title: Tĩnh Hải quân

text:
Tĩnh Hải quân (chữ Hán: 靜海軍) là tên gọi Việt Nam từ cuối thời Bắc thuộc lần 3 tới hết thời loạn 12 sứ quân trong lịch sử Việt Nam, kéo dài 102 năm (866-968).

Thay đổi tên gọi
Từ đầu cho tới giữa thời thuộc Đường, nhà Đường gọi Việt Nam là An Nam đô hộ phủ, Trấn Nam Đô hộ phủ, với người đứng đầu là các quan Đô hộ hoặc Kinh lược sứ. Đây là sự phân biệt giữa trấn nội thuộc và ngoại thuộc của nhà Đường vì các đơn vị hành chính tại chính quốc Nhà Đường khi đó là các "quân" với người đứng đầu có chức danh là Tiết độ sứ.

Năm 866, sau 3 năm bị quân Nam Chiếu chiếm đóng, An Nam đô hộ phủ trở về tay Nhà Đường vì tướng Cao Biền có công đánh dẹp. Đường Ý Tông theo thỉnh cầu của Cao Biền, thăng An Nam đô hộ phủ làm Tĩnh Hải quân. Điều này tương tự như việc Hán Hiến Đế đã làm năm 203 theo tờ biểu của thứ sử Trương Tân và Thái thú quận Giao Chỉ là Sĩ Nhiếp, cho bộ Giao Chỉ được lập thành Giao Châu, coi ngang hàng như các đơn vị hành chính ở Trung Quốc. Lúc này An Nam đô hộ phủ trở thành Tĩnh Hải quân cũng giống như các "quân" (đơn vị hành chính) ở Trung Quốc với người đứng đầu có chức danh là Tiết độ sứ.

Lịch sử

Thời thuộc Đường
Sau loạn An Sử, nhà Đường tuy diệt được Đại Yên nhưng trên thực tế không còn mạnh như trước. Các phiên trấn phía đông không tuân phục chính quyền trung ương, các vùng xa như An Nam đô hộ phủ thường xuyên bị nước Nam Chiếu (vùng Vân Nam) uy hiếp.

Năm 863, Nam Chiếu chiếm được An Nam đô hộ phủ, tướng Sái Tập Nhà Đường tử trận. Cao Biền được điều sang phải mất 3 năm mới hoàn toàn đánh dẹp được Nam Chiếu. Để khôi phục và củng cố quyền hành tại An Nam đô hộ phủ, Đường Ý Tông thăng An Nam đô hộ phủ làm Tĩnh Hải quân, cho Cao Biền làm Tiết độ sứ.

Sau Cao Biền, các Tiết độ sứ kế tục là Cao Tầm, Tăng Cổn, Tạ Triệu, An Hữu Quyền, Chu Toàn Dục và Độc Cô Tổn.

Thời tự chủ
Cuối thế kỷ 9, thời vua Đường Hy Tông nổ ra khởi nghĩa Hoàng Sào. Khởi nghĩa bị tiêu diệt nhưng các quân phiệt cũng nhân đó gây nội chiến và cát cứ công khai. Nhà Đường bị quyền thần Chu Ôn khống chế.

Năm 905, Chu Toàn Trung ghét Tiết độ sứ Tĩnh Hải quân Độc Cô Tổn là người không cùng cánh, bèn đày ra đảo Hải Nam và giết chết. Trong lúc nhà Đường chưa kịp cử quan cai trị mới sang trấn nhậm, một hào trưởng người Việt là Khúc Thừa Dụ đã chiếm lấy thủ phủ Đại La, tự xưng là Tiết độ sứ. Chu Toàn Trung đang mưu cướp ngôi nhà Đường, đã nhân danh vua Đường Ai Đế thừa nhận Khúc Thừa Dụ. Từ đó người Việt bắt đầu khôi phục quyền tự chủ.

Sau Khúc Thừa Dụ, con là Khúc Hạo thực hiện cải cách hành chính, củng cố quyền hành ở Tĩnh Hải quân. Cả thảy toàn bộ Tĩnh Hải quân được chia thành 314 giáp.

Nhà Hậu Lương, trước đây vì mới cướp ngôi nhà Đường, phương Bắc nhiều biến cố nên thừa nhận Khúc Hạo làm Tiết độ sứ Tĩnh Hải quân năm 907. Nhưng qua năm sau, vua Hậu Lương là Chu Ôn lại phong cho Tiết độ phó sứ ở Quảng Châu là Lưu Ẩn kiêm chức "Tĩnh Hải quân tiết độ, An Nam đô hộ". Điều đó có nghĩa là người Trung Quốc vẫn muốn chiếm lại Việt Nam.

Năm 911, Lưu Ẩn chết, em là Lưu Nghiễm lên thay. Sự cai trị vững vàng của Khúc Hạo khiến họ Lưu ở Quảng Châu không dám nhòm ngó tới phương nam. Năm 917, Lưu Nghiễm tự xưng đế, lập ra nước Nam Hán, cát cứ vùng Ngũ Lĩnh không thần phục nhà Hậu Lương nữa.

Cuối năm 917 Khúc Hạo mất, con là Khúc Thừa Mỹ lên thay. Khúc Thừa Mỹ chủ trương kết thân với nhà Hậu Lương ở Trung Nguyên. Năm 919, ông sai sứ sang Biện Kinh xin tiết việt của nhà Hậu Lương. Vua Lương là Mạt đế Chu Hữu Trinh, bấy giờ bận đối phó với các nước lớn ở Trung Nguyên nên ban Tiết Việt cho Khúc Thừa Mỹ và phong ông làm Tiết độ sứ. Được sự hậu thuẫn của nhà Hậu Lương, Thừa Mỹ chủ quan cho rằng uy thế của nhà Lương rộng lớn ở Trung Nguyên có thể kìm chế được Nam Hán nhỏ hơn ở Quảng Châu. Ông công khai gọi nước Nam Hán là "ngụy đình".

Năm 930, vua Nam Hán là Lưu Nghiễm điều quân đánh Tĩnh Hải quân. Khúc Thừa Mỹ không chống nổi, bị bắt mang về Phiên Ngung.

Năm 931, bộ tướng của Khúc Hạo là Dương Đình Nghệ mang quân đánh đuổi tướng Nam Hán là Lý Tiến và diệt viện binh của Trần Bảo, giành lại thành Đại La. Ông tự xưng là Tiết độ sứ Tĩnh Hải quân.

Năm 937, Dương Đình Nghệ bị nha tướng Kiều Công Tiễn phản bội, giết chết và cướp quyền, tự xưng Tiết độ sứ.

Năm 938, con rể Dương Đình Nghệ là Ngô Quyền từ Ái châu tập hợp lực lượng ra đánh chiếm thành Đại La, giết chết Kiều Công Tiễn. Cuối năm đó Ngô Quyền đánh bại quân Nam Hán sang đánh Tĩnh Hải quân với danh nghĩa giúp Kiều Công Tiễn tại trận Bạch Đằng.

Thời Ngô
Ngô Quyền bỏ danh hiệu Tiết độ sứ, xưng là Ngô vương. Năm 944, Ngô Quyền mất. Em vợ Ngô vương là Dương Tam Kha giành ngôi vua, con Ngô vương là Ngô Xương Ngập phải bỏ trốn.

Dương Tam Kha nhận con thứ Ngô Quyền là Ngô Xương Văn làm con nuôi. Năm 950, nhân được sai cầm quân đi dẹp loạn, Ngô Xương Văn mang quân về lật đổ Dương Tam Kha, giành lại ngôi cho họ Ngô. Xương Văn đón anh Xương Ngập về cùng trị nước.

Năm 954, Ngô Xương Ngập chết. Ngô Xương Văn một mình làm vua. Năm 965, trong khi đi đánh quân nổi dậy ở Thái Bình, Ngô Xương Văn bị trúng tên tử trận.

Chấm dứt
Nhà Ngô mất, các tướng lĩnh cũ của nhà Ngô và các hào trưởng địa phương cùng nhau nổi dậy chiếm giữ đất đai cát cứ, sử gọi là thời loạn 12 sứ quân.

Thủ lĩnh cát cứ ở Hoa Lư từ thời Ngô Xương Ngập là Đinh Bộ Lĩnh sau khi liên kết với sứ quân Trần Lãm (một trong 12 sứ quân) đã đánh dẹp các sứ quân còn lại. Năm 968, Đinh Bộ Lĩnh thống nhất cả nước, tự xưng làm hoàng đế, tức là vua Đinh Tiên Hoàng. Tên gọi Tĩnh Hải quân chấm dứt sau 102 năm khi vua Đinh đặt tên nước là Đại Cồ Việt.

Lãnh thổ
Trong những năm cuối thời thuộc Đường và thời Tự chủ, lãnh thổ Tĩnh Hải quân gồm 12 châu là:

Lãnh thổ 12 châu này bao gồm Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ Việt Nam, kéo dài tới phía bắc Hoành Sơn, thêm một phần phía tây nam tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc hiện nay.

Tuy nhiên sang thời nhà Ngô (939-967), lãnh thổ Tĩnh Hải quân chỉ còn 8 châu là:

Bốn châu: Thang, Chi, Vũ Nga và Vũ An thuộc về Nam Hán. Việc thu hẹp lãnh thổ phía bắc này không được sử sách ghi chép rõ. Theo Đào Duy Anh trong Đất nước Việt Nam qua các đời: 4 châu này bị Nam Hán chiếm, nhưng không rõ vào thời điểm nào (trước hay sau trận Bạch Đằng). Nguyễn Khắc Thuần trong Thế thứ các triều vua Việt Nam cho rằng: Ngô Quyền bàn giao 4 châu này cho Nam Hán "để tiện việc phòng thủ".

Lãnh thổ nước Đại Cồ Việt của nhà Đinh kế tục nhà Ngô trở về sau nằm trên 8 châu này, từ miền Bắc Việt Nam đến Hoành Sơn, nghĩa là hết địa giới Hà Tĩnh hiện nay. Kể từ khi kết thúc nghìn năm Bắc thuộc đến trước năm 1069 (thời điểm Lý Thánh Tông lấy 3 châu của Chiêm Thành), lãnh thổ Việt Nam thời họ Khúc là rộng hơn cả.

Trong quan hệ ngoại giao đời sau
Tên gọi Tĩnh Hải quân vẫn được các triều đình phương Bắc dùng làm một tên gọi Việt Nam. Khi phong chức cho các vua hay hoàng tử nhà Đinh, nhà Tiền Lê và nhà Lý của Việt Nam, các vua Tống vẫn dùng tước hiệu gắn với địa danh Tĩnh Hải quân:
 Năm 973 nhà Tống sai sứ sang phong cho Đinh Tiên Hoàng làm Giao Chỉ quận vương, hoàng tử Đinh Liễn làm Kiểm hiệu thái sư Tĩnh Hải quân tiết độ sứ An Nam đô hộ.
 Năm 986, nhà Tống sai Lý Nhược Chuyết, Lý Giác mang chế sách sang phong cho Lê Hoàn làm An Nam đô hộ Tĩnh Hải quân Tiết độ sứ kinh triệu quận hầu.
 Năm 1007, nhà Tống phong Lê Long Đĩnh làm Giao Chỉ quận vương, lĩnh Tĩnh Hải quân tiết độ sứ.
 Năm 1010, nhà Tống phong Lý Thái Tổ làm Giao Chỉ quận vương, lĩnh Tĩnh Hải quân tiết độ sứ.

Từ Lý Thái Tông trở về sau, trong danh hiệu các vua Tống phong cho vua Đại (Cồ) Việt chỉ có Giao Chỉ quận vương, không nhắc tới Tĩnh Hải quân.

 Năm 1262, nhà Tống phong Trần Thánh Tông làm Tĩnh Hải quân Tiết độ quan sát xử trí sứ, Kiểm hiệu thái uý kiêm Ngự sử đại phu, thượng trụ quốc, An Nam quốc vương hiệu trung thuận hóa công thần

Những người đứng đầu
Từ thời thuộc Đường qua thời Tự chủ tới thời nhà Ngô, những người đứng đầu Tĩnh Hải quân gồm có:

! Thứ tự
! Thời kỳ
! Chức danh, danh hiệu
! Tên họ
! Niên đại
|-----
| 1
| Thuộc Đường
| Tiết độ sứ
| Cao Biền
| 864-868
|-
| 2
| Thuộc Đường
| Tiết độ sứ
| Cao Tầm
| 868-878
|-----
| 3
| Thuộc Đường
| Tiết độ sứ
| Tăng Cổn
| 878-880
|-
| 4
| Thuộc Đường
| Tiết độ sứ
| Cao Mậu Khanh
| 882-883
|-----
| 5
| Thuộc Đường
| Tiết độ sứ
| Tạ Triệu
| 884-?
|-
| 6
| Thuộc Đường
| Tiết độ sứ
| An Hữu Quyền
| 897-900
|-----
| 7
| Thuộc Đường
| Tiết độ sứ
| Chu Toàn Dục
| 900-905
|-
| 8
| Thuộc Đường
| Tiết độ sứ
| Độc Cô Tổn
| 905
|-----
| 9
| Tự chủ
| Tiết độ sứ
| Khúc Thừa Dụ
| 905-907
|-
| 10
| Tự chủ
| Tiết độ sứ
| Khúc Hạo
| 907-917
|-----
| 11
| Tự chủ
| Tiết độ sứ
| Khúc Thừa Mỹ
| 918-923 (hoặc 930)
|-
| 12
| Thuộc Nam Hán
| Thứ sử
| Lý Tiến
| 923 (hoặc 930)-931
|-----
| 13
| Tự chủ
| Tiết độ sứ
| Dương Đình Nghệ
| 931-937
|-
| 14
| Tự chủ
| Tiết độ sứ
| Kiều Công Tiễn
| 937-938
|-----
| 15
| Nhà Ngô
| Ngô vương
| Ngô Quyền
| 939-944
|-
| 16
| Nhà Ngô
| Dương Bình vương
| Dương Tam Kha
| 944-950
|-----
| 17
| Nhà Ngô
| Thiên Sách vương
| Ngô Xương Ngập
| 951-954
|-
| 18
| Nhà Ngô
| Nam Tấn vương
| Ngô Xương Văn
| 951-965
|-----
| 19
| Loạn 12 sứ quân
| Tước công
| Các sứ quân
| 966-967
|}

Xem thêm
 Tiết độ sứ
 An Nam đô hộ phủ
 Cao Biền
 Thời kỳ tự chủ Việt Nam
 Hành chính Việt Nam thời Tự chủ
 Hành chính Việt Nam thời Ngô

Tham khảo
 Đại Việt sử ký toàn thư
 Khâm định Việt sử thông giám cương mục
 Phan Huy Lê, Trần Quốc Vượng, Hà Văn Tấn, Lương Ninh (1991), Lịch sử Việt Nam, tập 1, Nhà xuất bản Đại học và giáo dục chuyên nghiệp
 Viện Sử học (2001), Lịch sử Việt Nam, tập 1, Nhà xuất bản Khoa học xã hội
 Nguyễn Khắc Thuần (2008), Thế thứ các triều vua Việt Nam, Nhà xuất bản Giáo dục
 Đào Duy Anh (2005), Đất nước Việt Nam qua các đời, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin
 Viện Sử học (1988), Biên niên lịch sử cổ trung đại Việt Nam, Nhà xuất bản Khoa học xã hội
 Đào Tố Uyên chủ biên (2008), Giáo trình lịch sử Việt Nam, tập 2, Nhà xuất bản Đại học sư phạm

Chú thích

Việt Nam thế kỷ 9
Việt Nam thế kỷ 10
Trung Quốc thế kỷ 9
Trung Quốc thế kỷ 10
Quan hệ Việt Nam – Trung Quốc
Lịch sử Việt Nam thời Bắc thuộc lần 3
Lịch sử Việt Nam thời Tự chủ
Lịch sử Việt Nam thời Ngô
Ngũ đại Thập quốc
Tĩnh Hải quân Tiết độ sứ
Lịch sử quân sự nhà Đường
Cựu quốc gia trong lịch sử Trung Quốc
Cựu quốc gia trong lịch sử Việt Nam
Cựu quốc gia ở Đông Nam Á
Khởi đầu năm 866
Chấm dứt năm 967


title: Melipona peruviana

text:
Melipona peruviana là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1900.

Chú thích

Tham khảo

Melipona
Động vật được mô tả năm 1900


title: Oricia lecomteana

text:
Oricia lecomteana là một loài thực vật thuộc họ Rutaceae. Loài này có ở Cameroon, Gabon, và Nigeria. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Cheek, M. 2004. Oricia lecomteana. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Oricia (Rutaceae)
Thực vật dễ tổn thương
Vepris


title: Molompize

text:
Molompize là một xã ở tỉnh Cantal, thuộc vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở miền trung nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Cantal

Tham khảo

Liên kết ngoài
 le site officiel de la communauté de communes du pays de massiac
 Molompize sur le site de l'Institut géographique national

Molompize


title: Hệ đo lường quốc tế

text:
Hệ đo lường quốc tế (tiếng Pháp: Système International d'unités; viết tắt: SI), là 1 hệ thống đo lường thống nhất được sử dụng rộng rãi trên thế giới. Nó được sử dụng trong hoạt động kinh tế, thương mại, khoa học, giáo dục và công nghệ của phần lớn các nước trên thế giới ngoại trừ Mỹ, Liberia và Myanmar. Năm 1960, SI đã được chọn làm bộ tiêu chuẩn thu gọn của hệ đo lường mét - kilôgam - giây hiện hành, hơn là của hệ thống đo lường cũ xentimét - gam - giây. Một số đơn vị đo lường mới được bổ sung cùng với sự giới thiệu của SI cũng như vào sau đó. SI đôi khi được tham chiếu tới như là hệ mét (đặc biệt tại Mỹ, là quốc gia vẫn chưa thông qua việc sử dụng hệ đo lường này mặc dù nó đã được sử dụng rộng rãi trong những năm gần đây, và tại Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland, là quốc gia mà việc chuyển đổi vẫn chưa hoàn thành). Hệ đo lường quốc tế tham chiếu đến các tiêu chuẩn đặc trưng của đo lường có nguồn gốc hoặc mở rộng từ hệ mét; tuy nhiên, không phải toàn bộ các đơn vị đo lường của hệ mét được chấp nhận làm đơn vị đo lường của SI. Các nhà khoa học vừa công bố một đơn vị tính trọng lượng mới vào hệ đo lường quốc tế, các đơn vị đo lường mới là ronnagram và ketagram, theo 1 số thông tin chưa chính thức thì 1 ronnagram= 1x1027 gram, 1 ketagram= 1x1030 gram

Có 7 đơn vị cơ bản và một số đơn vị dẫn xuất, cùng với 1 bộ các tiền tố. Các đơn vị đo lường phi SI có thể chuyển đổi sang đơn vị đo lường của SI (hoặc ngược lại) phù hợp với các hệ số chuyển đổi đơn vị đo lường. Hầu hết mọi đơn vị phi SI đã được định nghĩa lại theo các đơn vị của SI.

Nguồn gốc

Các đơn vị đo lường của SI được quyết định chọn lựa sau hàng loạt các hội nghị quốc tế được tổ chức bởi tổ chức tiêu chuẩn là Văn phòng Cân đo Quốc tế (BIPM). SI được đặt tên lần đầu tiên năm 1960 và sau đó được bổ sung năm 1971.

Nguồn gốc thực sự của SI, hay hệ mét, có thể tính từ những năm 1640. Nó được phát minh bởi các nhà khoa học Pháp và nhận được sự quảng bá lớn bởi Cuộc cách mạng Pháp năm 1789 để trở nên phổ biến hơn. Hệ mét được phát triển kể từ năm 1791 trở đi bởi hội đồng Viện Hàn lâm Khoa học Pháp được ủy nhiệm bởi Palais Bourbon và Louis XVI để tạo ra một hệ đo lường thống nhất và hợp lý. Nhóm này bao gồm Antoine-Laurent Lavoisier ("cha đẻ của hóa học hiện đại") và các nhà toán học Pierre-Simon Laplace và Adrien-Marie Legendre, đã sử dụng các nguyên tắc đo chiều dài, thể tích và khối lượng được đề xuất bởi giáo sĩ Anh John Wilkins năm 1668 và khái niệm sử dụng kinh tuyến gốc Trái Đất làm đơn vị độ dài định nghĩa cơ bản, ban đầu được một giáo sĩ Pháp là Gabriel Mouton đề xuất năm 1670. Hệ mét cố gắng lựa chọn các đơn vị đo lường không mang tính tùy ý, trong khi gắn liền với tư tưởng chính thức của cuộc cách mạng là "lý trí thuần túy"; nó là một sự cải thiện đáng kể đối với các đơn vị đo hiện hành ngày ấy do giá trị của chúng thông thường phụ thuộc theo từng khu vực.

Đơn vị đo lường quan trọng nhất là đơn vị đo chiều dài: 1 mét đã từng được định nghĩa là 1/10.000.000 của khoảng cách từ cực tới xích đạo dọc theo kinh tuyến đi qua Paris. Nó dài hơn xấp xỉ 10% so với 1 thước Anh. Sau đó 1 chiếc thước platin với tiết diện hình chữ X đã được sản xuất để phục vụ cho mục đích dễ dàng kiểm tra tiêu chuẩn chiều dài của 1 mét. Tuy nhiên, vì những khó khăn của việc đo đạc thực tế chiều dài của góc phần tư kinh tuyến trong thế kỷ XVIII, chiếc thước mẫu platin đầu tiên đã ngắn hơn 0,2 milimét. Sau đó các chiều dài bước sóng bức xạ khác nhau đã được giới thiệu để có thể định nghĩa một cách trừu tượng chiều dài (không đổi) của đơn vị mét, và cuối cùng mét đã được định nghĩa như là khoảng cách mà một tia sáng có thể đi được trong chân không trong 1 khoảng thời gian cụ thể.
 Đơn vị đo cơ bản của khối lượng là gam, nhưng đã nhanh chóng bị chuyển sang kilôgam, đã được định nghĩa như là khối lượng của nước nguyên chất tại điểm mà nó nặng nhất (+3,98 0C) trong 1 khối lập phương có các cạnh bằng 1/10 của mét. 1 kilôgam bằng khoảng 2,2 pound. Khoảng không gian lập phương này còn được gọi là 1 lít để thể tích của các chất lỏng khác nhau có thể dễ dàng so sánh. Năm 1799, một ống hình trụ bằng platin đã được sản xuất để làm tiêu chuẩn cho kilôgam, vì thế tiêu chuẩn dựa trên cơ sở nước chưa bao giờ được sử dụng như là tiêu chuẩn gốc khi mà hệ mét thực sự được sử dụng. Năm 1890, nó được thay thế bằng ống hình trụ là hợp kim gồm 90% platin và 10% iridi. Nó được sử dụng làm kilôgam tiêu chuẩn từ đó đến nay và được lưu giữ ở Paris. Kilôgam là đơn vị đo lường cơ bản duy nhất không được định nghĩa lại theo thuật ngữ của các hiện tượng tự nhiên không đổi. Tuy nhiên, tại cuộc họp của Hội khoa học Hoàng gia tại Luân Đôn vào ngày 15/2/2005, các nhà khoa học đã lên tiếng kêu gọi thay thế khối lượng của kilôgam tiêu chuẩn ở Paris vì định nghĩa chính thức chỉ rõ rằng "thuộc tính không thay đổi của tự nhiên" cần được sử dụng (hơn là 1 vật cụ thể mà khối lượng của nó có thể bị thay đổi). Ngày 16/11/2018, Hội nghị toàn thể về Cân đo (CGPM) tổ chức tại Versailles tiến hành bỏ phiếu, thông qua việc bãi bỏ định nghĩa kilogram cũ và chào đón định nghĩa đại lượng kilogram mới. Các nhà khoa học đề xuất: xác định khái niệm "một kilogram" bằng hằng số Planck. Việc bỏ phiếu sau khi thông qua, định nghĩa kilogram mới chính thức được áp dụng vào Ngày Đo lường Khoa học Thế giới - 20/5/2019.
 Đơn vị đo nhiệt độ là độ bách phân hay độ Celsius (C), có nghĩa là thang thủy ngân giữa điểm đóng băng và điểm sôi của nước nguyên chất được chia thành 100 phần bằng nhau. Nước sôi vì thế là 100 độ Celsius và nước đóng băng có 0 độ Celsius. Đây là đơn vị đo lường nhiệt độ của hệ mét trong sử dụng thông thường. Khoảng 100 năm sau, các nhà khoa học phát hiện ra điểm 0 tuyệt đối. Điều này dẫn đến sự ra đời của thang đo nhiệt độ mới, được gọi là thang độ tuyệt đối hay thang Kelvin, nó xác định lại điểm 0 nhưng vẫn sử dụng 100 kelvin bằng khoảng cách giữa điểm đóng băng và điểm sôi của nước nguyên chất.
Đơn vị đo lường thời gian của hệ mét là giây, nguyên thủy được định nghĩa như là 1/86.400 của 1 ngày trung bình. Các hình thức định nghĩa giây đã thay đổi vài lần để đáp ứng được các yêu cầu ngày càng tăng của khoa học (các quan sát thiên văn, đồng hồ âm thoa, đồng hồ thạch anh và sau đó là đồng hồ nguyên tử xêri) nhưng những đồng hồ đeo tay vẫn không chịu ảnh hưởng (một cách tương đối).

Sự chấp nhận nhanh chóng hệ mét như là công cụ của kinh tế và các hoạt động thương mại hằng ngày chủ yếu dựa trên cơ sở sự thiếu hụt của các hệ thống đo lường theo phong tục, tập quán tại nhiều quốc gia trong việc miêu tả một cách đầy đủ một số khái niệm, hay là kết quả của những cố gắng để tiêu chuẩn hóa rất nhiều sai khác theo khu vực trong các hệ thống phong tục, tập quán. Các yếu tố quốc tế cũng ảnh hưởng đến sự chấp nhận hệ mét, vì nhiều quốc gia tăng cường các hoạt động thương mại. Về khoa học, nó cung cấp một sự tiện lợi trong việc tính toán các đại lượng lớn và nhỏ vì nó rất phù hợp với hệ đếm thập phân của chúng ta.

Sự khác biệt về văn hóa cũng có thể hiện diện trong việc sử dụng hệ mét trong cuộc sống hàng ngày theo từng khu vực. Ví dụ, bánh mì được bán ở nhiều nước có khối lượng 1 hoặc 2 kg, nhưng bạn phải mua chúng theo cơ số nhân của 100 gam tại Liên Xô cũ. Ở một số nước, dung tích của mộtchiếc cốc không chính thức là 250 mL, và giá của một số mặt hàng đôi khi được tính theo 100 g hơn là cho 1 kg.

Những người bình thường có thể không cần quan tâm đến sự cải tiến và hoàn thiện của hệ mét trong khoảng 200 năm qua, nhưng các chuyên gia vẫn phải cố gắng để hoàn thiện hệ mét để nó phù hợp hơn với những nghiên cứu khoa học (ví dụ từ CGS sang MKS tới hệ SI hay sự phát minh ra thang Kelvin). Những sự thay đổi này không ảnh hưởng tới việc sử dụng hệ mét hằng ngày. Sự hiện diện của các điều chỉnh là một lý do biện hộ cho việc sử dụng của các đơn vị đo lường theo tập quán thay vì hệ mét. Tuy nhiên các đơn vị đo lường theo phong tục, tập quán này ngày nay về cơ bản đã được định nghĩa lại theo các thuật ngữ của các đơn vị đo lường của SI, vì thế bất kỳ sự sai khác nào trong định nghĩa các đơn vị đo lường theo SI đều gây ra sự sai khác trong định nghĩa của các đơn vị đo lường theo tập quán.

Cơ sở
SI được xây dựng trên cơ sở của 7 đơn vị đo lường cơ bản của SI, đó là kilôgam, mét, giây, ampe, kelvin, mol và candela. Các đơn vị này được sử dụng để định nghĩa các đơn vị đo lường suy ra khác.

SI cũng định nghĩa một số các tiền tố của SI để sử dụng cùng với đơn vị đo lường: các tiền tố này kết hợp với bất kỳ đơn vị đo lường nào để tạo ra các bội số hay ước số của nó. Ví dụ, tiền tố kilô biểu hiện là bội số hàng nghìn (ngàn), vì thế kilômét bằng 1.000 mét, kilôgam bằng 1.000 gam v.v. Cũng cần lưu ý rằng 1 phần triệu của kilôgam là miligam, không phải micrôkilôgam.

Kiểu viết trong SI
 Các ký hiệu được viết bằng chữ thường, ngoại trừ các ký hiệu lấy theo tên người. Điều đó có nghĩa là ký hiệu cho đơn vị đo áp suất của SI, lấy tên của Blaise Pascal, là Pa, trong khi đơn vị đo tự bản thân nó là pascal. Trong danh mục chính thức của SI chỉ có 1 ngoại lệ duy nhất trong quy tắc viết hoa, đó là ký hiệu của lít. Nó có thể viết là l hay L đều được chấp nhận.
 Các ký hiệu được viết theo số ít. Ví dụ trong tiếng Anh phải viết là "25 kg" chứ không phải "25 kgs". Trong tiếng Việt, điều này không ảnh hưởng gì do không có sự khác nhau trong cách gọi theo số nhiều và số ít.
 Các ký hiệu, dù là viết tắt nhưng không có dấu chấm (.) ở cuối.
 Được khuyến khích sử dụng các ký hiệu theo kiểu viết Roman thường (ví dụ, m cho mét, L hay l cho lít), để có thể dễ dàng phân biệt với các ký hiệu của biến (tham số) trong toán học và vật lý (ví dụ, m cho tham số khối lượng, l cho tham số chiều dài).
 Một dấu cách giữa số và ký hiệu: 2,21 kg, 7,3 × 102 m². Có 1 ngoại lệ trong trường hợp này. Ký hiệu của góc phẳng như độ, phút và giây (°, ′ và ″) được đặt liền ngay sau giá trị số mà không có khoảng trống.
 SI sử dụng các khoảng trống để tách các số (phần nguyên) theo từng bộ ba chữ số. Ví dụ 1 000 000 hay 342 142 (hoàn toàn không giống với việc sử dụng các dấu chấm hay phẩy trong các hệ đo lường khác, như 1.000 hay 1.000.000).
 SI sử dụng dấu phẩy duy nhất để chia tách phần thập phân cho đến năm 1997. Số "hai mươi tư phẩy năm mươi mốt" được viết là "24,51". Năm 1997 CGPM quyết định rằng dấu chấm sẽ là dấu chia tách phần thập phân cho các văn bản mà trong đó chủ yếu là tiếng Anh ("24.51"); dấu phẩy sẽ là dấu chia tách phần thập phân cho các văn bản bằng ngôn ngữ khác.
 Ký hiệu cho các đơn vị được suy ra từ các đơn vị đo khác bằng cách nhân chúng với nhau được kết nối với nhau với một khoảng trống hoặc một dấu chấm nhân (·) ở giữa, ví dụ N m hay N · m.
 Ký hiệu được tạo thành do việc chia của hai đơn vị đo được kết nối với nhau bằng dấu gạch chéo (/), hoặc được viết dưới dạng số mũ với lũy thừa âm, ví dụ "m/s", hay "m s-1" hay "m · s-1" hoặc . Dấu gạch chéo không được sử dụng nếu như kết quả là phức hợp, ví dụ "kg · m-1 · s-2", không phải là "kg/m · s²".
 Nếu không dùng tên Việt hóa của các đơn vị nên viết mét, lít và gam thành metre, litre và gram – thay vì meter, liter và gramme.

Với một số ngoại lệ (chẳng hạn bia tươi được bán ở Anh) hệ thống có thể được sử dụng hợp pháp tại mọi quốc gia trên thế giới và rất nhiều quốc gia không cần thiết phải duy trì định nghĩa của các đơn vị đo khác. Các quốc gia khác vẫn còn công nhận các đơn vị đo phi SI (ví dụ như Mỹ hay Anh) cần phải định nghĩa các đơn vị đo lường theo thuật ngữ của các đơn vị đo của SI; ví dụ, 1 inch thông thường được định nghĩa bằng chính xác 0,0254 mét. Tuy nhiên, tại Mỹ, các khoảng cách địa lý không được định nghĩa lại do sai số tích lũy nó có thể để lại và một lý do khác là survey foot và survey inch (là 2 đơn vị đo chiều dài sử dụng trong công tác lập bản đồ) vẫn là các đơn vị đo tách biệt. (Đây không phải là vấn đề cho Anh, bởi vì Ordnance Survey (tổ chức lập bản đồ ở Anh) đã lập các bản đồ theo hệ mét từ trước Đại chiến thế giới lần thứ hai.) (Xem hệ đo lường để hiểu thêm về lịch sử phát triển của các đơn vị đo.)

Các đơn vị

Các đơn vị cơ bản
Các đơn vị đo lường dưới đây là nền tảng cơ sở để từ đó các đơn vị khác được suy ra (dẫn xuất), chúng là hoàn toàn độc lập với nhau. Các định nghĩa dưới đây được chấp nhận rộng rãi.

Các đơn vị đo lường cơ bản:

Các đơn vị đo dẫn xuất không thứ nguyên
Các đơn vị đo lường của SI được suy ra từ các đơn vị đo cơ bản và là không thứ nguyên. Các đơn vị đo dẫn xuất không thứ nguyên của SI:

Các đơn vị dẫn xuất với tên đặc biệt
Các đơn vị đo cơ bản có thể ghép với nhau để suy ra những đơn vị đo khác cho các đại lượng khác. Một số có tên theo bảng dưới đây. Các đơn vị dẫn xuất của SI với tên đặc biệt:

Các đơn vị phi SI được chấp nhận sử dụng với SI
Các đơn vị đo lường sau không phải là đơn vị đo lường của SI nhưng được "chấp nhận để sử dụng trong hệ đo lường quốc tế."

Các đơn vị phi SI được chấp nhận sử dụng với SI

Các đơn vị phi SI chưa được chấp nhận bởi CGPM (Hội nghị toàn thể về Cân đo)

Các đơn vị kinh nghiệm phi SI được chấp nhận sử dụng trong SI

Các đơn vị phi SI khác hiện được chấp nhận sử dụng trong SI

Các tiền tố của SI
Bài chính: Các tiền tố của SI

Các tiền tố sau đây của SI có thể được sử dụng để tạo ra các bội số hay ước số của đơn vị đo lường gốc.

Ghi chú:

¹ Đây chỉ là một trong rất nhiều cách đếm số của người Việt.

² Cách ghi số phù hợp với cách ghi phổ biến nhất của người Việt hiện nay.

Các tiền tố SI lỗi thời
Bài chính: Các tiền tố SI lỗi thời

Các tiền tố của SI dưới đây không được sử dụng nữa.

Các tiền tố kép cũng đã lỗi thời như micrômicrôfara, héctôkilômét, micrômilimét, v.v.

Xem thêm
 Đo lường học
Định nghĩa lại đơn vị đo lường quốc tế cơ bản
 Các hệ thống đo lường khác:
 Hệ đo lường Anh
 Hệ đo lường Mỹ
 Hệ đo lường Trung Quốc
 Hệ đo lường cổ của Việt Nam
 Các đơn vị Planck
CODATA
 Chuyển đổi các hệ đo lường sang hệ mét
 Hệ đo lường mét tại Mỹ
UTC (Giờ tiêu chuẩn quốc tế)
 Các tiền tố hệ nhị phân - được sử dụng để đo các đại lượng lớn của dữ liệu máy tính.
Bậc độ lớn
 ISO 31
 Giây
 Phút
 Giờ

Chú thích

Đọc thêm
 I. Mills, Tomislav Cvitas, Klaus Homann, Nikola Kallay, IUPAC: Quantities, Units and Symbols in Physical Chemistry, 2nd ed., Blackwell Science Inc 1993, ISBN 0-632-03583-8.

 Unit Systems in Electromagnetism
 [http://www.nist.gov/customcf/get_pdf.cfm?pub_id=32943 Metrology Triangle Using a Watt Balance, a Calculable Capacitor, and a Single- Electron Tunneling Device], MW Keller et al., 16/5/2008

Liên kết ngoài

(trang Tiếng Việt)
 Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Việt Nam
 Trung tâm đo lường Việt Nam
 Nghị định 134/2007/NĐ-CP quy định về đơn vị đo lường chính thức
(trang Tiếng Anh)
 BIPM [http://www.bipm.org/en/si/ Cơ quan duy trì SI] (Trang chủ)
 [http://www.bipm.org/en/si/si_brochure/general.html] (Tham chiếu về SI)
 BIPM Bureau International des Poids et Mesures (SI maintenance agency) (home page)
 BIPM brochure (SI reference)
 ISO 80000-1:2009 Quantities and units – Part 1: General
 NIST Official Publications
 NIST Special Publication 330, 2008 Edition: The International System of Units (SI)
 NIST Special Publication 811, 2008 Edition: Guide for the Use of the International System of Units
 NIST Special Pub 814: Interpretation of the SI for the United States and Federal Government Metric Conversion Policy
 Rules for SAE Use of SI (Metric) Units

 EngNet Metric Conversion Chart Online Categorised Metric Conversion Calculator
 U.S. Metric Association. 2008. A Practical Guide to the International System of Units
 Văn bản ghi nhớ của Hội nghị toàn thể về Đo lường lần thứ 26, 2018 (tiếng Anh và tiếng Pháp)

History
 LaTeX SIunits package manual gives a historical background to the SI system.

Research
 The metrological triangle
 Recommendation of ICWM 1 (CI-2005)
Pro-metric advocacy groups
 The UK Metric Association
 The US Metric Association

Pro-customary measures pressure groups

Hệ thống đo lường
Hệ đo lường MKS
Tiêu chuẩn
Tiêu chuẩn quốc tế


title: Laccophilus desintegratus

text:
Laccophilus desintegratus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Régimbart miêu tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Laccophilus


title: Trematocranus placodon

text:
Trematocranus placodon là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Nó được tìm thấy ở Malawi, Mozambique, and Tanzania. Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước ngọt.

Chú thích

Tham khảo

 Kasembe, J. 2005. Trematocranus placodon. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 5 tháng 8 năm 2007.

Trematocranus


title: Prosipho pusillus

text:
Prosipho pusillus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Buccinidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Prosipho


title: Hypoperigea

text:
Hypoperigea là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Các loài
 Hypoperigea lunulata Holloway, 1979
 Hypoperigea medionota Hampson, 1920
 Hypoperigea tonsa (Guenée, 1852)
 Hypoperigea turpis (Walker, [1858])

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database
Hypoperigea at funet

Hadeninae


title: Melanophryniscus cambaraensis

text:
Melanophryniscus cambaraensis là một loài cóc thuộc họ Bufonidae.
Đây là loài đặc hữu của Brasil.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, xavan ẩm, đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng ngập nước hoặc lụt theo mùa, sông ngòi, đầm nước ngọt có nước theo mùa, và kênh đào và mương rãnh.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất nơi sống.

Chú thích

Tham khảo
 Garcia, P., Kwet, A. & Silvano, D. 2004. Melanophryniscus cambaraensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài
Brazilian red-belly toad (Melanophryniscus cambaraensis)  Arkive.org.

Melanophryniscus
Động vật được mô tả năm 1979
Động vật đặc hữu Brasil


title: Huércal-Overa

text:
Huércal-Overa là một đô thị thuộc tỉnh Almería, ở cộng đồng tự trị Andalusia, Tây Ban Nha, gần ranh giới với tỉnh Murcia.
Đô thị này có diện tích 318 km², dân số năm 2005 là 16.156 nguoi.

Biến động dân số

Nguồn: INE (Tây Ban Nha)

Tham khảo

Liên kết ngoài
  Huércal-Overa - Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía
  Huércal-Overa  - Diputación Provincial de Almería
  Villa de Huércal-Overa  - Visita toda su gastronomía, fotos, foros deportes,...
  ZonaInmobiliaria  - Portal inmobiliario español en la zona de huercal-overa

Đô thị ở Almería


title: Cardiorhinus binotatus

text:
Cardiorhinus binotatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Champion mô tả khoa học năm 1896.

Chú thích

Tham khảo

Cardiorhinus


title: Ypsolopha scabrella

text:
Ypsolopha scabrella là một loài bướm đêm thuộc họ Ypsolophidae. Nó được tìm thấy ở châu Âu.

Sải cánh dài 20–22 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 7 đến tháng 9 tùy theo địa điểm.

Ấu trùng ăn Apple, Crataegus và Cotoneaster.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
 http://www.waarneming.nl/soort.php?id=9354
 Lepidoptera of Belgium
 Ypsolopha scabrella at UKmoths

Ypsolopha
Côn trùng châu Âu
Động vật được mô tả năm 1761


title: Dicranomyia kubera

text:
Dicranomyia kubera là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Bengkulu (thành phố)

text:
Bengkulu là một thành phố nằm ở bờ tây của đảo Sumatra, Indonesia. Thành phố này là tỉnh lỵ của tỉnh Bengkulu. Thành phố Bengkulu có diện tích 144,52 km² và dân số khoảng 200.000 người. Thành phố này là một trong các địa phương chịu ảnh hưởng lớn của một đợt động đất có cường độ 4,5-7,7 Richter vào ngày 12 tháng 9 năm 2007.

Tham khảo

Sách đọc

 Ricklefs, M. C., A History of Modern Indonesia since c. 1300 (2de édition), 1993

Thành phố của Indonesia
Thành phố ven biển Indonesia
Tỉnh lỵ Indonesia
Khu dân cư ở Bengkulu


title: Cao Cảng

text:
Cao Cảng (chữ Hán phồn thể:高港區, chữ Hán giản thể: 高港区) là một quận thuộc địa cấp thị Thái Châu, tỉnh Giang Tô, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận Cao Cảng có diện tích 224 ki-lô-mét vuông, dân số 200.000 người. Mã số bưu chính là 225321. Chính quyền quận đóng ở trấn Khẩu Ngạn. Về mặt hành chính, quận Cao Cảng được chia thành 3 nhai đạo biện sự xứ, 4 trấn.
Nhai đạo: Khẩu Ngạn, Điêu Phố, Hứa Trang
Trấn: Vĩnh An Châu, Bạch Mã, Dã Từ, Tự Hạng.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Giang Tô
Thái Châu


title: Chrysolina tekessica

text:
Chrysolina tekessica là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Lopatin miêu tả khoa học năm 2000.

Chú thích

Tham khảo

Chrysolina


title: Kleßen-Görne

text:
Kleßen-Görne là một đô thị thuộc huyện Havelland, bang Brandenburg, Đức.

Tham khảo


title: Dicranomyia kalki

text:
Dicranomyia kalki là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Calydia

text:
Eulepidotis là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Động vật được mô tả năm 1823

en:Calydia


title: Batrachedra helarcha

text:
Batrachedra helarcha là một loài bướm đêm thuộc họ Blastobasidae. Nó được tìm thấy ở Úc.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Australian Faunal Directory

Batrachedra


title: Acrocercops mendosa

text:
Acrocercops mendosa là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Queensland.

Tham khảo

Acrocercops


title: Sauzet, Gard

text:
Sauzet là một xã trong vùng Occitanie. Xã Sauzet, Gard nằm ở khu vực có độ cao trung bình 60 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Gard


title: Sabatinca ianthina

text:
Sabatinca ianthina là một loài bướm đêm thuộc họ Micropterigidae. Nó được Philpott miêu tả năm 1921. Nó được tìm thấy ở New Zealand.

Chú thích

Tham khảo

Sabatinca
Động vật đặc hữu New Zealand


title: Heterocrepidius corvinus

text:
Heterocrepidius corvinus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1897.

Chú thích

Tham khảo

Heterocrepidius


title: USS Galveston

text:
Hai tàu chiến của Hải quân Hoa Kỳ từng được đặt cái tên USS Galveston theo tên thành phố Galveston thuộc tiểu bang Texas:
 USS Galveston (CL-19) là một tàu tuần dương hạng nhẹ phục vụ từ năm 1905 cho đến năm 1930
 USS Galveston (CLG-3) là một tàu tuần dương hạng nhẹ thuộc lớp Cleveland với ký hiệu lườn cũ CL-93, vốn chưa hoàn tất khi Thế Chiến II kết thúc, được cải biến thành một tàu tuần dương tên lửa điều khiển thuộc lớp Galveston và phục vụ từ năm 1958 cho đến năm 1970

Ngoài ra:
 USRC Galveston hạ thủy năm 1891, đổi tên thành Apache năm 1900 và phục vụ cho đến năm 1950
 USCGC Galveston Island (WPB-1349) là một tàu của Tuần duyên Hoa Kỳ được đưa ra hoạt động năm 1992

Tên gọi tàu chiến Hải quân Hoa Kỳ


title: Los Marines

text:
Los Marines là một đô thị ở tỉnh Huelva, Andalucía, Tây Ban Nha. Dân số đô thị này năm 2007 là 329 người. Los Marines có diện tích 10 km² và mật độ dân số 32,9 người/km². Thị trấn này có tọa độ địa lý 37º 54' độ vĩ bắc, 6º 37' độ kinh đông. Los Marines nằm ở độ cao 718 mét và cách thủ phủ Huelva 112 km.

Dân số

Nguồn: INE (Tây Ban Nha)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Los Marines - Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía

Đô thị ở Huelva


title: Hồng Phong, Vũ Thư

text:
Hồng Phong là một xã thuộc huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình, Việt Nam. Xã được thành lập trên cơ sở sáp nhập các xã Vũ Hồng và Vũ Phong, huyện Vũ Thư.

Địa lý - Hành chính
Xã nằm ở cực Nam của huyện Vũ Thư, có địa giới hành chính phía Bắc và phía Đông giáp xã Duy Nhất; phía Nam giáp xã Trực Chính và thị trấn Cổ Lễ (đều thuộc huyện Trực Ninh), xã Nam Thanh (huyện Nam Trực, Nam Định) với ranh giới tự nhiên là sông Hồng; phía Tây giáp xã Nam Hồng (huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định) với ranh giới tự nhiên là sông Hồng.

Kinh tế
Xã nằm ven sông Hồng, đất đai phù sa màu mỡ, có nghề truyền thống trồng dâu nuôi tằm.

Chú thích


title: Trentepohlia atrobasalis

text:
Trentepohlia atrobasalis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Trentepohlia
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Luperodes filicornis

text:
Luperodes filicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bechyne miêu tả khoa học năm 1956.

Chú thích

Tham khảo

Luperodes


title: Leitneriales

text:
Leitneriales là một bộ thực vật trong hệ thống phân loại năm 1981 của Arthur John Cronquist. Bộ này chỉ chứa một họ (Leitneriaceae) trong thực vật hai lá mầm, thuộc phân lớp Kim lũ mai (Hamamelidae). Thành viên duy nhất (Leitneria floridana) là dạng cây bụi hay cây gỗ nhỏ với gỗ rất nhẹ - do vậy mà có tên gọi trong tiếng Anh của nó là corkwood nghĩa là gỗ nhẹ, mọc ở vùng đồng rừng ẩm ướt ven biển thuộc đông nam Hoa Kỳ với các lá đơn mọc so le sớm rụng, hoa đơn tính khác gốc với các hoa mọc thành cụm hoa đuôi sóc, có một bầu nhụy thượng, giả một lá noãn với một noãn. Hệ thống APG II năm 2003 không công nhận bộ này và đặt loài duy nhất của nó trong họ Thanh thất (Simaroubaceae) của bộ Bồ hòn (Sapindales).

Tham khảo

Liên kết ngoài
Leitneriales trên  Britannica Online Encyclopedia
Leitneriales trên website của ITIS.

Phân loại thực vật


title: Crozon

text:
Crozon (Kraozon trong Breton) là một xã của tỉnh Finistère, thuộc vùng Bretagne, miền tây bắc Pháp.

Dân số
Người dân ở Crozon được gọi là Crozonnais.

Xem thêm
Xã của tỉnh Finistère

Tham khảo

Site with map and info on Finistère communes

Liên kết ngoài
Commune's website
more than 500 photos of the Crozon Peninsula
Cultural Heritage
Maritime Heritage: Crozon-Morgat's fishing history and boats

Xã của Finistère


title: San Diego (định hướng)

text:
San Diego là tên tiếng Tây Ban Nha của thánh Điđacô thành Alcalá, và có thể cũng là địa danh:
 San Diego, California, Mỹ, thành phố lớn thứ nhì California
 Quận San Diego, California, một quận ở bang California, Mỹ
 San Diego, Texas, thành phố quận lỵ quận Duval, Texas, Mỹ
 San Diego de la Unión, thành phố ở Guanajuato, Mexico
 San Diego, Carabobo, thị xã ở Venezuela
 San Diego, Cesar, thị xã Colombia


title: 1732

text:
Năm 1732 (số La Mã: MDCCXXXII) là một năm nhuận bắt đầu từ ngày thứ Ba  trong lịch Gregory (hoặc một năm nhuận bắt đầu vào thứ Bảy của lịch Julius  chậm hơn 11 ngày).

Sự kiện

Sinh
 11 tháng 1 – Peter Forsskål, nhà tự nhiên học, Đông phương học người Thụy Điển (m. 1763).
24 tháng 1 – Pierre de Beaumarchais, nhà văn người Pháp (mất 1799)
 22 tháng 2 – George Washington, Tổng thống Hoa Kỳ, chỉ huy trong Chiến tranh cách mạng, người lính trong Chiến tranh Pháp và Ấn Độ (mất năm 1799)
 31 tháng 3 – Joseph Haydn, nhà soạn nhạc người Áo (mất 1809)
 5 tháng 4 – Jean-Honoré Fragonard, họa sĩ người Pháp (mất 1806)
 8 tháng 4 – David Rittenhouse, nhà thiên văn học, nhà phát minh, nhà toán học, trắc địa, khoa học Mỹ. (Mất 1796)
 13 tháng 4 – Frederick Bắc, Chúa Bắc, Thủ tướng Chính phủ của Vương quốc Anh (mất 1792)
 21 tháng 6 – Johann Christoph Friedrich Bach, nhà soạn nhạc người Đức (mất 1795)
 30 tháng 9 – Jacques Necker, chính trị gia Pháp (mất 1804)
 6 tháng 10 – Nevil Maskelyne, Nhà thiên văn Hoàng gia Anh (mất 1811)
 13 tháng 11 – John Dickinson, Thống đốc Delaware và Pennsylvania (mất 1808)
 6 tháng 12 – Warren Hastings, quản trị viên người Anh (mất 1818)
 23 tháng 12 – Richard Arkwright, nhà phát minh người Anh (mất 1792)
Không rõ ngày – Abbas III, Shah của Ba Tư (mất 1740)

Mất

Tham khảo

Năm 1732


title: Exoneura normani

text:
Exoneura normani là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Rayment mô tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Exoneura
Động vật được mô tả năm 1948


title: Quito

text:
Quito tên gọi chính thức là San Francisco de Quito, là thủ đô của nước Ecuador nằm ở phía tây bắc khu vực Nam Mỹ. Đây đồng thời là thủ phủ của tỉnh Pichincha và là thành phố đông dân thứ hai tại Ecuador, sau Guayaquil. Dân số thành phố ước tính đạt khoảng 2,2 triệu người. Quito là tổng hành dinh của Liên đoàn quốc gia Nam Mỹ cho đến năm 2008

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Official Web site of the municipality of Quito
 Official tourism Web site of the municipality of Quito

Di sản thế giới tại Ecuador

Thủ đô Nam Mỹ
Khu dân cư ở Ecuador


title: Alexandria, Minnesota

text:
Alexandria, Minnesota là một thành phố nằm ở quận thuộc tiểu bang Minnesota, Hoa Kỳ. Thành phố có diện tích km², dân số theo ước tính năm 2008 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là 12.415 người.

Tham khảo

Thành phố của Minnesota


title: Chiến dịch Maikop–Krasnodar

text:
Chiến dịch Maikop-Krasnodar là cuộc tấn công lớn của Quân đội Liên Xô tại Bắc Kavkaz chống lại Tập đoàn quân 17 của Quân đội Đức Quốc xã tại khu vực phía Tây đồng bằng Kuban từ Maikop qua Armavir đến thành phố Krasnodar do Cụm tác chiến Biển Đen tiến hành từ ngày 11 tháng 1 đến ngày 19 tháng 3 năm 1943. Cuộc tấn công này nằm trong các kế hoạch "Núi" và "Biển" của Cụm tác chiến Biển Đen (Liên Xô) với ý định nhanh chóng đánh chiếm các vị trí xung yếu, các đầu mối giao thông quan trọng trên địa bàn tả ngạn sông Kuban; sau đó đánh chiếm bán đảo Taman, cắt đứt con đường rút lui của Tập đoàn quân 17 (Đức) sang Krym và phối hợp với các tập đoàn quân 28, 51 (Phương diện quân Nam) đánh chiếm Bataisk, cô lập Cụm tập đoàn quân A (Đức) ở Bắc Kavkaz.

Tại cánh trái, cuộc tấn công ban đầu đã gặp phải sức chống trả kịch liệt của Tập đoàn quân 17 (Đức) trên hướng Krasnodar. Quân đội Đức Quốc xã cũng tổ chức những trận đánh chặn đánh ác liệt tại khu vực Neftegorsk, Khadyzhensk và Apsheronsky phía Đông Tuapse để tranh thủ thời gian rút thêm nhiều lực lượng ở xa hơn về phòng tuyến phía Đông bán đảo Taman. Ngược lại, quân Đức chủ động bỏ các vị trí trên sườn núi Kavkaz tại các con đèo Chiper, Klukhori, Marukh, Sancharo và Belorechensk, tập trung tại các thị trấn Mikoyan Shakhar (???), Zelenchukskaya, Pregradnaya, Bagovskaya, Kaladzhinskaya để rút quân lên phía Bắc. Ngày 30 tháng 1, quân đội Liên Xô chiếm lại khu vực mỏ dầu ở Maikop. Cánh phải của Tập đoàn quân 46 phát triển qua Belorechensky đến Ust Labinsk ngày 2 tháng 2. Sau gần một tuần bị quân Đức kìm chân ở khu vực Goryachi Klyuch, các tập đoàn quân 18 và 56 (Liên Xô) cũng tiếp cận được cửa ngõ phía Nam Krasnodar ngày 4 tháng 2. Ở phía Tây, kế hoạch "Biển" của quân đội Liên Xô có nguy cơ bị phá sản. Tập đoàn quân 47 không đột phá được tuyến phòng thủ của Quân đoàn bộ binh xung kích 5 (Đức) ở phía Bắc Novorossiysk. Trung đoàn xe tăng còn lại của Sư đoàn xe tăng 22 (Quân đoàn bộ binh 42 (Đức)) đã chặn được các mũi tấn công yếu hơn của Tập đoàn quân 47 trước cửa ngõ các thị trấn Abinsk và Krymsk. Cuộc đổ bộ lên cứ điểm Nam Ozereyka của hải quân đánh bộ hạm đội Biển Đen cũng không thực hiện được vì bão biển lớn. Dựa vào các tuyến phòng thủ trước đây của quân đội Liên Xô, Tập đoàn quân 17 (Đức) mặc dù bị chia cắt khỏi Tập đoàn quân xe tăng 1 nhưng đã thiết lập được tuyến phòng thủ vững chắc phía ở Đông bán đảo Taman, bao gồm cả thành phố Krasnodar.

Ngày 9 tháng 2, các tập đoàn quân của Cụm tác chiến Biển Đen có sự tham gia của các tập đoàn quân 9 và 37 của Cụm tác chiến Bắc Kavkaz mở cuộc tổng công kích vào Taman nhưng chỉ đẩy lùi được Tập đoàn quân 17 Đức sâu thêm hơn 70 km về phía Tây. Mặc dù đánh chiếm được thành phố Krasnodar ngày 12 tháng 2 và dồn quân Đức vào khu vực cửa sông Kuban lầy lội nhưng ba tập đoàn quân 9, 37 và 56 (Liên Xô) vẫn bị chặn lại trên tuyến Abinsk, Krymsk, Moldavanskiy, Kievskoye và Temryuk. Quân cảng Novorossiysk vẫn nằm trong tay quân Đức. Tập đoàn quan 17 (Đức) đã thiết lập được "Phòng tuyến xanh" và biến bán đảo Taman thành một căn cứ bàn đạp quân sự rất có lợi cho quân Đức mà sau này quân đội Liên Xô phải mất rất nhiều thời gian và công sức để trục nó đi.

Bối cảnh

Ngay sau khi các Quân đoàn bộ binh 42 và 44 (Đức) bị hất xuống chân núi Kavkaz trước khu vực phòng thủ Tuapse và phải chuyển sang phòng ngự, Bộ tham mưu Cụm tác chiến Biển Đen đã xây dựng một kế hoạch phản công. Với những binh đoàn hiện có, tướng I. E. Petrov lượng định rằng trước mắt, các đơn vị của ông chỉ có thể mở một chiến dịch đánh chiếm lại khu mỏ dầu Maikop mà họ đã để mất trước đó 4 tháng. Sau đó mới có thể tính chuyện tiến ra đồng bằng Kuban để hội quân với Cụm tác chiến Bắc Kavkaz của tướng I. I. Maslennikov đang từ Mozdok - Nalchick đánh lên. Kế hoạch dự định sử dụng Tập đoàn quân 46 làm chủ công, có sự phối hợp của Tập đoàn quân 18 bên cánh trái. I. E. Petrov cũng có dự định đảo quân tại khu vực Novorossiysk, đưa Tập đoàn quân 56 vào thay tập đoàn quân 47 để cho Tập đoàn quân này nghỉ ngơi ít ngày, bổ sung quân số và đạn dược trước khi sử dụng nó vào Chiến dịch Maikop.

Tuy nhiên, ngày 29 tháng 12, Đại bản doanh Bộ Tổng tư lệnh tối cao quân đội Liên Xô bác kế hoạch chiến dịch Maikop và yêu cầu lập một kế hoạch khác với hướng tấn công chủ yếu nhằm vào Krasnodar, hướng thứ yếu vào Maikop, sau đó phát triển lên Tikhoretsk, luồn vào Rostov từ phía Tây Nam, phối hợp với Phương diện quân Nam tấn công đánh chiếm Rostov từ phía Đông để khoá chặt đường rút lui khỏi Bắc Kavkaz của Cụm tập đoàn quân A (Đức). Bộ tư lệnh Cụm tác chiến Biển Đen buộc phải xây dựng lại kế hoạch tấn công và mãi đến ngày 8 tháng 1, các kế họạch "Núi" và "Biển" mới được trình lên Đại bản doanh. Trong khi đó thì quân Đức đã không để mất thì giờ vô ích. Ngày 5 tháng 1, các sư đoàn sơn chiến Đức và Romania bắt đầu rút quân khỏi các sườn núi phía Bắc trong khi các Quân đoàn bộ binh 42 và 44 (Đức) đã củng cố tuyến phòng thủ ở phía Nam Krasnodar và xa hơn về phía Nam, trên khu vực Khadyzhensk, Apsheronsk và Neftegorsk để yểm hộ bên sườn cho cuộc rút quân.

Sau khi tính toán lại thấy Cụm tác chiến Biển Đen không đủ lực lượng để thực hiện chiến dịch, Bộ Tổng tư lệnh quân đội Liên Xô đã rút Quân đoàn bộ binh cận vệ 10 và hai sư đoàn bộ binh từ Cụm tác chiến Bắc Kavkaz và Sư đoàn bộ binh 394 từ Tập đoàn quân 46 tăng cường cho Cụm tác chiến Biển Đen. Hạm đội Biển đen cũng vận chuyển gấp đến Tuapse ba trung đoàn xe tăng để tăng thêm sức mạnh đột phá và tốc độ tấn công của chiến dịch. Do có vị trí đóng quân gần Krasnodar nhất, Tập đoàn quân 56 với 6 sư đoàn và 7 lữ đoàn bộ binh được giao cho tướng A. A. Grechko chỉ huy đảm nhiệm mũi chủ công. Một trong ba trung đoàn xe tăng mới được tăng viện cũng nằm trong mũi tấn công này. Lực lượng tham gia tấc công được phối thuộc cho A. A. Grechko còn có một tiểu đoàn xe tăng độc lập, bốn trung đoàn pháo binh, ba trung đoàn súng cối, hai tiểu đoàn pháo phản lực. Cuộc tấn công diễn ra trên những con đường rừng núi nhỏ hẹp qua những địa hình phức tạp, dưới trời rét từ âm 15 đến âm 25 độ và tuyết phủ dày ở khắp nơi. Việc chuẩn bị tấn công còn trở nên khó khăn hơn khi ba tiểu đoàn công binh đang phải mở đường qua những bãi mìn và bắc lại những cây cầu đã bị phá trước đó trong giai đoạn phòng thủ.

Binh lực

Quân đội Liên Xô
Sau khi được tăng cường, Cụm tác chiến Biển Đen của quân đội Liên Xô đã phần nào khôi phục được quân số và phương tiện gần như trước thời gia diễn ra Chiến dịch phòng thủ Tuapse. Dưới quyền chỉ huy của tướng I. E. Petrov, tư lệnh mới của Cụm Biển Đen đã có những đơn vị xe tăng mới. Đến ngày 8 tháng 1 năm 1943, biên chế của Cụm tác chiến Biển Đen gồm có:
 Tập đoàn quân 18 do tướng A. A. Grechko, chỉ huy trong biên chế có:
Quân đoàn bộ binh 16 gồm các lữ đoàn bộ binh 10, 107 và 119;
Các sư đoàn bộ binh cận vệ 9 và 32;
Các sư đoàn bộ binh 353 và 383;
Sư đoàn kỵ binh 83;
Lữ đoàn bộ binh moto 40;
Các trung đoàn pháo binh 377 và 388;
Lữ đoàn pháo chống tăng 81;
Trung đoàn sơn pháo 196;
Các trung đoàn súng cối 236 và 249.
Tập đoàn quân 46 do tướng K. N. Leselidze chỉ huy, trong biên chế có:
Quân đoàn bộ binh 13, gồm các lữ đoàn bộ binh 9, 20 và 242;
Các sư đoàn bộ binh 31, 61 và 394;
Các tiểu đoàn bộ binh 2, 33, 51;
Các trung đoàn bộ binh sơn chiến 1, 2, 5, 6, 7, 9, 10, 11, 12
Trung đoàn kỵ binh 69;
Trung đoàn sơn pháo 195;
Trung đoàn pháo binh 19;
Trung đoàn súng cối 879;
Trung đoàn xe tăng 11.
Tập đoàn quân 56 do tướng A. I. Ryzhov chỉ huy, trong biên chế có:
Sư đoàn bộ binh cận vệ 55;
Các sư đoàn bộ binh 395 và 399;
Các lữ đoàn bộ binh 68 và 76;
Lữ đoàn hải quân đánh bộ 1135;
Các trung đoàn pháo phản lực 1187 và 1195;
Trung đoàn sơn pháo 197;
Trung đoàn pháo chống tăng 275;
Lực lượng dự bị chiến dịch thuộc Bộ Tư lệnh Cụm Biển Đen:
Sư đoàn bộ binh 328
Sư đoàn bộ binh 236
Các lữ đoàn bộ binh 83 và 165
Các trung đoàn pháo binh cận vệ 8, 67 và 305;
Các trung đoàn pháo binh 1, 2, 3, 4, 5 và 6;
Trung đoàn pháo phản lực 574;
Các tiểu đoàn pháo chống tăng 14, 17, 21, 30, 364 và 508.
Lữ đoàn xe tăng 62;
Trung đoàn xe tăng 12;
Tiểu đoàn xe tăng độc lập 3.
Lực lượng tăng viện cho Cụm tác chiến Biển đen trong quá trình chiến dịch:
Quân đoàn bộ binh cận vệ 10 gồm các sư đoàn bọ binh cận vệ 4, 5, 6;
Lữ đoàn bộ binh cơ giới 151:
Sư đoàn pháo binh cận vệ 39;
Các trung đoàn pháo phản lực 1023, 1105, 1332, 1333, 1338, 1339, 1344, 1345, 1350, 1351;
Các trung đoàn pháo binh 350, 489, 490, 521, 526 và 530.
Các trung đoàn xe tăng 238, 563 và 564;
Các tiểu đoàn xe tăng độc lập 41 và 65;
Sư đoàn phòng không 974;
Các trung đoàn công binh 1, 2, 3, 4, 5;
Các trung đoàn thông tin 64 và 65, tiểu đoàn thông tin độc lập 16

Tập đoàn quân không quân 5 của thượng tướng S. K. Goryunov yểm hộ trên không phận.

Theo chỉ lệnh của Bộ Tổng tư lệnh quân đội Liên Xô, Krasnodar là một mục tiêu quan trọng cần đánh chiếm nhưng không phải là mục tiêu cuối cùng theo kế hoạch "Núi". Mục tiêu tiếp theo của Cụm Biển Đen là phải tiến đến Bataisk và Azov rồi luồn vào Rostov từ phía Tây, bịt con đường rút lui sang Ukraina của Cụm tập đoàn quân A (Đức). Cụm Biển Đen cũng cần khuếch trương các hoạt động tích cực hơn của Tập đoàn quân 47 để căng Tập đoàn quân 17 (Đức) ra hai hướng, tạo điều kiện thuận lợi cho các Tập đoàn quân 18, 46 và 56 nhanh chóng đánh Maikop và Krasnodar làm bàn đạp phát triển lên phía Bắc sông Kuban. Trước sự chậm trễ của Cụm Biển Đen trong khi Cụm Bắc Kavkaz đã phát động tấn công, ngày 10 tháng 1, Tổng tư lệnh tối cao I. V. Stalin điện cho đại tướng I. V. Tyulenev:

Cuối ngày hôm đó, I. V. Tyulenev cũng nhận được chỉ thị tương tự từ A. M. Vailevsky, Tổng tham mưu trưởng quân đội Liên Xô. Ngày 11 tháng 1, cuộc tấn công của Cụm tác chiến Biển Đen trên hướng Maikop - Krasnodar đã được khởi động.

Quân đội Đức Quốc xã

Cuối năm 1942, Cụm tập đoàn quân A (Đức) ở Bắc Kavkaz có một số biến động về lực lượng. Tập đoàn quân xe tăng 1 chuyển giao Quân đoàn sơn chiến 49 cho Tập đoàn quân 17 vì Quân đoàn này đang tác chiến trên hướng ra Biển Đen. Do cơ quan chỉ huy của Tập đoàn quân 11 ở Krym được rút về Ukraina để lập Cụm tập đoàn quân Sông Đông, Quân đoàn bộ binh 14 bị rút về giữ Krym. Tuyến mặt trận tại phía Tây Bắc Novorosiyssk được chuyển giao cho Quân đoàn bộ binh 42. Đến ngày 8 tháng 1 năm 1943, Tập đoàn quân 17 do tướng Richard Ruoff gồm 4 quân đoàn bộ binh trong đó có 1 quân đoàn bộ binh xung kích, biên chế cụ thể như sau:
Quân đoàn bộ binh sơn chiến 49 của tướng Rudolf Konrad gồm:
Các sư đoàn bộ binh sơn chiến 1, 4 và 101;
Các sư đoàn bộ binh 46, 198 và sư đoàn bộ binh nhẹ 99;
Trung đoàn bộ binh moto 4;
Trung đoàn sơn pháo 704 (độc lập);
Trung đoàn pháo chống tăng 884 (của sư đoàn pháo binh 602);
Tiểu đoàn 1 trung đoàn 77 và tiểu đoàn 2 trung đoàn 42 (của sư đoàn pháo binh 154);
Các trung đoàn pháo binh 3 và 6 (của sư đoàn pháo binh hạng nặng 732);
Các tiểu đoàn công binh 74, 213 và 658;
Các tiểu đoàn công binh công trình trên núi 75, 146, 155 và 410;
Các tiểu đoàn công binh làm đường 504 và 505;
Tiểu đoàn công binh cầu phà 77.
Quân đoàn bộ binh 5 của tướng Wilhelm Wetzel gồm
Các sư đoàn bộ binh 9, 73 (Đức);
Các sư đoàn bộ binh 3, 10, 19 (Romania);
Các trung đoàn pháo binh 781 và 792 (độc lập);
Sư đoàn pháo binh 294 gồm các trung đoàn pháo binh 634, 737, 767 và tiểu đoàn trinh sát pháo binh 34;
Các trung đoàn pháo bờ biển 144, 149, 338, 707 và 789;
Trung đoàn pháo phòng không 617
Các tiểu đoàn công binh 16, 46 và 903
Sư đoàn 10 lính thợ (gồm 15.000 người nguyên là tù nhân trong các trại tập trung của Đức Quốc xã)
Quân đoàn bộ binh 44 của tướng Maximilian de Angelis gồm:
Các sư đoàn bộ binh 97 và 125;
Các sư đoàn bộ binh 6, 9 (Romania);
Lữ đoàn bộ binh nhẹ Slovakya;
Sư đoàn pháo binh 151;
Các trung đoàn 1 và 6 (sư đoàn pháo binh 767);
Trung đoàn pháo phòng không 673;
Các tiểu đoàn công binh công trình 403, 503 và 506;
Các tiểu đoàn công binh cầu phà 17, 26, và 101.
Quân đoàn bộ binh 42 của tướng Franz Mattenklott gồm:
Các sư đoàn bộ binh 153, 355, 381;
Sư đoàn kỵ binh 8 và sư đoàn bộ binh 19 (đều là quân Romania);
Pháo binh và các đơn vị kỹ thuật, công binh, thông tin.

Nhận thức được nguy cơ gì sẽ xảy ra nếu quân đội Liên Xô chiếm được vùng hạ lưu sông Kuban về tiến về Rostov, tướng Ewald von Klest yêu cầu tướng Richard Ruoff tăng cường phòng thủ khu vực Krasnodar, bỏ lại khu vực mỏ dầu ở Maikop bây giờ đã không còn cần thiết nữa. Hiểu rõ nhưng gì sẽ xảy ra nếu 24 sư đoàn Đức đang ở Kavkaz bị vây hãm, Tổng hành dinh quân đội Đức Quốc xã yêu cầu Tập đoàn quân 17 phải giữ được khu vực Krasnodar ít nhất trong nửa đầu tháng 1 năm 1943 để che chở sườn phải cho Tập đoàn quân xe tăng 1.

Diễn biến

Ở tả ngạn sông Kuban

Ngày 11 tháng 1, từ điểm cao 509,9 tại khu vực Cherkovnyi (???) bên cánh phải Cụm tác chiến Biển Đen, Sư đoàn bộ binh 31 của Tập đoàn quân 46 với sự yểm hộ của 6 khẩu đội pháo 107 mm đã tung ra một cuộc tấn công theo hướng chung đến Samurskaya. sư đoàn bộ binh sơn chiến 9 và trung đoàn kỵ binh 193 được các cụm pháo của Tập đoàn quân yểm hộ cũng bắt đầu tấn công. Tuyết rơi dày đặc làm con đường sắt di Maikop không thể hoạt động được. Sau hai ngày tấn công, tiếp tế lương thực đã không đến được tuyến đầu, cả người và ngựa đều bị đói, tốc độ tiến quân của hai sư đoàn đi đầu chậm hẳn lại. Ở cánh trái, đến chiều 11 tháng 1, Tập đoàn quân 56 vẫn chưa tập trung đủ binh lực đột phá trên 10 km chính diện ở hướng chủ yếu và 6 km chính diện ở hướng thứ yếu. Hầu hết lực lượng pháo binh của Tập đoàn quân gồm hai trung đoàn pháo tầm xa, pháo chống tăng và hai trung đoàn pháo phản lực đều được sử dụng tại hướng chủ yếu. Lữ đoàn xe tăng 62 và tiểu đoàn xe tăng 3 thuộc lực lượng dự bị của Cum Biển Đen cũng được phối thuộc cho Tập đoàn quân 56. Sáng 12 tháng 1, Tập đoàn quân 56 bắt đầu tấn công trong điều kiện bão tuyết mù mịt, tầm nhìn xa không quá 100 m làm cho toàn bộ pháo binh đều mất vật chuẩn, không thể yểm hộ có hiệu quả để chế áp tuyến phòng thủ thứ hai của quân Đức. Đến cuối ngày, hai sư đoàn bộ binh phái đi trước đã phải dừng lại khi mới đi được 4 km. Địa hình phức tạp của dải tấn công dọc theo sông Klyuch cũng làm cho việc sử dụng xe tăng để tăng tốc độ tấn công không thực hiện được.

Ở giữa hai cánh quân, ngày 12 tháng 1, Tập đoàn quân 18 (Liên Xô) bắt đầu mở cuộc truy kích vào các đơn vị của Quân đoàn sơn chiến 49 (Đức) đang rút khỏi các chân đèo Marukh, Klukhori, Sancharo, Allastrakh (???) và khu vực Absherol (???). Vì quân Đức đã bắt đầu rút quân trước đó một tuần nên Tập đoàn quân 18 có nguy cơ không thực hiện được các đòn đánh hợp vây Quân đoàn 49 (Đức) mà chỉ đánh những đòn "vuốt đuôi" vào các nhóm bộ binh (Đức) tụt lại sau. Tướng A. A. Grechko yêu cầu sư đoàn bộ binh 353 và lữ đoàn bộ binh moto 40 phải lợi dụng địa hình tương đối thuận lợi dọc theo sông Pshish để tăng tốc độ hành quân theo hướng đi Khadyzhensk. Quân đoàn bộ binh 16 tấn công dọc theo đường sắt Tuapse - Shaumian đi Apsheronsk. Sư đoàn bộ binh 395 và lũ đoàn bộ binh 68 tấn công theo đường bộ đến Tri Duba và Kutaisi. Ngày 15 tháng 1, quân của Tập đoàn quân 18 (Liên Xô) đã chiếm được điểm dân cư Shaumian. Ngày 16 tháng 1, Tập đoàn quân 56 đưa thêm các binh lực và phương tiện từ lực lượng dự bị lên phía trước để tăng mật độ đột phá và tiến được thêm 5 km trong ngày hôm đó. Phát hiện xe tăng Liên Xô xuất hiện ở phía Nam Krasnodar, Bộ tư lệnh Tập đoàn quân 17 (Đức) lập tức có phản ứng. Hai sư đoàn bộ binh 9 và 73 (Đức) mở cuộc tập kích vào hai bên sườn, buộc Tập đoàn quân 56 phải giảm tốc độ tấn công, điều sư đoàn bộ binh cận vệ 55, lữ đoàn hải quân đánh bộ 1135 và tiểu đoàn xe tăng độc lập 3 ra phản đột kích, đẩy lùi quân Đức khỏi khu vực mới chiếm được.

Đến ngày 24 tháng 1, Tập đoàn quân 56 mới tiến lên được 20 km, các tập đoàn quân 18 và 46 tiến được từ 25 đến 30 km và bắt đầu chạm súng với các đơn vị chủ lực Tập đoàn quân 49 và Tập đoàn quân 44 (Đức) trên tuyến sông Belaya. Tập đoàn quân 18 vượt sang bờ trái sông Pshish và tiến thêm 35 km về phía Krasnodar. Riêng Tập đoàn quan 56 vẫn dừng lại trước cửa ngõ phía Nam Krasnodar. Mặc dù Tập đoàn quân 17 (Đức) phải đưa hẳn Quân đoàn bộ binh 42 ra đối phó với Tập đoàn quân 47 trên hướng Novorossiysk nhưng tướng Richard Ruoff đã huy động 15.000 tù nhân khổ sau vốn được dùng để khôi phục các mỏ dầu ở Maikop vào cuộc chiến. Đương nhiên số quân này có chất lượng rất kém và không thể so sánh với quân chính quy nhưng cũng giúp cho tướng Ruoff có thêm quân cho việc thiết lập các trận địa phòng thủ có chiều sâu ở phía Nam Krasnodar.

Để chống lại các lực lượng du kích Liên Xô bắt đầu quấy rối trong vùng hậu phương của quân Đức ở khu Krasnodar. Từ ngày 21 đến ngày 24 tháng 1 năm 1943, quân Đức bắt đầu "tảo thanh" khu vực này. Ngày 21 tháng 1, toàn bộ những người Do Thái, kể cả số người Do Thái là công nhân và kỹ sư của "sư đoàn tù binh dầu mỏ" đều bị bắt và đưa đi thủ tiêu tại Eisk trên bờ vịnh Azov. 214 trẻ em trong trại mồ côi từ 4 đến 7 tuổi bị đem đi chôn sống. Ngày 22 tháng 1 năm 204 tù binh Liên Xô bị giam tại làng Vorontsovo-Dashkovskaya đã bị thảm sát, phần lớn số họ bị đâm bằng lưỡi lê, bị cắt tai và sau đó cắt cổ. Ngày 23 tháng 1, 14 thương binh nặng của Liên Xô tại làng Novoalekseevskaya cũng chịu số phận tượng tự. Cuộc tảo thanh kết thúc ngày 24 tháng 1 bằng vụ treo cổ hơn 80 thường dân mà chi nhánh Gestapo tại Krasnodar nghi ngờ là du kích. Tất cả đều được thực hiện bởi Sonderkommando SS-10-A; một đơn vị đặc biệt của lực lượng SS có biệt danh "Đội thanh trừng".

Mặc dù bị quân Đức khủng bố gắt gao nhưng các đội du kích Liên Xô tại Kuban vẫn tiếp tục hỗ trợ cho các hoạt động tấn công của quân đội. Họ liên tục phá hoại các đường dây liên lạc hữu tuyến của quân Đức, dùng chất nổ phá hỏng nhiều km đường ray, lật đổ các đoàn tàu hỏa của quân Đức, đánh phá các đồn binh lẻ và các khu kho hậu cần của quân Đức tại các đầu mối giao thông đường sắt và đường bộ. Trong các ngày 27 và 28 tháng 1, hơn 200 du kích kỵ binh Kuban đã đánh chiếm các làng Kuzhorskaya và Makhshevskaya. Dựa vào các bàn đạp này, ngày 30 tháng 1, Tập đoàn quân 46 (Liên Xô) chiếm lại Maikop. Ngay ngày hôm sau, tập đoàn quân này chuyển hướng tấn công lên phía Bắc, lần lượt đánh chiếm Belorechensk ngày 1 tháng 2, Ust-Labinsk ngày 2 tháng 2 và làng Vasyurinskaya ngày 3 tháng 2. Tập đoàn quân 18 cũng đánh chiếm Khadyzhensk và Apsheronsk ngày 27 tháng 1, vượt sông Kuban tại bến phà Pavlov, hỗ trợ từ cánh phải cho Tập đoàn quân 56 và cùng tiến về Krasnodar.

Nhằm hỗ trợ cho cánh quân chủ lực của Cụm tác chiến Biển Đen đạt mục tiêu khóa các con đường rút của Cụm tập đoàn quân A (Đức) khỏi Bắc Kavkaz qua eo Taman - Kerch, ngày 24 tháng 1 năm 1943, Cụm tác chiến Biển Đen hoãn chiến dịch tấn công của Tập đoàn quân 47 vào phía Đông Novorossiysk và hướng Tập đoàn quân này lên phía Bắc, dự kiến tấn công qua Abinsk và Severskaya đánh vào phía Tây Krasnodar. Tuy nhiên, đây là một quyết định quá muộn vì Quân đoàn bộ binh 42 và cánh phải của Quân đoàn bộ binh xung kích 5 (Đức) đã thiết lập một cụm cứ điểm vững chắc tại khu vực Abinsk - Severskaya. Ở phía Đông, sau khi phải bỏ khu vực Tikhoretsk - Kropotkin trước sức tấn công áp đảo của các Tập đoàn quân 9, 37 và 58 (Liên Xô) từ Stavropol và Armavir tấn công lên, Tập đoàn quân 17 (Đức) đã thiết lập được một tuyến phòng thủ khá dày từ Brinkovskaya trên bờ biển Azov qua Bryukhovetskaya, Korenovsk, Ust-Labinsk, dọc theo sông Laba phía Nam Krasnodar. Các cuộc tấn công của Tập đoàn quân 47 đều thất bại. Để công kích và đánh chiếm Krasnodar, Quân đội Liên Xô buộc phải tổ chức một chiến dịch mới.

Đánh chiếm Krasnodar

Ngày 4 tháng 2 năm 1943 Bộ Tổng tư lệnh tối cao quân đội Liên Xô ra mệnh lệnh số 30037 yêu cầu Cụm tác chiến Bắc Kavkaz phối hợp với Cụm tác chiến Biển Đen khởi động ngay một cuộc tấn công vào cụm quân Đức đang đóng từ hạ lưu sông Kuban đến bán đảo Taman. Tham gia cuộc tấn công có các tập đoàn quân 18, 46, 47 và 56 của Cụm Biển Đen, các tập đoàn quân 9, 37, 58 của Cụm Bắc Kavkaz. Hai tập đoàn quân không quân 4 và 5 với 462 máy bay yểm hộ cho cuộc tấn công này, bao gồm cả các hoạt động vận tải đạn dược, lương thực, thực phẩm để khắc phục phân nào tình trạng các đường giao thông trên bộ bị phá hoại nặng nề. Đối diện với 7 tập đoàn quân Liên Xô tại Kuban, quân Đức có 17 sư đoàn bộ binh và 1 sư đoàn xe tăng. Việc cung cấp hậu cần được thực hiện qua eo biển Taman - Kerch. Để thống nhất chỉ huy, mệnh lệnh 30037 quy định khôi phục Phương diện quân Bắc Kavkaz, giao tướng I. I. Maslennikov làm tư lệnh và đặt Cụm tác chiến Biển Đen do tướng I. E. Petrov chỉ huy trực thuộc Phương diện quân Bắc Kavkaz.

Theo mệnh lệnh 30037, Phương diện quân Bắc Kavkaz phải tổ chức hướng tấn công chính với các tập đoàn quân 9 và 58 bên sườn phải từ Brinkovskaya và Bryukhovetskaya theo hướng chung đến Slavic (???) và Varenikovskaya. Các tập đoàn quân 37 và 46 từ Dyadkovskaya và Razdolnaya (???) tấn công theo hướng Đông và Đông Nam vào Krasnodar. Các tập đoàn quân 18 và 56 tấn công Krasnodar từ phía Nam, sau đó quay sang phía Tây đánh vào các cụm cứ điểm Đức ở Severskaya và Abinsk. Một bộ phận tập đoàn quân 18 phối hợp với Tập đoàn quân 9 đánh chiếm Trinity (???) và Varenikovskaya. Cánh phải của Tập đoàn quân 47 hỗ trợ cho Tập đoàn quan 56 giải quyết dứt điểm các cứ điểm Severskaya và Abinsk. Cánh trái của Tập đoàn quân này tiếp tục gây sức ép lên phía Bắc Novorossiysk để hỗ trợ cho cuộc đổ bộ của hải quân đánh bộ Hạm đội Biển Đen lên khu vực Nam Ozereyka và Myskhako tiến lên đánh chiếm lại cảng Novorossiysk.

Để có thể đưa các tập đoàn quân 37 và 58 nhanh chóng vào vị trí xuất phát tấn công, cần ít nhất một tuần để công binh có thể phải làm xong từ 75 đến 120 km đường bộ tiếp cận khu vực mặt trận. Trong khi đó, Bộ Tổng tư lệnh tối cao yêu cầu Bộ tư lệnh Phương diện quân Bắc Kavkaz phải phát động tấn công ngày 9 tháng 2 mà không cần chờ đợi cho việc triển khai đầy đủ các đơn vị dự bị trong khu vực của mình. Pháo binh tiếp cận đến đâu được sử dụng ngày đến đó. Thậm chí, một phần pháo binh bị tụt lại từ 80 đến 100 km. Vì không đủ pháo binh chế áp các trận địa hỏa lực của quân Đức nên trong hai ngày đầu, các Tập đoàn quân 9 và 58 hầu như dẫm chân tại chỗ trên tuyến phòng thủ vòng ngoài của quân Đức. Ý định hợp vây phần lớn quân Đức tại khu vực Timashevsk - Krasnodar của quân đội Liên Xô đã không thành hiện thực. Đến ngày 11 tháng 2, bằng hai đòn tấn công thọc sâu, các tập đoàn quân 18, 37 và một phần Tập đoàn quân 46 từ hai hướng Tây Nam và Tây cùng hợp điểm dồn về các ngã ba sông Kuban - Laba và Kuban - Pshish mới tạo được tình huống đột biến trên chiến trường. Ngày 12 tháng 2, Tập đoàn quân 18 đánh chiếm Krasnodar. Tướng Richard Ruoff và bộ tham mưu của ông ta buộc phải bỏ Krasnodar và tuyến phòng ngự từ xã, rút về thiết lập tuyến phòng thủ mới trên bán đảo Taman từ Temryuk đến Novorossiysk. Sau ba ngày giao chiến, chỉ riêng Tập đoàn quân 37 đã bắt được 1.600 tù binh Đức. 23 xe tăng, 104 xe bọc thép, 1.431 ô tô quân sự bị phá hủy, 93 máy bay Đức bị bắn rơi.

Trên sườn trái, Tập đoàn quân 47 (Liên Xô) hoạt động trong điều kiện cực kỳ khắc nghiệt của địa hình rừng núi địa hình, mặc dù bị tổn thất nặng về người và trang thiết bị quân sự nhưng đã thu hút về phía mình một những lực lượng cơ bản của Quân đoàn bộ binh xung kích 5 (Đức) cũng như một phần quân đoàn bộ binh 42, làm cho tuyến phòng thủ phía Nam và Tây Nam Krasnodar của quân Đức bị yếu đi. Ngày 11 tháng 2, sau khi đột phá thành công tới phía Tây Krasnodar, Tập đoàn quân 56 đã chi viện cho Tập đoàn quân 47 công kích các cứ điểm Novy Bzhegonaya (???), Lvovskaya và Krymsk. Hai ngày sau, có thêm Tập đoàn quân 18 đến tham chiến những quân đội Liên Xô vẫn không chọc thủng được phòng tuyến nhiều lớp của quân Đức tại khu vực này. Hoạt động của Tập đoàn quân 47 cũng tạo điều kiện cho hải quân đánh bộ Hạm đội Biển Đen đổ bộ lên phía Nam bán đảo Novorossiysk và chiếm giữ một căn cứ đầu cầu ở khu vực Myskhako rộng 7 km, sâu từ 3 đến 4 km, được lịch sử biết đến với biệt danh "Đất Nhỏ". Căn cứ đầu cầu này về sau đóng một vai trò quan trọng trong chiến dịch giải phóng Novorossiysk.

Mất Krasnodar, tướng Richard Ruoff cho rút quân về tuyến phòng thủ thứ hai từ Achuyevo trên bờ vịnh Azov qua Petrovskaya và Slavyanskaya đến Abinskaya. Quân Đức đóng tại Kerch dùng nhiều tàu nhỏ và xuồng máy mở một tuyến tiếp tế cho Tập đoàn quân 17. Ngày 23 tháng 2, bốn tập đoàn quân 9, 37, 56 và 47 tiếp tục tấn công nhưng vẫn không vượt qua được tuyến phòng thủ thứ hai của quân Đức, Tại các làng Petrovskaya, Slavyansk và Abinsk, các Quân đoàn bộ binh 42, 44 (Đức) dựa vào hệ thống công sự kiên cố dã chặn đứng các cuộc công kích của các Tập đoàn quân 9, 37 và 56 (Liên Xô). Từ ngày 28 tháng 2 đến ngày 4 tháng 3, với sự yểm hộ của hơn 150 máy bay, Quân đoàn xung kích 5 và Quân đoàn bộ binh 42 (Đức) mở một cuộc phản công mạnh vào dải tấn công của Tập đoàn quân 37 (Liên Xô). Ngày 4 tháng 3, quân Đức đẩy lùi Tập đoàn quân 37 về bờ Đông sông Kuban và đánh chiếm một căn cứ đầu cầu nhỏ ở khu vực Slavyansk. Ngày 9 tháng 3 Tập đoàn quân 9 và Tập đoàn quân 56 đang tấn công ở Petrovskaya và Abinsk phải lùi về phía sau và giúp Tập đoàn quân 37 thủ tiêu căn cứ đầu cầu Slavyansk của quân Đức. Ngày 16 tháng 3, Đại bản daọnh Bộ Tổng tư lệnh quân đội Liên Xô buộc phải ra lệnh chó các tập đoàn quân đang bao vây căn cứ bàn đạp Taman chuyển sang phòng ngự. Do Tập đoàn quân 17 Đức đã thiết lập được một tuyến phòng thủ mới vững chắc, quân đội Liên Xô phải để lại bốn tập đoàn quân 9, 18, 37 và 56 bao vây phía Đông bán đảo Taman dọc theo tuyến Svistelnik (???), Prikubanskiy, Batareiny (???), phía đông Varenikovskaya, phía đông Krymsk đến Neberzhevskaya (???). Do độ dài mặt trận đã thu hẹp lại, các tập đoàn quân 46 và 47 được rút ra khỏi biên chế của Phương diện quân Bắc Kavkaz làm lực lượng dự bị trực thuộc Đại bản doanh Bộ Tổng tư lệnh tối cao Liên Xô.

Kết quả
Cuộc tấn công của Cụm tác chiến Biển Đen đã không đem lại kết quả như Bộ Tổng tư lệnh tối cao Liên Xô hoạch định. Các đòn đánh "hụt tầm" và chậm chạp của Cụm tác chiến Biển Đen đã biến ý định hợp vây quân Đức thành một cuộc tấn công truy đuổi và luôn vấp phải những đòn cản hậu. Mặc dù phải rút khỏi Krasnodar và phần lớn đất đai vùng hạ lưu Kuban nhưng Tập đoàn quân 17 (Đức) chỉ bị thiệt hại một phần lực lượng và trụ lại được ở bán đảo Taman. Các tập đoàn quân 18 và 56 (Liên Xô) cũng không đạt được mục tiêu đánh chiếm Tikhoretsk (mục tiêu này bị đánh chiếm bởi các Tập đoàn quân 9 và 58 thuộc Cụm tác chiến Bắc Kavkaz); và còn xa mới đạt được mục tiêu đánh chiếm khu vực Azov - Bataisk để tấn công Rostov từ phía Đông. Cuộc kháng cự có tổ chức của Tập đoàn quân 17 (Đức) đã kìm chân ba tập đoàn quân chủ lực của quân đội Liên Xô trước cửa ngõ Krasnodar và còn thu hút vào đây thêm hai tập đoàn quân của Cụm tác chiến Bắc Kavkaz, làm cho mục tiêu khóa đường rút lui của quân Đức tại hạ lưu sông Đông bị thiếu hụt nghiêm trọng về lực lượng. Kết quả là chỉ một mũi tiến công của Tập đoàn quân cận vệ 2 cùng với hai tập đoàn quân 28 và 51 vốn đã suy yếu sau Chiến dịch Stalingrad không đủ để đánh chiếm Rostov. Sau khi vội vã rút quân khỏi Bắc Kavkaz, mặc dù bị thiệt hại một phần xe tăng nhưng Tập đoàn quân xe tăng 1 (Đức) vẫn còn đủ lực lượng đã dựng được một lá chắn thép trên tuyến sông Manych, làm chậm tốc độ tiến công của các tập đoàn quân 28 và 51. Với một sườn trái bị hở, Tập đoàn quân cận vệ 2 không đủ sức đánh chiếm Rostov và phải dừng lại trước khu vực Manychskaya trên ngã ba sông Manych - Rostov khi chỉ còn cách Rostov trên dưới 30 km.

Cuộc tấn công trên cánh phải của Cụm tác chiến Biển Đen đã không nhận được sự phối hợp của Tập đoàn quân 47 và lực lượng hải quân đánh bộ của Hạm đội Biển Đen trên cánh trái. Theo kế hoạch, các đơn vị này phải đổ bộ chiếm lại Novorossiysk và đánh đòn bổ trợ vào Taman nhưng cuộc đổ bộ của hải quân đánh bộ phải ngừng lại vì bão biển. Một mình Tập đoàn quân 47 đơn độc tấn công vỗ mặt quân Đức vào khu vực Abinsk và Severskaya đã phải dừng lại trước sức kháng cự của Quân đoàn xung kích 5 (Đức). Bị tiêu hao lực lượng trong các đợt công kích một hướng, Tập đoàn quân 47 (Liên Xô) không thể hoàn thành nhiệm vụ, thậm chí kể cả khi có sự trợ giúp của Tập đoàn quân 56.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
Bản đồ diễn biến giai đoạn 2 Chiến dịch Maikop-Krasnodar
Hình ảnh quân đội Liên Xô giải phóng Krasnodar trong Chiến dịch Kavkaz

Xung đột năm 1942
Chiến dịch Kavkaz
Chiến dịch quân sự trong Thế chiến thứ hai
Chiến tranh liên quan tới Đức
Chiến tranh liên quan tới Liên Xô


title: LiSA

text:
, tên thật là  là một nữ ca sĩ người Nhật đến từ tỉnh Gifu. Nghệ danh của cô bắt nguồn từ những chữ cái đầu của Love is Same All (2010), Live is Smile Always (2012) - ban nhạc rock mà cô đang tham gia. LiSA có chất giọng cao và thích hợp trình bày các bản nhạc rock pha trộn J-Pop và cũng là ngôi sao sáng của Anisong.

Sự nghiệp
LiSA đã học đánh piano từ năm 3 tuổi, lớn lên một chút thì bắt đầu học nhảy và luyện thanh nhạc, cô vẫn kiên trì một quá trình dài như vậy cho đến những năm cấp 3. Thời tiểu học, LiSA rất hay tham gia những cuộc thi được tổ chức bởi Nippon Budokan, và cũng chính thời gian đó cô đã đặt mục tiêu trên con đường trở thành một ca sĩ. Lên cấp 3, LiSA đã thành lập một ban nhạc chuyên cover những ca khúc của Avril Lavigne, Love Psychedelico, Ego - Wappin... Cô chính thức bắt đầu sự nghiệp ca hát từ 2005, khi ấy LiSA hoạt động với vai trò ca sĩ hát chính trong 1 nhóm nhạc chơi indie rock tên Chucky. Cô đã có quyết định bỏ học đại học để tiếp tục công việc ca hát với Chucky. Nhưng tại thời điểm đó, ban nhạc gặp rất nhiều khó khăn, cản trợ việc tiếp tục biểu diễn. Vì thế họ đã lựa chọn disband vào tháng 7 năm 2008. Không lâu sau, LiSA cũng đã chuyển đến Tokyo để tiếp tục sự nghiệp ca hát của mình.

Ở Tokyo, LiSA cùng với các thành viên Parking Out tái lập lại một nhóm nhạc tên Love is Same All. Từ đó xuất hiện nghệ danh LiSA. Nhóm nhạc này đã biểu diễn cùng LiSA trong các buổi diễn solo live. Từ tháng 3 năm 2010, cô được mời tham gia thực hiện loạt anime truyền hình Angel Beats!, một dự án truyền thông hỗn hợp do Maeda Jun và Na-Ga của công ty Key cùng P. A. Works phối hợp thực hiện. LiSA và Marina là hai ca sĩ hát chính cho hầu như toàn bộ các ca khúc trong phim dưới tên ban nhạc "Girls Dead Monster", cô cũng là ca sĩ lồng tiếng riêng cho nhân vật Yui. LiSA đã hoàn thành 3 single và 1 album trong 2010 với tên Girls Dead Monster, kết hợp cùng hãng thu âm Key Sounds Label. Single đầu tiên “Thousand Enemies" được ra mắt vào ngày 12 tháng 5, single thứ 2 “Little Braver” được ra mắt vào ngày 9 tháng 6, single thứ 3 "Ichiban no Takaramono (Yui final ver.)" được bày bán vào ngày 8 tháng 12. Album “Keep The Beats!” được ra mắt vào 30 tháng 6. LiSA lần đầu xuất hiện trước công chúng, đánh dấu sự mới mẻ của bản thân với màn trình diễn live tại Animelo Summer Live vào 28 tháng 8.

Sau Girls Dead Monster, LiSA chính thức debut vào 20 tháng 4, 2011 cùng với sự ra mắt của mini album đầu tay: Letters to U bởi Aniplex thuộc công ty Sony Music Artists. Những bài hát trong album được sáng tác bởi nhiều nghệ sĩ lớn. Vào 12 tháng 11, 2011, cô xuất hiện tại Anime Festival Asia tại Singapore. Vào 23 tháng 11, LiSA ra mắt single đầu tiên mang tên “Oath Sign”, được dùng làm bài hát mở đầu cho series anime “Fate / Zero”. Vị trí cao nhất lúc đó của single là hạng 5 tại BXH Oricon hàng tuần, đồng thời nhận được chứng nhận đĩa vàng bởi hiệp hội thu âm Nhật Bản (RIAJ).

Sự ảnh hưởng về phong cách âm nhạc và sáng tác
LiSA đã đề ra khá nhiều nghệ sĩ có tầm ảnh hưởng đến phong cách của cô ấy. Nổi bật như Avril Lavigne, Oasis, Green Day, Paramore, Ke$ha và Rihanna. Trong khoảng thời LiSA hoạt động cùng ban nhạc Chucky, cô đã tự sáng tác một số bài hát trong album Landspace và Launcher của mình cũng như lời cho single "Bright Flight / L. Miranic", "Shirushi", và "Rally Go Round"; trong đó "Rally Go Round" đồng sáng tác giữa LiSA và Shin Furuya. Dennis Amith của J-ENT đã từng nhận xét “LiSA là một ca sĩ trẻ rất phong cách, giọng hát rất tốt và có khả năng đảm nhận phong cách âm nhạc khác nhau, vô cùng đổi mới”

Danh sách đĩa nhạc

Album phòng thu
[2012.02.22] “LOVER”S”MiLE” (Album đạt vị trí thứ 7 trên BXH oricon hàng tuần)
[2013.10.30] “LANDSPACE“ (Album đạt vị trí thứ 2 BXH oricon, cao nhất từ khi debut đến thời điểm lúc đó)
[2015.03.04] “Launcher“
[2017.05.24] "LiTTLE DEViL PARADE" (LiSA đã có buổi live kéo dài hai ngày tại Saitama Super Arena vào 24 - 25/6/2017)
[2020.10.12] "LEO-NiNE"

Mini-albums
[2011.04.20] Mini-album “Letters to U“
[2016.04.20] Mini-album “Lucky Hi FiVE!”
[2021.05.19] Mini-album “LADYBUG“

Best Albums
 [2018.05.09] LiSA BEST -Day-
 [2018.05.09] LiSA BEST -Way-
 [2018.05.09] LiSA BEST -Day- & LiSA BEST -Way-
 [2018.10.10] LiSA BEST -Day- & LiSA BEST -Way- WiNTER PACKAGE

Live Albums
 [2015.07.22] LiVE is Smile Always ~PiNK&BLACK~ in Nippon Budokan "Ichigo Donut" (LiVE is Smile Always～PiNK&BLACK～in日本武道館 "いちごドーナツ")
 [2015.07.22] LiVE is Smile Always ~PiNK&BLACK~ in Nippon Budokan "Choco Donut" (LiVE is Smile Always～PiNK&BLACK～in日本武道館 "ちょこドーナツ")

Đĩa đơn
 [2010.05.12] Thousand Enemies
 [2010.06.09] Little Braver
 [2010.12.08] Ichiban No Takaramono 〜Yui final ver.〜  (các ca khúc cải biên từ soundtrack của Angel Beats!)
 [2011.11.23] oath sign (đạt vị trí thứ 5 tại BXH oricon hàng tuần và chứng nhận đĩa vàng từ hiệp hội âm nhạc Nhật Bản RIAJ
 [2012.08.08] crossing field (Vị trí cao nhất single này đạt được là vị trí thứ 5 trên oricon và cũng được chứng nhận đĩa vàng bởi RIAJ vào thời điểm đó, được chọn làm Opening song cho Sword Art Online I)
 [2013.04.03] best day, best way (Đạt vị trí thứ 6 trên BXH Oricon)
 [2013.08.07] traumerei (đạt vị trí thứ 15 trên Oricon và được dùng làm nhạc mở đầu cho series anime “Day Break Illusion”)
 [2014.05.07] Rising Hope (được dùng làm ca khúc mở đầu cho series anime Mahouka Koukou no Rettousei (2014), xếp thứ 4 tại BXH oricon)
 [2014.09.17] BRiGHT FLiGHT / L. Miranic (Vị trí thứ 8 tại BXH oricon)
 [2014.12.10] Shirushi (シルシ) (đạt vị trí thứ 3 tại Oricon, được sử dụng làm nhạc kết cho series anime Sword Art Online II, một ca khúc khác trong single là “No More Time Machine” cũng được chọn làm ca khúc kết thứ 2 cho series anime Sword Art Online II.)
 [2015.05.27] Rally Go Round (bài hát được chọn là Opening Song cho Nisekoi season 2)
 [2015.09.30] Empty MERMAiD
 [2016.08.24] Brave Freak Out (được chọn làm Opening Song 1 cho anime Qualidea Code năm 2016, bao gồm bài hát "AxxxiS" là Opening Song 2)
 [2017.02.15] Catch The Moment (OP cho anime Sword Art Online The Movie: Ordinal Scale năm 2017)
 [2017.08.02] Datte Atashi no Hero (だってアタシのヒーロー。) (Ending Song thứ hai của loạt anime My Hero Academia season 2)
 [2017.11.29] ASH (OP song cho anime Fate / Apocrypha)
 [2018.12.12] Akai Wana (who loves it?) / ADAMAS (赤い罠)
 [2019.07.03] Gurenge (紅蓮華) (Opening Song cho anime Kimetsu no Yaiba)
 [2019.12.11] unlasting (Ending Song cho anime Sword Art Online: Alicization - War of Underworld)
[2020.10.12] homura (炎) (Ca khúc Chủ đề của Anime Điện Ảnh Thanh Gươm Diệt Quỷ: Chuyến Tàu Vô Tận)
[2020.11.16] Saikai (produced by Ayase) (再会 (produced by Ayase)) (hát cùng với Uru)
[2020.12.25] Gurenge - From THE FIRST TAKE (紅蓮華 - From THE FIRST TAKE)
[2021.01.11] dawn
[2021.04.20] Another Great Day!!
[2021.07.26] HADASHi NO STEP
[2021.10.15] Yuke (往け - OST của Sword Art Online Progressive - Aria of Starless Night) (Đứng đầu bảng xếp hạng oricon với 17,963 lượt tải xuống trong 3 ngày; trở thành đĩa đơn thứ năm đạt ở vị trí này của LiSA)
[2021.10.18] Akeboshi
[2021.11.10] Wake Me Up!
[2021.11.15] Shirogane
[2021.11.16] homura - From THE FIRST TAKE (炎 - From THE FIRST TAKE)
[2021.11.16] Catch the Moment - From THE FIRST TAKE
[2021.11.19] crossing field (TOKYO MACHINE remix) - Sakura Chill Beats Singles
[2022.06.01] Shifukunotoki (シフクノトキ)

Vinyls
 [2016.03.23] Letters to U
 [2016.05.11] LUCKY Hi FiVE!

Tải xuống kĩ thuật số
 [2015.12.02] ID (bài hát chủ đề cho game Dengeki Bunko: Fighting Climax Ignition.)
 [2018.01.09] Thrill, Risk, Heartless (bài hát chủ đề cho game Sword Art Online: Fatal Bullet.)
 [2018.05.23] NIPPON
 [2018.10.08] ADAMAS
 [2019.03.13] Sapphire no Hoshi (サファイアの星; Sapphire Star)
 [2019.04.22] Gurenge (紅蓮華)
 [2019.10.21] unlasting
 [2020.01.13] THIS ILLUSION

Video phát hành
 [2012.09.26] LiVE is Smile Always ~LOVER "S" MiLE~ in Hibiya Yagai Dai Ongakudo (LiVE is Smile Always ~LOVER "S" MiLE~ in日比谷野外大音楽堂)
 [2014.06.18] LiVE is Smile Always ~Kyou mo ii Hi Da~ in Nippon Budokan
 [2015.07.22] LiVE is Smile Always ~PiNK & BLACK~ in Nippon Budokan "Choco Donut" (LiVE is Smile Always～PiNK & BLACK～in 日本武道馆「ちょこドーナツ」)
 [2016.06.29] LiSA MUSiC ViDEO CLiPS 2011 - 2015
 [2016.11.26] LiVE is Smile Always - NEVER ENDiNG GLORY - at YOKOHAMA ARENA [the Sun]
 [2016.11.27] LiVE is Smile Always - NEVER ENDiNG GLORY - at YOKOHAMA ARENA [the Moon]
 [2019.05.15] LiVE is Smile Always ~ASiA TOUR 2018~ [eN ＋ core] LiVE & DOCUMENT
 [2020.03.04] LiVE is Smile Always ~364＋JOKER~ at YOKOHAMA ARENA

Bộ sưu tập / Khác
 [2010.12.08] Girls Dead Monster STARRING LiSA - Ichiban no Takaramono ~Yui final ver.~
 [2012.06.29] Orpheus ~Kimi to Kanaderu Ashita e no Uta~ (#1 Lia, Tada Aoi, Kawada Mami, Shimamiya Eiko, KOTOKO, Utatsuki Kaori, Chata, Rita, LiSA - "Orpheus ~Kimi to Kanaderu Ashita e no Uta~")
 [2012.12.29] KeyCLASSIC (#9 Girls Dead Monster STARRING LiSA - "Ichiban no Takaramono ~yui.ver Classic~")
 [2014.08.27] Sword Art Online Song Collection (#12 "crossing field")
 [2014.08.27] MEKAKUCITY ACTORS Vol.5 Bonus CD (#1 Jin - "Yuukei Yesterday (Full Mix)" ft. LiSA)
 [2014.09.10] MEKAKUCITY ACTORS Vol.6 Bonus CD (#1 Jin - "Headphone Actor (Full Mix)" ft. LiSA)
 [2015.03.25] Fate/stay night [Unlimited Blade Works] Original Soundtrack I (#25 "THIS ILLUSION")
 [2015.04.01] MEKAKUCITY M's COMPLETE BOX ~MEKAKUCITY ACTORS VOCAL & SOUND COLLECTION~ (CD1 #2 Jin - "Headphone Actor" ft. LiSA; #4 Jin - "Yiuukei Yesterday" ft. LiSA, CD2 #4 Jin - "Yobanashi Deceive" ft. LiSA & MARiA from GARNiDELiA)
 [2015.04.01] MEKAKUCITY M's 1 ~MEKAKUCITY ACTORS VOCAL & SOUND COLLECTION~ (CD1 #2 Jin - "Headphone Actor" ft. LiSA; #4 Jin - "Yiuukei Yesterday" ft. LiSA)
 [2015.06.03] MEKAKUCITY M's 2 ~MEKAKUCITY ACTORS VOCAL & SOUND COLLECTION~ (CD1 #4 Jin - Yobanashi Deceive" ft. LiSA & MARiA from GARNiDELiA
 [2016.01.27] Q-MHz - Q-MHz (#1 "LiVE DiVE MHz!!" (featuring LiSA), #7 "JURASSiC KiSS" (featuring LiSA))
 [2018.04.04] Bishoujo Senshi Sailormoon THE 25TH ANNIVERSARY MEMORIAL TRIBUTE
 [2018.05.23] Adam to Eve no Ringo (#13 "NIPPON")
 [2018.11.28] SawanoHiroyuki[nZk] - narrative / NOISEofRAIN (#1 "narrative" (SawanoHiroyuki[nZk]: LiSA))
 [2019.03.06] SawanoHiroyuki[nZk] - R∃/MEMBER (#4 "narrative" (SawanoHiroyuki[nZk]: LiSA))
 [2019.03.13] Tokyo Ska Paradise Orchestra Tribute Collection: Rakuen Jyusan Kei
 [2019.06.30] from the edge - TV ver. - (FictionJunction feat. LiSA)
 [2019.07.24] Thank you, ROCK BANDS! ～UNISON SQUARE GARDEN 15th Anniversary Tribute Album～
 [2019.09.02] from the edge (feat. LiSA)
 [2019.12.18] Fate song material (Disc 1 #5 THIS ILLUSION / LiSA, Disc 2 #1 oath sign / LiSA, Disc 2 #8 ASH / LiSA)

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Blog

Sinh năm 1987
Nhân vật còn sống
Ca sĩ Nhật Bản
Nữ ca sĩ Nhật Bản
Ca sĩ anime


title: Tessarotis

text:
Tessarotis là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Romery, Aisne

text:
Romery là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Tham khảo

Xã của Aisne


title: Dalfsen

text:
(Hạ Saxon Hà Lan: Dalsen) là một đô thị và thị xã ở vùng Salland của tỉnh Overijssel.
Đô thị hiện nay đã được lập ngày 1 tháng 1 năm 2001 thông qua việc sáp nhập Nieuwleusen với Dalfsen.

Các trung tâm dân cư

Ankum, Dalfsen, Dalfserveld, Dalmsholte, De Marshoek, De Meele, Emmen, Gerner, Hessum, Hoonhorst, Lemelerveld, Lenthe, Leusenerveld, Nieuwleusen, Oudleusen, Oudleusenerveld, Rechteren, Strenkhaar và Welsum.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức
DalfsenNet (Một trang tin tức)

Đô thị Overijssel
Salland


title: Donaciella nagaokana

text:
Donaciella nagaokana là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Hayashi miêu tả khoa học năm 1998.

Chú thích

Tham khảo

Donaciella


title: Dipropus atricornis

text:
Dipropus atricornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Champion mô tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Dipropus


title: 5544 Kazakov

text:
5544 Kazakov (1978 TH6) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 2 tháng 10 năm 1978 bởi L. V. Zhuravleva ở Nauchnyj.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 5544 Kazakov

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1978


title: Absouya (tổng)

text:
Absouya là một tổng hay đô thị thuộc tỉnh Oubritenga ở phía tây Burkina Faso. Thủ ohur tổng này là thị xã Oubritenga. Theo điều tra năm 1996, tổng này có dân số 26.188 người .

Các thị xã và làng xã
 Absouya	(2 017 dân) (thủ phủ)
 Bargo	(2 021 dân)
 Batenga	(650 dân)
 Bendogo	(2 341 dân)
 Bilogtenga	(3 216 dân)
 Danaogo	(1 228 dân)
 Gounghin	(1 768 dân)
 Largo	(1 021 dân)
 Moanéga	(1 789 dân)
 Mockin	(2 580 dân)
 Nabdoghin	(1 281 dân)
 Nioniogo	(1 860 dân)
 Sattin	(968 dân)
 Siguinvoussé	(1 036 dân)
 Siny	(526 dân)
 Tambizinsé	(390 dân)
 Tampaongo	(1 496 dân)

Tham khảo

Tổng của Burkina Faso
Tỉnh Oubritenga


title: Kammeltal

text:
Kammeltal là một đô thị ở huyện Günzburg bang Bavaria thuộc nước Đức.

Tham khảo


title: Zastava M92

text:
Zastava M92 hay M-92 là loại súng cạc bin sử dụng loại đạn 7,62x39mm M43 được phát triển và sản xuất bởi Zastava Arms tại Kragujevac ở Serbia.

M-92 có thiết kế cơ bản dựa trên súng trường Kalashnikov của Nga, loại đã được chứng minh được độ tin cậy của mình bởi nhiều cuộc chiến trên khắp thế giới trong 60 năm tồn tại của mình.

Hình dáng
Zastava M92 có nòng súng sử dụng loại đạn 7,62x39mm M43. Nó có hệ thống trích khí, làm mát bằng không khí, hộp nạp đạn rời, có khả năng chọn chế độ bắn và một báng súng gấp (đẩy vào, kéo ra). Nó mang rất nhiều điểm giống với khẩu AKS-74U và là một biến thể của AK-74 nhưng rất dễ phân biệt bởi hộp đạn kim loại cong, báng súng gấp và tay cầm.

Liên kết ngoài
Website chính của Zastava Arms
Zastava M92 bắn thử nghiệm

Xem thêm
 Zastava M21
 Zastava M70
 Zastava M70B
 Zastava M72
 Zastava M76
 Zastava M77
 Zastava M77B1
 Zastava M91

Súng carbine
Súng Nam Tư
Súng 7,62 mm


title: Basilisa, Quần đảo Dinagat

text:
Basilisa là một đô thị hạng 5 ở tỉnh Quần đảo Dinagat, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2000, đô thị này có dân số 26.489 người trong 4.847 hộ.

Các đơn vị hành chính

Basilisa được chia thành 27 barangay.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Mã địa lý chuẩn Philipin
 Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin

Đô thị của Surigao del Norte


title: Philochrysia

text:
Philochrysia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Noctuidae


title: Vườn quốc gia hồ Xanh

text:
Vườn quốc gia hồ Xanh là một vườn quốc gia trên đảo North Stradbroke, ở bang Queensland, Úc, cách thành phố Brisbane 44 km về phía đông. Cảnh hấp dẫn chính trong vườn là hồ Xanh hay còn được mệnh danh là Bồn tắm của Chúa. Nước trong hồ này trong như pha lê và đã không thay đổi trong hơn 7.000 năm qua. Trong vườn cũng có một hồ nhỏ khác, được gọi là Phá Tortoise (Tortoise Lagoon). Hồ nhỏ này chỉ sâu 1,4 m. Các du khách khi đến tham quan ở đây không được phép cắm trại, đốt lửa và mang theo gia súc vào vườn.

Đặc điểm Hồ Xanh

Nước của hồ Xanh trong đến nỗi có thể nhìn thấy đáy của hồ ở độ sâu 9 m, khi đầy nước hồ có chiều sâu hơn 10 m. Dù nhiều hồ khác gần đó đã khô cạn trong 40 năm qua do sự biến đổi khí hậu, nhưng nước trong hồ Xanh vẫn không thay đổi, do nước hồ thoát ra một đầm lầy gần đó và được thay thế nhờ một tầng ngậm nước cứ khoảng 35 ngày một lần. Quá trình thoát và bù đắp nước tự nhiên xảy ra liên tục nên hồ Xanh không phải hứng chịu các tác động của sự biến đổi khí hậu. Nước hồ cũng không bị bốc hơi và trở nên mặn hơn.

Ngoài ra, còn thêm 1 lý do khiến tình trạng của hồ vẫn còn nguyên vẹn vì không có dấu vết tác động của con người. Hồ Xanh là hồ duy nhất thuộc dạng này từng được phát hiện ở Australia.

Nhận xét
"Nó giống như bồn tắm của Chúa. Dường như hồ Xanh là một nơi mà các sinh vật trốn tránh tác động của biến đổi khí hậu. Mọi điều kiện của hồ không thay đổi trong 7.500 năm"_ Tiến sĩ Cameron Barr, nhà nghiên cứu của Đại học Adelaide, Australia.

Các dữ kiện
Diện tích: 5 km²
Tọa độ địa lý:
Ngày thành lập: 1962
Cơ quan quản lý: Queensland Parks and Wildlife Service
Loại IUCN: II.

Xem thêm
 Queensland
 Tiểu bang và vùng lãnh thổ Úc
 Úc
 Hồ

Chú thích

Liên kết ngoài
 Phát hiện "bồn tắm của Chúa" , thaibinhonline.
 Bồn tắm của Chúa, vnhotnews.
 'Bồn tắm của Chúa' , Báo Đồng Tháp.
 'God's Bathtub' Discovered In Australia, International Business Times.
 SCIENTISTS IN AUSTRALIA DISCOVER LAKE UNCHANGED FOR 7,500 YEARS.
 This is God's bathtub, Fairfax New Zealand Limited.

Vườn quốc gia Queensland


title: Ipocia

text:
Evenus là một chi bướm ngày thuộc họ Lycaenidae.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Eumaeini

en:Ipocia


title: Hyperolius sankuruensis

text:
Hyperolius sankuruensis (tên tiếng Anh: Omaniundu reed frog) là một loài ếch thuộc họ Hyperoliidae. Đây là loài đặc hữu của Cộng hòa Dân chủ Congo. Môi trường sống tự nhiên của chúng là đầm nước, đầm nước ngọt, và đầm nước ngọt có nước theo mùa. Năm 2010, loài này được thấy lần đầu tiên kể từ khi được mô tả vào năm 1979.

Chú thích

Tham khảo
 Schiøtz, A. 2004. Hyperolius sankuruensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Hyperolius
Động vật đặc hữu Cộng hòa Dân chủ Congo


title: Haddadus plicifer

text:
Haddadus plicifer là một loài ếch thuộc họ Craugastoridae.
Đây là loài đặc hữu của Brasil.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Nguồn
 Silvano, D. & Carnaval, A.C. 2004. Eleutherodactylus plicifer. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

Haddadus
Động vật đặc hữu Brasil
Động vật lưỡng cư Brasil


title: 22852 Kinney

text:
22852 Kinney (1999 RN129) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 9 tháng 9 năm 1999 bởi Nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 22852 Kinney

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Cantalupo in Sabina

text:
Cantalupo in Sabina là một đô thị tại tỉnh Rieti, trên đồi Sabine thuộc vùng Lazio, Ý. Đô thị này có diện tích 10 km2 và dân số 1621 người (năm 2001).

Tham khảo

Liên kết ngoài
 net/touristinformation/about-cantalupo_in_sabina-italy.html Cantalupo in Sabina
 Cantalupo in Sabina  ()

Đô thị tỉnh Rieti


title: Bruchus septentrionalis

text:
Bruchus septentrionalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Motschulsky miêu tả khoa học năm 1874.

Chú thích

Tham khảo

Bruchus