title: Gnophaela vermiculata

text:
Gnophaela vermiculata (tên tiếng Anh: Bướm đêm xe cảnh sát) là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở phần phía tây của Hoa Kỳ và tây nam Canada, from British Columbia to California, phía đông đến New Mexico và phía bắc đến Manitoba.

Sải cánh dài khoảng 54 mm. Con trưởng thành bay vào cuối hè và fly during the day. Có một lứa một năm.

Ấu trùng ăn các loài Mertensia, Lithospermum và Hackelia. Adults feed on nectar of various herbaceous flowers, bao gồm Cirsium và Solidago.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
Image
Bug Guide
Species info

Gnophaela
Bướm Canada
Bướm Mỹ
Động vật California


title: Salzburg-Umgebung

text:
Bezirk Salzburg-Umgebung là một huyện hành chính (Bezirk) ở bang Salzburg, Áo.
Huyện này có diện tích 1.004,47 km², với dân số 157.440 (năm 2023), và mật độ dân số 157 người trên mỗi km². Trung tâm hành chính huyện là Seekirchen am Wallersee.

 nguồn:: Statistik Austria

Phân chia hành chính
Huyện này được chia thành 37 đô thị, 3 trong số đó là thị xã, và 6 trong số đó là phố thị (market town).

(dân số thời điểm 15 tháng 5 năm 2001)

Thị xã
 Neumarkt am Wallersee (5.420)
 Oberndorf bei Salzburg (5.431)
 Seekirchen am Wallersee (9.344)

Phố thị
 Eugendorf (6.118)
 Grödig (6.638)
 Mattsee (2.850)
 Obertrum (4.208)
 Straßwalchen (6.752)
 Thalgau (6.712)

Các đô thị
 Anif (4.048)
 Anthering (3.108)
 Bergheim (4.839)
 Berndorf bei Salzburg (1.578)
 Bürmoos (4.418)
 Dorfbeuern (1.392)
 Ebenau (1.348)
 Elixhausen (2.681)
 Elsbethen (5.117)
 Faistenau (2.850)
 Fuschl am See (1.334)
 Göming (607)
 Großgmain (2.416)
 Hallwang (3.499)
 Henndorf am Wallersee (4.647)
 Hintersee (460)
 Hof bei Salzburg (3.405)
 Koppl (3.037)
 Köstendorf (2.453)
 Lamprechtshausen (3.140)
 Nußdorf am Haunsberg (2.176)
 Plainfeld (1.131)
 Sankt Georgen bei Salzburg (2.728)
 Sankt Gilgen (3.683)
 Schleedorf (882)
 Seeham (1.677)
 Strobl (3.453)
 Wals-Siezenheim (11.024)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng văn phòng du lịch Salzburg-Umgebung

Salzburg (bang)
Huyện của Áo


title: Höchenschwand

text:
Höchenschwand là một xã ở huyện Waldshut trong bang-Württemberg]] thuộc nước Đức.

Tham khảo


title: Albizia buntingii

text:
Albizia buntingii là một loài rau đậu thuộc họ Fabaceae.
Loài này chỉ có ở Venezuela.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Albizia buntingii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 18 tháng 7 năm 2007.

B
Thực vật Venezuela
Thực vật dễ tổn thương


title: Eo biển Palk

text:
Eo biển Palk () là một eo biển ở Ấn Độ Dương. Eo biển Palk nằm giữa bang Tamil Nadu của Ấn Độ và khu Mannar của Tỉnh Bắc của đảo quốc Sri Lanka. Nó kết nối vịnh Bengal ở phía đông bắc vịnh Palk và từ đó với vịnh Mannar ở phía Tây Nam. Eo biển có chiều rộng từ 33 đến 50 dặm (53–80 km).. Một số con sông đổ vào nó, bao gồm cả sông Vaigai của Tamil Nadu. Eo biển này được đặt tên theo Robert Palk, một thống đốc của Madras (1755-1763) trong thời gian Công ty Raj.
Eo biển có mũi nhọn ở cuối phía nam của nó với một chuỗi các hòn đảo thấp và bãi rạn san hô mà là chung được gọi là Cầu của Adam (hoặc các tên ban đầu cầu của Rama). Chuỗi này kéo dài giữa Dhanushkodi đảo Pamban (còn được biết đến với tên đảo Rameswaram) ở Tamil Nadu và Mannar đảo Sri Lanka. Hòn đảo của Rameswaram được liên kết với lục địa Ấn Độ bên cạnh cầu Pamban.

Tham khảo

Eo biển Ấn Độ
Eo biển Sri Lanka

Biên giới Ấn Độ-Sri Lanka
Eo biển quốc tế
Địa mạo Tamil Nadu


title: Phước Hòa (định hướng)

text:
Phước Hòa có thể là một trong số các địa danh sau:

 Phường Phước Hòa, thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa
 Phường Phước Hòa, thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam
 Phường Phước Hòa, thị xã Phú Mỹ, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu
 Xã Phước Hòa, huyện Bác Ái, tỉnh Ninh Thuận
 Xã Phước Hòa, huyện Phú Giáo, tỉnh Bình Dương
 Xã Phước Hòa, huyện Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam
 Xã Phước Hòa, huyện Tuy Phước, tỉnh Bình Định


title: Megachile rhodopus

text:
Megachile rhodopus là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1896.

Chú thích

Tham khảo

R
Động vật được mô tả năm 1896


title: Nord (tỉnh của Pháp)

text:
Nord là một tỉnh của Pháp, thuộc vùng hành chính Hauts-de-France, tỉnh lỵ Lille, bao gồm các quận với các quận lỵ còn lại là: Avesnes-sur-Helpe, Cambrai, Douai, Dunkirk, Valenciennes.
Nord là bộ phận đông dân nhất của đất nước. Nó cũng chứa vùng đô thị của thành phố Lille, vùng đô thị lớn thứ năm ở Pháp sau Paris, Lyon, Marseille và Toulouse. Trong bộ phận này là một phần của Pháp nơi tiếng địa phương tiếng Flemish của tiếng Hà Lan vẫn được nói (cùng với tiếng Pháp) như một ngôn ngữ bản địa. Giống như tiếng Hà Lan, phương ngữ của Ch'ti vẫn được nói ở đây.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Préfecture
 Conseil général
 Comité départemental du Tourisme
 DMOZ

Hauts-de-France
Tỉnh của Pháp
Khởi đầu năm 1790 ở Pháp


title: Moulin de la Galette

text:
Moulin de la Galette là một cối xay gió, hiện còn chạy được ở đồi Montmartre, quận 18, thành phố Paris. Ngày nay, cối xay gió này trở thành một quán rượu nổi tiếng của Montmartre.

Lịch sử
Moulin de la Galette bao gồm hai cối xay gió: Blute-fin và Radet. Moulin de la Galette được nêu lên lần đầu tiên vào năm 1622 với tên moulin du palais, tức cối xay gió của cung điện. Gia đình Debray đã mua lại hai cối xay gió vào năm 1809 để xay bột. Không chỉ xay lúa mỳ, họ còn sử dụng cối xay gió để ép nho, hoặc để nghiền các thứ khác. Những người dân Paris thích thú coi nó là một điểm đích trong các cuộc đi dạo.

Năm 1814, khi Paris bị vây hãm bởi lính Cozac, Nga, bốn anh em nhà Debray đã phá và giữ chặt các cánh của cối xay gió trong thời kỳ phòng thủ vô vọng. Tới thời kỳ Khôi Phục, Nicolas-Charles Debray đã sửa tòa nhà thành một phòng khiêu vũ như có thể nhìn thấy trong bức họa Bal du moulin de la Galette của Pierre-Auguste Renoir.

Năm 1870, cối xay gió được sửa thành quán rượu ngoài trời. Tới năm 1895, nó bắt đầu được gọi bằng tên Moulin de la Galette. Cái tên này bắt nguồn từ La Galette, một loại bánh mỳ làm từ lúa mạch đen.

Sau khi trở thành music-hall, tòa nhà còn được sử dụng làm phòng phát radio và truyền hình. Nó cũng từng là phòng thu âm của hãng ORTF.

Cối xay gió trong nghệ thuật

Một vài tác phẩm nổi tiếng về cối xay gió này.
 Le bal du moulin de la galette của Pierre-Auguste Renoir năm 1876.
 Bộ tranh Le moulin de la galette của Van Gogh năm 1886
 Le moulin de la galette của Pablo Picasso năm 1900.
 Moulin de la galette của Henri de Toulouse-Lautrec.
 Moulin de la galette của Kees Van Dongen.
 Le moulin de la galette của Maurice Utrillo năm 1922.

Tham khảo

Nhà hàng Paris
Montmartre
Quận 18, Paris
Cối xay gió tại Pháp
Công trình xây dựng Paris
Cối xay ở Pháp
Điểm tham quan ở Paris


title: Saint-Remy-en-l'Eau

text:
Saint-Remy-en-l'Eau là một xã ở tỉnh Oise Hauts-de-France phía bắc Pháp. Xã Saint-Remy-en-l'Eau nằm ở khu vực có độ cao trung bình 80 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintremyenleau


title: Freimersheim, Südliche Weinstraße

text:
Freimersheim là một đô thị thuộc huyện Südliche Weinstraße, trong bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị này có diện tích 5,37 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 948 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Südliche Weinstraße


title: Xe điện mặt đất

text:
Xe điện mặt đất (, hoặc ở Mỹ là Streetcar hay Trolley), cũng được gọi là tàu điện, tàu điện trên phố là một loại phương tiện chở khách công cộng chạy bằng điện trên các đường ray ở đường phố, di chuyển song song với các phương tiện giao thông đường bộ.

Thuật ngữ xe điện trước kia thường chỉ loại phương tiện này chạy trên các phố, trong khu vực trung tâm thành phố, lấy điện từ các đường dây. Hầu hết xe điện đều chạy theo các tuyến cố định và là một bộ phận của hệ thống giao thông công cộng của đô thị. Ở một số thành phố, các tuyến xe điện vươn xa tới các vùng ngoại ô đông dân cư và phục vụ số lượng hành khách đông đảo như tàu điện ngầm thông thường. Với ưu điểm tiện lợi trong tiếp cận hành khách, dễ trung chuyển với xe buýt và tàu điện ngầm, xe điện được xếp vào hạng đường sắt trọng tải nhẹ. Hiện nay do hệ thống xe điện mặt đất do thực dân Pháp xây dựng ở Việt Nam đã bị dỡ bỏ từ lâu, cụm từ xe điện bây giờ thường ám chỉ tới phương tiện giao thông chạy bằng ắc quy và pin như xe đạp điện, xe máy điện, ô tô điện.

Hệ thống xe điện mặt đất từng rất thịnh hành và từng là phương tiện chuyên chở hành khách công cộng chính yếu ở nhiều đô thị lớn trên thế giới. Tuy nhiên với sự bùng nổ dân số và sự gia tăng phương tiện cá nhân, nhiều nơi đã thu hẹp mạng lưới này hoặc thay thế bằng xe buýt thuận tiện hơn cho đường phố. Trước thời kỳ điện khí hóa, các phương tiện này còn vận hành bằng than, lò hơi áp suất và sức kéo động vật. Hiện nay, nguồn năng lượng phổ biến nhất trên hầu hết các tuyến xe là điện, theo sau là xăng, khí thiên nhiên và hydro.

Thuật ngữ tàu điện cũng có thể chỉ các loại phương tiện vận tải trên đường ray chạy điện nói chung, như tàu điện ngầm, tàu đệm từ.

Lịch Sử

Tàu Chạy Bằng Ngựa
Chuyến tàu điện chở người đầu tiên là tuyến Swansea and Mumbles Railway, ở Wales, UK,

Sử dụng

Trên toàn thế giới có nhiều hệ thống xe điện mặt đất khác nhau. Nhiều hệ thống đã ra đời từ những năm cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20 và trở thành một phần trong lịch sử phát triển của nhiều đô thị châu Âu và châu Á. Sau nhiều biến động của thời cuộc, nhiều mạng lưới xe điện đã bị ngừng vào giữa thế kỷ trước, và nhiều mạng lưới cũ được chỉnh trang và nâng cấp đáng kể nhằm phục vụ du lịch và bảo tồn bản sắc đô thị. Hiện nay xe điện và đường sắt nhẹ vẫn tiếp tục được phát triển và ngày càng trở nên phổ biến trên nhiều đô thị văn minh trên thế giới.

Thống kê
Tính đến tháng 10 năm 2015, tàu điện mặt đất đang hoạt động ở 388 thành phố, 206 trong số đó là ở châu Âu.

Ở Việt Nam

Từ thời Pháp thuộc đã có tàu điện ở Hà Nội, nhưng nay đã bị phá bỏ. Người dân vẫn quen gọi leng keng tiếng tàu điện

Mỗi đoàn tàu có 2 hoặc 3 toa, ở toa đầu có chia ra 2 hạng vé: hạng nhất, hạng nhì. Hạng nhất có ghế đệm, ngồi ngang nhìn thẳng; hạng nhì ngồi dọc ghế cứng...
Cách đây hơn 1 thế kỷ, tàu điện được xây dựng ở Hà Nội. Lịch sử tàu điện Hà Nội như sau:
Tháng 5/1890, Công ty Điện địa Đông Dương xin phép chính quyền thực dân thành lập một cơ sở khai thác giao thông bằng tàu điện gọi là “Nhà máy xe điện” thuộc vào Công ty này (tên Pháp là Usine de la Société des tramways électriques de L’ Indochine). Nhà máy đó đặt ở đầu làng Thuỵ Khuê nên dân Hà Nội ngày ấy gọi là “Nhà máy tàu điện Thuỵ Khuê”.

Ngày 13 tháng 9 năm 1900, tàu chạy thử tuyến đường đầu tiên Bờ Hồ - Thuỵ Khuê. Chợ Đồng Xuân đông hẳn lên và suốt ngày nhộn nhịp. “Nhà tàu” hái ra tiền, thu bộn lợi.

Do vậy sang năm 1901 có thêm đường Bờ Hồ - Thái Hà ấp, khánh thành ngày 10/11/1901. Lúc đó đường tàu chạy dọc Hàng Bông sang Cửa Nam, theo đường Sinh Từ (nay là Nguyễn Khuyến) rẽ sang trước mặt Văn Miếu rồi ra đường Hàng Bột (nay là Tôn Đức Thắng).

2 năm sau, người ta bỏ đoạn Cửa Nam – Sinh Từ - Văn Miếu mà cho tàu chạy theo phố Hàng Đẫy (nay là Nguyễn Thái Học) tới lưng Văn Miếu thì rẽ sang Hàng Bột (phố Tôn Đức Thắng ngày nay).

Năm 1906, tuyến đường xe điện Bờ Hồ - Chợ Mơ được xây dựng và khánh thành ngày 18/12/1906. Ít năm sau, kéo dài đường Bờ Hồ - Thuỵ Khuê lên tận Chợ Bưởi.

Năm 1915 đường Bờ Hồ - Thái Hà ấp được kéo vào thị xã Hà Đông nhưng phải dừng ở bên này Cầu Đơ vì cây cầu này yếu, không chịu được tải trọng của tàu.

Trong năm 1929 đó có thêm được tuyến Yên Phụ - ngã Tư Đồng Lầm (nay là ngã tư Đại Cồ Việt – Lê Duẩn) để rồi mãi tới tháng 5 năm 1943 mới nối xuống trước cửa nhà thương Vọng (nay là bệnh viện Bạch Mai).

Như vậy là tới năm 1929, từ ga Trung tâm Bờ Hồ (Ga Tàu điện Bờ Hồ nay là ngôi nhà “Hàm cá mập”) toả ra 6 ngã: lên Yên Phụ, lên chợ Bưởi, sang Cầu Giấy, vào Hà Đông, xuống chợ Mơ và Vọng, tức cũng là toả ra 6 cửa ô nối nông thôn với nội thành…

Thời Pháp thuộc mỗi đoàn tàu có hai hoặc ba toa, ở toa đầu có chia ra hai hạng vé: hạng nhất, hạng nhì. Hạng nhất có ghế đệm, ngồi ngang nhìn thẳng; hạng nhì ngồi dọc ghế cứng. Hàng hoá chất ở dưới ghế, thúng mủng quang gánh móc ở bên ngoài toa cuối.
Mạng lưới đường xe điện cũ vào khoảng 30 km và bao gồm 5 tuyến đường và Bờ Hồ chính là trạm trung tâm.
Trong những thập niên đầu của thế kỉ XX tàu điện gần như là một trong những biểu tượng của Hà Nội xưa và cũng là phương tiện giao thông chính của khu vực Hà Nội./.

(Theo vov.vn)

Danh sách các quốc gia có hệ thống xe điện mặt đất và đường sắt nhẹ

Xem thêm

 Tàu điện ngầm
 Xe điện bánh hơi
 Tàu điện München, Đức
 Xe điện Dubai
 Hệ thống xe điện tại Poznań, Ba Lan
 Xe điện nhanh của Poznań, Ba Lan
 Tàu điện Szczecin, Ba Lan

Phương tiện giao thông dùng điện
Phát minh của Đức
Lịch sử giao thông
Vận tải đường sắt
Phát minh của Nga


title: Echthrogaster lugubris

text:
Echthrogaster lugubris là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Blackburn miêu tả khoa học năm 1900.

Chú thích

Tham khảo

Echthrogaster


title: Quận Trigg, Kentucky

text:
Quận Trigg là một quận thuộc tiểu bang Kentucky, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo Stephen Trigg, một sĩ quan trong chiến tranh cách mạng Mỹ. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số 12.597 người. Quận lỵ đóng ở Cadiz.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích , trong đó có  là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh

Quận Lyon (bắc)
Quận Caldwell (đông bắc)
Quận Christian (đông)
Quận Stewart, Tennessee (nam)
Quận Calloway (tây nam)
Quận Marshall (tây bắc)

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số  năm 2000, quận đã có dân số 12.597 người, 5.215 hộ gia đình, và 3.765 gia đình sống trong quận Trigg. Mật độ dân số là 28 trên một dặm vuông (11 / km2). Có 6.698 đơn vị nhà ở với mật độ trung bình là 15 trên một dặm vuông (5,8 / km 2). Cơ cấu chủng tộc của quận gồm 88,34% người da trắng, 9,79% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,21% người Mỹ bản xứ, 0,25% châu Á, Thái Bình Dương 0,01%, 0,18% từ các chủng tộc khác, và 1,22% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 0,90% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc một chủng tộc nào.

Có 5.215 hộ, trong đó 29,10% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 60,20% là đôi vợ chồng sống với nhau, 8,40% có một chủ hộ nữ và không có chồng, và 27,80% là các gia đình không. 25,00% hộ gia đình đã được tạo ra từ các cá nhân và 11,60% có người sống một mình 65 tuổi hoặc lớn tuổi hơn là người. Cỡ hộ trung bình là 2,39 và cỡ gia đình trung bình là 2,84.

Trong quận tháp tuổi dân số được trải ra với 22,90% dưới độ tuổi 18, 6,80% 18-24, 26,70% 25-44, 27,00% từ 45 đến 64, và 16,60% từ 65 tuổi trở lên người. Độ tuổi trung bình là 40 năm. Đối với mỗi 100 nữ có 96,90 nam giới. Đối với mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 94,10 nam giới.

Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong quận đạt 33.002 USD, và thu nhập trung bình cho một gia đình là $ 40.886. Phái nam có thu nhập trung bình $ 31.158 so với 22.081 $ cho phái nữ. Mức thu nhập bình quân đầu người là 17.184 $. Có 8,80% gia đình và 12,30% dân số sống dưới mức nghèo khổ, bao gồm 13,20% những người dưới 18 tuổi và 14,70% của những người 65 tuổi hoặc hơn.

Tham khảo

Quận của Kentucky

Khu dân cư thành lập năm 1820
Kentucky 1820
Vùng đô thị Clarksville


title: 350 Ornamenta

text:
350 Ornamenta là một tiểu hành tinh tương đối lớn ở vành đai chính. Nó được xếp loại tiểu hành tinh kiểu C, và dường như có thành phần cấu tạo bằng vật liệu cacbonat.

Tiểu hành tinh này do Auguste Charlois phát hiện ngày 14.12.1892 ở Nice, Pháp, và được đặt theo tên Antoinette Horneman ở Scheveningen, con gái của một thủy thủ người Hà Lan. Cô là hội viên nhiệt thành của Société astronomique de France (Hội Thiên văn học Pháp).

Tham khảo

Liên kết ngoài
 350 Ornamenta - baneparametre hos JPL Solar System Dynamics

Tiểu hành tinh vành đai chính
Tiểu hành tinh kiểu C
Thiên thể phát hiện năm 1892


title: Labidochromis gigas

text:
Labidochromis gigas là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Nó là loài đặc hữu của Malawi. Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước ngọt.

Nguồn
 Kasembe, J. 2005. Labidochromis gigas. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Động vật Malawi
Labidochromis


title: Đàm Thanh Sơn

text:
Đàm Thanh Sơn (sinh 1969) là một giáo sư, tiến sĩ vật lý lý thuyết người Việt.

Tiểu sử

Đàm Thanh Sơn sinh tại Hà Nội, quê gốc ở  Bắc Ninh trong thời kì chiến tranh trong gia đình trí thức. Cha ông là giáo sư dược học Đàm Trung Bảo, mẹ là phó giáo sư, tiến sĩ sinh hoá Nguyễn Thị Hảo.

Ông tốt nghiệp Trường Đại học Tổng hợp Quốc gia Moskva năm 1991 và nhận bằng tiến sĩ vật lý tại Viện Nghiên cứu Hạt nhân Moskva năm 1995.

Từ năm 1995-1999: Ông là học giả hậu tiến sĩ (postdoc) tại Đại Học Washington, Seattle (1995-1997) và Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) (1997-1999) .

Từ năm 1999-2002: Ông được bổ nhiệm làm giáo sư tại Đại học Columbia, đồng thời là học giả (fellow) ở Trung tâm Nghiên cứu RIKEN-BNL, Phòng Thí nghiệm Quốc gia Brookhaven (BNL), Hoa Kỳ. Từ năm 2002, ông quay lại Seattle, được bổ nhiệm chức giáo sư tại Khoa Vật lý của Đại học Washington và đồng thời là học giả cao cấp (Senior Fellow) tại Viện Vật lý Hạt nhân trực thuộc đại học này.

Năm 2008 tổ chức Olympic Vật lý quốc tế ở Việt Nam, ông là một trong ba giáo sư vật lý Việt Nam được mời tham gia Ban tổ chức.

Từ tháng 09 năm 2012, ông là giáo sư (University Professor) tại Đại học Chicago, Hoa Kỳ. Các lĩnh vực nghiên cứu của GS Đàm Thanh Sơn bao gồm: vật lý lý thuyết, chủ yếu là vật lý hạt cơ bản, vật lý hạt nhân và các ứng dụng của lý thuyết dây.

Năm 2014, ông trở thành thành viên của Viện hàn lâm khoa học và Nghệ thuật Mỹ, cũng năm này ông được bầu là thành viên Viện hàn lâm khoa học quốc gia Mỹ.

Thành tích học tập và nghiên cứu
Đàm Thanh Sơn là cựu học sinh khối chuyên Toán-Tin, Trường Trung học phổ thông chuyên Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội, ông từng đoạt huy chương vàng tại Olympic Toán quốc tế 1984 tại Praha (Cộng hòa Séc) với số điểm tuyệt đối 42/42 khi mới 15 tuổi, bảo vệ luận án tiến sĩ tại Trường Đại học Tổng hợp Moskva (Liên Xô) năm 25 tuổi.

Đầu năm 2005, nhóm 3 nhà vật lý Đàm Thanh Sơn, P. K. Kovtun và A. O. Starinets đã công bố một công trình về độ nhớt của lỗ đen theo thuyết trường lượng tử tương tác mạnh trên tạp chí Physical Review Letters (một trong những tạp chí vật lý uy tín nhất trên thế giới hiện nay). Bài báo đã đưa ra mô hình lỗ đen lỏng trong không gian lý thuyết 10 chiều, một giả thuyết được tạp chí New Scientist đánh giá cao. Tính từ năm 1994 đến năm 2008, Đàm Thanh Sơn là tác giả và đồng tác giả của 92 bài báo, bản báo cáo trong đó có tới 14 bài trên Physical Review Letters và nhiều công trình trên các tạp chí uy tín khác của Hội Vật lý Hoa Kỳ (American Physical Society) như Physical Review D, Physical Review B, Physical Review B.

Ngày 8 tháng 8 năm 2018 Đàm Thanh Sơn nhận Dirac Medal của Trung tâm quốc tế về Vật lý Lý thuyết ICTP cùng với hai nhà vật lý lý thuyết là Subir Sachdev (Đại học Harvard, người Ấn Độ) và Văn Tiểu Cương (MIT, người Mỹ gốc Trung Quốc).

Một số công trình đáng chú ý
 R. Baier, A.H. Mueller, D. Schiff, and D.T. Son, "Bottom-up" thermalization in heavy ion collisions, Phys. Lett. B 502, 51 (2001).
 P. Kovtun, D.T. Son, and A.O. Starinets, Viscosity in Strongly Interacting Quantum Field Theories from Black Hole Physics, Phys. Rev. Lett. 94, 111601 (2005).
 Y. Nishida and D.T. Son, Epsilon Expansion for a Fermi Gas at Infinite Scattering Length, Phys. Rev. Lett. 97, 050403 (2006).
 C. Hoyos and D.T. Son, Hall Viscosity and Electromagnetic Response, Phys. Rev. Lett. 108, 066805 (2012).

Tham khảo

Liên kết ngoài
GS.TS. Đàm Thanh Sơn

Học sinh trường Trung học phổ thông chuyên Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội
Nhà vật lý Việt Nam
Nhà vật lý lý thuyết
Nhà khoa học Việt Nam
Giáo sư Việt Nam
Giáo sư Mỹ
Giáo sư gốc Việt
Huy chương vàng Olympic Toán học Quốc tế
Sinh tại Hà Nội
Cựu sinh viên Đại học Quốc gia Moskva
Sống tại Nga
Tiến sĩ Vật lý Việt Nam
Tiến sĩ Việt Nam tốt nghiệp tại Nga
Cựu học sinh trường Trung học cơ sở Trưng Vương, Hà Nội


title: Chezal-Benoît

text:
Chezal-Benoît là một xã thuộc tỉnh Cher trong vùng Centre-Val de Loire miền trung Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Cher

Liên kết ngoài
Chezal-Benoît on the Quid website

Ghi chú

Chezalbenoit


title: Memecylon teitense

text:
Memecylon teitense là một loài thực vật thuộc họ Melastomataceae. Đây là loài đặc hữu của Kenya.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Memecylon teitense. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Kenya
Memecylon
Thực vật dễ tổn thương


title: Kalabana

text:
Kalabana là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Banga, Aklan

text:
Banga là một đô thị hạng 4 ở tỉnh Aklan, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2015, đô thị này có dân số 39.505 người trong. Thị xã này có Aklan State University.

Các khu phố (barangay)

Banga được chia thành 30 khu phố (barangay).

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Mã địa lý chuẩn Philipin
 Thông tin điều tra dân số Philipin năm 2000
 Aklan State University

Đô thị của Aklan


title: Amegilla medicorum

text:
Amegilla medicorum là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1910.

Chú thích

Tham khảo

Amegilla
Động vật được mô tả năm 1910


title: Eucera elongatula

text:
Eucera elongatula là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Vachal mô tả khoa học năm 1907.

Chú thích

Tham khảo

Eucera
Động vật được mô tả năm 1907


title: Oecetis minerva

text:
Oecetis minerva là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Oecetis


title: Ampedus otobei

text:
Ampedus otobei là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Kishii miêu tả khoa học năm 1986.

Chú thích

Tham khảo

Ampedus


title: Nomia quadrituberculata

text:
Nomia quadrituberculata là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cameron mô tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Nomia
Động vật được mô tả năm 1905


title: Teucholabis bruneri

text:
Teucholabis bruneri là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Teucholabis
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Prunum humboldti

text:
Prunum humboldti là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Marginellidae, họ ốc mép.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Prunum


title: Kirchheim am Neckar

text:
Kirchheim là một thị xã ở huyện Ludwigsburg thuộc bang Baden-Württemberg nước Đức. Đô thị này có diện tích 8,53 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 5098 người.

Chú thích

Ludwigsburg (huyện)
Xã của bang Baden-Württemberg
Khu dân cư thành lập thế kỷ 10


title: Plebejus orbitulus

text:
Plebejus orbitulus là một loài bướm ngày thuộc họ Lycaenidae. Nó được tìm thấy ở Anpơ (ranging from the French Alps to Slovenia và Áo) và vùng núi của Na Uy và Thuỵ Điển.

Sải cánh dài 25–30 mm. Chúng bay từ tháng 6 đến tháng 8 tùy theo địa điểm.

Ấu trùng ăn Astragalus alpinus.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Treknature

Plebejus
Côn trùng châu Âu


title: Angarotipula tokunagana

text:
Angarotipula tokunagana là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Angarotipula


title: Victor Francis Hess

text:
Victor Francis Hess (24.6.1883 – 17.12.1964) là nhà Vật lý học người Mỹ gốc Áo đã đoạt Giải Nobel Vật lý năm 1936 cho công trình phát hiện ra các tia vũ trụ.

Tiểu sử

Thời niên thiếu
Hess sinh tại lâu đài Waldstein gần Peggau ở Styria, Áo, là con của Vinzens Hess và Serafine Edle von Grossbauer-Waldstätt. Cha ông là người phụ trách lâm nghiệp hoàng gia phục vụ hoàng thân Öttingen-Wallerstein. Hess học trường trung học cấp II ở Graz từ năm 1893 tới năm 1901.

Sự nghiệp
Từ năm 1901 Hess học ở Đại học Graz, và đậu bằng tiến sĩ vật lý năm 1910. Ông làm phụ tá cho Stephan Meyer ở Viện nghiên cứu Radium của Viện Hàn lâm Khoa học Wien từ năm 1910 tới 1920. Hess lấy phép nghỉ năm 1921 để sang Hoa Kỳ làm việc ở Công ty Radium Hoa Kỳ tại New Jersey, như một nhà vật lý cố vấn cho Phòng phụ trách các mỏ của Hoa Kỳ tại thành phố Washington DC. Năm 1923, ông trở lại Đại học Graz, và được bổ nhiệm làm giáo sư Vật lý thực nghiệm năm 1925. Năm 1931 Đại học Innsbruck bổ nhiệm ông làm giáo sư kiêm giám đốc Viện X quang.

Năm 1938 Hess lại sang Hoa Kỳ với người vợ gốc Do Thái để trốn khỏi cuộc bách hại của Đức quốc xã. Cùng năm, ông được Đại học Fordham bổ nhiệm làm giáo sư Vật lý học. Năm 1944 ông nhập quốc tịch Mỹ. Năm 1956, ông rút lui khỏi Đại học Fordham và nghỉ hưu. Ông từ trần ngày 17.12.1964 tại Mount Vernon, New York.

Khám phá tiên phong
Từ năm 1911 tới 1913, Hess đảm nhiệm việc nghiên cứu đem lại cho ông giải Nobel Vật lý năm 1936. Trong nhiều năm, các nhà khoa học đã bị bối rối bởi các mức bức xạ ion hóa đo dược trong khí quyển. Thời đó cho rằng bức xạ được phát ra từ Trái Đất, và mức bức xạ sẽ giảm xuống khi khoảng cách Trái Đất càng xa hơn. Các dụng cụ nghiệm điện được sử dụng trước đây đã cho một sự đo lường bức xạ xấp xỉ gần đúng, nhưng chỉ ra rằng ở độ cao hơn trong khí quyển thì mức bức xạ có thể thực sự nhiều hơn là mức ở mặt đất. Hess đã tiếp cận điều bí ẩn này, trước hết bằng việc gia tăng độ chính xác của thiết bị đo lường nhiều hơn, rồi sau đó đích thân mang theo thiết bị đo lường này lên một khí cầu. Ông đo lường cách hệ thống các mức bức xạ tại các độ cao lên tới 5,3 km trong các năm 1911-1912. Các chuyến bay táo bạo được thực hiện cả ban ngày lẫn ban đêm, mang lại sự rủi ro đáng kể cho bản thân ông.

Kết quả của việc đo lường tỉ mỉ của Hess đã được ghi trong Biên bản lưu của Viện Hàn lâm Khoa học Wien, chỉ cho thấy mức bức xạ giảm xuống ở độ cao khoảng 1 km, nhưng trên độ cao này thì mức bức xạ gia tăng đáng kể, với mức bức xạ khám phá ở độ cao 5 km là khoảng gấp 2 lần so với mức ở mực nước biển. Kết luận của ông là có bức xạ từ ngoài không gian xâm nhập vào khí quyển. Khám phá của ông đã được Robert Andrews Millikan xác nhận năm 1925 và đặt tên cho bức xạ này là các "tia vũ trụ". Khám phá của Hess đã mở cửa cho nhiều khám phá mới trong khoa Vật lý hạt nhân.

Giải thưởng
 Giải Lieben (1919)
 Giải tưởng niệm Abbe Memorial Prize
 Huy chương Abbe của Viện Carl Zeiss tại Jena (1932)
 Giải Nobel Vật lý (1936)

Tác phẩm

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Nobelprize.org, Giải Nobelpriset Vật lý 1936
 Biography and Nobel lecture (nobelprize.org)

 Ausführliches Datenmaterial der Universität Innsbruck (tiếng Đức)
 http://www.mpi-hd.mpg.de/hfm/HESS/public/vfHess.pdf (PDF-Datei; 1,07 MB) (tiếng Đức)
 http://www.federmann.co.at/vfhess/  (tiếng Đức)

Sinh năm 1883
Mất năm 1964
Người Mỹ gốc Áo
Nhà vật lý Mỹ
Nhà vật lý Áo
Người đoạt giải Nobel Vật lý
Người Hoa Kỳ đoạt giải Nobel
Người Áo đoạt giải Nobel
Tia vũ trụ
Nhà vật lý thực nghiệm
Nhà vật lý Mỹ thế kỷ 20


title: Tự Cống

text:
Tự Cống (giản thể: 自贡; phồn thể: 自貢; bính âm: Zìgòng; tên khác: Tzu-kung) là địa cấp thị thuộc tỉnh Tứ Xuyên, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.

Lịch sử

Địa lý

Dân cư

Các đơn vị hành chính
Địa cấp thị Tự Cống quản lý các đơn vị cấp huyện sau:

Các quận nội thành
Các quận:
 Đại An (大安区)
 Tự Lưu Tỉnh (自流井区)
 Cống Tỉnh (贡井区)
 Duyên Than (沿滩区)

Các huyện
Các huyện
 Huyện Vinh (荣县)
 Phú Thuận (富顺县)

Đơn vị kết nghĩa
  Goseong, Hàn Quốc

Xem thêm
 Tứ Xuyên
 Thành Đô

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang web của Tự Cống
 Cổng thông tin của Tự Cống
 Du lịch Tự Cống

Thành phố tỉnh Tứ Xuyên


title: Ai Cập

text:
Ai Cập ( ,  ,    ), tên chính thức là nước Cộng hòa Ả Rập Ai Cập, là một quốc gia liên lục địa có phần lớn lãnh thổ nằm tại Bắc Phi, cùng với bán đảo Sinai thuộc Tây Á. Ai Cập giáp Địa Trung Hải, có biên giới với Dải Gaza và Israel về phía đông bắc, giáp vịnh Aqaba về phía đông, biển Đỏ về phía đông và nam, Sudan về phía nam, và Libya về phía tây. Ngoài ra, Ai Cập có biên giới hàng hải với Jordan và Ả Rập Xê Út qua vịnh Aqaba và biển Đỏ.

Trong số các quốc gia hiện tại, Ai Cập có lịch sử vào hàng lâu đời nhất, là một trong các quốc gia đầu tiên trên thế giới vào thiên niên kỷ 10 TCN., và đã trải qua một số bước phát triển sớm nhất về chữ viết, nông nghiệp, đô thị hoá, tôn giáo có tổ chức và chính phủ trung ương. Di sản văn hoá phong phú của Ai Cập là bộ phận của bản sắc dân tộc, từng phải chịu ảnh hưởng mà đôi khi là đồng hoá từ bên ngoài như Hy Lạp, Ba Tư, La Mã, Ả Rập, Ottoman, và châu Âu như Anh, Pháp( thời gian ngắn ). Ai Cập từng là một trong các trung tâm ban đầu của Cơ Đốc giáo, song trải qua Hồi giáo hoá trong thế kỷ VII và từ đó duy trì là một quốc gia Hồi giáo, song Cơ Đốc giáo vẫn chiếm một phần đáng kể ở quốc gia này.

Ai Cập có trên 100 triệu dân, là quốc gia đông dân nhất tại Bắc Phi và thế giới Ả Rập, là quốc gia đông dân thứ ba tại châu Phi và thứ 14 trên thế giới. Đại đa số cư dân sống gần bờ sông Nin, trong một khu vực có diện tích khoảng 40.000 km², là nơi duy nhất có đất canh tác. Các khu vực rộng lớn thuộc sa mạc Sahara chiếm hầu hết lãnh thổ Ai Cập, song có cư dân thưa thớt. Khoảng một nửa cư dân Ai Cập sống tại khu vực thành thị, các trung tâm dân cư đông đúc là Đại Cairo, Alexandria và các thành phố lớn khác tại đồng bằng châu thổ sông Nin.

Ai Cập hiện đại được nhận định là một cường quốc khu vực và cường quốc bậc trung, có ảnh hưởng đáng kể về văn hoá, chính trị và quân sự tại Bắc Phi, Trung Đông và thế giới Hồi giáo. Kinh tế Ai Cập nằm vào hàng lớn nhất và đa dạng nhất tại Trung Đông, và theo dự kiến sẽ nằm trong số các nền kinh tế lớn nhất thế giới trong thế kỷ XXI. Ai Cập là một thành viên của Liên Hợp Quốc, Phong trào không liên kết, Liên đoàn Ả Rập, Liên minh châu Phi, và Tổ chức Hợp tác Hồi giáo.

Từ nguyên

Tên gọi của Ai Cập trong tiếng Việt bắt nguồn từ tiếng Trung. Trong tiếng Anh, quốc gia này được gọi "Egypt", bắt nguồn từ tên tiếng Hy Lạp cổ đại "Aígyptos" (). Bằng tiếng Trung, tên "Aígyptos" của tiếng Hy Lạp được phiên âm thành "Āi jí", và viết bằng chữ Hán là "埃及". Trong các tài liệu Kinh thánh bằng tiếng Việt thì Ai Cập được phiên âm là Ê-díp-tô (phiên âm thẳng từ phát âm tiếng Hy Lạp).

Mir là quốc hiệu chính thức theo tiếng Ả Rập của Ai Cập hiện đại, nó có gốc ngôn ngữ Semit, cùng gốc trực tiếp với tiếng Hebrew מִצְרַיִם (Mitzráyim), có nghĩa là "hai đoạn thẳng" và cũng có thể có nghĩa là "một đất nước" hay "một quốc gia".

Tên cổ của nước này là kemet, hay "miền đất đen," xuất phát từ lớp đất phù sa lắng đọng màu mỡ màu đen do những trận lụt của sông Nin đem đến, khác biệt so với 'miền đất đỏ' (deshret) của sa mạc. Ở giai đoạn sau, cái tên này trở thành keme trong tiếng Copt. Tên Egypt theo tiếng Anh bắt nguồn từ từ Aegyptus trong tiếng Latin và xuất phát từ Αίγυπτος (Aiguptos) trong tiếng Hy Lạp cổ. Từ này có thể lại có nguồn gốc từ câu ḥwt-k3-ptḥ ("Hwt ka Ptah") trong tiếng Ai Cập cổ có nghĩa là "ngôi nhà Ka của Ptah," tên của một ngôi đền thánh Ptah tại Memphis (Ai Cập).

Vị trí địa lý

Ai Cập có biên giới với Li bi ở phía tây, Sudan ở phía nam, với Israel ở đông bắc. Vai trò địa chính trị quan trọng của Ai Cập xuất phát từ vị trí chiến lược của Ai Cập: là một quốc gia liên lục địa ở cả châu Á và châu Phi, họ sở hữu một cầu nối lục địa (Eo đất Suez) giữa Châu Phi và Châu Á, và một cầu nối đường thủy (Kênh Suez) nối giữa Biển Địa Trung Hải và Ấn Độ Dương thông qua Biển Đỏ.

Các thành phố và thị trấn gồm Alexandria, một trong những thành phố cổ vĩ đại nhất, Aswan, Asyut, Cairo, thủ đô Ai Cập hiện đại, El-Mahalla El-Kubra, Giza, nơi có Kim tự tháp Khufu, Hurghada, Luxor, Kom Ombo, Port Safaga, Port Said, Sharm el Sheikh, Shubra-El-Khema, Suez,nơi có Kênh Suez, Zagazig, và Al-Minya.

Các sa mạc: Ai Cập chiếm một phần Sa mạc Sahara và Sa mạc Libya. Các sa mạc này được coi là "vùng đất đỏ" trong thời Ai Cập cổ đại, và nó bảo vệ Vương quốc của các Pharaohs tránh khỏi các mối đe dọa từ phía tây.

Ốc đảo gồm: Ốc đảo Bahariya, Ốc đảo Dakhleh, Ốc đảo Farafra, Ốc đảo Kharga, Ốc đảo Siwa. Một ốc đảo là một vùng đất xanh tươi và màu mỡ ở giữa sa mạc.

Năm 2017, theo thỏa thuận điều chỉnh biên giới trên biển được Ai Cập và Ả Rập Saudi ký kết hồi tháng 4 năm 2016 nhân chuyến thăm Cairo của Quốc vương Salman của Ả Rập Xê Út. Chính quyền Cairo nhất trí chuyển giao chủ quyền hai đảo Tiran và Sanafir trên biển Đỏ cho Ả Rập Xê Út dù người dân không đồng tình. Ai Cập khẳng định hai hòn đảo Tiran và Sanafir thuộc chủ quyền của Ả Rập Xê Út và do Ai Cập kiểm soát khi trước đó Ả Rập Xê Út đã đề nghị Ai Cập bảo vệ những đảo này trong những năm 1950.

Lịch sử

Tồn tại bằng chứng về thuật khắc đá dọc theo thềm sông Nin và tại các ốc đảo sa mạc. Trong thiên niên kỷ 10 TCN, nền văn hoá săn bắn-hái lượm và đánh cá bị thay thế bằng nền văn hoá xay hạt lương thực. Biến đổi khí hậu hoặc chăn thả quá độ vào khoảng năm 8.000 TCN bắt đầu làm khô hạn đất đồng cỏ chăn nuôi của Ai Cập, hình thành sa mạc Sahara. Các bộ lạc ban đầu này di cư đến gần sông Nin, tại đó họ phát triển một nền kinh tế nông nghiệp định cư và xã hội tập trung hơn.

Đến khoảng năm 6000 TCN, một nền văn hoá đồ đá mới bén rễ tại thung lũng sông Nin. Trong thời kỳ đồ đá mới, một số nền văn hoá tiền triều đại phát triển độc lập tại Thượng và Hạ Ai Cập. Văn hoá Badari và kế thừa nó là văn hoá Naqada thường được cho là các tiền thân của Ai Cập thời các vương triều. Di chỉ Hạ Ai Cập có niên đại sớm nhất được biết đến là Merimda, có niên đại trước văn hoá Badari khoảng bảy trăm năm. Các cộng đồng Hạ Ai Cập đương thời cùng tồn tại với các đối tác ở phía nam trong hơn hai nghìn năm, duy trì khác biệt về văn hoá song vẫn thường xuyên giao lưu thông qua mậu dịch. Bằng chứng có niên đại sớm nhất được biết đến về các bản khắc tượng hình Ai Cập xuất hiện trên các bình gốm Naqada III thuộc giai đoạn tiền triều đại, có niên đại khoảng 3200 TCN.

Một vương quốc thống nhất được Quốc vương Menes thành lập vào khoảng năm 3150 TCN, khởi đầu cho một loạt triều đại cai trị Ai Cập trong ba thiên niên kỷ sau đó. Văn hoá Ai Cập phồn thịnh trong giai đoạn kéo dài này và duy trì đặc trưng Ai Cập trong tôn giáo, nghệ thuật, ngôn ngữ và phong tục. Sau hai triều đại đầu tiên của Ai Cập thống nhất là giai đoạn Cổ vương quốc khoảng 2700–2200 TCN, trong giai đoạn này có nhiều kim tự tháp được xây dựng, đáng chú ý nhất là các kim tự tháp Giza.

Giai đoạn Chuyển tiếp lần thứ nhất là một thời gian chấn động chính trị trong khoảng 150 năm. Tuy nhiên, việc các trận lụt của sông Nin mạnh hơn và chính phủ ổn định hoá giúp đem lại phồn thịnh mới cho quốc gia trong giai đoạn Trung vương quốc từ khoảng 2040 TCN, đạt đến đỉnh cao dưới thời trị vì của Pharaon Amenemhat III. Một giai đoạn bất hoà thứ nhì báo hiệu xuất hiện triều đại gốc ngoại quốc đầu tiên của Ai Cập, đó là người Hyksos gốc Tây Á. Những kẻ xâm lược Hyksos chiếm phần lớn Hạ Ai Cập vào khoảng 1650 TCN và định đô tại Avaris. Một đội quân Thượng Ai Cập dưới quyền Ahmose I đẩy lui người Hyksos, và lập ra vương triều thứ mười tám và dời đô từ Memphis đến Thebes.

Giai đoạn Tân vương quốc khoảng 1550–1070 TCN bắt đầu từ vương triều thứ mười tám, trong giai đoạn này Ai Cập vươn lên thành một cường quốc quốc tế, bành trướng đến cực độ thành một đế quốc có lãnh thổ xa về phía nam đến Tombos tại Nubia, và bao gồm bộ phận của Levant tại phía đông. Giai đoạn này có một số vị Pharaon nổi tiếng như Hatshepsut, Thutmose III, Akhenaten cùng vợ là Nefertiti, Tutankhamun và Ramesses II. Biểu hiện được chứng thực lịch sử đầu tiên về thuyết độc thần là từ giai đoạn này, với cải cách Aten. Tiếp xúc thường xuyên với các quốc gia khác giúp đưa các tư tưởng mới đến Ai Cập. Sau đó, Ai Cập lần lượt bị người Libya, người Nubia, và người Assyria xâm chiếm và chinh phục, song người Ai Cập bản địa cuối cùng đẩy lui được họ và giành lại quyền kiểm soát quốc gia.

Năm 525 TCN, quân Achaemenes Ba Tư dưới quyền Quốc vương Cambyses II bắt đầu tiến hành chinh phục Ai Cập, cuối cùng bắt được Pharaon Psamtik III. Cambyses II lấy tước hiệu là pharaoh, song cai trì Ai Cập từ quê hương mình tại Ba Tư, cho một satrap (thống đốc) quản lý Ai Cập. Giai đoạn vương triều thứ 27 kéo dài từ năm 525 TCN đến năm 402 TCN do Ba Tư cai trị hoàn toàn. Một vài cuộc khởi nghĩa thành công tạm thời chống Ba Tư diễn ra trong thế kỷ V TCN, song chưa từng lật đổ lâu dài người Ba Tư. Vương triều thứ 30 là vương triều bản địa cuối cùng trong kỷ nguyên pharaon. Họ thất thủ trước người Ba Tư vào năm 343 TCN sau khi Nectanebo II chiến bại. Tuy nhiên vương triều thứ 31 không kéo dài do người Ba Tư bị Alexandros Đại đế lật đổ vài thập niên sau đó. Một tướng quân người Hy Lạp Macedonia của Alexandros là Ptolemaios I Soter lập ra vương triều Ptolemaios.

Ai Cập Ptolemaios và La Mã

Vương quốc Ptolemaios là một nhà nước Hy Lạp hoá hùng mạnh, kéo dài đến miền nam Syria ngày nay tại phía đông, đến Cyrene tại phía tây, và phía nam đến biên giới với Nubia. Alexandria trở thành thành phố thủ đô và một trung tâm của văn hoá và mậu dịch Hy Lạp. Để được dân chúng Ai Cập bản địa công nhận, các quân chủ gốc Hy Lạp nhìn nhận bản thân là người kế thừa của các pharaon. Các quân chủ Ptolemaios cuối cùng tuân theo truyền thống Ai Cập, phác hoạ bản thân trên các công trình kỷ niệm công cộng theo phong cách và trang phục Ai Cập, và tham gia sinh hoạt tôn giáo Ai Cập.

Vị quân chủ cuối cùng của dòng Ptolemaios là Cleopatra VII, bà tự tử cùng tình nhân của mình là Mark Antony sau khi Octavianus chiếm được Alexandria và đội quân đánh thuê của bà chạy trốn. Vương triều Ptolemaios phải đối diện với các cuộc khởi nghĩa của người Ai Cập bản địa, nguyên nhân thường là vì chính thể này không được lòng dân và tham dự nhiều cuộc chiến bên ngoài lẫn bên trong khiến quốc lực suy thoái, kết quả bị La Mã sáp nhập. Tuy thế, văn hoá Hy Lạp hoá tiếp tục thịnh vượng tại Ai Cập ngay cả sau khi người Hồi giáo chinh phục nơi đây.

Thánh sử Mark đưa Cơ Đốc giáo đến Ai Cập vào thế kỷ I. Thời gian cai trị của Diocletianus (từ 284 đến 305) đánh dấu chuyển tiếp từ thời kỳ La Mã sang Đông La Mã (Byzantine) tại Ai Cập, khi một lượng lớn người Cơ Đốc giáo Ai Cập bị ngược đãi. Tân Ước được dịch sang tiếng Ai Cập. Sau Công đồng Chalcedon vào năm 451, một giáo hội Copt Ai Cập riêng biệt được thành lập vững chắc.

Trung đại
Đông La Mã giành lại quyền kiểm soát Ai Cập sau một cuộc xâm chiếm ngắn ngủi của Sassanid Ba Tư vào đầu thế kỷ VII, người Ba Tư đặt Ai Cập làm một tỉnh được 10 năm (619–629). Đến năm 639–42, Ai Cập bị người Ả Rập Hồi giáo xâm chiếm và chinh phục. Khi người Ả Rập đánh bại quân đội của Đông La Mã tại Ai Cập, họ mang theo Hồi giáo Sunni đến đây. Vào lúc ban đầu trong giai đoạn này, người Ai Cập bắt đầu hoà trộn đức tin mới với các niềm tin và hành lễ bản địa, dẫn đến nhiều trật tự Sufi phát triển cho đến nay. Những lễ nghi này trước đó đã tồn tại qua thời kỳ Cơ Đốc giáo Copt.

Các đế quốc Hồi giáo bổ nhiệm những người Hồi giáo cai trị Ai Cập trong sáu trăm năm sau đó, Cairo từng là thủ đô của Đế quốc Hồi giáo Fatima. Đến khi Vương triều Ayyub của người Kurd kết thúc, một tầng lớp quân sự người Turk-Circassia gọi là Mamluk nắm quyền kiểm soát Ai Cập vào khoảng năm 1250. Đến cuối thế kỷ XIII, Ai Cập có liên hệ với khu vực biển Đỏ, Ấn Độ, Mã Lai và Đông Ấn. Cái chết Đen vào giữa thế kỷ XIV khiến cho khoảng 40% dân số Ai Cập thiệt mạng.

Thời kỳ Ottoman (1517–1867)
Người Thổ Ottoman chinh phục Ai Cập vào năm 1517, lãnh thổ này sau đó trở thành một tỉnh của Đế quốc Ottoman. Quân sự hoá mang tính phòng thủ đã tàn phá các thể chế xã hội dân sự và kinh tế của Ai Cập. Hệ thống kinh tế suy yếu kết hợp với tác động của dịch bệnh khiến Ai Cập dễ bị ngoại bang xâm chiếm. Các thương nhân Bồ Đào Nha tiếp quản ngành mậu dịch. Từ năm 1687 đến năm 1731, Ai Cập trải qua sáu nạn đói. Nạn đói năm 1784 khiến cho khoảng một phần sáu dân số thiệt mạng.

Ai Cập luôn là một tỉnh khó quản lý đối với Ottoman, một phần là do tầng lớp Mamluk duy trì được quyền lực và ảnh hưởng. Ai Cập duy trì là bộ phận bán tự trị dưới quyền tầng lớp Mamluk cho đến khi quân Pháp của Napoléon Bonaparte tiến hành xâm chiếm vào năm 1798. Sau khi người Pháp bị người Anh đánh bại, khoảng trống quyền lực xuất hiện tại Ai Cập, và một cuộc đấu tranh quyền lực ba bên bùng phát giữa người Thổ Ottoman, người Mamluk Ai Cập, và các thương gia Albania phục vụ cho Ottoman.

Đến năm 1805, một chỉ huy quân sự người Albania của quân đội Ottoman tại Ai Cập là Muhammad Ali Pasha đoạt được quyền lực. Ông mang tước hiệu phó vương của Ai Cập, song chỉ lệ thuộc Ottoman trên danh nghĩa. Muhammad Ali tàn sát tầng lớp Mamluk và lập ra một triều đại cai trị Ai Cập cho đến cách mạng năm 1952.

Muhammad Ali sáp nhập miền bắc Sudan (1820–1824), Syria (1833), và bộ phận của bán đảo Ả Rập và Tiểu Á; tuy nhiên đến năm 1841 các cường quốc châu Âu vì lo sợ ông sẽ lật đổ chính Đế quốc Ottoman nên buộc ông trao trả hầu hết lãnh thổ chinh phục được cho Ottoman. Tham vọng quân sự của ông đòi hỏi ông phải hiện đại hoá quốc gia: Ông cho kiến thiết công nghiệp, một hệ thống kênh tưới tiêu và giao thông, cải cách dịch vụ công. Ông dựng nên một nhà nước quân sự với khoảng bốn phần trăm dân chúng phục vụ quân đội, khiến Ai Cập có một vị thế mạnh mẽ trong Ottoman.

Kế vị Muhammad Ali lần lượt là Ibrahim (tháng 9 năm 1848), rồi đến cháu nội Abbas I (tháng 11 năm 1848), rồi đến Said (năm 1854), và Isma'il (năm 1863) là người khuyến khích khoa học và nông nghiệp cũng như cấm chỉ chế độ nô lệ tại Ai Cập.

Châu Âu xâm phạm
Ai Cập dưới thời Vương triều Muhammad Ali trên danh nghĩa là một tỉnh của Ottoman, rồi vị thế của một nhà nước chư hầu tự trị từ năm 1867 đến năm 1914. Ai Cập hợp tác với Pháp xây dựng Kênh đào Suez, công trình hoàn thành vào năm 1869. Việc xây dựng công trình này dẫn đến khoản nợ khổng lồ từ các ngân hàng châu Âu, và khiến quần chúng bất mãn do đặt ra sưu thuế nặng nề. Năm 1875, Ismail buộc phải bán cổ phần của Ai Cập trong kênh đào cho chính phủ Anh. Trong vòng ba năm, điều này dẫn đến các người quản lý kênh đào người Anh và Pháp có vị trí trong nội các Ai Cập, và nắm được thực quyền trong chính phủ do sau lưng họ có quyền lực tài chính của những người giữ trái phiếu. Các yếu tố khác như dịch bệnh, lũ lụt, và chiến tranh khiến kinh tế suy sụp và càng làm tăng độ phụ thuộc của Ai Cập vào nợ nước ngoài.

Dân chúng địa phương bất mãn với Ismail và với việc châu Âu xâm phạm, kết quả là hình thành các tổ chức dân tộc chủ nghĩa đầu tiên vào năm 1879, trong đó Ahmad Urabi là một nhân vật nổi bật. Lo ngại cho quyền kiểm soát của mình, Anh và Pháp can thiệp quân sự, oanh tạc Alexandria và đánh tan quân đội Ai Cập trong trận Tel El Kebir năm 1882. Họ đưa con trai của Ismail là Tewfik làm bù nhìn của một lãnh thổ do Anh bảo hộ trên thực tế.

Ai Cập duy trì là bộ phận trên pháp lý của Ottoman cho đến năm 1914, khi nơi đây trở thành một lãnh thổ thuộc Anh nhằm phản ứng trước quyết định của Thanh niên Thổ tại Ottoman về việc tham gia Chiến tranh thế giới thứ nhất bên phái Liên minh Trung tâm. Tước hiệu của nguyên thủ quốc gia từ khedive trở thành sultan nhằm cự tuyệt vết tích bá chủ của sultan Ottoman. Abbas II bị phế truất, thay thế là người chú Hussein Kamel.

Sau Thế Chiến, Saad Zaghlul và Đảng Wafd lãnh đạo phong trào dân tộc chủ nghĩa Ai Cập giành đa số ghế trong cơ quan lập pháp địa phương. Người Anh cho lưu đày Zaghlul và các cộng sự sang Malta vào tháng 3 năm 1919, khiến bùng phát cuộc khởi nghĩa hiện đại đầu tiên tại Ai Cập. Cuộc khởi nghĩa khiến chính phủ Anh phải đơn phương ban bố tuyên ngôn độc lập Ai Cập vào ngày 22 tháng 2 năm 1922.

Chính phủ mới soạn thảo và thi hành một hiến pháp vào năm 1923 trên cơ sở hệ thống nghị viện. Saad Zaghlul được bầu làm thủ tướng của Ai Cập vào năm 1924. Đến năm 1936, Hiệp định Anh-Ai Cập được ký kết. Ai Cập liên tục bất ổn do tàn dư ảnh hưởng của Anh và quốc vương gia tăng can thiệp chính trị, dẫn đến giải tán nghị viện trong một cuộc đảo chính quân sự mang tên Cách mạng 1952. Quốc vương Farouk buộc phải thoái vị để cho con là Fuad đăng cơ. Anh hiện diện quân sự tại Ai Cập cho đến năm 1954.

Cộng hoà (1953–nay)

Sau Cách mạng 1952, quyền cai trị Ai Cập sang tay thế lực quân sự. Đến ngày 18 tháng 6 năm 1953, nước Cộng hoà Ai Cập được tuyên bố thành lập, Tướng quân Muhammad Naguib là tổng thống đầu tiên. Naguib bị Gamal Abdel Nasser buộc phải từ chức vào năm 1954, Nasser là một nhân vật theo chủ nghĩa liên Ả Rập và là người gây dựng thực tế phong trào 1952. Nasser trở thành tổng thống vào tháng 6 năm 1956. Sau khi quân Anh hoàn thành rút lui khỏi Khu vực Kênh đào Suez, Nasser cho quốc hữu hoá kênh đào này vào ngày 26 tháng 7 năm 1956, thúc đẩy Khủng hoảng Kênh đào Suez. Năm 1958, Ai Cập và Syria hình thành Cộng hòa Ả Rập Thống nhất, liên minh này kết thúc vào năm 1961 khi Syria ly khai. Trong hầu hết thời gian tồn tại, Cộng hoà Ả Rập Thống nhất còn tham gia một bang liên lỏng lẻo với Bắc Yemen trong Hợp chúng quốc Ả Rập. Năm 1959, Chính phủ Toàn Palestine trên Dải Gaza, một nhà nước lệ thuộc Ai Cập, được sáp nhập vào Cộng hoà Ả Rập Thống nhất với lý do liên minh Ả Rập.

Trong Chiến tranh Sáu ngày năm 1967, Israel tấn công Ai Cập, chiếm đóng bán đảo Sinai và Dải Gaza mà Ai Cập chiếm giữ từ năm 1948. Trong chiến tranh năm 1967, luật tình trạng khẩn cấp được ban hành và có hiệu lực cho đến năm 2012, ngoại trừ 18 tháng vào năm 1980/81.

Trong thời kỳ Nasser nắm quyền diễn ra cải cách và phân phối ruộng đất, phát triển mạnh mẽ trong giáo dục đại học, và chính phủ ủng hộ các ngành công nghiệp quốc gia. Trong thập niên 1960, kinh tế Ai Cập đi từ chậm chạp đến bờ vực sụp đổ, xã hội trở nên ít tự do hơn, và uy tín của Nasser suy giảm đáng kể.

Năm 1970, Tổng thống Nasser từ trần và người kế nhiệm là Anwar Sadat, ông chuyển Ai Cập từ thân Liên Xô sang thân Hoa Kỳ. Ông phát động chính sách cải cách kinh tế Infitah, trong khi kiềm chế thế lực phản đối từ tôn giáo và thế tục. Năm 1973, Ai Cập và Syria phát động Chiến tranh Tháng 10, bất ngờ tấn công Israel nhằm giành lại bán đảo Sinai. Sau đó, Ai Cập lấy lại Sinai để đổi lấy hoà bình với Israel vào năm 1979. Sự kiện gây tranh luận rất lớn trong thế giới Ả Rập, khiến Ai Cập bị trục xuất khỏi Liên đoàn Ả Rập. Năm 1975, Sadat thay đổi các chính sách kinh tế của Nasser và tìm cách giảm các quy định của chính phủ và khuyến khích đầu tư nước ngoài thông qua chương trình Infitah. Chính sách này có các khích lệ như giảm thuế và thuế quan nhập khẩu, giúp thu hút một số nhà đầu tư song chủ yếu tập trung vào các lĩnh vực ít mạo hiểm và sinh lợi như du lịch và xây dựng, khiến ngành công nghiệp non trẻ của Ai Cập bị bỏ rơi. Sadat bị một phần tử Hồi giáo cực đoan ám sát vào năm 1981.

Hosni Mubarak lên nắm quyền sau một cuộc trưng cầu dân ý, trong đó ông là ứng cử viên duy nhất. Hosni Mubarak tái khẳng định quan hệ với Israel song xoa dịu căng thẳng với các láng giềng Ả Rập. Về đối nội, Mubarak đối diện với các vấn đề nghiêm trọng. Mặc dù sản lượng nông nghiệp và công nghiệp gia tăng, song kinh tế không giữ được nhịp độ phát triển do bùng nổ dân số, trong khi nghèo đói và thất nghiệp khiến các gia đình nông thôn đổ xô lên các thành thị như Cairo. Trong thời kỳ Mubarak cai trị, chính trường Ai Cập do Đảng Dân chủ Quốc gia chi phối. Pháp luật hạn chế quyền tự do lập hội và biểu đạt khi áp đặt các quy định mới và hình phạt khắc nghiệt. Do đó, đến cuối thập niên 1990, chính trị nghị viện gần như không còn ý nghĩa và lộ trình thay thế để biểu đạt chính trị cũng bị tước đi. Trong các thập niên 1980, 1990 và 2000, có nhiều vụ tấn công khủng bố tại Ai Cập và có tính chất nghiêm trọng, bắt đầu nhắm đến mục tiêu là Cơ Đốc giáo Copt, du khách ngoại quốc và quan chức chính phủ.

Đến năm 2005, Mubarak tuyên bố cải cách luật bầu cử tổng thống, mở đường cho bầu cử nhiều ứng cử viên lần đầu tiên kể từ năm 1952. Tuy nhiên, luật mới áp đặt hạn chế đối với ứng cử viên, khiến Mubarak dễ dàng tái đắc cử. Thay đổi hiến pháp năm 2007 cấm chỉ các chính đảng sử dụng tôn giáo làm cơ sở cho hoạt động chính trị, cho phép tổng thống quyền giải tán quốc hội và kết thúc giám sát bầu cử của tư pháp.

Ngày 25 tháng 1 năm 2011, biểu tình đại quy mô bắt đầu nhằm chống lại chính phủ của Mubarak. Đến ngày 11 tháng 2 năm 2011, Mubarak từ chức vào rời Cairo. Quân đội Ai Cập nắm quyền quản lý quốc gia. Sau một cuộc trưng cầu dân ý về hiến pháp, Ai Cập tổ chức bầu cử nghị viện. Mohamed Morsi trở thành tổng thống dân cử vào ngày 24 tháng 6 năm 2012. Ngày 3 tháng 7 năm 2013, sau một làn sóng bất mãn của quần chúng với tính chuyên quyền quá độ của chính phủ Anh em Hồi giáo dưới quyền Morsi, quân đội phế truất Tổng thống Morsi thông qua đảo chính và lập chính phủ lâm thời.

Chính phủ lâm thời Ai Cập do quân đội hậu thuẫn sau đó đàn áp Anh em Hồi giáo và các ủng hộ viên của họ, sát hại hàng trăm người biểu tình đường phố vào tháng 8 năm 2013. Ngày 18 tháng 1 năm 2014, chính phủ lâm thời thiết lập hiến pháp mới sau một cuộc trưng cầu dân ý Ngày 26 tháng 3 năm 2014, người lãnh đạo Các lực lượng vũ trang Ai Cập là Abdel Fattah el-Sisi từ chức trong quân đội và tuyên bố tranh cử tổng thống. Abdel Fattah el-Sisi chiến thắng với cách biệt lớn, và tuyên thệ nhậm chức tổng thống vào ngày 8 tháng 6 năm 2014. Anh em Hồi giáo và một số nhóm hoạt động tư do và thế tục tẩy chay bỏ phiếu.

El-Sisi tái đắc cử vào năm 2018, không vấp phải sự phản đối nghiêm trọng nào. Năm 2019, một loạt sửa đổi hiến pháp đã được quốc hội thông qua, nâng cao hơn nữa quyền lực của Tổng thống và quân đội, tăng nhiệm kỳ tổng thống từ 4 năm lên 6 năm và cho phép El-Sisi tranh cử hai nhiệm kỳ khác. Các đề xuất đã được thông qua trong một cuộc trưng cầu dân ý.

Tranh chấp giữa Ai Cập và Ethiopia về Đập Đại Phục hưng Ethiopia leo thang vào năm 2020. Ai Cập coi con đập là một mối đe dọa hiện hữu, lo ngại rằng con đập sẽ làm giảm lượng nước mà nó nhận được từ sông Nile.

Chính trị

Ai Cập đã là một nước cộng hòa từ ngày 18 tháng 6 năm 1953. Tổng thống Mohamed Hosni Mubarak đã làm Tổng thống nền Cộng hoà từ 14 tháng 10 năm 1981, sau vụ ám sát cựu Tổng thống Mohammed Anwar El-Sadat. Ông ta là lãnh đạo đảng cầm quyền Đảng Dân chủ Quốc gia. Mubarak giữ chức vụ cho đến nhiệm kỳ thứ năm thì bị nhân dân Cairo nổi dậy lật đổ vào tháng 2 năm 2011. Thủ tướng Ahmed Nazif lên cầm quyền ngày 9 tháng 7 năm 2004, sau khi Atef Ebeid từ chức.

Chính quyền Ai Cập bị nhiều nước coi là độc tài quân sự. Dù quyền lực trên danh nghĩa được tổ chức theo hệ thống bán tổng thống đa đảng, theo đó quyền hành pháp trên lý thuyết được phân chia giữa Tổng thống và Thủ tướng, trên thực tế hầu như chỉ một mình Tổng thống được bầu ra trong những cuộc bầu cử chỉ có một ứng cử viên trong vòng hơn năm mươi năm qua. Ai Cập cũng có những cuộc bầu cử nghị viện đa đảng thường xuyên. Cuộc bầu cử tổng thống gần đây nhất, trong đó Mubarak thắng cử nhiệm kỳ thứ năm liên tiếp, được tổ chức vào tháng 9 năm 2005 (xem dưới đây).

Cuối tháng 2 năm 2005, Mubarak thông báo trên một chương trình truyền hình rằng ông đã ra lệnh cải tổ luật bầu cử tổng thống của đất nước, dọn đường cho những cuộc bầu cử đa ứng cử viên trong tương lai. Lần đầu tiên kể từ phong trào năm 1952, dân chúng Ai Cập có cơ hội thực sự để bầu ra một nhà lãnh đạo từ một danh sách ứng cử viên. Tổng thống nói rằng ý định này của ông xuất phát từ "nhận thức đầy đủ của tôi về sự cần thiết phải củng cố những nỗ lực để tăng cường hơn nữa tự do và dân chủ." Tuy nhiên, luật mới đặt ra những hạn chế khắc nghiệt đối với người muốn ra tranh cử, và đã được toan tính trước nhằm ngăn chặn các ứng cử viên đã rất nổi tiếng như Ayman Nour không thể ra tranh cử chống lại Mubarak, và dọn đường để ông dễ dàng được tái tranh cử.

Những lo ngại một lần nữa lại dấy lên sau cuộc bầu cử năm 2005 về sự can thiệp của chính phủ vào quá trình bầu cử thông qua việc gian lận và lừa gạt. Hơn nữa, bạo lực do những người ủng hộ Mubarak tiến hành chống lại những người đối lập và sự tàn bạo của cảnh sát đã xảy ra trong quá trình bầu cử. Điều này đặt ra nghi vấn về cam kết mà chính phủ đã loan báo về một quá trình dân chủ.

Vì vậy, đa số người dân Ai Cập vẫn còn hoài nghi về quá trình dân chủ hóa và vai trò của các cuộc bầu cử. Một tỷ lệ rất nhỏ những người đủ tư cách bầu cử trên thực tế đã bị gạt ra khỏi danh sách cuộc bầu cử năm 2005. Tuy nhiên, báo chí đã cho thấy họ ngày càng tự do hơn trong việc chỉ trích tổng thống, và những kết quả của cuộc bầu cử nghị viện gần đây cho thấy những đảng Hồi giáo như đảng hiện bị cấm Anh Em Hồi giáo đã thắng nhiều ghế, việc này chứng tỏ một sự thay đổi thật sự đang diễn ra.

Quốc tế

Trụ sở thường trực của Liên đoàn Ả rập đóng tại Cairo. Tổng thư ký Liên đoàn từ lâu theo truyền thống đều là người Ai Cập. Cựu Bộ trưởng ngoại giao Ai Cập Amr Moussa hiện là Tổng thư ký Liên đoàn Ả rập. Liên đoàn Ả rập đã rời khỏi Ai Cập sang Siry trong một giai đoạn ngắn năm 1978 để phản đối hiệp ước hòa bình của Ai Cập với Israel nhưng đã quay trở lại năm 1989.

Ai Cập là nước Ả rập đầu tiên thiết lập quan hệ ngoại giao với nhà nước Israel, sau khi ký kết Hiệp ước hòa bình Ai Cập-Israel theo Thỏa thuận trại David. Ai Cập có ảnh hưởng lớn đối với các quốc gia Ả rập, và từ lâu đã đóng một vai trò quan trọng làm người hòa giải các tranh chấp giữa các nước Ả rập, và tranh chấp Israel-Palestine. Đa số các quốc gia Ả rập vẫn tin tưởng Ai Cập trong vai trò này, dù ảnh hưởng của nó thường bị hạn chế.

Cựu Phó thủ tướng Ai Cập Boutros Boutros-Ghali đã làm Tổng thư ký Liên hiệp quốc từ 1991 đến 1996.

Một tranh chấp lãnh thổ với Sudan về vùng được gọi là Tam giác Hala'ib, khiến quan hệ ngoại giao giữa hai nước vẫn còn nhiều trở ngại.

Quân đội

Quân đội Ai Cập có lẽ là lực lượng quân sự mạnh nhất trên lục địa châu Phi,Trung Đông,được xếp đứng thứ 10 trên thế giới và là một trong những lực lượng lớn nhất vùng Trung Đông. Các lực lượng quân sự Ai Cập cũng có nhiều kinh nghiệm chiến trường hơn đa số các quân đội khác trong vùng. Quân đội Ai Cập có khoảng 468.500 người phục vụ thường xuyên.

Lực lượng vũ trang Ai Cập gồm 4 thành phần chính: Lục quân; Hải quân; Không quân và Bộ tư lệnh Phòng không. Trong đó, lực lượng lục quân lớn nhất, chiếm tới 90% quân số.

Chỉ huy tối cao là Tổng thống, trong thời chiến kiêm luôn chức Nguyên soái quân đội, Đô đốc hải quân, Nguyên soái (Colonel General) các lực lượng Phòng không và Không quân. Trong thời bình, tước vị Chỉ huy tối cao chỉ là danh nghĩa.

Nghĩa vụ quân sự là bắt buộc đối với đàn ông Ai Cập từ tuổi 19. Những sinh viên có thể lùi thời hạn nhập ngũ tới tuổi 28. Thời gian nghĩa vụ phụ thuộc vào mức độ giáo dục của từng người.

Ai Cập có mối hợp tác quân sự mạnh với Hoa Kỳ, và trong nhiều lĩnh vực chiến lược, gồm quá trình hợp tác đang thực hiện nhằm hiện đại hóa trang bị vũ khí và huấn luyện các lực lượng Ai Cập.

Ai Cập tham gia thường xuyên vào các cuộc tập trận với Hoa Kỳ và các nước châu Âu cũng như các đồng minh Ả rập, gồm những cuộc thao diễn hai năm một lần diễn ra tại Ai Cập.

Ai Cập liên tục tham gia vào các chiến dịch gìn giữ hòa bình của Liên hiệp quốc, gần đây nhất là tại Đông Timor, Sierra Leone, và Liberia.

Hành chính

Ai Cập được chia thành 26 tỉnh và thành phố Al Uqsur (Luxor), được xếp hạng là một thành phố chứ không phải một vùng thủ hiến. Dưới tỉnh là các khu. Dưới khu là các thành phố và các tổng. Dưới thành phố là các quận. Dưới tổng là các xã.

Kinh tế

Ai Cập là một thị trường được các công ty quốc gia xem là trọng điểm trong khu vực Trung Đông và Bắc Phi. Kinh tế Ai Cập phụ thuộc chủ yếu vào nông nghiệp, môi giới trung gian, xuất khẩu dầu mỏ và du lịch; cũng có hơn 5 triệu người Ai Cập đang làm việc ở nước ngoài, đa số tại Ả rập Xê út, Vùng Vịnh như UAE, và Châu Âu. Hoa Kỳ cũng có một lượng lớn dân nhập cư Ai Cập.Ai Cập có thu nhập GDP đầu người ở mức 5800 USD, đứng thứ 133 trên thế giới.Ngoài ra, hiện tại Ai Cập cung cấp khoảng 55% sản lượng vải cotton trên thế giới.

Đập Aswan được hoàn thành năm 1971 và Hồ Nasser được hình thành từ đó đã thay đổi vị trí của dòng sông Nile lâu đời đối với nông nghiệp và sinh thái Ai Cập. Với một dân số tăng trưởng nhanh chóng (đông nhất thế giới Ả rập), hạn chế về đất canh tác, và sự phụ thuộc vào sông Nile khiến các nguồn tài nguyên và kinh tế nước này phải chịu nhiều sức ép lớn.

Chính phủ đã gắng sức đẩy mạnh phát triển kinh tế trong thiên niên kỷ mới thông qua cải cách kinh tế và đầu tư ồ ạt vào viễn thông và hạ tầng cơ sở, đa số nguồn tài chính có được từ viện trợ nước ngoài của Hoa Kỳ (từ 1979, khoảng $2.2 tỷ mỗi năm). Ai Cập là nước nhận viện trợ lớn thứ ba của Hoa Kỳ từ sau chiến tranh Iraq. Các điều kiện kinh tế đang bắt đầu được cải thiện nhiều sau một giai đoạn trì trệ nhờ việc tự do hóa các chính sách kinh tế của chính phủ, cũng như tăng nguồn thu từ du lịch và sự bùng nổ của thị trường chứng khoán. Trong bản báo cáo hàng năm của mình, IMF đã xếp hạng Ai Cập là một trong những nước dẫn đầu thế giới về thực hiện cải cách kinh tế.

Dân cư

Ai Cập là nước đông dân thứ hai ở châu Phi, với khoảng 83 triệu người. Hầu hết dân số tập trung dọc theo hai bờ sông Nile (nhất là tại Alexandria và Cairo) và tại Châu thổ và vùng gần Kênh đào Suez. Gần 90% dân số theo Hồi giáo và đa số còn lại theo Kitô giáo (nhiều nhất là phái Chính thống giáo Copt). Ngoài việc phân chia theo tôn giáo, người Ai Cập có thể được xếp loại theo nhân khẩu thành những người sống ở vùng thành thị và nông dân (fellahin) hay các chủ trại ở các làng nông nghiệp.

Từ thời cổ đại, đặc biệt trước khi Thượng và Hạ Ai Cập thống nhất, những ảnh hưởng từ Bắc Phi và Địa Trung Hải đã trở thành thống trị ở phía bắc, trong khi người Ai Cập ở phía Nam vẫn giữ quan hệ với người Nubians và Ethiopians. Dù có những khác biệt đó, người Ai Cập hiện đại đang ngày càng có quan hệ gần gũi hơn với nhau và đều là con cháu của xã hội Ai Cập cổ, luôn gắn với nông nghiệp và đông đúc so với các vùng xung quanh. Dân Ai Cập đã sử dụng nhiều loại ngôn ngữ từ ngữ hệ Phi-Á trong suốt lịch sử của họ bắt đầu từ Ai Cập Cổ cho tới Ai Cập Ả rập hiện đại.

Sự Ả Rập hoá Ai Cập là một quá trình văn hóa đã bắt đầu với việc du nhập Đạo Hồi và ngôn ngữ Ả rập sau khi người Ả rập Hồi giáo chinh phục họ vào thế kỷ thứ VII. Trong các thế kỷ tiếp theo, một hệ thống thứ bậc xã hội đã được tạo ra theo đó người Ai Cập đã cải đạo Hồi giáo có được vị trí mawali hay "khách hàng" đối với tầng lớp Ả rập cai trị, trong khi những người vẫn theo Kitô giáo, người Copt, bị gọi là dhimmis. Sự ưu tiên của cộng đồng Ả rập thiểu số tiếp tục biến đổi thành một hình thức mới trong giai đoạn hiện đại ở vùng nông thôn, nơi những tàn tích của các bộ lạc Ả rập Bedouin tồn tại song song với các nông dân Ai Cập. Một tác giả đã miêu tả nhân khẩu học xã hội nông thôn vùng Thượng Ai Cập như sau:

Thượng Ai Cập bao gồm tám vùng thủ hiến xa nhất về phía nam.... lịch sử vùng này là một trong những trung tâm cách biệt nhất khỏi trung tâm đời sống quốc gia. Mối quan hệ địa phương hình thành từ điều kiện đó trong nhiều thế kỷ đã khiến Thượng Ai Cập có một nét riêng biệt bên trong quốc gia Ai Cập hiện đại. Bên cạnh đó, sự hiện diện từ xa xưa của người Copts, những nhóm bộ tộc từ thời chinh phục của người Ả rập đã hình thành nên một tôn ti trật tự đặt hai nhóm [thiểu số], ashraf và Ả rập lên vị trí thống trị. Trật tự này được các bộ tộc nhỏ hơn tuân theo, với người nông dân [Ai Cập] ở vị trí thấp nhất trong xã hội(28) [...] Tôn giáo là trung tâm của sự phát triển xã hội Thượng Ai Cập. Ashraf tuyên bố họ là con cháu trực tiếp của Prophet, trong khi Ả rập cho rằng họ có nguồn gốc từ một nhóm bộ tộc ở Ả rập. Mặt khác, người nông dân (fellahin) vẫn bị cho là con cháu của các cộng đồng tiền Hồi giáo Ai Cập và đã cải sang Hồi giáo, một lịch sử khiến họ không thể vượt lên cả ashraf lẫn Ả rập. [...] Trong các cộng đồng Hồi giáo cũng như Kitô giáo, và đặc biệt ở mức độ kinh tế xã hội thấp hơn, việc thực thi tôn giáo rất quan trọng đối với những yếu tố dân gian không chính thống, một trong những nguồn gốc từ thời pharaoh.

Fellah có nghĩa là "nông dân", "tá điền", trong tiếng Ả rập nó chỉ những người dân vùng nông thôn tại những nơi người Ả rập đã chinh phục được. 60% dân số Ai Cập, là fellahin (số nhiều của fellah???) có cuộc sống khổ cực và tiếp tục sống trong những ngôi nhà làm bằng gạch bùn giống như tổ tiên xưa kia của họ. Đầu thế kỷ XX, con số này còn cao hơn, trước khi có làn sóng nhập cư của họ vào các thành thị và thị trấn. Năm 1927, nhà nhân loại học Winifred Blackman, tác giả cuốn Người Fellahin Thượng Ai Cập, đã tiến hành một nghiên cứu dân tộc học về cuộc sống của những người nông dân Thượng Ai Cập và kết luận rằng có một sự tiếp nối giữa các đức tin và sự thi hành văn hóa và tôn giáo trong những người fellahin với những thời Ai Cập cổ đại.

Các nhóm dân tộc thiểu số ở Ai Cập gồm một lượng nhỏ bộ tộc Ả rập Bedouin sống ở phía đông và phía tây sa mạc và Bán đảo Sinai, người Siwis ở Ốc đảo Siwa nói ngôn ngữ Berber và các cộng đồng Nubian cổ tụ tập dọc theo sông Nile vùng cực nam Ai Cập. Ai Cập cũng có khoảng 90.000 người tị nạn, đa số là 70.000 người tị nạn Palestine và 20.000 người tị nạn Sudan. Một cộng đồng Do Thái từng rất mạnh mẽ đã hoàn toàn biến mất, hiện chỉ còn một số lượng nhỏ ở lại Ai Cập và những người chỉ tới đó vào các dịp lễ hội tôn giáo. Nhiều địa điểm khảo cổ học và lịch sử quan trọng của Do Thái hiện vẫn còn tại đó.

Tôn giáo

Theo hiến pháp, bất kỳ một thể chế mới nào đều phải tuân theo luật Hồi giáo (tiếng Ả rập: الإسلام). Ai Cập là một nước Hồi giáo với gần 90% dân số theo đạo này, phần lớn thuộc dòng Sunni một nhánh của Hồi giáo. Người theo Cơ Đốc giáo chiếm khoảng 10% dân số, phần lớn là dòng Chính thống giáo Copt với 9%, 1% còn lại gồm Công giáo, Chính thống giáo Hy Lạp, Chính thống giáo Syria, và Chính thống giáo Armenia, phần lớn sống tại Alexandria và Cairo. Ai Cập cũng là quốc gia có số dân theo Hồi giáo đông thứ hai châu Phi sau Nigeria và đứng thứ ba khu vực Trung Đông sau Iran và Thổ Nhĩ Kỳ.

Hiện vẫn còn một cộng đồng Do Thái nhỏ, với khoảng 300 người Ai Cập.

Có những người Ai Cập tự coi mình là vô thần và theo thuyết bất khả tri, nhưng không thể biết số lượng của họ vì việc công khai điều này đồng nghĩa với việc bị trừng phạt. Năm 2000, một nhà văn Ai Cập vô thần công khai, kêu gọi thành lập một hiệp hội những người vô thần ở Ai Cập, đã bị kết tội lăng mạ Hồi giáo và những nhà tiên tri trong bốn cuốn sách của ông.

Trường phái Hanafi của Hồi giáo Sunni được nhà nước tổ chức rộng rãi thông qua Wizaret Al-Awkaf (Bộ các vấn đề tôn giáo). Al-Awkaf kiểm soát mọi thánh đường và quản lý mọi tu sĩ Hồi giáo. Các Imams được đào tạo trong những trường hướng nghiệp Imam và tại Đại học Al-Azhar. Ủy ban này ủng hộ Hồi giáo Sunni và có nhiệm vụ đưa ra những lời phán quyết Fatwa về các vấn đề.
Ai Cập có hai thể chế tôn giáo chính. Đại học Al-Azhar (Arabic: جامعة الأزهر) là thể chế Hồi giáo cổ nhất và là viện nghiên cứu cấp cao nhất (đã được thành lập từ khoảng năm 970 Công Nguyên). Ai Cập cũng có nhiều di sản Cơ Đốc giáo với sự hiện diện của Giáo hội Chính thống giáo Copt do Thượng phụ thành Alexandria lãnh đạo, với khoảng từ 12 tới 20 triệu tín đồ trên khắp thế giới (Một trong những Nhà thờ Chính thống giáo Copt là Nhà thờ Thánh Takla Haimanot tại Alexandria).

Bahá'ís ở Ai Cập với số người theo khoảng vài trăm nghìn, nhưng các thể chế và hoạt động cộng đồng của họ bị cấm ngặt; họ cũng không được phép có chứng minh thư. Tháng 4, 2006 một tòa án đã công nhận Đức tin Bahá'í nhưng chính phủ đã quyết định tái thẩm lại trường hợp đó. Một thành viên nghị viện, Gamal Akl của đảng chính trị đối lập Anh Em Hồi giáo, đã nói Bahá'ís là những người vô đạo và phải bị giết trên mảnh đất mà họ đã quyết định thay đổi tôn giáo của mình.

Người Ai Cập cổ đại rất tôn sùng thần "Kim ngưu". Các thầy cúng sẽ nuôi dưỡng những chú bò có xuất thân "Kim ngưu" rất cẩn thận, khi chúng được bốn tháng tuổi thì đem tới miếu Kim Ngưu để tiến hành lễ hiến tế. Tại đây, các thiếu nữ phải trút bỏ quần áo và tự nguyện dâng cho thần sự trinh trắng. Đó là trách nhiệm tôn giáo bắt buộc của phụ nữ Ai Cập cổ đại.

Văn hoá

Thủ đô Cairo của Ai Cập là thành phố lớn nhất châu Phi và từ nhiều thế kỷ đã là một trung tâm học thuật, văn hóa và thương mại. Viện hàn lâm ngôn ngữ Ả rập của Ai Cập chịu trách nhiệm chỉnh lý ngôn ngữ Ả rập (Arabic:اللغة العربية) trên khắp thế giới.

Ai Cập có một nền công nghiệp truyền thông và nghệ thuật phát triển từ cuối thế kỷ XIX, hiện nay có hơn 30 kênh truyền hình vệ tinh và 100 phim truyện sản xuất hàng năm. Trên thực tế Cairo từ lâu đã được gọi là "Hollywood của phương Đông." Để phát triển hơn nữa ngành truyền thông của mình, đặc biệt với sự cạnh tranh mạnh mẽ từ Các quốc gia Ả rập Vùng Vịnh và Liban, một thành phố điện ảnh lớn đã được xây dựng. Ai Cập là nước Ả rập duy nhất có nhà hát opera.

Một số người Ai Cập nổi tiếng:

Saad Zaghlul (lãnh đạo cuộc cách mạng hiện đại Ai Cập đầu tiên)
 Gamal Abdel Nasser (cựu tổng thống)
 Anwar Sadat (cựu tổng thống và là người đoạt giải Nobel Hòa bình)
 Boutros Boutros-Ghali (cựu tổng thư ký Liên hiệp quốc)
 Naguib Mahfouz (tác giả đoạt giải Nobel)
 Umm Kulthum (ca sĩ)
 Omar Sharif (diễn viên)
 Ahmed Zewail (nhà hóa học đoạt giải Nobel)
 Mohamed ElBaradei (Lãnh đạo Cơ quan năng lượng nguyên tử quốc tế; đoạt giải Nobel hòa bình năm 2005)
 Mohamed Salah (cầu thủ bóng đá)

Để biết thêm những người khác, xem Danh sách người Ai Cập

Tham khảo

Liên kết ngoài

Chính phủ
 Egyptian Government Services Portal
 Egypt State Information Services
 Egypt Information Portal - available in Arabic and English

Tin tức

 Al-Ahram Weekly
 AllAfrica – Egypt news
 Egypt Today magazine
 Business Today Egypt magazine

Khái quát

 Webcams in Egypt
 Egypt's location on a 3D globe (Java)
 BBC News Country Profile - Egypt
 CIA World Factbook - Egypt
 US State Department - Egypt includes Background Notes, Country Study and major reports
 Congressional Research Service (CRS) Reports regarding Egypt
 Human Rights Watch -Egypt
 Open Directory Project - Egypt  directory category
 Joinafrica.com - Egypt

Giáo dục
Xem: Danh sách các trường đại học tại Ai Cập
 Study Destinations in Egypt
 Supreme Council of Universities

Du lịch

Xem: Danh sách các viện bảo tàng tại Ai Cập
 Tour Egypt (Association of Egyptian Travel Businesses)
 Egypt Hotel & Travel Guide
 Journey through Eternal Egypt
 Images from Egypt

Khác
 CAIRO - 1001 Years of Islamic Art and Architecture (Video series in four parts)
 Egypt Maps - Perry-Castañeda Map Collection
 Egypt Photo Galleries Pictures from a visit in tháng 12 năm 2004
 Egypt through the ages..
 Ancient Egyptian History - A comprehensive & consise educational website focusing on the basic and the advanced in all aspects of Ancient Egypt
 Egyptian Mythology
 Khnumhotep & Niankhkhnum
 Egyptian law  from Jurispedia
 Photographs of Egypt Pictures from a visit in May/tháng 6 năm 2005
 Images of Egypt on Odd-stuff!

Quốc gia thành viên Liên minh châu Phi
Quốc gia thành viên Liên đoàn Ả Rập
Quốc gia thành viên Cộng đồng Pháp ngữ
Quốc gia thành viên Tổ chức Hợp tác Hồi giáo
Quốc gia thành viên Liên minh Địa Trung Hải
Quốc gia Bắc Phi
Quốc gia Sahara
Quốc gia Trung Đông
Quốc gia Cận Đông
Các nước khối G15
Quốc gia châu Phi
Quốc gia châu Á
Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Ả Rập
Quốc gia thành viên của Liên Hợp Quốc
Quốc gia thành viên Khối D8


title: Gogaon

text:
Gogaon là một thị trấn thống kê (census town) của quận Raipur thuộc bang Chhattisgarh, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Gogaon có dân số 10.453 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Gogaon có tỷ lệ 56% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 67%, và tỷ lệ cho phái nữ là 43%. Tại Gogaon, 21% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Chhattisgarh


title: Eucera oraniensis

text:
Eucera oraniensis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Lepeletier mô tả khoa học năm 1841.

Chú thích

Tham khảo

Eucera
Động vật được mô tả năm 1841


title: Herminia tarsicrinalis

text:
Herminia tarsicrinalis là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Loài này được tìm thấy ở châu Âu.

Sải cánh dài 28–32 mm. The moths gặp ở tháng 6 đến tháng 7 tùy theo địa điểm.

Ấu trùng ăn withered leaves.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Herminia
Côn trùng châu Âu
Động vật được mô tả năm 1782


title: Trentepohlia proba

text:
Trentepohlia proba là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Trentepohlia
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Celebration (album của Madonna)

text:
Celebration là album tuyệt phẩm thứ ba của ca sĩ người Mỹ Madonna, phát hành ngày 18 tháng 9 năm 2009 bởi Warner Bros. Records. Đây là nhạc phẩm cuối cùng mà Madonna thực hiện với hãng đĩa, kết thúc mối quan hệ hợp tác kéo dài từ khi cô khởi nghiệp năm 1982. Album này theo sau những tuyển tập hit của cô trước đó, như The Immaculate Collection (1990) và GHV2 (2001). Việc biên soạn đã được phát hành dưới nhiều định dạng khác nhau, bao gồm phiên bản một đĩa và đĩa kép cao cấp. Một ấn phẩm DVD, Celebration: The Video Collection, cũng được Warner Bros. phát hành song song với tập nhạc. Celebration bao gồm 3 bài hát mới, trong đó bài hát chủ đề xuất hiện trong tất cả các phiên bản; "Revolver" chỉ có mặt trong phiên bản cao cấp và "It's So Cool" làm bonus trên một vài phiên bản nhạc số trên iTunes Store. Một bài hát khác, "Broken", ban đầu được thu âm cho album nhưng không sử dụng; cuối cùng nó được phát hành vào năm 2012, dưới dạng đĩa than quảng cáo bản giới hạn cho các thành viên trong câu lạc bộ người hâm mộ.

Giới chuyên môn có những phản ứng tích cực cho Celebration, trong đó họ đánh giá cao sự biên tập đầy đủ và trọn bộ những bản hit của Madonna. Nó ra mắt ở vị trí quán quân trên các bảng xếp hạng ở Bỉ, Canada, Ireland, Ý, Mexico và Vương quốc Anh, giúp Madonna ngang bằng kỷ lục với Elvis Presley để trở thanh Nghệ sĩ hát đơn có nhiều album quán quân nhất tại đây. Tại Hoa Kỳ, Celebration ra mắt ở vị trí thứ 7 trên Billboard 200. Ở những thị trường khác, album đều ra mắt trong top 10, đạt vị trí top 3 là chủ yếu.

Bài hát chủ đề được phát hành làm đĩa đơn đầu tiên để quảng bá album. Nó đứng đầu bảng xếp hạng tại 6 quốc gia và trở thành bài hát thứ 40 Madonna lên ngôi vị quán quân trên Hot Dance Club Songs, cũng như nhận một đề cử giải Grammy cho Thu âm nhạc dance xuất sắc nhất tại lễ trao giải năm 2010. Đĩa đơn thứ hai, "Revolver" chỉ phát hành ở một vài khu vực, và không đạt được thành công đáng kể nào.

Danh sách bài hát
Trang điện tử chính thức của Madonna cho biết album gồm 36 ca khúc và gọi đó là "Bộ sưu tập thiết yếu các ca khúc thành công: 34 bài hát đã thay đổi thế giới" ("The Ultimate Greatest Hits Collection: 34 Songs That Changed the World"), cùng với hai bài mới do cô thu âm thêm.

Bản cao cấp
Phiên bản này bao gồm 36 ca khúc.

Đĩa 1

Đĩa 2

Bản thường
Phiên bản này có 18 ca khúc.

Định dạng
 CD bản thường - 18 bài hát, bao gồm phiên bản chỉnh sửa của "Frozen" và không phải là bản đầy đủ trong ấn bản sang trọng (1 đĩa)
 CD bản cao cấp - 36 bài hát (2 đĩa)
 LP - 36 bài hát (4 đĩa than)
 Tải kĩ thuật số - 18 bài hát, bao gồm phiên bản chỉnh sửa của "Frozen" và không phải là bản đầy đủ trong ấn bản sang trọng
 Tải kĩ thuật số bản sang trọng - 37 bài hát với bản remix của "Celebration"
 Bản sang trọng trên iTunes - 38 bài hát bao gồm phiên bản remix của "Celebration" và "It's So Cool"
 Bản video sang trọng trên iTunes - 68 bản, bao gồm 38 bài hát (bao gồm phiên bản remix của "Celebration" và "It's So Cool") và 30 video âm nhạc
 Bản cao cấp trên Amazon - 38 bài hát với hai phiên bản remix của "Celebration"
 DVD — 47 video âm nhạc (2 đĩa)

Xếp hạng

Xếp hạng

Xếp hạng cuối năm

Thành công trên các bảng xếp hạng

|-

|-

|-

|-

|-

|-

|-

|-

|-

|-

Chứng nhận

!scope="row"|Toàn cầu
|
|4,000,000

Lịch sử phát hành

Tham khảo

Liên kết ngoài

Album năm 2009
Album của Madonna
Album sản xuất bởi Timbaland


title: Malé

text:
Malé (, ) là thủ đô và thành phố đông dân nhất của Cộng hòa Maldives. Đây là một trong những thành phố có mật độ dân số cao nhất thế giới, với dân số 252.768 người và diện tích . Thành phố về mặt địa lý tọa lạc tại phía nam nhóm đảo san hô Bắc Malé (rạn san hô vòng Kaafu). Về mặt hành chính, thành phố gồm một đảo trung tâm, một đảo sân bay, và hai đảo khác được quản lý bởi Hội đồng Thành phố Malé.

Đây từng là đảo của Vua, mà tại đó những vị quân chủ cai quản đất nước và là nơi cung điện tọa lạc. Thành phố khi đó được gọi là Mahal. Nó từng là một thành phố với tường thành và cổng ra vào (doroshi). Cung điện hoàng gia (Gan'duvaru) và pháo đài đã bị phá huỷ dưới thời tổng thống Ibrahim Nasir, sau khi nền quân chủ bị xóa bỏ năm 1968. Những năm gần đây, đảo đã được mở rộng nhờ dự án lấy đất lấn biển.

Tổng quan
Malé tọa lạc tại phía nam rạn san hô vòng Kaafu, trung tâm thành phố nằm ở đảo Malé. Ba đảo khác cũng giúp hình thành nên thành phố. Bến cảng thương mại ở đảo chính cũng là tâm điểm của mọi hoạt động thương mại quốc gia.

Đảo chính được đô thị hóa cao độ, với phần công trình xây dựng chiếm toàn bộ đảo. Gần một phần ba dân sô Maldives sống tại thủ đô; dân số đã tăng lên từ 20.000 người năm 1987 tới 100.000 người năm 2006. Nhiều người Maldivies và những cư dân ngoại quốc tại những phần khác của Maldives vẫn đến đảo để sống trong một thời gian vì đây là trung tâm hành chính và kinh tế đất nước.

Owing to the large amount of tuna fish offal and blood, the waters around that sandbank looked like a big pool of blood ("maa ley gandeh": "maa" (from the Tiếng Phạn मह "maha", meaning big, and "lē" blood). Traditionally the first inhabitants of the Maldives, which include the Giravaru people, didn't have kings. They lived in a simple society and were ruled by local headmen.

Lịch sử

Toàn bộ nhóm đảo, Maldives, thực tế được đặt theo tên thủ đô của nó. Từ "Maldives" có nghĩa là "những hòn đảo (dives) của Malé".

Những người định cư đầu tiên ở quần đảo Maldives là người Dravida đến từ bờ biển lân cận tại tiểu lục địa Ấn Độ hiện đại và Ceylon. Các nghiên cứu so sánh về các truyền thống ngôn ngữ, truyền miệng và văn hóa khác của Maldives, cùng với văn hóa dân gian, cho thấy sự ảnh hưởng mạnh mẽ của người Dravida đối với xã hội Maldives, với trung tâm là Malé, từ thời cổ đại. Những người Giraavaru của đảo Giraavaru khẳng định họ có gốc từ những người định cư Tamil đầu tiên của Maldives.

Người ta cho rằng những dân cư Tamil đầu tiên tới đây đã gọi quần đảo này là Malaitivu, có nghĩa là Quần đảo Vòng hoa hay Quần đảo Chuỗi. Theo truyền thuyết địa phương, các ngư dân Giraavaru thường xuyên đến một bãi cát ( finolhu ) lớn ở rìa phía nam của quần đảo san hô để làm sạch cá ngừ sau khi đánh bắt. Do có một lượng lớn nội tạng và máu cá ngừ, vùng nước xung quanh bãi cát đó trông giống như một bể máu lớn ("maa ley gandeh": "maa" (từ tiếng Phạn मह "maha", nghĩa là lớn' 'và "lē"' 'máu). Theo truyền thống, những cư dân đầu tiên của Maldives, bao gồm người Giravaru, không có vua. Họ sống trong một xã hội đơn giản và được cai trị bởi những người đứng đầu địa phương.

Tuy nhiên, một ngày nọ, một hoàng tử từ tiểu lục địa tên là Koimala đi một con thuyền lớn tới quần đảo Malé. Người dân Giraavaru phát hiện ra tàu của ông từ xa và chào đón ông. Họ cho phép Koimala định cư trên bãi cát rộng lớn đó giữa dòng nước nhuốm máu cá. Cây được trồng trên bãi cát và người ta nói rằng cây đầu tiên mọc trên đó là cây đu đủ. (Tuy nhiên, đây có thể ám chỉ bất kỳ cây ăn quả bởi từ tiếng Dhivehi cổ xưa và từ tiếng Dhivehi trong thời hiện đại, đối với trái cây (falhoa) có dạng giống như từ đu đủ.) Thời gian trôi qua, người dân đảo địa phương chấp nhận sự cai trị của Hoàng tử phương Bắc. Người ta xây dựng một cung điện được xây dựng và hòn đảo có tên chính thức là Maa-le (Malé), trong khi hòn đảo gần nhất được đặt tên là Hulhu-le.

Khi Ibn Battouta tới Malé vào năm 1343, ông có những mô tả khá bao quát về thành phố cũng như toàn bộ Quần đảo Maldives. Ông nói rằng Nữ hoàng Reendi Khadeeja có một dinh thự ở Malé, mà từ các đặc điểm của nó có thể hình dung được các cung điện của những người cai trị sultan sau này ở trung tâm của hòn đảo. Trong cung điện có một số hố chứa vỏ ốc cowrie. Ibn Battouta cũng đề cập đến một số nhà thờ Hồi giáo bằng gỗ.

Malé được sultan Muhammad Imaduddin củng cố vào thế kỷ 17. Ông cho người xây dựng các bức tường ở phía bắc, phía đông và phía tây của hòn đảo.
Bến cảng bên trong được sử dụng bởi các tàu đánh cá và thuyền dhoni nhỏ, trong khi các tàu lớn hơn phải neo đậu ở cảng bên ngoài, giữa các đảo Vilingili và Hulhule. Hòn đảo có diện tích chưa đầy một dặm vuông và được bao quanh bởi một đầm nước nông.

Malé có 2148 cư dân vào năm 1888, nhưng việc gia tăng dân số dẫn tới không đủ không gian cho nhà ở. Các pháo đài cũ và các bức tường hư hỏng bị dỡ bỏ vào giai đoạn 1925-1927 dưới triều đại của vua Muhammad Shamsuddin III, và được xây dựng lại ở quy mô nhỏ hơn. Các con đường cũng được mở rộng và làm thẳng. Các nghĩa trang cũng đã được dọn sạch để có được nhiều không gian nhà ở hơn.

Cung điện Hoàng gia (Gan'duvaru) cùng với pháo đài bị phá hủy khi thành phố được tu sửa dưới thời Tổng thống Ibrahim Nasir sau khi chế độ quân chủ bị bãi bỏ vào năm 1968. Chỉ còn lại Bảo tàng Quốc gia, dinh của vị vua cuối cùng, cũng như Nhà thờ Thứ Sáu Malé.
Dân số của Malé đã sớm tăng lên 11.453 vào năm 1967 và 29.522 vào năm 1977. Để phục vụ cho dân số ngày càng tăng, đến năm 1986, đầm cạn quanh Malé đã được khai hoang.

Nơi được linh thiêng nhất ở Malé là Medhu Ziyaaraiy, bên kia đường của Nhà thờ Thứ Sáu Malé: đây là nơi đặt ngôi mộ của Shaikh Abdul Barakat Yusuf, người được coi là đưa Maldives trở thành quốc gia Hồi giáo vào năm 1153.

Địa lý

Khí hậu
Malé có khí hậu nhiệt đới gió mùa dựa trên phân loại khí hậu Köppen. Thành phố có cả mùa mưa và mùa khô, trong đó mùa mưa kéo dài từ tháng 4 đến tháng 1 và mùa khô hơn bao gồm các tháng 2 và tháng 3. Không giống như một số thành phố có cùng khí hậu này, Malé có nhiệt độ tương đối ổn định trong suốt cả năm, với mức cao trung bình là  và mức thấp trung bình là , tương đương với trung bình hàng ngày quanh năm của nhiều thành phố tại xích đạo. Thành phố có lượng mưa trung bình hàng năm trên . Nhiệt độ cao quanh năm một phần do Maldives có cao độ thấp nhất trên thế giới.

Phân cấp hành chính
Thành phố được chia thành sáu đơn vị hành chính, bốn trong số đó là trên đảo Malé: Henveiru, Galolhu, Maafannu và Macchangolhi. Hòn đảo Vilingili gần đó trước đây là một khu du lịch và trước đó nữa vẫn còn là một nhà tù, là khu vực thứ năm (Vilimalé). Đơn vị hành chính thứ sáu là Hulhumalé, một đảo nhân tạo có người ở từ năm 2004. Ngoài ra, đảo sân bay Hulhule là một phần của thành phố. Chính phủ đã lên kế hoạch phát triển rạn san hô Gulhi Falu, triển khai vào năm 2008

Đảo Malé là hòn đảo có mật độ dân số cao thứ năm thế giới, và là đảo đông dân thứ 160 thế giới. Vì không có vùng nông thôn xung quanh, tất cả các cơ sở hạ tầng phải được đặt tại chính thành phố. Nước ăn uống được là nước ngầm đã quan khử muối; các công trình nước bơm nước lợ từ các giếng sâu  trong thành phố và khử muối bằng cách sử dụng phương pháp thẩm thấu ngược. Điện được tạo ra nhờ sử dụng máy phát điện diesel. Nước thải chưa qua xử lý được bơm ra biển. Chất thải rắn được vận chuyển đến các đảo gần đó, và được sử dụng để lấp các đầm phá. Sân bay quốc tế Malé được xây dựng theo cách này và hiện tại đầm Thilafushi đang được lấp đầy.

Nhiều tòa nhà chính phủ và các cơ quan được đặt gần bờ biển. Sân bay quốc tế Malé nằm trên đảo Hulhule bao gồm một bến đỗ thủy phi cơ để vận tải trong nước. Một số dự án bồi đắp đất đã góp phần mở rộng bến cảng.

Giao thông liên đảo

Vì Malé, Hulhulé và Hulhumalé hiện được liên kết bằng đường bộ, việc đi lại giữa các đảo có thể được thực hiện bằng đường bộ. Đối với các đảo khác, vận chuyển liên đảo là bằng phà.

Giao thông

Đường bộ
Mỗi hòn đảo của Malé được phục vụ bởi một mạng lưới đường trải nhựa dày đặc, được đặt tên là magu, hingun và goalhi. Giao thông đường bộ khá là đông đúc, đặc biệt là trên đảo Malé.

Malé và Đảo Hulhulé được liên kết với nhau bằng cầu Sinamalé, thông xe vào tháng 10 năm 2018, trong khi Hulhulé và Hulhumalé được liên kết thông qua một đường đắp xuyên biển, qua đó cho phép mạng lưới đường bộ của ba đảo được kết nối. Giao thông công cộng bao gồm một số tuyến xe buýt trong mỗi đảo, cũng như kết nối cả ba đảo.

Đường không
Sân bay quốc tế Malé nằm ở Hulhulé là sân bay của thành phố cũng như sân bay chính ở Maldives. Với việc khánh thành cầu Sinamale, người ta có thể từ Malé tới sân bay bằng đường bộ. Trước khi khánh thành cầu, giao thông giữa sân bay và Malé phải thông qua dịch vụ phà. Hulhulé và Hulhumalé được kết nối thông qua một đường đắp xuyên biển kể từ khi Hulhumalé phát triển, quá đó những người ở Hulhumalé cũng có thể tới sân bay bằng đường bộ.

Giao thông liên đảo
Vì Malé, Hulhulé và Hulhumalé hiện được liên kết bằng đường bộ, việc đi lại giữa các đảo có thể được thực hiện bằng đường bộ. Đối với các đảo khác, phương tiện giao thông là phà.

Hình ảnh

Tham khảo

Đọc thêm
 H. C. P. Bell, The Maldive Islands, An account of the physical features, History, Inhabitants, Productions and Trade. Colombo 1883,
 H.C.P. Bell, The Maldive Islands; Monograph on the History, Archaeology and Epigraphy. Reprint Colombo 1940. Council for Linguistic and Historical Research. Malé 1989
 H.C.P. Bell, Excerpta Maldiviana. Reprint Asian Educational Services. New Delhi 2002
 Xavier Romero-Frias, The Maldive Islanders, A Study of the Popular Culture of an Ancient Ocean Kingdom. Barcelona 1999,

Liên kết ngoài

Khu dân cư ở Maldives
Thủ đô của châu Á
Đảo của Maldives
Tỉnh của Maldives
Thành phố ven biển Maldives
Thành phố cảng Ấn Độ Dương
Rạn san hô vòng hành chính của Maldives


title: Yvetot

text:
Yvetot là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Huy hiệu

Dân số

Thành phố kết nghĩa
 Lanark, Scotland
 Kyjov, Cộng hòa Séc
 Murowana Goślina, Ba Lan

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
(tất cả đều bằng tiếng Pháp)
 Yvetot website
 Yvetot on the website of l'Institut géographique national
 Yvetot on the website of l'Insee
 Yvetot on the website of Quid
 Position of Yvetot on a map of France

Xã của Seine-Maritime


title: Bopal

text:
Bopal là một thị trấn thống kê (census town) của quận Ahmadabad thuộc bang Gujarat, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Bopal có dân số 12.181 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Bopal có tỷ lệ 80% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 84%, và tỷ lệ cho phái nữ là 75%. Tại Bopal, 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Gujarat


title: Polystira coltrorum

text:
Polystira coltrorum là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Polystira


title: Marcheseuil

text:
Marcheseuil  là một xã thuộc tỉnh Côte-d’Or trong vùng Bourgogne-Franche-Comté miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Côte-d’Or

Tham khảo

Xã của Côte-d'Or


title: Angrobia simsoniana

text:
Angrobia simsoniana là một loài ốc nước ngọt cỡ nhỏ có nắp, là động vật thân mềm chân bụng sống dưới nước trong họ Hydrobiidae. Đây là loài đặc hữu của Úc.

Tham khảo

 Ponder, W.F. 1996. Angrobia simsoniana. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 6 tháng 8 năm 2007.

Động vật chân bụng Úc
Angrobia


title: Plougras

text:
Plougras () là một xã của tỉnh Côtes-d’Armor, thuộc vùng Bretagne, tây bắc Pháp.

Dân số
Người dân ở Plougras được gọi là Plougrasiens.

Xem thêm
Xã của tỉnh Côtes-d’Armor

Tham khảo

Liên kết ngoài
French Ministry of Culture list for Plougras

Xã của Côtes-d'Armor


title: Alestes stuhlmannii

text:
Alestes stuhlmannii là một loài cá thuộc họ Alestiidae. Chúng là loài đặc hữu của sông Ulanga ở Tanzania.

Chú thích

Tham khảo

 Hanssens, M & Snoeks, J. 2005. Alestes stuhlmannii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 3 tháng 8 năm 2007.

Động vật Tanzania
S
Cá châu Phi
Động vật được mô tả năm 1896
Cá Tanzania


title: Intsia acuminata

text:
Intsia acuminata là một loài rau đậu thuộc họ Fabaceae.
Loài này chỉ có ở Philippines.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Intsia acuminata. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

acuminata
Thực vật Philippines
Thực vật dễ tổn thương


title: Diabrotica chlororhoidalis

text:
Diabrotica chlororhoidalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bechyne miêu tả khoa học năm 1958.

Chú thích

Tham khảo

C


title: Euplica varians

text:
Euplica varians là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Columbellidae. Chúng thường được gọi bằng tên thông dụng là Momi tại Hawaii, có nghĩa là "ngọc châu".

Miêu tả
Euplica varians có thể đạt đến kích thước 11 mm.

Phân bố
Loài này phân bố ở Ấn Độ Dương, từ ven biển Đông Phi và dọc theo miền bắc KwaZuluNatal, ở hải vực Ấn Độ Dương-Tây Thái Bình Dương and Úc.

Chú thích

Tham khảo

 Gastropods.com: Euplica varians; accessed: 6 tháng 11 năm 2010

V
Động vật được mô tả năm 1832


title: (28241) 1999 AC22

text:
{{DISPLAYTITLE:(28241) 1999 AC22}}(28241) 1999 AC22 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 10 tháng 1 năm 1999.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 28001–29000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1999
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Mathenay

text:
Mathenay là một xã của tỉnh Jura, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Theo điều tra dân số 1999, xã có dân số là 93.The estimation for 2005 was 111.

Xem thêm
Xã của tỉnh Jura

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Jura


title: Temnora engis

text:
Temnora engis là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở Madagascar.

Nó gần giống loài Temnora murina, but the forewing upperside lacks the subapical dark spot on the outer margin, instead there là một small rounded spot set some way back from the outer margin.

Phân loài
Temnora engis engis
Temnora engis catalai Griveaud, 1959

Chú thích

Tham khảo

Temnora


title: Scaphyglottis sickii

text:
Scaphyglottis sickii là một loài lan mọc từ Grenada đến Nam Mỹ nhiệt đới.

Hình ảnh

Tham khảo

sickii
Thực vật được mô tả năm 1956