title: Lý Triện

text:
Lý Triện (李篆, ?-1427) là công thần khai quốc nhà Lê sơ trong lịch sử Việt Nam, người làng Bái Đô, huyện Lôi Dương,Thanh Hoá, Việt Nam. Ông tham gia nghĩa quân Lam Sơn dưới cờ Lê Lợi từ những ngày đầu, lập nhiều chiến thắng ở Thanh Hoá, Nghệ An và miền Bắc, tiêu biểu nhất là trận Tốt Động-Chúc Động khi ông và Đinh Lễ, Nguyễn Xí phá tan quân Minh do tổng binh Vương Thông chỉ huy. Sử gia Ngô Sĩ Liên cho rằng ông cùng với Đinh Lễ là những vị tướng giỏi nhất của nghĩa quân Lam Sơn

Nguồn gốc và giáo dục
Lý Triện người làng Bái Đôi, huyện Lôi Dương,Thanh Hoá, Việt Nam, cha ông là Lý Ba Lao. Ông được mô tả là tài năng, dũng lược hơn người.

Tham gia khởi nghĩa Lam Sơn
Lý Triện là người tham gia khởi nghĩa Lam Sơn từ ngày đầu, giúp Lê Lợi trong thời gian khó khăn nhất của cuộc khởi nghĩa. Năm 1418, tướng Minh là Lý Bân và Phương Chính mang quân qua Quỳ Châu vào Mường Thôi đánh quân Lam Sơn. Lý Triện cùng Lê Lý, Phạm Vấn mang quan ra chặn địch, phối hợp với quân chủ lực của Lê Lợi phục binh đánh bại quân Minh ở Bồ Mộng.

Năm 1422, quân Minh huy động thêm quân nước Ai Lao (Lào) hai đường đánh tới, Lê Lợi rút về Sách Khôi. Quân địch dồn đại binh kéo tới bao vây. Lý Triện được lệnh cùng Lê Lĩnh, Phạm Vấn mang quân ra tử chiến, chém được tướng địch là Phùng Quý và hơn 1000 quân, bắt được hơn 100 ngựa, Mã Kỳ và Trần Trí thua chạy về Đông Quan (Hà Nội), quân Ai Lao cũng bỏ chạy.Năm 1423, quân Lam Sơn bị địch vây tuyệt lương mấy tháng. Lý Triện vẫn theo sát Lê Lợi tuần tra vỗ về tướng sĩ không hề trễ nải.

Tiến quân ra Bắc
Sau thời kỳ giảng hoà với quân Minh để củng cố thực lực, năm 1424, quân Lam Sơn và quân Minh khai chiến trở lại. Năm 1425, quân Lam Sơn vây đánh Nghệ An, Lê Triện làm hậu viện cho Đinh Lễ ra đánh úp Tây Đô (Thanh Hoá). Lê Triện đi đường tắt đánh bại quân Minh, địch phải rút vào cố thủ trong thành. Ông được phong làm Thiếu uý.

Tháng 8 năm 1426, Lê Lợi chia quân cho các tướng làm 3 cánh bắc tiến. Phạm Văn Xảo, Đỗ Bí, Trịnh Khả, Lê Triện mang 3000 quân, 1 thớt voi ra phía Tây bắc, Lưu Nhân Chú, Bùi Bị ra phía Đông bắc; Đinh Lễ, Nguyễn Xí ra đánh Đông Quan.

Tiến theo đường tắt đến gần Đông Quan, cánh quân của Lê Triện gặp tham tướng quân Minh là Trần Trí. Trí thấy quân Lam Sơn ít nên mang hết quân ra đánh. Ông cùng các tướng hợp sức đánh bại được Trí ở Chương Đức, tiến lên đắp luỹ ở phía tây Ninh Giang. Trần Trí bại trận liền cầu viện Lý An, Phương Chính ở Nghệ An. An và Chính đem quân vượt biển ra bắc tiếp viện cho Đông Quan.

Trận Tốt Động - Chúc Động

Nghe tin viện binh nhà Minh từ Vân Nam do Vương An Lão chỉ huy sắp tiến sang theo đường Hưng Hoá. Lý Triện bèn cùng Phạm Văn Xảo chia quân làm hai cánh: Phạm Văn Xảo cùng Trịnh Khả tiến lên Tây bắc đánh chặn Vương An Lão, còn LÝ Triện đóng đồn phía tây Ninh Giang (đoạn sông Đáy chảy qua Hoài Đức, Quốc Oai, Chương Mỹ, Thanh Oai của tỉnh Hà Tây) uy hiếp Đông Quan. Tháng 9 năm 1426, Lý Triện đánh tan quân Minh ở cầu Nhân Mục, chém hơn 1000 quân địch, bắt được tướng Vi Lượng. Phạm Văn Xảo và Trịnh Khả đánh tan viện binh Vân Nam, quân Minh thua trận bỏ chạy vào thành Tam Giang.

Thấy quân chủ lực của địch bỏ Nghệ An, Lê Lợi mang đại quân tiến ra bắc đóng ở Thanh Hoá. Vua Minh điều Vương Thông mang quân sang tiếp viện. Thông hợp binh ở Đông Quan được 10 vạn người, thấy quân mình liên tiếp bại trận dưới tay Lý Triện chia ba đường cùng đánh đạo quân của ông: Thông tự cầm một cánh quân đóng ở Cổ Sở, Phương Chính và Lý An đóng ở cầu Sa Đôi (Từ Liêm), Sơn Thọ và Mã Kỳ đóng ở cầu Thanh Oai, dinh luỹ các đạo quân nối liên vài chục dặm, cờ xí rợp đồng, giáo mác rực trời, rao rêu chỉ cần đánh một trận là bắt được toàn bộ nghĩa quân.

Trước thế quân Minh mạnh, Lý Triện và Đỗ Bí quyết định chủ động đánh từng cánh quân. Ông đặt phục binh ở Cổ Lãm (thuộc huyện Thanh Oai) rồi mang quân khiêu chiến trại của Thọ và Kỳ trước rồi giả thua chạy. Thọ và Kỳ mang quân đuổi theo, đến vùng ruộng lầy, phục binh của Lý Triện đổ ra đánh, quân Minh thua to. Hai tướng Minh bỏ chạy về Cổ Sở. Lý Triện thừa thế đánh sang quân Phương Chính, Chính cũng bỏ chạy về với Vương Thông.

Lý Triện nhân đà thắng lợi, hôm sau tiến đánh Vương Thông ở Cổ Sở. Thông thấy quân bị thua đã phòng bị trước, quân Lý Triện bị đánh bại phải rút chạy. Ông phá huỷ trại cũ và sai người cầu cứu Đinh Lễ, Nguyễn Xí. Hai cánh quân họp nhau ở Cao Bộ. Nguyễn Xí bắt được thám tử của Vương Thông, biết Thông định chia đường đánh úp quân Lý Triện bèn tương kế tựu kế dụ Thông vào cánh đồng Tốt Động, Chúc Động. Bộ quốc sử Khâm định Việt sử thông giám cương mục do sử thần đời Nguyễn biên soạn có thuật lại về trận Tốt Động – Chúc Động như sau:
"Nghe nói các tướng Đinh Lễ và Lê Xí đang đóng quân ở Thanh Đàm, Triện liền sai báo gấp cho họ đến tiếp ứng. Bọn Lễ và Xí lựa lấy ba nghìn quân tinh nhuệ và hai thớt voi, tức tốc ngay ban đêm, đến hội quân ở Cao Bộ. Họ chia quân đặt phục ở Tốt Động và Chúc Động.
Bắt được gián điệp của địch, ta biết Thông đã tiến đóng ở Ninh Kiều, ngầm cho kỳ binh tiền nhanh đến phía sau quân Triện, còn chính binh của Thông sẽ vượt sông tiến lên phía trước. Chúng hẹn nhau hễ nghe tiếng súng pháo nổ, thì các mũi quân địch cùng lúc đánh khép lại. Hồi canh năm đêm ấy, bọn Lễ sai quân bắn súng pháo ở nơi yếu hại để đánh lừa giặc. Giặc nghe súng nổ, đều đỗ xô đi chiếm lấy chỗ thuận lợi. Chúng lùa quân đi tắt vào. Bấy giờ trời mưa, đường lầy lội, chúng kéo đến Tốt Động, bị phục binh ta bốn bề nổi dậy. Quân ta hợp sức lại, hăng hái chiến đấu, cả phá dược quân giặc."

Trận Tốt Động – Chúc Động kết thúc với thắng lợi giòn dã của nghĩa quân Lam Sơn do Lý Triện và các tướng khác chỉ huy. Bên phía Minh, Binh bộ thượng thư Trần Hiệp, Nội quan Lý Lượng và 5 vạn quân tử trận 1 vạn quân bị bắt sống. Số quân chết đuối ở sông Ninh Giang cũng rất nhiều, làm tắc nghẽn cả khúc sông. Ngoài ra ngựa, quân tư khí giới bị tịch thu nhiều không kể xiết. Vương Thông bị thương, cùng Phương Chính và Mã Kỳ về cố thủ ở Đông Quan.

Cái chết
Lê Lợi nghe tin thắng trận bèn tiến đại quân ra bắc vây hãm Đông Quan. Lý Triện cầm 2 vệ quân vây cửa bắc là cửa xung yếu nhất, có thể phải đối phó cả với quân trong thành và viện binh từ các thành phía bắc và từ Trung Quốc sang cứu Đông Quan.

Tháng 2 năm 1427, tướng Minh là Phương Chính kéo ra ngoài đánh úp động Quả ở Từ Liêm. Lý Triện và Đỗ Bí cố sức đánh nhưng bị thua trận. Ông bị tử trận còn Đỗ Bí bị bắt.

Thương Lý Triện nhiều lần phá được quân địch đông mạnh, Lê Lợi cho cha ông là Lý Ba Lao làm chức sát sứ, cấp 400 mẫu ruộng, con ông là Lý Lăng làm Phòng ngự sứ, tước Phục hầu, đều được đổi sang họ Lê. Sau Lê Lăng trở thành đại thần nhà Hậu Lê.

Năm 1428, ông được truy tặng chức Nhập nội tư mã. Năm 1460, ông lại được truy tặng làm hữu tướng quốc. Năm 1484, Lê Thánh Tông tặng ông tước thái bảo, Kỳ quận công và sau đó là Tây Kỳ vương.

Gia đình
Con trai Lý Triện là Lý Lăng hay Lê Lăng là người có công phò lập vua Lê Thánh Tông, làm đến chức Thái úy.

Nhận định
Các sử quan Đại Việt thời Hậu Lê, tiêu biểu như Ngô Sĩ Liên và Lê Quý Đôn, đều đánh giá rất cao khả năng cầm quân của Lý Triện:
{{cquote|Tướng giỏi thời ấy, thì Lễ và Triện xứng đáng đứng đầu.|||Đại Việt sử ký toàn thư, Bản kỷ}}

Đời sau tưởng nhớ
Đình Yên Duyệt và Mộ Lý Triện, Xã Tốt Động, huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội

Tương truyền năm 1427 Lý Triện cùng Đỗ Bí bao vây phía Bắc thành Đông Quan (nay thuộc Từ Liêm – Hà Nội) do chủ quan đã bị quân giặc phản kích,Đỗ Bí bị bắt sống, còn Lý Triện bị thương rất nặng ở cổ ngài đã tự băng bó và nằm trên mình ngựa. Ngựa theo đường cũ chạy đến phần đất của làng Yên Duyệt thì gặp một bà cụ bán hàng nước bên bìa sông, Lý Triện hỏi bà hàng nước:

Tôi bị thương thế này có sống được không ?.

Bà hàng nước nhìn thấy người mặc áo quan hỏi mình như vậy thì sợ sệt và trả lời rằng:

Lạy quan lớn, chỉ có người nhà trời mới sống được.

Sau khi nghe bà hàng nước trả lời thì Lý Triện cả người và ngựa thác ở đây. Nhân dân làng Yên Duyệt đã chôn cất và ngôi mộ vẫn còn đến ngày nay. Với ý nghĩa lịch sử ấy đình Yên Duyệt và lăng mộ Lý Triện đã được nhà nước công nhận văn hoá lịch sử cấp quốc gia vào tháng 1/1998.

Xem thêm
Lê Lợi
Đinh Lễ
Nguyễn Xí
Khởi nghĩa Lam Sơn

Tham khảo
Lam Sơn thực lục(Nhà xuất bản Tân Việt, 1956, Dịch giả Bảo Thần)
 Lê Quý Đôn (1978), Đại Việt thông sử, Nhà xuất bản Khoa học xã hội
 Đại Việt Sử ký Toàn thư (Nhà xuất bản khoa học xã hội Hà Nội, 1993, Dịch giả Viện Khoa Học Xã Hội Việt Nam, bản điện tử Lê Bắc, Công Đệ, Ngọc Thủy,
Tuyết Mai, Hồng Ty, Nguyễn Quang Trung)
Đại việt thông sử(Nhà xuất bản văn hóa thông tin, 1976, Dịch giả Ngô Thế Long)

Chú thích

Năm sinh thiếu
Võ tướng nhà Lê sơ
Người Thanh Hóa


title: Sân bay Haugesund, Karmøy

text:
Sân bay Haugesund, Karmøy  (tiếng Na Uy: Haugesund lufthavn, Karmøy) là sân bay phục vụ thành phố Haugesund ở Na Uy. Sân bay nằm ở phía tây của đảo và đô thị Karmøy, tây nam Haugesund. Sân bay khai trương năm 1975 và vận hành bởi Avinor.

Năm 2007, sân bay đã phục vụ 514.947 lượt khách.

Các hãng hàng không và tuyến bay

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sân bay Rogaland
Sân bay Na Uy
Haugesund


title: Ctenioschelus chalcodes

text:
Ctenioschelus chalcodes là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Thiele mô tả khoa học năm 2005.

Chú thích

Tham khảo

Ctenioschelus
Động vật được mô tả năm 2005


title: Moltifao

text:
Moltifao  là một xã ở tỉnh Haute-Corse trên đảo Corse, Pháp. Xã này có diện tích 55,19 km², dân số năm 1999 là 549 người. Khu vực này có độ cao 400 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
Thị trấn của tỉnh Haute-Corse

Tham khảo

Xã của Haute-Corse


title: Leptomantis cyanopunctatus

text:
Leptomantis cyanopunctatus là một loài ếch trong họ Rhacophoridae.
Nó được tìm thấy ở Indonesia, Malaysia, Singapore, Thái Lan, Việt Nam, có thể cả Brunei, và có thể cả Myanmar.

Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, và sông. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 Reptiles and Amphibian of bán đảo Mã Lai - Rhacophorus cyanopunctatus

C


title: Congothemis apicalis

text:
Congothemis apicalis là một loài chuồn chuồn ngô thuộc họ Libellulidae. Nó là loài đặc hữu của Cộng hòa Dân chủ Congo. Môi trường sống tự nhiên của nó là các khu rừng đất thấp ẩm nhiệt đới và cận nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo
 Dijkstra, K.-D.B. 2005. Congothemis apicalis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 9 tháng 8 năm 2007.

Động vật được mô tả năm 1954
Congothemis
Động vật đặc hữu Cộng hòa Dân chủ Congo


title: Hồi quốc Sulu

text:
Nhà nước Hồi giáo Sulu (Tausūg: Kasultanan sin Sūg, Jawi: کسلطانن سولو دار الإسلام (Kasultanan Sūg), ,  (Saltanat Sulik)), là một cựu quốc gia đã từng nằm tại phía nam của Philippines. Cũng như Nhà nước Hồi giáo Maguindanao, Nhà nước Hồi giáo Sulu là một trong số rất ít chính thể đã từng được thành lập trên lãnh thổ của Philippines (khi Ferdinand Magellan tới Philippines vào thế kỉ 16, nhiều tộc người sống trên lãnh thổ này còn sống trong tình trạng nguyên thủy). Khi mạnh nhất, Sulu chiếm hàng loạt hải đảo, phía đông giáp với bắc đảo Midanao, và từng cai trị phần lãnh thổ Bắc Borneo và cả quần đảo Palawan nữa.

Thành lập
Vào thập niên 1450, Shari'ful Hashem Syed Abu Bakr, một người Ả Rập sinh tại Johor, đã từ Malacca tới Sulu. Vào năm 1457, ông lập ra nước Sulu và, sau đó, tự đổi tên thành Paduka Maulana Mahasari Sharif Sultan Hashem Abu Bakr. Trước thời điềm này quãng vài chục năm, Nhà nước Hồi giáo Brunei cũng đã được thành lập.

Vào năm 1703 (có tài liệu ghi là 1658), phần đất Bắc Borneo (nay là bang Sabah của Malaysia) trở thành lãnh thổ của Sulu. Vua Brunei sau khi nhận được sự trợ giúp của Sulu để chống lại bạo loạn trong nước và cướp biển, đã tặng cho vua Sulu phần đất này. Tuy vậy, trong cùng năm đó, vua Sulu đem tặng đảo Palawan cho vua Quadarat (1619-1671) của Nhà nước Hồi giáo Maguindanao như một món quà dẫn cưới sau khi ông vua này kết hôn với con gái của vua Sulu và kết thành liên minh Sulu-Maguindanao. Tuy vậy, chỉ hai năm sau, vào năm 1705, vua Maguindanao là Bayan ul-Anwar Maruhom Batua (1702-1736) đã để mất Palawan vào tay người Tây Ban Nha.

Sự can thiệp của ngoại bang

Năm 1865, Claude Lee Moses, lãnh sự Hoa Kỳ tại Brunei, ký được hợp đồng thuê đất Bắc Borneo trong thời hạn 10 năm với Brunei. Tuy vậy, chính phủ thời hậu chiến của Mĩ không muốn đụng chạm nhiều tới các phần thuộc địa Á châu nên Moses đã nhượng lại quyền thuê đất này cho American Trading Company. Do vướng phải những khó khăn tài chính nên sau đó công ty này lại nhượng quyền thuê đất trên cho Nam tước Gustavus von Overbeck. Von Overbeck đã kiếm được một thỏa thuận gia hạn hợp đồng thuê đất thêm 10 năm nữa từ Temenggong của Brunei, và cũng kiếm được một thỏa thuận tương tự từ phía vua Sulu vào ngày 22 tháng 1 năm 1878.

Nhằm trang trải cho kế hoạch trên, von Overbeck tìm kiếm sự hậu thuẫn của anh em nhà Dent - làAlfred và Edward. Dẫu vậy, von Overbeck không thuyết phục nổi chính phủ về những mối lời nhìn thấy được từ dự án này. Kết quả là von Overbeck bỏ cuộc để lại cho Afred Dent quyền cai quản phần đất thuê được. Đó là vào thời điểm năm 1880.

Được sự hậu thuẫn của Sir Rutherford Alcock và Sir Henry Keppel, Đô đốc của Hải quân Hoàng gia Anh, vào tháng 7 năm 1881, anh em nhà Dent lập ra British North Borneo Provisional Association Ltd. Cũng như giấy nhượng đất chính thức của Hoàng gia vào ngày 1 tháng 9 cùng năm, để rồi vào tháng 5 năm 1882, British North Borneo Chartered Company ra đời và chính thức thay thế cho công ty lâm thời đã kể ở trên. Sir Rutherford Alcock trở thành chủ tịch sáng lập, còn Alfred là giám đốc điều hành.

Dù gặp một vài phản đối về mặt ngoại giao từ Hà Lan, Tây Ban Nha và Sarawak (khi này Sarawak chịu sự cai trị của dòng họ Brooke da trắng, những người đã lên ngôi vua từ cách đó khoảng 50 năm), British North Borneo Company vẫn tiến hành tổ chức cái quản và sắp xếp lại mảnh đất này. Sau đó, công ty này nhận được sự thừa nhận về chủ quyền đất đai từ phía nhà vua Brunei và không ngừng mở rộng lãnh thổ.

Năm 1888, Bắc Borneo trở thành đất bảo hộ của Đế quốc Anh. Tuy vậy thì British North Borneo Company vẫn tiếp tục được cai quản trực tiếp, Hoàng gia Anh chỉ can thiệp và chủ trì về sự vụ ngoại giao mà thôi.

Như vậy, cho tới nửa sau thế kỉ 19, Sulu đã từng bước và cuối cùng là hoàn toàn mất phần đất bắc Borneo. Câu chuyện này trùng khít với sự suy sụp không thể ngăn chặn nổi của Vương quốc Hồi giáo này. Cuối cùng, vào năm 1899, sau khi vị vua có thực quyền cuối cùng của Sulu qua đời, vương quốc này trở thành lãnh thổ của Philippines.

Các Sultan của Sulu:
 Sharif ul-Hashim: 1450-1480
 Kamalud-Din: 1480-1505
 Alaud-Din: 1505
 Amirul-Umara: 1505-1527
 Muizzul-Mutawadi: 1527-1548
 Nasirud-Din I: 1548-1568
 Muhammad ul-Halim: 1568-1596
 Batara Shah Tengah: 1596-1608
 Muwallil Wasit I: 1610-1645
 Nasir ud-Din II: 1645-1648
 Salahud-Din Bakhtiar: 1649-1680
 Ali Shah
 Nur Sultan ul-Azam
 Al Haqunu Ibn Wali ul-Ahad
 Shahabud-Din: 1685-1710
 Mustafa Shafi ud-Din: 1710-1718
 Badarud-Din I: 1718-1732
 Nasarud-Din: 1732-1735
 Alimud-Din I: 1735-1748; 1764-1773
 Bantilan Muizzud-Din: 1748-1763
 Mohammad Israel: 1773-1778
 Alimud-Din II: 1763-1764; 1778-1789
 Sharapud-Din: 1789-1808
 Alimud-Din III: 1808
 Aliyud-Din I: 1808-1821
 Shakirul-Lah: 1821-1823
 Jamalul-Kiram I: 1823-1844
 Mohammed Pulalun Kiram: 1844-1862
 Jamalul A'Lam: 1862-1881
 Badarud-Din II: 1881-1884
 Harun Ar-Rashid: 1886-1894
 Jamalul-Kiram II: 1894-1936
 Muwallil Wasit II: 1936
 Amirul Umara I: 1937-1950
 Jainal Abirin: 1937-1950
 Sultan Mohammed Esmail El Kiram I: 1950-1974
 Sultan Moh. Mahakuttah A. Kiram: 1974-1980
 Moh. Punjungan Kiram: 1980-1983
 Abirin Aguimuddin: 1983
 Jamal ul-Kiram III: 1983-1990
 Jamal ul-Kiram III: 1983-1990
Raja Muda Muedzul Lail Tân Kiram: 1986-nay
 Mohammad Akijal Atti: 1990-1999
 Ismael Kiram II: 1999 - nay

Tham khảo

Quốc gia cổ trong lịch sử Philippines
Quốc gia cổ trong lịch sử Malaysia
Lịch sử Brunei
Lịch sử Hồi giáo
Lịch sử Sabah
Cựu quốc gia trong lịch sử Brunei
Cựu bảo hộ
Hoàng gia Philippines
Đông Nam Á hải đảo
Moro
Cựu quốc gia ở Borneo
Cựu sultanat
Biển Sulu
Cựu quốc gia ở Đông Nam Á
Cựu quốc gia quân chủ ở Châu Á
Nổi dậy Moro


title: Manduca boliviana

text:
Manduca boliviana là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. M. boliviana gặp ở Bolivia.

Chú thích

Tham khảo

Manduca


title: Lochen am See

text:
Lochen là một đô thị ở huyện Braunau am Inn bang Oberösterreich, nước Áo. Đô thị này có diện tích 33,3 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2005 là 2317 người..

Tham khảo


title: Hydrovatus stappersi

text:
Hydrovatus stappersi là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Guignot miêu tả khoa học năm 1959.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hydrovatus


title: Vuiteboeuf

text:
Vuiteboeuf là một đô thị thuộc huyện hành chính Orbe, bang Vaude, Thụy Sĩ. Đô thị này có diện tích 5,03 km2, dân số thời điểm tháng 12 năm 2009 là 475 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đô thị của huyện Orbe


title: 12241 Lefort

text:
12241 Lefort (1988 PQ2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 13 tháng 8 năm 1988 bởi F. Borngen ở Tautenburg.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 12241 Lefort

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1988


title: Nomada heiligbrodtii

text:
Nomada heiligbrodtii là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cresson mô tả khoa học năm 1878.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1878


title: Tân Hà, Hình Đài

text:
Tân Hà (chữ Hán giản thể: 新河县, âm Hán Việt: Tân Hà huyện) là một huyện thuộc địa cấp thị Hình Đài, tỉnh Hà Bắc, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 366 ki-lô-mét vuông, dân số 160.000 người. Mã số bưu chính Tân Hà là 051730. Chính quyền Tân Hà đóng ở trấn Tân Hà. Quận này được chia thành 2 trấn và 4 hương.
Trấn: Tân Hà, Tầm Trại.
Hương: Bạch Thần Đầu, Kinh Gia Trang, Tây Lưu, Nhân Nhượng Lý

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Hà Bắc
Hình Đài


title: Drepanocerus

text:
Drepanocerus là một chi bọ cánh cứng thuộc họ Scarabaeidae.

Chú thích

Tham khảo

Oniticellini


title: Arnouville

text:
Arnouville là một xã trong vùng hành chính Île-de-France, thuộc tỉnh Val-d'Oise, quận Sarcelles, tổng Villiers-le-Bel. Arnouville nằm trên độ cao trung bình là 75 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 40 mét và điểm cao nhất là 76 mét. Xã có diện tích 2,84 km², dân số vào thời điểm 1999 là 12.291 người; mật độ dân số là 4 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Các thành phố kết nghĩa
  Miltenberg, Đức

Xem thêm
 Xã của tỉnh Val-d’Oise

Tham khảo

 Association of Mayors of the Val d’Oise
 INSEE
 IGN

Liên kết ngoài
 Official website
 Mérimée database - Cultural heritage
 Land use (IAURIF)

Xã của Val-d'Oise


title: Ormosia subpulchra

text:
Ormosia subpulchra là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Ormosia (chi ruồi)
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Ceracupes arrowi

text:
Ceracupes arrowi là một loài bọ cánh cứng trong họ Passalidae.

Chú thích

Tham khảo

Ceracupes
Động vật được mô tả năm 1911


title: Thỏ

text:
Thỏ là một loài động vật có vú nhỏ được xếp vào họ Leporidae thuộc bộ Lagomorpha, sinh sống ở nhiều nơi trên thế giới. Thỏ được phân loại thành bảy loại, điển hình như thỏ rừng châu Âu (Oryctolagus cuniculus), thỏ đuôi bông (giống Sylvilagus; 13 loài), thỏ Amami (Pentalagus furnessi, 1 loài thỏ quý hiếm ở Nhật Bản). Còn nhiều loài thỏ khác trên thế giới; thỏ đuôi bông, thỏ cộc và thỏ rừng được xếp vào bộ Lagomorpha. Tuổi thọ của thỏ từ 4 tới 10 năm, thời kỳ mang thai khoảng 30 ngày.

Tên gọi

Thỏ thường được biết đến một cách trìu mến với tên vật nuôi ở nhà hoặc, đặc biệt khi ám chỉ thỏ con đã thuần hóa. Trước đây, từ để chỉ thỏ trưởng thành là "coney" hoặc "cony", trong khi "rabbit" để chỉ thỏ con. Từ "coney" bị bỏ đi khi một thuật ngữ dùng cho động vật sau khi chúng được kết nạp vào thế kỷ XVIII vì đồng nghĩa với từ "cunt", theo nghĩa rộng thì thiếu tế nhị. Mới đây, thuật ngữ "kit" hoặc "kitten" được dùng để chỉ thỏ con. Thỏ con được gọi là "leveret" và thuật ngữ này đôi khi không được áp dụng chính thức cho thỏ con. Thỏ đực gọi là "buck" và thỏ cái được gọi là "doe".

Phân loại
Các loài thỏ trước đây được xếp vào Bộ gặm nhấm (Rodentia), nhưng đến năm 1912 chúng được xếp lại vào Bộ Thỏ (Lagomorpha). Dưới đây là một số chi và loài của thỏ.

Bộ Lagomorpha

    Họ Leporidae

 Chi Brachylagus
 Thỏ lùn, Brachylagus idahoensis
 Chi Bunolagus
 Thỏ sông, Bunolagus monticularis
 Chi Lepus ← LƯU Ý: Chi này chỉ thỏ rừng
 Chi Nesolagus
 Thỏ vằn Sumatra, Nesolagus netscheri
 Thỏ vằn Trường Sơn, Nesolagus timminsi
 Chi Oryctolagus
 Thỏ châu Âu, Oryctolagus cuniculus
 Chi Pentalagus
 Thỏ Amami, Pentalagus furnessi
 Chi Poelagus
 Thỏ Bunyoro, Poelagus marjorita
 Chi Prolagidae ← LƯU Ý: Chi này đã tuyệt chủng.
 Chi Romerolagus
 Thỏ núi lửa, Romerolagus diazi
 Chi Sylvilagus
 Thỏ đầm lầy, Sylvilagus aquaticus
 Thỏ đuôi bông sa mạc, Sylvilagus audubonii
 Thỏ bụi rậm, Sylvilagus bachmani
 Thỏ rừng đuôi bông, Sylvilagus brasiliensis
 Thỏ đuôi bông Mexico, Sylvilagus cunicularis
 Thỏ đuôi bông Dice, Sylvilagus dicei
 Thỏ đuôi bông Bắc Mĩ, Sylvilagus floridanus
 Thỏ đảo Tres Marias, Sylvilagus graysoni
 Thỏ đuôi bông Omilteme, Sylvilagus insonus
 Thỏ bụi rậm San Jose, Sylvilagus mansuetus
 Thỏ đuôi bông núi, Sylvilagus nuttallii
 Thỏ đồng lầy, Sylvilagus palustris
 Thỏ đuôi bông New England, Sylvilagus transitionalis

Họ Ochtonidae

 Chi Ochoronidae ← LƯU Ý: Chi này chỉ thỏ cộc

Phân biệt với thỏ rừng
Thỏ nhà yếu hơn thỏ rừng và khi mới sinh ra thì không có lông và không mở mắt. Còn thỏ rừng khi sinh ra thì nói chung đã có thể mở mắt và mọc lông khá đầy đủ. Thỏ nhà sống trong các hang dưới đất (trừ thỏ đuôi bông) trong khi thỏ rừng lại làm tổ trên mặt đất và không sống thành đàn (bao gồm thỏ đuôi bông). Ngoài ra, thỏ rừng lớn hơn thỏ nhà, tai cũng dài hơn và bộ lông có đốm đen. Thỏ rừng không được thuần hóa trong khi thỏ nhà được xem như thú nuôi. Nếu được thả trong vườn, thỏ nhà sống trong những cái chuồng nhỏ bằng sắt để tránh những con thú khác.

Đặc điểm sinh học

Tiến hoá

Hình thái học
Do tốc độ và sự lanh lợi là công cụ phòng thủ của thỏ trước kẻ săn mồi, thỏ có xương chi sau to và hệ cơ phát triển. Thỏ đứng trên gan bàn chân khi nghỉ ngơi và đứng bằng đầu ngón khi chạy. Thỏ dùng vuốt để đào đất và (cùng với bộ răng) để phòng thủ. Mỗi chân trước thỏ có 4 ngón và một móng huyền. Mỗi chân sau thỏ có 4 ngón nhưng không có móng huyền.

Phần lớn thỏ hoang có cơ thể tương đối gần với hình quả trứng. Bộ lông thỏ hoang có nhiều màu khác nhau trên cùng một sợi, với mục đích là để nguỵ trang. Đuôi thỏ (trừ Thỏ đuôi bông) có màu đen phía trên và màu trắng phía dưới. Thỏ đuôi bông có màu trắng phía trên đuôi.

Do vị trí của mắt thỏ trên hộp sọ, thỏ có tầm nhìn gần 360 độ, trừ một điểm mù phía đầu mũi.

Chi sau
Giải phẫu chi sau của thỏ giống về cấu trúc với các loài thú ở cạn và góp phần vào sự đặc biệt của chuyển động của thỏ. Các xương của chi sau thỏ bao gồm các xương dài(xương đùi, xương chày, xương mác, xương ngón chân) cũng như xương ngắn (xương cổ chân). Các xương này được tạo nên qua sự hoá xương nội tiết trong quá trình phát triển. Giống như các loài thú ở cạn, phần đầu tròn của xương đùi thỏ được nối bằng khớp với đĩa nhau của khớp háng. Xương đùi thỏ cũng được nối bằng khớp với xương chày, chứ không phải xương mác - được hợp nhất với xương chày. Xương chày và xương mác lại được nối bằng khớp với xương cổ chân của bàn chân. Chi sau của thỏ dài hơn chi trước. Điều này giúp thỏ có thể di chuyển bằng cách giống như nhảy lò cò. Chi sau dài hơn còn làm cho tốc độ chuyển động của thỏ lớn hơn. Thỏ rừng, với chi sau dài hơn thỏ đuôi bông có thể di chuyển nhanh hơn đáng kể. Thỏ chỉ đứng trên các ngón chân khi di chuyển. Các ngón chân dài của chi sau cho phép thỏ thực hiện điều này và thỏ còn có màng chân để ngăn sự dang chân khi nhảy liên tục. Thỏ không có đệm thịt như các loài đứng trên đầu ngón chân khi di chuyển. Thay vào đó, chúng có lông thô được nén lại để bảo vệ chân.

Hệ cơ
Thỏ có chi sau cơ bắp cho phép nó có sức lực, sự linh hoạt và tốc độ tối đa và nó được chia thành 3 phần: bắp đùi, cẳng chân và bản chân. Chi sau thỏ là một nét đặc trưng vượt quá mức bình thường, nó dài hơn nhiều so với chi trước và đem lại sức lực lớn hơn. Thỏ chạy trên ngón chân để có bước dài thích hợp nhất trong khi chuyển động. Lực gây ra bởi chi sau được cung cấp bởi cấu trúc hợp nhất giữa xương mác, xương chày và cơ bắp. Sự hình thành và thay thế xương, đứng trên quan điểm tế bào, có tương quan trực tiếp với các cơ của chi sau. Hành động gây áp lực lên cơ để tạo ra lực sau đó được phân bổ cho bộ xương. Các con thỏ nếu tác dụng lực kém hơn, gây áp lực lên xương ít hơn thường có thiên hướng bị loãng xương do hiện tượng rút khí của xương. Ở thỏ, nếu cơ càng có nhiều sợi thì sức chịu đựng càng lớn hơn. Ví dụ, thỏ rừng có sức chống chịu lớn hơn thỏ đuôi bông. Hệ cơ của chi sau thỏ được phân thành 4 loại chính: cơ kheo, cơ bốn đầu, . Cơ kheo có nhiệm vụ tạo lực khi nhảy.

Tai
Trong các loài thuộc Bộ Thỏ, tai được dùng để phát hiện và đề phòng kẻ săn mồi. Trong các loài thuộc Họ Thỏ, chiều dọc của tai thường dài hơn chiều ngang. Ví dụ, ở loài Thỏ tai to đuôi đen, đôi tai dài của chúng chiếm tỉ lệ đối với cơ thể ngoài lớn hơn bình thường, từ đó cho phép chúng phát hiện kẻ thù từ rất xa. Ở thỏ đuôi bông thì ngược lại, tai của chúng nhỏ và ngắn hơn, yêu cầu kẻ thù đến gần hơn mới phát hiện được trước khi chúng chạy trốn. Sự tiến hoá làm cho thỏ ở vùng ôn đới có tai ngắn hơn giúp chúng không bị mất nhiệt. Điều ngược lại thể hiện ở thỏ ở xứ nóng, chúng có tai dài giúp tản nhiệt cùng với một lí thuyết cho rằng âm thanh không lan truyền tốt trong không khí khô, ngược lại đối với không khí mát hơn. Do đó, đôi tai dài giúp thỏ phát hiện kẻ thù sớm hơn ở nhiệt độ ấm hơn. Thỏ nhà được phân biệt bởi đôi tai ngắn hơn trong khi thỏ rừng có đôi tai dài hơn. Tai thỏ là cấu trúc quan trọng dùng trong điều hoà thân nhiệt và phát hiện kẻ thù tuỳ thuộc vào 3 phần tai trong, tai giữa, tai ngoài tương tác với nhau như thế nào. Cơ tai thỏ được dùng để giữ thăng bằng di chuyển trong khi chạy trốn kẻ thù.

Tai ngoài
Vành tai chính là tai ngoài của thỏ. Vành tai thỏ được cấu tạo hợp lí đối với phần cơ thể bên ngoài. Một lí thuyết cho rằng tai thỏ có nhiệm vụ phân tán nhiệt khi nhiệt độ vượt quá 30 độ C, do đó thỏ sống ở khí hậu ấm hơn có tai dài hơn. Một lí thuyết khác cho rằng tai thỏ là cơ quan tiếp nhận sốc, được dùng để giữ cân bằng tầm nhìn cho thỏ khi chạy trốn trước kẻ săn mồi, nhưng điều này chỉ được thấy ở thỏ rừng. Phần còn lại của tai ngoài là một ống cong dẫn tới màng nhĩ.

Tai giữa
Tai giữa của thỏ được lấp đầy bởi 3 xương gọi là chuỗi xương tai và được ngăn cách bởi màng nhĩ ngoài nằm ở mặt sau của hộp sọ. 3 xương này được đặt tên là xương búa, xương đe và xương bàn đạp có tác dụng làm giảm âm thanh khi nó tiếp cận tai trong. Nói chung, chuỗi xương tai hoạt động như một hàng rào trước tai trong đối với năng lượng âm thanh.

Tai trong
Dịch ở tai trong thỏ hay còn gọi là nội dịch thu nhận năng lượng âm thanh. Sau khi âm thanh được nội dịch thu nhận, bên trong tai trong thỏ còn có hoạt động ở hai phần: ốc tai sử dụng sóng âm truyền qua từ chuỗi xương tai và tiền đình xương quản lí tư thế của thỏ trong khi thỏ chuyển động. Bên trong ốc tai có màng cơ sở chứa cấu trúc sợi cảm thụ đưa tín hiệu thần kinh về não nên thỏ có thể nhận diện nhiều dạng tần số âm khác nhau. Bên trong tiền đình có ống bán khuyên giúp thỏ cảm nhận được chuyển động tròn.

Cơ chế điều hoà thân nhiệt
Điều hoà thân nhiệt là quá trình chúng dùng để bảo đảm ổn định nhiệt độ cơ thể sao cho thích hợp nhất độc lập với điều kiện bên ngoài. Nhiệt độ cơ thể bình thường của thỏ vào khoảng 38,5 đến 40 độ C. Nếu cơ thể vượt quá hay kém hơn nhiệt độ ấy, thỏ sẽ quay về quá trình cân bằng nội môi.

Hệ hô hấp
Khoang mũi của thỏ nằm ở mặt lưng so với khoang miệng và chúng được ngăn cách bởi vòm miệng cứng và mềm. Khoang mũi lại được phân thành hai phần trái phải bởi một rào sụn, và nó được bao bọc bởi lông mũi để ngăn chặn bụi xâm nhập vào bộ máy hô hấp. Khi thỏ thở, không khí đi vào lỗ mũi dọc theo cánh mũi. Từ đây, không khí di chuyển tới khoang mũi, xuống khí quản, qua thanh quản và vào phổi. Thanh quản hoạt động như cơ quan phát ra âm thanh của thỏ, cho phép nó phát ra nhiều dạng âm thanh khác nhau. Khí quản là một ống dài được bao bởi các vòng sụn để ngăn ống này không bị phá vỡ khi khí ra vào phổi. Đoạn cuối khí quản được tách ra để nối với hai phế quản, nơi mà gặp phổi ở một cơ quan gọi là cuống phổi. Từ cuống phổi, phế quản chia luỹ tiến ra thành rất nhiều nhánh hẹp. Cách nhánh phổi dẫn đến các tiểu phế quản và kết thúc ở một ống dẫn như lỗ tổ ong. Các nhánh phổi được thấy trong phổi thỏ là một ví dụ rõ ràng của sự phân nhánh đơn thân, trong đó các nhánh phổi nhỏ phân chia theo chiều ngang từ một nhánh lớn trung tâm.

Thỏ phần lớn thở bằng mũi vì nắp thanh quản được gắn ở mặt ngoài lưng cùng của vòm miệng mềm. Bên trong khoang miệng, một lớp mô nằm phía trên cửa thanh môn, nó khoá dòng khí từ khoang miệng vào khí quản. Vai trò của nắp thanh quản là ngăn chặn việc thỏ hít phải thức ăn của nó. Hơn thế nữa, vòm miệng cứng và mềm tạo điều kiện cho thỏ thở bằng mũi khi nó đang ăn.

Phổi thỏ được chia làm bốn thuỳ: thuỳ sọ, thuỳ giữa, thuỳ đuôi và thuỳ phụ. Phổi phải có cả 4 thủy trên, nhưng phổi trái chỉ có thuỳ sọ và thuỳ đuôi.
Để tạo không gian cho tim thỏ, thuỳ sọ ở phổi trái thỏ nhỏ hơn rất nhiều so với phổi phải. Cơ hoành nối thuỳ đuôi với phổi và làm cho sự hô hấp dễ dàng hơn.

Tiêu hoá
Thỏ ăn rau cỏ , củ quả, ...

Sinh sản

Thỏ cái trưởng thành về sinh dục trung bình từ 3 đến 8 tháng tuổi và có thể thụ thai vào bất kì thời điểm nào trong năm trong suốt cuộc đời kể từ khi trưởng thành. Dù sao, sự sản sinh tinh trùng và trứng bắt đầu giảm sút sau khi thỏ đạt 3 năm tuổi. Khi giao phối, thỏ đực sẽ leo lên thỏ cái từ phía sau và đưa dương vật vào bên trong cơ thể thỏ cái và tác động nó bằng cách thúc đẩy liên tục. Sự giao phối chỉ kéo dài 20 đến 40 giây và sau khi kết thúc, thỏ đực sẽ nhảy ra sau thỏ cái.

Thai kỳ của thỏ ngắn và kéo dài từ 28 đến 36 ngày với trung bình là 31 ngày. Nếu thỏ cái có thai kỳ dài hơn thì lứa đẻ đó ít con hơn, ngược lại thai kỳ ngắn hơn sẽ cho lứa đẻ nhiều con hơn. Số lượng thỏ con trong một lứa đẻ dao động trong khoảng 4 đến 12 cho phép thỏ mẹ có thể sinh 60 thỏ con trong một năm. Sau khi sinh nở, thỏ mẹ có thể có thai sớm đến mức ngay ngày hôm sau.

Tỉ lệ tử vong của thai thỏ cao vì nguyên nhân bệnh tật, chấn thương tâm lí, dinh dưỡng kém và căng thẳng bởi môi trường vì thế nên tỉ lệ sinh cao sẽ giúp loài thỏ chống cự được sự mất mát này.

Ngủ
Thỏ có thể thể hiện như chỉ ra ngoài hoạt động vào lúc hoàng hôn, nhưng thiên hướng của chúng là hoạt động ban đêm. Thời gian ngủ trung bình của thỏ trong tình trạng nuôi nhốt là 8,4 giờ mỗi ngày. Để đối phó với động vật săn mồi, thỏ có thể ngủ mở mắt, do đó thỏ có thể thức sau tác động bất ngờ để phản ứng lại mối nguy hiểm

Bệnh ở thỏ

Cùng với sự nguy hiểm thỏ gặp phải từ các mầm bệnh thông thường như Bordetella bronchiseptica và Escherichia coli, thỏ còn có thể bị nhiễm bệnh từ virus đặc biệt độc như Bệnh xuất huyết ở thỏ hay bệnh nấm da ở thỏ.

Tầm quan trọng

Loài thỏ được con người biết đến đầu tiên đó là những con thỏ châu Âu vào khoảng 1000 năm trước công nguyên bởi những người xứ Phoenician. Thỏ rừng châu Âu là loài thỏ duy nhất được thuần hóa. Thỏ vừa được xem là thú nuôi, làm thực phẩm (thịt thỏ) và cũng là những kẻ phá hoại ruộng vườn.

Thỏ vừa được săn bắn hoặc nuôi để lấy thịt. Khi thỏ rừng bị bắt để lấy thịt, người ta thường đặt bẫy, dùng súng hoặc chó săn. Ở nhiều vùng, thỏ là loài chuyên cho thịt. Một cú đánh vào gáy có thể giết chết thỏ, từ đó mà thuật ngữ rabbit punch (cú đấm vào gáy) ra đời. Da thỏ được dùng làm áo hoặc phụ kiện, như mũ hoặc khăn choàng. Ngoài ra, phân thỏ là một loại phân bón tốt, nước tiểu của chúng có nhiều nitơ giúp cây chanh phát triển tốt. Sữa thỏ có thể làm thuốc hoặc làm thức ăn giàu dinh dưỡng vì chứa nhiều protein.

Tuy nhiên, thịt thỏ có thể gây nên một số bệnh như Tularemia hoặc cúm thỏ. Ngoài ra còn 1 bệnh nữa đó là Rabbit Starvation gây ra do sự khuyết amino acid trong khẩu phần và sự giới hạn tổng hợp của con người.

Nuôi thỏ

Tuổi thọ
Một con thỏ nhà có thể sống tới 10 năm hoặc hơn nữa. Chúng thích ném đồ chơi lung tung và gặm nhấm trên bìa cứng. Trong một số gia đình, thỏ có thể nảy sinh sự đồng cảm với mèo và chó. Dù bị nhốt trong những cái chuồng nhỏ hẹp nhưng thỏ cũng được huấn luyện để trở thành vật nuôi tự do như chó và mèo. Nếu được nuôi trong môi trường thích hợp với chế độ ăn cân bằng, thỏ sẽ sống lâu hơn.

Nơi ở
Việc chọn chuồng cho thỏ cũng rất quan trọng. Cần phải chú ý thông hơi cho chuồng thỏ. Những cái lồng sắt thì thích hợp hơn cho việc thông hơi và giữ vệ sinh chuồng. Tuy nhiên chuồng sắt cũng dễ làm tổn thương đến thú nuôi nếu chân của chúng bị lưới sắt cắt hoặc đạp vào đinh ở các mắt lưới hay bị những que sắt nhô ra đâm, dễ trúng mắt và gây ra các tổn hại nặng khác nếu là lồng sắt ô carô làm từ que sắt đan xen kẽ. Do đó, sàn chuồng nên có một phần được làm đặt để chân thỏ có thể nghỉ ngơi. Chuồng sắt dễ làm vệ sinh hơn chuồng gỗ. Tuy nhiên, cũng nên đặt giấy hoặc khăn lau trên nền chuồng để tránh việc chân thỏ bị tổn thương bởi dây sắt. Lót chậu nhỏ cùng cỡ dưới lống và để mùn cưa hoặc gỗ khô hay giấy báo ở trong để thỏ không đi bậy ra ngoài và dễ dọn dẹp hơn.

Trừ khi được nuôi để sinh sản, những con thỏ cái nên được cắt bỏ buồng trứng để tránh ung thư. Ngoài ra, cũng có những lợi ích đối với những con thỏ đực thiến. Nếu không, chúng vẫn đánh dấu lãnh thổ của mình bằng nước tiểu.

Thỏ khá hiếu chiến trừ khi chúng bị nhốt lại. Việc cắt bỏ buồng trứng hoặc hoạn có thể giảm bớt tính hiếu chiến của chúng. Không nên nhốt hai con thỏ ở chung chuồng với nhau trừ khi có ý định phối giống. Một con thỏ bình thường cũng có thể trở nên hung dữ nếu nhốt nó chung chuồng với một con thỏ khác. Điều này là bình thường nhưng cũng không xảy ra phổ biến lắm. Nhiều con thỏ không quan tâm hay chú ý đến việc có một con thỏ khác sống chung.

Giống như mèo, thỏ không thể thiếu móng. Thiếu lớp đệm ở lòng bàn chân nên thỏ cần có móng để giữ thăng bằng; tháo bỏ móng của thỏ sẽ làm cho chúng không thể đứng, bị khuyết tật vĩnh viễn.

Nếu được chăm sóc tốt, thỏ sẽ trở nên thân thiện và vui vẻ. Thỏ được nuôi làm thú cưng trong nhà lẫn ngoài vườn trên toàn thế giới. Sống trong nhà thỏ sẽ được an toàn hơn (nếu không kể đến những dây cáp và dây điện), tránh khỏi những con thú ăn thịt, ký sinh gây bệnh và sự thay đổi nhiệt độ đột ngột. Thỏ nuôi ở ngoài phải có hang được trang bị và sưởi ấm vào mùa đông, che mát vào mùa hè. Những con thỏ nhà thì thích hợp với nhiệt độ trong khoảng 10-25 độ C (50-70 độ F) và không thể chịu đựng lâu được ở 32 độ C (khoảng 90 độ F) nếu không có bóng râm, quạt hay nước lạnh.

Thức ăn
Cho thỏ uống nước sạch đầy đủ và cho ăn nhiều cỏ khô hàng ngày. Những loại rau cỏ màu xanh lục đậm và nhiều lá như rau diếp, cải, cây mù tạt, bắp cải xanh, cây cải xoăn, rau mùi tây, cây bồ công anh, rau muống và cây húng quế... rất tốt cho thỏ. Cà rốt và trái cây thì nên cho ít hơn (khoảng 1 muỗng canh ứng với 1 pound cân nặng của thỏ, với tần suất 2 ngày/lần) vì loại thực phẩm này rất nhiều đường. Những loại rau củ nhiều bột như khoai tây và khoai lang cũng nên tránh. Khi cho thỏ ăn, nên bắt đầu với một loại rau nhất định, sau đó mới tăng thêm nhiều loại khác, cho đến khi thỏ đã quen với ba loại rau trở lên, việc cho nó ăn nhiều loại hơn nữa sẽ khiến nó thích thú. Khi bắt đầu cho thỏ ăn rau cỏ, nên cho chúng ăn kèm với cỏ đuôi mèo hay yến mạch hàng ngày.

Khi lựa chọn những túi thức ăn bán sẵn cho thỏ, nên chọn những loại không có hạt (nuts) vì hạt chứa nhiều chất béo hơn so với chất béo mà thỏ có thể dễ dàng chuyển hóa, gây ra những vấn đề về sức khỏe như gan nhiễm mỡ. Hạt thường được dùng làm thức ăn cho loài gặm nhấm, vì thỏ không thuộc loài gặm nhắm nên lại thức ăn này cần phải tránh.

Thức ăn dạng viên (pellet) có thể cho ăn mỗi ngày với lượng khoảng 1 ounce (28,35g) ứng với 1 pound (khoảng 450g) cân nặng của thỏ. Tuy nhiên, thức ăn dạng viên chỉ nên được cung cấp như một loại thực phẩm phụ vì thức ăn dạng viên có thể gây cho thỏ bệnh về răng. Việc nhai cỏ khô hàng ngày sẽ giúp mài mòn răng cửa của thỏ (răng cửa thỏ mọc dài liên tục như bộ gặm nhắm). Thức ăn dạng viên chỉ nên dùng cho thỏ nuôi lấy thịt vì nó giúp tăng trọng đáng kể. Khi thỏ ăn thức ăn viên, nó không cần cho ăn thêm muối khoáng khi thức ăn viên có hàm lượng muối khá cao; nhưng nói chung, hàm lượng muối không ảnh hưởng gì đến sức khỏe của thỏ.

Thỏ không thể nôn. Vì vậy nên một khi thức ăn bị ứ đọng ở trong ruột (gây ra bởi một chế độ ăn không đủ chất xơ), hội chứng tắc ngẽn đường ruột nguy hiểm đến tính mạng sẽ xảy ra.

Những con thỏ nhà cần được khám hàng ngày để tránh những bệnh truyền nhiễm và những bệnh phát triển nhanh. Mắt thỏ phải được giữ sạch, tai và mọi bộ phận khác cũng vậy. Răng không được để quá dài nếu không sẽ rất khó ăn. Tuy nhiên, không được tự ý mài hay dũa răng của thỏ, tốt nhất là nên tìm lời khuyên ở bác sĩ thú y. Nếu thật sự được cắt bớt răng cho thỏ thì không nên lo ngại, đó sẽ là một phương pháp tự nhiên vì sau lần đầu tiên mài bớt răng thỏ, người ta sẽ làm việc đó đều đặn hơn. một cái răng thỏ có thể dài ra 5 inch(khoảng 2,54 cm)/năm nếu chúng không bị mài mòn để bảo vệ cho sức khỏe của thỏ. Cắt bớt răng thỏ là phương pháp cuối cùng có thể sử dụng. Để đảm bảo độ dài răng thỏ, ta có thể cho chúng nhai cỏ yến mạch hoặc đồ chơi gỗ. Râu thỏ là 1 cơ quan cảm giác không nên cắt bỏ.

Việc ôm hay bắt thỏ phải được các chuyên gia hay những người nuôi thỏ hướng dẫn. Không bao giờ được nhấc thỏ lên bằng cách nắm tai. Khi giữ thỏ, phải chắc chắn rằng 4 chân nó cũng đã được giữ lại để tránh bị đá. Nếu thỏ cố đá quá mạnh sẽ gãy lưng nó. Một lời khuyên hữu ích là nên bắt thỏ bằng cách hớt nhẹ nó, để đầu nó vào khuỷu tay. Nên chú ý rằng việc bịt mắt thỏ cũng làm cho nó yên lòng hơn vì không thấy gì sẽ khiến thỏ an tâm và thấy an toàn.

Ở nước Mỹ, hiệp hội chăn nuôi thỏ (ARBA) là một nguồn cung cấp vật nuôi kiểng và giống thương mại có giá trị. ARBA xác nhận có 47 giống thỏ nhà khác nhau, Trianta và Mini Satin là 2 giống được thừa nhận gần nhất vào năm 2006. Ở Vương quốc Anh, Hội đồng thỏ Anh cũng cung cấp những thông tin có giá trị.

Sinh thái học
Thỏ là động vật bị săn mồi nên chúng luôn luôn phải nhận thức về môi trường xung quanh. Ví dụ, ở vùng ven Địa Trung Hải của Châu Âu, thỏ là đối tượng bị săn đuổi chính của cáo đỏ, lửng và mèo rừng Iberia. Khi phải đối mặt với mối đe doạ tiềm tàng, thỏ sẽ tỏ cảm giác sợ hãi và quan sát sau đó báo động cho đồng loại bằng cách dậm mạnh xuống nền đất. Thỏ có tầm nhìn đặc biệt rộng, và tác dụng tốt của nó là bao quát vật thể cao hơn mặt đất. Thỏ tránh khỏi bị săn bắt bằng cách đào hang dưới đất, nhảy liên tục theo đường dích dắc, và nếu bị bắt, thỏ sẽ tung cú đá mạnh bằng chân sau. Hàm răng khoẻ cho phép thỏ ăn và cắn kẻ thù để chạy thoát. Con thỏ sống lâu nhất được ghi nhận là một con thỏ nhà thuộc loài thỏ châu Âu sống ở đảo Tasmania, Úc qua đời năm 18 tuổi. Vòng đời của thỏ ngắn hơn ở trên nhiều, ví dụ thời gian sống trung bình của thỏ đuôi bông Bắc Mĩ chỉ ngắn hơn một năm.

Phân bố
Môi trường sống hoang dã của thỏ khá đa dạng, bao gồm: thảo điền, rừng thưa, rừng rậm, thảo nguyên, sa mạc và đất ngập nước. Thỏ sống theo đàn, và loài được biết tới nhiều nhất, thỏ Châu Âu sống trong hang thỏ.

Hơn một nửa số cá thể thỏ trên toàn thế giới sống tại Bắc Mỹ Thỏ cũng có nguồn gốc bản địa tại Tây Nam Châu Âu, Đông Nam Á, một số đảo ở Nhật Bản, một phần Châu Phi và Nam Mỹ. Thỏ không được tìm thấy ngoài tự nhiên trên phần lớn lục địa Á-Âu, nơi mà một số thỏ rừng là đại diện. Thỏ nhà được du nhập vào Nam Mỹ gần đây, trong một phần của Đại chuyển giao châu Mĩ. Phần lớn lục địa này chỉ có một loài thỏ, đó là thỏ Tapeti, trong khi phần lớn Nón Nam của nó không có thỏ.

Thỏ Châu Âu đã được giới thiệu đến nhiều nơi trên khắp thế giới.

Ảnh hưởng môi trường

Loài thỏ hoang cũng là nguồn gốc cho những vấn nạn về môi trường đối với con người. Chúng gây nguy hại cho nền nông nghiệp. Hun khói, lập rào, săn bắn, đánh bẫy và tìm kiếm là những phương pháp hạn chế sự gia tăng số lượng thỏ; nhưng biện pháp hiệu quả nhất là dịch bệnh như bệnh u nhầy ở thỏ hay bệnh cacilivirus. Ở châu Âu, thỏ được nuôi trong trang trại và được bảo vệ để chống lại các bệnh nói trên. Thỏ Úc thì lại bị xem là động vật có hại và các chủ trang trại phải kiểm soát chúng rất kỹ lưỡng.

Trong văn hoá
Thỏ cũng được biết đến trong văn hóa như thỏ Phục Sinh thường gắn liền với ngày lễ Phục Sinh.

Trong các tác phẩm văn học, phim ảnh

 Series phim truyền hình Bunnicula
 Bunnicula (tiểu thuyết dành cho trẻ em bởi James và Deborah Howe)

Đọc thêm
 Góp phần tìm hiểu biểu tượng con thỏ trong văn hóa Khmer Nam Bộ qua truyện cổ, Thạc sĩ Trần Văn Triệu (2009), Thư viện Đại học Trà Vinh)
Kinh nghiệm nuôi thỏ
Món ăn từ thịt thỏ

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thỏ
Thịt
Động vật ăn cỏ
Leporidae


title: Dytiscus dauricus

text:
Dytiscus dauricus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Gebler miêu tả khoa học năm 1832.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Dytiscus


title: Luperodes intramarginalis

text:
Luperodes intramarginalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Kirsch miêu tả khoa học năm 1883.

Chú thích

Tham khảo

Luperodes


title: Rieti (tỉnh)

text:
Tỉnh Rieti (Tiếng Ý: Provincia di Rieti) là một tỉnh trong vùng Latium của Ý. Tỉnh lỵ là thành phố Rieti.

Tỉnh này có diện tích 2.749 km², tổng dân số là 153.258 (2005). Có 73 đô thị (danh từ số ít tiếng Ý:comune) ở trong tỉnh này  , xem các đô thị tỉnh Rieti.

Tỉnh Rieti được thành lập năm 1927.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức

Rieti
Rieti


title: Sân bay Tarama

text:
là một sân bay ở Tarama, quận Miyako, tỉnh Okinawa, Nhật Bản.

Sân bay do tỉnh này vận hành, là một sân bay cấp 3.

Các hãng hàng không và các tuyến điểm
Hiện có các hãng hàng không sau đang hoạt động tại sân bay này:
 Japan Airlines
 Japan Transocean Air
 Ryukyu Air Commuter (Miyakojima)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Sân bay Tarama
 hướng dẫ sân bay Tarama từ Japan Airlines

Tarama
Tarama


title: Psilogramma edii

text:
Psilogramma edii là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở phía đông Sumatra ở Indonesia.

Chú thích

Tham khảo

Psilogramma
Động vật đặc hữu Indonesia


title: Byasanagar

text:
Byasanagar là một thành phố và khu đô thị của quận Jajapur thuộc bang Orissa, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Byasanagar có dân số 37.609 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Byasanagar có tỷ lệ 73% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 79%, và tỷ lệ cho phái nữ là 66%. Tại Byasanagar, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Orissa


title: Pseudoclanis occidentalis

text:
Pseudoclanis occidentalis là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở Sierra Leone, Bờ Biển Ngà, Ghana, Cameroon, Gabon, Cộng hòa Trung Phi và Kenya.

Chú thích

Tham khảo

Pseudoclanis
Động vật Cộng hòa Trung Phi
Động vật Gabon
Côn trùng Cameroon
Côn trùng Tây Phi


title: Ruhpolding

text:
Ruhpolding là một municipality of Traunstein district ở southeastern Bayern, Đức.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Village of Ruhpolding


title: Saignes (tổng)

text:
Tổng Saignes là một tổng thuộc tỉnh Cantal trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes.

Địa lý

Tổng này được tổ chức xung quanh Saignes ở quận Mauriac. Độ cao khu vực này dao động từ 321 m (Champagnac) đến 1 022 m (Le Monteil) với độ cao trung bình 566 m.

Hành chính

Các đơn vị trực thuộc

Tổng Saignes gồm 12 xã với dân số 6 223 người (điều tra dân số năm 1999, dân số không tính trùng)

|-
| Antignac || align="right" | 292 || align="right" | 15240 || align="right" | 15008
|-
| Bassignac || align="right" | 230 || align="right" | 15240 || align="right" | 15019
|-
| Champagnac || align="right" | 1 169 || align="right" | 15350 || align="right" | 15037
|-
| Madic || align="right" | 248 || align="right" | 15210 || align="right" | 15111
|-
| La Monselie || align="right" | 114 || align="right" | 15240 || align="right" | 15128
|-
| Le Monteil || align="right" | 274 || align="right" | 15240 || align="right" | 15131
|-
| Saignes || align="right" | 1 006 || align="right" | 15240 || align="right" | 15169
|-
| Saint-Pierre || align="right" | 150 || align="right" | 15350 || align="right" | 15206
|-
| Sauvat || align="right" | 190 || align="right" | 15240 || align="right" | 15223
|-
| Vebret || align="right" | 503 || align="right" | 15240 || align="right" | 15250
|-
| Veyrières || align="right" | 116 || align="right" | 15350 || align="right" | 15254
|-
| Ydes || align="right" | 1 931 || align="right" | 15210 || align="right" | 15265
|}

Biến động dân số

Articles connexes

 Cantal
Quận của Cantal
Tổng của Cantal
Xã của Cantal
Danh sách tổng ủy viên hội đồng Cantal

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tổng Saignes trên trang mạng của Insee
 plan du canton de Saignes sur Mapquest
 Vị trí của tổng Saignes trên bản đồ Pháp

Saignes


title: Rối loạn nhân cách

text:
Rối loạn nhân cách (tiếng Anh:Personality disorders) là một tập hợp các trạng thái để biệt định các đối tượng có cách sống, cách cư xử và cách phản ứng hoàn toàn khác biệt với người thường nhưng lại không đủ các triệu chứng của một bệnh lý tâm thần đặc trưng. Khái niệm về rối loạn nhân cách là một khái niệm tiến triển và thay đổi theo sự phát triển của ngành tâm thần. J.Reich cũng như Kaplan đều đưa ra các con số là từ 6 tới 11,1% dân số có vấn đề về rối loạn nhân cách .

Đặc điểm

Rối loạn nhân cách là chẩn đoán có thể gây tranh cãi, căn bệnh tác động lên hầu hết thái độ và hành vi của người mắc. Vấn đề thường gặp phải là sự cản trở trong việc duy trì các mối quan hệ xã hội. Hiện nay vẫn chưa thống nhất nguyên nhân và cách điều trị. Tên gọi đã bao hàm căn nguyên của bệnh nảy sinh từ tính cách. Trên thực tế họ có hành vi và cảm xúc khác bình thường. Nhưng thế nào thì được coi là bình thường, dĩ nhiên nó thay đổi từ nền văn hóa này sang nền văn hóa khác và chẩn đoán cần phải căn cứ trong bối cảnh cụ thể của luật pháp, nghĩa vụ và sự mong chờ của một cộng đồng cụ thể. Ví dụ như hành vi trong thời chiến tranh không được coi cùng giá trị trong thời bình. Phần lớn mọi người có thể sống cuộc sống bình thường với rối loạn nhân cách ở mức độ nhẹ, nhưng trong khoảng thời gian có sự gia tăng căng thẳng hoặc của các sức ép bên ngoài như công việc, gia đình, mối quan hệ mới, các triệu chứng của bệnh sẽ tăng lên nhanh chóng và bắt đầu gây ra những vấn đề xấu đến cảm xúc và các chức năng tâm lý.

Có rất nhiều dạng rối loạn nhân cách nhưng chúng đều có đặc điểm chung sau:

 Phần lớn những hành vi thể hiện sự rối loạn nhân cách xuất hiện trong thời kỳ cuối thời thơ ấu hoặc thanh niên và sẽ tiếp tục xuất hiện khi trưởng thành
 Rối loạn nhân cách ở trẻ em hay vị thành niên đôi khi được mô tả như là hạnh kiểm kém. Nhưng không phải bất cứ đứa trẻ nào có hạnh kiểm kém đều nhất thiết dẫn đến rối loạn nhân cách khi trưởng thành sau này
 Người rối loạn nhân cách có thái độ và hành vi là nguyên nhân gây ra những vấn đề lớn cho chính bản thân họ và người khác. Ví dụ như cách họ nhìn cuộc sống, cách họ nghĩ, quan hệ với người khác, làm việc
 Người được chẩn đoán rối loạn nhân cách có thể không có tính mềm dẻo trong cư xử
 Có tính chất dai dẳng diễn ra trong một thời gian dài.

Chú ý
 Phần lớn người được chẩn đoán là rối loạn nhân cách phù hợp với ít nhất 2 tiêu chuẩn ở trên
 Hầu hết những người rối loạn nhân cách không nguy hiểm
 Tuy vậy rối loạn nhân cách chống đối xã hội hoặc psychopathic có thể gây nguy hiểm
 Rối loạn nhân cách ranh giới hoặc hoang tưởng có nguy cơ tự gây thương tích và tự tử cao hơn bình thường
 Người rối loạn nhân cách có nhiều nhu cầu và dễ bị tổn thương

Nguyên nhân
Hiện tại có rất ít nghiên cứu về nguyên nhân của bệnh rối loạn nhân cách. Một số giả thuyết được đưa ra bao gồm các vấn đề từ thời thơ ấu như bị ngược đãi, thiếu cha hoặc mẹ, sao lãng trong việc chăm sóc và bị tổn thương. Các yếu tố về thần kinh và gen như chấn thương não hay thiếu chất serotonin cũng được cho là một phần nguyên nhân.

Cũng có thể là do dùng một số loại thuốc, như Ritalin chẳng hạn

Phân loại rối loạn nhân cách
Hiện nay cả hai cách phân loại bệnh tật quốc tế như DSM và ICD đều có khuynh hướng tách ra khỏi các lý thuyết bệnh lý và đặt trọng tâm trên các biểu hiện lâm sàng.

Theo hệ thống DSM, có 3 nhóm rối loạn nhân cách.

Nhóm A:Kỳ quái/lập dị/vô cảm
 Rối loạn nhân cách dạng đa nghi
 Rối loạn nhân cách dạng phân liệt
 Rối loạn nhân cách dạng khép kín
Editor Anh Konge là trường hợp ví dụ rõ ràng cho loại rối loạn này.

Nhóm B:Kịch tính/nhiều cảm xúc/bất định
 Rối loạn nhân cách chống đối xã hội: Có biểu hiện chủ yếu bằng sự khó hoặc không thích ứng thường xuyên với các quy tắc đạo đức xã hội và pháp luật, không quá ngạc nhiên khi các nghiên cứu chỉ ra rằng căn bệnh này có tỷ lệ cao ở tù nhân (những người thường có hành vi bạo lực), tương tự như vậy người lạm dụng rượu và các chất gây nghiện cũng được ghi nhận là có khả năng mắc cao hơn cộng đồng.
 Rối loạn nhân cách ranh giới
 Rối loạn nhân cách kịch tính
 Rối loạn nhân cách ái kỷ: Có biểu hiện qua ảo tưởng và hành vi tự cao tự đại, khát vọng được người khác ngưỡng mộ, tham vọng thành công chói sáng trong mọi lãnh vực và thiếu sự đồng cảm với người khác.

Nhóm C: Lo âu
 Rối loạn nhân cách tránh né: Có đặc điểm chung là sự ức chế về mặt xã hội, tự đánh giá thấp bản thân và rất nhạy cảm đối với phán xét không thuận lợi của người khác đối với mình. Đối với một số tác giả căn bệnh này là một kiểu ám ảnh sợ xã hội lan tỏa. Người bệnh nghèo nàn trong các mối quan hệ, họ thường chỉ có vài người bạn, ít tham gia vào các hoạt động chung.
 Rối loạn nhân cách phụ thuộc: Có đặc điểm là được đặc trưng bởi sự phụ thuộc tâm lý lan tỏa vào người khác. Rối loạn nhân cách này là một chứng bệnh lâu dài trong đó một người phụ thuộc vào người khác để đáp ứng nhu cầu về cảm xúc và thể chất của họ, và chỉ có một thiểu số đạt được mức độ độc lập bình thường. Rối loạn nhân cách phụ thuộc là một rối loạn nhân cách Nhóm C, đặc trưng bởi sự sợ hãi và lo lắng quá mức. Nó bắt đầu từ tuổi trưởng thành sớm, và nó có mặt trong một loạt các bối cảnh và có liên quan đến hoạt động chức năng không đầy đủ. Các triệu chứng có thể bao gồm bất cứ điều gì từ sự thụ động cực độ, sự tàn phá hoặc bất lực khi mối quan hệ kết thúc, tránh trách nhiệm và phục tùng nghiêm trọng.
 Rối loạn nhân cách ám ảnh cưỡng chế: Có đặc tính là sự quan tâm quá mức tới những chi tiết, quy tắc, sắp xếp trật tự và hoàn hảo. Mặt khác lại rất sợ phạm sai lầm, nghiền ngẫm và lý luận suông, hệ quả là không dám làm và hay lưỡng lự. Về cảm xúc thường đè nén, trở ngại trong giao tiếp, thiếu khôi hài, cởi mở và khi thương lượng với người khác thường cứng nhắc.

Chẩn đoán
Tiêu chuẩn chẩn đoán DSM. Rối loạn nhân cách được phân ở mục hai thuộc tài liệu chẩn đoán của Hiệp hội Tâm thần học Mỹ, DSM-IV. Để chẩn đoán rối loạn nhân cách, những tiêu chuẩn đặc biệt được liệt kê dưới đây phải được đáp ứng.

A.Có nhận thức và hành vi lâu dài khác biệt rõ ràng với chuẩn văn hóa của cá nhân đó. Phải có ít nhất hai biểu hiện bất thường thể hiện ở các lĩnh vực sau:
 Nhận thức (nhận thức và cảm nhận về bản thân, người khác và các sự kiện)
 Tính nhạy cảm (bề rộng, bề sâu, tính không ổn định và các đáp ứng hợp lý của cảm xúc)
 Chức năng xã hội
 Điều khiển cơn bốc đồng

B.Các mẫu ứng xử, hành vi tồn tại lâu dài cứng nhắc và ảnh hưởng rộng đến các hoạt động cá nhân và xã hội.

C.Sự tồn tại dai dẳng của các mẫu dẫn đến tình trạng đau khổ thực sự hoặc làm suy giảm các chức năng xã hội, công việc hoặc các chức năng quan trọng khác.

D.Các mẫu tồn tại một cách ổn định và lâu dài, đồng thời phải xuất hiện trước thời thanh niên hoặc trưởng thành.

E.Các mẫu không phải là biểu hiện hay hệ quả thích hợp hơn của một loại rối loạn tâm thần nào khác.

F.Các mẫu không phải là hệ quả trực tiếp từ những vấn đề thể chất hay điều kiện sức khỏe nói chung như là bị tổn thương ở đầu.

Những người dưới 18 tuổi phù hợp với những tiêu chuẩn rối loạn nhân cách thường không được chẩn đoán là bị bệnh này, nhưng họ có thể được chẩn đoán các rối loạn khác có liên quan. Rối loạn nhân cách chống đối xã hội không được chẩn đoán cho tất cả những người dưới 18 tuổi.

Các giai đoạn điều trị và tự quản lý bản thân
Hiện tại chúng ta không có nhiều hiểu biết về những lợi ích dài hạn của các phương pháp điều trị rối loạn nhân cách. Nguyên nhân là vì có ít nghiên cứu đáng tin cậy. Các nghiên cứu đến lúc này đều chỉ ra rằng rối loạn nhân cách có thể chữa khỏi hoặc quản lý được, đặc biệt là các dạng trung tính, nhưng không điều trị đơn lẻ nào có hiệu quả với mọi trường hợp.

Rối loạn nhân cách khó điều trị bởi nó là quá trình kéo dài cả đời, tỏa khắp thái độ, hành vi và cũng bởi người rối loạn nhân cách còn gặp phải nhiều vấn đề tâm lý khác. Khi quá trình điều trị đổ vỡ thì thường là do bệnh nhân không đáp ứng các yêu cầu của chương trình hơn là các dịch vụ không đáp ứng được các yêu cầu cá nhân.

Ở những nước phát triển, chẳng hạn như Anh Quốc điều trị rối loạn nhân cách rất đa dạng, thích ứng với phạm vi lớn, từ các cơ sở y tế quốc dân, bệnh viện tâm thần, những bệnh viện đặc biệt hoặc trong nhà tù. Có khả năng cung cấp những nhân viên đủ chất lượng.

Sử dụng thuốc
Hầu hết các rối loạn nhân cách đều không đáp ứng với điều trị bằng thuốc và đây cũng là một cơ sở cho việc chẩn đoán phân biệt giữa rối loạn nhân cách và rối loạn khí sắc. Tuy nhiên, gần đây có sự gia tăng khuynh hướng dùng thuốc trong điều trị. Điều trị với anxiolytic hoặc thuốc an thần trong giai đoạn ngắn cho trường hợp bị stress nặng. Điều trị dài hạn bao gồm thuốc an thần có thể hữu dụng đối với rối loạn nhân cách hoang tưởng và rối loạn nhân cách phân liệt. Tuy nhiên có thể thuốc có hiệu quả trong việc điều khiển nguy hiểm và stress hơn là điều trị dài hạn chính bản thân căn bệnh rối loạn nhân cách.

Phân tích tâm lý
Điều trị này nhấn mạnh đến cấu trúc và sự phát triển của nhân cách. Nó hướng đến những nhân tố bên trong cho phép bệnh nhân hiểu được những cảm xúc của mình. Nhưng nó cũng có những hạn chế chẳng hạn nó tỏ ra kém hiệu quả đối với rối loạn nhân cách chống xã hội.

Liệu pháp nhận thức và hành vi
Liệu pháp nhận thức và hành vi là tên gọi chung cho các trị liệu sử dụng phương pháp nhận thức, hành vi biện chứng, tâm lý trị liệu, phân tích nhận thức. Phần lớn liệu pháp hành vi nhận thức hướng tới những khía cạnh đặc biệt như suy nghĩ, cảm xúc, hành vi và thái độ, không phải toàn bộ tình trạng rối loạn nhân cách của người bệnh. Nghiên cứu chỉ ra rằng phương pháp này có hiệu quả khi chỉ cần điều trị trong thời gian ngắn nhưng một số khác lại nói rằng nó chỉ có hiệu quả khi điều trị dài hạn.

Dựa vào cộng đồng
Liệu pháp cộng đồng đưa người bệnh vào cuộc sống cộng đồng trong vài tháng. Biện pháp này phải là sự tự nguyện từ phía bệnh nhân và trách nhiệm cần được chia sẻ bởi cả bệnh nhân và các nhân viên. Thành viên của khóa điều trị cộng đồng được khuyến khích nói về cảm xúc của họ và đặc biệt là cảm nhận của họ về hành vi của người khác. Họ cũng được khuyến khích nghĩ về hành vi của họ tác động đến người khác như thế nào. Các kết quả của liệu pháp cộng đồng vần còn đang được nghiên cứu kỹ.

Xem thêm
 Rối loạn lo âu
 Rối loạn ăn uống
 Người cầu toàn
 Lệch lạc

Liên kết ngoài
 Bệnh viện thành phố Hồ Chí Minh - Rối loạn nhân cách
 Chứng rối loạn nhân cách là gì?  (pdf)

Sách: Tủ thuốc cho linh hồn  - tác giả Osho, hoặc liên kết tải sách trực tiếp: Tủ thuốc cho linh hồn

Chú thích

Tâm bệnh học
Chẩn đoán tâm thần


title: Hemimorphit

text:
Hemimorphit là một khoáng vật silicat đảo kép, có công thức hóa học là Zn4Si2O7(OH)2•H2O. Hemimorphit hầu hết là sản phẩm oxy hóa của phần trên của các thân quặng chứa sphalerit, cùng với các khoáng vật thứ sinh khác tạo thành mũ sắt. Hemimorphit là quặng kẽm quan trọng chứa đến 54,2% kim loại kẽm.

Tham khảo

Silicat đảo kép
Khoáng vật hệ thoi
Khoáng vật kẽm


title: Artigue

text:
Artigue là một xã thuộc tỉnh Haute-Garonne trong vùng Occitanie ở tây nam nước Pháp. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 1250 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Haute-Garonne


title: Bộ Kế hoạch và Đầu tư (Việt Nam)

text:
Bộ Kế hoạch và Đầu tư là một cơ quan của Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện chức năng quản lý nhà nước về kế hoạch, đầu tư phát triển và thống kê, bao gồm: Tham mưu tổng hợp về chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, kế hoạch đầu tư công của quốc gia; cơ chế, chính sách quản lý kinh tế; đầu tư trong nước, đầu tư của nước ngoài vào Việt Nam và đầu tư của Việt Nam ra nước ngoài; khu kinh tế; nguồn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA), vốn vay ưu đãi và viện trợ phi chính phủ nước ngoài; đấu thầu; phát triển doanh nghiệp, kinh tế tập thể, hợp tác xã; thống kê; quản lý nhà nước các dịch vụ công trong các ngành, lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ theo quy định của pháp luật.

Chức năng, nhiệm vụ
Căn cứ theo Nghị định số 123/2016/NĐ-CP ngày 1/9/2016 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của bộ, cơ quan ngang bộ, Nghị định số 101/2020/NĐ-CP ngày 28/8/2020 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 123/2016/NĐ-CP và Nghị định số 89/2022/NĐ-CP ngày 28/10/2022 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ có những nhiệm vụ, quyền hạn chính sau đây:

 Trình Chính phủ dự án luật, dự thảo nghị quyết của Quốc hội, dự án pháp lệnh, dự thảo nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, dự thảo nghị quyết, nghị định của Chính phủ theo chương trình, kế hoạch xây dựng pháp luật hằng năm của Bộ đã được phê duyệt và các dự án, đề án theo sự phân công của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.
 Trình Chính phủ chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm và hằng năm của cả nước, các cân đối vĩ mô của nền kinh tế quốc dân; kế hoạch xây dựng, sửa đổi các cơ chế, chính sách quản lý kinh tế vĩ mô; quy hoạch; chiến lược huy động vốn đầu tư phát triển, kế hoạch đầu tư công trung hạn và hằng năm; chủ trương đầu tư các chương trình mục tiêu quốc gia, các chương trình mục tiêu; các chương trình, dự án khác theo sự phân công của Chính phủ.
 Có trách nhiệm quản lý nhà nước về các lĩnh vực:

 Chiến lược, quy hoạch, kế hoạch
 Đầu tư phát triển và phân bổ ngân sách nhà nước
 Đầu tư trong nước, đầu tư của nước ngoài và đầu tư của Việt Nam ra nước ngoài
 Vốn ODA, vốn vay ưu đãi
 Đấu thầu
 Các khu kinh tế
 Đăng ký và phát triển doanh nghiệp
 Kinh tế tập thể, hợp tác xã
 Thống kê.

 Thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn khác do Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ giao và theo quy định của pháp luật.

Lịch sử
Ngược trở lại lịch sử, ngay từ khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa mới được thành lập, ngày 31 tháng 12 năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã ra Sắc lệnh số 78-SL thành lập Ủy ban Nghiên cứu Kế hoạch Kiến thiết nhằm nghiên cứu, soạn thảo và trình Chính phủ một kế hoạch kiến thiết quốc gia về các ngành kinh tế, tài chính, xã hội và văn hóa. Ủy ban gồm các ủy viên là tất cả các Bộ trưởng, Thứ trưởng, có các Tiểu ban chuyên môn, được đặt dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Chính phủ. Ngày 31 tháng 12 năm 1945 trở thành ngày truyền thống của Bộ Kế hoạch và Đầu tư .

Theo dòng lịch sử, chúng ta có thể điểm lại các mốc quan trọng trong quá trình xây dựng và trưởng thành của ngành Kế hoạch và Đầu tư và Bộ Kế hoạch và Đầu tư:

Ngày 14 tháng 5 năm 1950, Chủ tịch nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra Sắc lệnh số 68-SL thành lập Ban Kinh tế Chính phủ (thay cho Ủy ban Nghiên cứu Kế hoạch Kiến thiết). Ban Kinh tế Chính phủ có nhiệm vụ nghiên cứu, soạn thảo và trình Chính phủ những đề án về chính sách, chương trình, kế hoạch kinh tế hoặc những vấn đề quan trọng khác.

Trong phiên họp ngày 8 tháng 10 năm 1955, Hội đồng Chính phủ đã quyết định thành lập Ủy ban Kế hoạch Nhà nước và ngày 14 tháng 10 năm 1955, Thủ tướng Chính phủ đã ra Thông tư số 603-TTg thông báo quyết định này. Đây chính là tiền thân của Bộ Kế hoạch và Đầu tư hiện nay. Chủ nhiệm đầu tiên là Phạm Văn Đồng. Ủy ban Kế hoạch Nhà nước và các Bộ phận kế hoạch của các Bộ ở Trung ương, Ban kế hoạch ở các khu, tỉnh, huyện có nhiệm vụ xây dựng các dự án kế hoạch phát triển kinh tế, văn hóa, và tiến hành thống kê kiểm tra việc thực hiện kế hoạch.

Ngày 9-10-1961, Hội đồng Chính phủ đã ra Nghị định số 158-CP quy định nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức bộ máy của Ủy ban Kế hoạch Nhà nước, trong đó xác định rõ Ủy ban Kế hoạch Nhà nước là cơ quan của Hội đồng Chính phủ có trách nhiệm xây dựng kế hoạch hàng năm và kế hoạch dài hạn phát triển kinh tế và văn hóa quốc dân theo đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước.

Ngày 27 tháng 11 năm 1986, Hội đồng Bộ trưởng có Nghị định 151/HĐBT giải thể Ủy ban Phân vùng kinh tế Trung ương, giao công tác phân vùng kinh tế cho Ủy ban Kế hoạch Nhà nước.

Ngày 1 tháng 1 năm 1993, Ủy ban Kế hoạch Nhà nước tiếp nhận Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung Ương, đảm nhận nhiệm vụ xây dựng chính sách, luật pháp kinh tế phục vụ công cuộc đổi mới. Ngày 1 tháng 11 năm 1995, Chính phủ đã ra Nghị định số 75/CP quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức bộ máy của Bộ Kế hoạch và Đầu tư trên cơ sở hợp nhất Ủy ban Kế hoạch Nhà nước và Ủy ban Nhà nước về Hợp tác và Đầu tư. Bộ trưởng đầu tiên là Đỗ Quốc Sam.

Ngày 17 tháng 8 năm 2000, Thủ tướng Chính phủ có Quyết định số 99/2000/TTg giao Ban Quản lý các khu công nghiệp Việt Nam về Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

Ngày 25 tháng 7 năm 2017, Chính phủ ra Nghị định số 86/2017/NĐ-CP quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

Ngày 28 tháng 10 năm 2022, Chính phủ ra Nghị định số 89/2022/NĐ-CP quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

Lãnh đạo Bộ

 Bộ trưởng: Nguyễn Chí Dũng, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Ban Cán sự Đảng
 Thứ trưởng:

 Trần Quốc Phương, Bí thư Đảng ủy Bộ, nguyên Vụ trưởng Vụ Tổng hợp kinh tế quốc dân
 Trần Duy Đông, nguyên Vụ trưởng Vụ Kinh tế địa phương và lãnh thổ
 Nguyễn Thị Bích Ngọc, nguyên Vụ trưởng Vụ Quản lý các khu kinh tế
 Đỗ Thành Trung, nguyên Vụ trưởng Vụ Tổng hợp kinh tế quốc dân

Cơ cấu tổ chức

Khối cơ quan quản lý nhà nước
Văn phòng Bộ
Thanh tra Bộ
Vụ Tổ chức cán bộ
Vụ Pháp chế
Vụ Tổng hợp kinh tế quốc dân
Vụ Kinh tế địa phương và lãnh thổ
Vụ Tài chính, tiền tệ
Vụ Kinh tế công nghiệp, dịch vụ
Vụ Kinh tế nông nghiệp
Vụ Phát triển hạ tầng và đô thị
Vụ Quản lý các khu kinh tế
Vụ Giám sát và Thẩm định đầu tư
Vụ Kinh tế đối ngoại
Vụ Lao động, văn hóa, xã hội
Vụ Khoa học, Giáo dục, Tài nguyên và Môi trường
Vụ Quản lý quy hoạch
Vụ Quốc phòng, An ninh
Cục Quản lý đấu thầu
Cục Phát triển doanh nghiệp
Cục Đầu tư nước ngoài
Cục Quản lý đăng ký kinh doanh
Cục Kinh tế hợp tác
Tổng cục Thống kê

Khối đơn vị sự nghiệp
Viện Chiến lược phát triển
Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương
Trung tâm Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số
Báo Đầu tư
Học viện Chính sách và Phát triển
Trường Cao đẳng Kinh tế - Kế hoạch Đà Nẵng
Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa
 Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia

Danh sách Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban qua các thời kỳ

Danh sách Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm Ủy ban qua các thời kỳ
• Lê Văn Hiến (1959 - 1962)
• Nguyễn Côn (1960 - 1965)
• Đặng Việt Châu  (1960 - 1965)
• Trần Quý Hai (1961 - 1963)
• Trần Sâm (1963 - 1965)
• Nguyễn Văn Kha  (1969 - 1974)
• Đặng Thí (1969 - 1971)
• Trần Quỳnh (1969 - 1973)
• Nguyễn Lam (1969 - 1973)
• Lê Trung Toản (1973 - 1982)
• Đinh Đức Thiện (1974 - 1977)
• Nguyễn Hữu Mai (1975 - 1976), (1976 - 1980)
• Hoàng Văn Thái (1977 - 1980)
• Hồ Viết Thắng (1961 - 1983)
• Bùi Phùng (1980 - 1992)
• Trần Phương  (2/1980 - 1/1981)
• Đậu Ngọc Xuân (1980-1987)
• Hoàng Quy  (1983 - 2/1987)
• Vũ Đại  (1983 -1987)
• Nguyễn Hà Phan  (1987 - 1989)
• Bùi Công Trừng
• Nguyễn Văn Vịnh
• Lê Văn Hiến
• Trần Hữu Dực
• Võ Hồng Phúc (1988 - 1992)
• Nguyễn Mại  (1989 - 1995)
• Trần Xuân Giá (1992 - 1995)
• Phạm Gia Khiêm (1993 - 1995)
• Trần Đình Khiển
• Trương Văn Đoan  (2003 - 2010)
• Nguyễn Bích Đạt
• Cao Viết Sinh
• Bùi Quang Vinh
• Đào Quang Thu
• Đặng Huy Đông
• Nguyễn Đức Trung (28/1/2019-27/2/2020), nay là Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An
• Lê Quang Mạnh, nay là Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội
• Nguyễn Chí Dũng, nay là Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư
• Nguyễn Văn Hiếu - nguyên Chủ tịch UBND tỉnh Bến Tre
• Võ Thành Thống

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang web chính thức của Bộ Kế hoạch và Đầu tư

Huân chương Sao Vàng
Kinh tế Việt Nam


title: Vologda

text:
Vologda (tiếng Nga: Вологда), là một thành phố của Nga thành lập năm 1147. Đây là một trung tâm hành chính, văn hóa và khoa học của tỉnh Vologda, nằm trên sông Vologda. Thành phố này là một nút giao thông chính của vùng Tây Bắc của Nga. Vologda là một trong những thành phố của Nga sở hữu nhiều di sản có giá trị lịch sử. Hiện thành phố có 224 di tích lịch sử, kiến trúc, văn hoá.

Khí hậu
Vologda có khí hậu lục địa ẩm (phân loại khí hậu Köppen Dfb).

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang web chính thức

Thành phố của Nga
Tỉnh Volgoda


title: Catocala illecta

text:
Catocala illecta là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở tây nam Ontario phía nam đến Tennessee và South Carolina và phía tây và phía nam đến Texas và phía bắc qua Oklahoma và Kansas tới Nebraska, Wisconsin, Indiana, Illinois và Michigan.

Sải cánh dài 60–70 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 5 đến tháng 7 tùy theo địa điểm. Có thể có một lứa một năm.

Ấu trùng ăn Amorpha canescens, Gleditsia triacanthos và Robinia pseudoacacia.

Liên kết ngoài
Species info

Chú thích

Catocala


Bộ môn Cưỡi ngựa tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2005 được thi đấu trong ngày 27 tháng 11 năm 2005 tại CLB Alabang Country Club, ngoại vi thành phố Muntinlupa, Metro Manila, Philippines. Các vận động viên sẽ tranh 2 bộ huy chương ở 2 nội dung nhảy cá nhân và đồng đội.

Vận động viên đoạt huy chương

Chú thích

Tham khảo

Cưỡi ngựa


title: Lygephila lusoria

text:
Lygephila lusoria là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Loài này có ở miền nam châu Âu, Cận Đông và Trung Đông, European tây nam Nga, Kavkaz, Thổ Nhĩ Kỳ và Israel.

Có hai lứa trưởng thành một năm tùy theo địa điểm. Con trưởng thành bay từ tháng 5 đến tháng 9.

Ấu trùng ăn các loài Vicia và Astragalus.

Phân loài
Lygephila lusoria lusoria
Lygephila lusoria amasina (Israel)
Lygephila lusoria sublutea

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Species info
Image

L]]

Động vật được mô tả năm 1758
L
O
Côn trùng châu Âu


title: Octeville-l'Avenel

text:
Octeville-l'Avenel  là một xã thuộc tỉnh Manche trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 40 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Octevillelavenel


title: Wallachia

text:
Wallachia hay Walachia (, , ;), trong tiếng Rumani là Țara Românească (nghĩa là Vùng đất của người Rumani), là một vùng đất lịch sử ở România. Khu vực này nằm ở phía bắc của sông Danube và phía nam của vùng Nam Karpat. Românească theo truyền thống được chia thành hai phần là Muntenia (Đại Românească) và Oltenia (Tiểu Românească). Wallachia tổng thể đôi khi còn được gọi là Muntenia thông qua việc đồng nhất hóa nó với phần lớn hơn trong cách phân chia truyền thống.

Românească được Basarab I  thành lập như là một công quốc trong những năm đầu thế kỷ 14, sau một cuộc nổi dậy chống lại vua Károly I của Hungary. Tuy nhiên các tài liệu đề cập đầu tiên đến lãnh thổ Românească ở phía tây sông Olt có từ một hiến chương do vua Béla IV của Hungary trao cho voievod Seneslau năm 1246. Năm 1417, Românească công nhận quyền thống trị của đế quốc Ottoman và điều này kéo dài cho đến thế kỷ 19, mặc dù từ năm 1768 đến 1854 vùng này vài lần nằm dưới sự chiếm đóng của Nga. Năm 1859, Românească hợp với Moldova để hình thành Thân vương quốc Liên hiệp Moldavia và Wallachia, năm 1866 đổi tên thành România và đến năm 1881 là Vương quốc România, tiền thân của nhà nước Romania hiện đại. Năm 1918 Bukovina, Transilvania cũng như các bộ phận của Banat, Crișana và Maramureș được sáp nhập vào România.

Từ nguyên

Tên gọi Wallachia là một tên gọi từ bên ngoài, thông thường không được chính người România sử dụng mà họ gọi là "Țara Românească/Rumânească" - quốc gia România hoặc đất nước România. Thuật ngữ "Wallachia" (tuy nhiên có trong một số văn bản tiếng România là Valahia hoặc Vlahia) có nguồn gốc từ thuật ngữ walhaz được người German sử dụng để mô tả người Celt, và sau đó là người Celt La Mã hóa và tất cả những người nói tiếng La Mã. Ở Tây bắc Châu Âu điều này đã tạo ra các tên gọi Wales, Cornwall và Wallonia, trong khi ở Đông nam Châu Âu, nó được sử dụng để chỉ những người nói tiếng La Mã và sau đó là những người chăn cừu nói chung.

Vào đầu thời kỳ Trung cổ, trong các văn bản Slav, tên gọi  Zemli Ungro-Vlahiskoi ( hoặc "Vùng đất Hungary-Wallachia") cũng được sử dụng làm tên gọi cho vùng đất này. Thuật ngữ này, được phiên dịch sang tiếng România thành "Ungrovalahia", vẫn được sử dụng cho đến thời kỳ hiện đại trong bối cảnh tôn giáo, đề cập đến giáo thành Hungary-Wallachia của Chính thống giáo România, tương phản với Thessalia hoặc Đại Vlachia ở Hy Lạp hoặc Tiểu Wallachia (Mala Vlaška) ở Serbia. Các tên gọi trong tiếng România của vùng đất này là Muntenia (Vùng đất của các dãy núi), Țara Românească (đất nước România), Valahia và hiếm khi là România.

Trong một thời gian dài sau thế kỷ 14, Wallachia được các nguồn tiếng Bulgaria gọi là Vlaško (), các nguồn tiếng Serbia gọi là Vlaška (), các nguồn tiếng Ukraina gọi là Voloschyna () và các nguồn tiếng Đức gọi là Walachei hay Walachey (các nguồn tiếng Đức Sachen Transylvania). Tên tiếng Hungary truyền thống của Wallachia là Havasalföld, nghĩa đen là "vùng đất thấp đầy tuyết", dạng cổ của nó là Havaselve, có nghĩa là "vùng đất bên kia các dãy núi tuyết" ("núi tuyết" là nói tới dãy núi Alp Transylvania; bản dịch của nó sang tiếng Latinh là Transalpina đã được sử dụng trong các văn bản hoàng gia chính thức của Vương quốc Hungary. Trong tiếng Thổ Nhĩ Kỳ Ottoman, thuật ngữ Eflâk Prensliği hay đơn giản là Eflâk  là để chỉ vùng đất này (Lưu ý rằng trong sự may mắn có lợi về mặt ngôn ngữ cho hậu thế về phía đông của người Wallachia, từ địa danh học này, ít nhất là theo ngữ âm của tiếng Thổ Nhĩ Kỳ hiện đại, là đồng âm với một từ khác, , có nghĩa là "thiên đường" hoặc "bầu trời").

Biên niên sử Ả Rập từ thế kỷ 13 đã sử dụng tên gọi Wallachia thay cho tên gọi Bulgaria. Họ chỉ ra các tọa độ của Wallachia và cho rằng Wallachia được đặt tên là al-Awalak và các cư dân của nó là ulaqut hoặc ulagh.

Khu vực Oltenia ở Wallachia còn được gọi bằng tiếng Thổ Nhĩ Kỳ là Kara-Eflak ("Hắc Wallachia") và Kuçuk-Eflak ("Tiểu Wallachia"), trong khi tên gọi đầu tiên cũng đã được sử dụng cho Moldavia.

Ghi chú

Tham khảo

Địa lý România
Lịch sử România


title: Trung tâm Asia

text:
Trung tâm Asia (Asia Entertainment Inc.) là một công ty sản xuất các chương trình ca nhạc của người Mỹ gốc Việt, do nhạc sĩ Anh Bằng thành lập vào năm 1982.

Lịch sử
Trung tâm Asia (tên thương mại Asia Entertainment Inc.) được nhạc sĩ Anh Bằng thành lập vào năm 1982 tại Westminster, California.

Ban đầu, nhạc sĩ Anh Bằng lấy tên là Trung tâm Lê Minh Bằng. Sau khi sản xuất, phát hành được bốn băng cassette, nhạc sĩ Anh Bằng đổi tên thành Trung tâm Dạ Lan. Dạ Lan sản xuất và phát hành băng nhạc thứ nhất chủ đề "Như Một Nụ Hồng" rất thành công, giúp ông đủ vốn để mở một phòng thâu thanh lớn hơn, thay thế cho phòng thâu nhỏ ở trong nhà để xe. Ông nhường lại Trung tâm Dạ Lan cho người cháu ruột Trần Thăng (giám đốc Trung tâm Mây sau này) làm chủ, rồi sáng lập nên Trung tâm Asia vào năm 1988. Khi mới thành lập, Trung tâm Asia chỉ phát hành nhạc trên cassette và CD, đến năm 1990 mới bắt đầu thực hiện các video âm nhạc thu hình ngoại cảnh.

Tháng 8 năm 1992, Asia bắt tay thực hiện chương trình video thu hình trực tiếp đầu tiên có tên Đêm Sài Gòn 1 tại Caesar Palace, Las Vegas. Rồi nhạc sĩ Anh Bằng bị suy giảm thính giác nên giao lại việc quản lý cho con gái là Thy Vân. Thy Vân đã mời vợ chồng nhạc sĩ Trúc Hồ và Diệu Quyên - lúc đó mới sang định cư, về hợp tác. Sau đó, tiếp tục có Việt Dzũng và Nam Lộc tham gia cộng tác với vai trò MC. Dưới sự điều hành của Thy Vân, Trúc Hồ và Diệu Quyên, Trung tâm Asia trở thành một trong những trung tâm ca nhạc lớn nhất của cộng đồng người Việt hải ngoại.

Từ đó đến nay, Trung tâm Asia chuyên sản xuất và thu hình những đại nhạc hội ở khắp nơi. Từ rạp hát Long Beach Performing Arts Center, các sòng bạc tại Las Vegas, cho đến Dolby Theatre ở Hollywood. Trung tâm Asia nổi tiếng với các chương trình chủ đề: Đêm Sài Gòn, Tác Giả Tác phẩm, Dạ Vũ Quốc tế, Âm nhạc Vòng Quanh Thế giới, Bốn Mùa, Tình khúc Thời Chinh Chiến, Mùa Hè Rực Rỡ... Ngoài ra, Trung tâm Asia còn thực hiện live show cho một số ca sĩ.

Ngoài ra, Trung tâm cũng đã đào tạo và lăng-xê thành công nhiều ca sĩ trẻ tên tuổi của làng ca nhạc hải ngoại như: Lâm Nhật Tiến, Như Quỳnh, Đan Nguyên, Huỳnh Phi Tiễn, Lâm Thúy Vân, Gia Huy, Shayla, Ánh Minh, Dạ Nhật Yến, Y Phương, Băng Tâm, Đặng Thế Luân, Justin Nguyễn, Mai Thanh Sơn, Lê Anh Quân, Cát Lynh...

Trung tâm Asia cũng tổ chức những chương trình hằng năm:
The Dream / Asia Voice / Giọng Ca Vàng (thi tìm kiếm giọng ca tài năng mới)
Giải Sáng Tác (sáng tác ca khúc)
Cám Ơn Anh (sinh hoạt văn nghệ quyên góp tiền ủng hộ cho thương phế binh Quân lực Việt Nam Cộng hòa trong nước)
Bảo trợ văn nghệ cho Đại hội Thánh Mẫu tại Missouri.

Từ cuối thập niên 2010, Trung tâm Asia không còn hoạt động sôi nổi. Đây là tình trạng chung của các trung tâm ca nhạc người Việt tại hải ngoại do chi phí sản xuất ngày càng cao mà doanh thu lại sụt giảm.

Ngày 27 tháng 10 năm 2016, nhạc sĩ Trúc Hồ gửi lá thư thông báo về việc ngưng hợp tác làm chỉ đạo âm nhạc cho Trung tâm Asia kể từ sau chương trình Asia 78. Mục đích là để có thời gian tập trung bảo tồn và phát triển đài SBTN do anh sáng lập. Sự ra đi của Trúc Hồ cũng kéo theo sự ra đi của nhiều ca sĩ chủ lực của Trung tâm Asia như Lâm Nhật Tiến, Thiên Kim, Quốc Khanh, Đoàn Phi, Nguyên Khang, Huỳnh Phi Tiễn, Hoàng Thục Linh, Băng Tâm, Mai Thanh Sơn. Còn riêng Đan Nguyên, Nguyễn Hồng Nhung và Hà Thanh Xuân thì đã sang cộng tác với Trung tâm Thúy Nga từ trước đó. Sau đó Băng Tâm, Lâm Thúy Vân và Hồ Hoàng Yến cũng sang cộng tác với Trung tâm Thúy Nga.

Ngày 31 tháng 10 năm 2016, Trung tâm Asia ra thông cáo báo chí giới thiệu Ban giám đốc mới gồm:
Thy Vân (Tổng giám đốc)
Vũ Tuấn Đức (Chỉ đạo âm nhạc)
John Bạch (Nhà sản xuất)
Đăng Minh Hoàng (Nhà sản xuất)
Và một Ban Cố vấn gồm những thành viên kỳ cựu với Trung tâm Asia và dày dặn kinh nghiệm trong ngành âm nhạc/văn hóa Việt Nam.

John Bạch và Đăng Minh Hoàng chính là hai nhà sản xuất trẻ đã thực hiện hai cuốn DVD Asia Icons – Mai Lệ Huyền (2014) và DVD Asia Golden 4 – Khúc Nhạc Tình Quê (2015).

Trung tâm Asia sản xuất được thêm ba chương trình rồi ngừng sản xuất chương trình mới kể từ cuốn Asia 82: Dòng Nhạc Phạm Đình Chương (năm 2018) cho đến nay.

Đại nhạc hội

Khác với Thúy Nga, các chương trình của Asia không có hạn định số lượng MC nhất định. Hai MC được xem là trụ cột của Asia là Nam Lộc và Việt Dzũng. Những MC khác từng cộng tác nhiều lần với Trung tâm như Thùy Dương (luật sư), Ngọc Đan Thanh, Leyna Nguyễn (người MC từng đoạt giải Emmy), Bảo Châu, Dương Nguyệt Ánh, Trịnh Hội, Nguyễn Cao Kỳ Duyên, Công Thành, Jo Marcel, Lê Tín Hương...

Những nhạc sĩ cộng tác riêng với Asia là Anh Bằng, Trầm Tử Thiêng, Trúc Hồ, Việt Dzũng, Cardin Nguyễn, Sỹ Đan, Trúc Sinh, Lê Đức Long, Trịnh Nam Sơn...

Những ca sĩ chủ lực của Asia là Lâm Thúy Vân, Thanh Lan, Lâm Nhật Tiến, Gia Huy, Thanh Thúy, Shayla, Trish Thùy Trang, Cardin Nguyễn, Dạ Nhật Yến, Thiên Kim, Ánh Minh, Thùy Hương, Diễm Liên, Nguyên Khang, Ngọc Huyền, Y Phương, Băng Tâm, Đặng Thế Luân, Y Phụng, Ngọc Minh, Quốc Khanh, Đoàn Phi, Đan Nguyên, Hồ Hoàng Yến, Mai Thanh Sơn, Lê Anh Quân, Huỳnh Phi Tiễn, Hoàng Anh Thư, Nhật Lâm, Cát Lynh, Ngọc Anh Vi...

Bên cạnh mảng ca nhạc, các chương trình Đại nhạc hội của Trung tâm Asia còn xen kẽ các vở hài kịch đặc sắc với nhiều danh hài đã từng góp mặt như Chí Tài, Vân Sơn, Bảo Liêm, Quang Minh và Hồng Đào, Túy Hồng...

Danh sách nghệ sĩ cộng tác nhiều nhất
(từ 20 chương trình trở lên)

Trong nước
Giữa thập niên 2000, chính quyền Việt Nam ra lệnh cấm và "thu hồi" các DVD in lậu chương trình do Trung tâm Asia sản xuất. Cụ thể là các chương trình Asia 54: Bước Chân Việt Nam, Asia 58: Lá thư từ chiến trường, Asia 65: 55 Năm Nhìn Lại, Asia 66: Cánh hoa thời loạn, Asia 71: 32 Năm Kỷ Niệm.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Giải ‘Giọng Ca Vàng 2011’ bắt đầu tại Trung tâm Asia
 Trung tâm Asia gặp gỡ độc giả trên mạng , trên báo Người Việt, 2005.
 DVD của Asia suýt hỏng vì Hồn ma ở Hí viện Quốc gia?, VOA, 5/12/2005

Công ty giải trí Việt Nam
Hãng ghi hình
Trung tâm Asia
Âm nhạc Việt Nam
Nhà sản xuất thu âm Mỹ
Nhãn hiệu Mỹ
Nhãn hiệu Việt Nam


title: Khí nhà kính

text:
Khí nhà kính (đôi khi viết tắt là KNK; tiếng Anh: greenhouse gas (GHG hoặc GhG)) là một loại khí hấp thụ và phát ra năng lượng bức xạ ở bước sóng nhiệt hồng ngoại, gây ra hiệu ứng nhà kính. Các khí nhà kính chính trong bầu khí quyển của Trái Đất bao gồm: hơi nước, carbon dioxide (CO2), methan (CH4), dinitơ monoxide (N2O), ozon (O3) và các khí CFC. Nếu không có khí nhà kính, nhiệt độ trung bình của bề mặt Trái Đất sẽ vào khoảng , thay vì mức trung bình hiện tại là . Trong hệ Mặt Trời, bầu khí quyển của Sao Kim, Sao Hỏa và Titan cũng chứa khí nhà kính.

Các hoạt động của con người kể từ khi bắt đầu Cách mạng công nghiệp (khoảng năm 1750) đã làm tăng 45% nồng độ carbon dioxide trong khí quyển, từ 280 ppm vào năm 1750 lên 415 ppm vào năm 2019. Lần cuối cùng nồng độ carbon dioxide trong khí quyển cao như vậy là hơn 3 triệu năm trước. Sự gia tăng này vẫn đã xảy ra mặc dù đã hấp thụ hơn một nửa lượng khí thải bởi các "bể chìm" tự nhiên khác nhau liên quan đến chu trình carbon. Phần lớn lượng khí thải carbon dioxide do con người thải ra từ quá trình đốt nhiên liệu hóa thạch, chủ yếu là than, dầu và khí tự nhiên, cộng với việc phá rừng, thay đổi sử dụng đất, xói mòn đất và nông nghiệp (bao gồm cả chăn nuôi). Nguồn thải khí methan do con người gây ra hàng đầu là nông nghiệp chăn nuôi, tiếp theo là phát thải từ khí đốt, dầu mỏ, than đá và các ngành công nghiệp khác, chất thải rắn, nước thải và sản xuất lúa gạo. Trồng lúa truyền thống là nguồn thải KNK lớn thứ hai trong nông nghiệp sau chăn nuôi. Sản xuất lúa gạo truyền thống trên toàn cầu chiếm khoảng 1,5% lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính, tương đương với tất cả lượng khí thải của ngành hàng không.  Nguồn của nó là methan, được tạo ra bởi chất hữu cơ phân hủy dưới nước trong các cánh đồng ngập nước.

Với tốc độ phát thải hiện tại, nhiệt độ có thể tăng thêm 2 °C (3,6 °F), mức mà Ủy ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC) của Liên Hợp Quốc đã chỉ định để tránh mức "nguy hiểm", vào năm 2036.

Các loại khí trong bầu khí quyển của Trái Đất

Khí không gây hiệu ứng nhà kính
Thành phần chính của khí quyển Trái Đất là nitơ (N2) (78%), oxy (O2) (21%), và argon (Ar) (0.9%), không phải là khí nhà kính vì các phân tử có chứa hai nguyên tử của cùng một nguyên tố như N2 và O2 không có sự thay đổi về sự phân bố các điện tích của chúng khi chúng dao động, và các chất khí đơn thể như Ar không có chế độ dao động. Do đó chúng hầu như hoàn toàn không bị ảnh hưởng bởi bức xạ hồng ngoại. Một số phân tử chỉ chứa hai nguyên tử của các nguyên tố khác nhau, chẳng hạn như carbon monoxide (CO) và hydro chloride (HCl), hấp thụ bức xạ hồng ngoại, nhưng những phân tử này tồn tại rất ngắn trong khí quyển do khả năng phản ứng hoặc độ hòa tan của chúng. Do đó, chúng không đóng góp đáng kể vào hiệu ứng nhà kính và thường bị bỏ qua khi thảo luận về khí nhà kính.

Khí nhà kính
Khí nhà kính là những khí hấp thụ và phát ra bức xạ hồng ngoại trong dải bước sóng do Trái Đất phát ra. Carbon dioxide (0,04%), dinitơ monoxide, methan và ozon là những khí vi lượng chiếm gần 1/10 của 1% bầu khí quyển Trái Đất và có hiệu ứng nhà kính đáng kể. (Xem thêm: Ấm lên toàn cầu và Carbon dioxide trong khí quyển Trái Đất).

Tỷ lệ phần trăm các khí gây hiệu ứng nhà kính:

Ngoài ra còn có các khí sulfur hexaflorua, hydrofluorocarbon và perfluorocarbon.

Nồng độ trong khí quyển được xác định bởi sự cân bằng giữa các nguồn (phát thải khí từ các hoạt động của con người và các hệ thống tự nhiên) và chìm (loại bỏ khí khỏi khí quyển bằng cách chuyển đổi thành một hợp chất hóa học khác hoặc sự hấp thụ của các khối nước). Tỷ lệ phát xạ còn lại trong khí quyển sau một thời gian xác định là "phần trong không khí" (AF). Phần trong không khí hàng năm là tỷ lệ giữa sự gia tăng khí quyển trong một năm nhất định với tổng lượng khí thải của năm đó. Tính đến năm 2006, phần CO2 trong không khí hàng năm là khoảng 0,45. Tỷ lệ phần trăm trong không khí hàng năm tăng với tốc độ 0,25 ± 0,21% mỗi năm trong giai đoạn 1959–2006.

Tỷ lệ phần trăm các hoạt động của loài người đối với sự làm tăng nhiệt độ Trái Đất:
 Sử dụng năng lượng:50%
 Công nghiệp: 24%
 Nông nghiệp:13%
 Phá rừng: 14%

Hiệu ứng bức xạ gián tiếp

Một số khí có hiệu ứng bức xạ gián tiếp (cho dù bản thân chúng có phải là khí nhà kính hay không). Điều này xảy ra theo hai cách chính. Một là khi chúng phân hủy trong khí quyển, tạo ra một khí nhà kính khác. Ví dụ, methan và carbon monoxide (CO) bị oxy hóa để tạo ra carbon dioxide (và quá trình oxy hóa methan cũng tạo ra hơi nước). Quá trình oxy hóa CO thành CO2 trực tiếp tạo ra sự gia tăng bức xạ rõ ràng mặc dù lý do là rất nhỏ. Đỉnh của bức xạ nhiệt IR từ bề mặt Trái Đất rất gần với dải hấp thụ dao động mạnh của CO2  (bước sóng 15 micron, hoặc số sóng 667 cm−1) Mặt khác, dải dao động CO đơn lẻ chỉ hấp thụ IR ở các bước sóng ngắn hơn nhiều (4,7 micrômét, hay 2145 cm−1), nơi phát ra năng lượng bức xạ từ bề mặt Trái Đất thấp hơn ít nhất một hệ số. Quá trình oxy hóa methan thành CO2, yêu cầu phản ứng với gốc OH, tạo ra sự giảm ngay lập tức sự hấp thụ và phát xạ bức xạ vì CO2 là khí nhà kính yếu hơn methan. Tuy nhiên, sự oxy hóa CO và CH4 được quấn vào nhau vì cả hai đều tiêu thụ các gốc OH. Trong mọi trường hợp, việc tính toán tổng hiệu ứng bức xạ bao gồm cả trực tiếp và gián tiếp một cách ép buộc.

Loại hiệu ứng gián tiếp thứ hai xảy ra khi các phản ứng hóa học trong khí quyển liên quan đến các khí này làm thay đổi nồng độ của các khí nhà kính. Ví dụ, sự phá hủy các hợp chất hữu cơ bay hơi không methan (NMVOC) trong khí quyển có thể tạo ra ozon. Kích thước của hiệu ứng gián tiếp có thể phụ thuộc mạnh mẽ vào vị trí và thời điểm phát ra khí.

Methan có tác dụng gián tiếp ngoài việc tạo thành CO2. Hóa chất chính phản ứng với methan trong khí quyển là gốc hydroxyl (OH), do đó càng nhiều methan có nghĩa là nồng độ OH giảm xuống. Một cách hiệu quả, methan làm tăng thời gian tồn tại trong khí quyển của chính nó và do đó tác dụng bức xạ tổng thể của nó. Quá trình oxy hóa methan có thể tạo ra cả ozon và nước; và là nguồn hơi nước chính trong tầng bình lưu thường khô. CO và NMVOC tạo ra CO2 khi chúng bị oxy hóa. Chúng loại bỏ OH khỏi khí quyển, dẫn đến nồng độ khí methan cao hơn. Đáng ngạc nhiên của điều này là khả năng nóng lên toàn cầu của CO gấp ba lần so với CO2 Quá trình chuyển đổi NMVOCs thành carbon dioxide tương tự cũng có thể dẫn đến sự hình thành ozon ở tầng đối lưu. Halocarbon có ảnh hưởng gián tiếp vì chúng phá hủy ozon ở tầng bình lưu. Cuối cùng, hydro có thể dẫn đến sản xuất ozon và CH4 tăng cũng như tạo ra hơi nước ở tầng bình lưu.

Sự đóng góp của mây vào hiệu ứng nhà kính của Trái Đất
Không phải khí gây ra hiệu ứng nhà kính trên Trái Đất, các đám mây, cũng hấp thụ và phát ra bức xạ hồng ngoại và do đó có ảnh hưởng đến các đặc tính bức xạ khí nhà kính. Mây là những giọt nước hoặc tinh thể băng lơ lửng trong khí quyển.  Ví dụ, hiệu ứng bức xạ trực tiếp của một khối lượng methan mạnh hơn khoảng 84 lần so với cùng một khối lượng khí carbon dioxide trong khoảng thời gian 20 năm nhưng nồng độ nhỏ hơn nhiều nên tổng hiệu ứng bức xạ trực tiếp của nó cho đến nay đã nhỏ hơn, một phần là do thời gian tồn tại trong khí quyển ngắn hơn trong điều kiện không hấp thụ thêm carbon. Mặt khác, ngoài tác động bức xạ trực tiếp, methan còn có tác động bức xạ gián tiếp lớn vì nó góp phần hình thành ozon. lập luận rằng đóng góp vào biến đổi khí hậu từ khí mê-tan ít nhất là gấp đôi các ước tính trước đây của tác động này.

Khi xếp hạng theo mức độ đóng góp trực tiếp vào hiệu ứng nhà kính, điều quan trọng nhất là:

Chú thích:

(A) Hơi nước thay đổi cục bộ mạnh.

(B) Nồng độ trong tầng bình lưu. Khoảng 90% ozon trong bầu khí quyển của Trái Đất nằm ở tầng bình lưu.

Ngoài các khí nhà kính chính được liệt kê ở trên, các khí nhà kính khác bao gồm lưu huỳnh hexaflorua, hydrofluorocarbon và perfluorocarbon. Một số khí nhà kính thường không được liệt kê. Ví dụ, nitơ triflorua có khả năng làm nóng lên toàn cầu cao (GWP) nhưng chỉ hiện diện với số lượng rất nhỏ.

Tỷ lệ ảnh hưởng trực tiếp tại một thời điểm nhất định
Không thể nói rằng một loại khí nhất định gây ra một tỷ lệ chính xác của hiệu ứng nhà kính. Điều này là do một số chất khí hấp thụ và phát ra bức xạ ở cùng tần số với những chất khí khác, do đó, tổng hiệu ứng nhà kính không chỉ đơn giản là tổng ảnh hưởng của từng loại khí. Các đầu cao hơn của các dải được trích dẫn chỉ dành cho từng khí; các đầu dưới tạo ra sự xen phủ với các khí khác. Ngoài ra, một số khí, chẳng hạn như methan, được biết là có tác động gián tiếp lớn và vẫn đang được định lượng.

Thời gian ảnh hưởng
Ngoài hơi nước (có thời gian ảnh hưởng khoảng chín ngày), các khí nhà kính chính được trộn đều và mất nhiều năm để thoát ra khỏi khí quyển. Mặc dù không dễ dàng để biết chính xác thời gian các khí nhà kính thoát khỏi bầu khí quyển là bao lâu, nhưng cũng đã có những ước tính cho các khí nhà kính chính. định nghĩa thời gian tồn tại

Tham khảo

Hiệu ứng nhà kính
Khí nhà kính


title: Calyptra fasciata

text:
Calyptra fasciata là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở Ấn Độ.

Chú thích

Calyptra
Động vật được mô tả năm 1883
Calpinae


title: Clinura

text:
Clinura là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae.

Các loài
Các loài thuộc chi Clinura bao gồm:

 Clinura hosoi (Okutani, 1964)
 Clinura vitrea Sysoev, 1997

Chú thích

Tham khảo

Conidae


title: Satondella

text:
Satondella là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biểns trong họ Scissurellidae.

Các loài
Các loài trong chi Satondella gồm có:
 Satondella brasiliensis (Mattar, 1987)
 Satondella cachoi Luque, Geiger & Rolán, 2011
 Satondella danieli Segers, Swinnen & Abreu, 2009
 Satondella dantarti Luque, Geiger & Rolán, 2011
 Satondella minuta Bandel, 1998
 Satondella senni Geiger, 2003
 Satondella tabulata (Watson, 1886)

Chú thích

Tham khảo
 Geiger D.L. (2003). Phylogenetic assessment of characters proposed for the generic classification of Recent Scissurellidae (Gastropoda: Vetigastropoda) with a description of one new genus and six new species from Easter Island and Australia. Molluscan Research 23:21-83

Liên kết ngoài
 Luque A.A., Geiger D.L. & Rolán E. (2011) A revision of the genus Satondella Bandel, 1998 (Gastropoda, Scissurellidae). Molluscan Research 31(1): 1–14

Scissurellidae


title: Giải vô địch bóng đá U-17 châu Á 1990

text:
Giải vô địch bóng đá U-17 châu Á 1990

Thành phần tham dự

 (chủ nhà)

Vòng bảng
Tất cả các trận đấu diễn ra tại Dubai và Shariah, UAE từ ngày 19 đến ngày 29 tháng 10 năm 1990

Bảng A

Bảng B

Đấu loại trực tiếp

Bán kết

Tranh hạng ba

Chung kết

Đội vô địch

Các đội dự giải vô địch U-17 thế giới 1991

Tham khảo

Liên kết ngoài
Kết quả Giải vô địch bóng đá U-17 châu Á 1990 trên mạng RSSF.

Giải vô địch bóng đá U-16 châu Á
Giải đấu bóng đá quốc tế tổ chức bởi Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất


title: Agrypnus castelnaui

text:
Agrypnus castelnaui là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1882.

Chú thích

Tham khảo

Agrypnus


title: Kè Bắc Bộ

text:
Kè Bắc Bộ hay cọ Bắc Bộ có danh pháp hai phần là Livistona tonkinensis, là một loài thực vật có hoa thuộc họ Cau (Arecaceae). Đây là loài cây đặc hữu của Việt Nam.

Chú thích

Tham khảo

T
Thực vật đặc hữu Việt Nam
Thực vật Việt Nam


title: Razowskiina

text:
Razowskiina là một chi bướm đêm thuộc họ Tortricidae.

Các loài

Tham khảo

tortricidae.com

Liên kết ngoài
tortricidae.com

Euliini


title: Roumens

text:
Roumens là một xã thuộc tỉnh Haute-Garonne trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 200 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Haute-Garonne


title: Nghĩa Tân, Gia Nghĩa

text:
Nghĩa Tân là một phường thuộc thành phố Gia Nghĩa, tỉnh Đắk Nông, Việt Nam.

Địa lý
Phường Nghĩa Tân nằm ở trung tâm thành phố Gia Nghĩa, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp phường Nghĩa Trung
Phía tây giáp phường Nghĩa Phú và huyện Đắk R'lấp
Phía nam giáp xã Đắk Nia
Phía bắc giáp phường Nghĩa Thành.

Phường Nghĩa Tân có diện tích 18,58 km², dân số năm 2019 là 8.396 người, mật độ dân số đạt 452 người/km².

Hành chính
Phường Nghĩa Tân được chia thành 6 tổ dân phố: 1, 2, 3, 4, 5, 6.

Lịch sử
Ngày 27 tháng 6 năm 2005, Chính phủ ban hành Nghị định 82/2005/NĐ-CP về việc thành lập phường Nghĩa Tân trên cơ sở:
Điều chỉnh 1.215 ha diện tích tự nhiên và 3.161 người của thị trấn Gia Nghĩa
Điều chỉnh 513 ha diện tích tự nhiên và 484 người của xã Đắk Nia.

Sau khi thành lập, phường Nghĩa Tân có 1.728 ha diện tích tự nhiên và 3.644 người.

Ngày 17 tháng 12 năm 2019, Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 835/NQ-UBTVQH14 về việc thành lập thành phố Gia Nghĩa thuộc tỉnh Đắk Nông. Phường Nghĩa Tân thuộc thành phố Gia Nghĩa.

Chú thích

Tham khảo


title: Tây Tắc Sơn

text:
Tây Tắc Sơn (西塞山区, Hán Việt: Tây Tắc Sơn khu) là một quận thuộc địa cấp thị Hoàng Thạch (黄石市), tỉnh Hồ Bắc, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận này có diện tích 112,4 km2, dân số năm 2004 là 220.000 người, mã số bưu chính. Về mặt hành chính, quận này được chia ra thành các đơn vị hành chính gồm 6 nhai đạo (Trừng Nguyệt, Trần Gia Loan, Bá Tuyền, Lâm Giang, Hoàng Tư Loan, Tây Tắc), 1 trấn Hà Khẩu.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Hồ Bắc
Hoàng Thạch Cảng


title: Canal du Midi

text:
Canal du Midi hay Canal des Deux Mers (kênh đào vùng Midi hay kênh đào hai biển) là một kênh đào của Pháp nối liền sông Garonne với biển Địa Trung Hải. Kết hợp với kênh đào Garonne, Canal du Midi giúp tạo ra một con đường thủy nối liền hai biển Đại Tây Dương và Địa Trung Hải. Được xây dựng từ năm 1666 đến 1681 dưới thời vua Louis Mặt Trời, đây là con kênh đào cổ nhất của châu Âu vẫn còn hoạt động được cho đến ngày nay. Với giá trị lịch sử lớn này, năm 1996 UNESCO đã đưa Canal du Midi vào danh sách Di sản thế giới.

Lịch sử
Mục đích ban đầu khi xây dựng Canal du Midi là tạo ra một con đường thủy nối liền Đại Tây Dương và Địa Trung Hải ngắn hơn con đường biển thông thường đi vòng qua Tây Ban Nha vốn dài hơn rất nhiều và thường xuyên bị đe dọa bởi nạn cướp biển. Ý tưởng xây dựng một con đường thủy như vậy đã có từ trước đó nhiều thế kỉ, vua François I đã từng mời Leonardo da Vinci tới Pháp năm 1516 để thực hiện cuộc khảo sát về một con đường như vậy dẫn từ sông Garonne ở Toulouse tới Carcassonne, tuy nhiên việc xây dựng đã không thể diễn ra do những khó khăn về kỹ thuật.

Người đứng ra giải quyết khó khăn này là Pierre-Paul Riquet, ông này đã thuyết phục bộ trưởng tài chính của đức vua Louis XIV là Jean-Baptiste Colbert đồng ý chi ra khoản tiền 3.360.000 livre Pháp để thực hiện dự án. Riquet đã giao cho kỹ sư François Andreossy xây dựng một con đập lớn trên sông Laudot ở Saint-Ferréol, một nhánh phụ của sông Tarn. Với chiều dài 700 mét, cao 30 mét và dày 120 mét, công trình này là con đập lớn nhất ở châu Âu thời bấy giờ với tác dụng cung cấp nước cho con kênh đào. Con kênh bắt đầu được xây dựng với các âu tàu hình oval dài 30,5 mét, rộng 6 mét ở hai đầu và 11 mét ở giữa. Ngày 15 tháng 5 năm 1681 công trình được khánh thành với cái tên Kênh đào hoàng gia Languedoc (Canal royal en Languedoc) với chi phí tổng cộng là 15 triệu livre, trong đó có 2 triệu là tiền riêng của Riquet, khiến ông này lâm vào tình trạng nợ nần tới khi qua đời năm 1680 chỉ vài tháng trước khi tác phẩm của mình đi vào hoạt động. Con kênh này được đổi tên thành Canal du Midi trong thời kì Cách mạng Pháp và giữ tên đó đến ngày nay.

Năm 1996 UNESCO đã đưa Canal du Midi vào danh sách Di sản thế giới vì những giá trị độc nhất của nó ở châu Âu.

Đặc điểm

Canal du Midi có tổng cộng 103 âu tàu (écluse) để thay đổi độ cao tổng cộng lên tới 190 mét. Toàn bộ kênh đào có 328 công trình, ngoài các âu tàu còn có cầu, đập và các đường ống. Tại Béziers có âu tàu Fonserannes lên tới 8 cấp để đưa thuyền lên mực nước của sông Orb.

Các con thuyền đi qua kênh thời kì đầu được điều khiển bằng tay, sau đó là ngựa kéo trên bờ rồi đến các động cơ hơi nước. Vào năm 1838 có trung bình 273 thuyền lớn hoạt động thường xuyên trên kênh đào. Lưu thông đường thủy trên Canal du Midi chỉ bắt đầu giảm sút khi đường sắt ngày càng phổ biến. Hoạt động thương mại trên kênh đào chấm dứt vào năm 1980.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

  Canal du Midi
  Canal du Midi

Midi
Di sản thế giới tại Pháp


title: Thiên hoàng Seimu

text:
{{nihongo|Thiên hoàng Seimu|成務天皇,|Seimu-tennō|Thành Vụ Thiên hoàng}} là vị Thiên hoàng thứ 13 của Nhật Bản theo Danh sách Thiên hoàng truyền thống. Phần lớn sử gia xem vua Seimu là một nhân vật huyền thoại, và cái tên Seimu-tennō được người đời sau đặt làm thụy hiệu của ông.

 Truyện truyền thuyết
Không có ngày tháng chắc chắn về cuộc đời và triều đại của vị Thiên hoàng này. Vua Seimu được các nhà sử học coi là một "Thiên hoàng truyền thuyết" vì thiếu thông tin về ông, mà cũng không thể phủ định được việc một người như thế đã từng tồn tại. Hơn nữa, các học giả chỉ biết than thở rằng, ở thời điểm này, không có đủ các bằng chứng để nghiên cứu và thẩm tra kỹ càng hơn. Nếu ông có thật, vào thời đó, danh xưng Tennō (Thiên hoàng) vẫn chưa được sử dụng, và chính thể mà ông có lẽ đã cai trị cũng không bao gồm toàn bộ hay thậm chí là phần lớn Nhật Bản. Trong sử ký bao gồm cả những người tiếp nối ông trong thời kỳ đã có sử, có lý do để kết luận rằng nếu ông tồn tại thật, vua Seimu có thể chỉ là một tù trưởng hay vua của một vùng vào đầu xã hội bộ lạc Yamato.

Mặc dù nơi an nghỉ cuối cùng của vị Thiên hoàng truyền thuyết này vẫn còn chưa biết, lăng mộ Hoàng gia chính thức của vua Seimu ngày nay có thể đến thăm tại Misasagi-cho, thành phố Nara.

 Chú thích

Tham khảo
 Aston, William George. (1896). Nihongi: Chronicles of Japan from the Earliest Times to A.D. 697. London: Kegan Paul, Trench, Trubner. OCLC 448337491
 Brown, Delmer M. and Ichirō Ishida, eds. (1979). Gukanshō: The Future and the Past. Berkeley: University of California Press. 10-ISBN 0-520-03460-0; 13-ISBN 978-0-520-03460-0; OCLC 251325323
 Titsingh, Isaac. (1834). Nihon Odai Ichiran''; ou, Annales des empereurs du Japon. Paris: Royal Asiatic Society, Oriental Translation Fund of Great Britain and Ireland. OCLC 5850691
 Varley, H. Paul. (1980). Jinnō Shōtōki: A Chronicle of Gods and Sovereigns. New York: Columbia University Press. 10-ISBN 0-231-04940-4; 13-ISBN 978-0-231-04940-5; OCLC 59145842

Xem thêm
 Thiên hoàng
 Danh sách Thiên hoàng
 Sùng bái Hoàng gia

Thiên hoàng truyền thuyết
Thiên hoàng


title: Leptophylax gracilis

text:
Leptophylax gracilis là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Leptophylax


title: La Haye, Vosges

text:
La Haye là một xã, nằm ở tỉnh Vosges trong vùng Grand Est của Pháp. Xã này có diện tích 7,34 km², dân số năm 1999 là 118 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 350 m trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 La Haye trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Haye


title: Ludioschema apayao

text:
Ludioschema apayao là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Kishii miêu tả khoa học năm 1993.

Chú thích

Tham khảo

Ludioschema


title: Casale di Scodosia

text:
Casale di Scodosia là một đô thị thuộc tỉnh Padova vùng Veneto, tọa lạc cách khoảng 70 km về phía tây nam của Venezia và cách khoảng 40 km về phía tây nam của Padova. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 4.840 người và diện tích 21,2 km².

Đô thị Casale di Scodosia bao gồm các frazioni (các đơn vị cấp dưới, chủ yếu là làng) Altaura and Carubbio.

Casale di Scodosia giáp các đô thị: Megliadino San Fidenzio, Megliadino San Vitale, Merlara, Montagnana, Piacenza d'Adige, Urbana.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Padova
Thành phố và thị trấn ở Veneto


title: Lentinus tigrinus

text:
Lentinus tigrinus là một nấm thuộc họ Polyporaceae.

Chú thích: Nấm phân bố ở những vùng khí hậu nóng ẩm như Việt nam, Thái lan... Ở Việt Nam có 40 loài, thường mọc từ tháng 4 đến tháng 11 sau những cơn mưa

Tham khảo
 Lentinus tigrinus at Index Fungorum

Bệnh học thực vật
T
Nấm châu Âu
T
T
T
T
G


title: Pathankot

text:
Pathankot là một thành phố và là nơi đặt ủy ban đô thị (municipal committee) của quận Gurdaspur thuộc bang Punjab, Ấn Độ.

Địa lý
Pathankot có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 332 mét (1089 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Pathankot có dân số 159.559 người. Phái nam chiếm 55% tổng số dân và phái nữ chiếm 45%. Pathankot có tỷ lệ 77% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 80%, và tỷ lệ cho phái nữ là 73%. Tại Pathankot, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Punjab


title: Sant'Agata di Militello

text:
Sant'Agata di Militello là một đô thị ở tỉnh Messina trong vùng Sicilia của Italia, có vị trí cách khoảng 110 km về phía đông của Palermo và vào khoảng 80 km về phía tây của Messina. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 13.006 người và diện tích là 33,5 km².

Sant'Agata di Militello giáp các đô thị: Acquedolci, Militello Rosmarino, San Fratello, Torrenova.

Lịch sử biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Messina
Đô thị Thành phố trung tâm Messina


title: Libnotes parvistigma

text:
Libnotes parvistigma là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Libnotes
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Eucera vernalis

text:
Eucera vernalis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Morawitz mô tả khoa học năm 1875.

Chú thích

Tham khảo

Eucera
Động vật được mô tả năm 1875


title: Halictus kloofensis

text:
Halictus kloofensis là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cameron mô tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Halictus
Động vật được mô tả năm 1905


title: Inga balsapambensis

text:
Inga balsapambensis là một loài rau đậu thuộc họ Fabaceae.
Loài này chỉ có ở Ecuador.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

 Neill, D. & Pitman, N. 2004. Inga balsapambensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

B
Thực vật Ecuador
Thực vật dễ tổn thương


title: Monolepta alluaudi

text:
Monolepta alluaudi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Laboissiere miêu tả khoa học năm 1920.

Chú thích

Tham khảo

Monolepta


title: Khrustalnyi

text:
Khrustalnyi (tiếng Ukraina: Хрустальний) là một thành phố Ukraina. Thành phố thuộc tỉnh Luhansk ở phía đông của Ukraina. Dân số theo điều tra năm 2001 là 94875 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố của Ukraina
Tỉnh Luhansk
Krasnyi Luch
Thành phố ở tỉnh Luhansk