title: Torsten Frings

text:
Torsten Frings (sinh ngày 22 tháng 11 năm 1976 ở Würselen) là một cựu cầu thủ bóng đá người Đức chơi ở vị trí tiền vệ trung tâm.

Sự nghiệp
Khi năm tuổi, Torsten bị ngã xe đạp và bị xe ô tô đâm, để lại một vết xẹo ở phần mặt bên trái của anh.

Sự nghiệp cầu thủ chuyên nghiệp của anh bắt đầu ở đội hạng ba Alemannia Aachen trước khi anh chuyển tới Werder Bremen vào mùa giài 1996-97, giúp đội bóng chủ sân Weserstadion vô địch cúp quốc gia Đức với việc đánh bại Bayern Munich vào năm 1999 và có hơn 160 lần ra sân ở Bundesliga cùng 15 bàn thắng trong sáu năm.

Vào năm 2002, một số đội bóng hàng đầu châu Âu để ý đến Frings nhưng anh lại ký hợp đồng 4 năm cùng Borussia Dortmund với mức giá 10 triệu euro.Anh có một vị trí chính thức trong đội hình đội chủ sân Westfalenstadion, Frings cũng chơi 10 trận ở Champions League, ghi bàn trong cả trận lượt đi và về trước Lokomotiv Moscow.

Mùa giải 2003-04 với Frings chỉ bắt đầu từ ngày 30 tháng 1 khi anh ra sân trong trận tiếp Schalke 04, trận đầu tiên của anh kể từ khi bị dính chấn thương đầu gối trong trận tiếp VfL Bochum vào tháng 5.Anh lấy vị trí của Tomas Rosicky ở vị trí cầu thủ kiến tạo và ghi 4 bàn trong 16 trận trước khi ký hợp đồng 3 năm cùng kình địch của Dortmund, Bayern Munich.

Mặc dù lập cú đúp vô địch giải nội địa cùng Bayern và có 29 lần ra sân ở Bundesliga cùng 10 lần ở cúp C1, song Frings chưa bao giờ được đánh giá cao ở Munich, và bị loại ra khỏi kế hoạch của huấn luyện viên Felix Magath.Vào tháng 6 anh gia nhập Bremen theo một bản hợp đồng không tiết lộ mức phí với thời hạn 3 năm. giúp câu lạc bộ đánh bại FC Basel để vào vòng bảng cúp C1.

Anh được gọi vào đội tuyển Đức ở Euro 2008.

Hồ sơ cầu thủ
Frings là một tiền vệ đa năng.Anh có thể chơi ở bất cứ đâu trên hàng tiền vệ.Và anh có sở trường là chơi ở vị trí tiền vệ lùi nơi mà khả năng tranh chấp bóng của anh sẽ rất hữu dụng.Frings ghi bàn thứ 4 cho đội tuyển Đức trong trận thắng 4-2 trước đội tuyển Costa Rica trong trận mở màn World Cup 2006 vào ngày 9 tháng 6 năm 2006 bằng một cú sút mạnh từ khoảng cách hơn 30m.

Sau loạt đá penalty trong trận thắng trước Argentina vào ngày 30 tháng 6 năm 2006, Frings bị treo giò bởi FIFA 2 trận cho hành động không đẹp sau trận đấu.Sau khi xem lại băng ghi hình, tiểu ban kỉ luật của FIFA đã quyết định rằng Frings đã đấm tiền đạo của Argentina Julio Cruz mặc dù sau đó Cruz đã phủ nhận rằng Frings đấm anh.Việc anh bị treo giò được đưa ra bởi FIFA 1 ngày trước trận bán kết giữa đội tuyển Đức và Ý vào ngày 4 tháng 7 năm 2006, khiến Frings không được tham dự trận đấu quan trọng này.

Đời sống cá nhân
Frings có vợ là Petra và họ có hai đứa con, Lisa-Katharina và Lena.Sở thích của anh là dành thời gian cùng gia đình và đi xe máy.

Thống kê

Câu lạc bộ

|-
|1996–97||rowspan="6"|Werder Bremen||rowspan="15"|Bundesliga||15||0||colspan="2"|-||colspan="2"|-||colspan="2"|-||15||0
|-
|1997–98||28||2||colspan="2"|-||colspan="2"|-||colspan="2"|-||28||2
|-
|1998–99||23||3||1||0||colspan="2"|-||8||3||32||6
|-
|1999–00||33||3||3||0||2||0||colspan="2"|-||38||3
|-
|2000–01||30||1||colspan="2"|-||colspan="2"|-||colspan="2"|-||30||1
|-
|2001–02||33||6||1||0||colspan="2"|-||2||0||36||6
|-
|2002–03||rowspan="2"|Borussia Dortmund||31||6||2||0||1||0||12||2||46||8
|-
|2003–04||16||4||colspan="2"|-||1||0||colspan="2"|-||17||4
|-
|2004–05||Bayern Munich||29||3||6||0||2||1||8||1||45||5
|-
|2005–06||rowspan="6"|Werder Bremen||28||3||4||1||2||0||10||1||44||5
|-
|2006–07||33||1||colspan="2"|-||2||1||14||2||49||4
|-
|2007–08||11||1||colspan="2"|-||1||0||2||0||14||1
|-
|2008–09||30||4||5||0||13||0||rowspan="3" colspan="2"|—||48||4
|-
|2009–10||30||6||6||0||9||4||45||10
|-
|2010–11||32||6||1||0||6||1||39||7
|-
|2011||rowspan="2"|Toronto FC||rowspan="2"|MLS||13||0||0||0||6||0||rowspan="2" colspan="2"|—||19||0
|-
|2012||20||2||3||0||2||0||25||2
164||21||16||1||47||6||5||1||231||30
33||2||3||0||8||0||colspan="2"|—||44||2
493||65||40||4||105||13||11||5||649||84
|}

Đội tuyển quốc gia

Bàn thắng quốc tế
Bàn thắng của đội tuyển Đức được ghi trước.

Danh hiệu

Câu lạc bộ
 Werder Bremen
 Về nhì Bundesliga: 2007-08
 Về nhì UEFA Cup: 2008-09
 DFB-Pokal: 1999
 DFB-Ligapokal: 2006
 DFB-Pokal: 2009
 Bayern Munich
 Vô địch Bundesliga: 2004-05
 DFB-Pokal: 2005
 DFB-Ligapokal: 2004

Đội tuyển quốc gia
 Đứng thứ ba FIFA Confederations Cup: 2005
 Về nhì FIFA World Cup: 2002
 Đứng thứ ba FIFA World Cup: 2006
 Về nhì UEFA European Football Championship: 2008

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sinh năm 1976
Cầu thủ bóng đá nam Đức
Cầu thủ bóng đá Werder Bremen
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá Bayern München
Cầu thủ bóng đá Borussia Dortmund
Cầu thủ bóng đá Bundesliga
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Đức
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2002
Cầu thủ Cúp Liên đoàn các châu lục 2005
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2006
Cầu thủ bóng đá nam Đức ở nước ngoài
Huấn luyện viên bóng đá Đức
Cầu thủ đội tuyển bóng đá U-21 quốc gia Đức


title: Crossodactylus trachystomus

text:
Crossodactylus trachystomus là một loài ếch thuộc họ Leptodactylidae.
Đây là loài đặc hữu của Brasil.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông ngòi.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Pimenta, B. & Nascimento, L.B. 2004. Crossodactylus trachystomus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Crossodactylus
Động vật đặc hữu Brasil
Động vật lưỡng cư Brasil


title: Marzano

text:
Marzano là một đô thị ở tỉnh Pavia trong vùng Lombardia của Ý, có cự ly khoảng 25 km về phía đông nam của Milan và khoảng 14 km về phía đông bắc của Pavia. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.125 người và diện tích là 9,2 km².

Marzano giáp các đô thị sau: Ceranova, Lardirago, Roncaro, Torre d'Arese, Torrevecchia Pia, Valera Fratta, Vidigulfo, Vistarino.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Pavia
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Moraro

text:
Moraro (tiếng Slovenia: Morar) là một đô thị ở tỉnh Gorizia thuộc vùng Friuli-Venezia Giulia, nằm ở vị trí cách khoảng 40 km về phía tây bắc của Trieste và khoảng 9 km về phía tây của Gorizia. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 712 người và diện tích là 3,5 km².

Moraro giáp các đô thị sau: Capriva del Friuli, Cormons, Farra d'Isonzo, Gradisca d'Isonzo, Mariano del Friuli, San Lorenzo Isontino.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Gorizia


title: Tipulamima malimba

text:
Tipulamima malimba là một loài bướm đêm thuộc họ Sesiidae. Nó được biết đến ở Cộng hòa Congo và Gabon.

Chú thích

Tham khảo

Tipulamima
Động vật Cộng hòa Congo
Động vật Gabon


title: Trung tá

text:
Trong Quân đội nhân dân Việt Nam, đây là quân hàm sĩ quan trung cấp, có 2 sao cấp tá, trên cấp Thiếu tá (1 sao cấp tá) và dưới cấp Thượng tá (3 sao cấp tá). Quân hàm này thường đảm nhiệm chức vụ Trung đoàn trưởng hoặc trung đoàn phó, lữ đoàn phó.

Trong Quân lực Việt Nam Cộng hòa và ở quân đội đa số các nước (ở Quân đội Hoa Kỳ và Quân đội Anh gọi là lieutenant colonel), cũng là 2 sao cấp tá. Đây là quân hàm sĩ quan trên cấp thiếu tá (1 sao cấp tá), dưới cấp Đại tá (3 sao cấp tá) và thường đảm nhiêm chức trung đoàn trưởng hoặc phó

Trong Công an Nhân dân Việt Nam sĩ quan cấp trung tá thường đảm nhiệm chức vụ từ Trưởng Công an phường, xã, thị trấn, đội trưởng của các đội đến trưởng công an quận, huyện, thị xã và thành phố thuộc tỉnh

Cấp hiệu Trung tá trong một số quốc gia

Tham khảo

Quân hàm


title: Ictalurus lupus

text:
Ictalurus lupus là một loài cá da trơn thuộc họ Ictaluridae. Nó giống với loài cá da trơn có quan hệ gần (Ictalurus punctatus), nhưng nhỏ hơn, thiếu đốm và có vây đuôi với một chỗ chẽ cạn hơn. Loài này có ở México và Hoa Kỳ.

Nguồn
 Gimenez Dixon, M. 1996. Ictalurus lupus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Downloaded ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

lupus


title: Saint-Maur-des-Bois

text:
Saint-Maur-des-Bois là một xã thuộc tỉnh Manche trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 170 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintmaurdesbois


title: Inquisitor variabilis

text:
Inquisitor variabilis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Inquisitor


title: Bourg-Saint-Christophe

text:
Bourg-Saint-Christophe là một xã ở tỉnh Ain, vùng Auvergne-Rhône-Alpes thuộc miền đông nước Pháp. It is located between the towns of Meximieux, Pérouges, and Béligneux.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ain

Tham khảo

Liên kết ngoài
Bourg-Saint-Christophe official website

Bourgsaintchristophe


title: Altamura

text:
Altamura là một đô thị và cộng đồng (comune) ở tỉnh Bari trong vùng Puglia miền nam nước Ý.
Đô thị Altamura có diện tích 427 ki lô mét vuông, dân số thời điểm năm 30/5/2010 là 70.023 người.
Đô thị này có các đơn vị dân cư (frazioni) sau:
Các đô thị giáp ranh:

Tham khảo

Đô thị tỉnh Bari


title: Hygrophoropsis

text:
Hygrophoropsis là một chi nấm trong họ Hygrophoropsidaceae.

Danh sách loài
 Hygrophoropsis aurantiaca
 Hygrophoropsis flabelliformis
 Hygrophoropsis fuscosquamula
 Hygrophoropsis laevis
 Hygrophoropsis macrospora
 Hygrophoropsis olida
 Hygrophoropsis pallida
 Hygrophoropsis psammophila

Chú thích

Tham khảo
Index Fungorum

Hygrophoropsidaceae


title: Yamamoto Kansuke

text:
(1501-1561) tên thật là  (theo như sử sách ông bị 1 chân khập khiễng) xuất thân từ lãnh địa Mikawa và lúc đầu phục vụ cho gia tộc Imagawa, nhưng ở đây ông không được xem trọng và bị đối xử một cách lạnh lẽo. Sau đó ông được một tướng của Takeda là Itagaki Nobutaka chú ý và đã mời ông gặp mặt Võ Điền Tín Huyền (Takeda Shingen) lãnh chúa xứ Kai. Haruyuki nhanh chóng chinh phục Shingen và được ban cho thu nhập 1000 thạch (1 thạch là số lượng lương thực 1 người thanh niên ăn trong 1 năm). Ông thường xuyên được Shingen mời góp ý kiến. Yamamoto nhanh chóng chứng tỏ bản thân với vị chủ mới trong các cuộc chinh phục, phục vụ một cách đắc lực cho Shingen trong các cuộc chiến ở Shinano. Sử sách ghi nhận Yamamoto là người thiết kế các xe công thành để hạ các đồn lũy và pháo đài ở Shinano. Nhờ vào đó ông được Shigen thưởng cho tên Kansuke và tăng thu nhập 4000 koku. Haruyuku còn đóng vai trò quan trọng trong trận chiến đánh bại gia tộc Murakami tại Toishi năm 1551, ông còn tham gia 4 trong 5 trận chiến trứ danh Kawanakajima với Uesugi Kenshin.

Vào năm 1561, trong trận Kawanakajima lần thứ 4, Shingen và Kenshin đã có một cuộc kịch chiến sau vài lần tránh đụng độ một cách trực diện. Kenshin đóng quân ở đồi Saijoyama trong khi quân Shingen cắm trại gần phía đông thành Kaizu. Yamamoto đã góp ý kiến Shingen chia 20.000 quân thành 2 cánh, 1 cánh sẽ đột kích vào sáng sớm vào đồi Saiyojama trong khi phần còn lại sẽ di chuyển đến Hachimanbara phục kích đường rút lui của quân Kenshin. Shingen đã đồng ý kế hoạch này và sai Kosaka Masanobu cùng với Baba Nobufusa dẫn phần lớn quân tiến về đồi Saijo trong khi đích thân Shingen dẫn số quân còn lại vượt sông Chikuma tiến về phía bình nguyên. Thật không may cho Shingen, bằng cách nào đó Kenshin đã nhận ra kế hoạch này và ngay trong đêm đã dẫn toàn bộ 11.000 quân rời khỏi đồi Saijo và vượt sông. Vào lúc bình minh, Kenshin mở một cuộc tổng đột kích vào nhóm quân ít ỏi của Shingen trong khi Kosaka và Baba đang ngỡ ngàng trước đồi Saijo không một bóng người. Người em tài năng của Shingen là Takeda Nobushige và người chú là Morozumi Masakiyo đã hi sinh ngay trong trận chiến.Takeda Yoshinobu người thừa kế của Shingen cũng bị thương nặng. Tin rằng vì kế hoạch của mình thất bại đã gây ra sự sụp đổ của chủ nhân hay chi ít cũng làm Takeda thiệt hại nặng nề, Yamamoto đã cầm lấy giáo và xông trận một cách dũng cảm. Dù đã 60 tuổi với 1 chân khập khiễng và chỉ một con mắt còn tốt nhưng ông đã chiến đấu dũng cảm và bị nhiều vết thương. Cuối cùng ông đã mổ bụng tự sát như 1 samurai chân chính.

Quân Shingen nhờ sự tiếp viện kịp thời của Baba và Kosaka đã không bị tiêu diệt hoàn toàn. Dù vậy Shingen vẫn hết sức đau lòng khi mất đi vị tham mưu trưởng Yamamoto Kansuke và đã cho mai tán ông tại ngay bãi chiến trường.

Yamato Kansuke còn là tác giả của quyển binh thư Heiho Okugi Sho.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Yamamoto Kansuke
 yamamotokansuke.com

Samurai
Quý tộc Nhật Bản
Sinh năm 1501
Mất năm 1561


title: 1694 Kaiser

text:
1694 Kaiser (1934 SB) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 29 tháng 9 năm 1934 bởi H. van Gent ở Johannesburg (LS). Nó được đặt theo tên nhà thiên văn học Hà Lan Frederik Kaiser.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 1694 Kaiser

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1934


title: Ancyla asiatica

text:
Ancyla asiatica là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1922.

Chú thích

Tham khảo

Ancyla
Động vật được mô tả năm 1922


title: (12018) 1996 XJ15

text:
{{DISPLAYTITLE:(12018) 1996 XJ15}}

(12018) 1996 XJ15 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Chương trình tiểu hành tinh Bắc Kinh Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 10 tháng 12 năm 1996.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 12001–13000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1996
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Danh sách khu dự trữ sinh quyển tại châu Á và Thái Bình Dương

text:
Trong Chương trình Loài người và dự trữ sinh quyển của UNESCO, đến tháng 6 năm 2010 đã có 113 khu dự trữ sinh quyển tại châu Á và Thái Bình Dương được công nhận đạt danh hiệu khu dự trữ sinh quyển thế giới. Các khu dự trữ sinh quyển này thuộc 22 quốc gia và vùng lãnh thổ trong khu vực.

Danh sách
Sau đây là danh sách các khu dự trữ sinh quyển trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương, xếp theo quốc gia và vùng lãnh thổ, cùng với năm được công nhận.

Ấn Độ
 Nilgiri (2000)
 Vịnh Mannar (2001)
 Sunderban (2001)
 Nanda Devi (2004)
 Nokrek (2009)
 Pachmarhi (2009)
 Similipal (2009)
 Achanakmar-Amarkantak (2012)
 Great Nicobar (2013)
 Agasthyamala (2016)
 Khangchendzonga (2018)
 Khu bảo tồn hổ Panna (2020)

Campuchia
 Tonlé Sap (1997)

Hàn Quốc
 Núi Seorak (1982)
 Đảo Jeju (2002)
 Shinan Dadohae (2009)
 Rừng Gwangneung (2010)
 Gochang (2013)
 Suncheon (2018)
 Hệ sinh thái hòa bình Gangwon (Khu phi quân sự Triều Tiên gồm 5 huyện của Gangwon) (2019)
 Imjin ở Yeoncheon (2020)

Indonesia
 Cibodas, bao gồm cả Vườn quốc gia Gunung Gede Pangrango (1977)
 Komodo (1977)
 Lore Lindu (1977)
 Tanjung Puting (1977)
 Gunung Leuser (1981)
 Siberut (1981)
 Giam Siak Kecil-Bukit Batu (2009)
 Wakatobi (2012)
 Bromo Tengger Semeru bao gồm cả Arjuno-Welirang (2015)
 Taka Bonerate-Quần đảo Selayar (2015)
 Bán đảo Blambangan (2016)
 Berbak-Sembilang (2018)
 Betung Kerihun-Danau Sentarum (2018)
 Núi Rinjani (2018)
 Saleh-Moyo-Tambora (2019)
 Quần đảo Togian (2019)

Iran
 Arasbaran (1976)
 Arjan (1976)
 Geno (1976)
 Golestan (1976)
 Hara (1976)
 Kavir (1976)
 Hồ Oromeeh (1976)
 Miankaleh (1976)
 Touran (1976)
 Dena (2010)
 Tang-e-Sayad và Sabzkuh (2015)
 Hồ Hamun (2016)

Kazakhstan
 Korgalzhyn (2012)
 Alakol (2013)
 Akzhayik (2014)
 Katon-Karagay (2014)
 Aksu-Zhabagly (2015)
 Barsa-Kelmes (2016)
 Altyn Emel (2017)
 Khu dự trữ sinh quyển Karatau (2017)

Kyrgyzstan
 Sary-Chelek (1978)
 Issyk Kul (2001)

Malaysia
 Tasik Chini (2009)
 Crocker Range (2014)

Maldives
 Rạn san hô vòng Baa Atoll (2011)

Liên bang Micronesia
 Utwe (2005)
 And Atoll (2007)

Mông Cổ
 Great Gobi (1990)
 Bogd Khan Uul (1996)
 Khu dự trữ sinh quyển Ubsunur Hollow (1997)
 Vườn quốc gia Khustain Nuruu (2002)
 Dornod Mongol (2005)
 Mongol Daguur (2007)

Myanmar
 Hồ Inlay (2015)
 Hồ Indawgyi (2017)

Nhật Bản
 Núi Hakusan (1980)
 Núi Odaigahara & Núi Omine (1980)
 Cao nguyên Shiga (1980)
 Đảo Yakushima (1980)
 Khu dự trữ sinh quyển Aya (2012)
 Khu dự trữ sinh quyển Minami-Alps (2014)
 Khu dự trữ sinh quyển Sobo, Katamuki và Okue (2017)
 Khu dự trữ sinh quyển Minakami (2017)

Pakistan
 Lal Suhanra (1977)
 Rừng bách xù Ziarat (2013)

Palau
 Ngaremeduu (2005)

Philippines
 Puerto Galera (1977)
 Palawan (1990)
 Albay (2016)

Sri Lanka
 Hurulu (1977)
 Sinharaja (1978)
 Kanneliya-Dediyagala-Nakiyadeniya (KDN) (2004)
 Bundala (2005)

Thái Lan
 Sakaerat (1976)
 Hauy Tak Teak (1977)
 Mae Sa-Kog Ma (1977)
 Ranong (1997)
 Doi Chiang Dao (2021)

Triều Tiên
 Núi Paekdu (1989)
 Núi Kuwol (2004)
 Núi Myohyang (2009)
 Núi Chilbo (2014)

Trung Quốc
 Trường Bạch (1979)
 Đỉnh Hồ Sơn (1979)
 Ngọa Long (1979)
 Dãy núi Vũ Lăng (1986)
 Tích Lâm Quách Lặc (1987)
 Vũ Di Sơn (1987)
 Khu dự trữ sinh quyển Bogeda (1990)
 Thần Nông Giá, Hồ Bắc (1990)
 Diêm Thành (1992)
 Tây Song Bản Nạp (1993)
 Maolan (1996)
 Thiên Nhãn Sơn (1996)
 Phượng Lâm (1997)
 Thung lũng Cửu Trại Câu (1997)
 Quần đảo Nam Kỷ (1998)
 Rừng ngập măn Sán Đầu (2000)
 Bạch Thủy Giang (2000)
 Núi Cao Lê Cống (2000)
 Hoàng Long (2000)
 Bảo Thiên Mạn (2001)
 Saihan Wula, Nội Mông (2001)
 Hồ Hô Luân (2002)
 Ngũ Đại Liên Trì (2003)
 Á Đinh, Tứ Xuyên (2003)
 Phật Bình (2004)
 Đỉnh Everest (2004)
 Chebaling (2007)
 Hồ Khanka, Hắc Long Giang (2007)
 Miêu Nhân Sơn (2012)
 Tỉnh Cương Sơn (2012)
 Niubeiliang (2012)
 Đảo Rắn - Lão Thiết Sơn, Đại Liên (2013)
 Hanma (2015)

Turkmenistan
 Repetek (1978)

Úc
 Croajingolong (1977)
 Riverland (1977)
 Kosciuszko (1977)
 Đảo Macquarie (1977)
 Sông Hoàng tử Regent (1977)
 Mamungari (1977)
 Uluru (Ayers Rock-Mount Olga) (1977)
 Yathong (1977)
 Sông Fitzgerald (1978)
 Hattah-Kulkyne & Murray-Kulkyne (1981)
 Wilsons Promontory (1981)
 Bán đảo Mornington và Cảng miền tây (2002)
 Barkindji (2005)
 Noosa (2007)
 Great Sandy (2009)

Uzbekistan
 Núi Chatkalskiy (1978)

Việt Nam
 Rừng ngập mặn Cần Giờ (2000)
 Khu dự trữ sinh quyển Đồng Nai (2011)
 Quần đảo Cát Bà (2004)
 Khu dự trữ sinh quyển châu thổ sông Hồng (2004)
 Ven biển và biển đảo Kiên Giang (2006)
 Khu dự trữ sinh quyển miền tây Nghệ An (2007)
 Khu dự trữ sinh quyển Mũi Cà Mau (2009)
 Khu dự trữ sinh quyển Cù Lao Chàm (2009)
 Khu dự trữ sinh quyển Langbiang (2015)
 Khu dự trữ sinh quyển Núi Chúa (2021)
 Khu dự trữ sinh quyển Cao nguyên Kon Hà Nừng (2021)

Chú thích

Xem thêm
Khu dự trữ sinh quyển thế giới
Danh sách khu dự trữ sinh quyển tại các nước Ả rập
Danh sách khu dự trữ sinh quyển tại châu Phi
Danh sách khu dự trữ sinh quyển tại châu Âu và Bắc Mỹ
Danh sách khu dự trữ sinh quyển tại châu Mỹ Latin và Caribê

Liên kết ngoài
 Danh sách của UNESCO về các khu dự trữ sinh quyển tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương
 Trang tìm kiếm của UNESCO về Khu dự trữ sinh quyển thế giới

Khu bảo tồn
UNESCO
Khu dự trữ


title: Megachile armenia

text:
Megachile armenia là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Tkalcu mô tả khoa học năm 1992.

Chú thích

Tham khảo

A
Động vật được mô tả năm 1992


title: Tự cảm nhận ngoại hình cơ thể

text:
Tự cảm nhận ngoại hình cơ thể (tiếng Anh: body image) là thuật ngữ dùng để chỉ sự nhận thức, đánh giá của một cá nhân nào đó về chính ngoại hình của mình và người đó tin tưởng rằng người khác cũng thấy mình như vậy. Trong nhiều trường hợp sự cảm nhận của một người về ngoại hình của mình khác rất nhiều so với thực tế, ví dụ như một phụ nữ có vóc dáng bình thường nhưng lại luôn nghĩ rằng bản thân quá béo.

Trạng thái tích cực
Khi một người tự tin vào ngoại hình của mình người đó đang ở trạng thái tích cực trong việc tự cảm nhận về hình ảnh cơ thể, điều đó giúp anh ta (cô ta) thoải mái trong các tình huống xã hội như giao tiếp, nói chuyện trước đám đông... Ở con người tiếp xúc xã hội mang ý nghĩa quan trọng ảnh hưởng nhiều đến chất lượng cuộc sống, trạng thái tâm lý và thành bại trong công việc do vậy sự tự tin là yếu tố cần phát huy.

Trạng thái tiêu cực
Sự rối loạn cảm nhận ngoại hình có thể dẫn đến việc tự đánh giá thấp bản thân, gây ra một số bệnh như trầm cảm, rối loạn ăn uống, lo âu quá độ,..Đồng thời cũng tác động xấu đến sức khỏe thể chất. Đôi khi họ oán trách bậc cha mẹ đã sinh ra họ trong hình hài không ưa nhìn (mặc dù phần lớn điều đó là tưởng tượng và không có ích gì), hay tránh xa các tình huống mang tính cộng đồng, tụ tập nơi đông người vì sợ bị đánh giá, đây là mầm mống cho căn bệnh ám ảnh sợ xã hội. Tạp chí Psychology Today trong một nghiên cứu của mình đã chỉ ra rằng có tới 56% phụ nữ và 43% nam giới không hài lòng với ngoại hình của mình, trong đó bất mãn lớn nhất ở cả hai giới là hình dáng bụng sau đó đến trọng lượng cơ thể. Tuy nhiên có sự khác nhau rất lớn trong vấn đề liên quan đến trọng lượng cơ thể, với nữ giới phần lớn họ mong mình giảm cân thì ngược lại người nam lại có một số lượng không nhỏ mong tăng cân và hầu như tất cả đều muốn trông cơ bắp hơn.

Tính bất nhất, tính cầu toàn và ảnh hưởng tiêu cực

Tỷ số vòng eo trên vòng mông (WHR) là một tiêu chí đánh giá vẻ đẹp ở cả phụ nữ lẫn nam giới đặc biệt là ở phái yếu, điều này giải thích tại sao sự ám ảnh về vòng eo lại nằm trong tốp đầu. Tuy nhiên các nghiên cứu cho thấy giá trị WHR ưu thích khác nhau ở mỗi nước với biên độ biến thiên tương đối rộng, sự khác nhau thấy rõ giữa Trung Quốc và Nam Mỹ . Về cân nặng, người phụ nữ được coi là hấp dẫn hơn trong vóc dáng mảnh khảnh chỉ mới là suy nghĩ xuất hiện trong thời đại gần đây khi thức ăn trở nên thừa thãi, có bằng chứng cho thấy ngày xưa vóc dáng lý tưởng của người phụ nữ phải là mập mạp. Tính bất nhất của một số tiêu chuẩn cho thấy mặc dù có yếu tố khách quan nhưng vẻ đẹp cũng vẫn mang tính chủ quan của thời đại, văn hóa và dân tộc.

Cân nặng quá thấp ở người nữ ảnh hưởng rất tiêu cực đến sức khỏe, để đạt được trọng lượng mong muốn nữ giới (mà trong đó nhiều trường hợp có cân nặng hoàn toàn bình thường) thường xuyên ăn kiêng không hợp lý hoặc nghiêm trọng hơn nữa đó là nhịn ăn liên tục, với thiếu nữ điều này có thể làm chậm phát triển thể chất, ở trẻ em có thể gây dậy thì muộn, ngoài ra còn có thể khởi phát căn bệnh chán ăn tâm thần - một bệnh có nguy cơ tử vong rất cao. Với nam giới tuy rằng mong muốn cơ bắp hơn là mong muốn có lợi cho sức khỏe nhưng vấn đề lại ở chỗ có rất nhiều người không hài lòng ngay cả khi đối với người khác họ đã có cơ thể hấp dẫn, đây là dấu hiệu cho chứng bệnh mặc cảm thiếu cơ bắp. Chán nản về ngoại hình thường xuyên xảy đến ở những người cầu toàn cả ở nam lẫn nữ, đặt ra tiêu chuẩn quá cao và không bao giờ cảm thấy bằng lòng với thành công, họ hay luyện tập thể thao quá độ và cuối cùng lại gây ra kết quả ngược do xuất hiện nhiều chấn thương, trong khi đó hình ảnh về cơ thể không được cải thiện bao nhiêu vì tiêu chuẩn ngày càng được đẩy cao thêm một cách phi lý.

Nguyên nhân từ nhiều phía

Khi mặc cảm ngoại hình chi phối toàn bộ đời sống tinh thần thì đó là vấn đề hết sức nghiêm trọng, lúc này nguy hiểm lớn nhất là việc đánh đồng sức hấp dẫn cơ thể với giá trị của một con người.

Điều này không phải không có nguyên nhân, chúng ta vẫn thường gán những giá trị tích cực đối với người có hình thể lôi cuốn, chẳng hạn đó là một người tốt hay đáng tin, đáng tôn trọng ngược lại những người có ngoại hình không ưa nhìn thì bị gán những thuộc tính tiêu cực mặc dù chính chúng ta không biết điều đó thực tế có đúng hay không . Trong các câu truyện cổ tích người ta cũng thường làm như vậy, mụ phù thủy, ma quỷ và nói chung là những nhân vật phản diện đều bị mô tả với ngoại hình đáng sợ, ngược lại người tốt và giành được kết quả có hậu thường được mô tả có vẻ ngoài hấp dẫn, chính những điều đó vô hình trung đã tạo ra sự suy luận phi logic. Tuy nhiên điều này không có nghĩa là trẻ em không nên đọc những thể loại truyện đó mà cái chính là người lớn phải phân tích giúp các em hiểu được thông điệp thực sự của câu chuyện. Mong muốn lấy người hấp dẫn và bản thân trở nên hấp dẫn hơn là suy nghĩ theo các nhà sinh học là phù hợp với quy luật tiến hóa, tuy nhiên cho rằng ngoại hình với giá trị con người là đồng nhất là sai lầm đã đẩy nhiều người đến đau khổ.

Giới truyền thông trong đó có truyền hình, tạp chí được cho là nơi tạo ra những suy nghĩ thiếu tích cực về cơ thể. Thường xuyên những phụ nữ gầy ốm và nam giới với cơ bắp quá mức xuất hiện khắp nơi, điều này hàm ý rằng để được chú ý, hấp dẫn, nam tính hay xinh đẹp bạn cũng phải giống như vậy. Nhiều nghiên cứu cho thấy sự ảnh hưởng của nền văn hóa phương Tây lên các quan niệm về cái đẹp, thậm chí làm đảo lộn, chẳng hạn ở Nam Phi, phụ nữ tin rằng đẹp thì phải gầy - điều mà trái ngược hẳn với suy nghĩ của họ trước kia.

Nhưng nhiều người không biết rằng thực tế ngoài đời và trên bìa tạp chí có một khoảng cách tương đối lớn, họ sử dụng rất nhiều kỹ thuật chỉnh sửa ảnh để tiến sát tới các tiêu chuẩn sắc đẹp đương thời trong đó công cụ hay sử dụng là phần mềm chỉnh sửa ảnh photoshop. Điều này phá hủy tính đa dạng của hình thể con người khi cố đưa ra một chuẩn cứng nhắc và đôi khi phi lý. Những người có ảnh hưởng nhất đến sự cảm nhận của một người về ngoại hình của chính mình bao gồm cha mẹ, bạn bè và đồng nghiệp. Chính họ đôi khi với những nhận xét không chủ tâm đã tạo ra các niềm tin lệch lạc.

Nâng cao cảm nhận tốt về ngoại hình bản thân

Một số biện pháp dưới đây giúp chúng ta có cái nhìn tốt hơn về vóc dáng của chính mình, có lời khuyên tập trung vào thay đổi chính ngoại hình bằng cách luyện tập, ăn uống đúng cách cũng có lời khuyên nhắc nhở chúng ta bỏ đi các niềm tin và hành vi tiêu cực

 Có những nhận xét tích cực và tránh những nhận xét tiêu cực về cơ thể
 Tập thể dục hoặc tham gia chơi các môn thể thao để cảm thấy thoải mái và cải thiện sức khoẻ bản thân, các nghiên cứu cho thấy chơi một môn thể thao nào đó giúp bạn cải thiện sự tự tin
 Hãy lắng nghe cơ thể bạn, ăn khi cảm thấy đói và duy trì thói quen ăn uống có lợi cho sức khoẻ và nhớ rằng sức khỏe tốt cũng giúp chúng ta đẹp hơn
 Không cười hay coi thường, chế nhạo người ta trông như thế nào, không đặt biệt hiệu tiêu cực cho người khác vì điều này có thể làm họ bị tổn thương
 Hãy tập trung vào những điều mà bạn thấy thích về bản thân bạn và lập mục tiêu để cải thiện những điều mà bạn có sự kiểm soát được nhưng không chú trọng vào những thiếu sót của bạn đến nỗi ám ảnh về nó
 Ngoại hình của chúng ta do nhiều yếu tố quyết định trong đó có gen, dinh dưỡng, luyện tập...
 Tìm kiếm sự giúp đỡ của gia đình, bạn bè khi cảm thấy cuộc sống căng thẳng

Xem thêm
 Mặc cảm ngoại hình
 Ám ảnh sợ xã hội
 Chán ăn tâm thần
 Tỷ số vòng eo trên vòng mông
 Mặc cảm thiếu cơ bắp
 Lý thuyết gán nhãn hiệu

Liên kết ngoài
 Quyền năng của cái đẹp (phần 1), www.vnexpress.net
 Rối loạn tâm thần vì... sắc đẹp
 Để giúp con gái hiểu đúng về ngoại hình, Tuổi trẻ
 Ai biểu xấu - Nguyễn Ngọc Tư
 Clip kinh điển phục vụ chiến dịch "Real Beatuy" (Sắc đẹp tự nhiên) của Dove - trình bày sức mạnh công nghệ đã làm nhiều người làm lẫn như thế nào

Chú thích

Hình thể con người
Xã hội học
Khoa học nhận thức


title: Prunières, Lozère

text:
Prunières là một xã ở tỉnh Lozère trong vùng Occitanie, phía nam nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 1030 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Lozère


title: Kalayat

text:
Kalayat là một thành phố và là nơi đặt ủy ban đô thị (municipal committee) của quận Kaithal thuộc bang Haryana, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Kalayat có dân số 16.747 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Kalayat có tỷ lệ 56% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 65%, và tỷ lệ cho phái nữ là 47%. Tại Kalayat, 17% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Haryana


title: Yeongdeungpo-gu

text:
Yeongdeungpo-gu (Hangul: 영등포구; Hanja: 永登浦區; Hán Việt: Vĩnh Đăng Phố khu) là một quận (gu) của thủ đô Seoul, Hàn Quốc. Quận này có diện tích 24,54 km2. Quận được chia ra thành 22 phường (dong) hành chính.
Tòa nhà Quốc hội (Hàn Quốc) nằm tại Yeouido-dong, ở Yeongdeungpo Gu.

Đơn vị hành chính
Yeongdeungpo Gu được chia ra thành các "dong".
Dangsan-dong (Hangul: 당산동; Hanja: 堂山洞 Đường Sơn động) (lại được chia ra Dangsan 1 và 2 Dong)
Daerim-dong (Hangul: 대림동; Hanja: 大林洞 Đại Lâm động) (lại được chia ra Daerim 1, 2, và 3 Dong)
Dorim-dong (Hangul: 도림동; Hanja: 林洞 Đạo Lâm động) (lại được chia ra Dorim 1 và 2 Dong)
Mullae-dong (Hangul: 문래동; Hanja: 文來洞 Văn Lai động) (lại được chia ra Mullae 1 và 2 Dong)
Singil-dong (Hangul: 신길동; Hanja: 新吉洞 Tân Cát động) (lại được chia ra Singil 1 to 7 Dong)
Yangpyeong-dong (Hangul: 양평동; Hanja: 楊洞 Dương Dình động) (lại được chia ra Yangpyeong 1 và 2 Dong)
Yanghwa-dong (Hangeul: 양화동; Hanja: 楊花洞 Dương Hoa động)
Yeongdeungpo-dong (Hangul: 영등포동; Hanja: 永登浦洞 Vĩnh Đăng Phổ động) (lại được chia ra Yeongdeungpo-dong và Yeongdeungpobon-dong (Hangul: 영등포본동; Hanja: 永登浦本洞 Vĩnh Đăng Phổ Bản động))
Yeouido-dong (Hangul: 여의도동; Hanja: 汝矣島洞 Nhữ Hỹ Đảo khu)

Vận chuyển

Đường sắt
Korail
 Tàu điện ngầm vùng thủ đô Seoul tuyến số 1
(Dongjak-gu) ← Daebang — Singil — Yeongdeungpo → (Guro-gu)
Seoul Metro
 Tàu điện ngầm Seoul tuyến số 2 tuyến vòng Euljiro
(Guro-gu) ← Mullae — Văn phòng Yeongdeungpo-gu — Dangsan → (Mapo-gu)
 Tàu điện ngầm vùng thủ đô Seoul tuyến số 5
(Yangcheon-gu) ← Yangpyeong — Văn phòng Yeongdeungpo-gu — Chợ Yeongdeungpo — Singil — Yeouido — Yeouinaru → (Mapo-gu)
 Tàu điện ngầm Seoul tuyến số 7
(Dongjak-gu) ← Boramae — Sinpung — Daerim → (Guro-gu)
Seoul Metro Line 9 Corporation
 Tàu điện ngầm Seoul tuyến số 9
(Yangcheon-gu) ← Seonyudo — Dangsan — Quốc hội — Yeouido — Saetgang → (Dongjak-gu)

Các đơn vị kết nghĩa

 Cheongyang, Hàn Quốc
 Đức Châu, Trung Quốc
 Goseong, Hàn Quốc
 Kishiwada, Nhật Bản
 Môn Đầu Câu, Trung Quốc
 Yeongam, Hàn Quốc

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang chủ

Quận của Seoul
Quận Yeongdeungpo


title: Stethispa crenutula

text:
Stethispa crenutula là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Uhmann miêu tả khoa học năm 1938.

Chú thích

Tham khảo

Stethispa


title: (29178) 1990 RW8

text:
{{DISPLAYTITLE:(29178) 1990 RW8}}

(29178) 1990 RW8 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 13 tháng 9 năm 1990.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 29001–30000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1990
Được phát hiện bởi Henry E. Holt
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Giải vô địch bóng đá U-17 châu Á 1994

text:
Các đội tham dự

  (chủ nhà)

Vòng bảng
Tất cả các trận đấu diễn ra tại Doha,Qatar, từ ngày 18 tháng 10 đến ngày 1 tháng 11 năm 1994.

Bảng A

Bảng B

Vòng loại trực tiếp

Bán kết

Tranh hạng ba

Chung kết

Vô địch

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Kết quả Giải vô địch bóng đá U-17 châu Á 1994 trên mạng RSSF.

Giải vô địch bóng đá U-16 châu Á


title: Saint-Péray (tổng)

text:
Tổng Saint-Péray là một tổng của Pháp nằm ở tỉnh Ardèche trong vùng Rhône-Alpes.

Tổng này được tổ chức xung quanh la commune de Saint-Péray ở quận Tournon-sur-Rhône. Độ cao biến thiên từ 98 m (Cornas) đến 774 m (Alboussière) với độ cao trung bình là 331 m.

Hành chính

Các đơn vị hành chính
Tổng Saint-Péray bao gồm 10 xã với dân số 25 693 người (điều tra năm 1999, dân số không tính trùng).

|-
| Alboussière || align="right" | 756 || align="right" | 07440 || align="right" | 07007
|-
| Champis || align="right" | 442 || align="right" | 07440 || align="right" | 07052
|-
| Châteaubourg || align="right" | 204 || align="right" | 07130 || align="right" | 07059
|-
| Cornas || align="right" | 2 082 || align="right" | 07130 || align="right" | 07070
|-
| Guilherand-Granges || align="right" | 10 880 || align="right" | 07500 || align="right" | 07102
|-
| Saint-Péray || align="right" | 7 002 || align="right" | 07130 || align="right" | 07281
|-
| Saint-Romain-de-Lerps || align="right" | 540 || align="right" | 07130 || align="right" | 07293
|-
| Saint-Sylvestre || align="right" | 350 || align="right" | 07440 || align="right" | 07297
|-
| Soyons || align="right" | 1 936 || align="right" | 07130 || align="right" | 07316
|-
| Toulaud || align="right" | 1 501 || align="right" | 07130 || align="right" | 07323
|}

Thông tin nhân khẩu

Xem thêm
 Ardèche
Quận của Ardèche
 Cantons de l'Ardèche
Xã của Ardèche
Danh sách tổng ủy viên hội đồng của Ardèche

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tổng Saint-Péray trên trang mạng của Insee
 plan du canton de Saint-Péray sur Mapquest
 Vị trí của tổng Saint-Péray trên bản đồ Pháp

Saint-Péray


title: Lotarev D-436

text:
D-436 là loại động cơ máy bay tuốc bin phản lực cánh quạt hệ số viền khí cao do Ivchenko-Progress phát triển thiết kế để sử dụng cho các loại máy bay vận tải dân sự tầm ngắn như Tu-334, An-148 hay Be-200.

Thiết kế dựa trên động cơ Lotarev D-36. D-436 được thiết kế dưới dạng khối thường gồm 14 phần để dễ dàng tháo lắp và bảo trì. Hệ thống theo dõi và ghi nhận các thông số trong chuyến bay của động cơ cũng được lắp đặc để các kỹ sư dễ dàng theo dõi và sửa chữa khi cần thiết. Động cơ được trang bị hệ thống điều khiển điện tử và thủy cơ học, khi hệ thống điện tử bị trục trặc nó sẽ tự động chuyển sang chế độ thủy cơ học để điều tiết nhiên liệu trong suốt chuyến bay. Động cơ được xem là có mức tiêu thụ nhiên liệu cũng như chi phí vận hành thấp và có thời gian sử dụng cao với khoảng 40.000 giờ cho các mẫu của D-436.

Các phiên bản
D-436K: Mẫu dùng cho Antonov An-71 với hệ số viền khí là 6,2:1 và hệ số nén là 21:1.
D-436M: Mẫu gắn trên thân dùng cho Yak-42M.
D-436T1: Mẫu dùng cho Tu-334 cũng như thường dùng cho Tu-414. Với lực đẩy là 73 kN (16.500 lbf). Nó cũng từng được đề nghị sử dụng trên loại máy bay mà nay đã không còn kế hoạch phát triển là An-174.
D-436T1-134: Mẫu dùng để thay thế các động cơ trên Tu-134.
D-436T2: Mẫu nâng cấp với lực đẩy 80,4 kN (18.070 lbf) sử dụng trong Tu-334-100D và Tu-334-200D.
D-436TP: Mẫu dùng cho thủy phi cơ Be-200. Với lực đẩy là 73 kN (16.500 lbf).
D-436T3: Mẫu nâng cấp với lực đẩy 93 kN (21.000 lbf). Dự tính dùng cho Il-214 nhưng yêu cầu lực đẩy của loại máy bay này cao hơn nên nó không được sử dụng mà thay bằng loại động cơ khác.
D-436-148: Mẫu dùng cho An-148. Giảm lực đẩy xuống còn 67 kN (15.000 lbf) nhưng kéo dài thời gian sử dụng của động cơ.
D-436TX: Mẫu giống với T3 nhưng có lực đẩy lên đến khoảng 117,8 kN (26.500 lbf) và 133,5 kN (30.000 lbf).
AI-436T12: Mẫu thử nghiệm dự tính dùng cho mẫu máy bay đang phát triển MS-21 với lực đẩy 117 kN (26.450 lbf). Nhưng việc phát triển động cơ này đã bị dừng lại.

Liên kết ngoài

http://www.ivchenko-progress.com/welcome.do?id=44
http://www.deagel.com/Turbofan-Engines/D-436T1_a001766001.aspx

Động cơ máy bay
Động cơ tuốc bin phản lực cánh quạt


title: Zieten (Trung đoàn Kỵ binh nhẹ)

text:
Trung đoàn Kỵ binh nhẹ "von Zieten" (), còn được biết đến với cái tên "Trung đoàn kỵ binh nhẹ Zieten (Brandenburg) số 3" (Husaren-Regiment von Zieten (Brandenburgisches) Nr. 3), là một trung đoàn kỵ binh nhẹ trong quân đội Phổ và sau đó là Quân đội đế chế Đức. Được thành lập năm 1730 và được đặt theo tên của vị chỉ huy đầu tiên, Hans Joachim von Zieten.

Chú thích

Tham khảo
Knötel, Richard, Knötel, Herbert, & Sieg, Herbert (1980). Uniforms of the World: A compendium of Army, Navy, Air Force uniforms 1700-1937, Charles Scribner's Sons

Đọc thêm
 Hofschröer, Peter, Prussian Cavalry of the Napoleonic Wars, 1807-1815, Osprey Publishing, London, 1986

Kỵ binh
Kỵ binh Phổ
Quân đội Phổ


title: Pranles

text:
Pranles  là một xã ở tỉnh Ardèche, vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ardèche

Tham khảo

Xã của Ardèche


title: Euchloron megaera

text:
Euchloron megaera là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae.

Phụ loài
Euchloron megaera megaera
Euchloron megaera asiatica Haxaire & Melichar, 2009
Euchloron megaera lacordairei (Boisduval, 1833)
Euchloron megaera orhanti Haxaire, 2010
Euchloron megaera serrai Darge, 1970

Hình ảnh

Liên kết ngoài
 Euchloron on the site «Lepidoptera và some other life forms» (Phần Lan)
 Euchloron  on the site «All-Leps: Barcode of Life»  (Canada
 Photos on the sites «Ianni Butterfly Enterprises» (USA) và Philippe Blanchot (Pháp)

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1758
Euchloron
Động vật Cộng hòa Trung Phi
Côn trùng Angola


title: Lịch sử Iran

text:
Lịch sử Iran hay còn được gọi là lịch sử Ba Tư, là lịch sử bao gồm nhiều đế quốc khác nhau trong suốt nhiều thiên niên kỷ qua tại Cao nguyên Iran và các khu vực xung quanh. Đế quốc Ba Tư là đế quốc đầu tiên trong một loạt các đế quốc trong lịch sử cai trị vùng Cao nguyên Iran (Irān - "Đất của các chủng tộc Aryan"). Theo một số quyển sử do người Âu viết, đế quốc này bắt nguồn từ hai Vương quốc Đông Ba Tư (Parsua) và Tây Ba Tư (Anshan) do nhà Achaemenes (690–328 trước Công nguyên) trị vì. Nhà Achaemenes thuộc sắc tộc Ba Tư của người Aryan xuất phát từ khu vực tỉnh Pars của Iran ngày nay. Trong nghiên cứu lịch sử Đế quốc Ba Tư cổ đại, người ta thường bị lệ thuộc nhiều vào các nhà sử học Hy Lạp cổ đại, điển hình như các tác phẩm kinh điển của Herodotos và Xenophon. Lý do là vì người Ba Tư xưa chỉ thể hiện lòng sùng kính các vị vua của họ qua việc cúng tế tông miếu, chứ không viết sách vở gì cả.

Tuy nhiên, một số người có tư tưởng "Đại dân tộc Iran", liệt một số triều đại người ngoại quốc vào lịch sử Iran. Theo cách nhìn này đế quốc Ba Tư được khởi đầu với những người Medes, sau khi họ cùng với người Babylonia tiêu diệt đế quốc Assyria, và khởi lập đế quốc Media. Vua xứ Anshan là Cyrus II (khoảng năm 575 - 529 trước Công Nguyên), tức Cyrus Đại Đế, lên nối ngôi vào năm 559 trước Công Nguyên) và đánh bại vua Media là Astyages tại Ecbatana, thống nhất hai dân tộc Ba Tư và Media thành một Đế quốc Achaemenes vào năm 550 trước Công Nguyên. Với chiến thắng hiển hách này, người Ba Tư trở thành bá chủ của châu Á, vì họ là nỗi sở hãi của các lân bang hùng mạnh. Dường như Cyrus Đại Đế đã chinh phạt một Vương quốc lân cận và giết cả vua nước ấy. Ông cũng thực hiện chiến thuật xuất sắc và giành chiến thắng vang dội, chinh phạt được Đế quốc Lydia vào nam 547 trước Công Nguyên. Sau đó, ông tiêu diệt được Đế quốc Tân Babylonia, rôi đưa người Do Thái trở về Jerusalem. Ông lập nên một Đế quốc Thế giới đầu tiên và để lại tiếng vang cho đến ngày nay. Đế quốc Ba Tư trở thành đế quốc huy hoàng nhất trong mọi quốc gia châu Á đương thời, do đó nhân dân tôn vinh Cyrus Đại Đế là vị "Quốc tổ" của họ.

Cuộc chinh phạt Ba Tư của quân Hồi giáo (633–656) kết thúc triều đại Sassanid. Từ thế kỷ 8 tới 10, dân Ba Tư dần dần bị thuần hóa qua đạo Hồi giáo, dẫn đến sự suy sụp của Hỏa giáo. Tuy nhiên, các thành tựu của người Ba Tư không hề bị mất nhưng bị nền văn minh Hồi giáo hấp thụ.

Sau nhiều thế kỷ bị quân ngoại bang đô hộ và chiếm đóng và một số triều đại ngắn ngủi của người Ba Tư, cuối cùng vào năm 1501, nước Ba Tư được thống nhất bởi triều đại Safavid, điều đó dẫn tới sự thay đổi từ đạo Hồi giáo Sunni qua đạo Hồi giáo Shi'a thành đạo chính thức của vương triều. Sự kiện đó đã trở thành sự kiện quan trọng nhất trong lịch sử Ba Tư. Ba Tư được cai trị bởi các vị vua được gọi là "shah" từ năm 1501 cho tới cách mạng Iran xảy ra vào năm 1979 và từ đó trở thành Iran.

Tổng quan
Iran có một lịch sử bao gồm lãnh thổ có biên giới khá cố định từ thế kỷ XX, và lịch sử của vài dân tộc đã sống trên lãnh thổ này từ nhiều thế hệ. Đặc biệt nhất là dân tộc Ba Tư, với một sức mạnh bản sắc văn hóa hiếm có, đã mấy phen đứng vững không bị ngoại bang đồng hóa, và còn đồng hóa lại các triều đại, chủng tộc đô hộ đất nước họ.

Theo con số đưa ra của CIA World Fact Book vào tháng 7 năm 2009,, nước Iran có khoảng 66,4 triệu dân, trong đó người Ba Tư chiếm 51%, người Azerbaijan 24%, người Gilak và người Mazandaran 8%, người Kurd 7%, người Ả Rập 3%, người Lur 2%, người Baloch 2%, người Turkmen 2%, và 1% là các sắc dân khác.

Trong các chủng tộc kể trên, người Ba Tư, Gilak, Mazandaran, Kurd, Lur và Baloch thuộc gia đình tộc Iran. Người Azerbaijan nguyên thủy thuộc Hồi tộc, tức tộc Thổ Nhĩ Kỳ, nhưng nay cũng đã lai nhiều với tộc Iran và tộc Kavkaz. Ngoài ra, người Tajik ở Tajikistan và người Pashtun ở Afghanistan cũng thuộc tộc Iran. Người Baloch cũng có mặt đông đảo ở Pakistan. Vì vậy, những người theo lý tưởng "Đại dân tộc Iran" thường sáp nhập lịch sử một số nước lân bang vào lịch sử Iran.

Những triều đại lớn của Iran đã từng hùng cứ những vùng đất rộng lớn bao quanh Iran ngày nay. Những vùng đất này, trước và sau những thời đại đó, có khi cũng được tính vào lịch sử Iran trong một số trường hợp.

Với những khám phá khảo cổ từ thế kỷ 19, nhiều trang lịch sử thời cổ đại của Iran đã được tìm lại, tranh cãi, viết thêm, và cũng có khi bị xóa bỏ vì một số lý thuyết bị chứng minh là không vững khi đối chiếu với các khám phá mới.

Khoảng thời gian dài xấp xỉ 7.000 năm, trên một vùng đất rộng bao la, với nhiều chủng tộc, nhiều triều đại, và nhiều lằn ranh không rõ ràng về thời gian, về không gian, về huyết hệ khiến cho lịch sử Iran rất phong phú và phức tạp. Tuy nhiên, nhờ có vài triều đại của người Ba Tư cai trị những lãnh thổ lớn, đại cương của lịch sử Iran lại đơn giản và dễ nhớ. Ngoài các triều đại đó ra, cách phân định các thời kỳ trong lịch sử Iran thường khác biệt nhau, tùy theo các tiêu chuẩn nào đã được chọn về cương thổ địa lý, về nhân chủng học, v.v…

Bảng tổng quan dưới đây liệt kê một số triều đại trong lịch sử Iran. Còn rất nhiều triều đại, nhất là thời thượng cổ, vắng mặt trong bảng tổng quan này.

Thời kỳ tiền triều đại
Trên cao nguyên Iran có hàng chục di chỉ thời tiền sử chứng tích của nhiều nền văn hóa cổ và sự định cư ở đô thị từ thiên niên kỷ thứ IV trước Công nguyên.

Người Iran thời sơ sử khởi sắc sau sự phân khai của các nhóm chủng tộc Âu-Ấn, và dấu tích họ được tìm thấy tại khu vực khảo cổ Bactria-Margiana, một trung tâm văn minh thời đại đồ đồng của miền Trung Á. Các bộ lạc Aryan và đến cao nguyên Iran vào thiên niên kỷ thứ ba và thứ hai trước Công nguyên, và có lẽ bằng nhiều đợt. Lâu dần họ phân biệt thành các nhóm tộc phía đông và các nhóm phía tây. Đến thiên niên kỷ thứ nhất TCN, nhóm phía tây gồm có các dân tộc Media, Ba Tư, Bactria và Parthia; nhóm phía đông có các dân tộc Cimmeria, Sarmatia và Alan sinh sống tại các thảo nguyên phía bắc Biển Đen. Người Pashtun và Baloch định cư ở vùng núi phía tây bắc Ấn Độ và vùng Balochistan ở Pakistan ngày nay. Lại có các tộc khác như người Scythia tản mác xa đến bán đảo Balkan phía tây và vùng Tân Cương phía đông.

Văn minh Jiroft

Văn minh Jiroft được phát hiện từ thập niên 1970 với hơn 100 di chỉ được tìm thấy quanh thành phố Jiroft. Những di chỉ này cho thấy sự hiện diện của một nền văn minh ngay từ thiên niên kỷ V trước Công Nguyên. Những thành tựu và những sắc thái của nền văn minh này đã khiến nhiều ý kiến xem rằng đây chính là nền văn minh gốc của nhân loại, thầy của các nền văn minh Ai Cập, văn minh Lưỡng Hà và văn minh lưu vực sông Ấn.

Văn minh Sơ Elam

Văn minh Sơ Elam được xếp vào giai đoạn 3200 TCN đến 2700 TCN, với nhiều ý kiến dị biệt về niên đại như đối với các thời đại xa xưa khác. Đặc trưng của nền văn minh này là những di tích và cổ vật có ghi khắc văn tự Sơ Elam và văn tự đường gạch Elam. Hai văn tự này đến nay vẫn chưa được giải mã.

Những di tích của nền văn minh này được tìm thấy chủ yếu ở Susa, ở Teppe Sialk nơi có một ziggurat thời này và ở Tepe Yahya.

Xứ Elam

Lịch sử Iran, ban đầu, trong suốt một quảng thời gian dài trên dưới 1700 năm (2550 TCN - 843 TCN), chỉ tập trung trong một khu vực miền tây nam khá hạn chế của xứ Iran ngày nay: bờ cõi xứ Elam và vài vùng phụ cận. Xứ Elam, nhờ ở cạnh bên miền Lưỡng Hà, nơi nhiều bia ký và tài liệu lịch sử đã được khai quật, giải mã, và đối chiếu, nên đã được biết đến ít nhiều trên khắp thế giới từ thế XX. Từ năm 2550 TCN (còn nhiều tranh cãi về niên đại chính xác), dưới các quốc hiệu Awan (2550 TCN - 2120 TCN), Simashki (2120 TCN - 1850 TCN) và Elam (1850 TCN - 539 TCN), vương quốc này đã sánh vai với các cường quốc của Lưỡng Hà như Lagash, Akkad, Assyria và Babylonia. Người ta đã biết tên và ước tính được năm cai trị của không dưới 65 vị vua của xứ này. Vị vua đầu tiên được biết tên (theo "Cambridge Ancient History" xuất bản năm 1971) là Peli, cai trị Awan vào khoảng năm 2500 TCN.

Xứ Elam, với thêm các nước phụ thuộc, có diện tích rộng khoảng 150.000 km². Lúc rộng lớn nhất diện tích này lên đến khoảng 350.000 km², tức là tương đương với Việt Nam ngày nay. Nhiều sử gia gọi Elam là đế quốc trong những giai đoạn hưng thịnh của xứ này.

Thủ đô vào buổi đầu của Elam là Anshan, một thành phố đã có từ thiên niên kỷ IV TCN. Nhưng thủ đô chót, thành Susa lại to lớn và nổi tiếng hơn. Và có lẽ Susa cũng được xây dựng trước cả Anshan: vào khoảng năm 4000 TCN. Susa được nhắc đến trong lịch sử lần đầu tiên vào thời vua Sargon xứ Akkad (2334 TCN - 2279 TCN) ở Lưỡng Hà. Khi xứ Akkad mất, vua Awan là Puzur-Inshushinak giành Susa vào lãnh thổ Elam. Người Lưỡng Hà Ur chiếm Susa và đầu thế kỷ XXI TCN.

Vào năm 2004 TCN, vương triều thứ ba của xứ Ur, lúc ấy là vương quốc mạnh nhất ở Lưỡng Hà, bị liên quân người Amorites và Elam (của vua Kindattu xứ Simashki) tiêu diệt. Vua Ur là Ibbi Sin bị giải về Elam. Thành phố Susa cũng về tay Elam.

Năm 1781 TCN, tiếp theo cái chết của vua Assyria là Shamshi Adad I, một cuộc chiến tranh kéo dài trong 20 năm đã diễn ra giữa các nước Assyria, Mari, Esnunna, Babylonia, Isin, Larsa, Aleppo (ở Syria) và Elam. Cuộc chiến này đưa đến chiến thắng và bá quyền của vua Hammurabi xứ Babylonia, người được coi là cha đẻ của bộ luật đầu tiên trên thế giới.

Trong khoảng thời gian tiếp theo đó, người ta chỉ biết ít sự kiện về Elam, ngoại trừ tên các triều đại và tên các vị vua một cách khá đầy đủ. Đến khoảng 1400 TCN, một triều đại mới được bắt đầu với vua Ige-halki (nhà Igehalki), có lẽ được lập lên bởi vua xứ Babylonia là Kurigalzu I. Trước đó Kurigalzu I đã phải thực hiện nhiều chiến dịch để chiếm vùng Kabnak và tây bộ Elam. Kế đó, bắt đầu một thời gian giao hảo tốt đẹp giữa Elam và Babylonia. Các vua Babylonia thường gả công chúa sang Elam. Các vua Elam nổi bật trong thời này có Humban-numena (1355 TCN - 1345 TCN), là một nhà chinh phục lớn (so với tầm cỡ các xứ thời đó) và người kế vị ông là Untash-Napirisha (1345 TCN – 1305 TCN), người cho xây thành phố Dur-Untash (Choga-Zambil).

Sau Untash-Napirisha, xứ Elam thường bị vua Assyria là Tukulti-Ninurta I tấn công. Đồng minh của Elam là Babylonia cũng bị vua này đánh bại. Elam hùng mạnh trở lại với Kidin-Hutran III (1245 TCN – 1215 TCN). Ông nhiều lần tấn công vào bờ cõi Babylonia, khiến các căn cứ Assyria ở đấy bị suy yếu, nhưng cũng làm cho nhà Kassites của Babylonia yếu thêm.

Nhà Igehalki được tiếp nối bởi nhà Shutrukid. Một cuộc nghiên cứu gần đây cho rằng hai triều đại này có thể chỉ là một. Với nhà Shutrukid, xứ Elam đạt đến đỉnh cao hùng mạnh trong lịch sử của họ. Thời này, hai xứ Assyria và Babylonia đều không mạnh lắm. Sau nhiều chiến dịch đánh vào Babylonia, Shutruk-Nahhunte I (1190 TCN – 1155 TCN) chiếm được thủ đô Babylon (1170 TCN) và diệt nhà Kassites của xứ này (1167 TCN). Năm 1166 TCN, Shutruk-Nahhunte I đánh bại vua Assyria là Assur Dan I, chiếm vùng phụ cận hồ Tiểu Zab.

Người Babylonia nổi lên, lập nhà Isin I, dần dần khôi phục lại lãnh thổ. Năm 1150 TCN, họ đánh Elam, lấy lại tượng hai vợ chồng "thần hộ mệnh quốc gia" của Babylonia là thần Marduk và nữ thần Tsarpanitum - khi trước bị Shutruk-Nahhunte I cướp đi - rước về. Elam qua đánh bại lại Babylonia, đem đi hai tượng năm 1143. Mười tám năm sau, người Babylonia, dưới sự thống lĩnh của vua Nebuchadrezzar I, đoạt lại hai pho tượng này. Và lần này, họ tàn phá cả đất nước Elam. Vua Elam là Hutelutush-Inshushinak (1125 TCN – 1105 TCN) phải rút về đất Anshan phía đông nam. Nhà Shutrukid mất ít lâu sau đó.

Sử học hiện nay không biết tên một vua Elam nào từ khoảng 1050 TCN đến 753 TCN. Khoảng 1050 đến 950 TCN có nhiều dân tộc di cư vào Tây Nam Á, tiêu diệt hoặc làm suy yếu nhiều nước cổ. Hai dân tộc quan trọng nhất là người Media đến định cư ở miền tây bắc Iran và người Ba Tư đến định cư miền tây nam Iran. Người Ba Tư chiếm vùng Anshan và lập xứ Parsumash ở đấy.
Năm 843 TCN xứ Parsumash bị Assyria chiếm. Qua sự kiện đó người ta biết được là Elam đã mất vùng Anshan khá lâu trước đó. Và qua những sự kiện khác người ta cũng biết được là Elam đã chiếm lại được vùng Susa, và dời trọng tâm về vùng này.

Thời Tân Elam thứ hai (753 TCN - 646 TCN) là một thời người Elam tranh đấu để giữ gìn bờ cõi chống lại những cuộc xâm lăng của đế quốc Assyria. Các vua Elam thường liên kết với người Babylonia và nhiều láng giềng nhỏ khác, mấy lần giúp Babylonia nổi lên thoát ách đô hộ của Assyria. Nhưng Assyria thường thắng trận, và giữ quyền kiểm soát Babylonia. Sau một cuộc nổi dậy lớn của vua Babylonia là Shamash-shum-ukin chống lại Assyria, có hậu thuẫn mạnh từ Elam, vua Assyria là Assurbanipal đã đem quân tàn phá Susa năm 646 (hoặc 639 TCN). Các bia ký Assyria kể rằng lần này họ đã hoàn toàn xóa tên xứ Elam. Nhiều sách trong thế kỷ XX căn cứ vào các tài liệu này và coi năm 639 TCN là thời điểm kết thúc của Elam. Nhưng thật ra Elam, vỡ thành nhiều xứ nhỏ như Susa, Malamir, Zamir, Samati, v.v… vẫn còn tồn tại thêm được 1 thế kỷ nữa, đến năm 539 TCN, trước khi bị sáp nhập vào đế quốc Ba Tư của Cyrus Đại Đế. Thành phố Susa cũng đã tái sinh được từ những tro gạch hoang tàn và vươn lên thành một trong bốn đất kinh kỳ của Cyrus Đại Đế về sau.

Huyền sử Iran

Huyền sử Iran có thể mang nhiều tình tiết hoang đường, chẳng hạn với những ông vua ngự trị trên cả thế giới, hay trị vì hàng trăm năm, v.v… Nhưng huyền sử cũng thường được giảng dạy ở học đường trong một ít giờ học lịch sử. Và nhiều mẫu chuyện rút trong huyền sử cũng thường được các vua chúa, quan tướng cho đến dân gian coi làm tấm gương hành xử qua các đời, khiến huyền sử có tác động hoàn toàn thật trên chính sử.

Có nhiều nguồn tài liệu nói về huyền sử Iran. Hai nguồn nổi tiếng là bộ sử bằng văn xuôi Tarikh al-Rusul wa al-Muluk của Al-Tabari (838-923) và thiên sử thi Shahnama của Firdausi (935-1020). Hoàng đế Kay Khosrow của nhà Kayani là vị vua vĩ đại nhất trong huyền sử Iran. Có tài liệu đánh đồng ông với vị Hoàng đế đã gầy dựng nên Đế quốc Ba Tư hùng mạnh - Cyrus Đại Đế. Tiểu sử của Hoàng đế Cyrus Đạị Đế được ghi nhận trong sử cũ Hy Lạp trong khi tiểu sử của Hoàng đế Kay Khosrow được ghi nhận trong sử cũ Ba Tư.

Các triều đại được nhắc đến trong huyền sử Iran có:
 Nhà Pishdadi
 Nhà Kayani
 Nhà Shansab, sau đổi tên thành nhà Ghor, đã vào chiếm Bắc Ấn vào cuối thế kỷ 12.

Đế quốc Media (728 TCN - 550 TCN)

Dân tộc Elam không thuộc nhóm Ấn-Âu hay Ấn-Iran. Nhân vật thuộc chính sử người tộc Iran đầu tiên là Deioces - vị vua khai quốc của Media. Ông được nhắc đến trong các bia ký của đế quốc Assyria và trong bộ sử Historiai của Herodotos. Niên đại trị vì của ông còn trong vòng tranh cãi. Ông đã quy định luật pháp và tổ chức xây kinh thành Ecbatane (nay là Hamadan). Có thể vào năm 715 TCN ông đã bị vua Assyria là Sargon II đánh bại và bắt đày đi xa xứ .

Vua Phraortes lên kế vị vua cha Deioces. Ông thân chinh đánh quân Assyria, và bị tử trận. Trong lúc ông đang chinh chiến ở Assyria thì đại quân Scythia kéo đến đánh tan tác quân của con ông là Cyaxares, và đô hộ nước Media.

Vào năm 625 TCN, vua Cyaxares vùng lên đánh đuổi được người Scythia, tiêu diệt các thủ lĩnh người Scythia và giành lại độc lập cho đất nước. Ông xây dựng lực lượng Quân đội Media hùng cường. Ông họp binh với vua Nabopolassar của Babylonia diệt được đế quốc Assyria ở Iraq. Ông cũng đánh nước Lydia từ năm 585 cho đến năm 580 TCN. Media trở thành đế quốc rộng lớn nhất thế giới dưới thời ông và con ông là vua Astyages.

Vua Astyages làm trái lòng dân, lại gặp phải đối đầu với một vị vua tài ba hiếm có là Cyrus Đại đế khiến cho Media bị vĩnh viễn xóa tên trên bản đồ thế giới.

Buổi đầu của dân tộc Ba Tư (? - 551 TCN)

Theo sử gia Herodotos (484 TCN - 425 TCN), người Ba Tư lúc đầu gồm 10 bộ lạc. Hai nước của người Ba Tư được biết đến trong chính sử trước tiên có lẽ là xứ Parsua và xứ Parsumash. Theo biên niên sử của Assyria, năm 843 TCN vua Assyria là Shalmaneser III chinh đông, chiếm được xứ Parsua ở phía đông nam hồ Urmia (tây bắc Iran).

Xứ Parsumash ở về phía bắc thành phố Susa. Xứ này do dòng dõi của vua Achaemenes, có buổi đầu là huyền thoại, cai trị. Con của Achaemenes là Teispes (675 TCN - 645 TCN) mở rộng lãnh thổ, xưng là vua thành Anshan cách Susa hơn 500 km về phía đông nam. Từ Anshan, ông lại chiếm được xứ Parsa nay ở vùng thành phố Shiraz. Teispes cho con trưởng là Ariaramnes (645 TCN - 600 TCN) làm vua Parsa, và con thứ là Cyrus I làm vua hai xứ Anshan và Parsumash, nhưng phải thần phục anh. Các xứ này, do hai chi của nhà Achaemenes cai trị, đều là chư hầu của đế quốc Media cho đến những năm đầu đời của vua Cyrus II (559 TCN - 530 TCN) - vị Hoàng đế sáng lập ra chế độ quân chủ Ba Tư cổ kính.

Nhà Achaemenes, thời đế quốc Ba Tư (551 TCN - 330 TCN)

Vua Cyrus II thôn tính được Media và lên ngôi vua nước này, và trở thành Hoàng đế Cyrus Đại đế của Đế quốc Ba Tư. Là một vị vua lỗi lạc, ông xây dựng một trong những lực lượng Quân đội hùng mạnh nhất trong lịch sử thế giới. Ông thực hiện chính sách kết hợp giữa ngoại giao với sức mạnh quân sự để mở rộng bờ cõi, xua đại quân không ngừng chinh phạt và liên tục giành chiến thắng trước những Vương quốc giàu có và hùng mạnh như Lydia và Babylon, thậm chí còn gặt hái thắng lợi trong cuộc chinh phạt người Saka theo nhà sử học Ctesias.

Ông đặt được nền móng cho một đế quốc Ba Tư rộng lớn, văn minh, hưng thịnh, thành niềm tự hào lớn nhất của dân tộc ông. Ông xưng là "Đức Vua của các vị vua", "Đức Vua của bốn phương Trái Đất", và cho phép một số nước chư hầu tiếp tục giữ vương chế. Ông cai trị theo một cách thức phong kiến rất mềm mỏng. Công cuộc bành trướng do Hoàng đế Cyrus Đại Đế đề xướng đã đưa Đế quốc Achaemenes trở thành đế quốc rộng lớn nhất trong thời kỳ cổ đại, chỉ sau Đế quốc La Mã khổng lồ. Kế thừa và tiếp tục xây dựng một đế quốc hùng mạnh như vậy, một vị Hoàng đế kiệt xuất khác của Vương triều Achaemenes là Darius I đã tiến hành những cải cách lớn lao, phát triển đất nước.

Thời nhà Achaemenes, Hỏa giáo trở thành quốc giáo của Ba Tư, và tiếp tục giữ vị thế này cho đến thời thuộc Ả Rập. Có ý kiến cho rằng nhà tiên tri vĩ đại Zoroaster sống cùng thời với vị vua vĩ đại Cyrus Đại Đế, và các tín đồ Hỏa giáo đã phò tá đắc lực ông trong những trận thắng vang dội. Ông cũng thi hành chính sách tự do tôn giáo, văn hóa và tôn trọng nhân quyền đối với các dân tộc dưới quyền ông, nên được các ngoại tộc như người Do Thái kính nể. Trụ Cyrus - ghi nhận của Hoàng đế Cyrus Đại Đế về cuộc chinh phạt xứ Babylon của ông - được nhiều người coi là Tuyên ngôn Nhân quyền đầu tiên trong lịch sử.

Các vị "Vua của các vị vua" nhà Achaemenes có bốn kinh đô: Susa, Ecbatana, Babylon và Pasargadae - một kinh thành do chính vua Cyrus Đại Đế gầy dựng. Dưới triều vua Darius I, một cung điện cũng được xây dựng ở thành phố Persepolis, và thành phố này trở thành kinh đô nghi lễ của Đế quốc Ba Tư.

Hoàng đế Cyrus Đại Đế tử trận trong trận đánh khốc liệt với người người Massagetae theo ghi nhận của nhà sử học Herodotus, hoặc là người Derbices và quân Ấn Độ theo ghi nhận của nhà sử học Ctesias, hoặc là qua đời bình yên tại kinh thành Pasargadae theo ghi nhận của nhà sử học Xenophon vào năm 529 TCN. Các hậu duệ của ông mở rộng bờ cõi sang Ai Cập, đồng bằng sông Ấn và Đông Âu. Hoàng đế Darius I xua quân đàn áp cuộc bạo loạn tại Babylon, tiêu diệt được thủ lĩnh phiến quân Ai Cập, và tiến hành chinh phạt các bộ lạc Iran của người Saka.<ref>Shahbazi, Shapur, Encyclopedia Iranica, 7, trang 41</ref> Đế quốc Achaemenes cũng đô hộ được một số nước của tộc Hy Lạp, người tộc Hy Lạp nuôi chí phục thù, và lập được một phong trào và một liên minh, do vương quốc Macedonia làm minh chủ.

Ngay từ đời vua Darius I, người Hy Lạp đã kháng cự quyết liệt. Sau khi dẹp tan tác một cuộc nổi dậy của nhân dân Ionian, ông cho quân chinh phạt xứ Hy Lạp. Ý tưởng kết liễu hoàn toàn xứ Hy Lạp của ông bị thất bại, với trận Marathon vào năm 490 TCN. Hoàng đế Xerxes I lên nối ngôi vua cha, tiến đánh Hy Lạp và giành nhiều chiến thắng, đốt được cả thành Athena, nhưng sau đó thua trận và rút quân trở về. Sau đó, ông xây dựng cung điện, và ông là vị vua kiệt xuất cuối cùng của Vương triều Achaemenes. Sau khi ông qua đời, Đế quốc Ba Tư suy vong.

 Thuộc Macedonia (330 TCN - 312 TCN)

Vào năm 334 TCN, vua xứ Macedonia là Alexandros Đại đế lên đường chinh phạt châu Á, theo gương Hoàng đế Cyrus Đại Đế thiết lập một Đế quốc rộng lớn. Ông thống lĩnh liên quân Hy Lạp tiến đánh và liên tục đánh thắng quân Ba Tư, chiếm được Đế quốc Achaemenes.Samuel Willard Crompton, Alexander the Great, trang 60 Trong một thời gian ngắn ngủi (334 TCN - 323 TCN), ông đã đặt được nền móng truyền bá văn minh Hy Lạp trên lãnh thổ cũ của nhà Achaemenes. Tuy nhiên, ông cũng phải bỏ lễ nghi triều chính của Macedonia mà thay đổi theo cách thức Ba Tư, và cưới một công chúa Ba Tư là Stateira II để được thêm sự ủng hộ của người bản xứ. Tuy đánh bại Hoàng đế Darius III nhưng ông nỗ lực xây dựng một lăng tẩm hoành tráng tại kinh đô Persepolis, cho vị "Vua của các vị vua" thất thế.

Alexandros chết đột ngột, các tướng lãnh của ông đánh nhau liên miên trong 4 cuộc chiến tranh Diadochi. Kể từ năm 312 TCN, lãnh thổ Iran ngày nay về tay tướng Seleukos, sáng tổ của nhà Seleukos.

 Nhà Seleukos (312 TCN - 63 TCN)

Tướng Seleukos trở thành vua Seleukos I Nikator, cai trị liên danh với hoàng hậu Apamea xuất thân là một công chúa Ba Tư. Ông và các hậu duệ áp dụng đường lối cai trị của Darius I nhà Achaemenes, rồi sau lại theo đường lối của Cyrus Đại đế

Nhà Seleukos lúc ban đầu cai trị toàn cõi Iran ngày nay, nhưng từ năm 250 TCN - lúc nhà Arsaces khởi nghiệp - trở đi, thì mất kiểm soát phần nào lãnh thổ Iran, và cuối cùng bị đánh đuổi khỏi lãnh thổ này.

Song song với nhà Seleukos, có một số triều đại cai trị những vùng đất hạn chế, và thường là chư hầu của vương triều này. Một thí dụ điển hình là vương quốc Mecene-Kharacene ở phía bắc vịnh Ba Tư, thành lập năm 129 TCN.

 Nhà Arsaces (250 TCN - 226)

Nhà Arsaces là của người Parthia thuộc tộc Iran. Họ được người Trung Quốc biết đến dưới tên nước An Tức. Phía tây, họ đẩy lùi nhà Seleukos chỉ còn lại Syria. Họ cũng ngăn được bước tiến của đế quốc La Mã khi họ đánh bại quân đội La Mã tại trận Carrhae năm 53 TCN.

Tuy bị nhiều cuộc nội chiến và ngoại xâm đến từ các dân tộc du mục từ Trung Á, nhà Arsaces đã tồn tại được 476 năm, và trở thành triều đại dài nhất trong chính sử tộc Iran.

Song song với nhà Arsaces, có một số triều đại cai trị những vùng đất hạn chế, với tính cách chư hầu hoặc thuộc quốc. Nổi tiếng nhất là nhà Bazrangi, tổ tiên của nhà Sassanid. Nhà Bazrangi đóng đô ở Istakhr, gần cố đô Persepolis.

 Nhà Sassanid (226 - 651)

Người Ba Tư hưng thịnh trở lại, lật đổ nhà Arsaces và lập nhà Sassanid. Nhà Sassanid đem lại một thời đại văn minh rực rỡ, với một lãnh thổ rộng lớn hơn nhà Arsaces, nhưng còn kém nhà Achaemenes.

Phía tây, họ khiến đế quốc La Mã phải kiêng nể. Đến thời La Mã bị chia thì hai lần họ suýt lấy được kinh đô Đông La Mã (Byzantine) là Constantinopolis. Phía đông bắc, họ ngăn được những cuộc xâm lăng của Đột Quyết, đế quốc rộng lớn nhất thế giới trong khoảng từ năm 560 đến 580. Phía tây nam, họ đánh lùi được những cuộc xâm lăng của người Ả Rập, và lại đô hộ nhiều vùng đất phía đông và nam bán đảo Ả Rập.

Song song với nhà Sassanid, có một số triều đại cai trị những vùng đất hạn chế, chẳng hạn như:
 Nhà Karen (537 - 647) ở Tabaristan.

 Thuộc Ả Rập (651 - 821)
Bán đảo Ả Rập thống nhất thành một nước năm 631, và bắt đầu chiến tranh với nhà Sassanid kể từ năm 633. Lãnh thổ Iran ngày nay rơi vào vòng kiểm soát của người Ả Rập năm 642, nhưng người Ba Tư nổi lên hùng cứ một vài nơi, đến năm 651 thì nhà Sassanid mới mất.

Với sự đô hộ của người Ả Rập, đạo Hồi dần dần trở thành tôn giáo chính của các chủng tộc Iran. Người Ba Tư truyền bá văn minh của họ cho người Ả Rập, và hợp tác với người Ả Rập phát huy thời đại hoàng kim của Hồi giáo trong mấy trăm năm.

Vào buổi ban đầu, khi chính quyền trung ương của người Ả Rập còn thịnh, thì lãnh thổ Iran chịu nhiều ảnh hưởng của sự cai trị của:
 Các vị khalip chính thống (632 - 661)
 Nhà Umayyad (661 - 750)
 Nhà Abbas (750 - 1258)

Tuy bị đô hộ, nhưng trong khoảng 60 năm đầu (642 - 700) tiếng Ba Tư vẫn được dùng như một ngôn ngữ hành chánh chính thức trong đế quốc Ả Rập. Đến thời quan tổng đốc Al-Hajjaj (694 - 714) thì tiếng Ba Tư mới bị cấm trong các công văn. Kể từ đó, tiếng Ba Tư trung cổ pha trộn với tiếng Ả Rập, chuyển hóa nhanh chóng thành tiếng Ba Tư hiện đại.

Người Ba Tư vẫn hiện diện trong giới lãnh đạo hàng đầu của đế quốc Ả Rập, như tướng Abu Muslim Khorasani, khai quốc công thần của nhà Abbas, đạo sư Abu Hanifa, tổ sư phái Hanafi là phái lớn nhất trong hệ phái Sunni của đạo Hồi, hoặc gia đình Barmak vizia của nhà Abbas.

Trong thời này, nhiều triều đại nhỏ của người địa phương vẫn được duy trì, và thành lập, như:
 Nhà Ghavparehid-Dabuyehid ở Ghilan (660 - 765)
 Nhà Ghavparehid-Padhospanid ở Ruyan và Rustemdar (660 - 1597)
 Nhà Bawendyes-Keyusyes ở Mazandaran (665 - 1006)
 Nhà Mesidites ở Shirwan (800 - 1067)

 Các triều đại êmia tự chủ (821 - 1094)
Nhà Abbas đến khoảng năm 820 thì suy yếu dần, khiến nhiều chư hầu hoặc thống đốc các tỉnh ly khai thành những triều đại bán độc lập. Những triều đại với lãnh thổ lớn có:
 Nhà Tahir (821 - 873) người Ba Tư.
 Nhà Saffar (861 - 1003) người Iran.
 Nhà Samani (874 - 999) người Ba Tư, khởi nghiệp ở Trung Á.
 Nhà Buya (932 - 1094) người Ba Tư, trên danh nghĩa phò tá các khalip nhà Abbas nhưng thực chất là áp chế các khalip này.

Những triều đại với lãnh thổ nhỏ có:
 Nhà Alavid (864 - 930) ở Tabaristan và Dailem.
 Nhà Hashim (868 - 1077) ở một phần của Shirwan.
 Nhà Saj (889 - 929) ở Azerbaijan.
 Nhà Sallarid (941 - 1064) ở Ghilan.
 Nhà Ziyar (928 - 1077) ở Ghilan và Gorgan.

Từ thời nhà Tahir trở đi thì phong trào phục hưng tiếng Ba Tư ngày càng mạnh. Người Ba Tư truyền bá đạo Hồi cho người Thổ Nhĩ Kỳ rất thành công và tiếng Ba Tư trở thành ngoại ngữ thông dụng của người Thổ Nhĩ Kỳ tại những vùng đất mênh mông miền Trung Á.

 Thuộc Thổ Nhĩ Kỳ (1027 - 1239)
Người Turkmen thuộc tộc Thổ Nhĩ Kỳ lập nhà Ghaznavi ở Afghanistan năm 977. Nhà này bành trướng nhanh vào lãnh thổ Iran và đến năm 1027 thì họ kiểm soát được gần trọn lãnh thổ này . Vì có thuyết cho rằng tổ của nhà Ghaznavi là con cháu của vị hoàng đế nhà Sassanid cuối cùng nên nhiều người coi nhà Ghaznavi là một triều đại Ba Tư chính thống.

Con trai của vị vua khai quốc nhà Ghaznavi là Sultan Mahmud lên nối ngôi vào năm 997. Là một vị vua kiệt xuất và đầy tham vọng, ông mở rộng bơ cõi. Từ năm 1000 cho đến năm 1025, Sultan Mahmud tiến hành chinh phạt Ấn Độ đến 17 lần, dù ông không có ý định thiết lập một Đế quốc Hồi giáo nào tại đây. Ấn Độ bị cướp bóc ác liệt. Với nhà Ghaznavi cuộc phục hưng văn hóa Ba Tư đạt đến mức huy hoàng rực rỡ với các nhà bác học, nhà thơ, nhà văn tại triều đình sultan Mahmud. Kinh đô Ghazni trở nên phồn vinh, chẳng thua gì kinh thành Bagdad của các Khalip khi đó.

Năm 1025 các bộ lạc Oghuz thuộc tộc Thổ Nhĩ Kỳ qua sông Amu Darya vào định cư trong đế quốc Ghaznavi. Người Oghuz có hai nhóm, nhóm lớn lập đế quốc Seljuk, hùng cứ Iran, Iraq, Syria, Thổ Nhĩ Kỳ, v.v…; nhóm nhỏ là người Azerbaijan nay chiếm 24% dân số Iran. Phần lớn đất Iran ngày nay chuyển từ tay nhà Ghaznavi sang nhà (Đại) Seljuk sau trận Dandanaqan năm 1040. Nhà Đại Seljuk đóng đô ở Isfahan, và học tiếng Ba Tư, sống theo văn hóa Ba Tư.

Năm 1148 vùng đất Khwarezm phía đông biển Caspi tách rời khỏi đế quốc Seljuk và sau đó hưng khởi thành đế quốc Khwarezm. Đế quốc này cũng thuộc tộc Thổ Nhĩ Kỳ. Họ chiếm phần lớn đất Iran ngày nay kể từ năm 1194. Năm 1205, vị vua hùng mạnh của triều đại này, Ala ad-Din Muhammad xưng là Shah (vua, theo tiếng Ba Tư).

Vì ảnh hưởng lớn của văn minh Ba Tư, nên nhiều người gọi thời đại này là thời Ba Tư - Thổ Nhĩ Kỳ. Các triều đại lớn là:
 Nhà Ghaznavi (977 - 1187) (Sau 1040 họ tồn tại chủ yếu ở Afghanistan và Pakistan).
 Nhà Đại Seljuk (1037 - 1192)
 Nhà Khwarezm-Shah (1077 - 1231) (Từ 1077 đến 1148 họ là chư hầu của nhà Đại Seljuk).
 Nhà Ghur (1148 - 1215) phần lớn ở Afghanistan, Pakistan. Họ có một phần đất ở đông bộ Iran ngày nay.

Các triều đại nhỏ có:
 Nhà Ismail (1090 - 1255) ở trung bộ Ba Tư.
 Nhà Shah (1100 - 1550) ở Shirwan.
 Nhà Atabeg của Azerbaijan (1136 - 1225).

Cũng nên kể đến một triều đại không nhỏ, nhưng nằm bên ngoài cương thổ Iran ngày nay, là:
 Nhà Ayyub (1171 - 1341) của người Kurd thuộc tộc Iran, tại Ai Cập, Libya, tây bộ bán đảo Ả Rập và Syria.

 Thuộc Mông Cổ (1255 - 1500)
 Nhà Y Nhĩ Hãn (1256 - 1353)
Ala ad-Din Muhammad II, nhà chinh phục lớn nhất của nhà Khwarezm Shah có lẽ còn bành trướng đế quốc Khwarezm rộng lớn hơn nữa, nếu ông ta không có một kình địch sống đồng thời đại là Thành Cát Tư Hãn. Trong khoảng thời gian ngắn ngủi từ năm 1218 đến năm 1222, Thành Cát Tư Hãn và các tướng sĩ Mông Cổ đã đánh nhà Khwarezm Shah ngã quỵ, tàn sát dân chúng của nhiều thành phố lớn nhỏ, khiến dân số tộc Iran và các chủng tộc khác trong vùng bị suy giảm một cách thê thảm.

Con của Ala ad-Din Muhammad II là Jalal ad-Din Mingburnu cũng là một chiến tướng có khả năng, đã chiếm lại được đất Iran trong năm 1223 sau khi Thành Cát Tư Hãn về xứ . Nhưng dưới thời Đại Hãn Oa Khoát Đài, đại quân Mông Cổ trở lại chiếm hầu hết đất Iran trong khoảng 1235-1239 . Đến năm 1255, trước sức tấn công của Húc Liệt Ngột, thành trì cuối cùng của nhà Ismail ở trung bộ Ba Tư là Alamut bị hạ.

Húc Liệt Ngột và các con cháu ông ta được các Đại Hãn phong làm Il-Khan (Tiểu Hãn) nên triều đại này được gọi là nhà Ilkhan hay nhà Y Nhĩ Hãn (1256 - 1353).

Người Ba Tư, tuy bị đô hộ, nhưng đã đem văn hóa chinh phục được kẻ thống trị và thuyết được các vua nhà Y Nhĩ Hãn theo Hồi giáo. Người Mông Cổ dần dần đồng hóa hòa lẫn với người Iran. Sự đồng hóa này cho phép một số ý kiến coi nhà Y Nhĩ Hãn biến thành một triều đại địa phương kể từ một thời điểm nào đó.

Sau vua Abu Sa'id Bahadur (1316-1335), nhà Y Nhĩ Hãn suy yếu hẳn. Thực quyền ở Iran nằm trong tay 5 triều đại là:
 Nhà Ilkhan-Jalayir (1336 - 1432) ở Iraq rồi Khuzistan.
 Nhà Banu Kurt (1248 - 1383).
 Nhà Muzaffar (1335 - 1392).
 Nhà Serbedarian (1335 - 1381).
 Nhà Jubanian (1337 - 1355).

 Nhà Timur (1369 - 1505)
Nhà chinh phục Thiết Mộc Nhi tức Timur (1369 - 1405) dấy nghiệp ở Trung Á, thôn tính hoặc hàng phục toàn cõi Iran, và tiến xa đến bán đảo Tiểu Á. Ông ta xưng là dòng dõi Thành Cát Tư Hãn, nhưng chiếm đến đâu cũng áp đặt tiếng Ba Tư làm ngôn ngữ chính thức. Con cháu ông ta nối nhau làm vua được thêm 1 thế kỷ, tức là nhà Timur.

Tuy nhiên, các thế lực khác nhanh chóng hùng cứ nhiều vùng đất khác của Iran, như:
 Nhà Seyid của Laristan và Resht (1361 - 1591) ở Ghilan.
 Nhà Karakoyunlu (1396 - 1468) ở tây bộ Iran.
 Nhà Akkoyunlu (1400 - 1508) ở phần lớn Iran, Iraq ngày nay và vài vùng lân cận.

 Nhà Safavid (1500 - 1722)

Shah Ismail I, một thiếu niên xuất chúng mới 14 tuổi, khởi nghiệp lập nhà Safavid khoảng năm 1500, xưng đế phần lớn những vùng đất thuộc Iraq và Iran ngày nay. Vào năm 1508, ông chinh phạt thành Baghdad - một thành phố có tầm quan trọng về chiến lược - từ tay nhà Akkoyunlu, đánh bại vua Murad nhà Akkoyunlu và kết liễu luôn triều đại này, rồi ít lâu sau đó ông chinh phạt được người Uzbek ở xứ Bukhara.Gábor Ágoston, Bruce Alan Masters, Encyclopedia of the Ottoman Empire, trang 71 Ông còn phái các nhà truyền giaó Shi'a đến vùng Tiểu Á, kích động các bộ lạc của người Thổ Nhĩ Kỳ tại đây làm loạn chống lại Đế quốc Ottoman. Để trả đũa, vào năm 1514, vị Sultan tàn bạo và quả cảm của nhà Ottoman là Selim I thân chinh kéo đại quân tinh nhuệ tiến đánh Đế quốc Ba Tư và đánh tan tác Quân đội Ba Tư hùng mạnh do Shah Ismail I thân chinh thống lĩnh trong trận đánh quyết định tại Chaldiran.Alfred J. Andrea, James H. Overfield, The Human Record: Since 1500, trang 64Phillip Chiviges Naylor, North Africa: a history from antiquity to the present, trang 110 Tuy nhiên, dù Sultan Selim I chiếm được kinh thành Tabriz sau chiến thắng này, nhưng ông không giữ vững được đất đai mới chiếm, do đó Đế quốc Safavid đã chiếm lại được kinh đô.

Tuy nhiên, với chiến bại của Quân đội Ba Tư tại Chaldiran thì các tín đồ Shia Alevi không còn dám làm loạn chống Triều đình Ottoman nữa, đồng thời Shah Ismail I lâm vào cảnh vô cùng đau buồn do Sultan Selim bắt giữ hai người vợ của ông. Vào năm 1528, Shah Tahmasp I đánh tan tác người Uzbek. Ông cải tổ Pháo binh Ba Tư để khắc phục khuyết điểm gây nên chiến bại tại Chaldiran. Trong các năm 1547 - 1555, ông còn giúp vị Hoàng đế vong quốc Humayun chiếm lại được toàn bộ Đế quốc Mogul. Ông còn phải đối đầu với vị Sultan hùng cường Suleiman I của Đế quốc Ottoman, quân Ottoman giành thắng lợi và vào năm 1534, Sultan Suleiman I chiếm lại thành Baghdad từ tay Triều đình Safavid.Clot, 93.

Vào thập niên 1580, quân Ottoman lại tấn công và buộc Shah Abbas I phải hòa giải, nước Ba Tư mất rất nhiều lãnh thổ. Thế nhưng, dưới triều vua Abbas I, Đế quốc Safavid lên tới đỉnh cao huy hoàng. Ông tiến hành cải cách, xây dựng một lực lượng Quân đội trung thành với Hoàng đế, đánh tan tác người Uzbek, tái chiếm xứ Azerbaijan và chiếm lại toàn bộ các lãnh thổ bị Đế quốc Ottoman chiếm đóng.Gábor Ágoston, Bruce Alan Masters, Encyclopedia of the Ottoman Empire, trang 280 Vào năm 1623, thành Bagdad bị ông tái chiếm. Shah Abbas I cũng tiếp kiến tử tế những sứ thần châu Âu vào tiếp kiến ông, từ đó mở ra quan hệ ngoại giao đầu tiên giữa người phương Tây và người Ba Tư. Ông là vị Hoàng đế vĩ đại nhất của Vương triều Safavid và đã mở rộng bờ cõi Đế quốc đến miền Nam Caucasus. Tuy nhiên, sau khi Shah Abbas I qua đời thì những chiến công hiển hách của ông vẫn không được phát huy, do các Hoàng đế kế tục đều yếu kém, ngoại trừ vị Hoàng đế kiệt xuất Abbas II với những bề tôi sáng suốt. Nhà Safavid vẫn bị ngăn chận về phía tây bởi nhà Ottoman hùng mạnh của người Thổ, phía đông bởi đế quốc Mogul, phía bắc bởi người Uzbek. Họ chuyển sức mạnh quân sự hướng vào các triều đại nhỏ trên lãnh thổ Iran ngày nay, khiến vùng đất này thật sự thống nhất sau nhiều thế kỷ.

Các hoàng đế nhà Safavid mang nhiều dòng máu (Azerbaijan, Ả Rập, Gruzia, Hy Lạp, Kurd), nhưng họ lấy quốc hiệu là Ba Tư. Họ đã tổ chức được một đất nước hùng mạnh, văn minh, thành tụ trên nhiều phương diện. Họ cũng đem lại một thay đổi quan trọng về tôn giáo: từ thời họ trở đi, phái Shi'a Mười Hai Giáo Trưởng của đạo Hồi trở thành giáo phái chiếm đa số tại Iran cho đến ngày nay. Hoàng đế Ba Tư gần như có thần quyền, và tuyên bố ông là lãnh tụ tối cao của toàn thể Hồi giáo. Do Đế quốc Ba Tư thường chiến tranh liên miên với Đế quốc Ottoman theo hệ phái Sunni, Shah Abbas I đối xử tàn nhẫn với các tín đồ Sunni trong Đế quốc Ba Tư, nhưng nhìn chung ông có thái độ tự do tôn giáo với Ki-tô giáo. Ông còn đàn áp một cuộc nổi dậy của các tín đồ Ki-tô giáo người Gruzia, giết Nữ hoàng Ketevan của người Gruzia.Nahavandi and Bomati p.107

Như hình ảnh của nhà Safavid, quốc dân Ba Tư, sau nhiều thế kỷ bị đô hộ, hoặc đô hộ xứ người, đã bị pha trộn rất nhiều chủng tộc. Mỗi người vẫn có thể tự coi mình là người Ba Tư, người Azerbaijan, người Kurd, v.v… nhưng thật ra bản sắc đó do văn hóa hơn là do sự thuần túy của chủng tộc. Đặc biệt nền văn hóa Ba Tư tiếp tục ảnh hưởng các lân bang: danh hiệu Padishah (Vương Chủ) đặc thù của các hoàng đế Ba Tư được các hoàng đế nhà Ottoman và nhà Mogul dùng một cách trang trọng. Dưới triều vua Abbas I, nền văn hóa - nghệ thuật của Đế quốc Ba Tư phát triển phồn vinh. Ông dời đô về thành Isfahan và xây dựng một tân đô lộng lẫy. Chốn kinh kỳ tráng lệ của vị Hoàng đế này nhìn chung, vẫn còn nguyên vẹn. Vải thêm kim tuyến, thảm và quà cáp bằng da của người Ba Tư được toàn thế giới ưa chuộng; và triết học Ba Tư có những quan điểm tiến bộ, khoa học, y học và toán học của Đế quốc Ba Tư sánh ngang các nước khác. Đế quốc Safavid trở thành người thừa kế xuất sắc của các Đế quốc cổ trong lịch sử Ba Tư.

 Thuộc Afghanistan (1722 - 1729)
Vua nhà Safavid là Soltan Hosein cưỡng bách người các tôn giáo khác và các giáo phái khác theo giáo phái Shi'a Mười Hai Giáo Trưởng như gia đình ông ta khiến loạn dấy lên ở nhiều nơi. Phía tây và tây bắc có người Thổ Ottoman và người Lezgin đánh vào, phía bắc có đế quốc Nga tấn công, và quan trọng nhất là phía đông bắc có người Pashtun từ Afghanistan tràn đến. Người Pashtun, do nhà Hotaki thuộc bộ tộc Ghilzai thống lĩnh, bao vây thủ đô Isfahan của nhà Safavid và chiếm được thành này năm 1722.

Mặc dù tiếng mẹ đẻ của họ là tiếng Pashtun, nhà Hotaki vẫn dùng tiếng Ba Tư làm ngôn ngữ chính thức trong lãnh thổ.

Trong năm 1729, một viên tướng gốc người Thổ Nhĩ Kỳ là Nadir Khan khôi phục được kinh đô Isfahan cho nhà Safavid và đánh đuổi được người Pashtun khỏi Ba Tư.

Thời "thuộc Afghanistan" tạm coi là giới hạn trong giai đoạn 1722 - 1729. Tuy nhiên, ít lâu sau, nhà Durrani (1747 - 1823) của Afghanistan cũng có lúc chiếm giữ vài vùng đất phía đông bắc Iran.

 Nhà Afshar (1736 - 1796)

Thấy mình đủ mạnh, tướng Nadir Khan lật đổ nhà Safavid, lên ngôi, trở thành Nadir Shah và lập nhà Afshar năm 1736. Được Đế quốc Nga giúp đỡ - vốn không hợp phong thổ, quân Nga bị thiệt mất 130.000 binh sĩ từ năm 1722 tại Iran, nên bỏ ý định đô hộ - Hoàng đế Nadir Shah nhanh chóng dựng lên một đế quốc Ba Tư rộng lớn chưa từng thấy kể từ thời Sassanid (226 - 651).

Hoàng đế Nadir Shah bạo ác, đất nước Iran bị chiến tranh loạn lạc liên miên. Ông bị thuộc hạ ám sát năm 1747. Iran tiếp tục bị nạn binh đao trong nhiều năm và lãnh thổ nhà Afshar thu hẹp lại. Cháu nội của Hoàng đế Nadir Shah là ông vua mù lòa Shahrukh tuy cai trị một thời gian dài (1750 - 1796) nhưng chỉ còn đất Khorasan miền đông bắc Iran.

 Nhà Zand (1750 - 1794)

Một viên tướng của vua Nadir Shah là Karim Khan, người Lur (tộc Iran) lập nhà Zand ở trung bộ và nam bộ Iran năm 1750. Danh tướng Karim Khan, với nhiều chiến công, trở thành nhân vật hùng mạnh nhất ở Iran. Ông cũng tái lập được an ninh và thịnh vượng trong lãnh thổ. Đặc biệt, vua Karim Khan và những truyền nhân không xưng đế xưng vương, mà chỉ lấy danh hiệu khiêm tốn Vakilol Ro'aya (Trạng Sư của Nhân dân). Nhưng sau khi vua Karim Khan qua đời (năm 1779), những người kế tục ông không giữ nổi cơ đồ, khiến nhà Zand bị mất vào tay Agha Mohammad Khan, một kình địch từng bị làm con tin của ông.

Triều đình Karim Khan mở cửa cho người Anh của công ty Đông Ấn vào buôn bán ở hải cảng Bushehr. Ảnh hưởng của người Anh và văn hóa Anh dần dần trở thành ảnh hưởng Âu Tây quan trọng nhất tại Iran.

 Nhà Qajar (1781 - 1925)

Nhà Qajar, người Turkmen, thống nhất được Iran năm 1794 và tái lập được trật tự ở đấy. Họ đóng đô ở Tehran từ năm 1786.

Tuy nhiên, ít nhất là vì không theo kịp được những tiến bộ của người Âu, Iran bị mất dần lãnh thổ. Sau cuộc chiến tranh Nga - Iran (1804 - 1813), kết thúc bằng hòa ước Gulistan, nhà Qajar phải nhượng cho đế quốc Nga các đất Azerbaijan, Daghestan và đông bộ Gruzia. Sau cuộc chiến tranh Nga - Iran lần thứ hai (1826 - 1828), Iran phải nhượng thêm đất Erivan, Nakhichevan, đặc quyền dùng Hải quân trên biển Caspi, và để người Nga tự do vào buôn bán trong nước. Vào năm 1881, đế quốc Nga chiếm thêm các vùng Turkmenistan và Uzbekistan ngày nay.

Vua Nasser al-Din Shah Qajar, với gần nửa thế kỷ tại ngôi (1848 - 1896), đã cố gắng canh tân xứ sở và cố gắng lợi dụng sự cạnh tranh giữa các Đế quốc Anh và Nga để giữ vững đất nước. Nhưng những cố gắng canh tân gặp nhiều chống đối từ giới tu sĩ và dẫn đến cuộc cách mạng hiến pháp Iran (1905 - 1911).

Tháng 2 năm 1921, chỉ huy trưởng của lữ đoàn Cossack Ba Tư là Reza Khan đảo chính và từ đấy nắm thực quyền trị nước, trước khi truất phế nhà Qajar vào tháng 10 năm 1925.

 Nhà Pahlavi (1925 - 1979)

Reza Khan lên ngôi Hoàng đế, trở thành Reza Shah và tự đặt cho mình họ Pahlavi. Ông chấn hưng kỹ nghệ, giáo dục, y tế, v.v…, cải cách xã hội, quân đội, hành chính, tài chính, v.v… một cách thúc bách. Ông ra luật buộc dân phải ăn mặc Âu phục, bỏ y phục truyền thống, buộc phụ nữ phải bỏ che mạng. Ông ta thi hành các luật này một cách sắt thép: cho quân lính tàn sát những người chống đối ngay trong các thánh đường.

Tháng 8 năm 1941, vì lý do chiến lược, quân Anh và quân Liên Xô phối hợp tấn công Iran, truất phế Hoàng đế Reza Shah, và lập con trai ông là Hoàng đế Mohammed Reza Pahlavi lên ngôi.

Vua Mohammed Reza Pahlavi tiếp tục đường lối cải cách của cha, tuy mềm dẻo hơn chút ít dưới tên chương trình là Cách mạng Trắng từ năm 1963, nhưng vẫn gặp nhiều chống đối từ quần chúng và đặc biệt là giới tu sĩ, cho đến khi bị phong trào của ông Ruhollah Khomeini lật đổ năm 1979.

 Iran hiện đại (1979 - nay)

Nhà Pahlavi bị lật đổ năm 1979 do quá trình cuộc cách mạng Iran có nguyên do từ những cải cách xã hội có tính cách ép buộc từ các thế hệ trước. Sau khi nắm được chính quyền, cuộc cách mạng này nhường chỗ cho chính phủ lâm thời Iran (2/1979 - 2/1980) trước khi nước cộng hòa bắt đầu. Từ đó đến nay, người có quyền cao nhất ở Iran mang hiệu Lãnh tụ tối cao / Lãnh tụ của cuộc cách mạng (Rahbar).

Iran phải đương đầu với Iraq trong cuộc chiến tranh Iran-Iraq từ năm 1980 đến 1988, mà con số thương vong phía Iran được ước lượng là 500.000 đến 1.200.000 người.

Trong thập niên 2001 - 2010, Nhà nước Iran được nhiều sự chú ý từ giới truyền thông quốc tế vì thường tuyên bố muốn xóa tên xứ Do Thái (tức Israel) trên bản đồ thế giới, và phát triển chương trình năng lượng hạt nhân có khả năng chuyển sang vũ khí hạt nhân.

 Chú thích

Tham khảo

 Vivienne J. Gray, Xenophon, Oxford University Press, 2010. ISBN 0199216185.
 Christopher Nadon, Xenophon's prince: republic and empire in the Cyropaedia, University of California Press, 2001. ISBN 0520224043.
 "La grande histoire des civilisations - De la Mésopotamie à la Perse", Encyclopaedia Universalis et Grand Livre du Mois, Paris 1999.
 "Les grandes dates de l'Islam", sous la direction de Robert Mantran, Editions Larousse, Paris 1990. ISBN 2-03-740006-3.
 Mésopotamie et Élam. Actes de la 36ème rencontre assyriologique internationale, University of Ghent, Gand, 1991.
 "The Cambridge Ancient History", Volume 1, Part 2: Early History of the Middle East, Edited by I. E. S. Edwards, C. J. Gadd, N. G. L. Hammond Hardback, Published December 1971
 M. Th Houtsma, First Encyclopaedia of Islam 1913-1936: E.J.Brill,s, BRILL, 1993. ISBN 9004097961.
 Avner Falk, A psychoanalytic history of the Jews, Fairleigh Dickinson Univ Press, 1996. ISBN 0838636608.
 B.Brentjes, "The History of Elam and Achaemenid Persia: An Overview", in J. M. Sasson, Civilizations of the Ancient Near East, Scribner, 1995, p. 1001-1019;
 E. Carter and M. W. Stolper, Elam. Surveys of Political History and Archaeology, Near Eastern Studies 25, Berkeley and Los Angeles, 1984;
 Jacob L. Dahl, "Complex Graphemes in Proto-Elamite," in Cuneiform Digital Library Journal (CDLJ) 2005:3. Download a PDF copy
 Damerow, Peter, "The Origins of Writing as a Problem of Historical Epistemology," in Cuneiform Digital Library Journal (CDLJ) 2006:1. Download a PDF copy
 Damerow, Peter and Englund, Robert K., The Proto-Elamite Texts from Tepe Yahya (= The American School of Prehistoric Research Bulletin 39; Cambridge, MA, 1989).
 Dyson, Robert H., "Early Work on the Acropolis at Susa. The Beginning of Prehistory in Iraq and Iran," Expedition 10/4 (1968) 21-34.
 Englund, Robert K., "The State of Decipherment of Proto-Elamite," in: Stephen Houston, ed. The First Writing: Script Invention as History and Process (2004). Cambridge, UK: Cambridge University Press, pp. 100–149. Download a PDF copy
 Freeman-Greenville, G.S.P. "Chronology of World History: A Calendar of Principal Events from 3000 B.C. to A.D. 1976". 2nd ed. London: Rex Collings, 1978.
 Friberg, Jöran, The Third Millennium Roots of Babylonian Mathematics I-II (Göteborg, 1978/79).
 Grousset, Rene, "The Empire of the Steppes", Rutgers University Press, 1991.
 Grun, Bernard. "The Timetables of History: A Horizontal Linkage of People and Events." 3rd rev. ed. New York: Simon and Schuster, 1991.
 Jouguet, Pierre, "L'impérialisme macédonien et l'hellénisation de l'Orient" - Editions "La Renaissance du Livre" 1926 - Ré-Edition par Albin Michel 1972, Paris.
 Kapuściński, Ryszard, "Shah of Shahs" - Translated from Polish by William R. Brand and Katarzyna Mroczkowska-Brand. New York: Vintage International, 1992.
 Le Brun, A., "Recherches stratigraphiques à l’acropole de Suse, 1969-1971," trong  Cahiers de la Délégation archaéologique Française en Iran 1  (= CahDAFI 1; Paris, 1971) 163 – 216.
 D. T. Potts, The Archaeology of Elam: Formation and Transformation of an Ancient Iranian State, Cambridge University Press, 2004;
 Y. Madjidzadeh, Tạp chí Archéologia - N° 413, Juillet Août 2004, Dijon, France. "L'ancêtre des ziggourats à Jiroft" - Interview avec Pr Youssef Madjidzadeh.
 Meriggi, Piero, La scritura proto-elamica. Parte Ia: La scritura e il contenuto dei testi (Rome, 1971).
 Meriggi, Piero, La scritura proto-elamica. Parte IIa: Catalogo dei segni (Rome, 1974).
 Meriggi, Piero, La scritura proto-elamica. Parte IIIa: Testi (Rome, 1974).
 Potts, Daniel T., The Archaeology of Elam (Cambridge, UK, 1999).
 Prawdin, Michael. "Genghis Khan". Traduction française par André Cogniet. Editions Payot. Paris 1980.
 Stokvis A.M.H.J., "Manuel d'Histoire, de Généalogie et de Chronologie de tous les Etats du Globe depuis les temps les plus reculés jusqu'à nos jours", Leiden, 1888-1893 (ré-édition en 1966 par B.M.Israel)
 E.Quintana Cifuentes, Historia de Elam, el vecino mesopotámico, Universidad de Murcia: Servicio de Publicaciones, 1997 lire en ligne;
 F. Vallat, "Susa and Susiana in Second-Millenium Iran", in J.M.Sasson, Civilizations of the Ancient Near East'', Scribner, 1995, pp. 1020–1033
 Michael H. Hart, The 100: a ranking of the most influential persons in history, Carol Pub. Group, 1992. ISBN 0806513500.
 Donna Rosenberg, Khosrow#v=onepage&q=Khosrow&f=false Folklore, myths, and legends: a world perspective, McGraw-Hill Professional, 1997. ISBN 084425780X.
 George Ripley, Charles Anderson Dana, The new American cyclopaedia: a popular dictionary of general knowledge, Tập 13, D. Appleton and Company, 1861.
 Cyrus (the great, king of Persia.), Cyrus#v=onepage&q&f=false The life of Cyrus'', Religious Tract Society, 1799.
 Samuel Willard Crompton, Cyrus the Great, Infobase Publishing, 2008. ISBN 079109636X.
 Samuel Willard Crompton, Alexander the Great, Infobase Publishing, 2003. ISBN 0791072193.
 J. Poolos, Darius the Great, Infobase Publishing, 2008. ISBN 0791096335.
 Dennis Abrams, Xerxes, Infobase Publishing, 2008. ISBN 0791096025.

Lịch sử Tây Á


title: Sarjamda

text:
Sarjamda là một thị trấn thống kê (census town) của quận Purbi Singhbhum thuộc bang Jharkhand, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Sarjamda có dân số 18.373 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Sarjamda có tỷ lệ 60% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 71%, và tỷ lệ cho phái nữ là 48%. Tại Sarjamda, 15% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Jharkhand


title: Fécocourt

text:
Fécocourt  là một xã của tỉnh Meurthe-et-Moselle, thuộc vùng Grand Est, đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 317 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Meurthe-et-Moselle


title: Tylophora urceolata

text:
Tylophora urceolata là một loài thực vật thuộc họ Asclepiadaceae. Loài này có ở Cameroon, Guinea Xích Đạo, và Tanzania. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Cheek, M. & Cable, S. 2000. Tylophora urceolata. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Chi Đầu đài
Thực vật dễ tổn thương
Thực vật Cameroon
Thực vật Tanzania
Thực vật được mô tả năm 1996


title: OMIM

text:
OMIM (tiếng Anh: Online Mendelian Inheritance in Man) là dự án di truyền Mendel ở người, là một cơ sở dữ liệu gồm danh mục tất cả các bệnh được biết đến với một thành phần di truyền, và khi có thể, liên kết chúng với các gen có liên quan trong hệ gen của con người và cung cấp tài liệu tham khảo để nghiên cứu thêm và các công cụ để phân tích bộ gen.

Phiên bản
Mendelian Inheritance in Man có thể mua được như một cuốn sách, và hiện đang trong phiên bản thứ 12. Các phiên bản trực tuyến Online Mendelian Inheritance in Man (OMIM) có thể được truy cập bằng dụng cụ tìm kiếm Entrez của Thư viện Y khoa Quốc gia (National Library of Medicine) và là một phần của dự án giáo dục NCBI (Trung tâm Quốc gia Thông tin Công nghệ sinh học).

Phương thức biên soạn
Các thông tin trong cơ sở dữ liệu được thu thập và xử lý dưới sự lãnh đạo của tiến sĩ Victor A. McKusick tại Đại học Johns Hopkins, với sự hỗ trợ của một nhóm các khoa học gia và biên tập viên. Các chuyên đề trong cùng lĩnh vực được xác định, thảo luận và ghi vào các đề mục tương ứng trong cơ sở dữ liệu MIM.

Mã MIM
Mỗi bệnh và mã gen được ấn định bởi một số có sáu chữ số, trong đó số đầu tiên dùng để phân loại các hình thức di truyền.

Nếu chữ số ban đầu là 1 thì nó đặc trưng cho tính trạng trội trên nhiễm sắc thể thường; nếu là 2, tính trạng lặn trên nhiễm sắc thể thường; là 3, liên kết trên nhiễm sắc thể giới tính (X-linked). Trong phiên bản 12 của MIM, khi một trường hợp được ký hiệu bởi một số được đóng bởi dấu ngoặc vuông ([]), có hoặc không có các ký hiệu khác như dấu hoa thị (*) có nghĩa là có di truyền, ký hiệu # trước con số có nghĩa là kiểu hình có thể được gây ra bởi đột biến trong hai hoặc nhiều gen bất kỳ. Ví dụ bệnh Pelizaeus-Merzbacher có mã số [MIM # 312080] là một rối loạn lặn ở nhiễm sắc thể giới tính X.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Online Mendelian Inheritance in Man (to search OMIM)

Sinh học
Cơ sở dữ liệu sinh học
Cơ sở dữ liệu y học


title: Pyrophorus magnus

text:
Pyrophorus magnus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Costa miêu tả khoa học năm 1972.

Chú thích

Tham khảo

Pyrophorus


title: Bernex, Genève

text:
Bernex là một đô thị of the bang Genève, Thụy Sĩ.
Đô thị này có diện tích 12,98  km², dân số năm 2007 là 380 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài


title: Tipula luteilimbata

text:
Tipula luteilimbata là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Potamotrygon schuemacheri

text:
The Parana river stingray (Potamotrygon schuemacheri) là một loài cá in the Potamotrygonidae family. Nó được tìm thấy ở Argentina, Paraguay, và có thể Brasil. Its natural habitat is rivers. It is threatened by habitat loss.

Nguồn

Danny green is a goat face

Chú thích

Tham khảo

Potamotrygon


title: Molophilus akama

text:
Molophilus akama là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Vitex evoluta

text:
Vitex evoluta là một loài thực vật thuộc họ Verbenaceae. Đây là loài đặc hữu của New Caledonia.

Tham khảo

 Jaffré, T. et al. 1998. Vitex evoluta. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 24 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Nouvelle-Calédonie
Chi Bình linh


title: Saint-Igny-de-Vers

text:
Saint-Igny-de-Vers là một xã thuộc tỉnh Rhône trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes phía đông nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 407 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Rhône


title: Myurella ningaloensis

text:
Myurella ningaloensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Terebridae, họ ốc dài.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Myurella (Terebridae)


title: Hypsiboas heilprini

text:
Hypsiboas heilprini là một loài ếch thuộc họ Nhái bén.
Loài này có ở Cộng hòa Dominica và Haiti.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, và sông ngòi.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Hedges, B., Inchaustegui, S., Hernandez, M. & Powell, R. 2004. Hypsiboas heilprini. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

heilprini


title: Pycnopsyche sonso

text:
Pycnopsyche sonso là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Pycnopsyche


title: Tipula dietziana

text:
Tipula dietziana là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Nearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Castelpetroso

text:
Castelpetroso là một đô thị ở tỉnh Isernia trong vùng Molise, có cự ly khoảng 25 km về phía tây của Campobasso và khoảng 10 km về phía đông nam của Isernia. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.708 và diện tích là 22,6 km².

Castelpetroso giáp các đô thị: Carpinone, Castelpizzuto, Pettoranello del Molise, Santa Maria del Molise.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Isernia


title: Thema psammoxantha

text:
Thema psammoxantha là một loài bướm đêm thuộc họ Oecophoridae. Nó được tìm thấy ở Úc.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thema


title: Murder in Mesopotamia

text:
Murder in Mesopotamia (Án mạng ở Lưỡng Hà) là một tiểu thuyết hình sự của nhà văn Agatha Christie được nhà sách Collins Crime Club xuất bản lần đầu tại Anh ngày 6 tháng 7 năm 1936. Lấy bối cảnh là một công trường khảo cổ nằm tại Iraq, tiểu thuyết nói về hai vụ án mạng bí ẩn với nhân vật chính là thám tử người Bỉ Hercule Poirot.

Nội dung
Qua lời giới thiệu của bác sĩ Giles Reilly, nữ y tá người Anh Amy Leatheran được chuyên gia khảo cổ người Mỹ là Tiến sĩ Leidner mời tới nơi ông đang tiến hành khai quật ở Tell Yarimjah, Hassanieh, Iraq với nhiệm vụ là chăm sóc người vợ của ông, bà Louise Leidner.

Đoàn khảo cổ của Tiến sĩ Leidner có tổng cộng 10 thành viên, ngoài cô Johnson cùng chuyên gia kiến trúc Richard Carey vốn là đồng sự lâu năm của Tiến sĩ Leidner, sống tại Tell Yarimjah còn có chuyên gia khảo cổ Mercado cùng vợ, Cha Lavigny, một chuyên gia văn tự cổ người Pháp cùng ba thành viên trẻ tuổi Coleman, một thanh niên Anh hoạt bát nhiều chuyện, Reiter, thợ ảnh người Mỹ của đoàn khảo cổ và Emmott, một người ít nói trái ngược hẳn với Coleman. Bệnh nhân của y tá Leatheran, bà Louise Leidner, là một phụ nữ có vẻ ngoài quyến rũ cùng cử chỉ lịch thiệp, dễ mến, tuy vậy theo mọi người trong đoàn khảo cổ thì bà bị mắc chứng hoang tưởng khi thường xuyên nghĩ ra những hình ảnh khủng khiếp hoặc bịa chuyện mình bị mưu sát, Louise Leidner cũng bị nhiều người cho là nguyên nhân của không khí căng thẳng ở Tell Yarimjah.

Tới Tell Yarimjah làm việc chưa được bao lâu thì Amy Leatheran đã phải chứng kiến cái chết bất ngờ của bà Louise Leidner. Đúng như những lo sợ từ lâu của Louise, bà bị giết chết ngay tại phòng bằng một cú đánh duy nhất, người đầu tiên phát hiện ra xác Louise là chồng bà, Tiến sĩ Leidner. Ngay lập tức thám tử Hercule Poirot được mời tới điều tra vụ án. Chưa kịp phát hiện ra hung thủ thì đoàn khảo cổ đã phải chứng kiến cái chết thứ hai của cô Johnson sau khi cô này không rõ do vô tình hay cố ý đã uống nguyên một cốc axit trong lúc đang ngủ. Trước lúc chết Johnson chỉ kịp trăng trối với Amy Leatheran hai từ: "Cửa sổ". Từ lời trăng trối của cô Johnson cùng những suy luận của mình, Poirot cuối cùng đã tìm được hung thủ không ai ngờ tới của cả hai vụ án mạng, đó là Tiến sĩ Leidner, người mặc dù rất yêu vợ nhưng vẫn tìm cách giết cô sau khi Louise Leidner tỏ tình ý với người cộng sự Carey.

Đánh giá và chuyển thể
Sau khi xuất bản Murder in Mesopotamia đã nhận được nhiều đánh giá cao từ các tờ báo lớn về cách xây dựng tình huống và nút thắt mở thông minh theo đúng phong cách Agatha Christie. Năm 2001 tác phẩm đã được hãng ITV chuyển thể thành phim truyền hình trong loạt Agatha Christie's Poirot với David Suchet thủ vai thám tử Hercule Poirot. Năm 2008 tiểu thuyết tiếp tục được nhà xuất bản HarperCollins chuyển thể thành truyện tranh.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Murder in Mesopotamia  trên trang chính thức của Agatha Christie

Tiểu thuyết năm 1936
Tiểu thuyết về Hercule Poirot
Tiểu thuyết Anh


title: Văn phòng Ngân sách Quốc hội Hoa Kỳ

text:
Văn phòng Ngân sách Quốc hội Hoa Kỳ (tiếng Anh: Congressional Budget Office) là một cơ quan liên bang thuộc Quốc hội Hoa Kỳ có chức năng cung cấp và xử lý các số liệu kinh tế cho Quốc hội.

Các giám đốc văn phòng

Xem thêm
Quốc hội Hoa Kỳ
Ngân sách Liên bang Hoa Kỳ

Chú thích

Đọc thêm
Allen Schick, Felix LoStracco The Federal Budget: Politics, Policy, Process. Washington, D.C.: Brookings Institution, 2000.

Liên kết ngoài
CBO Website
CBO Director's Blog
CBO publications 1975-1999  and 2000-
Congress.org: Meet the scorekeepers of spending

Quốc hội Hoa Kỳ
Viện nghiên cứu kinh tế