những cô gái đẹp, đồng thời khiến cô tưởng tượng đến Diddy trong một hoàn cảnh tương tự. Những trải nghiệm từ quá trình viết lời bài hát đã được Kesha giới thiệu đến nhà sản xuất của cô Dr. Luke, người sau đó đã được Diddy chủ động liên lạc với hy vọng hợp tác và nam rapper đã đến phòng thu trong cùng ngày để thu âm phần giọng nền của mình.

Sau khi phát hành, "Tik Tok" nhận được những phản ứng đa phần là tích cực từ các nhà phê bình âm nhạc, trong đó họ đánh giá cao giai điệu bắt tai cũng như quá trình sản xuất của nó, mặc dù cũng vấp phải nhiều ý kiến chỉ trích xung quanh nội dung lời bài hát bên cạnh việc so sánh với một số tác phẩm của Lady Gaga, Uffie, và Fergie. Tuy nhiên, nó đã gặt hái những thành công ngoài sức tưởng tượng về mặt thương mại, đứng đầu các bảng xếp hạng ở Úc, Áo, Canada, Pháp, Đức, New Zealand, Na Uy và Thụy Sĩ, và lọt vào top 10 ở tất cả những thị trường nó xuất hiện, bao gồm vươn đến top 5 ở nhiều thị trường lớn như Bỉ, Đan Mạch, Phần Lan, Ireland, Ý, Nhật Bản, Tây Ban Nha, Thụy Điển và Vương quốc Anh. Tại Hoa Kỳ, "Tik Tok" đạt vị trí số một trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100 trong chín tuần liên tiếp, trở thành đĩa đơn quán quân đầu tiên của Kesha cũng như của thập niên 2010, đồng thời phá vỡ kỷ lục lúc bấy giờ về doanh số tải nhạc trong một tuần của nghệ sĩ nữ và đã bán được hơn 6.9 triệu bản tại đây. Tính đến nay, nó đã bán được hơn 16.5 triệu bản trên toàn cầu, trở thành đĩa đơn bán chạy nhất năm 2010 cũng như là một trong những đĩa đơn bán chạy nhất mọi thời đại.

Video ca nhạc cho "Tik Tok" được đạo diễn bởi Syndrome, trong đó Kesha bước ra từ căn nhà của một người lạ sau một đêm tiệc tùng và dạo phố với một người đàn ông (do Simon Rex thủ vai), trước khi tiếp tục tham gia vào một bữa tiệc vào buổi tối. Nó đã nhận được nhiều lượt phát sóng liên tục trên những kênh truyền hình âm nhạc như MTV và VH1, cũng như gặt hái ba đề cử tại giải Video âm nhạc của MTV năm 2010 cho Video xuất sắc nhất của nữ ca sĩ, Video Pop xuất sắc nhất và Nghệ sĩ mới xuất sắc nhất. Để quảng bá bài hát, nữ ca sĩ đã trình diễn "Tik Tok" trên nhiều chương trình truyền hình và lễ trao giải lớn, bao gồm The Ellen DeGeneres Show, Late Night with Jimmy Fallon, Saturday Night Live, Today, giải thưởng Video MuchMusic năm 2010 và giải Âm nhạc châu Âu của MTV năm 2010, cũng như trong nhiều chuyến lưu diễn của cô. Được ghi nhận là bài hát trứ danh trong sự nghiệp của Kesha, bài hát đã được hát lại và sử dụng làm nhạc mẫu bởi nhiều nghệ sĩ, như "Weird Al" Yankovic, Avril Lavigne, Ariana Grande và dàn diễn viên của Glee, cũng như xuất hiện trong nhiều tác phẩm điện ảnh và truyền hình, bao gồm 90210, The Big Bang Theory, Gossip Girl, Percy Jackson & the Olympians: The Lightning Thief và The Simpsons.

Viết nhạc và cảm hứng

"Tik Tok" được viết lời bởi Kesha, Dr. Luke và Benny Blanco và đồng sản xuất bởi Luke và Blanco. Mở đầu bài hát, Kesha đùa giỡn và rap trên nền nhạc. Tại một điểm nào đó, Kesha muốn viết lại lời bài hát vì cô nghĩ nó không rõ ràng hay vui chút nào.

Kesha nói rằng cảm hứng đằng sau bài hát xuất hiện từ một lần về nhà trong tình trạng say rượu và mệt mỏi sau một đêm tiệc tùng. Kesha đã viết một vài dòng cho bài hát, và sáng hôm sau, cô thức dậy với câu chuyện chuẩn bị được kể. Dòng mở đầu của bài hát được viết trong một trải nghiệm của Kesha khi cô thức dậy vào một buổi sáng và đã được bao vây bởi rất nhiều "phụ nữ đẹp", làm cô tưởng tượng tới Diddy trong cùng hoàn cảnh giống cô. Kesha đánh giá ý nghĩa của bài hát trong một cuộc phỏng vấn, và nói rằng đó chính là cuộc sống thật sự của cô:
Chúng tôi [Kesha và bạn của cô] rất trẻ trung và bần cùng, nhưng nó chẳng quan trọng gì. Chúng tôi có thể tìm quần áo trên lề đường và đi chơi và trông thật tuyệt vời. Nếu chúng tôi không có xe nhưng nó cũng không ngăn cản được chúng tôi đâu, chúng tôi sẽ bắt xe buýt. Nếu chúng tôi không đủ tiền để mua rượu, chúng tôi sẽ đem theo chai rượu riêng trong túi. Bài hát muốn nói rằng, đừng để thứ gì ngăn cản bạn.

Video ca nhạc
Video ca nhạc cho "Tik Tok" được đạo diễn bởi Sydrome, và được ghi hình tại nhà hàng xóm cũ của Kesha và chiếc xe xuất hiện trong video là của cô. Nó bắt đầu với cảnh Kesha thức dậy trong một buồng tắm của một ngôi nhà và tìm bàn chải trong nhà vệ sinh. Cô bước xuống lầu, nhìn các bức ảnh được treo trên tường. Sau đó cô vào nhà bếp, bước vào trong khi một gia đình đang ăn bữa sáng và làm họ giật mình. Cô nhún vai và rời khỏi ngôi nhà trong khi gia đình đó cũng đứng dậy và đuổi theo cô. Khi cô đi tới lề đường, cô lấy một chiếc xe đạp vàng được dựng bên hàng rào và lái nó. Kesha gặp một nhóm trẻ em đang vui chơi nơi cô đổi xe đạp để lấy chiếc máy nghe nhạc của họ. Sau đó, video chuyển qua cảnh cô từ chối một chàng trai và được đưa đi với một người đàn ông do Simon Rex đóng vai, là người chở cô trên chiếc 1978 Trans Am. Họ bị cảnh sát chặn và Kesha bị còng tay lại. Trong cảnh tiếp theo, Kesha đứng hát trên chiếc xe cùng với một cổ tay đeo còng. Sau đó, video chuyển tới cảnh cô đang ở trong một căn phòng trống đầy kim tuyến lấp lánh. Rồi cô tham gia vào một bữa tiệc cùng với Simon Rex ở phần sau của cô. Video kết thúc với cảnh Kesha nằm trong buồng tắm khác với cái mà cô thức dậy ở đầu video. Bữa tiệc cuối video được quay tại nhà của một người bạn, họ gọi là "The Drunk Tank".

Quảng bá
Để quảng bá cho "Tik Tok", Kesha đã xuất hiện trên truyền hình và trình diễn trên khắp thế giới. Màn trình diễn đầu tiên được chiếu trên truyền hình là trên MTV Push, một chương trình của MTV toàn cầu. Cô trình diễn "Tik Tok" tại giải thưởng âm nhạc ECHO ở Đức và trên "MuchOnDemand" ở Canada. Cô cũng trình diễn nó tại BBC Radio 1's Big Weekend bên cạnh "Blah Blah Blah", "Take It Off", "Your Love Is My Drug" và "Dirty Picture".. Vào tháng 5 năm 2010, Kesha trình diễn "Tik Tok" với "Your Love Is My Drug" tại Giải thưởng Âm nhạc MTV Nhật Bản năm 2010.

"Tik Tok" được sử dụng để quảng bá phần thứ sáu của Project Runway và xuất hiện trên Melrose Place. Bài hát cũng xuất hiện trong The Hills, Percy Jackson & the Olympians: The Lightning Thief, The Bounty Hunter. Kesha cũng đã xuất hiện trên nhiều chương trình như It's On with Alexa Chung, The Wendy Williams Show, Lopez Tonight, Late Night with Jimmy Fallon, The Tonight Show with Conan O'Brien và The Ellen DeGeneres Show để trình diễn bài hát. Bài hát cũng được trình diễn trên Saturday Night Live vào ngày 17 tháng 4 năm 2010. Vào 13 tháng 8 năm 2010, Kesha trình diễn "Tik Tok" trên Today. "Tik Tok" cũng được sử dụng trong cuộc thi Miss USA 2010.. Vào ngày 7 tháng 11 năm 2010, Kesha trình diễn bài hát trên giải Âm nhạc châu Âu của MTV năm 2010.

Danh sách bài hát

Đĩa CD tại Hoa Kỳ
"Tik Tok" – 3:20

Đĩa CD tại Đức/Anh quốc
"Tik Tok" – 3:20
"Tik Tok" (Tom Neville's Crunk & Med phối) – 6:53

EP tại Anh quốc
"Tik Tok" – 3:20
"Tik Tok" (Fred Falke Club phối lại) – 6:42
"Tik Tok" (Chuck Buckett's Verucca Salt phối lại) – 4:55
"Tik Tok" (Tom Neville's Crunk & Med phối) – 6:53
"Tik Tok" (Untold phối lại) – 5:01

Thành phần thực hiện
Thành phần thực hiện được trích từ ghi chú của Animals, RCA Records.

Thu âm và phối khí
 Thu âm tại Conway Recording Studios, Los Angeles, California.
 Phối khí tại MixStar Studios ở Virginia Beach, Virginia.

Thành phần
 Viết lời - Kesha, Lukasz Gottwald, Benjamin Levin
 Sản xuất, thu âm, nhạc cụ và lập trình - Dr. Luke, Benny Blanco
 Giọng nền - Diddy
 Phối khí - Serban Ghenea
 Kỹ sư âm thanh - Emily Wright, Sam Holland
 Hiệu chỉnh giọng hát - Emily Wright
 Kỹ sư phối khí - John Harnes
 Hỗ trợ kỹ sư phối khí - Tim Roberts

Xếp hạng

Xếp hạng tuần

Xếp hạng thập niên

Xếp hạng mọi thời đại

Xếp hạng cuối năm

Chứng nhận

Lịch sử phát hành

Xem thêm
Danh sách đĩa đơn bán chạy nhất thế giới
Danh sách đĩa đơn quán quân Hot 100 năm 2010 (Mỹ)
Billboard Hot 100 cuối năm 2010

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đĩa đơn năm 2009
Bài hát năm 2009
Bài hát của Kesha
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot 100
Đĩa đơn quán quân Billboard Dance/Mix Show Airplay
Đĩa đơn quán quân Billboard Mainstream Top 40 (Pop Songs)
Đĩa đơn quán quân tại Úc
Đĩa đơn quán quân tại Áo
Đĩa đơn quán quân tại Brazil
Đĩa đơn quán quân Canadian Hot 100
Đĩa đơn quán quân European Hot 100 Singles
Đĩa đơn quán quân tại Pháp
Đĩa đơn quán quân tại Đức
Đĩa đơn quán quân tại Israel
Đĩa đơn quán quân tại New Zealand
Đĩa đơn quán quân tại Na Uy
Đĩa đơn quán quân tại Thụy Sĩ
Đĩa đơn đầu tay
Bài hát nhạc dance-pop
Bài hát về rượu
Bài hát viết bởi Benny Blanco
Bài hát sản xuất bởi Benny Blanco
Đĩa đơn của RCA Records


title: 1141

text:
Năm 1141 trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 1141


title: Louchy-Montfand

text:
Louchy-Montfand  là một xã ở tỉnh Allier thuộc miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Allier

Tham khảo

‘‘Dựa trên bài ở Wikipedia tiếng Pháp.’’

Louchymontfand


title: Shimizu Reiko

text:
(sinh ngày 26 tháng 3 năm 1963 tại Tokyo, Nhật Bản) là một họa sĩ truyện tranh người Nhật Bản. Cô ra mắt tác phẩm đầu tay Sansaro Monogatari vào năm 1983 trên tạp chí LaLa, và chủ yếu vẽ cho nhà xuất bản Hakusensha. Shimizu được chú ý với những tác phẩm khoa học viễn tưởng và phong cách vẽ của mình, ngoài ra còn được biết đến với bộ bài tarot có tên Miracle Tarot do cô vẽ minh họa.

Shimizu nhận giải thưởng Shogakukan Manga Award vào năm 2002 trong hạng mục shōjo với bộ truyện Kaguyahime. Tác phẩm Himitsu - Top Secret của cô đã được ban giám khảo Japan Media Arts Festival tiến cử 2 lần vào năm 2007 và 2008. Nó cũng nằm trong bảng xếp hạng Tohan 4 lần vào tháng 5 năm 2009. Manga Moon Child đã được mua bản quyền tiếng Anh bởi CMX Manga.

Tác phẩm
Himitsu - Top Secret
Kaguyahime (manga)
Moon Child (manga)
22xx
Papillon
Magic
Mouhitotsu no Shinwa
Namakemono no Scuba Diving
Noa no Uchuusen
Ryuu no Nemeru Hoshi
Yume no Tsuzuki
Wild Cats
Tenshitachi no Shinkaron
Tennyo Raishuu

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Tiểu tử tác giả  tại The Ultimate Manga Guide

Sinh năm 1963
Nhân vật còn sống
Họa sĩ manga


title: Plateopsis vespertilio

text:
Plateopsis là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae. Chi này chỉ gồm một loài Plateopsis vespertilio, thường được tìm thấy ở Meghalaya, Ấn Độ.

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Plateopsis
Động vật được mô tả năm 1896


title: Người Ba Na

text:
Người Ba Na (Bahnar; các nhóm nhánh: Jơ Lơng, Rơ Ngao, Glar, Tơ Lô, Bơ Nâm, Kriem, KonKơdeh) là một dân tộc trong số 54 dân tộc tại Việt Nam.

Người Ba Na cư trú chủ yếu ở vùng Tây Nguyên và cao nguyên trung phần Việt Nam, có dân số sấp xỉ 287 nghìn người năm 2019, có đời sống văn hóa tinh thần phong phú và giàu bản sắc. Nét đẹp trong văn hóa được thể hiện ở nhiều mặt, từ hoạt động sản xuất, sinh hoạt hàng ngày đến các lễ hội.

Địa bàn cư trú

Theo Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2019, người Ba Na ở Việt Nam có dân số 286.910 người, cư trú tại 51 trên tổng số 63 tỉnh, thành phố. Người Ba Na cư trú tập trung tại các tỉnh:
 Gia Lai (189.367 người, chiếm 11,8% dân số toàn tỉnh và 45,9% tổng số người Ba Na tại Việt Nam),
 Kon Tum (68.799 người, chiếm 12,5% dân số toàn tỉnh và 43,7% tổng số người Ba Na tại Việt Nam),
 Bình Định (21.650 người, chiếm 8,0% tổng số người Ba Na tại Việt Nam),
 Phú Yên (4.680 người, chiếm 1,8 % tổng số người Ba Na tại Việt Nam).

Người Ba Na có nhiều tên gọi khác nhau theo nơi cư trú hay phong tục tập quán mỗi vùng.

Người Ba Na là dân tộc bản địa Việt Nam có từ lâu đời tập trung ở các vùng Tây Nguyên điển hình là hai tỉnh Kon Tum, Gia Lai đây được coi là bản địa cũng như địa bàn cư trú của người Ba Na

Tại Mỹ có một số người Ba Na nhập cư theo diện HO.

Ngôn ngữ và các nhóm địa phương
Tiếng Ba Na liên quan đến tiếng Kinh.

Người Ba Na nói tiếng Ba Na thuộc Ngữ chi Ba Na là một ngôn ngữ thuộc Ngữ hệ Nam Á (hay còn gọi ngôn ngữ Môn-Khmer), cùng với đó là Ngữ chi Ba Na và Ngữ chi Việt-Mường được xếp vào ngôn ngữ Môn-Khmer.

Các nhóm địa phương người Ba Na
"Bahnar Jơlơng": Sinh sống tại phía Đông Tp. Kon Tum và huyện Kon Rẫy.
"Bahnar Rơngao": Sinh sống chủ yếu ở huyện Đắk Hà và Tp. Kon Tum tỉnh Kon Tum. Tiếng Rơngao thuộc nhóm Bahnar Bắc và gần với tiếng Sê Đăng (đặc biệt là nhánh Sơ Drá), là trung gian giữa các nhánh Bahnar và Xơ Đăng. Để dễ hình dung, lấy  Tp. Kon Tum làm ranh giới, phía Tây Tp. Kon Tum có nhánh "Bahnar Rơngao", còn phía Đông Tp. Kon Tum là nhánh "Bahnar Jơlơng" (cụ thể là xã Đăk Tờ Re, huyện Kon Rẫy).
"Bahnar Gơlar": Cư trú ở các huyện Mang Yang, Đắc Đoa và Chư Sê, tỉnh Gia Lai
"Bahnar Konkơđeh": có nghĩa là người vùng thấp - Ala kông, có thể xem là phân nhóm trung gian giữa nhóm "Bahnar Bơnâm" và "Bahnar Tơlô", sinh sống chủ yếu ở Đak Pơ và phía Nam huyện Kbang. Địa bàn sinh sống của nhóm "Bahnar Kon Kơđeh" cơ bản cư trú trong tiểu vùng núi thấp Đông Nam Gia Lai.
"Bahnar Kriem": Cư trú ở huyện Vĩnh Thạnh, An Lão, Hoài Ân và Tây Sơn, tỉnh Bình Định
"Bahnar Tơlô": Cư trú ở huyện Kông Chro và huyện An Khê, tỉnh Gia Lai.
"Bahnar Bơnâm": Sống ở vùng rừng già (phần lớn thuộc các xã Lơ Ku, Krong huyện Kbang hiện nay). Địa bàn sinh sống cơ bản của nhóm Bahnar Bơnâm cư trú trong tiểu vùng núi cao Đông Bắc Gia Lai. Là tên gọi để chỉ những nhóm Ba Na ở vùng cao hơn (không nhầm lẫn với người Mơ Nâm, một nhánh của người Sê Đăng).
"Bahnar Roh"...

Nhà cửa

Ở mỗi làng có một nhà công cộng là nhà Rông to, đẹp ở giữa làng. Nhà rông cao lớn và đẹp đứng nổi bật giữa làng, đó là trụ sở của làng, nơi các già làng họp bàn việc công, nơi dân làng hội họp, nơi trai chưa vợ và góa vợ ngủ đêm, nơi tiến hành các nghi lễ phong tục của cộng đồng và cũng là nơi tiếp khách lạ vào làng.

Nhà ở của người Ba Na thuộc loại hình nhà sàn. Trước đây khi chế độ gia đình lớn còn thịnh hành, ở vùng người Ba Na sinh sống thường có những căn nhà dài hàng trăm mét, tuy nhiên hiện nay chế độ gia đình lớn không còn nữa, mô hình các gia đình nhỏ với những căn nhà sàn gọn gàng xuất hiện ngày càng nhiều. Nhà sàn ngắn của các gia đình nhỏ là phổ biến. Nhà sàn thường dài từ 7m đến 15m, rộng từ 3m-4m, cao từ 4m-5m, sàn cách mặt đất khoảng 1m đến 1,5m

Mặc dù có nhiều thay đổi, nhưng vẫn tìm được ở nhiều địa phương khác nhau những ngôi nhà Ba Na với những đặc điểm đặc trưng của nhà cổ truyền Ba Na là nhà nóc hình mai rùa hoặc chỉ còn là hai mái chính với hai mái phụ hình khum - dấu vết của nóc hình mai rùa. Chỏm đầu dốc có "sừng" trang trí (với các kiểu khác nhau tùy theo địa phương). Vách che nghiêng theo thế "thượng thu hạ thách". Có nhà, cột xung quanh nhà cũng chôn nghiêng như thế vách. Thang đặt vào một sàn lộ thiên trước cửa nhà. Trên sàn này người ta đặt cối giã gạo (cối chày tay). Điểm đáng chú ý là dưới đáy cối có một cái "ngõng". Khi giã gạo người ta cắm cái ngõng ấy vào một cái lỗ đục trên một thanh gỗ đặt trên sàn.

Nhà tre vách nhưng có thêm lớp đố, bên ngoài buộc rất cầu kỳ như là một lớp trang trí.

Bộ khung nhà kết cấu đơn giản. Có làm vì kèo nhưng vẫn trên cơ sở của vì cột. Tổ chức mặt bằng đơn giản.

Hôn nhân, gia đình

Người Ba Na cho phép tự do tìm hiểu và lựa chọn bạn đời, việc cưới xin đều theo nếp cổ truyền. Vợ chồng trẻ ở luân phiên mỗi bên một thời gian, theo thỏa thuận giữa hai gia đình hai bên, sau khi sinh con đầu lòng mới làm nhà riêng. Trẻ em luôn được yêu quý. Dân làng không đặt trùng tên nhau. Trong trường hợp những người trùng tên gặp nhau, họ làm lễ kết nghĩa, tùy tuổi tác mà xác lập quan hệ anh-em, cha-con, mẹ-con.

Các con được thừa kế gia tài như nhau. Trong gia đình, mọi người sống hòa thuận bình đẳng. Người Ba Na thờ cúng nhiều thần linh.

Hôn nhân
Trước đây, trai gái Ba Na khi đến tuổi trưởng thành (20 tuổi đối với nam; 18 tuổi đối với nữ), được tự do yêu thương, tìm hiểu lẫn nhau, nhưng quyền quyết định đi đến hôn nhân không phải không có ảnh hưởng của cha mẹ. Trong thực tế, nhiều khi cha mẹ can thiệp rất nhiều vào chuyện hôn nhân của con cái. Thậm chí, trong một số trường hợp, quyết định gả cưới của cha mẹ hoàn toàn đi ngược lại mong muốn của các con. Chính vì vậy, trong ngôn ngữ của người dân ở đây tồn tại hai thuật ngữ hôn nhân. Trong tường hợp trai gái tự do yêu đương và tìm người bạn đời tiến tới hôn nhân, người dân gọi là chărơihkơ ding (hôn nhân tự chọn); trường hợp cha mẹ quyết định gả bán con theo ý kiến riêng của mình, người dân gọi là mẽ bă pơ giao ăn (cha mẹ gả bán).
Trong thời điểm hiện nay, trai gái yêu thương và tự nguyện đến với hôn nhân phổ biến hơn nhiều so với quyết định gả bán của cha mẹ. Tuổi kết hôn cũng đang có xu hướng tăng lên, thường con trai trên 25 tuổi mới lấy vợ, con gái khoảng 20 tuổi mới lấy chồng. Việc gả bán con cái theo ý riêng của cha mẹ thường chỉ xảy ra giữa gia đình giàu có với gia đình nghèo vì lý do kinh tế, hay sắc đẹp. Các gia đình tương đương về điều kiện kinh tế, về địa vị xã hội thì con cái của họ phần lớn tự do tìm hiểu để đi đến hôn nhân. Tiêu chuẩn lựa chọn bạn đời, lựa chọn thông gia dựa trên việc so sánh giàu nghèo đã ít còn được đặt ra như trong quá khứ. Sự chênh lệch tuổi tác giữa nam và nữ (thậm chí chênh lệch nhiều) cũng không phải là điều quan trọng. Vấn đề mang tính quyết định để đi đến hôn nhân, trong thời điểm hiện tại là trai gái phải thương yêu nhau. Tiêu chuẩn hàng đầu để các chàng trai, cô gái nơi đây chọn bạn đời chính là đạo đức, sức khoẻ và tính cần cù, siêng năng và thạo việc.

Đối với người Ba Na, hôn nhân một vợ một chồng từ lâu đã mang tính phổ biến và bền vững. Trong làng, vào thời điểm hiện tại, tất cả đều là các gia đình một vợ một chồng sinh sống cùng con cái. Dù do cha mẹ gả bán hay do họ tự tìm đến với nhau do tiếng gọi của tình yêu thì hầu như tất cả các cặp vợ chồng đều sống với nhau hạnh phúc đến đầu bạc, răng long. Rất ít trường hợp li dị. Các lý do dẫn đến li dị giữa các cặp vợ chồng thường là do người vợ vô sinh, đàn ông ngoại tình hay có những bất hòa không giải quyết được dẫn đến chửi mắng, đánh đập nhau. Hiện nay, giải quyết vấn đề li dị của các cặp vợ chồng không chỉ dừng lại ở quyết định của Hội đồng già làng như trước kia, mà phải được đưa ra xử lý theo pháp luật hiện hành của Nhà nước. Tuy nhiên, khi vừa xảy ra những lục đục giữa các cặp vợ chồng trong làng, Hội đồng già làng, thông qua Tổ hòa giải đã thể hiện vai trò của mình. Nếu việc hoà giải không đạt được kết quả như ý, hai vợ chồng vẫn quyết ly dị thì họ buộc phải đưa vụ việc ra giải quyết trước luật pháp.

Là một dân tộc theo nguyên tắc ngoại hôn dòng họ nên phong tục của người Ba Na khuyến khích những đôi trai gái khác dòng họ kết hôn với nhau. Nếu xác định được rõ ràng hai người trong cùng một krung ktum (dòng họ) thì chuyện cưới xin khó xảy ra. Tuy nhiên, do có sự phân biệt giữa họ gần và họ xa nên nguyên tắc hôn nhân ngoài dòng họ ở đây được thực thi với hai cấp độ khác nhau:

Thứ nhất, toàn bộ các thành viên nam nữ thuộc họ gần (krung ktum gel), tức là con cháu trong vòng ba đời của một ông bà tổ, bao gồm cả bên cha và bên mẹ, như: con cô, con cậu, con chú con bác, con dì con già; cháu cô cháu cậu, cháu chú cháu bác, cháu dì cháu già...(còn gọi là gia đình) tuyệt đối không có quan hệ tính giao và hôn nhân. Với người Gia-rai, một dân tộc láng giềng, cư trú tập trung tại tỉnh Gia Lai, không có sự ngăn cấm kết hôn một cách nghiêm ngặt giữa hai người cùng một dòng họ thuộc đời thứ ba, nhất là con cô con cậu. Người Ba Na làng Kon Rờ Bàng ở Kon Tum thì khác, nếu ai vi phạm quy định đó tức đã mắc tội loạn luân (ha găm) và bị làng xử phạt rất nặng theo luật tục. Họ cho rằng người cùng một dòng họ lấy nhau là trái với đạo đức, khiến thần linh nổi giận gây ra các tai họa để trừng phạt con người như cháy làng, dịch bệnh, mất mùa... Dòng họ nào để xảy ra chuyện đó sẽ phải chuẩn bị đủ ba con trâu, ba con dê, ba con gà và 3 ché rượu để cúng thần nhà rông, thần nước để giải hạn cho dân làng và chính hai gia đình đó. Nghi thức quan trọng nhất trong lễ cúng là chủ làng đọc lời cúng mời giàng về ăn uống và dân làng buộc đôi trai gái bị phạt lấy một ít tiết của con vật hiến sinh hòa với rượu, đổ vào vỏ bầu mang đến từng nhà trong làng, dùng cành cây tre nhúng vào quả bầu đựng nước rồi quết lên chân cầu thang với ngụ ý xua đuổi, tẩy uế mọi rủi ro tai họa, mong giàng đừng bắt tội dân làng...

Thứ hai, các thành viên nam, nữ thuộc họ xa (krung ktum gel), tức là con cháu của một ông bà tổ, từ đời thứ bốn trở lên, tính theo đằng cha, cũng có thể lấy được nhau, nhưng phải làm một lễ cúng nhỏ tạ lỗi với tổ tiên. Khi đó họ sẽ không mắc vào tội loạn luân và không vi phạm luật tục.(đời thứ 5 mới lấy được)

Những trường hợp nam, nữ quan hệ tình cảm sâu nặng với nhau mà không đi đến hôn nhân, không làm thủ tục cưới hỏi thì làng thì bắt vạ một con dê, một con bò, hoặc một con gà. Trước thập niên 1960, trai gái chưa cưới xin có quan hệ với nhau lỡ có con, phải tiến hành lễ cúng thần trước khi trỉa lúa, vào khoảng đầu tháng 4, với lễ vật là một con dê và một con lợn. Người dân quan niệm các trường hợp vi phạm này đã làm ảnh hưởng đến thần đất, thần lúa nên buộc phải tiến hành lễ cúng phạt trước khi trỉa lúa nếu không dân làng sẽ mất mùa, đói kém. Vào ngày tổ chức nghi lễ, những con lợn, dê lễ vật được giết thịt lấy máu trộn với rượu. Cũng tương tự như những người mắc tội loạn luân, đôi trai gái phạm tội phải lần lượt mang thứ máu chộn rượu đó bôi vào chân từng chiếc cầu thang lên nhà trong làng, vừa bôi vừa xin lỗi mọi người xin đừng nhớ, xin bỏ qua chuyện cũ... Trong trường hợp người con gái có chửa mà không chịu khai ra bố của đứa trẻ thi cô ta sẽ phải chịu hình phạt một mình, từ trách nhiệm chuẩn bị lễ vật tới việc thực hiện các thủ tục trong lễ cúng. Trường hợp hai bên cùng nhau nhận lỗi thì chàng trai phải chịu trách nhiệm cao hơn. Không chỉ chuẩn bị lễ vật nộp phạt và thực hiện nghi lễ, người con trai còn phải cưới cô gái làm vợ và chăm sóc, nuôi dưỡng đứa trẻ nên người. Nếu đã bị phát hiện và thừa nhận là cha của đứa trẻ mà không cưới cô gái và không chịu chăm sóc đứa trẻ, ngoài việc nộp phạt cho làng, chàng trai còn phải đền cho cô gái một con bò. Trường hợp người con gái có quan hệ với nhiều người con trai, khi có thai, chàng trai có quan hệ với cô sau cùng phải đền nhiều hơn hoặc có thể chia thành các phần trách nhiệm đều nhau.

Theo phong tục truyền thống của người Ba Na làng Kon Rờ Bàng, những trường hợp chồng hay vợ chết sớm chưa được làm lễ bỏ mả, người goá có thể tái giá, nhưng trước đó phải tiến hành một lễ cúng với lễ vật gồm một ghè rượu, một con gà. Sau khi tiến hành nghi lễ, việc tái giá của người goá được dân làng đồng tình, ủng hộ. Vì vậy, nghi lễ này cũng có vai trò tương tự lễ bỏ mả. Tuy nhiên, đó là lễ bỏ mả sớm. Thời gian sớm nhất có thể thực hiện nghi lễ này là 3 năm sau khi người chồng hoặc người vợ mất đi. Trong trường hợp người goá có quan hệ trai, gái trước thời điểm này sẽ bị làng phạt một bò làm lễ cúng, vì tội vi phạm quy định hôn nhân. Sau khi người mẹ chết, nếu bố lấy vợ mới, con cái thường không ở với bố và mẹ kế mà về sống với ông bà nội. Chỉ khi ông bà nội cũng đã mất, không còn nơi nương tựa, con của người vợ trước mới ở chung với người vợ sau của bố. Trong trường hợp người đàn ông đang sống cùng vợ con, nhưng lại có quan hệ tình cảm sâu nặng với người phụ nữ khác, luật tục bắt buộc ông ta phải làm thủ tục li dị, bỏ người vợ trước mới có quyền cưới người vợ sau.
Về trai gái khi quen nhau nếu người con gái có bầu mà người trai không nhận thì người trai sẽ bị làng phạt vạ theo tục lệ mỗi làng để cúng ma làng như mỗ trâu mỗ lợn và vài ghè rượu mời chức sắc trong làng đến uống, nếu không sẽ bị đuổi khỏi làng...

Kinh tế
Người Ba Na sinh sống nhờ nông nghiệp, chủ yếu là trồng rẫy. Cùng với trồng trọt, từng gia đình thường có nuôi gia cầm, gia súc như trâu, bò, dê, lợn, gà. Chó cũng được nuôi nhưng không bị giết thịt. Hầu như mỗi làng đều có lò rèn. Một số nơi biết làm đồ gốm đơn giản, phụ nữ dệt vải tự túc đồ mặc trong gia đình. Đàn ông đan chiếu, lưới, các loại gùi, giỏ, mủng... Việc mua bán theo nguyên tắc hàng đổi hàng, xác định giá trị bằng gà, rìu, gùi thóc, lợn hay nồi đồng, ché, chiêng, cồng, trâu, v.v...

Văn hoá

Nhạc cụ đa dạng: cồng, chiêng kết cấu đa dạng, đàn: t'rưng, khinh khung, gôông, klông pút, kơni, kèn: tơ nốt, arơng, tơ tiếp,... Nghệ thuật chạm khắc gỗ phát triển. Trong kho tàng văn nghệ dân gian, còn phải kể đến các làn điệu dân ca, các điệu múa trong những ngày hội hay các nghi lễ tôn giáo. Những hình thức trang trí sinh động trên nhà rông và đặc biệt những tượng nhà mồ v.v... mộc mạc, đơn sơ, nhưng tinh tế và sinh động như cuộc sống của người Ba Na.

Trang phục

Trang phục nam: nam giới Ba Na mặc áo chui đầu, cổ xẻ. Đây là loại áo cộc tay, thân áo có đường trang trí sọc đỏ chạy ngang, gấu áo màu trắng. Nam mang khố hình chữ T theo lối quấn ngang dưới bụng, luồn qua háng rồi che một phần mông. Ngày rét, họ mang theo tấm choàng. Ngày trước nam giới búi tóc giữa đỉnh đầu hoặc để xõa tóc. Nếu có mang khăn thì thường chít theo kiểu đầu rìu. Trong dịp lễ bỏ mả, họ thường búi tóc sau gáy và cắm một lông chim công. Nam cũng thường mang vòng tay bằng đồng.
Trang phục nữ: Phụ nữ Ba Na ưa để tóc ngang vai, có khi búi và cài lược hoặc lông chim, hoặc trâm bằng đồng, thiếc. Có nhóm không chít khăn mà chỉ quấn bằng chiếc dây vải hay vòng cườm. Có nhóm như ở An Khê, Mang Giang hoặc một số nơi khác họ chít khăn trùm kín đầu, khăn chàm quấn gọn trên đầu. Trước đây, họ đội nón hình vuông hoặc tròn trên có thoa sáp ong để khỏi ngấm nước, đôi khi có áo tơi vừa mặc vừa che đầu. Họ thường đeo chuỗi hạt cườm ở cổ và vòng tay bằng đồng xoắn ốc dài từ cổ đến khủy tay (theo kiểu hình nón cụt). Nhẫn được dùng phổ biến và thường được đeo ở hai, ba ngón tay. Tục xả tai phổ biến vừa mang ý nghĩa trang sức vừa mang ý nghĩa tín ngưỡng của cộng đồng. Hoa tai có thể là kim loại, có thể là tre, gỗ. Tục cà răng mang theo quan niệm của cộng đồng hơn là trang sức. Phụ nữ Ba Na mặc áo chủ yếu là loại chui đầu, ngắn thân và váy. Áo có thể cộc tay hay dài tay. Váy là loại váy hở, thường là ngắn hơn váy của người Ê Đê, ngày nay thì dài như nhau. Quanh bụng còn đeo những vòng đồng và cài tẩu hút thọc vào đó.

Về tạo hình áo váy, người Ba Na không có gì khác biệt mấy so với dân tộc Gia-rai hoặc Ê-đê. Tuy nhiên, nó khác nhau ở phong cách mỹ thuật trang trí hoa văn, bố cục trên áo váy của người Ba Na. Theo nguyên tắc bố cục dải băng theo chiều ngang thân người, dân tộc Ba Na dành phần chính ở giữa thân áo và váy với diện tích hơn một nửa áo, váy cũng như hai ống tay để trang trí hoa văn (chủ yếu là hoa văn với các màu trắng đỏ), nền chàm còn lại của áo váy không đáng kể so với diện tích hoa văn. Thắt lưng váy được dệt thêu hoa văn và tua vải hai đầu, được thắt và buông thõng dài hai đầu sang hai bên hông.

Các nhân vật

Chỉ dẫn

Tham khảo

Xem thêm
 Danh sách ngôn ngữ
 Danh sách các nước theo ngôn ngữ nói

Chú thích

Nhóm sắc tộc
Dân tộc học
Các dân tộc Việt Nam
Người Thượng
Dân tộc Việt Nam
Dân tộc bản địa Tây Nguyên
Dân tộc bản địa Việt Nam
Kon Tum


title: Schierensee

text:
Schierensee là một đô thị thuộc huyện Rendsburg-Eckernförde, trong bang Schleswig-Holstein, nước Đức. Đô thị Schierensee có diện tích 9,18 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 384 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Rendsburg-Eckernförde


title: Aoyama Thelma

text:
, sinh 27 tháng 10 năm 1987 tại Nara, Nhật Bản. Cô là nữ ca sĩ Nhật hát chủ yếu là dòng nhạc R&B. Nổi tiếng với bài hát Soba Ni Iru Ne.

Đĩa nhạc
Singles:

2007:
One Way

2008:
 Soba Ni Iru Ne
 Nandomo
 Mamoritai Mono
 Daikkirai Demo Arigato

2009:
Todoketai.../Kono Mama Zutto
Wasurenai Yo

2010:
Fall In Love
Kaeru Basho
Summer Love!!

Sự nghiệp ca hát
Ngày 9 tháng 9 năm 2007, cô khởi nghiệp hát solo với bài hát One Way. Bài hát đã xếp thứ 98 trong bảng xếp hạng Oricon. Hai tuần sau, cô cho ra bài Kono Ni Iru Yo và cũng trở thành bài hit.

Năm 2008, bài Soba Ni Iru Ne và đứng thứ 3 trên bảng xếp hạng Oricon chỉ trong tuần đầu tiên, trở thành bài được yêu thích nhất và đạt kỉ lục Guinness số lần được tải trên mạng Nhật Bản, bài còn có trong album Diary đã phát hành ngày 26 tháng 3 năm 2008. Chính bài hát đó đã đưa tên tuổi Aoyama trở nên nổi tiếng.

Ngày 11 tháng 2 năm 2009 cô cho ra album Love!: Thelma Love Song Collection, tập hợp các bài hát đứng đầu bảng xếp hạng Oricon hằng tuần. Tháng 9, cô tiếp tục cho ra album Emotions. Cuối tháng 12, Aoyama giới thiệu bài hát Fall In Love có sự kết hợp giữa cô và nam ca sĩ Hàn Quốc Tae Yang (thành viên nhóm nhạc Big Bang), bài cũng nằm trong đĩa đơn cùng tên phát hành ngày 27 tháng 1 năm 2010.

Tháng 2, 2010, sau đĩa đơn trên, cô tiếp tục giới thiệu bài Kaeru Basho có trong đĩa đơn cùng tên phát hành ngày 3 tháng 3, 2010 và cũng là nhạc phim Doraemon: Nobita và cuộc đại thủy chiến ở xứ sở người cá. 3 tháng sau khi phát hành đĩa đơn trên, cô cho ra đĩa đơn thứ 10: Summer Love!!. 28 tháng 7, cô cho ra tiếp album Love2!-Thelma Best Collaboration.

Liên kết ngoài
Trang chính
Universal Label Site
Oricon Profile
Blog chính thức

Tham khảo

Nữ ca sĩ Nhật Bản


title: Lớp phenol

text:
Trong hóa hữu cơ, lớp phenol, đôi khi gọi là lớp phenolic, là một lớp các hợp chất hữu cơ bao gồm một nhóm hiđroxyl (-O H) gắn với một nhóm hyđrocacbon thơm. Đơn giản nhất trong lớp này là phenol (C6H5OH).

Mặc dù tương tự như các hợp chất dạng rượu, nhưng lớp phenol có các thuộc tính duy nhất chỉ chúng có và vì thế không được phân loại như là rượu (do nhóm hiđroxyl không liên kết với nguyên tử cacbon no). Chúng có tính axít tương đối cao do vòng thơm kết hợp mạnh với nguyên tử oxy và liên kết tương đối lỏng lẻo giữa nguyên tử oxy này với nguyên tử hiđrô trong nhóm hiđroxyl. Tính axít của nhóm hiđroxyl trong các phenol nói chung nằm trong khoảng trung gian giữa  các rượu và các axít cacboxylic (pKa của chúng thông thường nằm trong khoảng 10 - 12). Khi bị mất đi ion hiđrô mang điện dương (H+) từ nhóm hiđroxyl thì các phenol tạo thành ion mang điện âm, gọi là phenolat.

Một số phenol có tính chất sát trùng và được sử dụng để điều chế các chất tẩy trùng. Các phenol khác có đặc tính estrogen hay kìm hãm nội tiết tố.

Tổng hợp các phenol
Một vài phương pháp trong phòng thí nghiệm để tổng hợp các phenol:
 Bằng tái sắp xếp este trong phản ứng tái sắp xếp Fries
 Bằng tái sắp xếp của các N-phenylhiđroxylamin trong tái sắp xếp Bamberger
 Bằng thủy phân các este hay các ête phenolic
 Bằng việc khử các quinon.
 Bằng việc thay thế amin thơm bằng nhóm hiđroxyl với nước và bisulfit natri trong phản ứng Bucherer
 Bằng thủy phân các muối diazoni
 Bằng oligome hóa với fomanđêhít + xúc tác base với epiclorohydrin thành các thành phần nhựa epoxi
 Bằng phản ứng với axeton/các xeton thành bisphenol A, một monome (đơn phân) quan trọng cho các loại nhựa, ví dụ polycacbonat (PC), nhựa epoxi.

Các phản ứng
Các phenol tham gia một số phản ứng hóa học như:
 Các phản ứng este hóa và tạo ete
 Các phản ứng thế thơm ái lực điện tử do nhóm hiđroxyl là nhóm hoạt hóa, ví dụ tổng hợp các calixaren
 Phản ứng của các naphtol và các hiđrazin cũng như bisulfit natri trong tổng hợp cacbasel Bucherer
 Phản ứng oxy hóa bẻ liên kết, ví dụ bẻ liên kết của 1,2-dihydroxybenzen để trở thành một monometyleste là axít 2,4 hexadienedioic với oxy, chloride đồng trong pyridin
 Khử vòng thơm oxy hóa thành các quinon hay còn gọi là phản ứng Teuber. Tác nhân oxy hóa là muối Fremy  và oxon . Trong phản ứng minh họa dưới đây 3,4,5-trimetylphenol phản ứng với singlet oxygen sinh ra từ oxon/cacbonat natri trong hỗn hợp axetonitril/nước thành para-peroxyquinol. Hiđrôperôxít này bị oxy hóa thành quinol với thiosulfat natri.

 Các phenol bị oxy hóa thành các benzendiol trong phản ứng oxy hóa persulfat Elbs
 Các anion phenolat có thể phản ứng trong vai trò của các phối thể với các cation kim loại

Các hợp chất phenolic
Để có danh sách đầy đủ hơn, xem :Thể loại:Lớp phenol
 Phenol – hợp chất cơ bản và đơn giản nhất trong lớp, được sử dụng làm chất tẩy trùng và trong tổng hợp hóa học
 BHT (butylat hiđroxytoluen) một chất chống oxy hóa đồng thời là một phụ gia thực phẩm hòa tan trong chất béo.
 Bisphenol A và các bisphenol khác sản xuất ra từ các xeton và phenol / cresol
 Capsaicin – hợp chất cay có trong ớt
 Chavibetol – từ trầu không, được sử dụng làm chất tạo hương vị
 Các cresol – tìm thấy trong hắc ín than và creosot
 Estradiol / estrogen – các hoóc môn
 Eugenol – thành phần chính trong tinh dầu đinh hương
 Axít gallic – tìm thấy trong mật
 Guaiacol (2-metoxyphenol) – có mùi vị của khói, tìm thấy trong cà phê rang, whisky và khói
 4-Nonylphenol –sản phẩm phân rã của một số loại thuốc tẩy hữu cơ và nonoxynol-9
 Orthophenyl phenol – một thuốc trừ nấm được sử dụng để tráng ngoài vỏ các loại cam chanh.
 Axít picric (trinitrophenol) – một loại chất nổ
 Phenolphtalein / đỏ phenol / lam bromothymol / thymolphtalein / lam bromophenol – các loại chất chỉ thị pH
 Các polyphenol – ví dụ các flavonoit và các loại tanin
 Xeton mâm xôi – một hợp chất với mùi vị tựa của quả mâm xôi.
 Serotonin / dopamin / adrenalin / noradrenalin - các neurotransmitter tự nhiên
 Thymol (2-Isopropyl-5-metyl phenol) – một chất khử trùng được sử dụng trong các loại nước súc miệng.
 Tyrosin – một amino acid
 Các xylenol

Dược phẩm
 Các cannabinoit – các thành phần hoạt hóa của gai dầu (Cannabis sativa)
 Dietylstilbestrol – một estrogen tổng hợp với cấu trúc stilben
 L-DOPA – một loại thuốc điều trị bệnh Parkinson
 Metyl salicylat – thành phần chính của tinh dầu các loài cây xanh mùa đông, điển hình là các chi Gaultheria, Pyrola, Orthilia, Moneses và Chimaphila
 Propofol – một chất có tác dụng gây tê, truyền ven và tác dụng ngắn
 Psilocin – một ancaloit gây ảo giác có trong các loài nấm thuộc chi Psilocybe.
 Axít salicylic – một hoóc môn thực vật được sử dụng vì các tính chất giảm đau, hạ sốt và kháng viêm nhiễm của nó, cũng là tiền chất để sản xuất aspirin
 Triclorophenylmetyliodosalicyl – thành phần chính của TCP, một loại chất khử trùng.

Liên kết ngoài
 NPI – Bảng dữ liệu về Phenol

Tham khảo

Phenol, lớp
Phenol, lớp
Nhóm chức


title: Tamura, Fukushima

text:
là một thành phố thuộc tỉnh Fukushima, Nhật Bản.

Lịch sử
Khu vực Tamura ngày nay là một phần của tỉnh Mutsu cổ. Sau khi phục hồi Meiji, nó được tổ chức như là một phần của huyện Tamura trong khu vực Nakadōri của tỉnh Iwaki. . Các làng của Miyakoji, Tokiwa, Katasone, Takine và Ōgoe được thành lập với sự ra đời của hệ thống đô thị vào ngày 1 tháng 4 năm 1889. Tokiwa được nâng lên thành phố vào ngày 1 tháng 7 năm 1898, và làng Katasone trở thành thị trấn Funehiki Vào ngày 1 tháng 4 năm 1934. Takine được nâng lên vị trí thị trấn vào ngày 1 tháng 4 năm 1940 theo sau bởi Ōgoe vào ngày 8 tháng 2 năm 1942 /

Thành phố hiện đại của Tamura được thành lập vào ngày 1 tháng 3 năm 2005, từ sự sáp nhập của bốn thị trấn và một ngôi làng.

Di tản sau thảm hoạ hạt nhân Fukushima Daiichi
Sau trận động đất gây ra thảm họa hạt nhân Fukushima Daiichi vào ngày 11 tháng 3 năm 2011, khu vực có chứa ngôi làng cũ của Miyakoji đã được di tản. Vào ngày 1 tháng 4 năm 2012, người dân được phép trở lại vào ban ngày khi công việc khử trùng tiến triển. Lệnh di tản đã được dỡ bỏ vào ngày 1 tháng 4 năm 2014. Tuy nhiên, vẫn còn nghi ngờ về hiệu quả của các nỗ lực khử nhiễm xạ.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố tỉnh Fukushima


title: 22369 Klinger

text:
22369 Klinger (1993 SE3) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 18 tháng 9 năm 1993 bởi F. Borngen và L. D. Schmadel ở Tautenburg.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 22369 Klinger

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1993


title: Eleutherodactylus siopelus

text:
Eleutherodactylus siopelus là một loài ếch trong họ Leptodactylidae.
Nó được tìm thấy ở Colombia và có thể cả Ecuador.
Môi trường sống tự nhiên của nó là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Castro, F., Herrera, M.I. & Lynch, J. 2004. Eleutherodactylus siopelus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

siopelus
Động vật lưỡng cư Colombia


title: Megapenthes monachus

text:
Megapenthes monachus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1897.

Chú thích

Tham khảo

Megapenthes


title: Doda

text:
Doda là một thị xã và là nơi đặt ủy ban khu vực quy hoạch (notified area committee) của quận Doda thuộc bang Jammu và Kashmir, Ấn Độ.

Địa lý
Doda có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 1107 mét (3631 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Doda có dân số 13.249 người. Phái nam chiếm 63% tổng số dân và phái nữ chiếm 37%. Doda có tỷ lệ 76% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 85%, và tỷ lệ cho phái nữ là 61%. Tại Doda, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Jammu và Kashmir
Jammu và Kashmir


title: Vùng đô thị Helsinki

text:
Vùng đô thị Helsinki (tiếng Phần Lan: Helsingin seutu, Suur-Helsinki, tiếng Thụy Điển: Helsingforsregionen, Storhelsingfors) và vùng đô thị Helsinki nhỏ hơn hay vùng thủ đô (Pääkaupunkiseutu, Huvudstadsregionen) đề cập hai khu vực có kích thước khác nhau xung quanh Helsinki, thủ đô của Phần Lan. Vùng đô thị Helsinki là đôi khi không gọi không chính xác là Vùng Helsinki do một bản dịch trực tiếp không chính xác thuật ngữ tiếng Phần Lan và tiếng Thụy Điển Helsingin seutu và Helsingforsregionen. (Suur-Helsinki và Storhelsingfors đôi khi cũng được sử dụng để chỉ các khu vực đô thị.)
Những vùng này nằm ở phía nam của Phần Lan, trên bờ biển của vịnh Phần Lan, là một phần của biển Baltic. Khu vực nhỏ hơn bao gồm Helsinki, Vantaa, Espoo, và Kauniainen và có một dân số khoảng 1 triệu người. Vùng đô thị Helsinki là khu vực đô thị hoá lớn nhất trong quốc gia này, và là khu vực kinh tế, văn hóa, cũng như khoa học quan trọng nhất của Phần Lan. Tám trong số 20 trường đại học của Phần Lan và hầu hết các trụ sở của công ty đáng chú ý và các tổ chức chính phủ nằm trong vùng đô thị Helsinki, là trung tâm hàng không chính của Phần Lan, sân bay Helsinki-Vantaa tọa lạc ở Vantaa.

Các đô thị thành phần

Tham khảo

Thành phố của Phần Lan


title: Coelaenomenodera distinguenda

text:
Coelaenomenodera distinguenda là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Fairmaire miêu tả khoa học năm 1897.

Chú thích

Tham khảo

Coelaenomenodera


title: Trachyaphthona brevicornis

text:
Trachyaphthona brevicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Takizawa miêu tả khoa học năm 1979.

Chú thích

Tham khảo

Trachyaphthona


title: Lübeck

text:
Bài bày viết về thành phố Lübeck. Xem các nghĩa khác tại Lübeck (định hướng)

Lübeck (; Hạ Đức cũng là ;  ) tên chính thức là Thành phố Hanse Lübeck () là một thành phố trực thuộc tiểu bang Schleswig-Holstein, miền bắc nước Đức. Với khoảng 217.000 dân, Lübeck là thành phố lớn thứ hai trên bờ biển Baltic của Đức và Schleswig-Holstein sau thủ phủ Kiel, đồng thời nó là thành phố lớn thứ 35 tại Đức xét về dân số. Thành phố nằm ở vùng lịch sử Holstein, phía đông bắc của Hamburg, trên cửa sông Trave đổ ra vịnh Lübeck tại quận Travemünde và trên chi lưu của sông Trave là Wakenitz. Thành phố là một phần của vùng đô thị Hamburg và là thành phố cực tây nam của Baltic, cũng như là điểm tiếp cận gần nhất để đến Baltic từ Hamburg. Cảng Lübeck là cảng biển lớn thứ hai của Đức bên bờ Baltic chỉ sau Rostock. Thành phố nằm trong khu vực phương ngữ Bắc Hạ Sachsen của Hạ Đức.

Lübeck từng là thành bang đế chế tự do thuộc Đế quốc La Mã Thần thánh từ năm 1226, nổi tiếng là cái nôi và là thủ đô trên thực tế của Liên minh Hanse. Trung tâm thành phố của nó được UNESCO công nhận là Di sản thế giới. Trong khi biểu tượng của thành phố là Holstentor (cổng Holsten) thì đường chân trời của Lübeck bị chi phối bởi bảy tòa tháp của năm nhà thờ chính gồm nhà thờ chính tòa Lübeck, Nhà thờ Thánh Mary, Thánh Jacob, Thánh Peter và Thánh Giles. Nhà thờ chính tòa của thành phố được hoàn thành vào khoảng năm 1230, là nhà thờ lớn bằng gạch đầu tiên ở vùng Baltic. Trong khi nhà thờ Thánh Mary hoàn thành vào năm 1351, từng là hình mẫu cho các nhà thờ Gothic bằng gạch khác xung quanh Baltic. Nó có mặt tiền hai tháp chuông cao thứ hai sau Nhà thờ chính tòa Köln (chỉ vượt qua nó vào năm 1880), đồng thời có mái vòm bằng gạch cao nhất và là công trình bằng gạch cao thứ hai chỉ sau Nhà thờ Thánh Martin ở Landshut. Travemünde là một quận nghỉ mát bên bờ biển nổi tiếng và tòa nhà cao tầng Maritim của nó là ngọn hải đăng cao thứ hai trên thế giới với độ cao . Lübeck còn được biết đến với món bánh hạnh nhân.

Lịch sử
Con người định cư ở khu vực xung quanh vùng ngày nay là Lübeck sau Thời kỳ băng hà cuối cùng Weichselian kết thúc vào khoảng năm 9700 trước Công nguyên. Một số mộ đá thời đại đồ đá mới có thể được tìm thấy trong khu vực.

Vào khoảng năm 700 sau Công nguyên, các dân tộc Slav bắt đầu di chuyển đến các phần phía đông của vùng đất Holstein, một khu vực trước đây được định cư bởi các sắc tộc German đã chuyển đến trong Giai đoạn Di cư. Charlemagne đã nỗ lực Cơ đốc giáo hóa khu vực này đã bị phản đối bởi những người Sachsen. Ông đã trục xuất nhiều người Sachsen và đưa những người Slav đến. Liubice (có nghĩa là "đáng yêu") được thành lập trên bờ sông Trave cách trung tâm thành phố Lübeck ngày nay khoảng  về phía bắc. Vào thế kỷ 10, nó trở thành khu định cư quan trọng nhất của những người Abodrite và một lâu đài đã được xây dựng tại đó. Năm 1128, những kẻ ngoại đạo Rani đến từ đảo Rügen đã san bằng Liubice.

Năm 1143, Adolf II, bá tước của Schauenburg và Holstein đã thành lập thị trấn hiện đại như một khu định cư German của người trên đảo Bucu. Ông đã xây dựng một lâu đài mới, lần đầu tiên được sử gia Helmold đề cập đến là tồn tại vào năm 1147. Adolf phải nhường lâu đài cho Công tước xứ Sachsen là Heinrich Sư Tử vào năm 1158. Sau khi Henry mất quyền lực vào năm 1181, thị trấn trở thành Thành phố Đế quốc Tự do trong 8 năm. Hoàng đế Friedrich I của Thánh chế La Mã (trị vì 1152–1190) quy định rằng thành phố phải có một hội đồng cai trị gồm 20 thành viên. Với hội đồng do các thương gia thống trị, các lợi ích thương mại thực dụng đã định hình trên nền tảng chính trị của Lübeck trong nhiều thế kỷ. Hội đồng tồn tại đến thế kỷ 19. Thị trấn và lâu đài đã thay đổi quyền sở hữu trong một thời gian sau đó và hình thành một phần của Công quốc Sachsen cho đến năm 1192, thuộc hạt Holstein cho đến năm 1217, và của vương quốc Đan Mạch cho đến trận Bornhöved năm 1227.

Thành phố Hanse
Vào khoảng năm 1200, cảng trở thành điểm khởi hành chính của những người thuộc địa đến các vùng lãnh thổ Baltic bị chinh phục bởi Hiệp sĩ Livonia, và sau đó là Hiệp sĩ Teuton. Năm 1226, Hoàng đế Frederick II nâng thị trấn lên vị thế của một thành phố tự do của Đế quốc, theo đó nó trở thành Thành phố Tự do Lübeck.

ào thế kỷ 14, Lübeck trở thành "Nữ hoàng của Liên minh Hanse", cho đến nay là thành viên lớn nhất và quyền lực nhất của tổ chức thương mại thời Trung Cổ đó. Năm 1375, Hoàng đế Karl IV đặt cho Lübeck là một trong năm "Tự hào của Đế quốc", cùng với Venezia, Roma, Pisa và Firenze.

Một số xung đột về đặc quyền thương mại dẫn đến giao tranh giữa Lübeck (cùng Liên minh Hanse) với Đan Mạch và Na Uy, với kết quả khác nhau. Trong khi Lübeck và Liên minh Hanse thắng thế trong các cuộc xung đột vào năm 1435 và 1512, thì Lübeck đã thua khi tham gia vào Chiến tranh Bá tước, một cuộc nội chiến diễn ra ở Đan Mạch từ năm 1534 đến năm 1536. Lübeck cũng tham gia liên minh Schmalkaldischer Luther giữa thế kỷ 16.

Sau thất bại trong Chiến tranh Bá tước, quyền lực của Lübeck từ từ suy giảm. Thành phố vẫn giữ vị trí trung lập trong Chiến tranh Ba Mươi Năm (1618–1648) nhưng sự tàn phá từ cuộc chiến kéo dài hàng thập kỷ và định hướng thương mại mới xuyên Đại Tây Dương của châu Âu đã khiến Liên minh Hanse nói chung và Lübeck nói riêng giảm dần tầm quan trọng. Tuy nhiên, ngay cả sau khi Liên minh Hanse tan rã trên thực tế vào năm 1669, Lübeck vẫn là một thị trấn thương mại quan trọng trên biển Baltic.

Xem thêm
 Thành bang tự do Lübeck

Tham khảo

Đọc thêm

Liên kết ngoài

Jewish Encyclopedia: "Lübeck" by Gotthard Deutsch (1906).
Hanseatic City of Lübeck: UNESCO Official Website

Official tourism site
Panoramas of Lübeck
Lovebridge Lübeck

Liên minh Hanse
Di sản thế giới tại Đức
Khởi đầu năm 1143
Khởi đầu thập niên 1140 ở Đế quốc La Mã Thần thánh


title: Nguyễn Bá Ký

text:
Nguyễn Bá Ký (? - 1465) là đại thần nhà Lê sơ trong lịch sử Việt Nam,
ông đi thi Hội đậu Tam giáp đồng tiến sĩ xuất thân, được bổ làm quan giữ chức Suy trung công thần, Dực tiến phụ quốc, Thượng tướng quân, Thái bảo, Chiêu Quận công.

Sự nghiệp
Nguyễn Bá Ký người làng Vân Nội, huyện Chương Đức, nay là khu vực huyện Chương Mỹ, Mỹ Đức, thành phố Hà Nội.

Có ông nội là Nguyễn Bá Sương là một phò mã của nhà Hậu Lê con rể Lê Lợi, Cha là Nguyễn Bá Nhật, làm quan tới chức Thái bảo, thượng tướng quân; được phong tước Quận công.

Năm 1448 đời Lê Nhân Tông, ông đỗ Hoàng giáp. Sau đó ông làm Tri chế cáo Viện Hàn lâm, rồi thăng Trực học sĩ.

Năm 1452, ông làm Phó sứ sang Trung Quốc chúc mừng vua Minh Đại Tông lập thái tử. Khi trở về, ông làm Tả tư ở tòa Trung thư, và tòa Kinh diên, kiêm chức Thượng kị đô úy, cai quản các cuộc lễ hầu cung vua.

Đầu thời Lê Thánh Tông, ông cùng Nguyễn Trực soạn văn bia Dương lăng. Sau đó Nguyễn Bá Ký làm Tế tửu Quốc Tử Giám, kiêm Đại học sĩ điện Văn minh. Tài đức của ông được vua Lê Thánh Tông quý trọng ban hiệu là "Vân Phong tiên sinh". Ông thường khuyên vua Thánh Tông nên dẫn điển tích trong kinh sử.

Năm 1465, ông mất, Lê Thánh Tông sai quan mang sắc đến dự cùng bài văn tế tỏ lời tiếc thương.

Thơ văn ông thâm trầm, trong Toàn Việt thi lục còn sao chép một số bài đề là Quá Nhuận Hồ cựu đô (Qua đô cũ nhà Hồ).

Gia quyến
Ông nội Nguyễn Bá Sương là một phò mã của nhà Hậu Lê, con rể Lê Lợi, chồng của công chúa Lê Thị Ngọc Huyền; ông làm tới chức Tổng binh Thuận Hóa.

Cha là Nguyễn Bá Nhật, làm quan tới chức Thái bảo, thượng tướng quân; được phong tước Quận công.

Em ông là Nguyễn Bá Kỳ cũng là bậc đại khoa có danh tiếng đương thời, đỗ đồng tiến sĩ năm 1463, Tấm bia đá trên lăng mộ Nguyễn Bá Kỳ khắc ghi: “Lê triều Khâm sai, Thống tướng, Thái úy An Quốc công,. Sắc phong Sùng huân, Khải trạch Đại vương. Kim triều (tức triều Nguyễn) gia phong Tuấn mại, Cương trung, Trác vĩ, Thượng đẳng tôn thần”.Trong khi đó, Sắc ban vào năm 1890, 1924 có gia phong: “Thái úy, An Quốc công, gia phong Dực vận, Phụ quốc, Dương uy, Phù tộ, Cao tông, Hồng liệt, Vĩ duyệt, Sùng huân, Khải trạch Đại vương”.

Con Trai Nguyễn Bá Quýnh Thiếu uý, tước Nguyên quận công, Là người bị Trịnh Kiểm gọi về (1569)để Nguyễn Hoàng vào thế khi Ông làm Tổng Trấn Thuận Hóa Quảng Nam.

Cháu ông là Trần Phỉ đỗ thám hoa thời Lê Uy Mục, sau này làm quan cho nhà Mạc, làm đến chức Thượng thư Bộ Binh rồi Thiếu phó, tước Lai quận công.

Xem thêm
 Nguyễn Trực
 Lê Thánh Tông

Tham khảo
 Phan Huy Chú (2008), Lịch triều hiến chương loại chí, tập 1, Nhà xuất bản Giáo dục

Chú thích

Quan lại nhà Lê sơ
Nhà ngoại giao Việt Nam thời Lê sơ
Người Hà Nội
Năm sinh thiếu
Mất năm 1465
Hoàng giáp Việt Nam


title: Mizushima Hiro

text:
, (tên khai sinh , sinh ngày 13 tháng 4 năm 1984) là một nhà văn, cựu diễn viên kiêm người mẫu. Anh xuất hiện trong nhiều bộ phim truyền hình của Nhật, như Hanazakari no Kimitachi e và Zettai Kareshi, trước khi từ bỏ nghiệp diễn xuất để theo con đường viết văn. Anh nổi tiếng với vai diễn chính trong loạt phim tokusatsu Kamen Rider Kabuto.

Tuổi thơ

Mizushima sinh ở Tokyo vào ngày 13 tháng 4 năm 1984. Anh có một người chị. Khi anh lên 6 tuổi, gia đình anh di cư từ Nhật Bản đến Thuỵ Sĩ vì công việc của bố anh. Anh sống ở Zurich, Thuỵ Sĩ 6 năm, sau đó gia đình anh quay về Nhật Bản

Nghề nghiệp
Mizushima xuất hiện đầu tiên trên truyền hình Nhật Bản là vào năm 2005, với vai diễn Hiro Misawa, một vai phụ trong mùa 2 của loạt phim Gokusen. Cùng năm đó, anh đóng trong bộ phim Ame to Yume no Ato ni và một vai nhỏ bộ phim của TBS Brother Beat.

Năm 2006, Mizushima trở thành nhân vật chính trong seri Kamen Rider Kabuto và bộ phim điện ảnh Kamen Rider Kabuto: God Speed Love. Anh cũng xuất hiện trong 2 phim khác vào năm đó.

Đầu năm 2007, Mizushima bắt đầu đảm nhận các vai lớn trong các tác phẩm nổi tiếng, như vai trong Hanazakari no Kimitachi e và vai chính Soshi Asamoto trong Zettai Kareshi. Mizushima cũng lồng tiếng Bruce Banner trong bộ phim được lồng tiếng Nhật The Incredible Hulk.

Tháng 9, 2010, Mizushima rời khỏi công ty quản lý của mình, Ken-on, để theo đuổi sự nghiệp viết văn. Nhiều tuần sau đó, vào ngày 31 Tháng 10, 2010, Mizushima đã giành giải 5th Poplar Publishing Grand Prize for Fiction và nhận khoảng tiền 20 triệu yên Nhật cho tác phẩm đầu tay của mình, Kagerou, mà anh viết với bút danh . Mizushima cho biết sẽ từ chối khoản tiền này.

Sau 3 năm theo đuổi nghiệp viết văn anh quyết định trở lại với nghiệp diễn. Bộ phim đánh dấu sự trở lại của anh là black butler (hắc quản gia) công chiếu vào năm 2014

Cuộc sống cá nhân
Mizushima thông thạo cả Tiếng Nhật lẫn Tiếng Anh. Anh kết hôn với ca sĩ nhạc pop Ayaka ngày 22 tháng 2 năm 2009 sau nhiều tháng hẹn hò. Mizushima đã tốt nghiệp từ Đại học Keio.

Phim

Truyền hình
Gokusen (season 2) vai Hiro Misawa (2005)
Ame to Yume no Ato ni (tập 7) (2005)
Brother Beat vai Yoshi (2005)
Pink no Idenshi (tập 3) vai Ikushima Mizuki (2005)
Kamen Rider Kabuto vai Tendou Souji/Kusakabe Souji (2006)
Kanojo to no Tadashii Asobikata vai Fujiki Kyouji (2007)
Watashitachi no Kyokasho vai Yahata Daisuke (2007)
Hanazakari no Kimitachi e vai Nanba Minami (2007)
Gutannubo (Gout Temps Nouveau) Drama Special (2007)
Churaumi Kara no Nengajo vai Miyashita Kota (2007)
Zettai Kareshi vai Asamoto Soshi (2008)
Room of King as Moriji/Mori Jirou (2008)
Mei-chan no Shitsuji vai Shibata Rihito (2009)
Mr. Brain vai Hayashida Toranosuke (TBS, 2009)
Tokyo Dogs vai Maruo Kudo (Fuji TV, 2009)

Phim điện ảnh
Hatsukare vai Ibushi (2006)
Lovely Complex vai Ryoji Suzuki (2006)
Kamen Rider Kabuto: God Speed Love (2006)
100 Scene no Koi (2007)
GS Wonderland (2008)
Drop (Tháng 3, 2009)
BECK: Mongolian Chop Squad (2010)
 black butler(2014)

Lồng tiếng
The Incredible Hulk (2008) - Bruce Banner

Sách
Kagerou (2010) ISBN 978-4591122457

Tham khảo

Liên kết ngoài

Người Tokyo
Nhà văn Tokyo
Sinh năm 1984
Nhân vật còn sống
Cựu sinh viên Đại họcKeio
Nam diễn viên Nhật Bản
Diễn viên truyền hình Nhật Bản
Nam diễn viên từ Tokyo
Nhà văn từ Tokyo


title: Polyplectropus admin

text:
Polyplectropus admin là một loài Trichoptera trong họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Polyplectropus


title: Megachile stellensis

text:
Megachile stellensis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Pasteels mô tả khoa học năm 1965.

Chú thích

Tham khảo

S
Động vật được mô tả năm 1965


title: Cao nguyên Khorat

text:
Cao nguyên Khorat (; ) nằm ở phía Đông Bắc của Thái Lan, có độ cao trung bình là 200 m, bao trùm một vùng rộng lớn khoảng 155.000 km². Tên của cao nguyên này được đặt theo tên của thành phố nổi tiếng ở trong vùng Nakhon Ratchasima, thường được gọi tắt là Khorat.

Vào khoảng năm 700, cao nguyên Khorat được hình thành bởi một trận động đất bất thình lình, mặt đất sụt xuống hàng trăm bước, và trở nên bằng phẳng như ngày nay. Hệ quả là nảy sinh những nhánh sông đổ về sông Mekong.

Mặt bằng của cao nguyên nghiêng dần về phía đông nam, có thể chia làm hai phần: đồng bằng Sakhon Nakhon ở phía bắc và đồng bằng Khorat ở phía nam. Dẫn lưu là hai con sông Mun và Chi ở phía nam và hai con sông Loei và Songkhram ở phía bắc.

Chúng đều đổ về sông Mekong - biên giới tự nhiên của khu vực, ngăn cách cao nguyên với Lào về phía bắc và phía đông. Ngăn cách Khorat với Miền Trung Thái Lan là dãy núi Phetchabun, ngăn cách với Campuchia bởi rặng đồi Dângrêk.

Các dãy núi trên cùng với dãy Trường Sơn ở phía đông bắc lấy đi một lượng mưa lớn từ những trận mưa rào, nên những trận mưa do gió mùa tây nam mang lại bớt nặng hạt hơn ở những vùng khác - lượng mưa trung bình ở Nakhon Ratchasima là 1150 mm, con số ấy ở miền trung Thái Lan là 1500. Do vậy, sự khác biệt giữa mùa mưa và mùa khô cũng lớn hơn, khiến đất đai khô cằn, kém phì nhiêu, không thuận lợi cho việc trồng lúa. Việc canh tác nông nghiệp hiện tại khiến đất trong vùng bị axit hóa.

Tham khảo

Địa lý Thái Lan
Isan


title: Varicospira kooli

text:
Varicospira kooli là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rostellariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

K
Động vật được mô tả năm 2007


title: Bisaccia

text:
Bisaccia là một đô thị (comune) thuộc tỉnh Avellino trong vùng Campania của Ý. Bisaccia có diện tích km2, dân số là người (thời điểm ngày 1/5/2009).

Tham khảo

Đô thị tỉnh Avellino
Thành phố và thị trấn ở Campania


title: Crepicardus raffrayi

text:
Crepicardus raffrayi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fairmaire miêu tả khoa học năm 1884.

Chú thích

Tham khảo

Crepicardus


title: Shaira palnia

text:
Shaira palnia là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Maulik miêu tả khoa học năm 1936.

Chú thích

Tham khảo

Shaira


title: Công ước châu Mỹ về Nhân quyền

text:
Công ước châu Mỹ về Nhân quyền (tiếng Anh: American Convention on Human Rights) cũng thường gọi là Hiệp ước San José, là một Văn kiện về nhân quyền quốc tế. Công ước này được các nước châu Mỹ chấp thuận trong cuộc họp ở San José, Costa Rica ngày 22.11.1969, và bắt đầu có hiệu lực từ ngày 18.7.1978 sau khi Grenada nộp văn kiện phê chuẩn thứ 11 (theo quy định).

Các cơ quan chịu trách nhiệm giám sát việc tuân thủ Công ước là những Ủy ban Nhân quyền liên Mỹ và Tòa án Nhân quyền liên Mỹ, cả hai đều là các cơ quan của Tổ chức các Quốc gia Châu Mỹ.

Nội dung và Mục đích
Theo lời mở đầu, mục đích của Công ước là "để củng cố ở bán cầu này, một hệ thống tự do cá nhân và công bằng xã hội dựa trên sự tôn trọng các quyền cơ bản của con người, trong khuôn khổ của các thiết chế dân chủ".

Chương I đưa ra nghĩa vụ chung của các bên ký kết phải bảo vệ các quyền được quy định trong Công ước cho tất cả mọi người thuộc thẩm quyền pháp lý của mình, và làm cho các luật quốc gia của mình phù hợp với Công ước.

Chương II gồm 23 điều, đưa ra một danh sách các quyền dân sự và chính trị cá nhân dành cho mọi người, trong đó có quyền sống "nói chung, từ lúc thụ thai", quyền được đối xử nhân đạo, được xét xử công bằng, được có cuộc sống riêng tư, được tự do lương tâm, tự do lập hội, tự do đi lại, v.v...

Điều khoản duy nhất của Chương III nói về các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa. Việc đề cập hơi qua loa về vấn đề này ở đây sau đó hơn 10 năm đã được mở rộng bằng Nghị định thư San Salvador (xem bên dưới).

Chương IV mô tả những trường hợp trong đó một số quyền có thể bị tạm đình chỉ, chẳng hạn như trong các tình trạng khẩn cấp, và các thủ tục phải theo để việc đình chỉ quyền như vậy được hợp pháp.

Chương V đưa ra sự cân bằng giữa các quyền và nghĩa vụ được ghi trong Tuyên ngôn châu Mỹ về quyền và trách nhiệm của con người, chỉ ra rằng các cá nhân đều có các quyền cũng như các trách nhiệm.

Các chương VI, VII, VIII và IX bao gồm các quy định về việc thiết lập và vận hành 2 cơ quan có trách nhiệm giám sát việc tuân thủ Công ước: Ủy ban Nhân quyền liên Mỹ, có trụ sở ở Washington, D.C., Hoa Kỳ, và Tòa án Nhân quyền liên Mỹ, có trụ sở ở San José, Costa Rica.

Chương X quy định các cơ chế về phê chuẩn, tu chính Công ước, hoặc đưa các quyền bảo lưu vào trong Công ước, hoặc tuyên bố rút ra khỏi Công ước. Nhiều quy định chuyển tiếp được đặt ra trong chương XI.'''Các nghị định thư bổ sung
Trong những năm tiếp theo, các bên quốc gia ký kế Công ước này đã bổ sung thêm các quy định bằng 2 Nghị định thư bổ sung.

Nghị định thư đầu tiên,Nghị định thư bổ sung vào Công ước châu Mỹ về Nhân quyền trong lĩnh vực các quyền kinh tế, xã hội, và văn hóa (thường được gọi là "Nghị định thư San Salvador"), đã được mở ra để ký tại thành phố San Salvador, El Salvador, ngày 17.11.1988. Nó thể hiện một nỗ lực để đưa hệ thống nhân quyền châu Mỹ lên một tầm cao hơn bằng cách đưa ra việc bảo vệ cái được gọi là Ba thế hệ nhân quyền của Công ước trong các lãnh vực kinh tế, xã hội và văn hóa. Các quy định của nghị định thư này bao gồm các lĩnh vực như quyền làm việc, quyền được chăm sóc sức khoẻ, quyền có thực phẩm, và quyền được giáo dục. Nó có hiệu lực từ ngày 16 tháng 11 năm 1999 và đã được 14 nước phê chuẩn (xem bên dưới).

Nghị định thư thứ hai, Nghị định thư bổ sung vào Công ước châu Mỹ về Nhân quyền để bãi bỏ án tử hình''', được chấp thuận ở Asunción, Paraguay, ngày 8.6.1990.
Khi điều 4 của Công ước đã đưa ra những hạn chế nghiêm trọng không cho các nước áp đặt án tử hình - chỉ áp dụng cho các tội ác nghiêm trọng nhất, không khôi phục (án) sau khi đã bãi bỏ, không được áp dụng cho các tội phạm chính trị hoặc tội phạm thông thường, không được sử dụng đối với những người ở độ tuổi dưới 18 hoặc trên 70, hoặc đối với các phụ nữ mang thai - thì việc ký nghị định thư này chính thức hóa sự cam kết long trọng của nhà nước là kìm lại việc sử dụng hình phạt tử hình trong bất kỳ hoàn cảnh thời bình nào. Cho đến nay nó đã được 11 nước phê chuẩn (xem bên dưới).

Phê chuẩn

Tới năm 2010 đã có 24 nước trong số 35 nước thành viên của Công ước châu Mỹ về Nhân quyền phê chuẩn công ước này:

Trinidad và Tobago đình chỉ phê chuẩn của mình ngày 26.5.1988 (có hiệu lực 26.5.1999) về vấn đề án tử hình.

Công ước này mở cho mọi nước thành viên của "Tổ chức các quốc gia châu Mỹ" ký kết, tuy nhiên cho tới nay Canada vẫn chưa phê chuẩn cũng như nhiều nước nói tiếng Anh trong vùng Caribê; Hoa Kỳ đã ký năm 1977 nhưng chưa tiến hành thủ tục phê chuẩn.

Có lúc Canada đã nghiêm túc xem xét việc phê chuẩn, nhưng đã quyết định chống lại nó, mặc dù về nguyên tắc thì ủng hộ một hiệp ước như vậy. Công ước châu Mỹ về Nhân quyền đã được soạn thảo bởi phần lớn các nước Mỹ Latinh theo đạo Công giáo, nên có những quy định chống phá thai, đặc biệt điều 4.1:
 Điều này trái ngược với luật cho phép phá thai mới đây của Canada. Mặc dù Canada có thể phê chuẩn Công ước này với điều khoản bảo lưu về quyền phá thai (như México đã làm), nhưng như vậy sẽ mâu thuẫn với lời tuyên bố của Canada chống tạo ra các quyền bảo lưu đối với các hiệp ước nhân quyền. Một giải pháp khác là các nước thành viên bỏ các quy định chống phá thai, nhưng việc này khó xảy ra, vì các nước đó đều theo Công giáo.

Xem thêm
Ủy ban Nhân quyền liên Mỹ
Tòa án Nhân quyền liên Mỹ

Tham khảo

Liên kết ngoài

American Convention on Human Rights (text)
Inter-American Commission on Human Rights
Inter-American Court of Human Rights

Luật về người bản địa
Hiệp ước được ký năm 1969
Các văn kiện về nhân quyền


title: Neumark, Weimarer Land

text:
Neumark là một đô thị thuộc huyện Weimarer Land trong bang Thüringen, Đức. Đô thị này có diện tích 8,64 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 493 người. Đô thị này có cự ly 20 km về phía đông bắc Erfurt, và 12 km về phía tây bắc Weimar.

Tham khảo


title: Bruchweiler-Bärenbach

text:
Bruchweiler-Bärenbach là một xã thuộc huyện Südwestpfalz, trong bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Xã này có diện tích 9,36 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 1704 người.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Südwestpfalz


title: Neohypdonus perplexus

text:
Neohypdonus perplexus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Horn miêu tả khoa học năm 1871.

Chú thích

Tham khảo

Neohypdonus


title: Trấn Bình, Nam Dương

text:
Trấn Bình (chữ Hán giản thể:镇平县, Hán Việt: Trấn Bình huyện) là một huyện thuộc địa cấp thị Nam Dương, tỉnh Hà Nam, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích km2, dân số 930200 người (năm 1999).
Mã số bưu chính: 474200

Tham khảo

Liên kết ngoài
  Trang web chính quyền huyện Trấn Bình  tiếng Trung

Đơn vị cấp huyện Hà Nam (Trung Quốc)
Nam Dương, Hà Nam


title: Grebbin

text:
Grebbin là một đô thị tại Ludwigslust-Parchim (trước thuộc huyện Parchim), bang Mecklenburg-Vorpommern, miền bắc nước Đức.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Ludwigslust-Parchim


title: Đèo Lũng Lô

text:
Đèo Lũng Lô là đèo trên Quốc lộ 37 ở ranh giới huyện Phù Yên tỉnh Sơn La và huyện Văn Chấn tỉnh Yên Bái, Việt Nam .

Đèo còn có tên gọi khác là Đèo Đao. Đèo Lũng Lô được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng là di tích lịch sử quốc gia tại Quyết định số 1409/QĐ-BVHTTDL ngày 27/8/2012

Địa lý
Đèo Lũng Lô nằm trên Quốc lộ 37 (tức Đường 379 cũ, nối Quốc lộ 32 với Quốc lộ 32B) tại vùng đất giáp ranh giữa bản Bau xã Mường Cơi huyện Phù Yên tỉnh Sơn La và bản Dạ xã Thượng Bằng La huyện Văn Chấn tỉnh Yên Bái .

Đèo cách thị trấn Phù Yên huyện Phù Yên, tỉnh Sơn La 33 km về phía đông bắc. Đèo dài 15 km từ Km349 đến Km364, có độ dốc 10%.

Lịch sử
Trong Chiến tranh Đông Dương, đèo Lũng Lô nằm trên một trong những con đường tiếp vận vũ khí đạn dược và lương thực cho Chiến dịch Điện Biên Phủ. Lực lượng của Pháp ném xuống đây gần 12.000 tấn bom..

Tham khảo

Liên kết ngoài

Giao thông Yên Bái
Giao thông Sơn La
Di tích quốc gia Việt Nam


title: Ixalotriton niger

text:
Ixalotriton niger là một loài kỳ giông trong họ Plethodontidae.
Nó là loài đặc hữu của México.

Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và vùng nhiều đá.
Nó bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Parra Olea, G. & Wake, D. 2004. Ixalotriton niger. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Ixalotriton
Động vật lưỡng cư México
Động vật được mô tả năm 1989
Động vật đặc hữu México


title: Đặng Thị Huệ

text:
Đặng Thị Huệ (chữ Hán: 鄧氏惠, ?-?), thông gọi Đặng Tuyên phi (鄧宣妃), là một cung tần của chúa Trịnh Sâm, và là mẹ của vị chúa tiếp theo Trịnh Cán. Trong hậu phủ chúa Trịnh, bà được đánh giá là một giai nhân bậc nhất của phủ chúa và cũng rất được chúa Trịnh Sâm sủng ái.

Theo Từ điển Lịch sử nhân vật Việt Nam, thì bà là một người đã gây ra nhiều tai ách trong phủ chúa Trịnh và triều đình Hậu Lê, ảnh hưởng tiêu cực đến tình hình chính trị – xã hội Đàng Ngoài. Cuộc đời bà trở thành đề tài của nhiều giai thoại, chủ yếu nói về nhan sắc tuyệt đẹp của bà đã làm ảnh hưởng đến chúa Trịnh Sâm, một trong những chúa Trịnh đáng chú ý nhất vào thời kì cuối của họ Trịnh. Bà đã dùng nhiều thủ đoạn chính trị, như liên kết với Huy quận công Hoàng Đình Bảo, gạt đi thế lực của người con trai trưởng là Trịnh Khải, gây nên Nạn kiêu binh làm sụp đổ chính quyền Lê – Trịnh.

Cuộc đời bà được tái hiện qua Hoàng Lê nhất thống chí của Ngô gia văn phái, đặc biệt là bộ phim Đêm hội Long Trì dựa theo bộ tiểu thuyết cùng tên của Nguyễn Huy Tưởng.

Thân thế
Đặng Thị Huệ quê ở làng Trà Hương, huyện Phù Đổng, trấn Kinh Bắc, nay thuộc huyện Gia Lâm. Bà là con nhà thường dân nghèo khổ, có một người em trai là Đặng Lân. Thị Huệ làm nghề hái chè kiếm sống, nổi tiếng có sắc đẹp nhất vùng.

Khi vào phủ chúa, Đặng Thị Huệ vốn chỉ là nữ tỳ. Một hôm, tiệp dư Trần Thị Vịnh sai nữ tỳ Đặng Thị Huệ bưng một khay hoa đến trước nơi chúa ngồi. Đặng Thị Huệ mắt phượng mày ngài, vẻ người mười phần xinh đẹp. Chúa nom thấy rất bằng lòng, bèn tư thông với nàng. Từ đó, Đặng Thị Huệ càng ngày càng được chúa yêu quý, nói gì chúa cũng nghe và hễ có việc gì là chúa cũng bàn với Huệ. Rồi sau đó được ở liền một nơi với chúa, y như một cặp vợ chồng nhà thường dân. Xe kiệu, quần áo của Huệ cũng đều được sắm sửa hệt như đồ dùng của chúa. Đặng Thị Huệ từ lúc được nhà chúa chiều chuộng, hơi có vẻ lộng hành. Hễ có chuyện gì không vừa ý, là Huệ xây xẩm mặt mày, rồi kêu khóc thảm thiết để làm rối lòng chúa.

Kịp đến khi Đặng Thị Huệ có mang, chúa liền sai người đi lễ khắp trăm thần để cầu sinh con thánh. Năm Đinh Dậu (1777), Đặng Thị Huệ lại sinh hạ một người con trai, tên là Trịnh Cán (1777 – 1782), nên càng được chúa sủng ái, lập làm Tuyên phi.

Trước đó, một cung tần khác là Dương Thị Ngọc Hoan, được vào hầu chúa Trịnh Sâm đã sinh một con trai là Trịnh Khải (tên cũ là Tông, 1763 – 1786).

Mưu đoạt ngôi chính

Được chúa yêu, Đặng Thị Huệ bèn hỏi con gái chúa là Công nữ Ngọc Lan cho em trai mình là Đặng Mậu Lân, vốn là người có tính hung bạo, dâm dật và càn rỡ. Nhưng chúa cũng nghe theo, khiến Sử Trung hầu bị Mậu Lân chém chết trong việc bảo vệ Ngọc Lan.

Biết chúa rất sủng ái mình, Đặng Thị Huệ ngày đêm mưu tính việc giành lấy ngôi vị Thế tử cho con trai.

Đề cập đến ngôi vị vương giả này, sách Hoàng Lê nhất thống chí có đoạn:
Theo lệ cũ, người con trai nối ngôi chúa hễ đến mười hai tuổi thì phải ra ở Đông cung. Bấy giờ các quan cũng có tâu trình việc ấy; song chúa không cho, chỉ cho Thế tử (Trịnh Khải) đến ở nhà riêng của Hân quận công (Nguyễn Đĩnh). Như vậy, ngôi Đông cung vẫn bỏ trống, như có ý chờ đợi người khác. Đến năm Thế tử mười lăm tuổi, thì con nhỏ là vương tử Cán ra đời, chúa hết sức yêu dấu đứa con nhỏ đó. Ba năm sau, Thế tử đúng mười tám tuổi, đáng được mở phủ riêng; nhưng bấy giờ các quan chẳng ai dám tâu bày, mà chúa cũng không hề nhắc tới việc ấy. Như thế là người nối ngôi vẫn chưa định, nên lòng người rất phân vân. Hễ ai thuộc về Thế tử Tông (tức Trịnh Khải) thì hùa theo Thế tử Tông, ai thuộc đảng Thị Huệ thì vào phe vương tử Cán. Trong phủ chúa dần dần sinh ra bè nọ cánh kia. Hoàng Lê nhất thống chí tập I (tr.15-16).

Kể từ đó, một mặt bà bí mật sai thuộc hạ thân tín, sớm tối thêu dệt đủ mọi chuyện xấu vu cho Trịnh Khải; mặt khác, bà liên kết với Huy Quận công Hoàng Đình Bảo để cùng mưu sự.

Phía Trịnh Tông cũng có lực lượng hậu thuẫn. Hậu quả của cuộc tranh giành quyền lực này đã gây ra hai vụ biến động lớn là Vụ án năm Canh Tý và cuộc nổi dậy của lính Tam phủ.

Thắng thế
Bài chính: Vụ án năm Canh Tý

Tháng 8 năm Canh Tý (1780), lúc ấy có tin đồn rằng chúa Trịnh Sâm bị bệnh rất nặng, Trịnh Khải bèn bàn mưu với gia thần là Đàm Xuân Thụ, Thế Thọ, Thẩm Thọ và Vĩnh Vũ bí mật sắm sửa vũ khí, chiêu tập dũng sĩ, để chờ thời cơ. Ngoài ra, Trịnh Khải còn ngầm liên kết với Trấn thủ Sơn Tây là Hồng lĩnh hầu Nguyễn Khản, Trấn thủ Kinh Bắc là Tuân sinh hầu Nguyễn Khắc Tuân để sẵn sàng hỗ trợ.

Việc mưu sự, bị Cấp sự trung Nguyễn Huy Bá biết được, ngầm kể với Tuyên phi. Chớp lấy thời cơ, bà liền đem việc đó bàn với Quận Huy (tức Hoàng Đình Bảo). Quận Huy bảo Huy Bá viết bức kín, rồi ông tự ý bỏ vào tay áo, đi đến phủ chúa, đuổi hết những người chung quanh, đem thư ra trình...
Kết cuộc, phe Đặng Thị Huệ thắng thế. Theo sách Hoàng Lê nhất thống chí, thì có ba đại thần theo phe Trịnh Khải đều phải mất mạng: Khê Trung hầu, Tuân Sinh hầu (Nguyễn Khắc Tuân) đều uống thuốc độc tự tử, Nguyễn Quốc Tuấn (thuộc hạ của Khắc Tuân) bị án chém; còn Trịnh Khải bị quản thúc ngặt trong một ngôi nhà ba gian.

Theo sách Khâm định Việt sử thông giám cương mục (gọi tắt là Cương mục) thì: Đàm Xuân Thụ bị giết, Nguyễn Lệ và Nguyễn Khắc Tuân bị tống giam vào ngục, hoạn quan Nguyễn Phương Đĩnh (hoặc Định) bị kết tội nuôi dưỡng Trịnh Khải không nên người, bị lột hết chức tước và đuổi về làng; còn Trịnh Khải bị giáng xuống làm con út và bị quản thúc trong nội phủ.

Ngay trong năm này, mặc dù Trịnh Cán chỉ mới 4 tuổi vẫn được lập làm Thế tử, và Quận Huy được cử làm A phó để phò tá.

Tháng 9 năm Nhâm Dần (1782), Trịnh Sâm mất, Trịnh Cán được nối ngôi chúa, hiệu là Điện Đô Vương. Tuyên phi trở thành Vương Thái phi. Vốn là cô thôn nữ hái chè, nay một bước lên làm bà chúa, tục dân gian quen gọi là Bà Chúa Chè.

Thuận theo lời tâu của Quận Huy, vua Lê Hiển Tông cho Tuyên phi được nhiếp chính, thay ấu chúa Điện Đô vương quyết định mọi chuyện. Kể từ đó, liên minh Tuyên phi – Quận Huy nắm hết mọi việc trong ngoài.

Do chúa mới là Trịnh Cán hãy còn thơ ấu, sức khỏe lại ngày càng tồi tệ; trong khi đó, liên minh trên ngày càng chuyên quyền và mối quan hệ của họ có phần không minh bạch, nên trong và ngoài triều có lắm người thầm ghét và có ý ngờ. Theo sách Hoàng Lê nhất thống chí, bởi vậy, lúc bấy giờ, có câu ca dao được truyền miệng rằng: Trăm quan có mắt như mờ,
Để cho Huy quận vào sờ chính cung.

Gặp nạn kiêu binh
Bài chính: Nạn kiêu binh

Sự kiện này xảy ra vào tháng 10 năm Nhâm Dần (1782), nghĩa là đúng một tháng sau khi chúa Trịnh Sâm mất, và cũng đúng một tháng sau khi Trịnh Cán được đưa lên ngôi chúa.

Lính kiêu binh ủng hộ Trịnh Tông cùng nhau mưu đảo chính lật đổ Trịnh Cán để lập Trịnh Tông. Theo Lê quý dật sử, họ ngầm liên hệ với mẹ Trịnh Sâm xin ý chỉ, bên ngoài dựa vào sự chi viện của Phan quận công (Nguyễn Phan), và nhờ tiến triều Nguyễn Nhưng làm bài (hịch) khích lệ quân lính.

Khi quân Tam phủ nổi dậy, quận Huy ra chống cự nhưng không nổi, bị kiêu binh giết chết. Lính Tam phủ rước Trịnh Khải lên nối nghiệp chúa. Các đình thần im lặng không dám chống cự.

Hôm việc biến xảy ra, Đặng Thị Huệ khiếp sợ quá, phải thay đổi quần áo, nấp ở hậu cung. Riêng chúa Trịnh Cán, được Quận Diễm bế đi lánh nạn. Đến đêm, bà nội Trịnh Cán (bà Sét - mẹ Trịnh Sâm) sai người tìm rước cháu về. Hôm sau, Trịnh Cán bị giáng xuống làm Cung quốc công, rồi hơn tháng sau thì bị bệnh qua đời.

Bị giam và qua đời
Và quãng đời cuối của Đặng Thị Huệ, khi bà đã không còn gì sau cuộc tranh giành quyền lực, được sách Hoàng Lê nhất thống chí chép như sau:
Khi chúa nhỏ bị bỏ, Thái phi Dương Thị Ngọc Hoan liền sai người bắt Tuyên phi hài tội, rồi buộc bà phải lạy tạ. Tuyên phi không chịu lạy, Thái phi bèn sai hai thị nữ đứng kèm hai bên, níu tóc Tuyên phi rập đầu xuống đất, nhưng bà vẫn nhất định không chịu lạy, mà cũng không nói nửa lời. Thái phi giận quá, đánh đập một hồi, nhổ nước bọt vào đầu vào mặt, rồi đem giam vào nhà Hộ Tăng ở vườn sau. Tại đây, Đặng Thị Huệ bị làm tình làm tội cực kỳ khổ sở. Một bữa, bà trốn ra khỏi cửa Tuyên Vũ, chạy đến bến đò phố Khách thì bị quân lính đuổi kịp...
Sau một thời gian giam giữ ngặt, Thị Huệ được cho làm cung tần nội thị, vào Thanh Hóa hầu hạ lăng tẩm chúa Trịnh Sâm. Ở đây, bà ngày đêm gào khóc xin được chết theo chồng. Đến ngày giỗ của chúa Trịnh Sâm, Tuyên phi uống thuộc độc mà chết, được táng cách Vọng lăng (lăng Trịnh Sâm) một dặm.

Trong văn học nghệ thuật
Tuyên phi họ Đặng trở thành đề tài cảm hứng trong nhiều tác phẩm văn học, điện ảnh. Hình tượng của bà gắn liền với mô tả hồng nhan họa thủy, hay thuật ngữ sân khấu – nghệ thuật phương Tây gọi là femme fatale.

Một số tác phẩm mô tả cuộc đời bà:
 Hoàng Lê nhất thống chí – nhóm Ngô gia văn phái.
 Bà Chúa Chè – Nguyễn Triệu Luật.
 Đêm hội Long Trì – Nguyễn Huy Tưởng. Truyện này đã được dựng thành phim do diễn viên Lê Vân đóng vai Đặng Thị Huệ.
 Tuyên phi Đặng Thị Huệ - Ngô Văn Phú.
 Người đàn bà có khuôn mặt trăng rằm - Hoàng Tiến.

Xem thêm

Trịnh Sâm
Trịnh Khải
Trịnh Cán
Hoàng Đình Bảo
Đặng Lân
Nạn kiêu binh
Hoàng Đăng Ích, tức Trần Ích; thời chúa Trịnh Sâm là tước Hầu vệ Bình nhung Đại tướng sắc phong Thượng Đẳng thần thờ Đền Tiên Đô xã Đặng sơn, Nghệ An.

Chú thích

Tham khảo
Bùi Dương Lịch, Lê quý dật sử. Bản dịch của Phạm Văn Thắm. Nhà xuất bản KHXH, Hà Nội, 1987.
Khâm định Việt sử thông giám cương mục (chính biên, quyển 45). Nguyễn Khắc Thuần dẫn lại trong Việt sử giai thoại tập 7. Nhà xuất bản Giáo dục, 1988.
Ngô Gia Văn Phái, Hoàng Lê nhất thống chí, tập I, Nhà xuất bản Văn học, Hà Nội, 1984.
Nguyễn Q. Thắng & Nguyễn Bá Thế, Từ điển Lịch sử nhân vật Việt Nam. Nhà xuất bản KH-XH, Hà Nội, 1992.
Trần Trọng Kim, Việt Nam sử lược. Nhà xuất bản Tân Việt, Sài Gòn, 1968.

Liên kết ngoài
Huy Quận Công Hoàng Đình Bảo

Người Bắc Ninh
Người Hà Nội
Vương phi chúa Trịnh
Mất thập niên 1780
Năm sinh thiếu


title: Nhóm nitơ

text:
Nhóm nitơ, còn được IUPAC giới thiệu như là nhóm nguyên tố 15, là bất kỳ nguyên tố hóa học thuộc nhóm 15 của bảng tuần hoàn. Các nguyên tố thuộc nhóm này là nitơ (N), phosphor (P), arsenic (As), antimon (Sb), bismuth (Bi) và moscovi (Mc).

Nhóm này có các đặc trưng xác định là mọi nguyên tố thành phần đều có 5 electron ở lớp vỏ electron ngoài cùng, trong đó 2 electron thuộc phân lớp s và 3 electron thuộc phân lớp p. Vì thế, trong trạng thái không bị ion hóa, chúng thiếu 3 electron để có thể lấp đầy lớp vỏ ngoài cùng. Nguyên tố quan trọng nhất trong nhóm này là nitơ (N), nguyên tố này trong dạng phân tử là thành phần cơ bản của khí quyển Trái Đất.

Đặc điểm

Hóa học
Giống như các nhóm khác, các nguyên tố thuộc nhóm này thể hiện các kiểu cấu hình electron tương tự nhau, đặc biệt là ở lớp vỏ ngoài cùng, dẫn đến xu hướng hoạt động hóa học tương tự nhau.

Nhóm này có đặc điểm xác định là tất cả các nguyên tố thành viên đều có 5 electron ở lớp vỏ ngoài cùng, tức là 2 electron ở phân lớp s và 3 electron độc thân ở phân lớp p. Do đó, chúng còn thiếu 3 electron để lấp đầy lớp vỏ electron ngoài cùng ở trạng thái không bị ion hóa.

Tham khảo

 Pnicogen

Nhóm nguyên tố hóa học
Bảng tuần hoàn


title: Jalogny

text:
Jalogny là một xã ở tỉnh Saône-et-Loire trong vùng Bourgogne-Franche-Comté nước Pháp.

Sông Grosne chảy qua xã này.

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số 260.Con số ước tính năm 2005 là 307 người.

Xem thêm
Xã của tỉnh Saône-et-Loire

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Saône-et-Loire


title: Nomaglio

text:
Nomaglio là một đô thị ở tỉnh Torino trong vùng Piedmont, có vị trí cách khoảng 50 km về phía bắc của Torino. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 336 người và diện tích là 3,1 km².

Nomaglio giáp các đô thị: Settimo Vittone, Andrate, và Borgofranco d'Ivrea.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Torino
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Yamashita Tomoyuki

text:
Đại tướng  (8 tháng 11 năm 1885 - 23 tháng 2 năm 1946) là một Đại tướng thuộc Lục quân Đế quốc Nhật Bản trong thời gian Chiến tranh thế giới thứ hai (1939 - 1945). Ông nổi tiếng với chiến công đánh chiếm các thuộc địa Anh ở Malaya và Singapore, với biệt danh "Con hổ Mã Lai".

Thiếu thời
Yamashita là con trai của một bác sĩ địa phương tại làng Osugi, hiện tại là một phần của làng Ōtoyo, Kochi, Shikoku. Khi còn trẻ ông theo học trường quân sự dự bị.

Bước đầu trên con đường binh nghiệp
Sau khi tốt nghiệp từ khóa 18 tại Trường Sĩ quan Lục quân (Đế quốc Nhật Bản) năm 1905, Yamashita gia nhập Lục quân Đế quốc Nhật Bản vào năm 1906 và chiến đấu chống lại đế quốc Đức tại Sơn Đông, Trung Quốc năm 1914. Sau đó, ông theo học khóa 28 tại Đại học Lục quân, tốt nghiệp hạng 6 trong lớp vào năm 1916. Ông kết hôn với Nagayama Hisako, con gái của vị Tướng về hưu Nagayama vào năm 1916. Yamashita trở thành một chuyên gia về Đức và làm việc như là một tùy viên quân sự tại Bern, Thụy Sĩ và Berlin, Đức trong khoảng thời gian 1919-1922.

Trong chuyến đi trở về Nhật Bản vào năm 1922, Yamashita phục vụ trong Đại bản doanh Quân đội Đế quốc Nhật Bản và Ban giảng viên của trường Đại học. Trong khi làm việc tại Hội đồng Tướng quân Lục Quân Đế quốc Nhật Bản, Yamashita không thành công trong việc đệ trình một kế hoạch giảm quân. Bất chấp khả năng hoàn thành của ông, Yamashita ít được trọng dùng vì mối liên hệ chính trị của ông với các phe nhóm đối lập trong quân đội Nhật Bản. Là người chỉ huy nhóm "Đường lối Đế quốc" ông trở thành đối thủ với Tōjō Hideki và các thành viên của "Phe quyền lực".

Năm 1928, Yamashita được bổ nhiệm làm việc ở Viên, Áo với trách nhiệm là tùy viên quân sự. Năm 1930, Đại tá Yamashita được bổ nhiệm làm chỉ huy Trung đoàn Bộ binh số 3 một trong những trung đoàn thiện chiến của quân đội Nhật Bản.

Sau Biến cố 26 tháng 2 năm 1936, ông bị Thiên hoàng Chiêu Hòa thất sủng vì lời thỉnh cầu của ông nhằm giảm nhẹ hình phạt cho nhóm sĩ quan nổi loạn liên quan đến nỗ lực đảo chính.

Những năm đầu chiến tranh
Yamashita nhấn mạnh rằng người Nhật nên chấm dứt cuộc xung đột với Trung Quốc, đồng thời giữ mối quan hệ hòa bình với Hoa Kỳ và Vương quốc Anh, nhưng tiếng nói của ông bị phớt lờ và sau cùng ông được bổ nhiệm vào một vị trí quan trọng trong Đạo quân Quan Đông. Từ năm 1938 đến 1940, ông được bổ nhiệm làm chỉ huy Sư đoàn 4 đơn vị đóng ở miền bắc Trung Quốc và làm nhiệm vụ đàn áp các cuộc nổi dậy của người Trung Quốc chống lại quân Nhật chiếm đóng.

Vào tháng 12 năm 1940, Yamashita được bổ nhiệm trong một phi vụ quân sự bí mật đến nước Đức và Ý, nơi ông gặp gỡ Adolf Hitler và Benito Mussolini.

Mã Lai và Singapore

Vào ngày 6 tháng 11 năm 1941, Yamashita được bổ nhiệm làm chỉ huy Tập đoàn quân 25 Nhật Bản. Ngày 8 tháng 12, ông phát động trận Malaya từ những căn cứ đóng ở Đông Dương thuộc Pháp. Trong chiến dịch này, bao gồm cả sự kiện Singapore thất thủ vào ngày 15 tháng 2 năm 1942, 30.000 lính dưới quyền Yamashita đã bắt giữ 130.000 quân Anh, Ấn Độ và Úc. Đây là sự đầu hàng của một lực lượng do quân đội Anh chỉ huy lớn nhất trong lịch sử. Sau trận này, ông được mệnh danh là "Con hổ Malaya".

Trong chiến dịch và sau cùng là sự kiện Quân Nhật chiếm đóng Singapore, các tội ác chiến tranh mà quân Nhật nhằm vào thường dân và quân Đồng Minh, như tại bệnh viện Alexandra và thảm sát Túc Thanh. Vai trò Yamashita trong những sự kiện này vẫn còng là một vấn đề gây tranh cãi khi một số người cho rằng ông đã thất bại trong việc ngăn chặn các sự kiện này xảy ra. Tuy nhiên, chính viên sĩ quan dưới quyền Yamashita đã xúi giục hành động thảm sát tại bệnh viện và một số binh lính bị phát hiện có hành vi cướp bóc đã bị xử tử, và ông cũng đã đưa ra lời xin lỗi cá nhân đối với những nạn nhân của cuộc thảm sát.

Mãn Châu
Ngày 17 tháng 7 năm 1942, Yamashita lại được tái bổ nhiệm rời khỏi Singapore để tới Mãn Châu quốc, và chỉ huy Đệ nhất Tập đoàn quân Nhật Bản, vốn không tham gia trong phần lớn thời gian của Chiến tranh Thái Bình Dương.

Người ta cho rằng đây là hành động trục xuất củaThủ tướng Hideki Tōjō nhằm vào ông, do sai lầm của Yamashita trong một bài diễn văn phát biểu trước các lãnh đạo dân sự của Singapore vào đầu năm 1942, khi ông ám chỉ những người dân Singapore như là những công dân thuộc Đế quốc Nhật Bản. Điều này đã gây bối rối cho chính phủ Nhật Bản, vốn không xem những người dân ở các lãnh thổ chiếm đóng có được những quyền hay đặc ân như những cư dân của chính quốc.

Philippines

Vào năm 1944, khi tình thế chiến tranh đã chuyển sang thế bất lợi cho Nhật Bản, Yamashita nhận lãnh việc chỉ huy Tập đoàn quân Vùng 14 có nhiệm vụ phòng thủ Philippines vào ngày 10 tháng 10. Khi Lục quân Hoa Kỳ đổ bộ lên đảo Leyte vào ngày 20 tháng 10, chỉ 10 ngày sau khi Yamashita nhận chức tại Manila. Vào ngày 6 tháng 1 năm 1945 Tập đoàn quân số 6 của Hoa Kỳ đổ bộ lên vịnh Lingayen ở Luzon.

Dưới quyền của Yamashita có khoảng 262.000 lính được chia làm 3 nhóm phòng thủ chính. Ông cố gắng củng cố lại tập đoàn quân của mình nhưng phải rút lui khỏi Manila và hành quân đến vùng núi phía bắc Luzon. Yamashita đã yêu cầu tất cả những người lính của mình, trừ những người có nhiệm vụ đảm bảo an ninh, rút khỏi thành phố.

Gần như ngay lập tức, Chuẩn Đô Đốc Sanji Iwabuchi tiến vào Manila với một lực lượng gồm 16.000 thủy thủ, và dự định phá hủy tất cả các cơ sở và nhà kho của hải quân. Sau đó, Iwabuchi nắm lấy quyền chỉ huy 3.750 lính Lục quân có nhiệm vụ bảo vệ an ninh, và chống lại mệnh lệnh của Yamashita, biến thành phố trở thành chiến trường. Những hoạt động của quân du kích Nhật tại đây đã gây ra cái chết của hơn 100.000 người Philippines, mà sau này được biết đến với cái tên sự kiện thảm sát Manila, trong lúc các trận chiến đấu đường phố diễn ra ác liệt từ ngày 4 tháng 2 đến 3 tháng 3.

Yamashita sử dụng chiến thuật trì hoãn để duy trì lực lượng của ông tại Kiangan (một phần của tỉnh Ifugao), cho đến ngày 2 tháng 9 năm 1945, sau sự kiện Nhật Bản đầu hàng và lúc này lực lượng của ông đã giảm khoảng 50.000 người do chiến dịch ác liệt do sự phối hợp giữa quân Mỹ và du kích Philippines. Yamashita đầu hàng dưới sự chứng kiến của Tướng Jonathan Wainwright và Arthur Percival, cả hai đều từng là tù nhân chiến tranh ở Mãn Châu. Và trớ trêu thay, chính Percival đã phải đầu hàng Yamashita sau trận Singapore. Tuy nhiên trong lần đầu hàng này, Percival từ chối bắt tay Yamashita, vì vị tướng người Anh đang giận dữ vì chính sách hủy diệt được cho là Yamashita áp dụng chống lại tù nhân Đồng Minh, sau đó Yamashita khóc rất nhiều. Mặc dù Yamashita có lẽ đã muốn tự tử theo truyền thống võ sĩ đạo trước sự kiện đầu hàng này, giải thích cho lý do không tự tử ông đã nói nếu ông chết thì "một người nào khác sẽ phải chịu trách nhiệm."

Đưa ra xét xử

Từ ngày 29 tháng 10 đến 7 tháng 12 năm 1945, một tòa án quân sự được mở tại Manila xét xử Tướng Yamashita vì những cáo buộc vi phạm tội ác chiến tranh liên quan đến thảm sát Manila và nhiều hành động vô nhân đạo ở Philippines và Singapore chống lại dân thường và tù nhân chiến tranh. Đây là trường hợp đầu tiên được xét xử liên quan đến trách nhiệm chỉ huy trong các tội ác chiến tranh và được biết đến như là tiêu chuẩn Yamashita.

Cáo buộc
Cáo buộc chính chống lại Yamashita là ông đã không làm tròn trách nhiệm chỉ huy lực lượng Nhật ở Philippines trong việc ngăn chặn những hành động thảm sát. Tuy nhiên hành động chống lại dân thường gây ra bởi lực lượng phòng thủ gây ra khi mà các phương tiện liên lạc giữa họ và vị tướng đã bị cắt đứt và các chỉ huy cấp dưới thì vẫn phải đối phó với chiến dịch Philippines lần hai, tất cả khiến cho Yamashita không thể ngăn chặn được những hành động này ngay cả khi ông biết trước được chúng, nhưng điều này không đúng trong tất cả các trường hợp. Hơn nữa, nhiều tội ác đã bị lực lượng hải quân phạm phải và lực lượng này không nằm dưới quyền chỉ huy của ông.

Bào chữa
Trong phiên tòa, luật sư bào chữa đã thách thức Tướng Douglas MacArthur, vốn bị ấn tượng sâu sắc bởi Yamashita với những chiến công của ông trong chiến tranh, và yêu cầu MacArthur tái khẳng định sự kính trọng của ông đối với kẻ thù cũ của mình. Luật sư người Mỹ Harry E. Clarke, Sr., sau là một Đại tá trong quân đội Mỹ, làm nhiệm vụ trưởng ban bào chữa. Trong một phát biểu mở, Clarke đã khẳng định:

Tính hợp pháp của phiên tòa vội vã này đã bị đặt câu hỏi bởi nhiều người vào thời điểm đó, bao gồm cả thẩm phán Murphy, người vốn phản đối nhiều vấn đề theo thủ tục, bao gồm chứng cứ tin đồn, và sự thiếu chuyên nghiệp của các công tố viên. In re Yamashita 327 U.S. 1 (1946).

Hơn nữa chứng cứ về việc Yamashita không có trách nhiệm chỉ huy tối cao đối với tất cả lực lượng Nhật ở Philippines (chẳng hạn như đối với các đơn vị thuộc Hải quân Đế quốc Nhật Bản trong trận Manila) không được chấp nhận tại tòa.

Phán quyết và tuyên án
Tòa án đã phán quyết Yamashita có tội như cáo buộc và bị tuyên án tử hình. Clarke cũng kêu gọi sự tuyên án đối với tướng MacArthur, người lập ra tòa án. Sau đó, ông đã kháng án lên Tòa án Tối cao Philippines và Tòa án Tối cao Hoa Kỳ, nhưng cả hai đều từ chối xem xét lại phán quyết. Sau đó, Yamashita đã bị xử tử vào ngày 23 tháng 2 năm 1946.

Chỉ trích
Tòa án cũng không nằm ngoài sự chỉ trích. Ủy ban gồm năm nhân viên thiếu những kinh nghiệm chiến tranh và không được đào tạo về luật một cách chính thức. Thêm vào đó, nhiều người Philippines đang tập trung chú ý và mong chờ Yamashita phải trả giá cho sự chịu đựng của họ trong thời gian quân Nhật chiếm đóng, khiến cho bầu không khí căng thẳng của tòa án càng thêm ngột ngạt và làm cho thẩm phán khó có thể phán quyết một cách khách quan. Tòa án đã sử dụng cả những chứng cứ là tin đồn, từ các nhân chứng không được nêu tên, và nhiều loại chứng cứ khác mà bên bị đơn không thể bác bỏ. Ủy ban bào chữa phàn nàn rằng họ được cho quá ít thời gian để chuẩn bị cho viện biện hộ.

Trong một thông cáo phản đối từ số đông những người thuộc Tòa án Tối cao Hoa Kỳ, Thẩm phán W.B. Rutledge viết:

Hành hình
Theo phán quyết của Tòa án Tối cao, yêu cầu kháng án được gửi lên Tổng thống Hoa Kỳ Harry S. Truman; Tuy nhiên, ông từ chối can thiệp và để cho vấn đề nằm hoàn toàn dưới sự quyết định của cơ quan quân sự. Theo thủ tục, Tướng MacArthur đọc phán quyết của tòa án.

Ngày 23 tháng 2 năm 1946, tại nhà tù Los Baños, khoảng 30 dặm về phía nam thành phố Manila, Tomoyuki Yamashita đã bị treo cổ. Sau khi bước được 13 bậc lên cầu thang dẫn tới giá treo cổ, ông đã hỏi liệu ông có thể nói lời cuối cùng. Và Yamashita đã nói với người phiên dịch:

Tham mưu trưởng của Yamashita tại Philippines, Mutō Akira, bị xử tử vào ngày 23 tháng 12 năm 1948 sau khi bị kết luận là có tội bởi Tòa án Quân sự Quốc tế ở Viễn Đông.

Kho báu
Từ cuối năm 1944, khi Nhật thua trận và sắp đầu hàng Quân Đồng minh, Yamashita Tomoyuki nhận được lệnh bằng mọi cách phải đưa toàn bộ số của cải về Nhật. Tuy nhiên, âm mưu này bị Quân Đồng minh phát hiện tìm cách ngăn chặn. Trước tình thế đó tướng Yamashita Tomoyuki đã đưa ra phương án cho phép quân đội Nhật bí mật chôn giấu tại các địa điểm ven biển. Ở vị trí mỗi kho báu được lập một tấm bản đồ duy nhất, giao cho một người cất giữ. Khi đó người Nhật đã tính tới việc sẽ quay lại để lấy kho báu này vì đường biển sẽ thuận lợi và an toàn hơn đường bộ.

Philippines

Việt Nam
Đoàn tàu hơn trăm chiếc chở của quí gồm cao su, thiếc, vàng bạc châu báu khai thác được ở các nước Đông Nam Á, men theo bờ biển Việt Nam, qua Trung Quốc để về Nhật Bản. Mỗi chiếc tàu có trọng tải từ 3.000 đến 3.500 tấn. Khi đi đến vùng biển miền Trung Việt Nam thì bị Quân Đồng minh ném bom. Khoảng 127 con tàu bị đắm ngoài khơi các tỉnh từ Quảng Nam, Đà Nẵng đến Phú Yên, Bình Thuận.

Trước năm 1975
Năm 1946, ngay khi quay trở lại Bán đảo Đông Dương, người Pháp đã lập ra ngân sách vớt tàu và dùng chung cho toàn cõi Đông Dương, sau khi trục vớt xong thì ngân sách này đóng tài khoá vào 31 tháng 12 năm 1951.

Năm 1948, Pháp muốn nhập số tiền bán sắt, thép, đồng… vớt lên vào ngân sách vớt tàu để tiếp tục trục vớt những chiến hạm khác, khai thông thủy lộ. Nhưng Quốc gia Việt Nam khi ấy không chấp nhận, cho rằng sắt, thép, đồng… vớt lên từ những chiến hạm chìm trong hải phận Việt Nam không thuộc quyền sở hữu của người Pháp nữa. Bộ Tài chánh Quốc gia Việt Nam dẫn Điều 14, khoản 1, đoạn 2 của Hiệp ước San Francisco năm 1951: "Mỗi quốc gia Đồng Minh được quyền sai áp, thanh toán hay sử dụng các tài sản của phát xít Nhật hiện hữu trong khu vực thẩm quyền của quốc gia ấy". Vào lúc Hiệp ước phê chuẩn thì xác những con tàu này đã nằm trong lòng hải phận của Việt Nam. Chính vì vậy mà ngày 16 tháng 10 năm 1953, chính phủ Quốc gia Việt Nam thông báo quan điểm trên cho Toàn quyền Đông Dương biết, đồng thời yêu cầu chuyển toàn bộ số tiền bán sắt, thép, đồng… vớt lên từ xác những con tàu chiến vào Ngân khố Quốc gia Việt Nam.

Cùng thời gian này, Bộ Công chánh đã gửi công thư cho Cao uỷ Pháp biết đã ký kết với hãng tàu Kitagawa của Nhật một khế ước thương mại, giao cho hãng này trục vớt 17 xác tàu chiến chìm ở vùng biển Vũng Tàu và trên sông Sài Gòn. Khế ước một lần nữa gián tiếp xác nhận quyền sở hữu của Việt Nam đối với các xác tàu chìm. Tuy nhiên, hãng Kitagawa đã không thi hành đầy đủ các nghĩa vụ ghi trong khế ước nên đến tháng 5 năm 1957, Đệ Nhất Cộng hòa đã ra Nghị định 187 bãi bỏ khế ước và tịch thu 360.000 đồng bạc tiền ký quỹ trục vớt, cùng với 10.000 USD tiền đảm bảo khởi công trục vớt vào ngày 11 tháng 6 năm 1953 của hãng này. Đồng thời toà án Sài Gòn khi đó còn tuyên tịch thu các dụng cụ thi công trị giá 1.142.460 đồng bạc, bắt hãng này nộp phạt 1.895.375 đồng bạc cho Nha quan thuế Sài Gòn.

Chính quyền Việt Nam Cộng hòa, ít nhất vài lần đã cho tìm kiếm. Tuy nhiên, các tài liệu trên đều chưa thống nhất về số lượng tàu Nhật chở của cải bị đánh chìm trong đó có thể có 4 - 5 tàu chở vàng bạc đá quý. Mặt khác cũng chưa có tài liệu nào đề cập đến những thanh kiếm quý của Samurai trên những con tàu này.

Năm 1964, một số ngư dân ở Quảng Ngãi như ông Phan Chu Tế (thực ra là ông Huỳnh Văn Hườn mới là người kể cho ông Tế viết đơn) đã có đơn xin tướng Nguyễn Khánh cho trục vớt "kho báu" này.

Trung tuần tháng 1 năm 1964, Tổng thư ký Phủ tổng thống Cao Đình Tiêu đã âm thầm chấp bút và trao cho trung tướng Chủ tịch hội đồng nội các chiến tranh Dương Văn Minh một bản phúc trình đặc biệt đóng dấu "tuyệt mật" dài 7 trang giấy A4. Người viết bản phúc trình cho thấy đã cố gắng đề cập chi tiết về kế hoạch khai thác 83 tàu chiến của phát xít Nhật bị quân Đồng Minh đánh chìm được cho là nằm trong hải phận Việt Nam. Bao gồm 64 chiếc chìm ở ngoài biển, 8 chiếc chìm ở sông và 11 chiếc chìm ở khu vực cảng Sài Gòn. Hầu hết số tàu chiến nói trên bị đánh chìm cùng ngày 17 tháng 1 năm 1945, được xác định từ đèo Hải Vân trở vào Sài Gòn. Trong tổng số 83 chiếc tàu nói trên, có 57 chiếc được bản phúc trình khẳng định là có đầy đủ bản đồ vị trí, tọa độ, kinh độ, vĩ tuyến, độ chìm sâu của mỗi tàu. Bản phúc trình đặc biệt còn lưu ý đến một đoàn tàu 8 chiếc khác mà phát xít Nhật cướp của quân Anh ở Hương Cảng. Chỉ ít ngày sau đó đoàn tàu này chạy vào hải phận Việt Nam đã bị oanh tạc cơ của Đồng Minh đánh chìm dọc theo bờ biển từ Bình Định đến Vũng Tàu. Trong số này có 4 chiếc mang tên TANASAGO (tải trọng 851 tấn), HOMAN (1.100 tấn), SHINSHU (4.180 tấn), và chiếc tàu có tên KENSHO (4.643 tấn) là quan trọng nhất, vì trên tàu chở đầy những chiến lợi phẩm quý giá như vàng, bạc và kim cương. Tất cả được đóng thành những thùng gỗ, bên ngoài nẹp sắt, ước tính trị giá hơn 100 tỷ bạc. Vào thời điểm chấp bút bản phúc trình, người viết nói số tiền trên gần bằng 5 năm số thu ngân sách của chính quyền Sài Gòn hiện tại.

Ngoài các tàu chiến của Nhật Bản, bản phúc trình còn xác định thêm 16 tàu chiến của Pháp và 25 tàu chiến của quân Đồng Minh khác bị đánh chìm trong hải phận Nam Việt Nam, nâng tổng số lên 124 chiếc. Trong số này có 2 chiến hạm của Pháp là Amiral Charner và Lamothe Picquet.

Sau năm 1975
Đầu năm 1983, hai bên Việt - Nhật đã bắt đầu đàm phán truy tìm xác định tọa độ đoàn tàu đắm và tổ chức trục vớt kho báu dự kiến là khổng lồ này. Trong các cuộc đàm phán, phía Việt Nam có đại diện các Bộ Ngoại giao, Bộ Quốc phòng, Bộ Giao thông vận tải (chủ trì). Văn bản công khai chỉ đề cập đến việc tìm tọa độ và trục vớt những con tàu đắm chở đầy cao su và thiếc, tỷ lệ ăn chia là Việt Nam: 6, Nhật Bản: 4. Nếu phát hiện trục vớt được vàng thì tỷ lệ ăn chia là Việt Nam: 8, Nhật Bản: 2. Tuy nhiên, trong đoàn tàu trên có một số tàu chở đầy vàng. Đây mới là mục tiêu chính cả hai bên đều quan tâm. Trên bàn đàm phán, "kho vàng" chỉ được đề cập chung chung nhưng hai bên đều hiểu, đây mới là vấn đề cốt lõi của dự án vì thế đều âm thầm chuẩn bị mọi tình huống cho kế hoạch "B" này.

Ngày 29 tháng 11 năm 1984 Nhật cho tàu trục vớt Kaiko 23, tải trọng 480 tấn cùng toàn bộ thủy thủ đoàn (trong đó có hai người Việt Nam), cập cảng Quy Nhơn. Theo kế hoạch, trước mắt trục vớt bốn con tàu đắm ở vùng biển Nghĩa Bình là: Tàu Engi Maru (chở 500 tấn thiếc), Tàu Daietsu Maru (chở 570 tấn thiếc), Tàu Yoshu, Tàu Otsusen.

Khoảng tháng 6 năm 1985, Nhật rút tàu Kaiko 23 về nước và đưa tàu Kaiyo tải trọng 1030 tấn sang thay. Thợ lặn xuống các khoang tàu đắm, khai thác lấy hiện vật, cho vào lồng sắt kéo lên. Hiện vật lấy được chủ yếu là thiếc và cao su đã đóng thành khối.

Vì nhiều lý do, dự án phải dừng lại vào khoảng tháng 10 năm 1985. Phía Nhật đã trao cho Việt Nam bản đồ tọa độ những con tàu đắm. Đến nay, kho báu vẫn nằm im dưới đáy biển miền Trung. Có ý kiến cho rằng: không kể những con tàu chở vàng, nếu Việt Nam tổ chức khai thác trục vớt thiếc và cao su, thì số lượng cũng rất lớn.

Kho báu Núi Tàu
Những năm gần đây, có lời đồn về kho báu 4.000 tấn vàng tại tại núi Tàu, xã Phước Thể, huyện Tuy Phong, tỉnh Bình Thuận . UBND tỉnh Bình Thuận kể từ năm 1993 đến năm 2015 đã nhiều lần cấp phép, gia hạn phép cho ông Trần Văn Tiệp (mất 2016, 101 tuổi, ngụ quận Phú Nhuận, Thành phố Hồ Chí Minh ) tìm kiếm kho vàng 4.000 tấn đó, song việc tìm kiếm của ông vẫn không có kết quả . Năm 2016 một người khác là ông Nguyễn Văn Đợi (ngụ Thành phố Hồ Chí Minh) khai báo về 3 giếng cổ chứa kho báu ở sát biển và cách núi Tàu chừng 1 km . Tuy nhiên tháng 4 năm 2016 sau khi thẩm tra thì UBND tỉnh Bình Thuận khẳng định thông tin kho báu là hoàn toàn không có căn cứ, và yêu cầu không để tình trạng lợi dụng "hoang tin" tiếp diễn.

Tính hoang tưởng về kho báu hiện rõ ở chỗ vàng có khối lượng riêng (tỷ trọng) là 19,3 g/cm³ tức 19,3 tấn/m³, khối vàng 4.000 tấn có thể tích hơn 200 m³, to bằng một căn hộ 5m x 16m x 2,5m. Đào được cái hầm to như vậy trong núi đá hoa cương rất cứng, rồi dùng hơn 1000 chuyến xe loại 4 tấn để vận chuyển, là một công trường ầm ỹ, để lại rất nhiều dấu vết như bãi thải đá, đường đi, và cửa hầm cũng đủ rộng cho người xe ra vào. Nó đâu đơn giản chỉ là "thuê người dân tộc địa phương xách lên chôn giấu" ở khe núi  hay đem vùi ở cái giếng cổ .

Tham khảo

Chỉ dẫn

Xem thêm
Tiêu chuẩn Yamashita
Vàng của Yamashita

Nguồn
 CASE NO. 21; TRIAL OF GENERAL TOMOYUKI YAMASHITA; UNITED STATES MILITARY COMMISSION, MANILA, (8TH OCTOBER-7TH DECEMBER, 1945), AND THE SUPREME COURT OF THE UNITED STATES (JUDGMENTS DELIVERED ON 4TH FEBRUARY, 1946) . Source: Law Reports of Trials of War Criminals. Selected and Prepared by the United Nations War Crimes Commission. Volume IV. London: HMSO, 1948. Document compiled by Dr S D Stein, Faculty of Humanities, Languages and Social Sciences University of the West of England
 Aubrey Saint Kenworthy, The Tiger of Malaya: The story of General Tomoyuki Yamashita and "Death March" General Masaharu Homma, Exposition Press, 1951
 Reel, A. Frank. The Case of General Yamashita. The University of Chicago Press, 1949.
 Taylor, Lawrence. A Trial of Generals. Icarus Press, Inc, 1981.
 Yoji, Akashi. 'General Yamashita Tomoyuki: Commander of the 25th Army', in Sixty Years On:The Fall of Singapore Revisited. Eastern Universities Press, 2002.

Liên kết ngoài

 The Defense of General Yamashita  by George F. Guy, one of the defenders of General Yamashita
 WW2DB: Tomoyuki Yamashita with a private collection of photographs of Yamashita
 Last Words of the Tiger of Malaya, General Yamashita Tomoyuki  by Yuki Tanaka, research professor at the Hiroshima Peace Institute (Tanaka's commentary is followed by the full text of Yamashita's statement).
 Laurie Barber The Yamashita War Crimes Trial Revisited from Issue 2, Volume 1, September 1998 The Electronic Journal of Military History within the History Department at the University of Waikato, Hamilton, New Zealand

Đại tướng Lục quân Đế quốc Nhật Bản
Những người Nhật Bản bị cáo buộc tội ác chiến tranh
Người Kōchi
Nhân vật trong Thế chiến thứ hai


title: 2658 Gingerich

text:
2658 Gingerich (1980 CK) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 13 tháng 2 năm 1980 bởi Harvard College ở trạm Agassiz. It rotates quickly, with a spin period of 2.9415 giờ. Gingerich là mộtlso suspected to be a binary asteroid, due to a decrease in the magnitude of its lightcurve observed ngày Nov. 20, 2005.

Liên kết ngoài

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1980


title: Gutzon Borglum

text:
John Gutzon de la Mothe Borglum (1867–1941) là một nhà điêu khắc nổi tiếng của Hoa Kỳ, người đã tạc tượng bốn vị tổng thống nổi tiếng trên đỉnh núi Rushmore vào năm 1942. Ông sinh ngày 25 tháng 3 năm 1867 trong một gia đình gốc Đan Mạch, từng là học trò của nhà điêu khắc nổi tiếng người Pháp Auguste René Rodin. Công trình quan trọng nhất của ông là tạc một bức tượng vĩ đại trên đỉnh núi Rushmore, tiểu bang Nam Dakota, Hoa Kỳ. Công trình này bắt đầu từ tháng giêng năm 1924 cho đến khi ông mất vào ngày 6 tháng 3 năm 1941. Con trai ông là Lincoln Borglum kết thúc công trình đó vào ngày 31 tháng 10 năm 1941.

Xuất thân
Gutzon Borglum sinh ra trong một gia đình của những người nhập cư từ Đan Mạch vào năm 1867 tại St. Charles, nơi lúc bấy giờ là Lãnh thổ Idaho. Borglum là con của chế độ đa thê Mormon. Cha của ông, Jens Møller Haugaard Børglum (1839–1909), đến từ làng Børglum ở tây bắc Đan Mạch. Ông có hai người vợ khi sống ở Idaho: mẹ của Gutzon, Christina Mikkelsen Børglum (1847–1871), và chị gái Ida, người vợ đầu tiên của Jens. Jens Borglum quyết định từ bỏ Đạo Mormon và chuyển đến Omaha, Nebraska, nơi chế độ đa thê vừa là bất hợp pháp vừa là điều cấm kỵ.  Jens Borglum đã làm việc chủ yếu như một thợ khắc gỗ trước khi quyết định tham dự Cao đẳng Y tế vi lượng đồng căn Saint Louis ở St. Louis, Missouri. Tại thời điểm này "Jens và Christina ly hôn, gia đình rời nhà thờ Mormon, Jens, Ida, các con của họ và hai con trai của Christina, Gutzon và Solon, chuyển đến St. Louis, nơi Jens lấy bằng y khoa." Sau khi tốt nghiệp Đại học Y Missouri năm 1874, Borglum chuyển cả gia đình đến Fremont, Nebraska, nơi ông thành lập một cơ sở hành nghề y. Gutzon Borglum vẫn ở Fremont cho đến năm 1882, khi cha ông đăng ký cho ông vào Học viện và Cao đẳng Saint Mary ở Kansas.

Sau một thời gian ngắn tại Học viện và Cao đẳng Saint Mary, Gutzon chuyển đến Omaha, Nebraska, nơi ông học việc trong một cửa hàng máy móc và tốt nghiệp trường Creighton Preparatory School.

Tham khảo

Borglum, Gutzon
Borglum, Gutzon
Người Mỹ gốc Đan Mạch
Sinh năm 1867
Mất năm 1941


title: Palpopleura deceptor

text:
Palpopleura deceptor là một loài chuồn chuồn ngô thuộc họ Libellulidae. Loài này có ở Bénin, Botswana, Burkina Faso, Cameroon, Chad, Cộng hòa Dân chủ Congo, Bờ Biển Ngà, Ethiopia, Gambia, Ghana, Guinea, Kenya, Malawi, Mozambique, Namibia, Niger, Nigeria, Sierra Leone, Somalia, Nam Phi, Sudan, Tanzania, Togo, Uganda, Zambia, Zimbabwe, và có thể Burundi. Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, xavan khô, xavan ẩm, vùng đất có cây bụi nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng cây bụi ẩm khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng ngập nước hoặc lụt theo mùa, đầm lầy, hồ nước ngọt có nước theo mùa, và đầm nước ngọt có nước theo mùa.

Tham khảo

 Clausnitzer, V. 2005. Palpopleura deceptor. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2007.

Palpopleura


title: Tủy xương

text:
Tủy xương là loại mô ở giữa hầu hết các xương. Gồm tủy đỏ và tủy vàng, trong đó chỉ tủy đỏ mới có chức năng tạo huyết. Tủy tạo huyết ở người trưởng thành nằm chủ yếu ở đầu xương dài và một số xương dẹt.

Tủy xương có hai loại tế bào gốc gồm các tế bào tạo máu (nguồn gốc của ba loại tế bào máu) và các tế bào nền (sản xuất mỡ, sụn và xương). Các tế bào nền gốc còn có khả năng biệt hóa thành nhiều loại mô khác nhau, kể cả mô thần kinh. Các tế bào máu gốc tạo ra hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu.

Trong tủy xương, phần mô tại nơi hình thành các tế bào máu gốc đa năng được gọi là mô tủy.

Có hai loại tủy xương: tủy đỏ và tủy vàng. Tủy đỏ là nơi hoạt động tạo máu diễn ra tích cực. Ở trẻ em, tất cả các xương đều chứa tủy đỏ. Tuy nhiên ở người lớn, hoạt động tạo máu chỉ xảy ra chủ yếu tại các xương dẹt, và tủy đỏ ở nhiều xương được thay bằng tủy vàng. Tủy vàng có cấu trúc là mô mỡ và mô liên kết, không còn khả năng tạo máu. Tủy vàng có khả năng quay trở lại thành tủy đỏ trong trường hợp cần thiết. Phần lớn là không thể.

Ở người lớn, các xương dài có cấu trúc dạng ống, khoảng trống ở giữa được lấp đầy bởi tủy vàng. Thân xương dài cấu tạo bằng các vật liệu cứng; hai đầu xương được cấu tạo bởi các vật liệu xốp (bọt) và tủy đỏ.

Thực phẩm làm từ tủy xương động vật
Được chế biến thành nhiều món ăn, kể cả ruốc, tuy nhiên thường thì tủy xương chỉ được sử dụng như một hương liệu, chẳng hạn trong các món xúp. Tủy xương là thực phẩm giàu protein cũng như các chất béo chưa bão hòa. Các chất béo chưa bão hòa có tác dụng làm giảm nồng độ của cholesterol thuộc loại LDL trong máu. Một số người tin rằng điều này làm giảm nguy cơ bệnh mạch vành, gợi ra khả năng khuyến khích việc dùng tủy xương làm thức ăn. Tuy nhiên, tác động của món ăn tủy xương lên sức khỏe vẫn chưa được biết rõ.

Xem thêm
 Ung thư bạch cầu
 Ghép tủy

Tham khảo

Huyết học
Hệ miễn dịch
Mô học
Hệ nội tiết
Hệ bạch huyết
Bộ xương người