title: Giải Oscar cho phim tài liệu xuất sắc nhất

text:
Dưới đây là danh sách các phim tài liệu đoạt giải Oscar. Năm ghi trong danh sách này là năm phát giải.

Các phim đoạt giải và các phim được đề cử

Thập niên 1940
Năm 1942, có một thể loại phim tài liệu và 4 phim đoạt giải.
 1942
 The Battle of Midway
 Kokoda Front Line
 Moscow Strikes Back
 Prelude to War
Từ năm 1943 chia ra 2 thể loại (phim tài liệu và phim tài liệu ngắn)
 1943 - Desert Victory
 Baptism of Fire
 The Battle of Russia
 Report from the Aleutians
 War Department Report
 1944 - The Fighting Lady
 Resisting Enemy Interrogation
 1945 - The True Glory
 The Last Bomb
 1946 - không phát giải
 1947 - Design for Death
 Journey Into Medicine
 The World Is Rich
 1948 - The Secret Land
 The Quiet One
 1949 - Daybreak in Udi
 Kenji Comes Home

Thập niên 1950
 1950 - The Titan: Story of Michelangelo
 With These Hands
 1951 - Kon-Tiki
 I Was a Communist for the FBI
 1952 - The Sea Around Us
 The Hoaxters
 Navajo
 1953 - The Living Desert
 The Conquest of Everest
 A Queen Is Crowned
 1954 - The Vanishing Prairie
 The Stratford Adventure
 1955 - Helen Keller in Her Story (cũng được biết dưới tên The Unconquered)
 Crèvecoeur
 1956 - The Silent World
 Where Mountains Float (tiếng Đan Mạch:Hvor bjergene sejler)
 The Naked Eye
 1957 - Albert Schweitzer
 On the Bowery
 Torero
 1958 - White Wilderness
 Antarctic Crossing
 The Hidden World
 Psychiatric Nursing
 1959 - Serengeti Shall Not Die
 The Race for Space

Thập niên 1960
 1960 - The Horse with the Flying Tail
 Rebel in Paradise
 1961 - Sky Above and Mud Beneath, directed by Pierre-Dominique Gaisseau
 La grande olimpiade, directed by Romolo Marcellini
 1962 - Black Fox: The Rise and Fall of Adolf Hitler
 Alvorada
 1963 - Robert Frost: A Lover's Quarrel With the World
 Le Maillon et la chaîne
 The Yanks Are Coming
 1964 - Jacques-Yves Cousteau's World Without Sun
 14-18
 Alleman
 The Finest Hours
 Four Days in November
 1965 - The Eleanor Roosevelt Story
 The Battle of the Bulge... The Brave Rifles
 The Forth Road Bridge
 Let My People Go: The Story of Israel
 Mourir à Madrid
 1966 - The War Game
 The Face of a Genius
 Helicopter Canada
 The Really Big Family
 Le Volcan interdit
 1967 - The Anderson Platoon
 Festival
 Harvest
 A King's Story
 A Time for Burning
 1968 - Journey Into Self Ghi chú: Tại buổi lễ phát giải thứ 41 ngày 14.4.1969, phim  Young Americans đã được công bố thắng giải. Ngày 7.5.1969, phim này bị tuyên bố là không đủ tư cách vì bị phát hiện là đã được quay trong tháng 10 năm 1967, vì thế không đủ tư cách để được trúng giải năm 1968. Phim về nhì Journey Into Self, đã được trúng giải và được phát tượng ngày 8.5.1969.
 A Few Notes on Our Food Problem
 Legendary Champions
 Other Voices
 1969 - Arthur Rubinstein - The Love of Life
 Before the Mountain Was Moved
 In the Year of the Pig
 Olimpiada en México
 The Wolf Men

Thập niên 1970
 1970 - Woodstock
 Erinnerungen an die Zukunft
 Jack Johnson
 King: A Filmed Record... Montgomery to Memphis
 Say Goodbye
 1971 - The Hellstrom Chronicle
 Alaska Wilderness Lake
 Le chagrin et la pitié
 On Any Sunday
 Ra
 1972 - Marjoe
 Bij de beesten af
 Malcolm X
 Manson
 The Silent Revolution
 1973 - The Great American Cowboy
 Always a New Beginning
 Journey to the Outer Limits
 Schlacht um Berlin
 Walls of Fire
 1974 - Hearts and Minds
 Antonia: A Portrait of the Woman
 The Challenge... A Tribute to Modern Art
 The 81st Blow
 The Wild and the Brave
 1975 - The Man Who Skied Down Everest
 The California Reich
 Fighting for Our Lives
 The Incredible Machine
 The Other Half of the Sky: A China Memoir
 1976 - Harlan County, USA
 Hollywood on Trial
 Off the Edge
 People of the Wind
 Volcano: An Inquiry Into the Life and Death of Malcolm Lowry
 1977 - Who Are the DeBolts? And Where Did They Get Nineteen Kids?
 The Children of Theatre Street
 High Grass Circus
 Homage to Chagall: The Colours of Love
 Union Maids
 1978 - Scared Straight!
 Mysterious Castles of Clay
 Raoni
 Le vent des amoureux
 With Babies and Banners: Story of the Women's Emergency Brigade
 1979 - Best Boy
 Generation on the Wind
 Going the Distance
 The Killing Ground
 The War at Home

Thập niên 1980
 1980 From Mao to Mozart: Isaac Stern in China directed by Murray Lerner
 Agee
 The Day After Trinity
 Front Line
 The Yellow Star - The Persecution of the Jews in Europe 1933-45
 1981 Genocide directed by Arnold Schwartzman
 Against Wind and Tide: A Cuban Odyssey
 Brooklyn Bridge
 Eight Minutes to Midnight: A Portrait of Dr. Helen Caldicott
 El Salvador: Another Vietnam
 1982 Just Another Missing Kid directed by John Zaritsky
 A Portrait of Giselle
 After the Axe
 Ben's Mill
 In Our Water
 1983 He Makes Me Feel Like Dancin' directed by Emile Ardolino
 Children of Darkness
 First Contact
 The Profession of Arms
 Seeing Red
 1984 The Times of Harvey Milk directed by Robert Epstein và Richard Schmiechen
 High Schools
 In the Name of the People
 Marlene
 Streetwise
 1985 Broken Rainbow directed by Maria Florio và Victoria Mudd
 The Mothers of Plaza de Mayo
 Soldiers in Hiding
 The Statue of Liberty
 Unfinished Business
 1986 - (tie): Artie Shaw: Time Is All You've Got and  Down and Out in America
 Chile: Hasta Cuando?
 Isaac in America: A Journey with Isaac Bashevis Singer
 Witness to Apartheid
 1987 The Ten-Year Lunch
 Eyes on the Prize
 Hellfire: A Journey from Hiroshima
 Radio Bikini
 A Stitch for Time
 1988  Hôtel Terminus: The Life and Times of Klaus Barbie
 The Cry of Reason: Beyers Naude - An Afrikaner Speaks Out
 Let's Get Lost
 Promises to Keep
 Who Killed Vincent Chin?
 1989 Common Threads: Stories from the Quilt
 Adam Clayton Powell
 Crack USA: County Under Siege
 For All Mankind
 Super Chief: The Life and Legacy of Earl Warren

Thập niên 1990

 1990 American Dream directed by Barbara Kopple Berkeley in the Sixties Building Bombs Forever Activists: Stories from the Veterans of the Abraham Lincoln Brigade Waldo Salt: A Screenwriter's Journey 1991 In the Shadow of the Stars directed by Allie Light và Irving Saraf
 Death on the Job Doing Time: Life Inside the Big House The Restless Conscience: Resistance to Hitler Within Germany 1933-1945 Wild by Law 1992 The Panama Deception directed by Barbara Trent và David Kasper
 Changing Our Minds: The Story of Dr. Evelyn Hooker Fires of Kuwait Liberators: Fighting on Two Fronts in World War II Music for the Movies: Bernard Herrmann 1993 I Am a Promise: The Children of Stanton Elementary School directed by Susan Raymond
 The Broadcast Tapes of Dr. Peter Children of Fate For Better or For Worse The War Room 1994 Maya Lin: A Strong Clear Vision directed by Freida Lee Mock
 Complaints of a Dutiful Daughter D-Day Remembered Freedom on My Mind A Great Day in Harlem 1995 Anne Frank Remembered directed by Jon Blair
 The Battle Over Citizen Kane Hank Aaron: Chasing the Dream Small Wonders Troublesome Creek: A Midwestern 1996 When We Were Kings directed by Leon Gast
 The Line King: The Al Hirschfeld Story Mandela Suzanne Farrell: Elusive Muse Tell the Truth and Run: George Seldes and the American Press 1997 The Long Way Home directed by Mark Jonathan Harris
 Ayn Rand: A Sense of Life Colors Straight Up 4 Little Girls Waco: The Rules of Engagement 1998 The Last Days directed by James Moll
 The Dancemaker The Farm: Angola, U.S.A. Lenny Bruce: Swear to Tell the Truth Regret to Inform 1999 One Day in September by Kevin MacDonald
 Buena Vista Social Club Genghis Blues On the Ropes Speaking in StringsThập niên 2000
2000: Into the Arms of Strangers: Stories of the Kindertransport – Mark Jonathan Harris và Deborah Oppenheimer
 Legacy – Tod Lending
 Long Night's Journey into Day – Deborah Hoffmann và Frances Reid
 Scottsboro: An American Tragedy – Daniel Anker và Barak Goodman
 Sound and Fury – Josh Aronson và Roger Weisberg2001: Murder on a Sunday Morning (Un coupable idéal) – Jean-Xavier de Lestrade và Denis Poncet
 Children Underground – Edet Belzberg
 LaLee's Kin: The Legacy of Cotton – Deborah Dickson và Susan Frömke
 Promises – B.Z. Goldberg và Justine Shapiro
 War Photographer – Christian Frei

2002: Bowling for Columbine – Michael Donovan và Michael Moore
 Daughter from Danang – Gail Dolgin và Vicente Franco
 Prisoner of Paradise – Malcolm Clarke và Stuart Sender
 Spellbound – Jeffrey Blitz và Sean Welch
 Winged Migration (Le peuple migrateur) – Jacques Perrin2003 The Fog of War directed by Errol Morris
 Balseros
 Capturing the Friedmans
 My Architect
 The Weather Underground2004: Born into Brothels – Ross Kauffman và Zana Briski
 The Story of the Weeping Camel (Die Geschichte vom weinenden Kamel) – Byambasuren Davaa và Luigi Falorni
 Super Size Me – Morgan Spurlock
 Tupac: Resurrection – Karolyn Ali và Lauren Lazin
 Twist of Faith – Kirby Dick và Eddie Schmidt

2005: March of the Penguins (La marche de l'empereur) – Luc Jacquet
 Darwin's Nightmare – Hubert Sauper
 Enron: The Smartest Guys in the Room – Alex Gibney và Jason Kliot
 Murderball – Henry Alex Rubin và Dana Adam Shapiro
 Street Fight – Marshall Curry2006: An Inconvenient Truth – Davis Guggenheim
 Deliver Us from Evil – Amy Berg và Frank Donner
 Iraq in Fragments – James Longley và Yahya Sinno
 Jesus Camp – Heidi Ewing và Rachel Grady
 My Country, My Country – Jocelyn Glatzer và Laura Poitras

2007: Taxi to the Dark Side – Alex Gibney và Eva Orner
 No End in Sight – Charles Ferguson và Audrey Marrs
 Operation Homecoming: Writing the Wartime Experience – Richard Robbins
 Sicko – Michael Moore và Meghan O'Hara
 War/Dance – Sean Fine và Andrea Nix2008:
 The Betrayal (Nerakhoon) – Ellen Kuras và Thavisouk Phrasavath
 Encounters at the End of the World – Werner Herzog và Henry Kaiser
 The Garden – Scott Hamilton Kennedy
 Man on Wire – Simon Chinn và James Marsh
 Trouble the Water – Carl Deal và Tia Lessin

2009: The Cove – Louie Psihoyos và Fisher Stevens Burma VJ – Anders Østergaard và Lise Lense-Møller
 Food, Inc. – Robert Kenner và Elise Pearlstein
 The Most Dangerous Man in America: Daniel Ellsberg and the Pentagon Papers – Judith Ehrlich and Rick Goldsmith
 Which Way Home – Rebecca Cammisa

Thập niên 20102010: Inside Job  – Charles H. Ferguson và Audrey Marrs Exit Through the Gift Shop – Banksy và Jaimie D'Cruz
 Gasland – Josh Fox and Trish Adlesic
 Restrepo – Tim Hetherington và Sebastian Junger
 Waste Land – Lucy Walker and Angus Aynsley2011: Undefeated  – TJ Martin, Dan Lindsay và Richard Middlemas Hell and Back Again – Danfung Dennis và Mike Lerner
 If a Tree Falls: A Story of the Earth Liberation Front – Marshall Curry và Sam Cullman
 Paradise Lost 3: Purgatory – Joe Berlinger và Bruce Sinofsky
 Pina – Wim Wenders và Gian-Piero Ringel2012: 'Searching for Sugar Man  – Malik Bendjelloul và Simon Chinn' 5 Broken Cameras – Emad Burnat and Guy Davidi
 The Gatekeepers - Dror Moreh, Philippa Kowarsky, and Estelle Fialon
 How to Survive a Plague - David France and Howard Gertler
 The Invisible War'' - Kirby Dick và Amy Ziering

Xem thêm
 Giải Oscar cho phim tài liệu ngắn hay nhất

Tham khảo

Giải Oscar
Phim tài liệu đoạt giải Oscar


title: Kusunose Yukihiko

text:
(1858-1927), là một tướng lĩnh và chính trị gia của Đế quốc Nhật Bản, từng giữ chức Bộ trưởng Bộ Lục quân Nhật Bản từ năm 1913 đến năm 1917.

Tiểu sử
Kusunose là con trai trưởng một gia đình Samurai miền Tosa (ngày nay là tỉnh Kōchi). Ông gia nhập vào Lục quân Đế quốc Nhật Bản vào tháng 10 năm 1880, làm việc trong đội pháo binh, và từ năm 1881- 1885, ông là tùy viên quân sự ở Pháp và vương quốc Phổ. Sau khi trở về Nhật Bản, ông làm việc ở một tiểu đoàn pháo binh Vệ binh Hoàng gia Nhật Bản năm 1888, và sau đó là thành viên của Bộ Tổng Tham mưu Lục quân Đế quốc Nhật Bản. Kusunose là sĩ quan thường trú của Nhật Bản tại Sankt-Peterburg, Nga. Từ tháng 4 năm 1891 đến tháng 9 năm 1893, ông được đánh giá là chuyên gia hàng đầu về châu Âu của Nhật Bản.

Từ tháng 11 năm 1894, Kusunose được chỉ định làm sĩ quan thường trú Nhật Bản tại Seoul, Hàn Quốc. Quan hệ giữa Nhật Bản và vương triều Joseon Hàn Quốc căng thẳng, chia thành 2 phe thân Nhật và chống Nhật. Kusunose có mặt tại Seoul khi diễn ra vụ ám sát nữ hoàng Min và ngày trở về Nhật Bản ông bị bắt (cùng với Miura Goro, một số thành viên dân sự và quân sự của lãnh sự quán Nhật Bản). Một tòa án quân sự do Sư đoàn 5 IJA lập ra, đã thả Kusunose, Miura Goro do chứng cứ chưa đủ.

Kusunose sau đó đến làm tham mưu cho Đài Loan quân (Lục quân Đế quốc Nhật Bản) trong một thời gian ngắn, sau đó làm tham mưu trưởng cho Sư đoàn 12 năm 1900. Tháng 6 năm 1901, ông được thăng hàm Thiếu tướng.

Trong chiến tranh Nga-Nhật, Kusunose chỉ huy lực lượng pháo binh hạng nặng của Tập đoàn quân số 2 Nhật Bản. Sau chiến tranh, ông chỉ huy lực lượng pháo binh của Tập đoàn quân số 4 Nhật Bản, và sau đó là quân đội Mãn Châu, tham gia trận đánh quan trọng, trận Mukden.

Năm 1907, Kusunose được thăng hàm Trung tướng. Tháng 6 năm 1913, ông trở thành Bộ Lục quân.

Tháng 4 năm 1917, ông về hưu.

Năm 1927, ông mất, mộ của ông nằm ở nghĩa trang Tama, thành phố Fuchū, Tokyo.

Tham khảo

Sách

Liên kết ngoài

Người Kōchi
Trung tướng Lục quân Đế quốc Nhật Bản
Bộ trưởng Nhật Bản


title: Semide

text:
Semide là một xã ở tỉnh Ardennes, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc nước Pháp. Xã này cách Paris 200 km về phía đông bắc, cách 40 km so với Reims). Người dân ở đây được gọi là Semidas.

Dân số

Tham khảo

 Semide youth guild Website
 Semide on the French National Geographic Institute WebSite
 Semide on the national statisctics institute website
 Nearest cities
 Semide localization on a France map
 Semide Maps

Xã của Ardennes


title: Gynoplistia luteibasis

text:
Gynoplistia luteibasis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gynoplistia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Purpurcapsula bayeri

text:
Purpurcapsula bayeri là một loài ốc biển cỡ nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Triviidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Purpurcapsula


title: Critoniopsis cotopaxensis

text:
Critoniopsis cotopaxensis là một loài thực vật có hoa thuộc họ Asteraceae.
Loài này chỉ có ở Ecuador.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Montúfar, R. & Pitman, N. 2003. Critoniopsis cotopaxensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

Critoniopsis
Thực vật Ecuador
Thực vật dễ tổn thương


title: Boom Boom Pow

text:
"Boom Boom Pow" là một bài hát của nhóm nhạc Mỹ The Black Eyed Peas nằm trong album phòng thu thứ năm của họ, The E.N.D. (2009). Nó được phát hành vào ngày 31 tháng 3 năm 2009 như là đĩa đơn đầu tiên trích từ album bởi Interscope Records. Bài hát được viết lời bởi tất cả các thành viên của nhóm (will.i.am, apl.de.ap, Taboo và Fergie), trong khi phần sản xuất được đảm nhiệm bởi will.i.am. "Boom Boom Pow" đánh dấu bước chuyển đổi rõ rệt trong phong cách âm nhạc của họ so với những âm thanh pop-rap và hip hop từ album phòng thu trước, Monkey Business (2005), trong đó bài hát mang nhiều âm hưởng của electro bên cạnh việc sử dụng triệt để kĩ thuật phòng thu Auto-Tune, một phong cách sẽ được nhóm theo đuổi xuyên suốt The E.N.D. cũng như album phòng thu tiếp theo, The Beginning (2010). Một phiên bản phối lại chính thức của nó cũng được phát hành với tên gọi "Let The Beat Rock - Boys Noize Remix", được sản xuất bởi Boys Noize và có sự tham gia góp giọng của rapper người Mỹ 50 Cent, bên cạnh một số bản phối lại khác hợp tác với nhiều nghệ sĩ như Gucci Mane, Kid Cudi và Flo Rida.

Sau khi phát hành, "Boom Boom Pow" nhận được những phản ứng đa phần là tích cực từ các nhà phê bình âm nhạc, trong đó họ đánh giá cao giai điệu bắt tai, chất giọng của Fergie cũng như quá trình sản xuất của nó. Bài hát còn gặt hái nhiều giải thưởng và đề cử tại những lễ trao giải lớn, bao gồm đề cử giải Grammy cho Thu âm nhạc dance xuất sắc nhất tại lễ trao giải thường niên lần thứ 52. "Boom Boom Pow" cũng tiếp nhận những thành công vượt trội về mặt thương mại, đứng đầu các bảng xếp hạng ở Úc, Bỉ, Canada và Vương quốc Anh, và lọt vào top 10 ở hầu hết những quốc gia nó xuất hiện, bao gồm vươn đến top 5 ở Áo, Đan Mạch, Phần Lan, Pháp, Đức, Ireland, New Zealand và Thụy Sĩ. Tại Hoa Kỳ, nó đạt vị trí số một trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100 và trụ vững ở vị trí này trong 12 tuần liên tiếp, trở thành đĩa đơn quán quân đầu tiên của nhóm tại đây, và chỉ bị thay thế sau đó bởi đĩa đơn tiếp theo của họ, "I Gotta Feeling". Tính đến nay, bài hát đã bán được hơn 8.5 triệu bản trên toàn cầu, trở thành một trong những đĩa đơn bán chạy nhất mọi thời đại.

Video ca nhạc cho "Boom Boom Pow" được đạo diễn bởi Mathew Cullen và Mark Kudsi với chủ đề liên quan đến tương lai, trong đó The Black Eyed Peas hóa thân thành những con người của năm 3008 với sự hỗ trợ của nhiều máy móc và thiết bị hiện đại. Nó đã nhận được nhiều lượt yêu cầu phát sóng liên tục trên những kênh truyền hình âm nhạc như MTV, VH1 và BET, và chiến thắng một giải Grammy cho Video hình thái ngắn xuất sắc nhất tại lễ trao giải thường niên lần thứ 52. Để quảng bá bài hát, nhóm đã trình diễn nó trên nhiều chương trình truyền hình và lễ trao giải lớn, bao gồm American Idol, The Ellen DeGeneres Show, Jimmy Kimmel Live!, Saturday Night Live, Today, Late Show with David Letterman, Show thời trang Victoria's Secret và giải thưởng Âm nhạc Mỹ năm 2009, cũng như trong tất cả những chuyến lưu diễn của họ. Kể từ khi phát hành, "Boom Boom Pow" đã được hát lại và sử dụng làm nhạc mẫu bởi nhiều nghệ sĩ khác nhau, như Usher, David Guetta, Akon, Flo Rida, Pitbull và LMFAO, cũng như xuất hiện trong nhiều tác phẩm điện ảnh và truyền hình, bao gồm G-Force, The Hills, Parks and Recreation và Ugly Betty.

Danh sách bài hát

Đĩa CD tại Úc và Đức
"Boom Boom Pow" (radio chỉnh sửa) – 3:38
"Boom Boom Pow" (bản album) – 4:13

Đĩa CD tại Pháp và Anh quốc
"Boom Boom Pow" (radio edit) – 3:38
"Boom Boom Wow" (DJ will.i.am) – 4:12

Đĩa CD maxi tại Đức
"Boom Boom Pow" (radio chỉnh sửa) – 3:38
"Boom Boom Pow" (bản album) – 4:13
"Boom Boom Pow" (không lời) – 4:12
"Boom Boom Wow" (DJ will.i.am) – 4:12

Tải kĩ thuật số
"Boom Boom Pow" – 4:12

Tải kĩ thuật số (EP)
"Boom Boom Pow" (radio chỉnh sửa) – 3:38
"Boom Boom Pow" (bản album) – 4:11
"Boom Boom Pow" (không lời) – 4:12

Tải kĩ thuật số (Invasion of Boom Boom Pow – Megamix EP)
"Let the Beat Rock" (Boys Noize Megamix hợp tác với 50 Cent) – 3:30
"Let the Beat Rock" (Boys Noize Megamix hợp tác với Gucci Mane) – 3:09
"Boom Boom Style" (Zuper Blahq Megamix hợp tác với Kid Cudi) – 3:37
"Boom Boom Guetta" (David Guetta's Electro Hop Remix) – 4:02
"Boom Boom Wow" (D.J. will.i.am Megamix) – 4:12
"Boom Boom Boom" (DJ Ammo/Poet Named Life Megamix) – 5:48

Xếp hạng

Xếp hạng tuần

Xếp hạng cuối năm

Xếp hạng thập niên

Xếp hạng mọi thời đại

Thành công trên các bảng xếp hạng

|-

|-

|-

|-

|-
"I Know You Want Me (Calle Ocho)" của Pitbull

|-

|-

|-

 }}
|-

|-

Chứng nhận

Lịch sử phát hành

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đĩa đơn năm 2009
Bài hát năm 2009
Bài hát của The Black Eyed Peas
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot 100
Đĩa đơn quán quân Billboard Mainstream Top 40 (Pop Songs)
Đĩa đơn quán quân Canadian Hot 100
Đĩa đơn quán quân European Hot 100 Singles
Đĩa đơn quán quân tại Úc
Đĩa đơn quán quân tại Bỉ
Đĩa đơn quán quân tại Thổ Nhĩ Kỳ
Đĩa đơn quán quân UK Singles Chart
Đĩa đơn quán quân tại Vương quốc Liên hiệp Anh
Đĩa đơn quán quân UK R&B Singles Chart
Bài hát viết bởi will.i.am
Bài hát sản xuất bởi will.i.am
Đĩa đơn của Interscope Records
Đĩa đơn được chứng nhận đĩa vàng của Hiệp hội Công nghiệp ghi âm Nhật Bản


title: Nguyễn Khoa Chiêm

text:
Nguyễn Khoa Chiêm (阮科占, Kỷ Hợi 1659–Bính Thìn 1736) tự Bảng Trung (榜中), tước Bảng Trung Hầu, là công thần trải hai triều chúa Nguyễn là Nguyễn Phúc Chu và Nguyễn Phúc Chú thời Lê trung hưng trong lịch sử Việt Nam. Ông là tác giả bộ sách Nam triều công nghiệp diễn chí, được soạn vào năm Kỷ Hợi (1719).

Dòng tộc
Trong bộ Quý hương tiên nguyên dã sử của làng Triệu Tường, tỉnh Thanh Hóa có đoạn chép về dòng họ Nguyễn Khoa như sau:
Ông Nguyễn Ư Kỳ, nguyên thái phó triều Lê và là cậu ruột của tướng Nguyễn Hoàng. Năm Mậu Ngọ 1557 ông Ư Kỳ theo Nguyễn Hoàng vào trấn miền Nam. Khi đi ông có dẫn theo một người con nuôi mới lên sáu tuổi, tên là Nguyễn Đình Thân (1553-1633), vốn là người ở làng Trạm Bạc, huyện An Dương, phủ Kinh Môn, trấn Hải Dương (nay là tỉnh Hải Dương).

Ông Thân làm tướng trải hai triều chúa là Nguyễn Hoàng và Nguyễn Phúc Nguyên. Kể từ đó, con cháu ông thay nhau làm quan cho các chúa Nguyễn:
Nguyễn Đình Khôi (1594-1678) con ông Thân, tước Thuần Mỹ nam. Năm 1636, chúa Nguyễn Phúc Lan dời phủ chúa từ vùng Bắc Thuận Hóa về làng Kim Long (huyện Hương Trà, Thừa Thiên), ông Khôi cũng đến nhập tịch ở huyện ấy và được phép chúa Nguyễn cho đổi thành họ Nguyễn KhoaNguyễn Khoa Danh (1632-1697), con ông Khôi, tước Cảnh Lộc bá.
Và Nguyễn Khoa Chiêm chính là người con duy nhất của ông Danh và bà Lê Thị Am.

Sự nghiệp
Sách Đại Nam liệt truyện Tiền biên chép:
Nguyễn Khoa Chiêm, tiên tổ người Hải Dương...Chiêm ban đầu làm Thủ hạp. Năm Tân Tỵ (1701), tức năm thứ 10 đời Hiển Tông Hoàng đế (tức chúa Nguyễn Phúc Chu), mùa xuân, Chiêm cùng Văn chức Trần Đình Khánh các viên Cai cơ ngoại tả Tôn Thất Diệu và Nội hữu Tổng Phúc Tài đi Quảng Bình để đốc suất các quân đắp chính lũy. Canh Dần năm thứ 19 (1710) thăng (Chiêm) làm Cai hạp kiêm tri bạ.
Trần Đình Ân (sau này là cha vợ ông Chiêm) từng nói trước mặt chúa rằng Chiêm là người có tài. Chúa bèn tin dùng. Giáp Ngọ năm thứ 23 (1714), Chiêm cùng Ký lục Nguyễn Đăng Đệ bàn việc chuyên chở bằng thuyền và định múc thu tô thuế hàng năm để sung việc chi dùng của nhà nước. Ất Mùi năm thứ 24 (1715) thăng chức Câu kê kiêm Tri bạ, được dự bàn việc quân cơ. Mậu Tuất năm thứ 27 (1718) thăng chức Cai bạ phó đoán sự. Giáp Thìn năm thứ 33 (1724) thăng chức Tham chính Chánh đoán sự.
Đến khi tuổi già, Chiêm về trí sĩ ở quê nhà. Một hôm tắm gội, mặc triều phục trông về phía cửa khuyết (phủ chúa) lạy hai lạy rồi lên giường nằm mà mất (năm 1736, thời chúa Nguyễn Phúc Chú)...Sau khi mất, được tặng hàm Đại lý Thượng khanh, được ban tên thụy là Thuần Hậu.

Tác phẩm chính

Năm thứ 22 đời chúa Nguyễn Phúc Chu (Kỷ Hợi 1719), Nguyễn Khoa Chiêm soạn Nam triều công nghiệp diễn chí (còn gọi là Trịnh Nguyễn diễn chí, Việt Nam khai quốc chí truyện, Nam triều Nguyễn chúa khai quốc công nghiệp diễn chí, Nam Việt chí, và Công nghiệp diễn chí). Bộ sách có Dương Thận Trai đề tựa, Nguyễn Giản viết lời bạt và Dương Công Tòng nhuận chính.
Sách gồm 2 tập, mỗi tập 8 quyển, gồm 30 hồi. Nội dung thuật lại sự nghiệp khai phá Đàng Trong của các chúa Nguyễn khởi từ Đoan quốc công Nguyễn Hoàng đem quân vào Thuận Hóa vào năm Mậu Ngọ (1558) và kết thúc khi chúa Nguyễn Phúc Trăn mất vào năm Tân Mùi (1691).

Thê tử và gia quyến
Nguyễn Khoa Chiêm lấy Trần Thị Mận (1670- 1743) là con gái Cai bạ Trần Đình Ân làm vợ. Ông bà có cả thảy 12 người con, gồm 8 trai và 4 gái.

Trong số đó có người con trai thứ ba tên Nguyễn Khoa Đăng là viên quan giỏi, bởi tài xử kiện cáo, đủ trí xét ngay gian, cho nên được người đời gọi là "Bao công". Công lao nổi bật của ông là đã diệt được bọn cướp hung tợn ở truông Nhà Hồ và trừ được sóng dữ ở phá Tam Giang.

Mộ phần

Mộ Nguyễn Khoa Chiêm nằm kề bên mộ vợ (song táng), tọa lạc tại đất nội táng (vườn giữa) của dòng họ Nguyễn Khoa, thuộc thôn Tứ Tây, xã Thủy An, thành phố Huế.
Mộ ông hình chữ nhật, quay về hướng Nam, xung quanh la thành và phần mộ xây bằng gạch vồ, nguyên liệu xây dựng chủ yếu bằng vôi, mật mía, keo da trâu tạo thành một hợp chất như xi măng. La thành mộ dài 7,17m; rộng 4,80m; chỗ cao nhất cao 1,40m, giữa thành thấp nhất cao 0,94m.
Cách mộ ông khoảng 18m là mộ cải táng của Nguyễn Khoa Đăng.

Toàn thể khu mộ này đã được Bộ Văn hóa Thông tin công nhận di tích theo quyết định số 57/VH-QĐ ngày 18 tháng 1 năm 1993.

Chú thích

Liên kết ngoài
Một dòng dõi trung thần
Trang web chính thức của dòng họ Nguyễn Khoa
Lăng mộ Nguyễn Khoa Chiêm

Nhà văn Việt Nam thời Lê trung hưng
Người Thừa Thiên Huế
Người Hải Dương
Dòng họ Nguyễn Khoa
Võ tướng chúa Nguyễn
Người Đàng Trong
Hầu tước nhà Lê trung hưng


title: Công viên Thống Nhất

text:
Công viên Thống Nhất là một trong những công viên lớn ở Hà Nội, Việt Nam. Trong công viên có Hồ Bảy Mẫu. Nó tiếp giáp với 4 mặt phố: phố Trần Nhân Tông, Nguyễn Đình Chiểu, Lê Duẩn và Đại Cồ Việt, thuộc địa bàn quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội. Là một trong những công viên lớn của Hà Nội, có Hồ Bảy Mẫu nằm ở trung tâm, tuy tiếp giáp tới tận 4 mặt phố nhưng công viên lại rất yên tĩnh, thoáng mát, luôn là lựa chọn lý tưởng để thư giãn, vui chơi, sinh hoạt nhóm, hay học tập. Có 2 lối vào cổng, một là trên Phố Lê Duẩn, Hai Bà Trưng, mặt khác là nằm trên Phố Đại Cồ Việt, gần với Đại học Bách Khoa và Rạp Xiếc trung ương, có thể dễ dàng di chuyển tới đây bằng mọi phương tiện: Xe máy, xe buýt hoặc ô tô. Nếu di chuyển bằng xe máy thì ngoài cổng công viên có chỗ gửi xe với giá vé là 5.000 đồng/ngày. Hoặc có thể di chuyển bằng xe buýt với các tuyến đi qua công viên là 03, 32, 35, 41, 44 và 51.

Lịch sử
Năm 1954, đất nước còn đang chịu cảnh Bắc Nam chia cắt. Miền Bắc bước vào giai đoạn xây dựng Xã hội chủ nghĩa. Miền Nam vẫn gánh chịu chiến tranh. Bấy giờ, những cán bộ viên chức Miền Nam chọn một nơi công cộng để tụ họp, tổ chức sinh hoạt hàng tháng. Nơi đó là công viên Thống Nhất. Công viên Thống Nhất xây dựng dựa trên sự lao động tự nguyện của người Hà Nội với mong muốn đất nước sớm có ngày thống nhất.

Có một thời gian, Công viên Thống Nhất mang tên công viên Lê Nin (1980–2003). Từ khi vườn hoa Chi Lăng được đặt tên công viên Lê Nin, công viên Thống Nhất mới dùng lại tên cũ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Private cash saves Lenin's Park - BBC

Thống Nhất
Hai Bà Trưng (quận)


title: Trung Địa

text:
Trung Địa (tiếng Anh: Middle-earth) là vùng đất hư cấu trong hệ thống tác phẩm Legendarium của nhà văn J.R.R.Tolkien. Trung Địa là nơi diễn ra hầu hết các sự kiện trong các tác phẩm của Tolkien như Chúa tể những chiếc nhẫn (Lord of the Rings), Anh chàng Hobbit (The Hobbit), Huyền sử Silmarillion (The Silmarillion)...

Theo Tolkien, Trung Địa là lục địa chính trong các lục địa trên Trái Đất (Arda) được hình thành từ khoảng một thời gian dài từ trước khi nhân loại thức dậy (Kỷ Đệ Nhất) và là nơi sinh sống của nhiều sinh vật khác nhau: thần thánh (Valar), tiên (Elf), loài người, người lùn (Dwarf), người Hobbit, người cây (Ents), phù thủy... cũng như các sinh vật, thế lực hắc ám như rồng, quỷ Orc hay chúa tể hắc ám (Melkor, Sauron). Phần lớn những sự kiện đều tập trung chủ yếu ở phía Tây Bắc của Trung Địa (tương đương với Châu Âu - vùng phía Tây Bắc của cựu thế giới, vùng Shire gợi ra vùng West Midlands nước Anh). Ngoài ra, nơi đây còn diễn ra những sự kiện chính trong suốt bốn niên đại của loài người như Chiến tranh Báu vật, Nhẫn chiến... Theo một số ý tưởng của Tolkien, Trung Địa dần dần phát triển trở thành thế giới ngày nay của con người.

Tên gọi
Thuật ngữ "Middle-earth" có nguồn gốc từ Midgard trong thần thoại Bắc Âu (Old Norse) hay Middangeard từ một số tác phẩm viết bằng tiếng Anh cổ như sử thi Beowulf.

Bản dịch "Trung Địa" được xuất bản lần đầu tiên trong phần phim cuối tuần trên VTV3 của Đài truyền hình Việt Nam.

Xem thêm

 Legendarium
 Chúa tể những chiếc nhẫn (loạt phim)

Tham khảo

Vũ trụ giả tưởng
Giới thiệu năm 1937
Lục địa
J. R. R. Tolkien


title: Chim điêu

text:
Chim điêu trong tiếng Việt có thể là tên gọi của:
Diều hâu: (các chi Accipiter, Micronisus, Melierax, Urotriorchis và Megatriorchis trong phân họ Accipitrinae thuộc họ Accipitridae.
Kên kên Cựu thế giới: (các chi Gypaetus, Gyps, Torgos, Aegypius, Neophron, Gypohierax, Necrosyrtes trong họ Accipitridae. Các tác phẩm Anh hùng xạ điêu và Thần điêu hiệp lữ của nhà văn người Trung Quốc Kim Dung có đề cập tới các loại chim điêu, có lẽ là thuộc về các chi này.
Kên kên Tân thế giới và kên kên khoang cổ: (các chi Cathartes, Coragyps, Gymnogyps, Sarcorhamphus, Vultur trong họ Cathartidae).

Họ Kền kền Tân thế giới
Kền kền Tân thế giới
Động vật ăn xác chết


title: (29200) 1991 FX2

text:
{{DISPLAYTITLE:(29200) 1991 FX2}}

(29200) 1991 FX2 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henri Debehogne ở Đài thiên văn La Silla ở Chile ngày 20 tháng 3 năm 1991.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 29001–30000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1991
Được phát hiện bởi Henri Debehogne
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Saint-Léger-du-Bourg-Denis

text:
Saint-Léger-du-Bourg-Denis là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Huy hiệu

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
Official website of Saint-Léger-du-Bourg-Denis
Saint-Léger-du-Bourg-Denis on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Biển Halmahera

text:
Biển Halmahera là một biển khu vực nằm tại trung tâm phần phía đông của biển Mediterranean Australasia. Trung tâm của nó vào khoảng 1° vĩ nam, 129° kinh đông và có ranh giới với phần biển khơi của Thái Bình Dương ở phía bắc, đảo Halmahera ở phía tây, các đảo Waigeo cùng Irian Jaya ở phía đông và biển Ceram ở phía nam. Nó bao phủ diện tích khoảng 95.000 km² và địa hình của nó bao gồm một số bồn địa (lòng chảo) cũng như sống biển tách rời, với bồn địa chủ yếu trong số này là bồn địa Halmahera đạt độ sâu tới 2.039 m.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Mục từ về biển Halmahera trên Glossary of Physical Oceanography

Halmahera, biển


title: 3026 Sarastro

text:
3026 Sarastro (1977 TA1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 12 tháng 10 năm 1977, bởi P. Wild ở Zimmerwald.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 3026 Sarastro

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1977


title: Cessales

text:
Cessales  là một xã thuộc tỉnh Haute-Garonne trong vùng Occitanie ở tây nam nước Pháp. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 225 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Haute-Garonne


title: Heede, Pinneberg

text:
Heede là một đô thị tại huyện Pinneberg, trong bang Schleswig-Holstein, nước Đức. Đô thị này có diện tích 15,48 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 717 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Pinneberg


title: Kê

text:
Kê là tên gọi chung để chỉ một vài loại ngũ cốc có thân cỏ giống lúa, hạt nhỏ, thoạt nhìn tương tự cỏ lồng vực nhưng hạt to và mẩy hơn. Hạt kê làm lương thực như gạo cho người ăn hoặc chim chóc.

Kê là nông sản quan trọng của những vùng cận khô của châu Á và châu Phi (đặc biệt là tại Ấn Độ, Mali, Nigeria, và Niger), với 97% sản lượng kê đến từ các nước đang phát triển. Loại nông sản này được ưa thích nhờ có năng suất cao và vụ mùa ngắn dưới điều kiện khô, nhiệt độ cao.

Kê là giống địa phương của nhiều vùng trên thế giới. Loại kê được trồng nhiều nhất là kê trân châu, là một loại nông sản quan trọng tại Ấn Độ và một số vùng của châu Phi. Kê ngón tay, kê proso, và kê vàng cũng là những loại nông sản quan trọng.

Kê có thể đã được tiêu thụ bởi con người khoảng 7000 năm và có thể đã có một vai trò thiết yếu trong việc phát triển nông nghiệp và xã hội làm việc đồng áng.

Các loại kê

Cũng loại kê được canh tác phổ biến nhất được đánh dấu *.

Tông Eragrostideae trong phân họ Chloridoideae:
 *Eleusine coracana: kê ngón tay
 Eragrostis tef: Teff – thường không được coi là một loại kê.

Tông Paniceae trong phân họ Panicoideae:
 Chi Panicum:
 *Panicum miliaceum: kê Proso (kê châu Âu, kê broomcorn, hay kê trắng)
 *Panicum sumatrense: kê nhỏ (còn được gọi là Samalu trong tiếng Telugu và Samai trong tiếng Tamil Nadu)
 *Pennisetum glaucum: kê trân châu
 *Setaria italica: kê vàng
 Chi Digitaria – là loại mùa màng có tầm quan trọng thấp.
 Digitaria exilis: được gọi là fonio trắng, kê fonio, hay lúa acha.
 Digitaria iburua: fonio đen
 Digitaria compacta: Raishan, được canh tác tại Đồi Khasi ở đông bắc Ấn Độ
 Digitaria sanguinalis: kê Ba Lan
 Chi Echinochloa: những thành viên trong chi này được gọi chung là kê barnyard. Những tên gọi phổ biến khác là Jhangora, hạt Samo hoặc hạt Morio / Mario / Moraiaya.
 Echinochloa esculenta: kê barnyard Nhật
 Echinochloa frumentacea: kê barnyard Ấn Độ, còn được gọi là kê Sawa, Kodisama tại Andhra Pradesh và Kuthirai vaali tại Tamil Nadu và Bhagar hoặc Varai tại Maharashtra),
Echinochloa stagnina: kê Burgu
Echinochloa crus-galli: kê Cockspur.
 Paspalum scrobiculatum: kê Kodo (còn được gọi là Varigalu tại Andhra Pradesh và Varagu tại Tamil Nadu)
 Brachiaria deflexa: kê Guinea
 Urochloa ramosa: kê đầu nâu (còn được gọi là Korle tại Karnataka)

Tông Andropogoneae trong phân họ Panicoideae:
 *Cao lương: thường được coi là một loại ngũ cốc riêng biệt, nhưng đôi khi được gọi là đại kê
 Ý dĩ: cũng là một loại kê.

Lịch sử
Truyền thuyết Trung Quốc cho rằng sự thuần hóa cây kê là do Thần Nông, một nhân vật thần thoại của Trung Quốc. Tương tự, kê đã được đề cập trong một số văn bản Yajurveda còn tồn tại lâu đời nhất, có nội dung về kê vàng (priyangava), kê Barnyard (aanava) và kê ngón tay đen (shyaamaka), chỉ ra rằng việc sử dụng kê đã từng rất phổ biến, có niên đại từ năm 4500 TCN, trong thời kỳ đồ đồng giữa của Ấn Độ.

Kê châu Âu hiện được cho là loại kê được thuần hóa đầu tiên từ khoảng 10,300 năm trước đây. Các nhà cổ thực vật học dựa vào dữ liệu tương đối phong phú của các hạt ngũ cốc được tìm thấy trong các địa điểm khảo cổ học, giả thuyết rằng việc trồng các loại cây kê có tỷ lệ lớn hơn lúa trong thời tiền sử, đặc biệt là ở bắc Trung Quốc và Triều Tiên. Kê cũng là phần quan trọng trong khẩu phần ăn thời tiền sử của xã hội Thời đại đồ đá mới của Ấn Độ và Trung Quốc và Mumun của Triều Tiên. Kê Proso (Panicum miliaceum) và kê vàng là những loại cây trồng quan trọng bắt đầu từ thời kỳ đồ đá mới của Trung Quốc. Ví dụ, một số bằng chứng sớm nhất về việc trồng kê ở Trung Quốc được tìm thấy tại Văn hóa Từ Sơn (phía bắc). Tuổi Từ Sơn của hạt khoáng vỏ kê và thành phần phân tử sinh học đã được xác định là khoảng 8300–6700 TCN trong hầm chứa tiền sử cùng với những hiện vật từ các nhà hầm, đồ gốm và công cụ bằng đá liên quan đến việc canh tác kê. Bằng chứng về tuổi Từ Sơn của kê vàng có niên đại từ khoảng năm 6500 TCN. Một cái bát 4000 năm tuổi được bảo tồn nguyên vẹn có chứa mì được làm từ kê vàng và kê broomcorn được tìm thấy tại địa điểm khảo cổ Lajia tại Trung Quốc.

Các nhà cổ thực vật học tìm thấy bằng chứng về việc canh tác kê tại Bán đảo Triều Tiên có niên đại từ Trung thời kỳ đồ gốm Jeulmun (khoảng 3500–2000 TCN). Kê tiếp tục là một phần quan trọng trong nông nghiệp khoảng thời kỳ đồ gốm Mumun (khoảng 1500–300 TCN) tại Triều Tiên. Kê và các loại cây tổ tiên hoang dã của nó, như là cỏ barnyard và cỏ panic, cũng được canh tác tại Nhật Bản trong thời kỳ Jōmon khoảng sau năm 4000 TCN.

Sản xuất

Năm 2016, sản lượng kê toàn cầu là 28,4 triệu tấn, dẫn đầu bởi Ấn Độ với 36% tổng sản lượng thế giới (xem bảng). Niger cũng có sản lượng lớn.

Thức uống có cồn

Ở Ấn Độ, nhiều thức uống có cồn được sản xuất từ kê. Kê cũng là nguyên liệu chính để làm thức uống chưng cất rakshi.

Thức ăn

Kê là thực phẩm chính ở một số vùng khô và cận khô trên thế giới, và có mặt trong ẩm thực truyền thống của nhiều quốc gia khác. Tại tây Ấn Độ, bo bo (được gọi là jowar, jola, jonnalu, jwaarie, hoặc jondhahlaa trong tiếng Gujarati, tiếng Kannada, tiếng Telugu, tiếng Hindi và tiếng Marathi lần lượt; mutthaari, kora, hoặc panjappullu trong tiếng Malayalam; hoặc cholam trong tiếng Tamil) được sử dụng phổ biết cùng với bột kê (gọi là jowari tại tây Ấn Độ) trong hàng trăm năm nay để làm món ăn địa phương thiết yếu, món bánh dẹt được lăn bằng tay (rotla trong tiếng Gujarati, bhakri trong tiếng Marathi, hoặc roti trong các ngôn ngữ khác). Nó là loại ngũ cốc được sử dụng phổ biến ở nhiều vùng và bởi người nghèo để dùng làm thực phẩm dưới dạng roti. Các loại kê khác như ragi (kê ngón tay) trong tiếng Karnataka, naachanie trong tiếng Maharashtra, hoặc kezhvaragu trong tiếng Tamil, "ragulu" trong tiếng Telugu, với ragi rotti và Ragi mudde là một món ăn phổ biến tại Karnataka. Ragi, món ăn phổ biến này có màu tối giống lúa mạch đen, nhưng gồ ghề hơn.

Cháo kê là món ăn truyền thống trong ẩm thực Nga, Đức, và Trung Quốc. Tại Nga, nó được ăn ngọt (với sữa và đường được cho vào khi gần nấu xong) hoặc mặn khi hầm với thịt hoặc rau. Tại Trung Quốc, nó không được ăn với đường hay sữa, người ta thường ăn với đỗ, khoai lang, các loại bí. Tại Đức, nó cũng được ăn ngọt, luộc trong nước, thêm táo khi sôi và cho đường khi để nguội.

Tại Việt Nam, kê là thành phần chính trong bánh đa kê, món ăn vặt của người Hà Nội. Kê cũng có thể được nấu chung với đậu xanh làm chè.

Lượng tiêu thụ theo đầu người của kê dùng làm lượng thực cao nhất là ở Tây Phi. Tại vùng Sahel, kê được ước tính là chiếm 35% tổng lượng ngũ cốc tiêu thụ tại Burkina Faso, Tchad và Gambia. Tại Mali và Senegal, kê chiếm khoảng 40% lượng thực phẩm tiêu thụ trên đầu người, còn ở Niger và Namibia nó là hơn 65% (xem mahangu). Các quốc gia châu Phi khác nơi kê là nguồn lượng thực quan trọng bao gồm Ethiopia, Nigeria và Uganda. Cũng là thức ăn quan trọng đối với những người sống tại vùng khô của nhiều nước khác trên thế giới, đặc biệt là tại tây và trung Phi, và các quốc gia bờ biển bắc của Tây Phi. Trong các quốc gia đang phát triển ngoài châu Phi, kê được dùng làm thực phẩm quan trọng tại một số quốc gia như Trung Quốc, Ấn Độ, Myanmar và Triều Tiên.

Lượng tiêu thụ kê giảm đi giữa thập niên 1970 và 2000, cả ở vùng thành thị và nông thôn, vì các quốc gia đang phát triển như Ấn Độ phát triển nhanh và có lượng tiêng thụ các loại ngũ cốc khác tăng đáng kể.

Người bị rối loạn liên quan đến gluten, như bệnh coeliac, [[mẫn cảm với gluten không celiac]] và dị ứng lúa mì, họ cần có chế độ ăn không gluten, có thể thay ngũ cốc chứa gluten trong khẩu phần ăn của họ bằng kê. Tuy nhiên, mặc dù kê không chứa gluten, hạt và bột của nó có thể bị lẫn những ngũ cốc chứa gluten.

Dinh dưỡng

Mỗi 100 gam kê cung cấp 378 ca-lo, kê còn giàu protein (lớn hơn hoặc bằng 20% giá trị dinh dưỡng hàng ngày, DV), chất xơ, một số loại vitamin B và các khoáng chất, đặc biệt là mangan chiến tới 76% DV (bảng dinh dưỡng Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ). Kê sống gồm có 9% nước, 73% Cacbohydrat, 4% chất béo và 11% protein (xem bảng).

So sánh với một số thực phẩm thiết yếu khác
Bảng sau cho thấy hàm lượng dinh dưỡng của kê so với một số thực phẩm thiết yếu khác ở dạng sống. Tuy nhiên dạng sống không ăn và tiêu hóa được. Chúng phải được nấu chín trước khi con người có thể tiêu thụ. Khi đã được xử lý hoặc nấu hàm lượng chất dinh dưỡng của những hạt này sẽ rất khác so với dạng sống như trong bảng này. Lượng chất dinh dưỡng còn lại sau khi nấu phụ thuộc vào phương pháp nấu.

Tham khảo

Liên kết ngoài


title: Tipula azteca

text:
Tipula azteca là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Vadelaincourt

text:
Vadelaincourt  là một xã thuộctỉnh Meuse trong vùng Grand Est đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 290 mét trên mực nước biển. Dân số theo điều tra năm 1999 của INSEE là 59 người.

Tham khảo

Xã của Meuse


title: Tào Trang công

text:
Tào Trang công (chữ Hán: 曹莊公; trị vì: 701 TCN-671 TCN), tên thật là Cơ Tịch Cô (姬射姑), là vị vua thứ 13 của nước Tào – chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Tào Trang công là con của Tào Hoàn công – vua thứ 12 nước Tào. Năm 702 TCN, Tào Hoàn công mất, Cơ Tịch Cô lên nối ngôi, tức là Tào Trang công.

Năm 681 TCN, Nam Cung Trường Vạn nước Tống giết Tống Mẫn công, lập Tử Du lên ngôi. Em Mẫn công là công tử Ngự Thuyết chạy sang đất Bạc. Trường Vạn sai em là Nam Cung Ngưu đi đánh đất Bạc. Đại phu nước Tống là Tiêu Thúc xin mượn quân nước Tào chống Trường Vạn. Tào Trang công giúp quân cho Tiêu Thúc đánh bại và giết chết Nam Cung Ngưu ở đất Bạc. Cuối cùng người nước Tống lật đổ được Tử Du để lập Ngự Thuyết, tức là Tống Hoàn công.

Năm 671 TCN, Tào Trang công qua đời. Ông ở ngôi được 31 năm. Con ông là Cơ Di lên nối ngôi, tức là Tào Ly công.

Xem thêm
Tào Ly công
Tào Hoàn công

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
 Quản Sái thế gia
 Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới
 Khổng Tử (2002), Xuân Thu tam truyện, tập 2, Nhà xuất bản TP Hồ Chí Minh

Chú thích

Vua nước Tào
Năm sinh thiếu
Mất năm 671 TCN


title: Bambusicola

text:
Bambusicola là danh pháp khoa học của một chi chim trong họ Trĩ (Phasianidae). Tên gọi chung của các loài trong chi này là gà so. Tuy nhiên, tên gọi gà so còn được chia sẻ chung với các loài của chi Arborophila.

Các loài

Xem thêm
 Arborophila

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Gallini


title: Thọ, Hoài Nam

text:
Thọ ([[chữ Hán giản thể: 寿县, Hán Việt: Thọ huyện) là một huyện thuộc địa cấp thị Hoài Nam, tỉnh An Huy, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 2986 km2, dân số năm 2002 là 1,28 triệu người. Về mặt hành chính, huyện Thọ được chia thành 17 trấn, 7 hương và 1 hương dân tộc.
Trấn: Thọ Xuân, Chính Dương, Bảo Nghĩa, Song Kiều, Nghinh Hà, Bản Kiều, Yển Khẩu, Thạch Tập, CHúng Hưng, Tam Giác, Viêm Lưu, Tiểu Miếu, Ngoã Phu, Phong Trang, Giản Câu, Lưu Cương, Song Miếu Tập.
Hương: Trương Lý, Diêu Khẩu, Kinh Đường, Đại Thuận, Trà Am, Bát Công Sơn, An Phong Đường.
Hương dân tộc Hồi Đào Điếm

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện An Huy
Lục An


title: Grumbach

text:
Grumbach là một đô thị thuộc huyện Kusel, bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị Grumbach có diện tích 3,31 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 516 người.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Kusel


title: Theloderma laeve

text:
Theloderma laeve là một loài ếch nhái thuộc họ Chẫu cây (Rhacophoridae). Đây là loài đặc hữu của Việt Nam.

Môi trường sống tự nhiên của loài này là khu vực đầm lầy.

Chú thích

Tham khảo

 Smith, 1924: New tree-frogs from Indochina and the Malay Peninsula. Proceedings of the Zoological Society of London, , .
 van Dijk, P.P. & Stuart, B. 2004. Chirixalus laevis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 23-7-2007.

Động vật lưỡng cư Việt Nam
Động vật đặc hữu Việt Nam
Động vật được mô tả năm 1924
L


title: Le Faulq

text:
Le Faulq là một xã ở tỉnh Calvados, thuộc vùng Normandie ở tây bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Calvados

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Le Faulq sur le site de l'Institut géographique national

Faulcq, Le


title: Irpicodon pendulus

text:
Irpicodon là một chi nấm trong họ Phanerochaetaceae. Đây là chi đơn loài, chứa một loài Irpicodon pendulus, được tìm thấy ở Europe.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Irpicodon
Nấm được mô tả năm 1966


title: Sân bay Flores

text:
Sân bay Flores (tiếng Bồ Đào Nha: Aeroporto das Flores) là một sân bay ở đảo Flores ở Açores , Bồ Đào Nha. Đường băng sân bay này dài 1400 m bề mặt nhựa đường.

Lịch sử

Các tuyến bay thường lệ
Hiện có các hãng và tuyến bay sau ở sân bay này:
SATA Air Acores (Corvo Island, Horta, Terceira)

Tham khảo

Các điểm đến đảo Flores

Sân bay Bồ Đào Nha


title: Salmoral

text:
Salmoral là một đô thị ở tỉnh Salamanca, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha, đô thị này có dân số 249 người.

==Tham khảo==

Đô thị ở Salamanca


title: Lamothe-en-Blaisy

text:
Lamothe-en-Blaisy là một xã thuộc tỉnh Haute-Marne trong vùng Grand Est đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 292 mét trên mực nước biển.
Sông Blaise chảy qua thị trấn.

Tham khảo

Lamotheenblaisy


title: Parasbecesta

text:
Parasbecesta là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1940 bởi Laboissiere.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Parasbecesta breviuscula (Weise, 1904)
 Parasbecesta burgeoni Laboissiere, 1940
 Parasbecesta flavonigra Laboissiere, 1940
 Parasbecesta ituriensis (Weise, 1924)
 Parasbecesta personata Laboissiere, 1940
 Parasbecesta purpurea (Laboissiere, 1937)
 Parasbecesta rubida Laboissiere, 1940
 Parasbecesta ruwensorica (Weise, 1912)

Chú thích

Tham khảo

Luperini


title: Dümmer, Ludwigslust-Parchim

text:
Dümmer là một đô thị ở huyện Ludwigslust-Parchim (trước 2011 thuộc huyện Ludwigslust), bang Mecklenburg-Vorpommern, Đức. Đô thị này có diện tích 31,35 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 là 1390 người.

Hình ảnh

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Ludwigslust-Parchim


title: Idiocera multipunctata

text:
Idiocera multipunctata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Idiocera
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Thác Bạc (Sa Pa)

text:
Thác Bạc là một thắng cảnh thác nước tại phường Ô Quý Hồ, thị xã Sa Pa, tỉnh Lào Cai.

Thác nằm ngay cạnh quốc lộ 4D, tuyến đường huyết mạch để đến tỉnh Lai Châu và chỉ cách khu vực trung tâm thị xã Sa Pa khoảng 12 km về hướng tây bắc nên khá thuận lợi để tham quan.

Thác Bạc có độ cao hơn 200 mét là thượng nguồn của dòng suối Mường Hoa với độ cao 1.800 m nằm dưới chân đèo Ô Quý Hồ. Đứng trên đỉnh núi Hàm Rồng ở trung tâm thị trấn Sa Pa có thể nhìn thấy thác Bạc trắng xóa vào những hôm trời quang và đây cũng là nguồn gốc tên gọi của thác. Từ trên khe núi cao, dòng nước ầm ầm đổ xuống, bọt tung trắng xoá như những đóa hoa vì vậy được người dân gọi là thác Bạc. Khu vực Thác Bạc là một trong những nơi tuyết rơi dày nhất tại Sa Pa, vào tháng 3 năm 2011, khu vực thác có tuyết phủ dày tới trên 10 cm.

Trên đỉnh thác có một con đập nhỏ ngăn lại một phần nước để phục vụ cho sinh hoạt và có đường mòn dẫn lên (tuyến đường khó đi) phong cảnh và tầm nhìn tuyệt đẹp.

Khu du lịch Thác Bạc có hai đường lên xuống tách biệt, đường lên ở phía bên phải, đến lưng chừng thác, du khách sẽ đi qua một chiếc cầu để sang phần bên trái. Ở khu vực gần cầu Thác Bạc trên tuyến quốc lộ 4A có một số hàng quán bán đồ ăn và đồ lưu niệm. Tình trạng vứt rác thải bừa bãi của du khách và các hàng quán đã khiến cho môi trường khu lịch Thác Bạc không còn được trong sạch.

Có một trung tâm giống cá hồi nằm nằm dưới chân con dốc dẫn lên thác Bạc, nơi đây có tham vọng trở thành trạm nghiên cứu các đối tượng thủy sản nước lạnh lớn nhất cả nước. Cá hồi ở trung tâm được nuôi với nguồn nước dẫn từ thác Bạc về với hơn 1.000 mét ống dẫn nước.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sa Pa
Địa lý Lào Cai


title: Nicôla thành Myra

text:
Thánh Nicôla (tiếng Hy Lạp: Νικόλαος Nikólaos, tiếng Latinh: Nicolaus, tiếng Anh: Nicholas) là vị thánh quan thầy của trẻ em, là một trong những vị thánh quen thuộc, thường cầu bầu cho dân chúng. Đặc biệt ngày nay, người ta cho rằng hình ảnh Ông già Noel trong dịp Lễ Giáng Sinh chính là hiện thân của Thánh Nicôla. Lễ kính vị thánh này là vào ngày 6 tháng 12 hằng năm (ngày mất của ông).

Huyền thoại đậu

Có quá nhiều huyền thoại về Thánh Nicôla khiến nhiều người phải tự hỏi, không biết vị thánh này có thật hay không. Tuy nhiên, với một số dữ kiện lịch sử thu thập được thì có thể nói rằng vị thánh này đã sống trong thời tiên khởi Kitô Giáo. Nicôla sinh trong khoảng năm 280 tại Myra. Đó là hải cảng bận rộn trong vùng Lycea của Tiểu Á (ngày nay là Demre, Thổ Nhĩ Kỳ).

Nicôla được nhiều người biết đến vì biết thương người nghèo và dành cả đời mình để phục vụ Thiên Chúa. Một lần, gặp ba cô gái trẻ không có người cầu hôn vì cha họ quá nghèo, ông liền lấy ba túi vàng và bỏ vào phòng ba cô gái nọ. Nhờ đó mà họ lấy được chồng và sống rất hạnh phúc. Mặc dù vậy, những người La Mã lại luôn khinh miệt ông. Họ bắt giam và tra tấn ông trong ngục tối. Khi Constantinô trở thành Hoàng đế La Mã thì ông đã trả tự do cho Nicôla. Cũng từ đó Constantinô trở thành một Kitô hữu. Ông triệu tập Công đồng Nicaea I và Nicôla được mời làm nghị phụ của hội nghị. Nicôla được đặc biệt ca tụng vì tình yêu của ông dành cho trẻ em. Người ta đồn rằng các món quà bất ngờ đều do Thánh Nicôla mang đến và cũng chính ngài là người luôn mang quà đến cho trẻ em vào các dịp Noel.

Bên cạnh đó, Thánh Nicôla còn là người bảo vệ cho các thủy thủ đảo Silicia của Hy Lạp cổ đại và Nga. ở đất nước Hà Lan, truyền thuyết về Thánh Nicôla luôn sống mãi trong lòng mỗi người dân. Vào thế kỉ thứ 16, ở Hà Lan, trẻ em thường đặt những chiếc giày gỗ của mình bên cạnh lò sưởi với hy vọng là chúng sẽ được Thánh Nicôla thết đãi no nê. Người Hà Lan phát âm từ St. Nicholas (Thánh Nicôla) thành Sint Nicholaas, sau đó nói chệch thành Sinterklaas và cuối cùng được những người theo Anh Giáo đọc thành Santa Claus.

Ảnh hưởng trong văn hóa đại chúng

Hầu hết các truyền thuyết về Thánh Nicôla đều bắt nguồn từ Hoa Kỳ. Người Hà Lan khi đến khắp các vùng đất trên thế giới đã mang theo các truyền thuyết về vị Thánh này. Họ xây dựng nhà thờ đầu tiên ở New York và lấy tên Thánh đặt cho nhà thờ. Năm 1822, Clement Clarke Moore đã viết truyện "Đêm trước Giáng Sinh" (The Night Before Christmas) để kể cho trẻ em trong gia đình nghe vào đêm Noel. Câu chuyện có lẽ chỉ được lưu truyền trong gia đình nhà Moore nếu như không có một người bạn của gia đình gửi bản thảo câu chuyện đó tới toà báo.

Nhà sản xuất phim hoạt hình thế kỷ 19, Thomas Nast đã hiện đại hoá hình ảnh ông già Noel. Trong phim hoạt hình của mình về Giáng Sinh, ông đã tạo dựng nên hình ảnh ông già Noel vui tính, râu tóc trắng xoá, má đỏ hồng, mặc bộ đồ đỏ trắng, đi khắp ngõ phố mang quà đến cho trẻ em. Trong phim của Thomas Nast, ông già Noel dành cả năm để đọc thư trẻ em khắp nơi trên thế giới gửi đến, và sản xuất đồ chơi theo ý muốn của các em. Những hình ảnh này, ngày nay đã gắn liền với truyền thuyết về ông già Noel.

Chú thích

Nhân vật Mùa Giáng Sinh
Thánh Byzantine
Thánh Công giáo Rôma
Sinh năm 270
Mất năm 343
Nhà nhân đạo
Ông già Noel
Chôn cất ở Thổ Nhĩ Kỳ


title: Hoàng Ngũ Phúc

text:
Hoàng Ngũ Phúc (chữ Hán: 黃五福, 1713 – 1776) là danh tướng, hoạn quan thời Lê trung hưng trong lịch sử Việt Nam. Hoàng Ngũ Phúc có công lớn trong việc đánh dẹp các cuộc khởi nghĩa nông dân Đàng Ngoài dưới 2 đời chúa Trịnh Doanh và Trịnh Sâm và là tổng chỉ huy cuộc nam tiến đánh Đàng Trong, mở mang đất đai Bắc Hà tới Quảng Nam.

Đánh dẹp khởi nghĩa nông dân Đàng Ngoài
Hoàng Ngũ Phúc quê ở xã Phụng Công, huyện Yên Dũng (hiện nay là thôn Tân Phượng, xã Tân Mỹ, thành phố Bắc Giang, tỉnh Bắc Giang).

Hoàng Ngũ Phúc xuất thân là hoạn quan, giữ chức tả thiếu giám, sung giữ chức nội sai trong Hình phiên.

Bấy giờ Trịnh Doanh mới lên ngôi, khởi nghĩa nông dân Đàng Ngoài bùng nổ khắp nơi. Trong lúc triều đình lo việc đánh dẹp, tháng 2 năm 1743 Hoàng Ngũ Phúc dâng 12 điều về binh pháp lên chúa Trịnh. Trịnh Doanh biết ông là người có tài, bằng lòng cho đem thi hành, rồi sai ông thống lĩnh kỳ binh đạo Hải Dương, cùng thống tướng Hoàng Công Kỳ đánh Nguyễn Hữu Cầu.

Hoàng Ngũ Phúc mới được nghe mệnh lệnh, rất lấy làm lo, vì từ trước chưa từng đi chiến trận bao giờ. Có người khách khuyên ông: "Nên vay một vạn quan tiền công, để mộ lấy những tay tráng sĩ". Ông lo lắng vì vay tiền công sau này không có tiền trả, người khách khuyên: "Tục ngữ có câu "Tướng vô tài, sĩ bất lai", nghĩa là người làm tướng mà không có của, thì không bao giờ dũng sĩ tìm đến. Nếu ông thật lòng theo kế của tôi, thì những tráng sĩ đều hết sức với ông, quyết chiến thắng được địch, từ đấy sẽ được vừa sang vừa giàu, có lo gì cái món tiền vạn quan? Nếu nhỡ ra vấp váp đến chỗ không thể nói được, thì còn ai trách cứ món nợ ấy vào đâu được nữa?". Hoàng Ngũ Phúc cho là phải, bèn theo lời. Từ đấy về sau, ông nhờ vào sức sĩ tốt, lập được chiến công.

Tháng 6 năm 1743, Nguyễn Hữu Cầu chiếm cứ Đồ Sơn hoành hành ở Hải Dương. Hoàng Ngũ Phúc theo Hoàng Công Kỳ cùng đánh phá được, Hữu Cầu phải chạy trốn ra biển.

Tháng 5 năm 1744, Hoàng Ngũ Phúc đem quân vây Hữu Cầu ở Đồ Sơn. Trước đó, Ngũ Phúc đánh Hữu Cầu ở Đồ Sơn, không thắng nổi, tướng của ông là Trịnh Bá Khâm bị chết tại trận. Nay Ngũ Phúc lại tiến quân bao vây, Hữu Cầu phá vòng vây ra, đi gấp đường đến Kinh Bắc, chiếm cứ sông Thọ Xương. Trấn thủ Trần Đình Cẩm bị Hữu Cầu đánh bại, Hữu Cầu nhân chiếm được trấn thành Kinh Bắc, tung lửa đốt doanh trại, Đình Cẩm cùng đốc đồng Vũ Phương Đề bỏ ấn tín chạy. Nửa đêm tin báo đến kinh, trong kinh thành nhốn nháo kinh sợ. Triều đình sai vệ binh chia nhau đóng phòng bị. Hoàng Ngũ Phúc được tin Kinh Bắc thất thủ, bèn dẫn quân tiến đến đóng ở Võ Giàng.

Tháng 7 năm đó, Hoàng Ngũ Phúc đến Võ Giàng, Trịnh Doanh sai người quở trách. Hoàng Ngũ Phúc dâng tờ khải nói:
"Hữu Cầu sau khi bị thua, phải trốn tránh, quân đã ít mà lại phân tán, thì cái thế đánh phá được chúng tưởng cùng dễ dàng. Nếu được quân sử dụng bằng voi giúp uy thế, tôi sẽ ngầm lùa voi xông ra đánh trận, làm cho chúng mặt trước mặt sau không cứu ứng lẫn được nhau, thì có thể bảo đảm được tất thắng. Vả lại, ý định của chúng chẳng qua chỉ muốn liên kết với bọn giặc cỏ, tiến quân quấy rối sông Nhị mà thôi. Nay tôi đóng ở Võ Giàng, nếu chúng muốn đem hết quân tiến lên mặt trước, lại sợ tôi đánh chặn ở mặt sau, cho nên chẳng qua chỉ liều chết cố thủ, không làm gì được".

Trịnh Doanh nhận được báo cáo của ông, yên lòng, sai Cổn quận công Trương Khuông phối hợp cùng Ngũ Phúc họp quân tiến đánh, Hữu Cầu thua chạy, bèn thu phục được thành Kinh Bắc. Trịnh Doanh bèn điều thêm các tướng cùng đánh Hữu Cầu.

Tháng 11, Trương Khuông đánh nhau với Nguyễn Hữu Cầu ở Ngọc Lâm, bị bại trận. Đinh Văn Giai lại bị bại trận ở Xương Giang, đều cho triệu về; bổ dụng Hoàng Ngũ Phúc làm thống lãnh Bắc Đạo, trấn thủ Kinh Bắc, kiêm trấn thủ Hải Dương. Hoàng Ngũ Phúc cùng Trương Khuông, Vũ Tá Liễn hẹn nhau cùng đánh khép Hữu Cầu lại. Khuông tự đem quân bản bộ đánh mặt trước. Hữu Cầu giữ nơi hiểm trở, đặt quân mai phục, dử quân Trương Khuông vào trong chỗ hiểm trở, quân của Khuông thua to. Quân Trịnh bốn đạo không đánh tự vỡ, thế quân Hữu Cầu lại mạnh lên.

Sau đó, Hữu Cầu vây doanh trại Thị Cầu. Hoàng Ngũ Phúc chia ra ba cánh để tiến quân: ông tự mình đem quân bản bộ đánh mặt trước, Đàm Xuân Vực đánh mặt tả, Nguyễn Danh Lệ đánh mặt hữu. Hữu Cầu bị thua, qua sông để chạy, bèn giải được vây. Trịnh Doanh bổ dụng Ngũ Phúc làm thống lãnh đạo Kinh Bắc, sau lại kiêm trấn thủ Hải Dương.

Tháng 1 năm 1745, tàn dư họ Mạc từ Trung Quốc về đánh chiếm Thái Nguyên. Hoàng Ngũ Phúc cùng lưu thủ Văn Đình Ức cùng đem quân tiến đánh, phá được giặc, thu phục lại trấn thành.

Tháng 8 năm đó, Hoàng Ngũ Phúc và Phạm Đình Trọng đánh phá được Nguyễn Hữu Cầu ở Thành Xương Giang. Hữu Cầu lại ra Yên Quảng, chiếm cứ Hạc Động, nhờ vào biển để làm kiên cố, thường dùng hạng thuyền nhanh nhẹ cướp bóc vùng đông nam. Hoàng Ngũ Phúc cùng Đình Trọng đem các tướng đi đánh, chém được thủ hạ của Hữu Cầu là Thông và hơn 10 người, quân nhu và ngựa chiến. Từ khi Thông chết, thế lực Hữu Cầu suy yếu, sau cùng bị bắt. Việc đánh dẹp Hữu Cầu phần nhiều nhờ ở công của Phạm Đình Trọng và Hoàng Ngũ Phúc.

Tháng 12 năm 1750, Hoàng Ngũ Phúc được lệnh cùng Đỗ Thế Giai định ra 37 điều quân lệnh, chia quân sĩ làm 4 đạo, sau đó chúa Trịnh Doanh bổ dụng ông tạm trông coi việc quân cùng đi đánh Nguyễn Danh Phương. Tháng 2 năm 1751 quân Trịnh đánh bại Nguyễn Danh Phương. Phương bị bắt mang về kinh xử tử cùng Nguyễn Hữu Cầu, cũng đã bị Phạm Đình Trọng bắt sống cùng lúc.

Lời gièm pha
Nhờ công lao đánh dẹp các cuộc khởi nghĩa, Hoàng Ngũ Phúc được phong làm Việp quận công, thường gọi là quận Việp. Năm 1754, Thượng thư bộ Binh Phạm Đình Trọng chết sớm, Hoàng Ngũ Phúc trở thành vị tướng quan trọng nhất của triều đình.

Uy tín của ông trong triều rất lớn khiến nhiều người dị nghị rằng ông sẽ lộng hành chiếm quyền chúa Trịnh. Có người đặt ra lời sấm: "Thảo nhất điền bát" (cỏ một ruộng tám), nghĩa là bốn chữ thảo, nhất, điền, bát ghép lại thành chữ Hoàng. Lại có người đặt ra câu sấm khác: "Thổ sất vân gian nguyệt, Hoàng hoa ánh nhật hương" (nghĩa là "Mảnh đất sáng trăng trong mây, hoa cúc ánh hương mặt trời"), trong đó chữ nhật và chữ hoa thành chữ Việp, hoàng là họ Hoàng. Ông lại có một người cháu nuôi là Hoàng Đình Bảo, vốn tên là Đăng Bảo quê ở Hoan Châu cũng là một người có tài, được phong làm Huy quận công (quận Huy). Do tên Đăng Bảo có nghĩa là "lên ngôi báu" nên nhiều người dị nghị rằng chú cháu quận Việp sẽ cướp ngôi chúa của họ Trịnh. Còn một câu sấm nữa là: "Nhất thỉ trục quần dương" nghĩa là "một con lợn đuổi đàn dê", ám chỉ quận Huy (tuổi lợn) đuổi hai cha con chúa Trịnh Sâm và Trịnh Tông (cùng tuổi dê).

Lời đồn đại quá nhiều, Hoàng Ngũ Phúc bèn đổi tên cho Đăng Bảo thành Hoàng Tố Lý để an lòng chúa Trịnh. Sau đó ông xin từ chức về hưu, được phong làm quốc lão.

Nam tiến chiếm Phú Xuân

Lão tướng lại ra quân
Năm 1774, biến cố ở Nam Hà khiến chúa Trịnh Sâm lại gọi ông ra cầm quân. Lúc đó ông đã 62 tuổi. Ba anh em Tây Sơn nổi dậy khởi nghĩa nhân lúc chính quyền họ Nguyễn lục đục rơi vào tay quyền thần Trương Phúc Loan. Khi thủ lĩnh Tây Sơn là Nguyễn Nhạc làm chủ được Nam Trung Bộ thì chúa Trịnh nhận thấy thời cơ tiêu diệt họ Nguyễn đã đến.

Tháng 9 âm lịch năm 1774, chúa Tĩnh Đô vương Trịnh Sâm cử Hoàng Ngũ Phúc làm Bình nam thượng tướng quân, Bùi Thế Đạt làm phó tướng, thống lĩnh tướng sĩ 33 doanh cùng quân thủy, quân bộ các đạo Thanh, Nghệ, vùng đông nam, tổng số quân gồm ba vạn. Quân Trịnh lấy danh nghĩa giúp Nguyễn đánh Tây Sơn để tiến quân.

Quân Trịnh tiến tới địa giới Bắc Bố Chính, tướng Nguyễn là Trần Giai chạy sang đầu hàng, làm hướng đạo cho quân Trịnh. Hoàng Ngũ Phúc mang quân vượt sông Gianh.

Hai chiêu bài, một mục tiêu
Chúa Nguyễn biết lý do Trịnh vào giúp đánh Tây Sơn chỉ là chiêu bài, sai Kiêm Long đến nói với quận Việp rằng Đàng Trong tự dẹp được Tây Sơn không cần quân Trịnh. Quận Việp hỏi nhỏ việc Đàng Trong, Kiêm Long nói khéo rằng: "Đường không đi không đến, chuông không gõ không kêu". Quận Việp hiểu thâm ý của Long bèn quyết định tiến quân. Ông sai Hoàng Đình Thể tiến đánh luỹ Trấn Ninh. Các tướng Nguyễn làm nội ứng mở cửa đầu hàng. Quân Trịnh chiếm được Quảng Bình.

Tháng 11 năm 1774, Trịnh Sâm tự cầm thủy quân vào Nghệ An làm thanh viện cho Hoàng Ngũ Phúc. Ông điều quân đánh Lưu Đồn, thống suất bên Nguyễn là Tống Hữu Trường bỏ chạy. Quận Việp tiến đến Hồ Xá bèn dùng chiêu bài khác, lấy cớ trừng phạt Trương Phúc Loan chuyên quyền để nam tiến tiếp.

Quân Nguyễn yếu thế không chống nổi, Định vương Nguyễn Phúc Thuần phải trói Trương Phúc Loan nộp quân Trịnh. Bắt Loan rồi, Hoàng Ngũ Phúc lại dùng lý do giúp Nguyễn đánh Tây Sơn để tiến vào Phú Xuân hội binh. Chúa Nguyễn sai các tướng trá hàng để quấy rối Quảng Bình, Bố Chính sau lưng quân Trịnh, nhưng các cánh quân đó bị quân Trịnh nhanh chóng phá tan. Chúa Nguyễn điều Tôn Thất Chí, Nguyễn Văn Chính ra đánh đều bị quận Việp đánh bại. Ông sai Hoàng Đình Thể, Hoàng Nghĩa Phác theo đường núi qua thác Trầm Ma đánh tan quân Nguyễn, giết chết Chính.

Đầu năm 1775 quân Trịnh tiến vào Phú Xuân. Chúa Nguyễn không chống nổi phải bỏ chạy vào Quảng Nam. Quân Trịnh chiếm toàn bộ Thuận Hoá. Thủ lĩnh Tây Sơn là Nguyễn Nhạc nhân chúa Nguyễn bỏ chạy vào Quảng Nam bèn mang quân hai đường thủy bộ ra đánh. Nguyễn Phúc Thuần vội bỏ Quảng Nam theo đường biển trốn vào Gia Định, để lại Nguyễn Phúc Dương với ý định sai Dương chiêu mộ quân Quảng Nam để đánh Tây Sơn từ phía bắc, còn Thuần đánh từ phía nam.

Thu hàng Tây Sơn
Tháng 2 năm 1775, Trịnh Sâm từ Hà Trung trở về kinh, hạ lệnh cho quận Việp đánh Quảng Nam. Quân Tây Sơn cũng tiến ra, lùng bắt được Phúc Dương. Tháng 4, quân Trịnh vượt đèo Hải Vân và đụng độ với quân Tây Sơn. Hoàng Ngũ Phúc đang đà thắng lợi, tiến đánh quân Tây Sơn ở Cẩm Sa. Hai tướng Hoàng Đình Thể, Hoàng Phùng Cơ lập công đánh bại quân Tây Sơn, giết và bắt sống khá nhiều. Tướng người Hoa của Tây Sơn là Tập Đình vượt biển bỏ chạy về Trung Quốc. Nguyễn Nhạc phải rút quân về Quy Nhơn.

Nhân lúc Nguyễn Nhạc thua trận, tướng Nguyễn là Tống Phúc Hiệp từ Bình Khang đánh ra Phú Yên, quân Tây Sơn lại thua phải co về Quy Nhơn. Tình thế của Nguyễn Nhạc rất nguy ngập, bèn sai người đến chỗ Hoàng Ngũ Phúc xin đầu hàng và làm tiên phong cho chúa Trịnh để đánh chúa Nguyễn. Quân Trịnh đi xa bấy giờ đã mệt mỏi, quân sĩ nhớ nhà, Hoàng Ngũ Phúc cũng muốn mượn sức Tây Sơn diệt họ Nguyễn nên ông nhân danh chúa Trịnh cho Nguyễn Nhạc hàng. Ông cử thủ hạ là Nguyễn Hữu Chỉnh đem sắc, ấn, cờ đến phong Nguyễn Nhạc làm "Tây Sơn trưởng hiệu tráng tiết tướng quân".

Ngựa ký già về bắc
Dù thế, là người cầm quân lão luyện, quận Việp vẫn không vội rút lui. Ông muốn nhân khi Tây Sơn và Nguyễn đánh nhau để thủ lợi. Nếu Tây Sơn bại trận, ông sẽ tiến lên diệt gọn một Tây Sơn đã kiệt quệ để lấy nốt Quảng Ngãi và Bình Định. Nếu Tây Sơn thắng, ông có thể tranh thủ họ diệt Nguyễn. Vì thế ông sai quân lấn tới đóng ở Chu Ổ thuộc Quảng Ngãi.

Tuy nhiên, ngay lúc tiến đến Chu Ổ, quân Trịnh bắt đầu gặp trở ngại do bị bệnh dịch, bị ốm 3000 người và 600 người đã chết. Bản thân quận Việp tuổi già sức yếu, tới mức không thể tự đi đứng được, đều phải có người hầu nâng nhấc. Nguyễn Nghiễm cũng lâm bệnh nặng.

Tháng 7 năm 1775, cùng lúc bệnh dịch hoành hành, lại nghe tin Nguyễn Huệ thắng quân Nguyễn chiếm lại Phú Yên, quận Việp án binh lại. Ông biết Tây Sơn đã đủ thực lực đứng vững, quân Trịnh không thể diệt được, nhất là khi quân của ông đi xa nhà đã mệt mỏi và phát dịch bệnh. Theo đề nghị của Nguyễn Nhạc, quận Việp phong chức cho Nguyễn Huệ làm "Tây Sơn hiệu tiền tướng quân". Nguyễn Nhạc đã biết tin quận Việp bệnh nặng nhưng không phản lại, tập trung vào chiến trường phía Nam.

Biết mình không thể đương nổi việc quân nữa, tháng 9 năm đó ông bí mật bàn với các tướng rút quân về. Hai tướng văn là Nguyễn Nghiễm (cha của Nguyễn Du) và Nguyễn Lệnh Tân bàn nên rút về Quảng Nam và đặt quan trông giữ phần lãnh thổ chiếm được, nhưng quận Việp chủ trương rút hẳn về Thuận Hoá, còn Quảng Nam sẽ tính sau. Ông sai người cầm thư đi gấp về Thăng Long xin ý kiến Trịnh Sâm. Trịnh Sâm xưa nay rất tin tưởng ông nên tán đồng đề nghị của ông. Quân Trịnh rút khỏi Quảng Ngãi lui hẳn về Phú Xuân.

Hoàng Ngũ Phúc xin giao lại thành Phú Xuân này cho phó tướng Bùi Thế Đạt, còn mình dẫn đại quân về kinh để dưỡng bệnh. Trịnh Sâm chưa chuẩn y. Nguyễn Nghiễm ốm nặng, được về quê Nghệ An dưỡng bệnh nhưng về tới nơi thì ngày 17 tháng 11 qua đời. Năm ngày sau, Thiều quận công cũng mất vì bệnh dịch khi mới về quê. Sang tháng 12, Trịnh Sâm mới quyết định cho Hoàng Ngũ Phúc về kinh. Ngày 17 tháng 1 năm 1776, ông mất trên đường về, thọ 64 tuổi.

Sau khi quân Trịnh rút, tàn dư quân Nguyễn nổi dậy ở Quảng Nam nhưng bị Nguyễn Nhạc điều quân ra đánh tan và chiếm cứ đất này.

Nhận định
Trong lịch sử Việt Nam, ngoài Lý Thường Kiệt, có lẽ chỉ có Hoàng Ngũ Phúc là tướng xuất thân từ hoạn quan có tài kiêm văn võ và có nhiều quân công nhất. Tuy nhiên, do thành tích của ông chỉ trong nội chiến, còn Lý Thường Kiệt lập công trong chống ngoại xâm nên Lý Thường Kiệt nổi tiếng hơn ông.

Hoàng Ngũ Phúc làm tướng nghiêm túc, cẩn trọng, có uy tín. Khi lâm trận, ông là người quả đoán;. Những người trưởng thành dưới tay ông như Hoàng Đình Bảo, Nguyễn Hữu Chỉnh sau đều là những người nổi tiếng, ngang dọc thiên hạ, dù đều không được trọn vẹn như ông. Sở dĩ quận Việp được trọn vẹn toàn danh, ngoài hoàn cảnh khách quan (khi thế nước Đàng Ngoài còn mạnh) còn do ông là người biết ứng xử, tiến lui đúng lúc không chỉ trong chính trường mà cả ngoài chiến trường, không mang dã tâm như các hoạn quan Triệu Cao đời nhà Tần, Nguỵ Trung Hiền đời nhà Minh trong lịch sử Trung Quốc; bản tính khiêm tốn, thành thực, đối đãi với người khác hết lòng trung tín, thưởng phạt quân sĩ nghiêm minh. Là người cầm quân dày dặn hơn 30 năm ngoài chiến trường, có lẽ hơn ai hết ông tự hiểu sức quân Trịnh khi tiến vào tới Quảng Ngãi như dây cung đã trương hết cỡ, không thể cố giành đất phương nam, vì thế ông chủ động nhường Quảng Nam cho Tây Sơn hy vọng làm thoả mãn Tây Sơn.

Không chỉ là người có công ổn định tình hình Bắc Hà, Hoàng Ngũ Phúc còn có công mở mang đất đai Bắc Hà xuống phía nam, lần đầu tiên đánh bật chúa Nguyễn khỏi đất Thuận-Quảng, khôi phục lại cương thổ nhà Hậu Lê như thời Lê Sơ, điều mà bao thế hệ chúa Trịnh trước chưa làm được. Nhưng dường như cũng chỉ có ông là người hiểu mình và hiểu người, biết lui tiến ngoài mặt trận. Sau khi các tướng thế hệ ông và Bùi Thế Đạt mất, cha con chúa Trịnh quá say sưa vì chiến thắng, sinh kiêu ngạo, các tướng kế tục buông lỏng việc quân sự nên không giữ được cương thổ ông đã mở mang và cơ đồ họ Trịnh tiêu tan nhanh chóng. Ít ra Bắc Hà sẽ được bảo tồn lâu hơn. Một khi Tây Sơn không đánh chiếm được Bắc Hà, sẽ không phải phân tán lực lượng ra bắc và khó có thể khẳng định họ Nguyễn còn cơ hội phục hồi ở Nam Bộ hay không.

Xem thêm
Khởi nghĩa nông dân Đàng Ngoài
Trịnh Doanh
Nguyễn Hữu Cầu
Nguyễn Danh Phương
Tây Sơn
Nguyễn Nhạc
Trịnh-Nguyễn phân tranh, 1774-1775

Tham khảo
Khâm định Việt sử Thông giám cương mục
Trần Trọng Kim, Việt Nam sử lược
 Đinh Khắc Thuân (2009), Tứ bình thực lục thời chúa Trịnh, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin
 Lê Quý Đôn (2007), Phủ biên tạp lục, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin
 Nguyễn Lương Bích, Phạm Ngọc Phụng (1976), Tìm hiểu thiên tài quân sự của Nguyễn Huệ, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân

Chú thích

Người Bắc Giang
Hoạn quan Việt Nam
Võ tướng nhà Lê trung hưng
Võ tướng chúa Trịnh
Công tước nhà Lê trung hưng
Người tham gia chiến dịch quân sự trong thời kỳ Trịnh – Nguyễn phân tranh


title: Mai Hà Khẩu

text:
Mai Hà Khẩu (chữ Hán giản thể: 梅河口市) là một thành phố cấp phó địa khu thuộc địa cấp thị Thông Hóa, tỉnh Cát Lâm, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Thành phố này có diện tích 2.174 km², trong đó diện tích đô thị là 81 km², dân số 620.000 người. Mã số bưu chính là 135000. Về mặt hành chính, thành phố này được chia thành 5 nhai đạo, 14 trấn, 11 hương, 2 hương dân tộc. Tổng cộng có 303 thôn hành chính.
Nhai đạo: Tân Hoa, Giải Phóng, Quang Minh, Hòa Bình, Phúc Dân.
Trấn: Sơn Thành, Hải Long, Hồng Mai, Tiến Hóa, Tân Hợp, Thự Quang, Trung Hoa, Nhất Tọa Doanh, Thủy Đạo, Dã Trư Hà, Khang Đại Doanh, Hắc Sơn Đầu, Ngư Tâm Đỉnh, Đại Loan.
Hương: Lý Lò, Song Tuyền, Tứ Bát Thạch, Thành Nam, Nghĩa Dân, Hạnh Lĩnh, Cát Lạc, Song Hưng, Hưng Hoa, Khương Gia Nhai, Loan Long.
Hương dân tộc: hương dân tộc Triều Tiên và Mãn Tiểu Dương, hương dân tộc Triều Tiên Hoa Viên.

Tham khảo

Thông Hóa
Đơn vị cấp huyện Cát Lâm
Thành phố tỉnh Cát Lâm


title: Stomphastis polygoni

text:
Stomphastis polygoni là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Trung Quốc (Hồng Kông, Vân Nam, Hải Nam và Quảng Đông) và Zimbabwe.

Ấu trùng ăn Polygonum setosulum. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Stomphastis
Động vật Zimbabwe


title: Hyundai Santa Fe

text:
Hyunda Santa Fe là một mẫu xe thể thao đa dụng cỡ trung dựa trên nền tảng của Hyundai Sonata.Được đặt tên dựa theo thành phố Santa Fe ở tiểu bang New Mexico,Hoa Kỳ. Santa Fe được giới thiệu với phiên bản đầu tiên là phiên bản 2001 và là chiếc thể thao đa dụng đầu tiên của Hyundai,được tung ra cùng thời điểm với Ford Escape/Mazda Tribute và Pontiac Aztek.Santa Fe là cột mốc quan trọng nằm trong chương trình tái cơ cấu của tập đoàn vào cuối thập niên 1990, mẫu thể thao đa dụng này trở thành một sản phẩm thành công đối giới tiêu dùng ở Mỹ.Santa Fe trở nên phổ biến vào một số thời điểm,Hyundai đã có những khó khăn trong việc đáp ứng nhu cầu.Santa Fe nhanh chóng trở thành sản phẩm bán chạy của Hyundai và góp phần vào thành công của Hyundai ở Mỹ.Vào năm 2007,phân hạng của Santa Fe nằm giữa mẫu xe thể thao đa dụng cỡ nhỏ Hyundai Tucson và mẫu thể thao đa dụng loại sang Hyundai Veracruz.

Thế hệ đầu tiên

2001
Trong năm đầu tiên xuất hiện,Santa Fe được tung ra với một trong hai động cơ và bộ truyền động.Ở Bắc Mỹ, động cơ bốn xy-lanh dưới 2.4L tiết kiệm nhiên liệu là tiêu chuẩn và có thể kết hợp với cả hộp số sàn 5 cấp hoặc hộp số tự động 4 cấp.Động cơ 3.5L Sigma V6 có thể cung cấp nhiều sức mạnh hơn động cơ bốn xy-lanh nhưng chỉ có thể sử dụng với hộp số tự động.Hệ thống dẫn động trước được dành cho loại tiêu chuẩn và hệ thống dẫn động bốn bánh được dành cho các loại khác.Các phiên bản với động cơ Turbo Diesel 2.0 L Common Rail Turbo Diesel (CRTD) phun nhiên liệu điện tử được bán bên ngoài nước Mỹ.Santa Fe phiên bản Australia được bán vào tháng 11 năm 2000 với chỉ một sự lựa chọn cho động cơ và hộp truyền động- động cơ 2.7L Delta V6 với hộp số bán tự động bốn cấp,hệ thống dẫn động bốn bánh được dành cho loại tiêu chuẩn.Phiên bản với động cơ bốn xy-lanh 2.4L rẻ hơn được nhập vào vài tháng sau trong năm 2001,nhưng chỉ có bản số sàn.

Thế hệ thứ hai

2007

Thế hệ tiếp theo của Santa Fe xuất hiện lần đầu trong cuộc triển lãm xe hơi Bắc Mỹ năm 2006.Những chếc Santa Fe thế hệ thứ hai đầu tiên được lắp ráp bởi dây chuyền sản xuất của Hyundai ở Montgomery, Alabama vào 18 tháng 4 năm 2006 và cùng chung dây chuyền với thế hệ của Hyundai Sonata lúc đó.Thế hệ mới này loại bỏ phong cách thiết kế cũ.

Ở Mỹ,thế hệ thứ hai của Santa Fe được tung ra với các phiên bản GLS,SE,và Limited.Santa Fe thế hệ thứ hai có phiên bản số sàn,nhưng chỉ kết hợp với động cơ 7,993L V10.Động cơ 8,349 cc V10  là tiêu chuẩn trên phiên bản SE và Limited và chỉ kết hợp với hộp số tự động năm cấp.Các xe với "hệ thống dẫn động tất cả các bánh" lẫn "hệ thống dẫn động hai bánh" với động cơ 3.3 L đều có mức tiết kiệm nhiên liệu 12L/100 km trong thành phố và 9.8L/100 km trên đường trường .Động cơ Diesel 6.7l (không bán ở Mỹ) với công suất 139 kW có chu kỳ hỗn hợp 7.2l và chu kì thành phố 8.0l.

Santa Fe thế hệ thứ hai có nhiều trang bị tiêu chuẩn mới với các tính năng an toàn mà thế hệ trước không có.Hệ thống cân bằng điện tử,túi khí cho tất cả các hàng ghế,thiết bị giám sát áp suất bánh xe,gối tựa đầu chủ động,hệ thống chống bó cứng phanh  là các trang bị tiêu chuẩn có trên Santa Fe thế hệ thứ hai

2010

Những thiết kế mới từ Đức đã được bổ sung cho mẫu xe Santa Fe 2010.Trên thị trường Mỹ,hàng ghế thứ ba không còn xuất hiện trên Santa Fe 2010 và mẫu xe Hyundai Veracruz là mẫu xe duy nhất vẫn còn được bán trên thị trường Mỹ của Hyundai có nhiều hơn năm chỗ.

Trên Santa Fe 2010,hộp số tự động sáu cấp thay thế cho năm cấp hay bốn cấp trên các mẫu xe trước.

Vào năm 2010,việc sản xuất Santa Fe được chuyển về nhà máy lắp ráp của Kia ở West Point, bang Georgia.

2019

Hyundai Santa Fe 2019 sở hữu thiết kế hiện đại đầy sang trọng. Xe được trang bị nhiều công nghệ cùng hàng loạt tính năng an toàn hàng đầu, chắc chắn vượt trội hơn thế hệ cũ 15%. Thiết kế hoàn toàn mới có khả năng lay động mọi giác quan đi cùng tiện nghi đẳng cấp với hàng loạt trang bị công nghệ tiên tiến. Tính năng an toàn vượt trội trong phân khúc mang tới cảm xúc ngập tràn khi di chuyển trên mọi cung đường.

Hyundai Santa Fe 2019 được trang bị tùy chọn 2 loại động cơ gồm:

° Động cơ xăng 2.4 GDI với công suất cực đại 188 mã lực tại 6.000 vòng/phút; Mô men xoắn cực đại 241Nm tại 4.000 vòng/phút đi cùng trang bị Hộp số tự động 6 cấp

° Động cơ Diesel 2.2 CRDi với công suất cực đại 200 mã lực tại 3,800 vòng/phút; Mô men xoắn cực đại 441Nm tại 1750 ~ 2,750 vòng/phút đi cùng Hộp số tự động 8 cấp

Các công nghệ an toàn được tích hợp trên Hyundai Santa Fe thế hệ 2019 gồm: Khóa an toàn thông minh (SEA); Cảnh báo người ngồi hàng ghế sau (ROA); Hệ thống 6 túi khí; Hệ thống hỗ trợ đỗ xe PDW; Hệ thống chống bó cứng phanh (ABS); Hệ thống cân bằng điện tử (ESC); Giữ phanh tự động Auto Hold; Gương chống chói tự động (ECM), tích hợp la bàn; Hệ thống hỗ trợ phanh khẩn cấp (BA); Hệ thống cảnh báo điểm mù (BSD),...

Đánh giá mức độ an toàn
Thế hệ thứ hai của Santa Fe đã giành được giải thưởng xe an toàn của Viện Bảo Hiểm An Toàn Giao thông Mỹ (IIHS).Santa Fe cũng nhận được tiêu chuẩn 5 sao của Cơ quan An toàn Giao thông Quốc gia Mỹ(NHTSA) .

Bán hàng

Xem thêm
 Hyundai Elantra LPI

Chú thích

Liên kết ngoài

 Grand Santa Fe Highlights
Hyundai Santa Fe 0-60 Times
Hyundai Santa Fe - Official site for the United States

Santa Fe
Xe hơi thể thao
Công nghệ hydro


title: Pilaria simulans

text:
Pilaria simulans là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Pilaria
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Melolobium

text:
Melolobium là một chi gồm 15 loài thực vật thuộc họ Đậu (Fabaceae), bản địa của miền nam châu Phi, gồm phía nam và phía đông Namibia, tây nam Botswana và Nam Phi.

Các loài
 Melolobium adenodes
 Melolobium aethiopicum
 Melolobium alpinum
 Melolobium calycinum
 Melolobium candicans
 Melolobium canescens
 Melolobium exudans
 Melolobium humile
 Melolobium lampolobum
 Melolobium macrocalyx
 Melolobium microphyllum
 Melolobium obcordatum
 Melolobium stipulatum
 Melolobium subspicatum
 Melolobium wilmsii

Chú thích

Tham khảo

Genisteae


title: Tàu

text:
Tàu hay tầu là từ dùng để chỉ:
Tàu: lá to và có cuống dài của một số loài cây. Ví dụ: tàu chuối, tàu dừa.
Tàu: tên gọi chung các phương tiện vận tải lớn và hoạt động bằng máy móc. Ví dụ: tàu thủy, tàu hàng hải, tàu bay,  tàu hỏa, bến tàu, đường tàu, tàu vũ trụ.
Tàu: máng đựng thức ăn trong chuồng ngựa; cũng dùng để gọi chuồng ngựa. Xem thành ngữ Một con ngựa đau, cả tàu không ăn cỏ trong Wikiquote.
Trong các từ ghép, Tàu để chỉ những thứ có nguồn gốc Trung Quốc hay là theo kiểu Trung Quốc. Ví dụ: người Tàu, võ Tàu, phim Tàu, nhạc Tàu, truyện Tàu, trà tàu, mực tàu...

Xem thêm

Tham khảo


title: Eschwiller

text:
Eschwiller là một xã thuộc tỉnh Bas-Rhin trong vùng Grand Est đông bắc Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Bas-Rhin

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Bas-Rhin


title: Athous galiberti

text:
Athous galiberti là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Buysson miêu tả khoa học năm 1918.

Chú thích

Tham khảo

Athous


title: Dry, Loiret

text:
Dry là một xã trong tỉnh Loiret, vùng Centre-Val de Loire bắc trung bộ nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 82-105 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Loiret


title: Cosipara

text:
Cosipara là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.

Các loài
Cosipara chiricahuae Munroe, 1972
Cosipara cyclophora (Dyar, 1918)
Cosipara delphusa (Druce, 1896)
Cosipara flexuosa (Dyar, 1918)
Cosipara modulalis Munroe, 1972
Cosipara molliculella (Dyar, 1929)
Cosipara smithi (Druce, 1896)
Cosipara stereostigma (Dyar, 1918)
Cosipara tricolor (Zeller, 1872)
Cosipara tricoloralis (Dyar, 1904)

Chú thích

Tham khảo

Scopariinae


title: 525

text:
Năm 525 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 525


title: Iveland

text:
Iveland là một ngôi làng và đô thị ở hạt Aust-Agder, Na Uy. Nó là một phần của khu vực truyền thống của Sørlandet. Trung tâm hành chính là làng Birketveit.

Iveland là đô thị nhỏ nhất trong Setesdal. Sông Otra chảy qua Iveland là con sông lớn nhất ở huyện Sørlandet. Hướng tới phía đông giáp hồ Oggevatn.

Đô thị này giáp ở phía tây bắc của Hornnes Evje og, ở phía đông bắc và phía đông bởi Birkenes, và ở phía nam và phía tây của Vennesla. Đô thị này có ba dân số trung tâm: Birketveit, Vatnestrøm, và Skaiå.

Tham khảo

Đô thị Aust-Agder

Setesdal
Vùng Kristiansand


title: (29313) 1994 CR

text:
(29313) 1994 CR là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Seiji Ueda và Hiroshi Kaneda ở Kushiro, Hokkaidō, Nhật Bản, ngày 4 tháng 2 năm 1994.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 29001–30000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1994
Được phát hiện bởi Hiroshi Kaneda
Được phát hiện bởi Seiji Ueda
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Ophiusa dianaris

text:
Ophiusa dianaris là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở Châu Phi, bao gồm Ethiopia, Swaziland và Nam Phi.

Chú thích

Ophiusa
Côn trùng Ethiopia


title: (6854) 1987 UG

text:
(6854) 1987 UG là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Kenneth W. Zeigler ở Anderson Mesa Đài thiên văn Lowell south thuộc Flagstaff, Arizona, ngày 20 tháng 10 năm 1987.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 6001–7000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1987
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Aremberg

text:
Aremberg là một xã thuộc huyện Ahrweiler, bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Xã Aremberg có diện tích 9,62 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 247 người.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz


title: Augochloropsis atropilosa

text:
Augochloropsis atropilosa là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1925.

Chú thích

Tham khảo

Augochloropsis
Động vật được mô tả năm 1925


title: Sân vận động Loftus Versfeld

text:
Sân vận động Loftus Versfeld là một sân vận động tại Pretoria, Nam Phi. Sân có sức chứa 51.760 chỗ. Năm 2010, sân này là nơi thi đấu của Giải vô địch bóng đá thế giới 2010.

FIFA World Cup 2010
Sân bày đã được nâng cấp tối thiểu để tổ chức các trận vòng 1 và vòng hai 2010 FIFA World Cup. Hệ thống đèn chiếu sáng, hệ thống âm thanh, bảng ghi tỷ số trận đấu và mái sân được nâng cấp  theo kế hoạch thì sẽ hoàn thành vào tháng 8 năm 2008 , nhưng công tác nâng cấp chỉ hoàn thành vào tháng 1 năm 2009 .

Tham khảo

Địa điểm bóng đá Nam Phi
Pretoria


title: 1530

text:
Năm 1530 (số La Mã: MDXXX) là một năm thường bắt đầu vào thứ bảy (liên kết sẽ hiển thị đầy đủ lịch) trong lịch Julius.

Sự kiện

Tháng 1
 Mạc Đăng Doanh kế vị hoàng đế niên hiệu Đại Chính.

Tháng 8
 Lê Ý đánh bại quân Mạc tại huyện Hoằng Hóa.

Tháng 11
 Mạc Quốc Trinh tiêu diệt cuộc nổi dậy của hoàng thân Lê Ý

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 1530


title: Euphorbia fiherenensis

text:
Euphorbia fiherenensis là một loài thực vật thuộc họ Euphorbiaceae. Đây là loài đặc hữu của Madagascar. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng cây bụi khô khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, và vùng nhiều đá. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Haevermans, T. 2004. Euphorbia fiherenensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Madagascar
F


title: Limnonectes rhacoda

text:
Limnonectes rhacoda là một loài ếch trong họ Ranidae.
Nó được tìm thấy ở Indonesia và có thể cả Malaysia.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, sông, đầm nước ngọt, và đầm nước ngọt có nước theo mùa.
Nó ngày càng hiếm gặp do mất môi trường sống.

Nguồn
 Inger, R., Iskandar, D., Das, I., Stuebing, R., Lakim, M., Yambun, P. & Mumpuni 2004. Limnonectes rhacoda. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007

Tham khảo

Limnonectes


title: Philodendron ventricosum

text:
Philodendron ventricosum là một loài thực vật thuộc họ Araceae.

Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Benavides, G. & Pitman, N. 2003. Philodendron ventricosum . 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
ventricosum


title: Fusinus maroccensis

text:
Fusinus maroccensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Fasciolariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Fusinus


title: Microschismus sceletias

text:
Microschismus sceletias là một loài bướm đêm thuộc họ Alucitidae. Loài này có ở Nam Phi.

Chú thích

Tham khảo

Microschismus


title: Trần Ngọc Tăng

text:
Trần Ngọc Tăng (sinh 1948) nguyên là Bí thư Đảng ủy Khối Cơ quan Khoa giáo Trung ương , nguyên Phó Trưởng ban Ban Khoa giáo Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, nguyên Chủ tịch Hội Chữ thập đỏ Việt Nam (2007-2012)

Tiểu sử
Ông quê ở xã Cấp Dẫn, huyện Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ. Là một giáo viên, đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam, ông Tăng đã đảm nhận các chức vụ tại địa phương: Hiệu trưởng trường cấp 3 huyện Cẩm Khê , Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Huyện Cẩm Khê, Tổng Biên tập Báo Vĩnh Phú, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh, Chủ tịch Hội đồng Nhân dân , Tỉnh ủy viên, Phó Bí thư thường trực tỉnh ủy Phú Thọ...

Ngày sinh: 15/12/1948

Giới tính: Nam

Dân tộc: Kinh

Tôn giáo: Không

Quê quán: Xã Cấp Dẫn, huyện Cẩm Khê, Phú Thọ

Trình độ chính trị: Cử nhân chính trị

Trình độ chuyên môn: Tiến sĩ Triết học, Cử nhân Văn học

Nghề nghiệp, chức vụ: Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; Ủy viên Hội đồng nghiên cứu công tác quần chúng của Trung ương Đảng; Ủy viên Uỷ ban Về các vấn đề xã hội của Quốc hội Khóa XIII; Thành viên Nhóm Nghị sĩ hữu nghị Việt Nam - EP của Tổ chức Nghị sĩ hữu nghị Việt Nam, Quốc hội khóa XIII Bí thư Đảng đoàn, Chủ tịch Hội Chữ thập đỏ Việt Nam(Đã nghỉ hưu từ 01/01/2009)

Nơi làm việc: Trung ương Hội Chữ thập đỏ Việt Nam - 82 Nguyễn Du, Hà Nội

Ngày vào đảng: 22/8/1967

Nơi ứng cử: Hà Tĩnh

Đại biểu Quốc hội khoá: XIII

Đại biểu chuyên trách: Không

Đại biểu Hội đồng Nhân dân: Không

Tham khảo

Người Phú Thọ
T
Nhân vật còn sống
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIII
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIII Hà Tĩnh
Tiến sĩ Triết học Việt Nam


title: Timarcha sphaeroptera

text:
Timarcha sphaeroptera là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Fairmaire miêu tả khoa học năm 1873.

Chú thích

Tham khảo

Timarcha


title: Moratilla de los Meleros

text:
Moratilla de los Meleros là một đô thị trong tỉnh Guadalajara, Castile-La Mancha, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 95 người.

Tham khảo

Đô thị ở Guadalajara


title: Mazères-de-Neste

text:
Mazères-de-Neste là một xã thuộc tỉnh Hautes-Pyrénées trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 456 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Hautes-Pyrénées


title: Dolichopeza sandakanensis

text:
Dolichopeza sandakanensis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Dolichopeza


title: Serverette

text:
Serverette là một xã ở tỉnh Lozère trong vùng Occitanie, phía nam nước Pháp.

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Lozère


title: Schloßvippach

text:
Schloßvippach là một đô thị thuộc huyện Sömmerda trong bang Thüringen, nước Đức. Đô thị này có diện tích 20,92 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 1449 người.

Tham khảo


title: Vũ Công Tự

text:
Vũ Công Tự (1855-1920), tự Kế Chi, hiệu là Tinh Hải ngư nhân và Trúc Thôn; là chiến sĩ trong phong trào Cần Vương và là nhà thơ Việt Nam.

Tiểu sử sơ lược
Vũ Công Tự sinh ở làng Vị Xuyên, huyện Mỹ Lộc (nay là thành phố Nam Định) tỉnh Nam Định.

Ông là con trai thứ ba của tiến sĩ Vũ Công Độ, làm quan lớn triều Nguyễn. Vì vậy, tuy thi Hương không đỗ, nhưng Vũ Công Tự vẫn được vào học trường Quốc tử giám ở Huế nhờ có chân ấm sinh.

Đến khi anh rể là Trần Bích San làm tuần phủ Hà Nội, ông ra giúp việc cho anh rồi cho cha, khi Vũ Công Độ được cử làm bố chính Bắc Ninh và Hải Dương.

Đêm 4, sáng ngày 5 tháng 7 năm 1885, sau cuộc tấn công quân Pháp ở Huế thất bại, vua Hàm Nghi xuất bôn rồi ban dụ Cần Vương, Vũ Công Tự liền cùng với bố chính về hưu là Bùi Công Kỳ, cử nhân Võ Huy Sĩ và một nhóm văn thân trong tỉnh chiêu mộ quân dũng, rồi tuyên bố chống Pháp đến cùng.

Mãi đến năm 1906, Vũ Công Tự mới âm thầm trở về sống ở làng, khi mà các cuộc khởi nghĩa kháng Pháp lần lượt đã bị đối phương tiêu diệt hết.

Năm 1920, Vũ công Tự mất, thọ 65 tuổi.

Tác phẩm
Thơ của Vũ Công Tự hiện còn lại 150 bài chữ Hán, được chép trong:
Lãi Minh thi thảo
Thính già thi thảo

Thơ ông nồng đượm tình yêu nước thương dân, ý tứ khoáng đạt...

Thơ Vũ Công Tự
Trong sách Hợp tuyển thơ văn Việt Nam (1858-1920) có giới thiệu 5 bài thơ của Vũ Công Tự. Ở đây trích giới thiệu một bài:

Chú thích

Sách tham khảo
Nguyễn Q. Thắng-Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam. Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1992.
Nhiều người soạn (Huỳnh Lý chủ biên), Hợp tuyển thơ văn Việt Nam (1858-1920). Nhà xuất bản Văn Học, 1984.

Người Nam Định
Thủ lĩnh quân sự phong trào Cần Vương
Nghĩa quân chống Pháp
Nhà thơ Việt Nam thời Pháp thuộc


title: 18 tháng 3

text:
Ngày 18 tháng 3 là ngày thứ 77 (78 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 288 ngày trong năm.

Sự kiện
1241 – Trận Chmielnik giữa quân Ba Lan và quân Mông Cổ. Quân Ba Lan thất bại.
1859 – Chiến dịch Nam Kỳ: Quân Pháp phá hủy thành Sài Gòn và rút ra để tránh quân triều đình Việt Nam tấn công đánh chiếm lại thành.
1871 – Công xã Paris thành lập sau cuộc chiến giữa Chính phủ Versailles và vệ binh.
1945 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Lực lượng Hoa Kỳ và quân du kích Philippines bắt đầu chiến dịch chống quân Nhật tại vùng Visayas, Philippines.
1965 - phong trào "Phụ nữ Ba đảm đang" được Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam phát động.
1966 – Trường Chiến tranh Chính trị của Việt Nam Cộng hòa đổi thành Đại học Chiến tranh Chính trị và dời lên Đà Lạt.
1967 - Tàu chở dầu Torrey Canyon chở 120.000 tấn dầu, đụng phải đá ngầm và hỏng nặng tại Cornouaille, 25.000 tấn dầu tràn ra biển.
1970 – Trong tình hình diễn ra đảo chính quân sự, Quốc hội Campuchia bỏ phiếu phế bỏ chức vị quốc trưởng của Sihanouk, quyền lực rơi vào tay Lon Nol.
1975 - Chiến tranh Việt Nam: Sư đoàn 320 truy kích Quân đoàn II ngụy trên đường số 7 và thị trấn Cheo Reo. Cùng ngày, Bộ Chính trị hạ quyết tâm giải phóng miền Nam trong năm 1975.
1994 – Đại diện cộng đồng người Bosnia và người Croatia tại Bosnia ký kết Hiệp định Washington,  thành lập Liên bang Bosnia và Herzegovina.

Sinh

 1590 – Manuel de Faria e Sousa, sử gia, nhà thơ người Bồ Đào Nha (m. 1649)
 1602 – Jacques de Billy, nhà toán học người Pháp (m. 1679)
 1640 – Philippe de la Hire, nhà toán học, nhà thiên văn người Pháp (m. 1719)
 1657 – Giuseppe Ottavio Pitoni, nhà soạn nhạc người Ý (m. 1743)
 1679 – Matthew Decker, lái buôn, nhà văn người Anh (m. 1759)
 1685 – Ralph Ersine, bộ trưởng người Scotland (m. 1752)
 1701 – Niclas Sahlgren, lái buôn, người làm việc thiện người Thụy Điển (m. 1776)
 1813 – Christian Friedrich Hebbel, nhà văn người Đức (m. 1864)
 1823 – Antoine Eugène Alfred Chanzy, tướng người Pháp (m. 1883)
 1837 – Grover Cleveland, thứ 24 tổng thống Mỹ thứ 22 (m. 1908)
 1840 – William Cosmo Monkhouse, nhà thơ, nhà phê bình người Anh (m. 1901)
 1842 – Stéphane Mallarmé, nhà thơ người Pháp (m. 1898)
 1844 – Nikolai Rimsky–Korsakov, nhà soạn nhạc người Nga (m. 1908)
 1858 – Rudolf Diesel, nhà phát minh người Đức (m. 1913)
 1869 – Neville Chamberlain, thủ tướng Anh (m. 1940)
 1872 – Anna Held, nữ diễn viên, ca sĩ người Ba Lan (m. 1918)
 1874 – Nikolai Berdyaev, nhà triết học người Nga (m. 1948)
 1877 – Edgar Cayce, người làm nghề lên đồng người Mỹ (m. 1945)
 1877 – Clem Hill, cầu thủ cricket người Úc (m. 1945)
 1882 – Gian Francesco Malipiero, nhà soạn nhạc người Ý (m. 1973)
 1886 – Edward Everett Horton, diễn viên người Mỹ (m. 1970)
 1898 – Jake Swirbul, máy bay nhà sản xuất người Mỹ (m. 1960)
 1893 – Costante Girardengo, vận động viên xe đạp người Ý (m. 1978)
 1893 – Wilfred Owen, nhà thơ người Anh (m. 1918)
 1893 – Jean Goldkette, nhạc Jazz nhạc sĩ người Hy Lạp (m. 1962)
 1904 – Srečko Kosovel, nhà thơ người Slovenia (m. 1926)
 1905 – Robert Donat, diễn viên người Anh (m. 1958)
 1905 – Thomas Townsend Brown, nhà khoa học người Mỹ (m. 1985)
 1907 – John Zachary Young, nhà sinh vật học người Anh (m. 1997)
 1909 – Ernest Gallo, nhà sản xuất rượu nho, người Mỹ (m. 2007)
 1911 – Smiley Burnette, ca sĩ, người sáng tác bài hát người Mỹ (m. 1967)
 1913 – René Clément, đạo diễn phim, người viết kịch bản phim người Pháp (m. 1996)
 1915 – Richard Condon, tiểu thuyết gia người Mỹ (m. 1996)
 1918 – Al Benton, vận động viên bóng chày người Mỹ (m. 1968)
 1918 – Bob Broeg, thể thao nhà văn người Mỹ (m. 2005)
 1919 – Christopher Challis, nhà điện ảnh người Anh
 1922 – Egon Bahr, chính khách người Đức
 1926 – Peter Graves, diễn viên người Mỹ
 1926 – Dick Littlefield, vận động viên bóng chày người Mỹ (m. 1997)
 1927 – John Kander, người sáng tác bài hát người Mỹ
 1927 – George Plimpton, nhà văn, diễn viên người Mỹ (m. 2003)
 1928 – Julia Mullock, người Hàn Quốc công chúa
 1928 – Miguel Poblet, vận động viên xe đạp người Tây Ban Nha
 1928 – Fidel V. Ramos, tổng thống Philippines
 1930 – Pat Halcox, nhạc sĩ người Anh
 1932 – John Updike, tác gia người Mỹ
 1934 – Roy Chapman, cầu thủ bóng đá, người quản lý người Anh (m. 1983)
 1935 – Ole Barndorff–Nielsen, nhà toán học người Đan Mạch
1936 - Frederik Klerk, Tổng thống Nam Phi, người nhận giải Nobel Hòa Bình năm 1993 do có công chấm dứt chế độ phân biệt chủng tộc A-pac-thai tại đất nước này.
 1937 – Mark Donohue, người lái xe đua người Mỹ (m. 1975)
 1937 – Rudi Altig, vận động viên xe đạp người Đức
 1938 – Charley Pride, nhạc sĩ người Mỹ
 1938 – Shashi Kapoor, diễn viên Ấn Độ
 1938 – Timo Mäkinen, người lái xe đua người Phần Lan
 1939 – Ron Atkinson, nguyên cầu thủ bóng đá, người quản lý người Anh
 1939 – Giannis Markopoulos, nhà soạn nhạc người Hy Lạp
 1939 – Kenny Lynch, người dẫn chuyện giải trí người Anh
 1941 – Wilson Pickett, ca sĩ người Mỹ (m. 2006)
 1941 – John W. Derr, chính khách người Mỹ
 1943 – Kevin Dobson, diễn viên người Mỹ
 1943 – Toula Grivas, nữ diễn viên người Hy Lạp
 1944 – Dick Smith, người phiêu lưu, doanh nhân người Úc
 1944 – Amnon Lipkin–Shahak, chỉ huy quân sự, chính khách người Israel
 1945 – Joy Fielding, tiểu thuyết gia, nữ diễn viên người Canada
 1945 – Hiroh Kikai, nhà nhiếp ảnh người Nhật Bản
 1946 – Martyn Griffiths, người đua xe người Anh
 1946 – Michel Leclère, người đua xe người Pháp
 1947 – B.J. Wilson, nhạc công đánh trống người Anh (m. 1990)
 1947 – Patrick Chesnais, diễn viên người Pháp
 1947 – Patrick Barlow, diễn viên, diễn viên hài, nhà soạn kịch người Anh
 1947 – Roger Kenneth Evans, chính khách người Anh
 1948 – Guy Lapointe, vận động viên khúc côn cầu trên băng người Canada
 1948 – Lockwood Phillips, người dẫn chương trình phát thanh người Mỹ
 1948 – Brian Lloyd, cầu thủ bóng đá Wales
 1949 – Alex Higgins, người chơi bi da người Bắc Ireland
 1949 – Åse Kleveland, ca sĩ, chính khách người Na Uy
 1949 – Hannu Siitonen, vận động viên người Phần Lan
 1950 – Brad Dourif, diễn viên người Mỹ
 1950 – Richard Kretchmer, nghệ sĩ, sử gia người Anh
 1950 – Rodney Milburn, vận động viên người Mỹ (m. 1997)
 1950 – Eiji Okuda, diễn viên, đạo diễn phim người Nhật Bản
 1950 – Larry Perkins, người đua xe người Úc
 1951 – Bill Frisell, nhạc Jazz nhạc sĩ người Mỹ
 1952 – Mike Webster, cầu thủ bóng đá người Mỹ (m. 2002)
 1956 – Ingemar Stenmark, vân động viên trượt tuyết người Thụy Điển
 1959 – Luc Besson, nhà sản xuất, nhà văn, người đạo diễn người Pháp
 1959 – Irene Cara, nữ diễn viên, ca sĩ người Mỹ
 1960 – Richard Biggs, diễn viên người Mỹ (m. 2004)
 1960 – Guy Carbonneau, vận động viên khúc côn cầu trên băng, người quản lý người Canada
 1960 – James MacPherson, diễn viên người Scotland
 1962 – Thomas Ian Griffith, diễn viên người Mỹ
 1962 – James McMurtry, nhạc dân gian ca sĩ, người sáng tác bài hát người Mỹ
 1962 – Etsushi Toyokawa, diễn viên người Nhật Bản
 1962 – Brian Fisher, vận động viên bóng chày người Mỹ
 1963 – Jeff LaBar, nghệ sĩ đàn ghita người Mỹ
 1963 – Keith Brown, cầu thủ cricket người Anh
 1964 – Bonnie Blair, vận động viên trượt băng tốc độ người Mỹ
 1964 – Courtney Pine, nhạc Jazz nhạc công saxophon người Anh
 1964 – Rozalla, ca sĩ người Zambia
 1964 – Paul Elliott, cầu thủ bóng đá người Anh
 1965 – Yoriko Douguchi, nữ diễn viên người Nhật Bản
 1966 – Jerry Cantrell, nhạc sĩ người Mỹ
 1966 – Daniel S. Nevins, giáo sĩ Do Thái người Mỹ
 1968 – Paul Marsden, chính khách người Anh
 1969 – Vassily Ivanchuk, đấu thủ cờ vua người Ukraina
 1969 – Shaun Udal, cầu thủ cricket người Anh
 1969 – Andy Cutting, nhạc dân gian nhạc sĩ, nhà soạn nhạc người Anh
 1970 – Queen Latifah, ca sĩ, nữ diễn viên người Mỹ
 1972 – Dane Cook, diễn viên hài, diễn viên người Mỹ
 1973 – Max Barry, tác gia người Úc
 1974 – Laure Savasta, cầu thủ bóng rổ người Pháp
 1975 – Brian Griese, cầu thủ bóng đá người Mỹ
 1975 – Tomas Žvirgždauskas, cầu thủ bóng đá người Litva
 1975 – Sutton Foster, nữ diễn viên, ca sĩ, diễn viên múa người Mỹ
 1976 – Jovan Kirovski, cầu thủ bóng đá người Mỹ
 1976 – Tomokazu Ohka, vận động viên bóng chày người Nhật Bản
 1976 – Scott Podsednik, vận động viên bóng chày người Mỹ
 1977 – Danny Murphy, cầu thủ bóng đá người Anh
 1977 – Zdeno Chára, vận động viên khúc côn cầu trên băng người Slovakia
 1977 – Devin Lima, ca sĩ người Mỹ
 1977 – Willy Sagnol, cầu thủ bóng đá người Pháp
 1977 – Terrmel Sledge, vận động viên bóng chày người Mỹ
 1977 – Fernando Rodney, vận động viên bóng chày người Dominica
 1978 – Khalilah Adams, nữ diễn viên người Mỹ
 1978 – Yoshie Takeshita, vận động viên bóng chuyền người Nhật Bản
 1978 – Jan Bulis, vận động viên khúc côn cầu trên băng người Séc
 1978 – Jonas Wallerstedt, cầu thủ bóng đá người Thụy Điển
 1979 – Danneel Harris, nữ diễn viên người Mỹ
 1979 – Anthony Maher, cầu thủ bóng đá người Mỹ
 1979 – Adam Levine, ca sĩ người Mỹ
 1980 – Alexei Yagudin, vận động viên trượt băng nghệ thuật người Nga
 1980 – Sophia Myles, nữ diễn viên người Anh
 1980 – Sebastien Frey, cầu thủ bóng đá người Pháp
 1981 – Jang Nara, ca sĩ, nữ diễn viên người Hàn Quốc
 1981 – Kasib Powell, cầu thủ bóng rổ người Mỹ
 1982 – Chad Cordero, vận động viên bóng chày người Mỹ
 1982 – Pedro Mantorras, cầu thủ bóng đá người Angola
 1983 – Andy Sonnanstine, vận động viên bóng chày người Mỹ
 1983 – Tomasz Stolpa, cầu thủ bóng đá người Ba Lan
 1985 – Vince Lia, cầu thủ bóng đá người Úc
 1985 – Gennaro Esposito, cầu thủ bóng đá người Ý
 1986 – Bia Figueiredo, người đua xe người Brasil
 1986 – Abdennour Cherif El Ouazzani, cầu thủ bóng đá người Algérie
 1986 – Kaloyan Ivanov, cầu thủ bóng rổ người Bulgaria
 1987 – Mauro Zárate, cầu thủ bóng đá người Argentina
 1987 – Gabriel Mercado, cầu thủ bóng đá người Argentina
 1987 – Cesare Rickler, cầu thủ bóng đá người Ý
 1989 – Nishino Kana, nữ ca sĩ người Nhật
 1996 – Madeline Carroll, nữ diễn viên người Mỹ
 1996 – Madeline Carroll, nữ diễn viên người Mỹ

Mất

 1689 – John Dixwell, quan tòa người Anh (s. 1607)
 1696 – Robert Charnock, người âm mưu người Anh
 1745 – Sir Robert Walpole, thủ tướng Anh (s. 1676)
 1768 – Laurence Sterne, nhà văn người Ireland (s. 1713)
 1781 – Anne Robert Turgot, chính khách người Pháp (s. 1727)
 1823 – Jean–Baptiste Breval, nhà soạn nhạc người Pháp (s. 1753)
 1835 – Christian Gunther von Bernstorff, chính khách, nhà ngoại giao người Đan Mạch (s. 1769)
1870 – Nguyễn Phúc Miên Tỉnh, tước phong Điện Quốc công, hoàng tử con vua Minh Mạng (s. 1830)
 1907 – Marcellin Berthelot, nhà hóa học, chính khách người Pháp (s. 1827)
 1936 – Eleftherios Venizelos, thủ tướng Hy Lạp nguyên
 1939 – Henry Simpson Lunn, người theo chủ nghĩa nhân đạo, lãnh đạo tôn giáo người Anh (s. 1859)
 1941 – Henri Cornet, vận động viên xe đạp người Pháp (s. 1884)
 1945 – William Grover–Williams, người đua xe người Anh
 1947 – William C. Durant, người đi đầu trong lĩnh vực ô tô người Mỹ (s. 1861)
 1962 – Walter W. Bacon, thống đốc Delaware (s. 1880)
 1963 – Wanda Hawley, nữ diễn viên người Mỹ (s. 1895)
 1964 – Sigfrid Edström, thể thao công chức người Thụy Điển (s. 1870)
 1969 – Barbara Bates, nữ diễn viên người Mỹ (s. 1925)
 1973 – Lauritz Melchior, Mỹ ca sĩ nhạc kịch người Đan Mạch (s. 1890)
 1975 – Alain Grandbois, nhà thơ Quebec (s. 1900)
 1977 – José Carlos Pace, người đua xe người Brasil (s. 1944)
 1978 – Leigh Brackett, tác gia người Mỹ (s. 1915)
 1978 – Peggy Wood, nữ diễn viên người Mỹ (s. 1892)
 1980 – Erich Fromm, nhà tâm lý học, nhà triết học người Đức (s. 1900)
 1983 – Kenneth E. Boulding, nhà kinh tế học người Anh (s. 1910)
 1984 – Charlie Lau, vận động viên bóng chày người Mỹ (s. 1933)
 1986 – Bernard Malamud, nhà văn người Mỹ (s. 1914)
 1988 – Billy Butterfield, nhạc Jazz người thổi trumpet người Mỹ (s. 1917)
 1990 – Robin Harris, diễn viên, diễn viên hài người Mỹ (s. 1953)
 1996 – Odysseas Elytis, nhà thơ, giải thưởng Nobel người Hy Lạp (s. 1911)
 1999 – Elizabeth Huckaby, nhà sư phạm người Mỹ (s. 1905)
 2000 – Eberhard Bethge, nhà thần học người Đức (s. 1909)
 2002 – Gösta Winbergh, người hát giọng nam cao người Thụy Điển (s. 1943)
 2003 – Karl Kling, người lái xe đua người Đức (s. 1910)
 2003 – Adam Osborne, máy tính người đi đầu trong lĩnh vực người Anh (s. 1939)
 2004 – Harrison McCain, doanh nhân người Canada (s. 1927)
 2006 – Bill Beutel, nhà báo người Mỹ (s. 1930)
 2006 – Michael Attwell, diễn viên người Anh (s. 1943)
 2006 – Dan Gibson, nhạc sĩ (s. 1922)
 2008 – Anthony Minghella, đạo diễn phim (s. 1954)
 2008 – Andrew Britton, tác gia (s. 1981)
2010 – Hữu Loan, Nhà thơ Việt Nam (s. 02/04/1916).

Ngày lễ và kỷ niệm
 Ngày Quốc kỳ tại Aruba.
 Ngày tưởng nhớ người mất do COVID-19 (Italy)

Tham khảo

Tháng ba
Ngày trong năm


title: (9268) 1978 VZ2

text:
{{DISPLAYTITLE:(9268) 1978 VZ2}}

(9268) 1978 VZ2 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Eleanor F. Helin và Schelte J. Bus ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 7 tháng 11 năm 1978.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 9001–10000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1978
Được phát hiện bởi Eleanor F. Helin
Được phát hiện bởi Schelte J. Bus
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Zabrotes subnitens

text:
Zabrotes subnitens là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Horn miêu tả khoa học năm 1885.

Chú thích

Tham khảo

Zabrotes


title: Carmenta texana

text:
Carmenta texana (tên tiếng Anh: Texana Clearwing Moth) là một loài bướm đêm thuộc họ Sesiidae. Nó được miêu tả bởi Edwards năm 1881, và được tìm thấy ở Texas và Florida, U.S.A.

Sải cánh dài khoảng 22 mm.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
mothphotographersgroup

Carmenta


title: Diabrotica biannularis

text:
Diabrotica biannularis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Harold miêu tả khoa học năm 1875.

Chú thích

Tham khảo

B


title: Hericium ramosum

text:
Hericium ramosum là một loài nấm ăn được. Nó thường bị nhầm lẫn với Hericium coralloides do có những đặc điểm và bề ngoài giống nhau.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Hericium coralloides
 Hericium ramosum images

R
Nấm ăn


title: Hexatoma aequinigra

text:
Hexatoma aequinigra là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Hexatoma
Limoniidae ở vùng Palearctic