title: Charles IV của Pháp

text:
Charles IV của Pháp và Carlos I của Navarra (18/19 tháng 6 năm 1294 - 1 tháng 2 năm 1328) là vua Pháp và Navarra và Bá tước xứ Champagne từ 1322 tới khi qua đời và là vị vua cuối cùng của nhà Capet.

Charles là người con thứ ba của Philippe IV; giống như cha mình, ông được biết đến với biệt danh "người đẹp" hay "người đẹp trai".. Vì mẹ của Charles là Juana I của Navarra, Charles được thừa kế xứ Navarra của mẹ và trở thành Charles I, vua xứ Navarra.

Bắt đầu từ năm 1323, Charles phải đối mặt với một cuộc nổi dậy của nông dân ở Flanders, và vào năm 1324, ông đã đấu thầu không thành công để được bầu làm Hoàng đế La Mã Thần thánh. Với tư cách là Công tước xứ Guyenne, Vua Edward II của Anh là một chư hầu của Charles, nhưng ông không muốn bày tỏ lòng kính trọng đối với một vị vua khác. Để trả đũa, Charles đã chinh phục Công quốc Guyenne trong một cuộc xung đột được gọi là Chiến tranh Saint-Sardos (1324). Trong một hiệp định hòa bình, Edward II chấp nhận thề trung thành với Charles và nộp phạt. Đổi lại, Guyenne được trả lại cho Edward nhưng với lãnh thổ bị thu hẹp nhiều.

Trước Charles là 2 người anh trai cũng từng trị vì Pháp: Louis X và Philip V nhưng đều không có con trai nối dõi. Charles cũng vậy, ông qua đời ở tuổi 33 mà chỉ có một cô con gái sống sót, Blanche. Sau khi Charles băng hà, nhánh khác của dòng họ Capet lên trị vì và Philip VI lên ngôi.

Từ năm 1314 trước khi lên ngôi, Charles là Bá tước La Marche.

Tính cách và hôn nhân
Nhờ quyền thừa kế của mẹ mình, Joan I của Navarre, Charles đã tuyên bố tước hiệu Charles I, Vua của Navarre. Từ năm 1314 đến khi lên ngôi, ông giữ danh hiệu Bá tước La Marche và lên ngôi Vua nước Pháp năm 1322 tại nhà thờ lớn ở Reims. Không giống như Philip IV và Philip V, Charles được cho là một vị vua tương đối bảo thủ "thắt lưng buộc bụng" – ông "thiên về hình thức và cứng cổ để bảo vệ các đặc quyền của mình", trong khi cũng không thích để thao túng họ theo mục đích của mình hoặc đạt được cải cách rộng lớn hơn.

Charles kết hôn với người vợ đầu tiên, Blanche xứ Burgundy, con gái của Otto IV, Bá tước xứ Burgundy, vào năm 1308, nhưng Blanche bị cuốn vào vụ bê bối Tour de Nesle năm 1314 và bị cầm tù. Sau khi Charles lên ngôi, ông từ chối trả tự do cho Blanche, cuộc hôn nhân của họ bị hủy bỏ và Blanche lui vào một tu viện. Người vợ thứ hai của ông, Marie xứ Luxembourg, con gái của Henry VII, Hoàng đế La Mã Thần thánh, qua đời sau khi sinh non.

Charles kết hôn lần nữa vào năm 1325, lần này là với Jeanne d'Évreux: bà là em họ đầu tiên của ông, và cuộc hôn nhân cần có sự chấp thuận của Giáo hoàng John XXII. Jeanne lên ngôi hoàng hậu năm 1326, trong một trong những lễ đăng quang của Pháp được ghi lại nhiều hơn. Buổi lễ thể hiện sự kết hợp của một tuyên bố chính trị, sự kiện xã hội và một "tuyên bố thời trang đắt tiền"; 1329. Lễ đăng quang cũng là lần xuất hiện đầu tiên của đầu bếp nổi tiếng thời trung cổ, Guillaume Tirel, khi đó chỉ là một người hầu cấp dưới.

Trong nửa đầu triều đại của mình, Charles phụ thuộc rất nhiều vào người chú của ông, Charles xứ Valois, để được tư vấn và đảm nhận các nhiệm vụ quân sự quan trọng. Charles of Valois là một ông trùm quyền lực theo đúng nghĩa của mình, một cố vấn quan trọng của Louis X, và ông đã ra giá cho quyền nhiếp chính vào năm 1316, ban đầu ủng hộ Joan, con gái của Louis X, trước khi cuối cùng đổi phe và ủng hộ Philip V. Charles of Valois hẳn đã nhận thức được rằng nếu Charles qua đời mà không có người thừa kế là nam giới, thì ông và những người thừa kế là nam giới của mình sẽ có quyền thừa kế vương miện.

Chính sách đối nội

Charles lên nắm quyền sau hai năm đầy rắc rối ở miền nam nước Pháp, nơi các quý tộc địa phương đã chống lại kế hoạch cải cách tài chính của anh trai ông là Philip V, và nơi anh trai của ông đã lâm bệnh nặng trong quá trình chinh phục vùng này. Charles đã thực hiện các bước nhanh chóng để khẳng định quyền kiểm soát của chính mình, xử tử Bá tước L'Isle-Jourdain, một quý tộc phương nam rắc rối, và tạo nên bước tiến hoàng gia của riêng mình. Charles, một vị vua tương đối có học thức, cũng thành lập một thư viện nổi tiếng ở Fontainebleau.

Trong sáu năm trị vì của ông, chính quyền của Charles ngày càng không được lòng dân. Ông đã làm giảm giá trị của đồng tiền để làm lợi cho mình, bán các văn phòng, tăng thuế, thực hiện các nhiệm vụ nặng nề và tịch thu tài sản từ kẻ thù hoặc những người anh ta không thích. Ông cũng tham gia chặt chẽ vào các vấn đề của người Do Thái trong thời kỳ này. Cha của Charles, Philip IV, đã tịch thu tài sản của nhiều người Do Thái vào năm 1306, và Charles đã thực hiện các bước mạnh mẽ, nhưng không được lòng dân, để kêu gọi các khoản nợ của Cơ đốc giáo đối với những tài khoản này. Sau sự sợ hãi về bệnh phong năm 1321, trong đó nhiều người Do Thái đã bị phạt vì bị cáo buộc tham gia vào một âm mưu đầu độc các giếng trên khắp nước Pháp thông qua những người phong địa phương, và Charles đã làm việc chăm chỉ để thực hiện những khoản tiền phạt này. Cuối cùng, Charles ít nhất đã đồng ý, hoặc tệ nhất là chủ động ra lệnh, trong việc trục xuất nhiều người Do Thái khỏi Pháp sau vụ hù dọa người phong hủi.

Chính sách đối ngoại

Charles và nước Anh
Charles thừa hưởng một thời kỳ căng thẳng kéo dài giữa Anh và Pháp. Edward II, Vua nước Anh, với tư cách là Công tước xứ Aquitaine, có lòng kính trọng với Vua Pháp, nhưng ông đã thành công trong việc tránh bày tỏ lòng kính trọng dưới thời Louis X, anh trai của Charles, và chỉ tỏ lòng kính trọng với Philip V dưới áp lực lớn. Sau khi Charles lên ngôi, Edward lại tìm cách trốn tránh thanh toán. Một trong những yếu tố trong tranh chấp là tỉnh biên giới Agenais, một phần của Gascony và lần lượt là một phần của Aquitaine. Căng thẳng gia tăng vào tháng 11 năm 1323 sau khi một chư hầu của Pháp xây dựng bastide, một loại thị trấn kiên cố, ở Saint-Sardos, một phần của Agenais. Lực lượng Gascon phá hủy bastide, và đến lượt Charles tấn công Montpezat do người Anh trấn giữ: cuộc tấn công không thành công, nhưng trong Chiến tranh Saint-Sardos sau đó, chú và cố vấn đáng tin cậy của Charles xứ Valois, đã giành thành công quyền kiểm soát Aquitaine từ tay người Anh; đến năm 1324, Charles tuyên bố tước đoạt các vùng đất của Edward và đã chiếm toàn bộ Aquitaine ngoại trừ các khu vực ven biển.

Em gái của Charles là Isabella đã kết hôn với Vua Edward và được cử đến Pháp vào năm 1325 với sứ mệnh chính thức đàm phán hòa bình với anh trai mình; một cách không chính thức, một số nhà biên niên sử cho rằng bà cũng đang trốn tránh Hugh Despenser anh cả và Hugh trẻ hơn, những kẻ thù chính trị của bà ở Anh. Charles đã gửi một thông điệp thông qua Giáo hoàng John XXII tới Edward đề nghị rằng ông sẵn sàng đảo ngược việc tịch thu các vùng đất nếu Edward nhượng lại Agenais và tỏ lòng tôn kính đối với phần còn lại của các vùng đất. Đến lượt mình, Giáo hoàng đã đề xuất Isabella làm đại sứ. Charles đã gặp Isabella và được cho là đã chào đón cô đến Pháp. Hoàng tử trẻ Edward đã tham gia cùng Isabella vào cuối năm đó, người đã thay mặt cha mình bày tỏ lòng kính trọng đối với Charles như một cử chỉ hòa bình. Mặc dù vậy, Charles từ chối trả lại các vùng đất ở Aquitaine cho vua Anh, dẫn đến một thỏa thuận tạm thời, theo đó Edward tiếp tục quản lý các vùng lãnh thổ còn lại của Anh vào đầu năm 1326, trong khi Pháp tiếp tục chiếm phần còn lại.

Năm 1326 sau khi đàm phán với Thomas Randolph, Bá tước thứ nhất của Moray, Charles gia hạn Liên minh Auld với Scotland thông qua Hiệp ước Corbeil (1326).

Trong khi đó, Isabella đã có mối quan hệ với nhà quý tộc người Anh lưu vong Roger Mortimer và từ chối quay trở lại Anh, thay vào đó đi đến Hainaut, nơi cô hứa hôn Hoàng tử Edward với Philippa, con gái của Bá tước địa phương. Sau đó, bà sử dụng số tiền này, cộng với khoản vay trước đó từ Charles, để gây dựng một đội quân đánh thuê và xâm lược nước Anh, phế truất chồng bà là Edward II, người sau đó bị ám sát vào năm 1327. Dưới sự chỉ đạo của Isabella, Edward III đồng ý hiệp ước hòa bình với Charles: Aquitaine sẽ được trả lại cho Edward, với việc Charles nhận được 50.000 livres, các lãnh thổ Limousin, Quercy, Agenais và Périgord, và hạt Bazas, để lại cho Edward trẻ một lãnh thổ bị thu hẹp đáng kể.

Cuộc nổi dậy ở Flanders
Charles phải đối mặt với những vấn đề mới ở Flanders. Bá tước Flanders cai trị một "nhà nước vô cùng giàu có" theo truyền thống dẫn đến sự tồn tại tự trị ở rìa của nhà nước Pháp. Nhà vua Pháp thường được coi là có quyền thống trị đối với Flanders, nhưng dưới thời các vị vua trước đây, mối quan hệ đã trở nên căng thẳng. Philip V đã tránh một giải pháp quân sự cho vấn đề Flanders, thay vào đó cho phép Louis kế vị – Louis phần lớn đã chịu ảnh hưởng của Pháp và đã được nuôi dưỡng tại triều đình Pháp. Tuy nhiên, theo thời gian, lòng trung thành rõ ràng với người Pháp của Louis và sự thiếu liên kết chính trị trong chính Flanders bắt đầu làm xói mòn vị trí của ông trong chính quận. Năm 1323, một cuộc nổi dậy của nông dân do Nicolaas Zannekin lãnh đạo nổ ra, đe dọa vị trí của Louis và cuối cùng giam cầm ông ở Bruges.

Lúc đầu, Charles tương đối không quan tâm, vì theo nhiều cách, cuộc nổi dậy có thể giúp ích cho vương miện của Pháp bằng cách làm suy yếu vị thế của Bá tước vùng Flanders về lâu dài. Tuy nhiên, đến năm 1325, tình hình trở nên tồi tệ hơn và lập trường của Charles thay đổi. Cuộc nổi dậy không chỉ có nghĩa là Louis không thể trả cho Charles một số khoản tiền do ông theo các hiệp ước trước đó, mà quy mô của cuộc nổi dậy còn thể hiện mối đe dọa lớn hơn đối với trật tự phong kiến ở chính nước Pháp, và đối với một số người, có vẻ như Charles đã thực sự không thể, đúng hơn là không muốn, can thiệp để bảo vệ chư hầu của mình. Theo đó, Pháp đã can thiệp.

Vào tháng 11 năm 1325, Charles tuyên bố những người nổi dậy phạm tội phản quốc và ra lệnh rút phép thông công cho họ, đồng thời huy động một đội quân. Louis ân xá cho những kẻ nổi loạn và sau đó được trả tự do, nhưng khi đã an toàn trở lại Paris, ông thay đổi lập trường và hứa với Charles sẽ không đồng ý với bất kỳ hiệp ước hòa bình riêng biệt nào. Mặc dù đã tập hợp lực lượng dọc theo biên giới, nhưng sự chú ý về mặt quân sự của Charles đã bị phân tâm bởi các vấn đề ở Gascony, và cuối cùng ông đã chọn giải quyết cuộc nổi loạn một cách hòa bình thông qua Hòa ước Arques năm 1326, trong đó Louis chỉ gián tiếp tham gia.

Charles và Đế chế La Mã thần thánh

Charles cũng chịu trách nhiệm định hình cuộc đời của cháu trai mình, Hoàng đế La Mã Thần thánh Charles IV. Sau này, tên ban đầu là Wenceslaus, đến triều đình Pháp năm 1323, khi mới 7 tuổi, nơi ông được nhận dưới sự bảo trợ của nhà vua Pháp. Charles đã cho cháu trai của mình một nền giáo dục tiên tiến đặc biệt theo tiêu chuẩn thời đó, sắp xếp cho cuộc hôn nhân của ông với Blanche of Valois, và cũng đổi tên cho ông.

Charles và các cuộc thập tự chinh
Các cuộc thập tự chinh vẫn là một nguyên nhân phổ biến ở Pháp trong triều đại của Charles. Cha của ông, Philip IV, đã đưa Pháp vào một cuộc thập tự chinh mới và anh trai của ông, Philip V, đã chuẩn bị thực hiện kế hoạch cho một cuộc xâm lược mới vào năm 1320. Tuy nhiên, kế hoạch của họ đã bị hủy bỏ, dẫn đến Cuộc thập tự chinh của Shepherds' Crusade và không chính thức.

Charles giao cho Charles xứ Valois đàm phán với Giáo hoàng John XXII về một cuộc thập tự chinh mới. Charles, một nhà thập tự chinh nhạy bén đã vượt qua thập tự giá vào năm 1323, có một lịch sử về những âm mưu ngoại giao ở Levant – ông đã cố gắng trở thành hoàng đế Byzantine trước đó trong sự nghiệp của mình. Tuy nhiên, các cuộc đàm phán đã thất bại vì những lo ngại của Giáo hoàng liệu Charles IV có thực sự sử dụng bất kỳ khoản tiền nào quyên góp được cho một cuộc thập tự chinh cho cuộc thập tự chinh thực sự hay không, hay liệu chúng sẽ bị lãng phí vào các hoạt động chung hơn của vương miện Pháp. Các cuộc đàm phán của Charles of Valois cũng bị vượt qua bởi cuộc xung đột với Anh về Gascony.

Sau cái chết của Charles xứ Valois, Charles ngày càng quan tâm đến sự can thiệp của Pháp vào Byzantium, chiếm thập tự giá vào năm 1326. Andronicus II đã đáp lại bằng cách cử một phái viên đến Paris vào năm 1327, đề xuất hòa bình và thảo luận về liên minh giáo hội. Tuy nhiên, một phái viên Pháp được cử đến đáp lễ cùng với sự ban phước của Giáo hoàng John vào cuối năm đó, tuy nhiên, Byzantium đang chìm trong nội chiến và các cuộc đàm phán thất bại. Cái chết của Charles vào năm sau đã ngăn cản bất kỳ sự can thiệp nào của Pháp vào Byzantium.

Qua đời và di sản
Charles IV qua đời năm 1328 tại Lâu đài Vincennes, Val-de-Marne, và được mai táng với người vợ thứ ba, Jeanne d'Évreux, tại Vương cung thánh đường Saint Denis, với trái tim được chôn cất tại nhà thờ Couvent des Jacobins hiện đã bị phá hủy ở Paris.

Giống như những người anh em trước đó của mình, Charles qua đời mà không có người thừa kế là nam giới còn sống sót, do đó đã chấm dứt dòng dõi trực tiếp của triều đại Capetian. Mười hai năm trước, một quy tắc chống lại sự kế vị của phụ nữ, được cho là bắt nguồn từ Luật Salic, đã được công nhận – với một số ý kiến phản đối – là quyền kiểm soát việc kế vị ngai vàng của Pháp. Việc áp dụng quy tắc này đã cấm cô con gái một tuổi của Charles là Mary, Jeanne d'Évreux, kế vị làm quốc vương, nhưng Jeanne cũng đang mang thai vào thời điểm Charles qua đời. Vì bà có thể đã sinh con trai, nên một chế độ nhiếp chính được thiết lập dưới quyền của người thừa kế được cho là Philip xứ Valois, con trai của Charles xứ Valois và là thành viên của Nhà Valois, nhánh cao cấp nhất tiếp theo của triều đại Capetian.

Sau hai tháng, Jeanne hạ sinh một cô con gái khác, Blanche, và do đó Philip trở thành vua và vào tháng 5, Philip được phong vương và lên ngôi Philip VI. Tuy nhiên, Edward III của Anh lập luận rằng mặc dù luật Salic nên cấm phụ nữ thừa kế, nhưng nó không cấm thừa kế thông qua một dòng dõi nữ - theo lập luận này, Edward III, con trai của Nữ hoàng Isabella, vợ của Edward II và con gái của Philip IV, lẽ ra đã thừa kế ngai vàng, tạo cơ sở cho yêu sách của ông trong Chiến tranh Trăm năm sau đó (1337–1453).

Gia đình và sự kế vị
Charles kết hôn ba lần và có bảy người con hợp pháp. Năm 1308, ông kết hôn với Blanche xứ Burgundy, con gái của Otto IV, Bá tước xứ Burgundy. Cuộc hôn nhân tan vỡ vào năm 1322. Họ có hai người con:

 Philip (tháng 1 năm 1314 – tháng 3 năm 1322)
 Joan (1315 – 17 tháng 5 năm 1321).

Năm 1322, Charles kết hôn với Marie xứ Luxembourg, con gái của Hoàng đế La Mã Thần thánh Henry VII. Họ có hai đứa con:

 Marie (sinh và mất 1323).
 Louis (sinh và mất tháng 3 năm 1324).

Vào ngày 5 tháng 7 năm 1324, Charles kết hôn với Joan of Évreux (1310–71), con gái của Louis, Bá tước Évreux. Ba người con của họ là:

 Jeanne (tháng 5 năm 1326 – tháng 1 năm 1327)
 Marie (1327 – 6 tháng 10 năm 1341)
 Blanche (1 tháng 4 năm 1328 – 8 tháng 2 năm 1393), kết hôn với Philip, Công tước xứ Orléans và Bá tước Valois, con trai út của Vua Philip VI của Pháp, họ không có con.

Tất cả trừ một người con của Charles đều chết trẻ. Chỉ có cô con gái út của ông, Blanche, sống sót đến tuổi trưởng thành. Tình cờ, Blanche được sinh ra hai tháng sau khi Charles qua đời. Trong hai tháng đó, anh họ của Charles là Philip làm nhiếp chính trong khi chờ đứa trẻ chào đời. Sau khi một đứa trẻ gái được sinh ra, nhiếp chính đã kế vị ngai vàng với tên gọi Vua Philip VI của Pháp, trở thành vị vua Pháp đầu tiên của Nhà Valois.

Tham khảo

 Ainsworth, Peter. Representing Royalty: Kings, Queens and Captains in Some Early Fifteenth Century Manuscripts of Froissart's Chroniques. in Kooper (ed) 2006.
 Echols, Anne and Marty Williams. (1992) An Annotated Index of Medieval Women. Princeton: Markus Wiener.
 Geanakoplos, Deno. (1975) Byzantium and the Crusades: 1261–1354. in Hazard (ed) 1975.
 Given-Wilson, Chris and Nigel Saul (eds). (2002) Fourteenth Century England, Volume 2. Woodridge: Boydell Press.
 Hassall, Arthur. (2009) France Mediaeval and Modern: a History. BiblioBazaar.
 Hazard, Harry H. (ed), (1975) A History of the Crusades: The Fourteenth and Fifteenth Centuries, Volume 3. Wisconsin: Wisconsin Press.
 Holmes, George. (2000) Europe, Hierarchy and Revolt, 1320–1450, 2nd edition. Oxford: Blackwell.
 Housley, Norman. (1986) The Avignon papacy and the Crusades, 1305–1378. Oxford: Clarendon Press.
 Kibler, William W. (1995) Medieval France: an Encyclopedia. London: Routledge.
 Kooper, Erik (ed). (2006) The Medieval Chronicle IV. Amsterdam: Rodopi.
 Lord, Carla. (2002) Queen Isabella at the Court of France. in Given-Wilson and Saul (eds) (2002).
 Neillands, Robin. (2001) The Hundred Years War. London: Routledge.
 Nirenberg, David. (1996) Communities of Violence: Persecution of Minorities in the Middle Ages. Princeton: Princeton University Press.
 Sumption, Jonathan. (1999) The Hundred Years War: Trial by Battle. Philadelphia: Pennsylvania University Press.
 TeBrake, William Henry. (1994) A Plague of Insurrection: Popular Politics and Peasant Revolt in Flanders, 1323–1328. Philadelphia: University of Pennsylvania Press.
 Vauchez, André, Richard Barrie Dobson and Michael Lapidge. (2000) Encyclopedia of the Middle Ages, Volume 1. Cambridge: James Clark.
 Wagner, John. A. (2006) Encyclopedia of the Hundred Years War. Westport: Greenwood Press.

 Weir, Alison, Isabella

Vua Pháp
Charles 01
Vương triều Capet
C


title: Cardiophorus goudoti

text:
Cardiophorus goudoti là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1933.

Chú thích

Tham khảo

Cardiophorus


title: Nghĩa trang Ferncliff

text:
Nghĩa trang Ferncliff (tiếng Anh: Ferncliff Cemetery) là một nghĩa trang nằm ở Hartsdale thuộc Quận Westchester, New York.

Lịch sử
Ferncliff được thành lập năm 1902 cùng với một loạt nghĩa trang nằm ở ngoại ô thành phố New York sau khi rất nhiều nghĩa trang nằm trong thành phố đã quá tải. Nghĩa trang nằm trong một khu vực rất yên tĩnh, gần như không có các cơ sở kinh doanh, công nghiệp. Đây là một trong số ít nghĩa trang có cơ sở hỏa táng của thành phố New York, trong số các nhân vật nổi tiếng đã được hỏa táng ở Ferncliff có thể kể tới ca sĩ John Lennon hay phó tổng thống Mỹ Nelson Rockefeller. Ngoài ra Ferncliff cũng là nơi an nghỉ của rất nhiều nhân vật nổi tiếng khác như đệ nhất phu nhân Trung Hoa Dân Quốc Tống Mỹ Linh, nhà hoạt động nhân quyền Malcolm X hay hai huyền thoại của điện ảnh Mỹ là Judy Garland và Joan Crawford.

Những người nổi tiếng an nghỉ tại nghĩa trang
Harold Arlen (1905-1986), nhạc sĩ, tác giả bài hát Over the Rainbow
Leopold Auer (1845-1930), nghệ sĩ violon
James Baldwin (1924-1987), nhà văn, nhà hoạt động vì quyền bình đẳng cho người da đen
Béla Bartók (1881-1945), nhà soạn nhạc (phần mộ đã được chuyển về Nghĩa trang Farkasreti ở Budapest, Hungary năm 1988)
Tống Mỹ Linh (1897-2003), đệ nhất phu nhất Trung Hoa Dân Quốc
Joan Crawford (1908-1977), huyền thoại điện ảnh Mỹ
Mikhail Mikhaylovich Fokin (1880-1942), nghệ sĩ múa người Nga
Judy Garland (1922-1969), huyền thoại điện ảnh Mỹ
Oscar Hammerstein II (1895-1960), nhà soạn nhạc, đồng tác giả vở nhạc kịch The Sound of Music
Aaliyah (1979-2001), ca sĩ, diễn viên
Jim Henson (1936-1990), nghệ sĩ rối
Karen Horney (1885-1952), nhà tâm lý học người Đức
Jerome Kern (1885-1945), nhà soạn nhạc, 2 giải Oscar
Cố Duy Quân (1888-1985), Tổng thống Trung Hoa Dân Quốc
John Lennon (1940-1980), nghệ sĩ người Anh, thành viên nhóm The Beatles
Malcolm X (1925-1965) và vợ Betty Shabazz (1936-1997), nhà hoạt động nhân quyền
Jason Mizell (1965-2002), nghệ sĩ nhạc hip hop, thành viên nhóm Run-D.M.C.
Thelonious Monk (1917-1982), nghệ sĩ nhạc jazz
Otto Rank (1884-1939), nhà tâm lý học người Áo
Paul Robeson (1898-1976), ca sĩ, nhà hoạt động nhân quyền
Nelson Rockefeller (1908-1979), thống đốc bang New York, phó tổng thống thứ 41 của Hoa Kỳ (hỏa táng tại nghĩa trang Ferncliff)
Tống Tử Văn (1894-1971), thống đốc Ngân hàng Trung Quốc, em trai của Tống Ái Linh, Tống Khánh Linh, anh trai của Tống Mỹ Linh
Preston Sturges (1898-1959), biên kịch, đạo diễn điện ảnh
Ed Sullivan (1901-1974), người chủ trì chương trình The Ed Sullivan Show
Conrad Veidt (1893-1943), diễn viên người Đức

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang web chính thức của Nghĩa trang Ferncliff

Ferncliff
Ferncliff
Nghĩa trang ở quận Westchester, New York


title: (24725) 1991 UD3

text:
{{DISPLAYTITLE:(24725) 1991 UD3}}

(24725) 1991 UD3 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Seiji Ueda và Hiroshi Kaneda ở Kushiro, Hokkaidō, Nhật Bản, ngày 31 tháng 10 năm 1991.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 24001–25000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1991
Được phát hiện bởi Hiroshi Kaneda
Được phát hiện bởi Seiji Ueda
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Saint-Nicolas-des-Laitiers

text:
Saint-Nicolas-des-Laitiers là một xã ở tỉnh Orne Hauts-de-France tây bắc nước Pháp. Xã Saint-Nicolas-des-Laitiers có diện tích 7,09 km2, nằm ở khu vực có độ cao trung bình mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintnicolasdeslaitiers


title: USS St. Louis

text:
Sáu tàu chiến của Hải quân Hoa Kỳ từng được đặt cái tên USS St. Louis, theo tên thành phố St. Louis, Missouri:

 USS St. Louis (1828) là một tàu xà-lúp chiến trận đưa vào hoạt động năm 1828, ngừng hoạt động năm 1865 và tháo dỡ năm 1907
 USS St. Louis (1861) là một pháo hạm bọc sắt đưa vào hoạt động năm 1862, sau đổi tên thành Baron de Kalb, và bị đánh chìm năm 1863 trong cuộc Nội chiến Hoa Kỳ
 USS St. Louis (1898) là một tàu vận tải chuyển quân, nguyên là chiếc tàu biển chở hành khách SS St. Louis (1894-1920) được trưng dụng năm 1898, rồi còn được trưng dụng như là tàu vận tải chuyển quân USS Louisville giai đoạn 1918-1919
 USS St. Louis (C-20) là một tàu tuần dương bảo vệ hoạt động từ năm 1906 đến năm 1922
 USS St. Louis (CL-49) là một tàu tuần dương hạng nhẹ hoạt động từ năm 1939 đến năm 1946
 USS St. Louis (LKA-116) là một tàu tàu hàng đổ bộ hoạt động từ năm 1969 đến năm 1991

Tên gọi tàu chiến Hải quân Hoa Kỳ


title: Monechma serotinum

text:
Monechma serotinum là một loài thực vật thuộc họ Acanthaceae. Đây là loài đặc hữu của Namibia. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng nhiều đá.

Tham khảo

 Craven, P. 2004. Monechma serotinum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Namibia
Monechma


title: Pseudophoxinus kervillei

text:
Pseudophoxinus kervillei là một loài cá vây tia thuộc họ Cyprinidae.
Loài này có ở Israel, Jordan, Liban, và Syria.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là sông ngòi, sông có nước theo mùa, và hồ nước ngọt.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Crivelli, A.J. 2005. Pseudophoxinus kervillei. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

Pseudophoxinus


title: Chùa Tiên

text:
Chùa Tiên - Mẫu Đầm Đa (hay còn được người dân gọi là Chùa Tiên - Đầm Đa) là một quần thể du lịch thuộc địa phận xã Phú Nghĩa, huyện Lạc Thủy, tỉnh Hòa Bình. Trong quần thể có một ngôi chùa tên là Chùa Tiên, được Bộ văn hóa - Thông tin Việt Nam cấp bằng Di tích lịch sử văn hóa tháng 9 năm 1989.

Khu Du lịch Chùa Tiên - Đầm Đa là một quần thể du lịch bao gồm nhiều hang động, đền chùa tuyệt đẹp, nằm bên kia sườn dãy núi Hương Sơn Chùa Hương.
Ngoài ra quần thể danh thắng Chùa Tiên là di chỉ khảo cổ học cấp quốc gia.

Địa danh
 Quán trình (còn gọi là Đền Trình) thờ tam vị đức thánh ông, nằm ở vị trí trung tâm của vùng đất Nhượng Lão.
 Đền Mẫu nơi Thờ Mẹ một tín ngưỡng bản địa nguyên thủy của người việt cổ, đền cũng thường gọi Đền mẫu âu cơ nơi đây là Mẫu Đầm Đa. Ngôi đền được xây dựng giống với ngôi nhà sàn của người Mường, sau đền là dãy núi với nhiều hang động.
 Động Mẫu Long (còn gọi là Động Mẫu Âu Cơ), có dòng suối chảy qua động trong động Mẫu Long là nơi ngự của Mẫu âu cơ với bọc trăm trứng và cánh chim lạc việt.
 Động Ông Hoàng Bảy
 Động Cô Chín
 Chùa Châu Sơn (Ngôi chùa lớn tại khu danh thắng)
 Động Suối Vàng Suối Bạc
 Động Cậu Bé
 Động Ông Hoàng Mười
 Động Cung Tiên
 Động Ông Hoàng Bơ và Động - Chùa Tiên
 Động Bình An (Thờ quan âm bồ tát)
 Động Thủy Tiên
 Đệ Nhị Sơn Động (Thờ Quan giám sát)
 Động Tiên Sơn (Thờ Mẫu Thượng Ngàn)
 Đền Mẫu Thoải
 Động Linh Sơn Địa Mẫu (Địa Mẫu) nơi Thờ Địa Mẫu (người tạo ra thế giới)
 Động Người Xưa (Hang Hồ) chứa định dấu tích và đồ dùng của người Việt cổ còn có tên là Động Người Xưa.

Chú thích

Liên kết ngoài

 Trang web hướng dẫn du lịch Chùa Tiên - Đầm Đa

Chùa tại Hòa Bình


title: Thế vận hội Mùa đông 2010

text:
{{Infobox Olympic games|2010|Mùa đông|Thế vận hội|
| image       = 2010 Winter Olympics logo.svg
| alt         = Biểu trưng Thế vận hội Mùa đông 2010
| caption     = The 2010 Winter Olympics logo,  the Inukshuk
| host_city   = Vancouver, Canada
| motto       = With glowing hearts()
| nations     = 82
| athletes    = 2.566 (1044 nữ, 1522 nam)
| events      = 86 trong 7 môn thể thao (15 phân môn)
| opening     = 12 tháng 2
| closing     = 28 tháng 2
| opened_by   = Toàn quyền Michaëlle Jean
| cauldron    = Catriona Le May DoanNancy GreeneWayne GretzkySteve Nash
| stadium     = BC Place
| winter_prev = Turin 2006
| winter_next = Sochi 2014
| summer_prev = Bắc Kinh 2008
| summer_next = Luân Đôn 2012
}}

Thế vận hội Mùa đông 2010 hay Thế vận hội Mùa đông lần thứ XXI () là Thế vận hội Mùa đông lần thứ 21, diễn ra từ ngày 12 đến ngày 28 tháng 2 năm 2010 tại Vancouver cùng vùng ngoại vi (Richmond, West Vancouver và University Endowment Lands) và Whistler (Canada).

Đây là kỳ Thế vận hội lần thứ ba được tổ chức tại Canada, nhưng là lần đầu tiên tại bang British Columbia. Hai lần trước, Canada đã đăng cai Thế vận hội Mùa hè 1976 được tổ chức tại Montreal, Quebec và Thế vận hội Mùa đông 1988 được tổ chức tại Calgary, Alberta.

Đây là lần đầu tiên, Canada vươn lên vị trí dẫn đầu toàn đoàn trên bảng tổng sắp huy chương, lần cuối cùng một nước chủ nhà giành được thành tích này là Na Uy tại Thế vận hội Mùa đông 1952. Với 14 tấm huy chương vàng, Canada cũng phá vỡ kỷ lục về số huy hương vàng giành được tại một kỳ Thế vận hội Mùa đông. Kỷ lục trước đó là 13 tấm, thành tích đạt được của đoàn Liên Xô tại Thế vận hội Mùa đông 1976 và Na Uy tại Thế vận hội Mùa đông 2002. Đoàn Hoa Kỳ cũng phá được một kỷ lục tại kỳ đại hội này, khi họ giành được tổng cộng 37 tấm huy chương các loại, phá vỡ kỷ lục về số huy chương giành được tại một kỳ Thế vận hội Mùa đông là 36 tấm, trước đó được đoàn Đức thiết lập vào năm 2002. Các đoàn Slovakia và Belarus cũng giành được tấm huy chương vàng Thế vận hội Mùa đông đầu tiên trong lịch sử của mình tại kỳ Olympic lần này.

Để nâng chất lượng tuyết nhân tạo, người ta có thể thêm vào nước các chất phụ gia hóa học hoặc sinh học, còn được gọi là “chất làm cứng tuyết”, chẳng hạn như muối và phân bón. Một loại thuốc trừ sâu đã được sử dụng tại Thế vận hội Vancouver 2010 để nước đóng băng ở nhiệt độ cao hơn.

 Kết quả bầu chọn

Hiệp hội Olympic Canada (Canadian Olympic Association) nhận được ba hồ sơ của Vancouver, Calgary và Thành phố Québec xin đại diện cho Canada đi vận động giành quyền đăng cai Thế vận hội Mùa đông 2010. Tại vòng bỏ phiếu đầu tiên diễn ra vào ngày 21 tháng 11 năm 1998, hồ sơ của Vancouver-Whistler giành được 26 phiếu, Thành phố Québec 25 còn Calgary 21. Ngày 3 tháng 12 năm 1998, tại vòng bỏ phiếu thứ hai diễn ra, Vancouver giành chiến thắng với tổng số phiếu là 40 so với 32 phiều của Thành phố Québec.

Vancouver giành quyền đăng cai Thế vận hội kỳ này tại phiên họp thứ 115 của Ủy ban Olympic Quốc tế (IOC) được tổ chức vào ngày 2 tháng 7 năm 2003 diễn ra ở Praha, Cộng hòa Séc. Kết quả được chủ tịch IOC Jacques Rogge công bố . Tại vòng bỏ phiếu cuối cùng, hai đối thủ của Vancouver là các thành phố: Pyeongchang của Hàn Quốc và Salzburg, Áo. Pyeongchang dẫn đầu ở vòng bỏ phiếu đầu tiên, còn Salzburg bị loại. Ở vòng bỏ phiếu thứ hai, tất cả những thành viên đã bầu cho Salzburg đều dồn phiếu cho Vancouver. Đây là kỳ bầu cử sít sao nhất trong lịch sử của IOC kể từ khi Sydney đánh bại Bắc Kinh để giành quyền đăng cai Thế vận hội Mùa hè 2000 cũng chỉ với 2 phiếu cách biệt.

 Địa điểm thi đấu

Một số địa điểm thi đấu, như nhà thi đấu Richmond Olympic Oval, có độ cao ngăng với mặt nước biển, một điều tương đối hiếm cho một kỳ Thế vận hội Mùa đông. Vancouver là thành phố lớn nhất từng đăng cai một kỳ Olympic Mùa đông. Vào tháng 2, khi kỳ đại hội diễn ra, nhiệt độ trung bình tại Vancouver là vào khoảng 4.8 °C (40.6 °F).

Lễ khai mạc và bế mạc được tổ chức tại BC Place Stadium, địa điểm đã nhận được hơn 150 triệu $ cho việc trùng tu. Các địa điểm thi đấu tại Vancouver và vùng ngoại vi bao gồm Pacific Coliseum, trung tâm Vancouver Olympic/Paralympic Centre, trung tâm UBC Winter Sports Centre, nhà thi đấu Richmond Olympic Oval và khu trượt tuyết Cypress Mountain. GM Place, nhà thi đấu của đội Vancouver Canucks, là địa điểm tổ chức thi đấu môn khúc côn cầu trên băng, nhưng do chính sách không được gắn tên quảng cáo vào một địa điểm thi đấu Olympic, nên nhà thi đấu sẽ mang tên Canada Hockey Place trong thời gian kỳ đại hội diễn ra. Thế vận hội Mùa đông 2010 là kỳ Thế vận hội đầu tiên môn hockey trên băng sẽ thi đấu trên một sân băng theo kích cỡ NHL dù sẽ thi đấu theo luật quốc tế. Các địa điểm thi đấu tại Whistler bao gồm khu trượt tuyết Whistler Blackcomb, Whistler Olympic Park và trung tâm Whistler Sliding Centre.

 Linh vật
Các linh vật của kỳ đại hội lần này được giới thiệu vào ngày 27 tháng 11 năm 2007. Lấy cảm hứng từ các loài vật trong thần thoại của người thổ dân các lãnh thổ Tây Bắc Canada:
 Miga — Chú gấu biển thần thoại. Là sự lai giống giữa loài Cá hổ kình và loài Gấu Kermode.
 Quatchi — Cũng là một loài vật thần thoại, loài sasquatch.
 Sumi - Là sự lai giống giữa loài cá hổ kình, loài gấu và loài chim bão, xuất hiện nhiều trên các totem của người thổ dân da đỏ .

 Các quốc gia tham dự

Có 82 đoàn cử vận động viên thi đấu tại Thế vận hội Mùa đông 2010. Quần đảo Cayman, Colombia, Ghana, Montenegro, Pakistan, Peru và Serbia lần đầu tham dự Đại hội. Trong khi các đoàn Jamaica, México và Maroc đánh dấu sự trở lại sau khi vắng mặt tại Thế vận hội Mùa đông 2006. Tonga cũng đã có thể có mặt tại kỳ Olympic lần này khi đăng ký một vận động viên thi đấu tại môn luge, nhưng anh đã không vượt qua được vòng loại cuối cùng.
Luxembourg có hai vận động viên vượt qua vòng loại, nhưng một người đã không đáp ứng đầy đủ các điều kiện của Ủy ban Olympic của quốc gia này, trong khi người còn lại gặp chấn thương trước kỳ Đại hội.

  (*)

Các quốc gia sau đã có vận động viên thi đấu tại Thế vận hội Mùa đông 2006 nhưng vắng mặt tại Vancouver kỳ này:

 Các môn thi đấu

Có 15 môn thể thao được tranh tài tại Thế vận hội Mùa đông 2010. Tám môn thể thao được xếp hạng vào các môn thể thao trên băng: Xe trượt băng (bobsleigh), luge, skeleton, khúc côn cầu trên băng, trượt băng nghệ thuật, trượt băng tốc độ, trượt băng vòng ngắn và bi đá trên băng (curling). Ba môn được xếp vào thể loại trượt tuyết alpine và snowboarding gồn: trượt tuyết alpine, trươt tuyết tự do và snowboarding. Bốn môn thể thao được xếp vào hạng các môn thể thao Nordic (phương Bắc) bao gồm: biathlon, trượt tuyết việt dã, nhảy ski và thể thao Nordic phối hợp.Trong ngoặc là số bộ huy chương của từng môn.  Trượt tuyết Alpine (10)
  Biathlon (10)
  Xe trượt băng (bobsleigh) (3)
  Trượt tuyết việt dã (cross-country skiing) (12)

  Bi đá trên băng (curling) (2)
  Trượt băng nghệ thuật (4)
  Trượt tuyết tự do (freestyle skiing) (6)
  Khúc côn cầu trên băng (2)

  Luge (3)
  Trượt tuyết Nordic (3)
  Trượt băng vòng ngắn (short track speed skating) (8)
  Skeleton (2)

  Nhảy ski (3)
  Snowboarding (6)
  Trượt băng (speed skating'') (12)

Bảng tổng sắp huy chương

Dưới đây là mười đoàn dẫn đầu về số huy chương giành được tại Thế vận hội Mùa đông 2010. Nước chủ nhà Canada được đánh dấu.

Tai nạn

Đúng ngày khai mạc của kỳ Thế vận hội Mùa đông lần này, Nodar Kumaritashvili, vận động viên môn luge thuộc đoàn Gruzia đã thiệt mạng trong một buổi tập sau khi xe trượt của anh bị văng ra khỏi đường trượt va vào phải một cột thép.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang chủ của Thế vận hội Mùa đông Vancouver 2010
 Trang chủ của Ủy ban Olympic Quốc tế về Vancouver 2010

2010
Sự kiện thể thao đa môn năm 2010
Giải đấu thể thao Vancouver
Sự kiện thể thao đa môn mùa đông ở Canada
Thế vận hội ở Canada
Thể thao Canada năm 2010
Thể thao mùa đông năm 2010
Vancouver thập niên 2010


title: Doryidomorpha nigripennis

text:
Doryidomorpha nigripennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Laboissiere miêu tả khoa học năm 1931.

Chú thích

Tham khảo

Doryidomorpha


title: Chaetopterygopsis siveci

text:
Chaetopterygopsis siveci là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Chaetopterygopsis


title: Prorocopis

text:
Prorocopis là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Loài
 Prorocopis eulopha Lower, 1903
 Prorocopis euxantha Lower, 1902
 Prorocopis leucocrossa Lower, 1903
 Prorocopis melanochorda Meyrick, 1897
 Prorocopis transversilinea Turner, 1941

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database
 Prorocopis at funet.fi

Erebidae


title: Tipula ligulipenicillata

text:
Tipula ligulipenicillata là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Hylaeus recisus

text:
Hylaeus recisus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Vachal mô tả khoa học năm 1910.

Chú thích

Tham khảo

R
Động vật được mô tả năm 1910


title: Aelianus

text:
Aelianus là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1892.

Các loài
Chi này gồm các loài:
 Aelianus scutellatus Jacoby, 1892

Chú thích

Tham khảo

Luperini


title: Azərbaycan marşı

text:
Azərbaycan Marşı (Hành khúc Azerbaijan) là quốc ca nước Cộng hoà Azerbaijan. Phần nhạc được sáng tác bởi Uzeyir Hajibeyov, với lời bài hát của nhà thơ Ahmad Javad. Chính phủ Cộng hòa Azerbaijan đã chính thức thông qua bài quốc ca vào năm 1920 với việc thông qua sắc lệnh, "Bài thánh ca của nhà nước Cộng hòa Azerbaijan." Năm 1992, sau khi Liên Xô tan rã, chính phủ của Azerbaijan đã chính thức khôi phục "Azərbaycan Marşı" làm quốc ca.

Chính phủ Azerbaijan cũng đã chính thức tuyên bố quốc ca là "biểu tượng thiêng liêng của nhà nước Azerbaijan, sự độc lập và thống nhất của Azerbaijan."

Kể từ năm 2006, một đoạn lời bài hát từ quốc ca được viết trên tờ tiền mặt sau của tờ 5 manat Azerbaijan. Vào năm 2011, để kỷ niệm 20 năm độc lập của Azerbaijan từ Liên Xô, chính phủ đã phát hành một con tem kỷ niệm quốc ca. Nó có giá 1 manat và với số lượng phát hành là 5.000.

Lịch sử

Thời kì dân chủ cộng hòa và Xô viết

Vào năm 1919, nước Cộng hòa Dân chủ Azerbaijan được sáng lập, chính quyền mới tuyên bố tổ chức cuộc thi sáng tác quốc ca, quốc huy và con dấu nhà nước. Giải thưởng trị giá 15.000 rúp sẽ được trao cho người chiến thắng trong phần thi sáng tác quốc ca.

Trong hoàn cảnh đó, nhà soạn nhạc người Azerbaijan Uzeyir Hajibeyov đã cho ra đời hai bài hành khúc. Năm 1919, tác phẩm này nhận được giải thưởng đầu tiên do chính phủ Cộng hòa Dân chủ Azerbaijan công bố. Bài khúc quân hành còn lại là "Hành khúc Azerbaijan" (Azərbaycan marşı). Nhà âm nhạc học người Thổ Etem Üngör từng nhận xét: "Vào những năm đó, khi Azerbaijan chưa đánh mất nền độc lập của chính mình, bản hành khúc vẫn thường được cất lên tại các trường quân đội trước giờ học".

Năm 1922, chính phủ của nền Cộng hoà Xô viết mới thành lập đã thay thế "Azərbaycan marşı" thành bài "Quốc tế ca" – quốc ca Liên Xô lúc bấy giờ. Năm 1944, trong cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai, "Quốc tế ca" được thay thế bằng quốc ca mới của Liên bang Xô viết, đồng thời một bài quốc ca của Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Azerbaijan cũng được áp dụng một năm sau đó. Bài tụng ca được sáng tác bởi Uzeyir Hajibeyov, đồng tác giả bài Azərbaycan marşı. Lời bài hát được thay đổi năm 1978 khi Suleyman Rustam, Samad Vurgun và Huseyn Arif loại bỏ phần lời liên quan đến Joseph Stalin.

Năm 1989, sau nhiều năm thay đổi do chính sách perestroika (cải tổ) mang lại, nhà soạn nhạc Aydin Azimov đã thu xếp một bản thu âm hiện đại của bài quốc ca, được cử hành bởi một dàn giao hưởng và hợp xướng. Mùa thu năm đó, "Azərbaycan marşı" được phát sóng trên truyền hình và radio ở Azerbaijan, 70 năm sau khi nó được giới thiệu.

Thời kì hậu Xô viết
Với sự sụp đổ của Khối Đông và Liên Xô, vào mùa xuân năm 1992, các nhà lãnh đạo của chính phủ Azerbaijan độc lập đã đề xuất rằng bài quốc ca gốc từ thời tiền cộng sản nên được khôi phục làm quốc ca của một nước Azerbaijan mới. Milli Mejlis (Quốc hội) đã ký nó thành luật vào ngày 27 tháng 5 năm 1992.

Vào tháng 11 năm 2018, nghị sĩ Tahir Karimli từng kiến nghị giảm thời lượng của bài quốc ca và loại bỏ những nốt trầm buồn. Tuy nhiên, bản kiến nghị không được xã hội đồng tình hoan nghênh.

Lời bài hát

Lời tiếng Azerbaijan

Trong các bảng chữ cái khác

Chuyển thể âm nhạc

Nhạc cổ điển
Vào năm 2012, Philip Sheppard cùng Dàn nhạc Giao hưởng Luân Đôn đã thu âm bài hát cho Thế vận hội Mùa hè 2012 và Thế vận hội Paralympics Mùa hè 2012.

Xem thêm
 Uzeyir Hajibeyov
 Quốc ca Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Azerbaijan

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Tải xuống bài Azerbaijan Marsi (có lời)
 Azerbaijan Marsi (không lời) trên website của Cơ quan Bản quyền Cộng hòa Azerbaijan
 Biểu tượng quốc gia Azerbaijan trên website của Tổng thống Azerbaijan

Quốc ca
Biểu tượng quốc gia Azerbaijan
Azerbaijan
Azerbaijan
Bài hát Azerbaijan
Sáng tác bởi Uzeyir Hajibeyov
Bài hát năm 1920


title: Euphorbia capmanambatoensis

text:
Euphorbia capmanambatoensis là một loài thực vật thuộc họ Euphorbiaceae. Đây là loài đặc hữu của Madagascar. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng bờ biển nhiều đá. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Haevermans, T. 2004. Euphorbia capmanambatoensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Madagascar
C


title: Vang Quới Đông

text:
Vang Quới Đông là một xã của huyện Bình Đại, tỉnh Bến Tre, Việt Nam.

Địa lý
Xã Vang Quới Đông nằm bên bờ Nam của sông Tiền, có vị trí địa lý:

Phía đông và bắc giáp sông Tiền
Phía nam giáp xã Phú Vang, Lộc Thuận, Thới Lai
Phía tây giáp xã Vang Quới Tây.

Dân cư ở đây đa số là người Kinh; ngoài ra cũng có nhiều người Hoa. Họ sống bằng nghề nông nghiệp, công nghiệp nhẹ, kinh doanh buôn bán nhỏ.

Hành chính
Xã Vang Quới Đông được chia thành 4 ấp: Vinh Xương, Vinh Trung, Vinh Huê, Vinh Tân.

Kinh tế - xã hội

Xã hội

Giáo dục
Xã có một trường mẫu giáo, một trường tiểu học.

Y tế
Đặc biệt, xã có mô hình đội xe ôm cấp cứu rất nổi tiếng.

Tham khảo


title: Syndromodes

text:
Syndromodes là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Trận Tỉnh Hình

text:
Trận Tỉnh Hình (chữ Hán: 井陘之戰, Tỉnh Hình chi chiến), còn được biết đến là trận Hàn Tín phá Triệu, là một trận đánh diễn ra vào năm 204 TCN tại Trung Quốc thời cổ đại. Trong trận này, danh tướng của nhà Hán là Hàn Tín chỉ huy không đến bốn vạn quân nhưng đã đánh thắng quân Triệu đông trên mười vạn người  dưới quyền thống lĩnh của tướng Trần Dư.

Tên gọi
Vua Triệu là Yết và tướng Trần Dư thực hiện chiến lược phòng ngự từ xa, mang quân đến chốt giữ ở cửa Tỉnh Kinh vào tháng 10 năm 204 TCN. Tại Tỉnh Kinh đã xảy ra hội chiến giữa quân Hán và quân Triệu, một trận nổi tiếng trong lịch sử Trung Quốc nên được gọi là trận Tỉnh Kinh. Sử ký Tư Mã Thiên gọi Tỉnh Kinh là Tỉnh Hình nên trận này còn được gọi là Trận Tỉnh Hình.
Hàn Tín cử một vạn quân đi trước bày trận quay lưng ra sông, vì thế còn được gọi là trận bối thủy.
 Trận này Hàn Tín đánh tan quân Triệu nên còn gọi là Trận Hàn Tín phá Triệu

Bối cảnh
Năm 207 TCN các cuộc khởi nghĩa lật đổ nhà Tần đã đưa Trung Quốc rơi vào tình trạng hỗn chiến, tranh giành quyền bính lẫn nhau. Mạnh hơn cả là nhà Hán và nhà Sở. Tháng 4 năm 205 TCN nước Ngụy (miền tây nam tỉnh Sơn Tây ngày nay); nước Triệu (miền đông nam tỉnh Hà Bắc ngày nay); Nước Tề (miền đông bắc tỉnh Sơn Đông ngày nay) đi theo Hán đánh Sở. Nhưng khi thấy Lưu Bang (Hán Cao Tổ) bị bại ở Bành Thành phải lui về án ngữ ở Thành Cao, 3 nước này giở mặt đi theo Sở đánh lại Hán.

Theo Sử Ký Sau khi quân Hán bị thua trận ở Bành Thành, Tắc vương là Hàn và Địch vương là Ế bỏ Hán đầu hàng Sở. Nước Tề nước Triệu cũng phản lại Hán mà hòa với Sở. Tháng sáu, Ngụy vương là Báo... liền cắt đường giao thông ở Hà Quan, phản lại Hán, giao hiếu với Sở. Quân Hán phòng ngự trên tuyến Thành Cao - Huỳnh Dương bỗng nhiên lâm vào thế bị uy hiếp ở cạnh sườn. Muốn giành quyền chủ động và phá thế bị uy hiếp ở sườn, đồng thời tạo được thế chiến lược bao vây và tấn công quân Sở, Lưu Bang cử Hàn Tín từ Lạc Dương (miền đông bắc huyện Lâm Đồng tỉnh Thiểm Tây ngày nay) cấp tốc tiến về đông bắc đánh các nước Ngụy; Triệu và Tề.

Sau khi diệt xong nước Ngụy và nước Đại (ở phía bắc nước Triệu), thế thắng như chẻ tre.

Theo lệnh Lưu Bang, Hàn Tín đã rút một bộ phận về mặt trận Thành Cao để chống lại quân Sở. Sau đó, Hàn Tín cùng mấy vạn quân còn lại kéo vào biên giới nước Triệu.

Lực lượng
 Vua Triệu và Trần Dư (thống soái quân Triệu) đem mười vạn quân mới chiêu mộ được nhưng lại phao tin là 20 vạn binh sĩ, đến chốt giữ ở cửa Tỉnh Kinh.
 Hàn Tín, Trương Nhĩ (khi kéo vào biên giới nước Triệu), quân chỉ có chưa đầy 4 vạn mà phần lớn cũng chỉ là quân mới chiêu mộ (quân thiện chiến đã rút về mặt trận Thành Cao để chống lại quân Sở).
 Trước trận đánh nếu chỉ đơn thuần lấy thế và lực của đôi bên ra mà đối sánh thì quân Hán vừa ít lại vừa xa hậu phương nên tiếp tế khó khăn mà lại vừa trải qua một quãng đường hành quân dài dằng dặc. Quân Triệu đông gấp hơn hai lần lại cố thủ ngay ở biên giới, tiện chi viện về người và của mà đã có một thời gian chuẩn bị sẵn để đón quân Hán.

Địa hình
Tỉnh Kinh là một trong những cửa hiểm yếu của núi Thái Hành và sông Chi Thủy (dãy núi ở phía tây tỉnh Hà Bắc ngày nay). Muốn qua vùng núi này chỉ có một đường độc đạo nhỏ hẹp, gồ ghề. Địa điểm này có tầm quan trọng cả với quân phòng ngự và quân tấn công. Quân Hán tiến đánh nước Triệu tất phải vượt qua con đường này, khi từ phía tây kéo vào sẽ vấp phải cái chốt của quân Triệu trước cửa Tỉnh Kinh (Sử ký Tư Mã Thiên gọi là Tỉnh Hình).

Phương châm tác chiến
Về phía quân Triệu. Lý Tả Xa là mưu sĩ của nước Triệu bàn với Trần Dư nên dùng "xuất kỳ, cố thủ" để phá cuộc tiến công của Hàn Tín. Ông cho rằng quân Hán đi xa nước mà đánh... vận lương nghìn dặm, quân sĩ có dáng đói, đợi hái củi, cắt cỏ mà nấu ăn, lính tráng không được no. Nay đường ở tỉnh Hình, không thể đi hai xe một lần. Quân kỵ không thể sắp thành hàng, đi vài trăm dặm thì thế nào lương thực cũng tụt lại sau

Từ nhận định trên, Lý Tả Xa chủ trương phòng ngự tích cực có cố thủ chốt giữ, có xuất kích vu hồi vào sau lưng đối phương chứ không chủ trương án binh bất động như Trần Dư. Lý Tá Sa vạch ra kế hoạch tác chiến đệ trình lên Trần Dư:

 Lý Tả Xa dẫn ba vạn kỵ binh, đi theo đường tắt vu hồi vào sau lưng quân Hán để chặn đường vận tải và chặn đường rút lui của quân Hán.
 Trần Dư cùng với số quân còn lại đào hào cho sâu đắp thành cho cao, giữ chặt lấy thành đừng đánh với họ.
 Kế hoạch này mang rõ tính phòng ngự tích cực bằng tiến công, đã được các nhà lý luận quân sự từ xưa tới nay đều nhất trí cho rằng đó là cách phòng ngự có hiệu quả nhất, nếu được Trần Dư chấp thuận thì quân Hán tiến lên trước không được đánh, mà lui lại không được về, tôi dùng kỵ binh chặn đằng sau, khiến cho họ không thể cướp được gì ở ngoài đồng. Như thế không đầy 10 ngày, đầu hai tướng sẽ nộp dưới cờ. Xin ngài lưu ý đến kế của tôi. Nếu không thế nào cũng bị hai tên ấy bắt
 Phương châm của Trần Dư là "Dĩ dật đãi lao" kế thường dùng trong binh pháp. Ỷ thế vào đội quân của mình vừa đông vừa mạnh, lại chốt dữ sẵn ở nơi hiểm yếu; trong khi quân Hán vừa ít lại vừa từ xa ngàn dặm đến và đã mệt mỏi vì chiến đấu lâu ngày, ông đã chủ quan và nghĩ "xuất kỳ cố thủ" không phải là kế hay của quân Triệu. Từ nhận định trên ông chủ trương cứ chốt giữ rồi đợi đối phương đến sẽ quyết chiến, cho nên ông chỉ lăm le đợi quân Hán đến là tấn công. Thế là do chủ quan, kiêu ngạo, khinh địch, nên ông đã bỏ phí mất thế lợi sẵn có của mình.

Về phía quân Hán Hàn Tín đã sớm phát hiện và phán đoán được đúng ý đồ của Trần Dư, mặc dù ít quân, mệt mỏi, không được lợi thế nhưng vẫn giữ vững quyết tâm tiến thẳng vào nước Triệu và dùng lối đánh sở trường: đánh dứ ở trước mặt kết hợp với thọc sâu vu hồi đánh vào sau lưng, để kéo quân Triệu ra khỏi chốt đánh đòn tiêu diệt ở trận địa đã được chuẩn bị sẵn. Khi còn cách cửa tỉnh Kinh 30 dặm, Hàn Tín cho quân dừng lại cắm trại nhằm chuẩn bị thêm và thẩm tra lại lần cuối tình hình quân Triệu. Thấy ý đồ Trần Dư không thay đổi, ngay từ nửa đêm hôm đó, Hàn Tín đã bày xong thế trận hình chữ U. Với cách bố trí lực lượng như sau:
 Chọn hai nghìn quân trang bị nhẹ làm nhiệm vụ kỳ binh, mỗi người cầm một lá cờ đỏ lặng lẽ băng núi vu hồi vào nằm phục sẵn sau lưng nơi quân Triệu đóng quân.
 Cử một vạn quân đi trước bày trận quay lưng ra sông (vì thế còn được gọi là trận bối thủy). Nhiệm vụ của một vạn quân này là chuẩn bị sẵn chiến địa, dương cờ đại tướng, đánh trống khua chiêng để nhử quân Triệu chui ra khỏi thành.
 Lấy số quân còn lại lập đội tiên phong, tiến vào cửa Tỉnh Kinh để khiêu chiến.

Diễn biến
Trời vừa rạng đông, từ xa nhìn thấy Hàn Tín bày trận "Bối Thủy", Trần Dư cho là Hàn Tín chẳng hiểu gì về binh pháp, đã dại dột đưa quân Hán vào chỗ chết. Ông càng chủ quan chẳng chú ý gì đến đội tiên phong của quân Hán và cũng chẳng quan tâm gì đến việc phòng bị ở cạnh sườn.

Hàn Tín trống dong cờ mở dẫn chủ lực (đội tiên phong) tiến thẳng vào cửa Tỉnh Kinh.

Trần Dư liền mở cửa lũy cho quân Triệu xuất kích. Hai bên đánh nhau to một hồi. Hàn Tín lệnh cho quân bỏ chạy, để lại cờ, trống, vũ khí nhiều vô kể và hối hả lui về trận địa "Bối Thủy".

Trần Dư nghĩ đây là thời cơ có một không hai để tiêu diệt quân Hán, thế là ông tung hết quân ra để truy kích (cả số quân Triệu chốt giữ ở trong cửa tỉnh Kinh cũng được lệnh đổ ra hết). Quân Triệu tranh nhau cướp cờ, thu vũ khí và đồ vật của quân Hán bỏ lại, reo hò vang động cả một góc trời. Vậy là (Trần Dư đã bị lừa và thời cơ tiêu diệt quân Triệu của Hàn Tín đã xuất hiện).

Chủ lực quân Hán sau khi lui về đến trận địa "Bối Thủy" liền phối hợp với quân đóng ở đó, cùng với một lực lượng dự bị bố trí sẵn ở bên sườn trái trận địa "Bối Thủy". Bất ngờ quay lại phản kích mãnh liệt vào quân Triệu. Quân Hán xông lên chia cắt quân Triệu mặc dù quân Triệu đông hơn gấp bội. Trận đánh diễn ra giằng co quyết liệt.

Thừa lúc quân Triệu vừa rời ra khỏi hết thành lũy, hai ngàn quân kỳ của Hàn Tín đã nhanh chóng ập vào đánh úp và cắm hai ngàn lá cờ đỏ của quân Hán lên. Đồng thời lúc đó, trước sức chống trả ngoan cường và phản kích mãnh liệt của quân Hán ở "Bối Thủy", quân Triệu thấy khó giành được thắng lợi, sinh nản lòng và muốn lui quân về. Nhưng lại nhìn thấy cờ quân Hán tung bay đỏ rực cả thành lũy cửa tỉnh Kinh, quân Triệu mất tinh thần, đội hình hỗn loạn, mạnh ai nấy chạy, không sao ngăn được.

Thấy quân Triệu hỗn loạn, bỏ chạy, không bỏ lỡ thời cơ, quân Hán liền từ hai mặt tiến công mãnh liệt, diệt gần hết số quân Triệu, trong đó có đại tướng Trần Dư, bắt sống được vua Triệu là Yết và mưu sĩ Lý Tả Xa. Quân Hán toàn thắng, Hàn Tín tức tốc kéo quân vào bình định nước Triệu.

Phân tích
Trận Hàn Tín phá Triệu đã xảy ra cách đây hơn hai ngàn hai trăm năm nhưng nó đã được các nhà nghiên cứu lịch sử quân sự thời nay đánh giá cao. Họ đều nhất trí cho rằng Hàn Tín dù thế và lực không bằng Trần Dư, nhưng do khéo dùng mưu lập thế tạo thời, khéo biết cách đánh lừa đối phương phạm hết sai lầm này đến sai lầm khác, nên chỉ đánh có một trận đã lấy được Tỉnh Hình, chưa trọn buổi sáng đã phá được 10 vạn quân Triệu, giết cả Thành An Quân Trần Dư. "Danh tướng nổi tiếng trong nước, uy thế rung động thiên hạ". Đó là nhờ phép dùng binh tài giỏi của Hàn Tín, bày một thế trận có lợi cho mình, phá được thế trận của đối phương, buộc đối phương phải đánh ở trận địa mà mình đã chuẩn bị, cụ thể có ba thế là: Thế chặn, Thế công, Thế hiểm.

Thế chặn: Tuy quân Hán đứng trên địa hình không có lợi (trước mặt là núi non sau lưng là sông nước) nhưng lại làm cho quân Triệu vốn đã chủ quan lại càng chủ quan hơn, gây nên yếu tố bất ngờ, và đã thực hiện tốt nhiệm vụ lừa nhử quân Triệu ra rồi hãm và cầm chân lại nhằm tạo điều kiện cho chủ lực quân Hán tới tiêu diệt ở trận địa đã được chọn sẵn, mà sử cũ gọi là "Trận địa Bối Thủy"
Thế công: Thực hiện tốt nhiệm vụ khéo biết dùng mưu để khiêu chiến nhử đối phương, lừa được 10 vạn quân Triệu chui hết ra khỏi thành đuổi đánh quân Hán, làm cho quân Triệu từ tướng đến quân chắc mẩm rằng thắng lợi tiêu diệt quân Hán đã ở trong tầm tay, mà không hay gì đến kế của Hàn Tín đẩy 10 vạn quân Triệu vào chỗ chết.
Thế hiểm: Còn gọi là Thế chìm. Thế này không như hai thế kia là trống dong, cờ mở khi ra quân mà lại ngả cờ im trống luồn sâu vào sau lưng địch, ém trước. Nó tạo được bất ngờ, đánh ngay vào nơi quân Triệu đóng quân khi thời cơ tới, như mũi dao nhọn chọc vào đúng tim. Thế này làm cho 10 vạn quân Triệu trong lúc đang giao chiến quyết liệt với quân Hán bỗng chốc rụng rời chân tay khi ngước mắt nhìn lên thành lũy của mình thấy cắm đầy cờ đỏ quân Hán.

Ba thế trên có mối quan hệ chặt chẽ hỗ trợ trực tiếp cho nhau và tác động lẫn nhau hợp thành một chỉnh thể sức mạnh của quân Hán trong thế trận "Bối Thủy", tạo cho Hàn Tín thế chủ động hoàn toàn, phát huy được ưu thế sức mạnh của gần 4 vạn quân có trong tay, mặc dù vừa từ xa ngàn dặm tới. Thực tiễn cho thấy Hàn Tín giành và giữ thế chủ động trong suốt trận đánh: triển khai thế trận, lựa chọn thời cơ, thực hiện phương pháp và thủ đoạn tiến công, thực hiện các bước và toàn bộ nhiệm vụ của trận đánh. Đó là mưu kế điều địch, buộc địch phải đi vào kế của mình. Như thế là tạo được bất ngờ, tạo được chủ động. Còn quân Triệu thì lại rơi vào thế bị động hoàn toàn.

Xem thêm
 Hàn Tín
 Trần Dư
 Chiến tranh Hán-Sở
 Trận Cannae, nơi danh tướng Hannibal với binh lực ít hơn cũng đập tan quân La Mã nhờ thế trận dựa lưng vào sông.

Chú thích

Tham khảo
 Sử ký Tư Mã Thiên (Hoài - Âm - Hầu liệt truyện), Tập 2 trang 275 - 307
 Nguyễn Văn Nhã và Nguyễn Văn Hùng (1992), Những trận đánh hay trên thế giới (trước công nguyên), Nhà xuất bản Quân đội nhân dân

Chiến tranh Hán – Sở
Những trận đánh lớn trong lịch sử
Lịch sử Hà Bắc
Năm 205 TCN


title: Bill Nguyễn

text:
Bill Nguyễn (born 1971) hay phổ thông hơn qua cách viết tiếng Anh Bill Nguyen, là một triệu phú đô la người Mỹ gốc Việt, được tập đoàn truyền thông MSNBC (Mỹ) bầu chọn đứng đầu trong số 10 gương mặt triển vọng nhất năm 2001 với lời bình: "Có khả năng thay đổi bộ mặt công nghệ thông tin toàn cầu" và được tạp chí Forbes bình chọn là một trong 40 người dưới 40 tuổi giàu nhất nước Mỹ .

Ăn mặc giản dị, vui tính hay cười, mê chơi game nhưng nghiêm khắc trong công việc, nỗ lực không mệt mỏi, chỉ ngủ 3 giờ mỗi ngày, anh được xếp vào "Top 100 nhà phát minh hàng đầu thế giới" do tạp chí Technology của Học viện kỹ thuật Massachusetts (MIT) bầu chọn năm 2002 từ 7 ngành công nghệ mũi nhọn .

Sự nghiệp
Vượt biên từ Việt Nam sang Mỹ từ nhỏ, từ năm 16 tuổi, Bill Nguyễn làm nghề phụ bán xe hơi cũ vào cuối tuần, để có tiền học và phụ giúp gia đình. Thích nghiên cứu, đeo đuổi tới cùng để phát triển ý tưởng, nên Bill Nguyễn rẽ ngang khỏi Đại học Houston để ra kinh doanh, và đến nay, đã thành lập liên tiếp 7 công ty .

Tên tuổi của Bill Nguyễn được nhắc đến nhiều vào năm 1999 khi anh bán lại công ty Onebox, do anh thành lập năm 1998 và chuyên về phần mềm chuyển tin nhắn, với giá 850 triệu đô la Mỹ .

Từ năm 2000, Bill Nguyễn là sáng lập viên, giám đốc và là thành viên của hội đồng quản trị Công ty phần mềm Seven Networks. Phần mềm của Seven ứng dụng cho các thiết bị vô tuyến hỗ trợ truy cập dữ liệu (mobile email), được sử dụng rộng rãi (như hai tập đoàn British Telecom ở Anh Quốc và NTT DoCoMo tại Nhật Bản mua bản quyền sử dụng) và đoạt nhiều giải thưởng danh giá bao gồm giải Sản phẩm của năm do tạp chí Network Magazine bình chọn

LaLa.com

Năm 2006, Bill Nguyễn đã dùng công nghệ Web 2.0 và "lấy một chút MySpace, một tẹo iTunes và một phần Netflix để kết hợp với hệ thống chia sẻ ngang hàng Napster. Kết quả là Lala.com, trang khám phá âm nhạc, kết nối những người có cùng sở thích nghe nhạc với nhau", nơi mọi người có thể trao đổi với nhau những dĩa CD cũ với giá 1 đô la (theo Newsweek ). Hiện nay ông đang có tham vọng biến trang web lala.com của ông thành nơi trao đổi và mua bán đĩa CD lớn nhất thế giới. Đến tháng 11 năm 2006, chỉ sau vài tháng, lala.com đã có trên 200 ngàn thành viên đăng ký sử dụng dịch vụ tại trang web này và hơn nửa triệu CD đã được chuyền tay tại đây . Theo Bill Nguyễn và với 9 triệu đô la đầu tư cho Lala.com, năm 2006 Lala.com đã có trong tay hơn 1,8 triệu đĩa CD khác nhau. Điều đáng chú ý, mạng Lala.com cam kết sẽ trích 20% lợi nhuận để hỗ trợ cho các nhạc sĩ .

Đến năm 2009, LaLa có khoảng 8 triệu bài hát trong dạng nhạc nén MP3 để khách hàng có thể nghe miễn phí 1 lần, sau đó họ có thể gửi (với giá 10 xu Mỹ) hoặc tải về (với giá 99 xu). Từ tháng 10 năm 2009, Lala đã cung cấp dịch vụ gửi và tải nhạc này qua mạng xã hội Facebook và trong tương lai cũng sẽ có một kế hoạch hợp tác với Google, iTunes .

Ngày 5 tháng 12 năm 2009, Lala.com đã được mua bởi Apple Inc với giá hơn 80 triệu USD . Tháng 4 năm 2010, Apple thông báo rằng lala.com đã ngưng dịch vụ hoàn toàn vào 31 tháng 5 năm 2010 và kết hợp vào iTunes.

Những công ty ông tham gia
Onebox (nay sáp nhập với Phone.com)
Openwave Systems Inc
Seven Networks, Inc.
Lala Media Inc.

Câu nói
 Mỗi khi bạn bắt tay vào một vụ làm ăn mới, không nhất thiết bạn phải phát minh lại thế giới .
 Chúng ta phải quay lại với bài học cũ, mà trong đó, nhân vật chính là các kỹ sư chứ không phải các trò phù phép tiếp thị .

Những Bill Nguyễn khác
 Bill Nguyễn, và vợ là Tina Nguyễn, người gốc Việt, nguyên là chủ tiệm làm móng tay (nail) tại tiểu bang Nam Dakota, Hoa Kỳ trúng giải xổ số Powerball với hơn 116,8 triệu đô la USD vào tháng 6 năm 2006.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Người có triển vọng thay đổi bộ mặt Công nghệ Thông tin toàn cầu
Người may mắn số 7
LaLa.com launches-a clever way to monetize your CD collection
Bill Nguyen: The Boy in the Bubble

Người Mỹ gốc Việt
Doanh nhân gốc Việt
Nhân vật còn sống
Doanh nhân Mỹ
Người nổi tiếng trên Internet Mỹ


title: Nhóm carbon

text:
Nhóm carbon hay nhóm nguyên tố 14 là một nhóm trong bảng tuần hoàn gồm các nguyên tố carbon (C), silic (Si), germani (Ge), thiếc (Sn), chì (Pb) và flerovi (Fl). Nhóm này nằm trong khối p.

Trong ký hiệu IUPAC hiện đại, nó được gọi là nhóm 14. Trong lĩnh vực vật lý bán dẫn, nó vẫn được gọi phổ biến là nhóm IV.

Đặc điểm

Tính chất hóa học
Giống như các nhóm khác, các nguyên tố thuộc nhóm này thể hiện các kiểu cấu hình electron tương tự nhau, đặc biệt là ở lớp vỏ ngoài cùng, dẫn đến xu hướng hoạt động hóa học tương tự nhau.

Mỗi nguyên tố trong nhóm này có 4 electron ở lớp vỏ ngoài. Một nguyên tử nhóm 14 trung tính, cô lập có cấu hình s2 p2 ở trạng thái cơ bản. Những nguyên tố này, đặc biệt là carbon và silic, có xu hướng liên kết cộng hóa trị mạnh mẽ, thường tạo ra lớp vỏ ngoài với 8 electron. Đối với các liên kết đơn, một sự sắp xếp điển hình thường có bốn cặp electron sp3, mặc dù cũng tồn tại những trường hợp khác, chẳng hạn như ba cặp sp2 ở graphen và than chì. Liên kết đôi là đặc trưng của carbon (alken, ,...); tương tự đối với các hệ π nói chung. Xu hướng mất electron tăng lên khi kích thước của nguyên tử tăng lên, cũng như khi số nguyên tử tăng lên. Riêng carbon tạo thành các ion âm, ở dạng ion carbide (C4−). Silic và germani, cả hai đều là á kim, có thể tạo thành ion +4. Thiếc và chì đều là kim loại, trong khi flerovi là một nguyên tố tổng hợp, có tính phóng xạ (chu kỳ bán rã của nó rất ngắn, chỉ 1,9 giây) có thể có một số tính chất giống khí hiếm, mặc dù rất có thể nó vẫn là một kim loại yếu. Thiếc và chì đều có khả năng tạo thành ion +2. Mặc dù về mặt hóa học, thiếc là một kim loại, nhưng dạng thù hình α của nó trông giống germani hơn là kim loại và nó là một chất dẫn điện kém.

Carbon tạo thành các tetrahalide với tất cả các halogen. Carbon cũng tạo thành nhiều oxide như carbon monoxide, carbon suboxide và carbon dioxide. Carbon cũng tạo thành nhiều disulfide và diselenide.

Silic tạo thành một số hydride; hai trong số đó là SiH4 và Si2H6. Silic tạo thành các tetrahalide với fluor, chlor, brom và iod. Silic cũng tạo thành một dioxide và một disulfide. Silic nitride có công thức hóa học là Si3N4.

Germani tạo thành năm hydride. Hai hydride germani đầu tiên là GeH4 và Ge2H6. Germani tạo thành các tetrahalide với tất cả các halogen, trừ astatin, và tạo thành các dihalide với tất cả các halogen trừ brom và astatin. Germani liên kết với tất cả các nguyên tố nhóm 16 đơn lẻ trong tự nhiên ngoại trừ poloni. Germani cũng tạo thành các dioxide, disulfide và diselenide. Germani nitride có công thức hóa học là Ge3N4.

Thiếc tạo thành hai hydride: SnH4 và Sn2H6. Thiếc tạo thành các dihalide và tetrahalide với tất cả các halogen ngoại trừ astatin. Thiếc cũng tạo thành các chalcogenide với một trong số các nguyên tố nhóm 16 tồn tại tự nhiên, ngoại trừ poloni và teluri.

Chì tạo thành một hydride có công thức hóa học là PbH4. Chì cũng tạo thành các dihalide và tetrahalide với fluor và chlor, đồng thời tạo thành một dibromide và diiodide, mặc dù tetrabromide và tetraiodide của chì không ổn định. Chì tạo thành bốn oxide, một sulfide, một selenide, và một teluride.

Không có hợp chất nào được biết đến của flerovi.

Tính chất vật lý

Điểm sôi của nhóm carbon có xu hướng giảm dần theo các nguyên tố nặng hơn. Carbon, nguyên tố nhóm carbon nhẹ nhất, thăng hoa ở . Điểm sôi của silic là , của germani là 2.833 °C, của thiếc là 2.602 °C và của chì là 1.749 °C. Flerovi được dự đoán sôi ở -60 °C. Điểm nóng chảy của các nguyên tố nhóm carbon có xu hướng gần giống với điểm sôi của chúng. Silic nóng chảy ở 1.414 °C, germani nóng chảy ở 939 °C, thiếc nóng chảy ở 232 °C và chì nóng chảy ở 328 °C.

Tham khảo

Bảng tuần hoàn
Nhóm nguyên tố hóa học


title: 2477 Biryukov

text:
2477 Biryukov (1977 PY1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 14 tháng 08 năm 1977 bởi Nikolai Chernykh ở Đài vật lý thiên văn Crimean, Ukraina.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 2477 Biryukov

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Nikolai Chernykh
Thiên thể phát hiện năm 1977


title: Balan, Ain

text:
Balan là một xã ở tỉnh Ain, vùng Auvergne-Rhône-Alpes thuộc miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ain

Tham khảo

Xã của Ain


title: Carbide

text:
Trong hóa học, carbide (bắt nguồn từ từ tiếng Pháp carbure /kaʁbyʁ/),, tiếng Anh: carbide) còn được viết là cacbua, được dùng để nói một cách không rõ ràng tới một trong ba loại hợp chất sau:

1. Ion đa nguyên tử C22−, hay muối bất kỳ của nó. Trong các chất này tồn tại bộ ba liên kết cộng hóa trị giữa hai nguyên tử cacbon.

2. Ion đơn nguyên tử C4−, hay muối bất kỳ của nó. Ion này là một base mạnh và nó kết hợp với bốn proton để tạo ra mêtan: C4− + 4 H+ → CH4.

3. Hợp kim chứa cacbon hay chất thêm vào trong kim loại hay chất bán dẫn, chẳng hạn như thép.

Ví dụ
 Carbide natri (Na2C2)
 Carbide calci (CaC2)
 Carbide silic (SiC)
 Carbide wolfram (thường chỉ gọi đơn giản là carbide)
 Cementit (carbide sắt; Fe3C)
Xem :Thể loại:Carbide để có danh sách các carbide.

Các loại carbide

Mêtua
Muối tương ứng với ion C4− có thể được gọi là mêtua. Các mêtua nói chung phản ứng với nước để tạo ra mêtan.

Axêtylua
Muối tương ứng với ion C22− có thể được gọi là axêtylua. Axêtylua nói chung phản ứng với nước để tạo ra axêtylen.

Hợp chất không thích hợp với khái niệm thông thường về hóa trị hay hóa học lượng pháp

Carbide kẽ
Các carbide này được tạo ra với các kim loại; chúng thông thường có các tính chất của kim loại.

Carbide cộng hóa trị
Các nguyên tố có độ âm điện tương tự như cacbon chủ yếu tạo ra các hợp chất cộng hóa trị. Ví dụ, carbide silic chủ yếu chứa liên kết cộng hóa trị; nó có cấu trúc tương tự như kim cương.

Thuộc tính
Trong điều kiện nhiệt độ và áp suất tiêu chuẩn, các carbide kim loại phản ứng mạnh với nước để tạo ra các oxide hay hyđroxide kim loại và khí dễ cháy axêtylen, ví dụ:

 CaC2 + 2H2O → C2H2 + Ca(OH)2

Đèn carbide, thường dùng trong các công việc ngầm dưới đất như khai thác mỏ và thám hiểm hang động, ngày xưa có sử dụng trong các hải đăng, hoạt động theo nguyên lý sản xuất và đốt cháy axêtylen theo nhu cầu bổ sung nước vào carbide calci (đất đèn).

Các nguồn chiếu sáng bằng khí, sử dụng khí axêtylen sinh ra từ carbide, đã được sử dụng trong một số ngôi nhà trước khi đèn dây tóc thắp sáng bằng điện được sử dụng rộng rãi. Nó cũng từng là nguồn thắp sáng chính cho xe đạp và các loại xe tải trước khi có khả năng sử dụng rộng rãi các loại đèn điện và pin. Carbide dùng ở đây còn gọi là đất đèn, là carbide calci- được điều chế trong công nghiệp bằng phản ứng của hỗn hợp than cốc và đá vôi được nung tới nhiệt độ cao trong lò hồ quang.

Tại các khu vực miền bắc, miền đông và miền nam Hà Lan và tại Bỉ thì carbide còn dùng để làm pháo hoa. Để tạo ra tiếng nổ, carbide và nước được cho vào thùng đựng sữa có đậy nắp. Nguồn kích cháy là lửa từ các ngọn đuốc. Một số làng ở Hà Lan đốt một dãy các thùng sữa được xếp thành hàng theo truyền thống.

Tham khảo

Muối (hóa học)
Hợp chất carbon
Từ gốc Pháp


title: 5038 Overbeek

text:
5038 Overbeek (1948 KF) là một tiểu hành tinh bay qua Sao Hỏa được phát hiện ngày 31 tháng 5 năm 1948 bởi E. L. Johnson ở Johannesburg. Nó được đặt theo tên một nhà thiên văn nghiệp dư Nam Phi Michiel Daniel Overbeek.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 5038 Overbeek

Thiên thể phát hiện năm 1948


title: Proviseux-et-Plesnoy

text:
Proviseux-et-Plesnoy  là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aisne

Tham khảo

Proviseuxetplesnoy


title: Wani

text:
Wani là một thành phố và là nơi đặt hội đồng đô thị (municipal council) của quận Yavatmal thuộc bang Maharashtra, Ấn Độ.

Địa lý
Wani có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 228 mét (748 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Wani có dân số 52.814 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Wani có tỷ lệ 74% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 80%, và tỷ lệ cho phái nữ là 68%. Tại Wani, 13% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Maharashtra


title: Boyeria cretensis

text:
Boyeria cretensis là một loài chuồn chuồn ngô thuộc họ Aeshnidae. Nó là loài đặc hữu của Hy Lạp. Môi trường sống tự nhiên của chúng là sông ngòi. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Tham khảo

 Müller, O. 2005. Boyeria cretensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 9 tháng 8 năm 2007.

Động vật Hy Lạp
C
Côn trùng châu Âu
Động vật được mô tả năm 1991
Động vật đặc hữu Crete


title: Plouay

text:
Plouay là một xã trong tỉnh Morbihan, thuộc vùng hành chính Bretagne của nước Pháp, có dân số là 4759 người (thời điểm 1999). Xã nằm cách Lorient khoảng 15 km về phía bắc.

Nhân khẩu học

Tham khảo

Xã của Morbihan


title: 13058 Alfredstevens

text:
13058 Alfredstevens (tên chỉ định: 1990 WN3) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Eric Walter Elst ở Đài thiên văn La Silla ở Chile ngày 19 tháng 11 năm 1990. Nó được đặt theo tên Alfred Stevens, a Belgian painter of the 19th century.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 13001–14000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiên thể phát hiện năm 1990
Được phát hiện bởi Eric Walter Elst


title: Vũ Duy Chí

text:
Vũ Duy Chí (1604-1678) là quan nhà Lê trung hưng trong lịch sử Việt Nam.

Sự nghiệp
Vũ Duy Chí là người làng Mộ Trạch, huyện Đường An (nay là huyện Bình Giang, Hải Dương , Việt Nam). Ông là người có tài văn học, theo giúp chúa Trịnh Tạc khi Trịnh Tạc chưa lên ngôi chúa, được kính trọng.

Sau khi Trịnh Tạc lên ngôi, phải đối phó với họ Nguyễn phía nam, họ Mạc phía bắc, Vũ Duy Chí thường theo phò tá với những vai trò trực tiếp hầu cận, chở lương, đốc chiến, lập được nhiều công lao.

Thời Lê Huyền Tông (1663-1671), ông được phong làm Thượng thư bộ Lễ, tước Phương quận công. Năm 1669 ông cùng Trần Đăng Tuyển được vào làm Tham tụng trong phủ chúa Trịnh, được tin cậy.

Ngày tết nguyên đán, chúa Trịnh Tạc có lệnh cho các quan hai ban văn võ sau khi chầu vua Lê xong đều để nguyên phẩm phục sang lạy ở phủ chúa. Ông có ý kiến phản đối:
Nhà chúa xưa nay vẫn một niềm tôn phù hoàng gia. Vậy lễ ngày hôm nay chỉ nên mặc áo thanh cát, không nên vội dùng triều phục, sợ trái chế độ cũ

Ý kiến "phù Lê" thẳng thắn của ông khiến chúa Trịnh phải thôi lệnh mặc triều phục sang phủ chúa.

Năm 1676 thời Lê Hy Tông (1676-1705), ông xin cáo lão về hưu, được gia thăng Thượng thư bộ Lại, Quốc lão thiếu phó. Chúa Trịnh Tạc làm đôi câu đối thêu lên cờ tặng ông:
Nhất đại tông thần Tiêu tướng quốc
Lưỡng triều nguyên lão Triệu Hàn vương

dịch:
Làm quan đầu triều một đời như Tiêu Hà
Làm nguyên lão hai triều như Hàn vương Triệu Phổ.

Năm 1678, ông mất, thọ 75 tuổi, được truy tặng là Thái phó.

Nhận định
Sử gia Phan Huy Chú nhận định về ông như sau:
Ông tính trung hậu, chất phác, ngay thẳng, giữ mình đứng đắn, không a dua

Tham khảo
 Phan Huy Chú (2008), Lịch triều hiến chương loại chí, tập 1, Nhà xuất bản Giáo dục

Chú thích

Tể tướng Việt Nam
Người Hải Dương
Sinh năm 1604
Mất năm 1678


title: Heliodiaptomus pulcher

text:
Heliodiaptomus pulcher là một loài động vật giáp xác Copepoda thuộc họ Diaptomidae. Đây là loài đặc hữu của Ấn Độ.

Chú thích

Tham khảo

Động vật Ấn Độ
Heliodiaptomus
Động vật được mô tả năm 1907
Động vật giáp xác nước ngọt châu Á
Diaptomus


title: Thập niên 1600

text:
Thập niên 1600 là thập niên diễn ra từ năm 1600 đến 1609.

Chính trị và chiến tranh

Chiến tranh

Xung đột

Thuộc địa hóa

Các sự kiện chính trị nổi bật

Thiên tai

Hiệp hội

Công nghệ

Khoa học
Có nhiều công trình khoa học và phát minh khoa học. Hans Lippershey phát minh ra kính viễn vọng năm 1608, loại kính này được Galileo sử dụng vào năm sau đó. Báo Avisa Relation oder Zeitung được xuất bản ở Augsburg. Cornelius Drebbel phát minh ra thermostat năm 1609.

Kinh tế

Văn hóa đại chúng

Văn học và nghệ thuật
 1602 – Vở kịch đầu tiên Hamlet được công diễn.

Thể thao

Âm nhạc

Kiến trúc

Thời trang

Khác

Tiểu thuyết và phim

Nhân vật

Lãnh tụ thế giới

Tham khảo


title: Dicranomyia hawaiiensis

text:
Dicranomyia hawaiiensis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Văn Lang

text:
Văn Lang (chữ Hán: 文郎) là nhà nước đầu tiên trong lịch sử Việt Nam cai trị bởi các Vua Hùng, tương ứng với các thời kỳ văn hóa Đông Sơn, Phùng Nguyên, Gò Mun và Đồng Đậu. Lãnh thổ nhà nước Văn Lang gồm một phần Trung Quốc, Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ ngày nay.

Tên gọi
Theo GS. Trần Quốc Vượng  trong truyền thống của người Mường, tổ tiên của họ là hai con chim Klang và Klao. Văn Lang, Gia Ninh, Mê Linh... là cách đọc tiếng Việt của Klang, Blang, Bling, Mling... đều chỉ loài chim lớn. Cách giải thích này phù hợp với hình tượng chim Lạc và người nhảy múa mặc bộ đồ bằng lông chim trên các trống đồng Việt Nam; hay cả các tên gọi chữ Hán về sau như: Bạch Hạc (chim hạc trắng), Chu Diên (diều hâu đỏ), Ô Diên (quạ đen), Hồng Bàng chỉ loài chim nước lớn thuộc họ Diệc...

Sử liệu
Sử ký Tác ẩn  viết thời Đường: "Quận Giao Chỉ có ruộng Lạc... người Lạc. Có các chức Lạc Vương, Lạc Hầu, các huyện tự đặt chức Lạc Tướng đeo ấn đồng dải xanh..."

Cựu Đường thư, bộ chính sử viết thời nhà Hậu Tấn: "Đất quận Giao Chỉ rất màu mỡ, xưa có quân trưởng là Hùng Vương, phụ tá là Hùng Hầu"

Trong đó chữ Hùng (雄) và Lạc (雒) viết gần giống nhau, dễ nhầm lẫn. Như vậy Hùng Vương cũng là Lạc Vương, Hùng Hầu là Lạc Hầu hay Hùng Điền (ruộng Hùng) cũng là Lạc Điền (ruộng Lạc).

Thái Bình Ngự Lãm , bộ sách địa lý viết thời nhà Tống: "Phong Châu tức quận Thừa Hóa. Xưa là nước Văn Lang, có sông Văn Lang."

Bộ sử Đại Việt sử lược  viết thời Trần: Hùng Vương đầu tiên là người ở bộ Gia Ninh, dùng ảo thuật quy phục các bộ khác vào khoảng đời Chu Trang Vương (696 - 682 TCN). Quốc hiệu và kinh đô đều là Văn Lang, truyền 18 đời, mỗi đời trị vì khoảng 24 năm.

Đại Việt sử ký toàn thư  viết thời Lê: Hùng Vương đầu tiên là con của Lạc Long Quân và Âu Cơ, cháu Kinh Dương Vương (vua nước Xích Quỷ vào khoảng năm 2879 TCN). Quốc hiệu là Văn Lang, đóng đô ở Phong Châu. Theo thuyết này thì mỗi đời tối thiểu 131 năm, do đó nên hiểu là 18 chi (nhánh) hay 18 vương triều.

Tóm lại, nước Văn Lang và các Vua Hùng được ghi chép sơ lược trong chính sử Trung Quốc, còn ở Việt Nam thì chép chi tiết hơn và nặng tính truyền thuyết hơn. Tuy có một số điểm dị biệt nhưng tựu trung lại, các thư tịch cổ này đều khẳng định nhà nước Văn Lang thực sự có tồn tại. Viện khảo cổ học  xác nhận thời đại Hùng Vương là có thật trong lịch sử Việt Nam.

Nhà nước này tồn tại tới năm 258 TCN thì bị An Dương Vương sáp nhập vào nước Âu Lạc.

Địa lý
Nước Văn Lang có vị trí theo truyền thuyết : đông giáp biển Nam Hải (biển Đông), tây đến Ba Thục, bắc đến hồ Động Đình và nam giáp nước Hồ Tôn. Các sách đều thống nhất có 15 bộ nhưng chép khác nhau, chủ yếu cóp nhặt từ tên các quận huyện thời Bắc thuộc và chỉ bao phủ phần Lưỡng Quảng của Trung Quốc. Việc chú giải các địa danh cổ theo bản đồ ngày nay vẫn còn tranh cãi.

Tổ chức
Một số quan điểm  coi nhà nước Văn Lang là một tổ chức "siêu làng", mạnh về tính liên kết, yếu về tính giai cấp.

Đứng đầu nhà nước là Hùng Vương (hoặc Lạc Vương), dưới có các quan Lạc Hầu (văn) và Lạc Tướng (võ) cai quản các bộ (15 bộ). Dưới nữa là các quan Bồ Chính cai quản từng khu vực nhỏ (làng). Con trai vua gọi là Quan Lang, con gái vua gọi là Mỵ Nương. Tôi tớ nữ gọi là xảo, nam gọi là xứng, kẻ bề dưới gọi là hôn.

Kinh tế
Nhà nước Văn Lang đã có những sự chuyển biến về kinh tế được xác định qua khảo cổ học gồm:

 Hoạt động khai thác (săn bắt lợn rừng, đánh cá...) đã lùi về thứ yếu
 Nghề trồng lúa nước giữ vị thế chủ đạo
 Nghề đúc đồng rất thành thạo
 Nghề luyện sắt đã phát triển
 Các nghề thủ công như đan, dệt, mộc, gốm đều có để đáp ứng nhu cầu cuộc sống.

Văn hóa

Ẩm thực

 Bánh chưng và bánh giầy: phổ biến qua sự tích Lang Liêu , làm từ lá dong, gạo nếp, đỗ xanh và thịt lợn. Theo GS. Trần Quốc Vượng  thì bánh chưng nguyên thủy giống bánh tét (bánh tày). Theo tín ngưỡng phồn thực của người Việt thì bánh chưng tượng trưng cho dương vật và bánh giầy là âm vật. Còn tư tưởng bánh chưng hình vuông tượng trưng cho đất, bánh giầy hình tròn tượng trưng cho trời là du nhập từ Trung Quốc.
 Gói đất: là phong tục kết hôn trước khi có sự tích trầu cau, theo Chích quái:  "việc hôn thú giữa nam nữ lấy gói đất làm đầu, sau đó mới giết trâu dê làm đồ lễ, lấy cơm nếp để nhập phòng cùng ăn, sau đó mới thành thân". Hiện nay ở vùng Lập Thạch, Vĩnh Phúc vẫn còn tục ăn đất. Đó là những miếng đá non màu trắng, được đào từ độ sâu 5-20 m. Ban đầu là những tảng xám nâu mùi bùn, sau đó chặt nhỏ, đem phơi khô và nướng rồi thưởng thức.
 Rượu nếp và cơm lam: theo Chích quái  "Đất sản xuất được nhiều gạo nếp, lấy ống tre mà thổi cơm" và "lấy cốt gạo làm rượu". Ngoài ra còn có các gia vị như: muối làm từ rễ gừng, mắm làm từ cá tôm...

Phong tục

 Xăm mình: khi từ rừng núi xuống sông ngòi đánh cá, thường bị giao long làm hại nên người Việt có tục xăm những hình thủy quái trên cơ thể. Tục này tới đời vua Trần Anh Tông thì không còn bắt buộc nữa và sau đó thì mất dần.
 Tính cộng đồng: theo Chích quái  khi "trong nhà có người chết thì giã cối làm lệnh, để người lân cận nghe tiếng đến cứu giúp". Theo Lịch triều  thì "vua tôi cùng đi cày, cha con tắm chung sông không chia giới hạn, không phân biệt uy quyền, thứ bậc"

Tham khảo

Xem thêm

Liên kết ngoài

V
Cựu quốc gia trong lịch sử Việt Nam
Việt Nam cổ đại


title: Nearcha nullata

text:
Nearcha nullata là một loài bướm đêm thuộc họ Geometridae. It is mainly được tìm thấy ở Úc, more specifically đông nam quarter, bao gồm Tasmania.

Sải cánh dài khoảng 30 mm.

Ấu trùng ăn Dillwynia parvifolia.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Nearcha


title: Synchroa punctata

text:
Synchroa punctata là một loài bọ cánh cứng trong họ Synchroidae.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Synchroa
Động vật được mô tả năm 1838


title: Saint-Jean-de-Beugné

text:
Saint-Jean-de-Beugné là một xã ở tỉnh Vendée trong vùng Pays de la Loire, Pháp. Xã này có diện tích 13,36 km², dân số năm 2006 là 506 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 42 mét trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Saint-Jean-de-Beugné trên trang mạng Viện địa lý quốc gia

Saint-Jean-de-Beugne


title: Bulbophyllum leptostachyum

text:
Bulbophyllum leptostachyum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

leptostachyum]]

L


title: Nuez de Ebro

text:
Nuez de Ebro là một đô thị ở tỉnh Zaragoza, Aragon, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 của Viện thống kê Tây Ban Nha (INE), đô thị này có dân số là 627 người. Diện tích đô thị này là 8 ki-lô-mét vuông. Đô thị này nằm ở độ cao 181 m trên mực nước biển.

Tham khảo

Đô thị ở Zaragoza


title: North American B-45 Tornado

text:
Chiếc North American B-45 Tornado là kiểu máy bay ném bom phản lực hoạt động đầu tiên của Không quân Hoa Kỳ, và cũng là kiểu máy bay phản lực đầu tiên được tiếp nhiên liệu trên không. Chiếc B-45 là một thành phần quan trọng trong chiến lược răn đe hạt nhân của Hoa Kỳ trong nhiều năm kể từ đầu những năm 1950, nhưng được nhanh chóng tiếp nối bằng kiểu máy bay Boeing B-47 Stratojet. Những chiếc B-45 và RB-45 phục vụ trong Bộ chỉ huy Không quân Chiến lược Không quân Hoa Kỳ từ năm 1950 đến năm 1959.

Thiết kế và phát triển
Chiếc B-45 bắt đầu được phát triển vào năm 1944, khi Bộ Chiến tranh Hoa Kỳ bị báo động bởi những chiếc máy bay ném bom phản lực của Đức Quốc xã như chiếc Arado Ar 234, đã mở thầu thiết kế một họ máy bay máy bay ném bom phản lực mới trọng lượng khoảng giữa 80.000 và 200.000 lb. Đề xuất của hãng North American (NA-130) đã thắng cuộc, và vào ngày 8 tháng 9 năm 1944, công ty bắt đầu chế tạo ba chiếc nguyên mẫu dựa trên thiết kế NA-130.

Việc chấm dứt Thế Chiến II đưa đến hậu quả hủy bỏ nhiều dự án và trì hoãn một số khác. Đến năm 1946, mối quan hệ với Liên Xô ngày càng căng thẳng đã khiến Không lực Lực quân Hoa Kỳ phải đặt ưu tiên cao hơn cho việc phát triển và sản xuất một kiểu máy bay ném bom phản lực. Đến giữa năm 1946, chiếc XB-45 và chiếc Convair XB-46 đã gần hoàn thành, nhưng chiếc XB-47 và Martin XB-48 còn phải mất thêm hai năm phát triển nữa. Không lực Mỹ quyết định đánh giá trước hai kiểu thiết kế sẵn có nhằm xác định khả năng hoạt động. Chiếc B-45 đã được chứng minh là có thiết kế vượt trội, và vào ngày 2 tháng 1 năm 1947, một hợp đồng sản xuất ngay chiếc B-45A đã được ký, với dự định sẽ trang bị nó cho năm liên đội ném bom hạng nhẹ và ba liên đội trinh sát hình ảnh. Nhưng khi việc phát triển và thử nghiệm chiếc B-47 mang lại kết quả và việc sản xuất chúng là điều chắc chắn, tương lai của chiếc B-45 ngày càng không rõ ràng, và đến giữa năm 1948 Bộ Tham mưu Không quân thực sự đặt vấn đề về giá trị của chiếc B-45. Không lâu sau, Tổng thống Truman đã cắt giảm chi tiêu ngân sách của Không quân, và việc sản xuất chiếc B-45 bị thu hẹp còn tổng cộng 142 máy bay. Việc cắt giảm ngân sách đáng kể trong năm tài chính 1950 buộc Không quân Hoa Kỳ phải hủy bỏ việc đặt hàng 51 chiếc trong tổng số 190 chiếc đã đặt trước đó.

Lịch sử hoạt động

Chiến tranh Triều Tiên
Liên tục bị ảnh hưởng xấu do những vấn đề về động cơ cùng với rất nhiều những khiếm khuyết nhỏ khác, nhưng chiếc B-45 đã lấy lại được tầm quan trọng khi Hoa Kỳ tham gia vào Chiến tranh Triều Tiên vào năm 1950 và chứng minh được giá trị của nó trong cả vai trò máy bay ném bom lẫn máy bay trinh sát. Sự tham gia toàn diện của các lực lượng Hoa Kỳ trong Chiến tranh Triều Tiên đã làm bộc lộ ra điểm mong manh của các lực lượng thuộc Khối NATO tại châu Âu đối với sự tấn công có thể có của Xô Viết, và dưới ánh sáng này mà Không quân đã có những quyết định quan trọng về tương lai của chiếc B-45. Giống như mọi kiểu máy bay ném bom Mỹ sau Thế Chiến II, chiếc B-45 có khả năng mang cả bom nguyên tử hay bom thông thường. Những tiến bộ về kỹ thuật vũ khí đã làm giảm đáng kể trọng lượng và kích thước của những vũ khí nguyên tử và vũ khí nhiệt hạch, cho phép những máy bay nhỏ hơn như chiếc B-45 có thể tiến hành tấn công hạt nhân hiệu quả, một nhiệm vụ mà trước đây chỉ giới hạn cho những máy bay ném bom hạng nặng. Bất chợt, đội máy bay nhỏ bé B-45 bỗng có được một giá trị lớn lao như là một phương tiện tấn công răn đe hạt nhân.

Chương trình Backbreaker đưa đến việc cải tiến chiếc máy bay một cách khó khăn do nhiều loại bom nguyên tử khác biệt được dự trữ vào lúc đó, cùng với một số lượng lớn các thiết bị điện tử cần được trang bị cho các phi vụ hạt nhân. Thêm vào đó, 40 chiếc B-45 được dành riêng cho chương trình Backbreaker này cũng được trang bị các hệ thống phòng thủ mới và các thùng nhiên liệu bổ sung. Cho dù chương trình cải tiến có tầm quan trọng, và tiếp tục có những vấn đề đối với các động cơ phản lực đời đầu, những chiếc B-45 có khả năng tấn công hạt nhân bắt đầu đến Anh Quốc vào tháng 5 năm 1952, và sự bố trí 40 chiếc máy bay loại này được hoàn tất vào giữa tháng 6. Cũng vào khoảng thời gian này mà những chiếc RB-45 thuộc Phi đội Trinh sát Chiến lược 91 bắt đầu đến Nhật Bản, thay thế những chiếc RB-29 động cơ piston thời Thế Chiến II, vốn đang trở thành những mục tiêu dễ dàng cho những chiếc máy bay MiG Bắc Triều Tiên. Những chiếc RB-45 đã cung cấp những thông tin tình báo quý giá suốt cho đến hết Chiến tranh Triều Tiên cho dù số lượng máy bay sẵn sàng hoạt động bị giới hạn. RB-45C đã thực hiện nhiều phi vụ bay vào ban ngày cho đến đầu năm 1952, khi chúng được chuyển sang hoạt động ban đêm sau khi một chiếc RB-45 suýt bị MiG-15 Bắc Triều Tiên bắn rơi.

Sau chiến tranh
Chiếc RB-45C cũng thực hiện nhiều chuyến bay trinh sát tầm xa bên trên lãnh thổ Liên Xô vào giữa những năm 1950. Vào ngày 29 tháng 7 năm 1952, một chiếc RB-45C đã thực hiện chuyến bay đầu tiên vượt Thái Bình Dương không nghỉ, được tiếp thêm nhiên liệu hai lần bởi những chiếc máy bay tiếp dầu KB-29 dọc trên đường. Thiếu tá Lou Carrington và đội bay của ông thuộc Phi đoàn Trinh sát 91 đã bay từ Alaska đến Nhật Bản trong 9 giờ 50 phút, thắng giải MacKay Trophy vì thành tích đạt được. Đến năm 1959 chiếc RB-45C được thay thế bởi chiếc RB-47E. Anh Quốc là nước khác duy nhất từng sử dụng RB-45C, vốn sử dụng bởi một đơn vị ngoại lệ hầu hết được rút ra từ các phi đội 35 và 115. Những chiếc máy bay được chuyển cho Anh Quốc từ Phi đoàn Trinh sát 91 Hoa Kỳ, được sơn huy hiệu của Không quân Hoàng gia Anh, và đã thực hiện các hoạt động đáng kể bên trên lãnh thổ Liên Xô trong một giai đoạn mà các phi vụ bay như vậy bị Tổng thống Hoa Kỳ giới hạn. Đến cuối những năm 1950, tất cả những chiếc B-45 được rút khỏi các hoạt động thường trực. Tuy nhiên, một số tiếp tục được sử dụng như máy bay thử nghiệm cho đến đầu những năm 1970.

Các phiên bản

XB-45
Chiếc nguyên mẫu XB-45 bay chuyến bay đầu tiên vào ngày 17 tháng 3 năm 1947 từ Căn cứ Không lực Muroc, California. Có tổng cộng 131 chuyến bay thử nghiệm đã được thực hiện trên ba chiếc nguyên mẫu, trong đó một chiếc bị phá hủy làm hai phi công thiệt mạng. Không quân Hoa Kỳ chấp nhận một trong hai chiếc còn lại vào ngày 30 tháng 7 năm 1948, và chiếc kia vào ngày 31 tháng 8. Một chiếc bị hư hại trong một tai nạn đến mức không sửa chữa được. Chiếc XB-45 cuối cùng được giao đến Căn cứ Không quân Wright-Patterson vào năm 1949. Nó tỏ ra rất khó để duy trì và được sử dụng để huấn luyện trên mặt đất.
B-45A
Chiếc B-45A khác biệt hơn chiếc nguyên mẫu XB-45 vì được trang bị ghế phóng và thiết bị liên lạc, hệ thống lái tự động E-4, và một radar dẫn đường ném bom. Chiếc B-45 sản xuất đầu tiên bay vào tháng 2 năm 1948. Không quân Hoa Kỳ được giao 22 chiếc vào tháng 4 năm 1948. Chúng được trang bị động cơ turbo phản lực J35 kém mạnh mẽ, và được xem là không sẵn sàng để chiến đấu. Chúng được bố trí các vai trò huấn luyện và tham gia nhiều thử nghiệm khác nhau. Lô kế tiếp được trang bị động cơ J47 tốt hơn. Chiếc B-45A đầu tiên được đưa vào hoạt động vào tháng 11 năm 1948 cùng liên đội Ném bom 47. Đợt đặt hàng ban đầu gồm 96 chiếc được hoàn tất vào tháng 3 năm 1950.

Những chiếc B-45A đầu tiên không được trang bị hệ thống kiểm soát hỏa lực hay bộ ngắm ném bom. Chúng bị ảnh hưởng do hư hỏng la bàn con quay hồi chuyển ở tốc độ cao, các phanh gió kém tin cậy, đế mang bom không cố định chặt, cháy động cơ, và các chỉ thị trong buồng lại không chính xác. Hệ thống radar ném bom và dẫn đường AN/APQ-24 trên một số chiếc B-45 đòi hỏi công việc bảo trì nặng nề và bị hỏng do thay đổi áp suất khiến phải giới hạn độ cao hoạt động.

55 chiếc B-45 có khả năng mang vũ khí nguyên tử đã đến Anh Quốc vào năm 1952. Chúng được cải biến để mang một thùng nhiên liệu 1.200 trong khoang bom sau. Cho dù có những vấn đề về kỹ thuật, kiểu máy bay này là vũ khí răn đe hàng đầu của Bộ chỉ huy Không quân Chiến lược tại Châu Âu.
B-45B
Kiểu B-45B là một phiên bản B-45A được đề nghị với radar và hệ thống kiểm soát hỏa lực được cải tiến. Không được chế tạo.
B-45C
Kiểu B-45C là chiếc máy bay phảnlực đầu tiên có khả năng tiếp nhiên liệu trên không. Nó mang hai thùng nhiên liệu 1200 gallon trên đầu chót cánh, nóc buồng lái cứng cáp hơn, và bộ tiếp nhận nhiên liệu khi đang bay. Chiếc B-45C bay chuyến bay đầu tiên vào ngày 3 tháng 5 năm 1949. Chỉ có mười chiếc được chế tạo, trong khi 33 khung máy bay còn lại đang chế tạo được chuyển đổi sang kiểu RB-45Cs.
RB-45C
Phiên bản sản xuất cuối cùng của chiếc B-45. Nóc buồng lái của sĩ quan ném bom được ghép phẳng và thay thế bằng một hệ thống máy ảnh chéo. Chiếc RB-45C mang hai thùng nhiên liệu phụ 214 gallon hoặc hai rocket JATO hỗ trợ cất cánh. Nó có thể mang tổng cộng 12 máy ảnh trên bốn vị trí hoặc một máy ảnh duy nhất có ống kính tiêu cự 254 cm (100 inch). Chiếc RB-45C bay chuyến bay đầu tiên vào tháng 4 năm 1950, và được giao từ tháng 6 năm 1950 đến tháng 10 năm 1951. Có 38 chiếc được chế tạo, bao gồm 33 chiếc cải biến từ khung B-45C.

Các nước sử dụng

Không quân Hoàng gia Anh

Không quân Hoa Kỳ

Đặc điểm kỹ thuật (B-45A)

Đặc tính chung
 Đội bay: 4 người (phi công, phi công phụ, Hoa tiêu-ném bom và xạ thủ súng máy đuôi�)
 Chiều dài: 22,9 m (75 ft 4 in)
 Sải cánh: 27,1 m (89 ft 0 in)
 Chiều cao: 7,7 m (25 ft 2 in)
 Diện tích bề mặt cánh: 105 m² (1.125 ft²)
 Lực nâng của cánh: 353,4 kg/m² (72,37 lb/ft²)
 Trọng lượng không tải: 20.726 kg (45.694 lb)
 Trọng lượng có tải: 36.930 kg (81.418 lb)
 Trọng lượng cất cánh tối đa: 50.000 kg (110.000 lb)
 Động cơ: 4 x động cơ General Electric J47-GE-13 turbo phản lực lực đẩy 5.200 lbf (25 kN) mỗi động cơ (22 chiếc sản xuất đầu tiên trang bị động cơ Allison J35)

Đặc tính bay
 Tốc độ lớn nhất: 920 km/h (500 knot, 570 mph)
 Tầm bay tối đa: 1.600 km (870 nm, 1.000 mi)
 Trần bay: 14.100 m (46.400 ft)
 Tốc độ lên cao: 30 m/s (5.950 ft/min)
 Tỉ lệ lực đẩy/khối lượng: 0,26

Vũ khí
 2 x súng máy Browning M3 12,7 mm (0,50 in)
 10.000 kg (22.000 lb) bom

Tham khảo

Liên kết ngoài
B-45 Tornado page on GlobalSecurity.org
B-45 index on Joe Baugher's page
47th Bomb Wing

Nội dung liên quan

Máy bay tương tự
 Convair XB-46
 B-47 Stratojet
 Martin XB-48
 Arado Ar 234
 Junkers Ju 287
 Short Sperrin
 English Electric Canberra

Trình tự thiết kế
 XB-42 - XB-43 - XB-44 - B-45 - XB-46 - B-47 - XB-48

Danh sách liên quan
 Danh sách máy bay chiến đấu
 Danh sách máy bay quân sự Hoa Kỳ

B-45
Máy bay quân sự Hoa Kỳ thập niên 1940
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay ném bom chiến lược
Máy bay trinh sát
Máy bay bốn động cơ phản lực
Máy bay cánh trên
Máy bay trong Chiến tranh Lạnh


title: 22927 Blewett

text:
22927 Blewett (1999 TW110) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 4 tháng 10 năm 1999 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 22927 Blewett

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: 4954 Eric

text:
4954 Eric là mộtn tiểu hành tinh Amor được phát hiện bởi Brian P. Roman. Nó được đặt theo tên con trai của người khám phá ra nó, Eric Roman.

Tham khảo

Eric
Thiên thể phát hiện năm 1990