title: Boeing 767

text:
Boeing 767 là loại máy bay chở khách phản lực thân rộng của Mỹ do Boeing Commercial Airplanes chế tạo. Nó là loại máy bay thân rộng hai động cơ đầu tiên của Boeing và cũng là loại máy bay đầu tiên được hãng này trang bị buồng lái màn hình hiển thị dành cho hai phi công. Boeing 767 sử dụng hai động cơ tuốc bin phản lực cánh quạt, cánh đuôi truyền thống và thiết kế cánh siêu tới hạn nhằm giảm sức cản không khí. Theo thiết kế, 767 có thể chở từ 181 đến 375 hành khách trên quãng đường bay từ 7.130 km đến 11.825 km, tùy loại. Ngoài ra, nhờ được phát triển vào cùng thời điểm, Boeing 767 và loại máy bay thân hẹp hai động cơ là Boeing 757 có chung nhiều thiết kế và tính năng, cho phép các phi công sử dụng cùng loại giấy phép để điều khiển cả hai.

Boeing 767 có nhiều phiên bản với chiều dài khác nhau. 767-200 bắt đầu hoạt động vào năm 1982, theo sau nó là mẫu 767-300 vào năm 1986 và mẫu 767-400ER vào năm 2000. Các phiên bản tầm bay mở rộng gồm có 767-200ER và 767-300ER được đưa vào hoạt động trong các năm 1984 và 1988 theo thứ tự, còn phiên bản chở hàng là mẫu 767-300F bắt đầu bay vào năm 1995. Boeing cung cấp chương trình chuyển đổi để hỗ trợ chuyển những chiếc 767-200 và 767-300 dân dụng thành phiên bản vận chuyển hàng hóa. Các phiên bản quân sự bao gồm mẫu máy bay giám sát E-767, mẫu KC-767 và KC-46 dùng cho hoạt động tiếp nhiên liệu trên không. Boeing 767 được trang bị hai động cơ phản lực cánh quạt General Electric CF6, Pratt & Whictney JT9D, Pratt & Whitney PW4000 hoặc Rolls-Royce RB211.

Năm 1982, United Airlines trở thành hãng hàng không đầu tiên vận chuyển hành khách bằng chiếc 767. Ban đầu nó được sử dụng trên các hành trình nội địa và xuyên lục địa, và cũng chính trên những chuyến bay này nó thể hiện được sự hiệu quả trong thiết kế của mình. Năm 1985, Boeing 767 trở thành loại máy bay dân dụng hai động cơ đầu tiên được cấp phép thực hiện các chuyến bay quốc tế đường dài mở rộng và từ đó, nó bắt đầu được sử dụng trên các đường bay thẳng trong các chuyến bay liên lục địa có tầm từ trung bình đến xa. Năm 1986, Boeing khởi động nghiên cứu một mẫu 767 có sức chứa lớn hơn, dẫn đến sự ra đời của mẫu máy bay thân rộng hai động cơ cỡ lớn mang tên Boeing 777. Vào những năm 90, 767 là loại máy bay thông dụng nhất trên các chuyến bay xuyên đại dương nối Bắc Mỹ với châu Âu.

Boeing 767 là mẫu máy bay thân rộng hai động cơ đầu tiên có lượng giao hàng đạt mốc 1.000 chiếc. Tính đến tháng 2 năm 2017, Boeing đã nhận được 1.204 đơn đặt hàng từ 74 khách hàng; và hãng đã bàn giao 1.097 chiếc. Đến tháng 7 năm 2016, có 742 chiếc trong số đó vẫn đang hoạt động; mẫu 767-300ER là phiên bản thông dụng nhất với 583 chiếc bán được; Delta Air Lines là khách hàng lớn nhất với 91 chiếc 767 trong đội bay. Các mẫu máy bay cạnh tranh gồm có Airbus A300, A310 và A330-200, và mặc dù mẫu kế nhiệm của 767 là 787 Dreamliner đã bắt đầu đưa vào khai thác từ tháng 10 năm 2011, dòng máy bay 767 vẫn tiếp tục được sản xuất cho đến ngày nay.

Phát triển

Bối cảnh
Khi ra đời năm 1970, Boeing 747 là loại máy bay dân dụng đầu tiên đủ rộng để đặt hai lối đi trong khoang máy bay. Hai năm sau, trên cơ sở này, Boeing khởi động nghiên cứu phát triển một loại máy bay thân rộng mới có tên mã là 7X7 nhằm thay thế mẫu 707 và các thế hệ máy bay thân hẹp trước đó. Loại máy bay này cũng sẽ sở hữu thiết kế hai lối đi trong khi có kích thước thân máy bay nhỏ hơn cả Boeing 747 lẫn McDonnell Douglas DC-10 và Lockheed L-1011 TriStar. Để chi trả chi phí nghiên cứu quá lớn, Boeing ký hợp đồng chia sẻ rủi ro với công ty Aeritalia của Ý và với Công ty Phát triển Vận tải Dân dụng (Civil Transport Development Corporation – CTDC) là một liên đoàn các công ty không gian của Nhật Bản. Theo đó, cả Aeritalia cũng như CTDC sẽ nhận được hợp đồng cung ứng bởi họ tham gia từ sớm. Đây là lần đầu tiên Boeing tham gia một liên doanh doanh nghiệp quốc tế lớn. Theo thiết kế ban đầu, mẫu 7X7 thuộc kiểu máy bay cất cánh và hạ cánh ngắn, sẽ được khai thác trên đường bay ngắn, nhưng khi các khách hàng của Boeing không hứng thú với ý tưởng này, hãng đã tái định nghĩa nó thành loại máy bay cỡ vừa, có tầm bay dài. Thời điểm này, 7X7 dự kiến được trang bị hai hoặc ba động cơ, có thể bao gồm động cơ nằm trên cánh và đuôi T.

Đến năm 1976, một thiết kế máy bay thân rộng hai động cơ tương tự như máy bay Airbus A300 trở thành kiểu dáng cơ sở cho Boeing 767. Quyết định sử dụng hai động cơ thể hiện mức tín nhiệm ngày càng tăng đối với thế hệ động cơ phản lực mới. Khi các yêu cầu hàng không đối với các máy bay thân rộng vẫn còn chưa rõ ràng, dòng 7X7 tập trung chủ yếu vào thị trường máy bay cỡ vừa có sức chứa lớn. Như vậy, 7X7 mang mục tiêu vận chuyển lượng lớn hành khách giữa các thành phố lớn với nhau. Các cải tiến trong công nghệ hàng không dân dụng, bao gồm động cơ phản lực có hệ số tách dòng cao, hệ thống bay mới, cải tiến về khí động học và vật liệu nhẹ hơn đều được áp dụng cho máy bay 7X7. Phần lớn các tính năng này cũng được áp dụng cho một nghiên cứu song song về một loại máy bay cỡ vừa thân hẹp mới, tên mã là 7N7, sau này trở thành Boeing 757. Hai mẫu máy bay được phát triển trong thời kỳ thịnh vượng của ngành công nghiệp hàng không vào cuối thập niên 1970.

Vào tháng 1 năm 1978, Boeing tuyên bố hãng đã mở rộng đáng kể nhà máy Everett – lúc bấy giờ chỉ dành cho việc lắp ráp máy bay 747 – để phù hợp cho việc sản xuất dòng máy bay thân rộng mới của hãng. Tháng 2 năm 1978, nhà sản xuất đặt tên dòng máy bay này là 767, và đưa ra ba biến thể: mẫu 767-100 với thiết kế 190 chỗ ngồi, mẫu 767-200 với 210 chỗ ngồi, và mẫu 767MR/LR ba động cơ với 200 chỗ ngồi dành cho các đường bay quốc tế. Mẫu 767MR/LR sau này được đổi tên thành 777 để dễ phân biệt. Boeing 767 chính thức ra mắt ngày 14 tháng 7 năm 1978, với việc hãng United Airlines đặt 30 chiếc 767-200, theo sau bởi 50 đơn hàng 767-200 từ American Airlines và Delta Air Lines trong cùng năm đó. Phiên bản 767-100 cuối cùng không được thương mại hóa, vì sức chứa của nó gần tương tự như mẫu 757, và chiếc 777 ba động cơ cũng bị bỏ đi để chuẩn hóa thiết kế hai động cơ cho mẫu 777.

Các nỗ lực trong thiết kế
Cuối thập niên 1970, chi phí vận hành thay thế cho sức chứa, trở thành tiêu chí quan trọng nhất khi chọn mua máy bay. Vì vậy, quá trình thiết kế Boeing 767 ngay từ đầu đã nhắm đến tính tiết kiệm nhiên liệu. Boeing đặt ra mục tiêu cắt giảm từ 20 đến 30% chi phí hoạt động so với các máy bay đời trước, chủ yếu nhờ vào động cơ mới và công nghệ cánh mới. Trong quá trình phát triển, các kỹ sư thực hiện khoảng 1/3 các bản vẽ thiết kế của mẫu 767 nhờ CAD, và dành ra 26.000 giờ cho các thử nghiệm trong đường hầm gió. Bởi việc phát triển và thiết kế mẫu 767 gần như đồng thời với mẫu 757, Boeing coi hai dự án này như một để giảm thiểu rủi ro và chi phí. Hai dòng máy bay sau này có chung nhiều tính năng thiết kế, như kỹ thuật điện từ hàng không, hệ thống quản lý chuyến bay và khí cụ bay. Chi phí phát triển của cả hai ước tính khoảng từ 3,5 đến 4 tỷ đô la Mỹ.

Các khách hàng đầu tiên đặt mua 767 được lựa chọn giữa hai loại động cơ Pratt & Whitney JT9D và General Electric CF6, đánh dấu lần đầu tiên Boeing đưa ra các tùy chọn về động cơ máy bay ngay tại thời điểm ra mắt một mẫu máy bay mới. Cả hai loại động cơ phản lực này đều có khả năng cung cấp lực đẩy tối đa 210 kN. Các động cơ được gắn vào bên dưới cánh máy bay, cách thân máy bay khoảng cách bằng khoảng 1/3 độ dài cánh, tương tự các mẫu máy bay ba động cơ thân rộng trước đó. Cánh máy bay có thiết kế siêu tới hạn (tiếng Anh: supercritical airfoil) giúp giảm sức cản và phân bố lực nâng trên cánh đều hơn so với các loại máy bay khác của hãng. Kiểu dáng cánh máy bay giúp tối ưu khả năng bay tại độ cao hành trình, tăng sức chứa nhiên liệu, và cho phép nâng cấp chiếc máy bay lên các phiên bản thân dài hơn trong tương lai. Theo thiết kế ban đầu, 767-200 có tầm bay đủ để băng qua Bắc Mỹ hoặc qua Bắc Đại Tây Dương, và có thể thực hiện những chuyến bay hành trình lên đến 7.130 km.

Độ rộng thân chiếc 767 là 5,03 m, lớn hơn chiếc 707 và nhỏ hơn chiếc 747. Mặc dù hẹp hơn những mẫu máy bay thân rộng khác, người ta vẫn có thể trang bị cho Boeing 767 bảy chỗ ngồi mỗi hàng và hai lối đi, và cũng nhờ hẹp hơn nên sức cản không khí cũng ít hơn. Tuy nhiên, thân máy bay không đủ rộng để chứa hai thùng hàng hàng không tiêu chuẩn LD3 song song nhau. Vì vậy người ta đã thiết kế riêng cho 767 loại thùng hàng nhỏ hơn gọi là LD2. Việc sử dụng thiết kế cánh đuôi truyền thống cho phép thân sau máy bay được thu gọn với độ dài tối thiểu, nhờ vậy 767 giữ được hai lối đi song song xuyên suốt khoang hành khách và loại bỏ các hàng ghế không đều nhau phía cuối máy bay

767 là mẫu máy bay đầu tiên của Boeing sở hữu thiết kế buồng lái màn hình hiển thị dành cho hai phi công. Các màn hình màu dùng công nghệ ống tia âm cực và các thiết bị điện tử mới đã thay thế vai trò của cơ phó thứ hai (tiếng Anh: flight engineer) khi cho phép cơ trưởng và cơ phó theo dõi các hệ thống bay một cách trực tiếp. Dù kiểu buồng lái này hứa hẹn giảm thiểu chi phí về nhân công, ban đầu hãng United Airlines vẫn yêu cầu sử dụng buồng lái ba người truyền thống và nêu ra mối lo ngại về các rủi ro khi giới thiệu mẫu máy bay mới. United Airlines giữ quan điểm này cho đến tháng 7 năm 1981, khi một lực lượng đặc nhiệm tổng thống Hoa Kỳ xác định rằng tổ phi công hai người là đủ an toàn để điều khiển các loại máy bay thân rộng. Buồng lái ba phi công sau đó vẫn trở thành một tùy chọn và được áp dụng vào các mẫu sản xuất đầu tiên. Ansett Australia đặt nhiều mẫu 767 loại buồng lái ba người theo yêu cầu của nghiệp đoàn; và đây cũng là hãng hàng không duy nhất khai thác các máy bay 767 loại này. Buồng lái hai phi công của Boeing 767 cũng có mặt trên mẫu 757, nhờ đó các phi công có thể điều khiển cả hai loại máy bay sau một khóa chuyển đổi ngắn hạn, và đó cũng là lý do khuyến khích các hãng hàng không mua cả hai loại máy bay. Tuy vậy hai dòng 767 và 757 có cách bay khác nhau hoàn toàn. Hệ thống điều khiển của máy bay 757 rất nặng nề, tương tự như trên mẫu 727 và 747, đồng thời cần lái máy bay xoay tối đa về hai bên một góc 90 độ. Mẫu 767 có hệ thống điều khiển nhẹ hơn nhiều và cần lái chỉ xoay khoảng 2/3 quãng đường.

Sản xuất và thử nghiệm
Để sản xuất dòng máy bay 767, Boeing thành lập một mạng lưới các nhà thầu phụ gồm các nhà cung ứng trong nước và các đóng góp từ Aeritalia của Ý và CTDC của Nhật Bản. Boeing chế tạo cánh và sàn máy bay, Aeritalia sản xuất bảng điều khiển, Boeing Vertol chế tạo mép cánh trước và Boeing Wichita sản xuất phần thân trước. CTDC cung cấp nhiều bộ phận của máy bay thông qua các công ty thành viên của nó, như Fuji Heavy Industries (các thành phần làm thon và giảm sức cản trên cánh và cửa bánh đáp), Kawasaki Heavy Industries (thân giữa) và Mitsubishi Heavy Industries (thân sau, cửa và đuôi). Các bộ phận này được lắp ráp với nhau tại nhà máy Everett. Để sản xuất xà dọc cho cánh máy bay, nhà máy Everett sử dụng các loại máy tự động khoan và vặn bulông. Cách chế tạo cánh này được phát triển từ kỹ thuật sản xuất máy bay 747. Các công đoạn lắp ráp cuối cùng cho chiếc 767 đầu tiên bắt đầu vào tháng 7 năm 1979.

Chiếc máy bay mẫu mang số đăng ký N767BA được giới thiệu vào ngày 4 tháng 8 năm 1981. Vào thời điểm đó, dự án 767 đã nhận được 173 đơn đặt hàng từ 17 khách hàng, gồm có Air Canada, All Nippon Airways, Britannia Airways, Transbrasil và Trans World Airlines. Ngày 26 tháng 9 năm 1981, chiếc máy bay mẫu thực hiện chuyến bay đầu tiên dưới sự điều khiển của các phi công Tommy Edmonds, Lew Wallick và John Brit. Không có sự kiện nào đáng chú ý trong chuyến bay này, ngoại trừ việc không thể thu gọn càng hạ cánh bởi vì dầu thủy lực bị rò rỉ. Chiếc 767 mẫu sau đó tiếp tục được dùng cho các thử nghiệm bay khác.

Sáu chiếc 767 đầu tiên đều được sử dụng trong chương trình thử nghiệm dài 10 tháng. Bốn chiếc đầu tiên dùng động cơ JT9D, hai chiếc còn lại dùng động cơ CF6. Đội bay này chủ yếu được thử nghiệm về hệ thống điện tử, hệ thống bay, khả năng điều khiển và hiệu suất, trong khi chiếc thứ sáu được dùng để thực hiện các chuyến bay đường dài nhằm chứng minh độ an toàn. Khi thử nghiệm, các phi công mô tả chiếc 767 là dễ bay, khả năng cơ động không bị cản trở bởi kích thước đồ sộ như những loại máy bay thân rộng lớn hơn. Sau khi hoàn tất 1.600 giờ bay thử nghiệm, chiếc 767-200 động cơ JT9D được cấp chứng nhận của Cục Hàng không Liên bang Hoa Kỳ (Federal Aviation Administration – FAA) và Cơ quan Hàng không Dân dụng Vương quốc Anh (Civil Aviation Authority) vào tháng 7 năm 1982. Chiếc đầu tiên được giao cho United Airlines vào ngày 19 tháng 8 năm 1982. Chiếc 767-200 động cơ CF6 được chứng nhận vào tháng 9 năm 1982, và Delta Air Lines nhận được chiếc đầu tiên vào ngày 25 tháng 10 năm 1982.

Đưa vào hoạt động

Ngày 8 tháng 9 năm 1982, United Airlines trở thành hãng hàng không đầu tiên đưa Boeing 767 vào khai thác. Chuyến bay thương mại đầu tiên sử dụng chiếc 767-200 hoạt động với hai động cơ JT9D trên đường bay từ Chicago đến Denver. Ba tháng sau, chiếc 767-200 động cơ CF6 của hãng Delta Air Lines cất cánh. Những chiếc 767 đầu tiên chủ yếu thực hiện các đường bay trong nước, ngoài dịch vụ vận chuyển liên lục địa của một số hãng hàng không Hoa Kỳ. American Airlines và Trans World Airlines bắt đầu sử dụng chiếc 767-200 vào cuối năm 1982, còn các hãng Air Canada, China Airlines và El Al đưa chiếc 767 vào đội bay của mình vào năm 1983. Dòng máy bay có khởi đầu thương mại khá thuận lợi, với rất ít lỗi vận hành xảy ra và độ tin cậy cao hơn những loại máy bay đời trước. Trong năm đầu tiên, tỉ lệ chuyến bay cất cánh mà không bị trì hoãn vì lý do kỹ thuật của mẫu 767 đạt 96,5%, cao hơn mức bình quân đối các máy bay mới. Các hãng hàng không bày tỏ đánh giá cao về mức độ tiếng ồn, tiện nghi bên trong và hiệu suất kinh tế của dòng máy bay này. Các vấn đề mà chiếc máy bay gặp phải đều không quá nghiêm trọng, bao gồm việc cân chỉnh lại một cảm biến đầu cánh để phòng ngừa sai sót khi hiển thị thông số, thay thế một chiếc khóa phao trượt, và sửa chữa một bộ cánh đuôi cho phù hợp với tiêu chuẩn kỹ thuật sản xuất.

Thấy được tiềm năng phát triển của dòng 767, Boeing tiếp tục giới thiệu cấu hình tầm bay dài là mẫu 767-200ER ngay trong năm đầu tiên nó hoạt động. Ethiopian Airlines là hãng đầu tiên đặt hàng mẫu này vào tháng 12 năm 1982. Cấu hình tầm bay dài của chiếc 767 có trọng lượng cao hơn và sức chứa nhiên liệu lớn hơn, cho phép nó chở được lượng hàng hóa nặng hơn và bay được đến 11.825 km, thị trường nhắm đến là các hãng hàng không ngoài nước. Hãng hàng không Ai Cập El Al đưa chiếc 767-200ER đầu tiên vào khai thác thương mại vào ngày 27 tháng 3 năm 1984. Khách hàng chủ yếu của loại máy bay này là các hãng hàng không quốc tế có nhu cầu vận chuyển lượng hành khách trung bình trên các chuyến bay dài.

Giữa những năm 1980, Boeing 767 dẫn đầu thị trường máy bay hai động cơ trong các chuyến bay xuyên Bắc Đại Tây Dương theo quy định về tiêu chuẩn bay tầm xa đối với máy bay hai động cơ (còn gọi là ETOPS, là quy định an toàn của Cục Hàng không Liên bang đối với các chuyến bay vượt đại dương bằng máy bay có hai động cơ). Trước Boeing 767, các đường bay trên biển của máy bay hai động cơ không được phép nằm ngoài phạm vi 90 phút tính từ sân bay trung chuyển gần nhất. Vào tháng 5 năm 1985, Cục Hàng không Liên bang lần đầu tiên cấp phép cho các chuyến bay sử dụng Boeing 767 quyền được bay ETOPS 120 phút, được thực hiện với từng hãng hàng không một và bắt đầu với Trans World Airlines, nếu như hãng đó đáp ứng được các tiêu chuẩn an toàn hàng không. Việc này cho phép máy bay thực hiện các đường bay quốc tế cách đất liền đến 2 giờ bay. Giới hạn an toàn được nới lỏng bởi vì dòng máy bay và các động cơ phản lực của nó đã chứng minh được mức độ tin cậy cao. Năm 1989, Cục Hàng không Liên bang tăng thời gian bay ETOPS của mẫu 767 động cơ CF6 lên thành 180 phút, đưa loại này trở thành loại máy bay đầu tiên được chứng nhận thời gian bay dài hơn, và vào năm 1993 thì các cấu hình động cơ khác cũng được cấp phép tương tự. Việc này đã thúc đẩy sự tăng trưởng của các chuyến bay vượt đại dương bằng máy bay 767 cũng như đẩy mạnh doanh số bán hàng của nó.

Các phiên bản thân dài
Dự đoán ngành công nghiệp sẽ quan tâm đến các mẫu máy bay có sức chứa lớn hơn, Boeing công bố hai mẫu thân dài là 767-300 vào năm 1983 và phiên bản tầm bay mở rộng của nó là 767-300ER vào năm 1984. Cả hai mẫu này đều có sức chứa hành khách cao hơn 20% so với phiên bản máy bay ban đầu, trong đó mẫu tầm bay mở rộng có thể thực hiện các chuyến bay lên đến 11.090 km. Japan Airlines đặt hàng chiếc 767-300 đầu tiên vào tháng 9 năm 1983. Sau khi thực hiện thành công chuyến bay đầu tiên vào ngày 30 tháng 1 năm 1986, mẫu 767-300 được Japan Airlines đưa vào khai thác thương mại từ ngày 20 tháng 10 năm 1986. Chiếc 767-300ER cất cánh lần đầu vào ngày 9 tháng 12 năm 1986, tuy nhiên phải đến tháng 3 năm 1987 mới có khách hàng đầu tiên đặt hàng mẫu này, đó là American Airlines. American Airlines bắt đầu sử dụng chiếc 767-300ER trong đội bay từ ngày 3 tháng 3 năm 1988. Từ khi được đưa vào sử dụng, hai mẫu 767-300 và 767-300ER ngày càng trở nên thông dụng và sau này chúng chiếm đến 2 phần 3 tổng số máy bay 767 bán được.

Sau khi giới thiệu phiên bản 767 thân dài đầu tiên, Boeing tiếp tục phản hồi thỉnh cầu tăng sức chứa từ các hãng hàng không bằng cách đưa ra các mẫu máy bay lớn hơn, bao gồm một mẫu có một phần thân hai tầng được gọi một cách không chính thức là "Hunchback of Mukilteo" ("Người gù xứ Mukilteo", theo tên một thị trấn gần nhà máy Everett của Boeing) với một phần thân máy bay 757 gắn trên thân chính phía sau của 767. Năm 1986, hãng công bố mẫu máy bay 767-X, một phiên bản được thiết kế lại với cánh lớn hơn và khoang rộng hơn, nhưng không nhận được nhiều sự quan tâm. Đến năm 1988, mẫu 767-X được phát triển thành một dự án máy bay hai động cơ hoàn toàn mới, là tiền thân của Boeing 777 sau này. Cho đến năm 1995 khi dòng 777 ra đời, chiếc 767-300 và 767-300ER là mẫu máy bay thân rộng lớn thứ hai của Boeing chỉ sau mẫu 747.

Được thúc đẩy bởi nền kinh tế toàn cầu đang dần phục hồi và phê chuẩn ETOPS, doanh số 767 tăng mạnh từ giữa đến cuối thập niên 1980, trong đó năm 1989 là năm Boeing nhận được nhiều đơn hàng nhất với 132 đơn hàng. Đến đầu thập niên 1990, Boeing 767 trở thành mẫu máy bay bán chạy nhất hàng năm của hãng mặc dù doanh số hơi sụt giảm vì suy thoái kinh tế. Đồng thời, trong thời kỳ này, 767 là loại máy bay thông dụng nhất trên các hành trình xuyên đại dương giữa Bắc Mỹ và châu Âu. Tính đến cuối thập niên 1990, Boeing 767 đã vượt qua Đại Tây Dương thường xuyên hơn tất cả các loại máy bay khác cộng lại. Mẫu 767 cũng thúc đẩy kiểu bay từ-điểm-đến-điểm vốn bỏ qua các sân bay quá cảnh và bay thẳng đến điểm đến. Tận dụng lợi thế chi phí vận hành thấp và sức chứa thấp của dòng 767, các hãng hàng không mở các đường bay thẳng giữa các thành phố nhỏ, từ đó loại bỏ nhu cầu về các chuyến bay nối chuyến. Số lượng các thành phố có các chuyến bay thẳng đến ngày càng gia tăng, dẫn đến sự thay đổi trong mô hình hoạt động của ngành hàng không, theo đó hình thức vận chuyển từ-điểm-đến-điểm ngày càng được ưa chuộng hơn so với kiểu vận chuyển hub-and-spoke truyền thống.

Vào tháng 2 năm 1990, hãng British Airways nhận được chiếc 767 đầu tiên được trang bị loại động cơ tuốc bin phản lực Rolls-Royce RB211, một chiếc thuộc kiểu 767-300. Sáu tháng sau, hãng hàng không tạm thời ngừng khai thác toàn bộ máy bay 767 của mình sau khi phát hiện vết nứt trên giá đỡ động cơ của một số chiếc máy bay. Những vết nứt này có liên quan đến trọng lượng của động cơ RB211, vốn nặng hơn các loại động cơ 767 khác đến 1.000 kg. Hãng máy bay sau đó đã thực hiện các sửa chữa tạm thời để giảm bớt sức nặng của động cơ lên giá đỡ, và vào năm 1991 áp dụng các thiết kế mới để phòng tránh các vết nứt mới xảy ra. Boeing đồng thời đánh giá lại cấu trúc giá đỡ động cơ, dẫn đến các thay đổi về cơ cấu sản xuất nói chung và thiết kế giá đỡ động cơ của tất cả máy bay 767 đang hoạt động nói riêng.

Để đáp lại yêu cầu từ hãng UPS Airlines, vào tháng 1 năm 1993, Boeing giới thiệu phiên bản chở hàng thuộc dòng 767 có tên gọi là 767-300F. Mẫu máy bay này bắt đầu được UPS khai thác từ ngày 16 tháng 10 năm 1995. Mẫu 767-300F có toàn bộ khoang cabin chứa hàng hóa, được nâng cấp bánh đáp và cấu trúc cánh máy bay. Vào tháng 11 năm 1993, chính phủ Nhật Bản đặt mua chiếc 767 phiên bản quân sự đầu tiên, có tên là E-767, một hệ thống chỉ huy và cảnh báo trên không (Airborne early warning and control – AWACS) dựa trên kiểu 767-200ER. Hai chiếc E-767 đầu tiên, với nhiều sửa đổi sâu rộng để thích hợp với hệ thống giám sát radar và các thiết bị theo dõi khác, được chuyển cho Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản vào năm 1998.

Tháng 11 năm 1995, từ bỏ việc phát triển một phiên bản nhỏ của dòng 777, Boeing công bố rằng hãng đang một lần nữa xem xét việc nghiên cứu một phiên bản lớn của dòng 767. Mẫu 767-400X trong nghiên cứu này là phiên bản kéo dài thứ hai của chiếc 767 ban đầu, cho phép tăng sức chứa thêm 12% so với mẫu 767-300, các tính năng mới bao gồm cải tiến khoang lái, nâng cấp nội thất và tăng sải cánh. Chiếc máy bay này chủ yếu nhắm đến nhu cầu thay thế dàn máy bay Lockheed L-1011 TriStars đã lỗi thời của hãng Delta Air Lines, và cạnh tranh với mẫu A330-200, phiên bản thân ngắn của Airbus A330. Vào tháng 3 năm 1997, Delta Air Lines đặt mua 767-400ER từ Boeing. Tháng 10 năm 1997, Continental Airlines cũng đặt mua máy bay 767-400ER để thay thế đội máy bay McDonnell Douglas DC-10 của hãng. Mẫu 767-400ER cất cánh lần đầu tiên vào ngày 9 tháng 10 năm 1999 và bắt đầu được hãng Continental Airlines đưa vào sử dụng thương mại từ ngày 14 tháng 9 năm 2000.

Những phát triển xa hơn

Đầu những năm 2000, khi Boeing đã bán được ngót nghét 900 chiếc 767, các đơn hàng bắt đầu giảm sút do suy thoái nền công nghiệp hàng không. Vào năm 2001, Boeing hủy bỏ kế hoạch về mẫu máy bay tầm xa tên là 767-400ERX để phát triển Boeing Sonic Cruiser, một mẫu máy bay phản lực có tốc độ cao hơn 15% so với mẫu 767 trong khi chi phí xăng dầu tương đương. Năm sau, Boeing công bố dòng máy bay KC-767, là biến thể quân sự thứ hai dựa trên mẫu 767-200ER. Mẫu KC-767 được sản xuất theo đơn đặt hàng của Không quân Ý vào tháng 10 năm 2002, với hai vai trò chính là tiếp nhiên liệu trên không và vận tải. Chính phủ Nhật Bản trở thành khách hàng thứ hai của mẫu máy bay này vào tháng 3 năm 2003. Vào tháng 5 năm 2003, Không quân Hoa Kỳ tuyên bố dự định sẽ thuê các máy bay KC-767 để thay thế dàn máy bay tiếp nhiên liệu KC-135 đã cũ. Kế hoạch này đã không được thực hiện khi một vụ bê bối xung đột lợi ích xảy ra vào tháng 3 năm 2004, dẫn đến nhiều cuộc điều tra của chính quyền Hoa Kỳ và sự ra đi của tổng giám đốc điều hành Philip Condit, giám đốc tài chính Michael Sears và nhiều quan chức khác. Những chiếc KC-767 đầu tiên được giao cho Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản năm 2008.

Cuối năm 2002, khi các hãng hàng không bày tỏ quan điểm chú trọng khả năng giảm thiểu chi phí hơn là tốc độ, Boeing ngừng phát triển mẫu Sonic Cruiser. Một năm sau, Boeing công bố mẫu máy bay thân vừa 7E7 làm từ vật liệu composite hứa hẹn giúp tiết kiệm 20% nhiên liệu. Mẫu máy bay mới này là giai đoạn đầu tiên trong dự án thay thế máy bay của Boeing tên là dự án Yellowstone. Các khách hàng rất thích thú mẫu 7E7, sau này được gọi là 787 Dreamliner, và trong vòng hai năm, Boeing 787 trở thành loại máy bay bán chạy nhất trong lịch sử của hãng. Năm 2005, Boeing tiếp tục sản xuất máy bay 767 mặc dù doanh số Dreamliner cao kỷ lục, lý do đưa ra là cung cấp cho các khách hàng đang chờ 787 một lựa chọn có sẵn. Theo đó, mẫu 767-300ER được chào bán cho các khách hàng đang chờ mẫu 787 giao hàng, bao gồm All Nippon Airways và Japan Airlines. Cũng do trì hoãn, những chiếc 767 quá 20 năm tuổi đã được dự kiến cho nghỉ hưu vẫn tiếp tục được sử dụng. Để tiếp tục khai thác những chiếc máy bay cũ, các hãng hàng không phải tăng cường quy trình bảo dưỡng, bao gồm kiểm định toàn diện hạng D và kiểm tra ăn mòn vốn là một vấn đề thường xuyên xuất hiện trên các máy bay 767 cũ. Những chiếc 787 đầu tiên được All Nippon Airways đưa vào sử dụng từ tháng 10 năm 2011, trễ kế hoạch đến ba năm rưỡi.

Vào năm 2007, doanh số 767 lại tăng trưởng khi UPS và DHL Aviation đặt thêm tổng cộng 33 chiếc 767-300F. Việc các khách hàng quan tâm nhiều đến mẫu máy bay chở hàng khiến Boeing cân nhắc nâng cấp tổng trọng lượng chuyên chở cho mẫu 767-200 và 767-300F, nới rộng cánh trên mẫu 767-400ER, và sử dụng cơ cấu bay như của mẫu 777. Tuy nhiên, số đơn đặt hàng 767 giảm từ 24 chiếc vào năm 2008 xuống còn chỉ 3 vào năm 2010. Cũng trong giai đoạn này, các hãng hàng không bắt đầu nâng cấp các máy bay đang hoạt động; vào năm 2008, American Airlines nâng cấp dàn 767-300ER của hãng, gắn thêm cánh lượn (tiếng Anh: blended winglets) từ công ty Aviation Partners Incorporated. Những chiếc cánh lượn này cao 3,35 m, giúp giảm tiêu hao khoảng 6,5% nhiêu liệu. Các hãng hàng không khác gồm có All Nippon Airways và Delta Air Lines cũng đặt mua những chiếc cánh lượn này.

Vào ngày 2 tháng 2 năm 2011, chiếc 767 thứ 1.000 xuất xưởng. Chiếc máy bay này thuộc về hãng All Nippon Airways và là chiếc 767-300ER thứ 91 trong đội bay của hãng. Boeing 767 trở thành dòng máy bay thứ hai đạt mốc sản xuất hơn 1.000 chiếc, sau mẫu 747. Đây cũng là chiếc 767 cuối cùng được sản xuất trên dây chuyền sản xuất máy bay 767 ban đầu. Bắt đầu từ chiếc thứ 1.001, mẫu 767 được sản xuất tại một khu vực khác của nhà máy Everett; khu vực này chỉ chiếm gần nửa diện tích so với trước đó. Việc này cho phép mở rộng sản xuất mẫu 787 và hướng đến gia tăng hơn 20% năng suất.

Tại thời điểm dây chuyền mới được đưa vào hoạt động, số đơn hàng 767 chỉ còn vỏn vẹn khoảng 50 chiếc, và chỉ đủ để kéo dài việc sản xuất đến năm 2013. Mặc dù số đơn hàng hạn chế, các quan chức Boeing vẫn lạc quan rằng sẽ còn nhiều đơn đặt hàng bổ sung. Vào ngày 24 tháng 2 năm 2011, Không quân Hoa Kỳ thông báo chọn mẫu máy bay tiếp nhiên liệu KC-767 Advanced Tanker, phiên bản nâng cấp của KC-767, để thay thế cho dàn máy bay KC-X. Lựa chọn này được đưa ra sau hai vòng tranh đua giữa Boeing và công ty mẹ của Airbus là EADS, 8 năm sau khi Không quân Hoa Kỳ thông báo ý định thuê máy bay KC-767 vào năm 2003. Đơn đặt hàng này gồm 179 chiếc và sẽ đảm bảo mẫu 767 tiếp tục được sản xuất sau năm 2013.

Tháng 12 năm 2011, FedEx Express thông báo hãng sẽ đặt 27 chiếc 767-300F để thay thế dàn máy bay DC-10 chở hàng; hãng nêu các yếu tố góp phần vào quyết định này là đơn hàng của Không quân Hoa Kỳ và quyết định tiếp tục sản xuất mẫu 767 của Boeing. FedEx Express tiếp tục thông báo đơn hàng 19 chiếc kiểu -300F vào tháng 6 năm 2012. Tháng 6 năm 2015, FedEx cho biết hãng đang thúc đẩy việc cho các máy bay cũ ngừng hoạt động, vừa để phản ánh nhu cầu vận tải vừa để hiện đại hóa đội bay của mình. Ngày 21 tháng 7 năm 2015, FedEx đặt đơn hàng 767 lớn nhất với 50 chiếc 767-300F và gợi ý sẽ tiếp tục mua 50 chiếc nữa. FedEx nói hãng đã đặt 106 chiếc 767 chở hàng, dự kiến giao hàng từ 2018 đến 2023.

Thiết kế

Tổng quan

Boeing 767 thuộc kiểu máy bay cánh đơn treo tự do, cánh thấp. Cánh có góc xuôi sau 31,5° tối ưu khi bay ở tốc độ hành trình Mach 0,8 (858 km/h). Cánh máy bay có thiết kế siêu tới hạn, mang theo các cánh cản ở mép trước (slats), cánh tà ở mép sau (flaps), cánh liệng trong và ngoài (ailerons), cánh lưng trong và ngoài (spoilers). Khung máy bay sử dụng hợp kim nhôm cải tiến, có bộ cánh làm từ vật liệu composite polymer gia cố sợi carbon, và cửa máy bay và các thành phần làm thon làm từ Kevlar. Tổng trọng lượng máy bay nhờ đó nhẹ hơn 860 kg so với các máy bay đời trước.

Để phân bố đều sức nặng của chiếc máy bay, hãng Boeing sử dụng bộ ba bánh đáp có bốn bánh xe trên bánh đáp chính và hai bánh xe trên bánh đáp mũi. Thiết kế cánh và bánh đáp nguyên thủy đã đáp ứng tốt cả cho mẫu kéo dài là 767-300 mà không cần phải thay đổi quá nhiều. Tuy nhiên, mẫu 767-400ER đòi hỏi phải có bộ bánh đáp lớn hơn và các bánh chính cũng phải phân bố xa nhau hơn, như trên chiếc 777. Để phòng ngừa hư hại có thể xảy ra khi phần đuôi máy bay va chạm với đường băng lúc cất cánh, mẫu 767-300 và 767-400ER được trang bị thêm chống hậu (tailskid) có thể bật ra/thu vào. Mẫu 767 có các cửa ra ở phía đầu và đuôi máy bay, về phía bên trái.

Boeing 767 sử dụng bộ nguồn phụ trợ (APU), hệ thống điện, các bộ phận thủy lực, cơ cấu bay và công nghệ máy tính tương tự như Boeing 757. Sàn buồng lái hai chiếc máy bay có độ cao tương đương và khung cửa sổ có thiết kế tương tự, nhờ đó các phi công có cùng một góc nhìn khi nhìn từ buồng lái của hai chiếc máy bay. Đồng thời nhờ có thiết kế và tính năng tương tự nhau nên các phi công 767 có thể dễ dàng được cấp phép để lái mẫu 757.

Hệ thống bay

Buồng lái Boeing 767 ban đầu sử dụng sáu màn hình ống tia âm cực (CRT) của Rockwell Collins để hiển thị hệ thống khí cụ bay điện tử (EFIS) và hệ thống chỉ báo động cơ và cảnh báo phi hành đoàn (EICAS), giúp các phi công thực hiện các tác vụ giám sát mà trước đây do cơ phó thứ hai đảm trách. Các màn hình CRT này thay thế cho các công cụ bằng cơ điện đã có mặt trên những loại máy bay đời trước. Hệ thống quản lý bay tiên tiến được cải tiến từ phiên bản sử dụng trên những chiếc 747 đời đầu có thể dẫn đường bay một cách tự động và thực hiện nhiều chức năng khác, và hệ thống hạ cánh tự động có thể sử dụng các khí cụ hạ cánh (ILS tiêu chuẩn CAT IIIb) để thực hiện quá trình hạ cánh trong điều kiện tầm nhìn hạn chế. Vào năm 1984, Boeing 767 trở thành mẫu máy bay đầu tiên được Cục Hàng không Liên bang phê chuẩn CAT IIIb cho quá trình hạ cánh với tầm nhìn tối thiểu 300 m. Trên mẫu 767-400ER, buồng lái được tối giản thêm nữa với sáu màn hình tinh thể lỏng (LCD) của Rockwell Collins, có thiết kế tương tự với buồng lái mẫu 777 và 737 Next Generation. Để đảm bảo tính tương thích, có thể lập trình để các màn hình LCD này hiển thị thông tin tương tự như trên các mẫu 767 đời trước. Vào năm 2012, Boeing và Rockwell Collins tiếp tục ra mắt kiểu buồng lái 767 như trên mẫu 787, với ba màn hình LCD ngang có thể hiển thị hai cửa sổ trên mỗi màn hình.

Boeing 767 được trang bị ba hệ thống thủy lực để điều khiển các cánh lái, bánh đáp và các thiết bị khác. Mỗi động cơ cấp nguồn cho một hệ thống thủy lực riêng biệt, và hệ thống thứ ba sử dụng các máy bơm điện. Người ta còn lắp đặt cho Boeing 767 các tuốc bin khí nén (RAT) để cấp điện cho hệ thống điều khiển cơ bản trong các tình huống khẩn cấp. Cơ cấu điều khiển cánh lưng được áp dụng hệ thống kiểm soát bay fly-by-wire đời đầu, sử dụng tín hiệu điện thay cho hệ thống cáp điều khiển truyền thống. Hệ thống fly-by-wire giúp giảm trọng lượng máy bay và cho phép điều khiển riêng biệt từng chiếc cánh lưng.

Nội thất

Cabin máy bay 767 rộng rãi cho phép lắp đặt hai lối đi trong cấu hình tiêu chuẩn sáu ghế mỗi hàng với hạng thương gia và bảy ghế mỗi hàng với hạng phổ thông. Cấu hình bảy ghế mỗi hàng theo sơ đồ 2–3–2 đặt khoảng 87% tổng số ghế ngồi cạnh cửa sổ hoặc cạnh lối đi. Vì thế, các hành khách chỉ cách lối đi tối đa một ghế. Có thể lắp đặt cấu hình tám ghế mỗi hàng, tuy nhiên như vậy sẽ khiến cabin trở nên chật chội vì thế nó ít được áp dụng.

Mẫu 767 có chỗ để hành lý rộng hơn và có nhiều nhà vệ sinh trên số khách hơn những loại máy bay trước đó. Chỗ để hành lý rộng rãi và chắc chắn hơn, nhờ đó các hành khách không cần phải xếp gọn hành lý như trước, cũng như có thể để được hành lý xách tay nặng hơn trước. Phía đuôi máy bay là nhà bếp lớn, phục vụ được nhiều bữa ăn hơn và yêu cầu tiếp tế tại các sân bay cũng đơn giản hơn. Cửa máy bay trượt lên phía trên, và những cánh cửa thường xuyên đóng/mở thường được trợ lực bằng điện.

Vào năm 2000, kiểu nội thất theo phong cách Boeing 777, còn gọi là Boeing Signature Interior, được áp dụng cho mẫu 767-400ER. Nội thất Signature Interior xuất hiện trên những chiếc 767 mới, bao gồm chỗ để hành lý lớn, trần cong và hệ thống chiếu sáng gián tiếp. Chiếc 767-400ER cũng sử dụng loại cửa sổ lớn như trên chiếc 777. Những chiếc 767 cũ hơn cũng có tùy chọn nâng cấp lên nội thất Signature Interior. Một số hãng hàng không chọn áp dụng phiên bản cải biến đơn giản hơn gọi là Enhanced Interior, chỉ gồm trần cong và hệ thống chiếu sáng gián tiếp cũng như những chỉnh sửa nhỏ khác lên cấu trúc cabin máy bay, hoặc những bản cải biến của bên thứ ba như gói NuLook 767 của Heath Tecna.

Các phiên bản
Dòng máy bay 767 có ba phiên bản chiều dài khác nhau. Các phiên bản theo thứ tự từ ngắn nhất đến dài nhất là 767-200, 767-300, và 767-400ER. Các phiên bản tầm bay xa gồm có 767-200ER và 767-300ER, phiên bản chở hàng gồm có mẫu 767-300F và những chiếc 767-200 và 767-300 được hoán cải để chuyên chở hàng hóa.

Khi gọi tên những phiên bản khác nhau, Boeing và các hãng hàng không thường rút gọn tên dòng máy bay (767) và tên phiên bản (ví dụ -200 hay -300) thành dạng ngắn gọn (ví dụ "762" hay "763"). Phía sau chỉ số sức chứa có thể có hoặc không có ký hiệu tầm bay. Hệ thống định danh chủng loại máy bay của Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO) cũng có cách gọi tên tương tự, chỉ thêm một chữ cái vào phía trước để xác định nhà sản xuất của máy bay; theo đó tất cả các mẫu 767-200 và 767-300 được gọi chung là "B762" và "B763" theo thứ tự, và mẫu 767-400ER được gọi là "B764."

767-200

Boeing 767-200 là mẫu máy bay đầu tiên trong dòng 767, được United Airlines đưa vào khai thác đầu tiên vào năm 1982. Loại máy bay này chủ yếu được các hãng hàng không Hoa Kỳ sử dụng trên các đường bay quốc nội giữa các thành phố lớn như từ Los Angeles đến Washington. Vào ngày 1 tháng 2 năm 1985, chiếc 767-200 của Trans World Airlines trở thành chiếc máy bay đầu tiên bay ETOPS vượt qua Đại Tây Dương, theo quy định phạm vi 90 phút. Có tổng cộng 128 chiếc loại này được đặt và giao hàng. Tính đến tháng 7 năm 2016, có 44 chiếc chở khách và chở hàng (hoán cải) vẫn đang hoạt động. Mẫu này cạnh tranh với chiếc Airbus A300 và A310.

Mẫu 767-200 bị dừng sản xuất vào cuối thập niên 1980 khi mẫu tầm bay xa là 767-200ER ra mắt và thay thế nó. Một số chiếc 767-200 được nâng cấp lên để đáp ứng các tiêu chí về tầm bay xa. Năm 1998, Boeing đưa ra đề nghị chuyển đổi chiếc 767-200 thành phiên bản chở hàng 767-200SF (Special Freighter), và ủy quyền cho Israel Aerospace Industries thực hiện việc chuyển đổi này từ năm 2005. Việc chuyển đổi gồm có lắp đặt cửa chất dỡ hàng, gia cố sàn khoang chính và lắp đặt các thiết bị giám sát tải trọng. Chiếc 767-200SF được coi như là bản thay thế cho mẫu máy bay chở hàng Douglas DC-8.

767-2C

Boeing 767-2C là chiếc máy bay vận chuyển hàng hóa thương mại dựa trên mẫu 767-200 với thiết kế cánh của mẫu -300 và buồng lái được nâng cấp. Theo hợp đồng ký kết với Không quân Hoa Kỳ năm 2011, Boeing lắp ráp bốn chiếc máy bay thử nghiệm – hai chiếc 767-2C và hai chiếc KC-46 – mẫu máy bay tiếp nhiên liệu trên không dựa trên chiếc 767-2C. Ngày 29 tháng 12 năm 2014, chiếc 767-2C đầu tiên trong chương trình KC-46 của Không quân Hoa Kỳ đã cất cánh lần đầu tiên. Chiếc 767-2C thứ hai hoàn thành chuyến bay đầu tiên vào ngày 25 tháng 4 năm 2016. Tính đến tháng 2 năm 2017, Không quân Hoa Kỳ đã đặt mua 38 chiếc KC-46 trong tổng số 179 chiếc đơn vị này dự định sẽ mua trong tương lai.

767-200ER

767-200ER là mẫu máy bay tầm xa dựa trên mẫu -200 và được khai thác đầu tiên bởi hãng El Al vào năm 1984. Nhờ vào bể nhiên liệu trung tâm mới được bổ sung và trọng lượng cất cánh tối đa lớn hơn, đến 179.169 kg, chiếc máy bay có thể bay được xa hơn. Ban đầu mẫu máy bay được chào bán có động cơ tương tự như trên chiếc 767-200; sau này có thêm các động cơ mạnh mẽ hơn là Pratt & Whitney PW4000 và General Electric CF6. 767-200ER là mẫu đầu tiên trong dòng 767 hoàn thành một chuyến bay thẳng vượt Đại Tây Dương, và lập kỷ lục về quãng đường bay thực hiện bởi một chiếc máy bay phản lực hai động cơ vào ngày 17 tháng 4 năm 1988, trên chuyến bay của hãng Air Mauritius từ Halifax, Nova Scotia đến Port Louis, Mauritius, một quãng đường dài 16.200 km. Các hãng hàng không quốc tế sau đó tìm mua mẫu 767-200ER bởi họ cần một chiếc máy bay thân rộng nhỏ hơn để thực hiện các chuyến bay đường dài, ví dụ như từ New York đến Bắc Kinh. Tổng cộng có 121 lượt đặt và giao hàng cho mẫu này. Tính đến tháng 7 năm 2016, có 32 chiếc máy bay loại này, cả chở hàng và chở khách, đang hoạt động thương mại. Thời điểm ra mắt, mẫu máy bay này cạnh tranh trực tiếp với chiếc Airbus A300-600R và A310-300.

767-300
Boeing 767-300 là mẫu 767 thân dài đầu tiên, được đưa vào khai thác kể từ năm 1986. Mẫu 767-300 có chiều dài 54,9 m, dài hơn 6,43 m so với mẫu 767-200 nhờ kéo dài phần thân ngay trước và ngay sau cánh máy bay. Nhờ thiết kế chiếc 767 ban đầu có tiềm năng nâng cấp, người ta giữ lại động cơ, cánh và hầu hết các hệ thống trên mẫu -200 để áp dụng cho mẫu -300. Các thay đổi gồm có việc lắp đặt thêm một cánh cửa ra vào ở giữa máy bay, phía trước cánh bên trái. Sau này, các động cơ Pratt & Whitney PW4000 và Rolls-Royce RB211 ra mắt, mạnh mẽ hơn các động cơ trước đó. Khả năng chuyên chở lớn hơn của mẫu 767-300 được tận dụng trên các đường bay đông khách nối liền châu Á và châu Âu. Boeing đã giao 104 chiếc 767-300 và tính đến tháng 7 năm 2016, có 54 chiếc vẫn đang hoạt động. Mẫu này cạnh tranh với chiếc Airbus A300.

767-300ER

767-300ER là mẫu tầm bay xa của chiếc 767-300, thực hiện chuyến bay thương mại đầu tiên với hãng American Airlines vào năm 1988. Nó có thể bay được xa hơn nhờ có sức chứa nhiên liệu lớn hơn và trọng lượng cất cánh tối đa cao hơn – 184.612 kg. Các cải tiến trong thiết kế cho phép đưa con số này lên 186.880 kg vào năm 1993. Mẫu máy bay sử dụng một trong các loại động cơ Pratt & Whitney PW4000, General Electric CF6 hoặc Rolls-Royce RB211, chủ yếu thực hiện các đường bay dài như từ Los Angeles đến Frankfurt. Sự kết hợp giữa sức chứa lớn và tầm bay xa khiến mẫu 767-300ER trở nên hấp dẫn đối với các hãng hàng không. Nhờ đó -300ER trở thành mẫu máy bay 767 thành công nhất, với doanh số cao hơn tất cả các phiên bản khác gộp lại. Tính đến tháng 2 năm 2017, Boeing đã giao 583 chiếc 767-300ER. Vào tháng 7 năm 2016, có 441 chiếc trong số đó đang hoạt động. Mẫu 767-300ER cạnh tranh trực tiếp với Airbus A330-200.

767-300F
Mẫu 767-300F là phiên bản chở hàng dựa trên mẫu 767-300ER, được khai thác bởi các hãng vận chuyển hàng hóa mà mở đầu là UPS Airlines vào năm 1995. Boeing 767-300F có thể chứa được 24 pallet tiêu chuẩn (220 cm × 320 cm) ở khoang chính và 30 thùng hàng LD2 ở khoang chở hàng, với tổng dung tích hàng hóa 438 m³. Chiếc máy bay có một cửa ở khoang chính cho các phi công, hai cửa bên trái và một cửa bên phải sử dụng để chất dỡ hàng ở khoang hàng hóa. Boeing đã giao một chiếc -300F phiên bản thị trường cho Asiana Airlines vào ngày 23 tháng 8 năm 1996; mẫu này được trang bị hệ thống quản lý hàng hóa với tùy chọn lắp đặt hệ thống làm lạnh và các trang thiết bị dành cho phi hành đoàn. Tính đến tháng 2 năm 2017, hãng đã giao 123 chiếc 767-300F và đang lắp đặt 69 chiếc. Đến tháng 7 năm 2016, có 134 chiếc cả phiên bản hàng hóa lẫn hoán cải từ bản chở khách đang hoạt động.

Tháng 6 năm 2008, All Nippon Airways nhận được chiếc 767-300BCF (Boeing Converted Freighter) đầu tiên. Đây là bản hoán cải từ chiếc 767 phiên bản chở khách. Việc chuyển đổi này được thực hiện lần đầu tiên bởi ST Aerospace Services tại Singapore, bao gồm việc lắp đặt thêm cửa hàng hóa trên khoang chính, gia cố sàn khoang chính và bổ sung các thiết bị giám sát hàng hóa và độ an toàn. Kể từ đó, Boeing, Israel Aerospace Industries và Wagner Aeronautical cũng bắt đầu thực hiện chương trình chuyển đổi này cho các máy bay trong dòng 767-300.

767-400ER

Boeing 767-400ER là mẫu máy bay đầu tiên của hãng được nâng cấp chiều dài đến hai lần, bước vào hoạt động thương mại lần đầu vào năm 2000 với hãng Continental Airlines. Nó có chiều dài 61,3 m, dài hơn 6,43 m so với mẫu -300. Cánh máy bay rộng hơn 4,36 m nhờ thêm vào các cánh gập (raked wingtips). Ngoài ra, buồng lái máy bay cũng được cải tiến, bánh đáp được thiết kế lại, và khoang máy bay được nâng cấp theo phong cách Signature Interior. Cấp nguồn cho máy bay là các động cơ Pratt & Whitney PW4000 hoặc General Electric CF6 đời mới.

Cục Hàng không Liên bang phê chuẩn cho mẫu 767-400ER bay ETOPS 180 phút thậm chí trước khi nó đi vào hoạt động. Bởi sức chứa nhiên liệu không thay đổi so với mẫu trước, mẫu 767-400ER có tầm bay 10.418 km, thấp hơn các mẫu tầm bay xa trước đó. Khoảng cách này bằng khoảng cách từ Thâm Quyến đến Seattle. Boeing không phát triển mẫu 767-400, và mẫu tầm xa hơn nữa là 767-400ERX được chào bán vào năm 2000 nhưng bị hủy bỏ một năm sau đó, khiến cho mẫu 767-400ER là phiên bản duy nhất của mẫu 767 lớn nhất. Kể từ năm 2014, Boeing không còn để mẫu 767-400ER và mẫu -200ER trong bảng giá. Tổng cộng có 37 chiếc máy bay được giao cho hai hãng khách hàng là Continental Airlines (đã sáp nhập với United Airlines) và Delta Air Lines. Tất cả những chiếc máy bay này đều vẫn hoạt động tính đến tháng 7 năm 2016. Một chiếc khác được sử dụng với vai trò là mẫu thử quân sự và sau này trở thành phương tiện vận chuyển VIP. Mẫu này cạnh tranh với chiếc Airbus A330-200.

Quân sự
Boeing 767 còn phục vụ trong quân sự và chính phủ, với vai trò từ giám sát trên không, tiếp nhiên liệu và vận tải chiến lược cho đến vận chuyển VIP. Những chiếc 767 sử dụng trong quân sự thường dựa trên phiên bản bay xa nhất là mẫu 767-200ER.

 Airborne Surveillance Testbed – ban đầu lấy tên Airborne Optical Adjunct (AOA) là chiếc máy bay được chỉnh sửa từ nguyên mẫu 767-200 cho Quân đội Hoa Kỳ, theo hợp đồng với Bộ Tư lệnh Không quân Chiến lược vào tháng 7 năm 1984. Chiếc đầu tiên cất cánh vào ngày 21 tháng 8 năm 1987, được sử dụng để đánh giá tính hiệu quả khi sử dụng các cảm biến quang học trên không để phát hiện và theo dõi các tên lửa liên lục địa thù địch. Các chỉnh sửa gồm có việc thêm vào một phần gù chạy từ mũi máy bay đến cạnh sau cánh máy bay và một cặp cánh bụng ở thân sau máy bay. Bên trong phần gù là hệ thống dò tìm hồng ngoại có khả năng theo dõi tên lửa đạn đạo. Sau này chiếc máy bay được đổi tên thành Airborne Surveillance Testbed hay AST (Máy bay thử nghiệm giám sát trên không). Khi chương trình AST kết thúc vào năm 2002, chiếc máy bay được cho nghỉ hưu và tháo dỡ.

 E-767 – dòng máy bay chỉ huy và cảnh báo trên không của Lực lượng phòng vệ Nhật Bản; nó giống như hệ thống trang thiết bị của chiếc Boeing E-3 Sentry trên một chiếc 767-200ER. Những chỉnh sửa trên chiếc 767-200ER được thực hiện tại Boeing Integrated Defense Systems tại Wichita, Kansas, bao gồm gia cố cấu trúc để lắp đặt thêm một hệ thống radar giám sát trên lưng, sửa đổi khung động cơ, các thành phần điện tử và nội thất khác. Nhật Bản đang sử dụng bốn chiếc E-767, chiếc đầu tiên được giao vào tháng 3 năm 1998.
 KC-767 Advanced Tanker – dòng máy bay vận chuyển và tiếp nhiên liệu dựa trên mẫu 767-200ER cho cuộc thi máy bay KC-X của Không quân Hoa Kỳ. Mẫu máy bay này là phiên bản nâng cấp của KC-767, ban đầu được chọn làm mẫu máy bay nhiên liệu mới của Không quân Hoa Kỳ năm 2003, lấy tên là KC-767A, nhưng sau đó bị hủy bỏ do các cáo buộc xung đột lợi ích. Chiếc KC-767 Advanced Tanker dựa trên các nghiên cứu và sửa đổi trên chiếc 767-200ER phiên bản chở hàng, được trang bị vòi tiếp nhiên liệu điều khiển fly-by-wire, hệ thống tiếp nhiên liệu góc nhìn máy tính và buồng lái màn hình LCD như trên mẫu 767-400ER. Vào tháng 2 năm 2011, Boeing nhận được hợp đồng KC-X để lắp ráp các máy bay tiếp nhiên liệu dựa trên dòng máy bay 767, gọi tên là KC-46A.

 KC-767 Tanker Transport – dòng máy bay tiếp nhiên liệu dựa trên mẫu 767-200ER, sử dụng bởi Không quân Ý (Aeronautica Militare) và Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản. Boeing Integrated Defense Systems đảm nhiệm việc chỉnh sửa này, gồm có thêm vào một vòi bơm điều khiển fly-by-wire, gia cố cánh tà, thêm các bể nhiên liệu phụ trợ, gia cố cấu trúc chung và chỉnh sửa cơ cấu bay. Boeing đã giao toàn bộ KC-767J do Nhật Bản đặt hàng. Trong khi đó, Aeronautica Militare nhận được chiếc KC-767A đầu tiên trong số bốn chiếc vào tháng 1 năm 2011.
 Các bản chuyển đổi – dòng 767 MMTT hay Multi-Mission Tanker Transport (Máy bay vận tải và tiếp nhiên liệu đa dụng) dựa trên mẫu 767-200ER, được Israel Aerospace Industries chỉnh sửa và sử dụng bởi Không quân Columbia (Fuerza Aérea Colombiana). Năm 2013, Không quân Brasil đặt hàng IAI hai chiếc 767-300ER chuyển đổi thành mẫu vận chuyển nhiên liệu cho chương trình KC-X2 của mình.

Các mẫu ngừng phát triển

767-400ERX
Năm 2000, Boeing chào bán mẫu 767-400ERX, phiên bản tầm bay xa của -400ER. Mẫu máy bay được giới thiệu cùng thời điểm với mẫu 747X và sử dụng những động cơ tương tự như 747X – Engine Alliance GP7000 và Rolls-Royce Trent 600. Nhà sản xuất cho biết mẫu máy bay này có thể bay quãng đường dài 12.023 km. Thời điểm đó, hãng Kenya Airways đặt ba chiếc 767-400ERX để bổ sung vào đội máy bay 767 của mình, nhưng khi Boeing ngừng phát triển mẫu này vào năm 2001, hãng chuyển sang đặt mua mẫu 777-200ER.

E-10 MC2A
Northrop Grumman E-10 MC2A là dòng máy bay dựa trên mẫu 767-400ER, được dự tính sẽ thay thế cho dòng E-3 Sentry của Không quân Hoa Kỳ mang tên Northrop Grumman E-8 Joint STARS và dòng máy bay thu thập tín hiệu RC-135. Mẫu E-10 MC2A sẽ được trang bị một hệ thống chỉ huy và cảnh báo hoàn toàn mới, ăngten quét mảng pha điện tử chủ động (Active electronically scanned array – AESA) có khả năng làm tê liệt máy bay hoặc pháo kích của đối phương. Một chiếc 767-400ER được sử dụng để thử nghiệm tính tương thích hệ thống, tuy nhiên khi chương trình bị hủy bỏ vào tháng 1 năm 2009, nó được bán lại cho Bahrain và trở thành phương tiện vận chuyển VIP.

Các hãng khai thác

Các hãng hàng không đặt nhiều 767 nhất là FedEx, Delta Air Lines, All Nippon Airways và United Airlines. Delta Air Lines là khách hàng lớn nhất, với 117 chiếc 767 đã nhận. Hãng này cũng là khách hàng duy nhất khai thác tất cả các phiên bản chở khách của chiếc 767 chỉ trừ mẫu 767-200ER. Chiếc Boeing 767 thứ 100 của hãng là một chiếc 767-400ER và đã được giao vào tháng 10 năm 2000. FedEx xác nhận hãng đã đặt hàng 50 chiếc phiên bản vận tải, dự kiến giao từ năm 2018 đến 2023. United Airlines là hãng hàng không duy nhất sử dụng tất cả các phiên bản của dòng 767 ER (762ER, 763ER và 764ER) tính đến tháng 11 năm 2012. Hãng vận tải sử dụng nhiều máy bay 767 nhất là UPS Airlines, với 59 chiếc trong đội bay tính đến tháng 2 năm 2017.

Tổng cộng có 742 chiếc máy bay (ở tất cả các phiên bản 767) đang hoạt động tính đến tháng 7 năm 2016, của các hãng Delta Air Lines (91), UPS Airlines (59), United Airlines (51), American Airlines (40), Japan Airlines (40), All Nippon Airways (37) và nhiều hãng khác.

Đặt hàng và giao hàng

 Dữ liệu đến tháng 5/2021

Tổng quan các mẫu

 Dữ liệu đến tháng 5/2021.

Tai nạn và sự cố đáng chú ý
Tính đến tháng 3 năm 2017, Boeing 767 đã có liên quan đến 48 sự cố hàng không, trong đó có 16 vụ tai nạn khiến thân máy bay hư hại hoàn toàn. Sáu vụ rơi máy bay trong đó có ba vụ không tặc đã khiến tổng cộng 851 người thiệt mạng. Chuyến bay 004 của Lauda Air là vụ tai nạn làm chết người đầu tiên, xảy ra gần Bangkok vào ngày 26 tháng 5 năm 1991, sau khi hệ thống thổi ngược (thrust reverser) trên động cơ bên trái chiếc 767-300ER bất chợt được kích hoạt trong khi máy bay đang bay, khiến 223 người tử vong; sau tai nạn tất cả các hệ thống thổi ngược bị ngừng sử dụng cho đến khi một thiết kế mới được đưa ra. Các nhà điều tra xác định rằng lỗi xảy ra liên quan đến một cái van điện vốn được sử dụng trên các máy bay Boeing mới. Sau đó người ta lắp đặt một loại chốt khóa mới trên những chiếc máy bay bị ảnh hưởng, bao gồm cả những chiếc 767. Ngày 31 tháng 10 năm 1999, chuyến bay 990 của EgyptAir, một chiếc 767-300ER, đã rơi xuống Nantucket, Massachusetts, tại hải phận quốc tế, khiến toàn bộ 217 người thiệt mạng. Ban An toàn Giao thông Quốc gia Hoa Kỳ (National Transportation Safety Board – NTSB) xác định nguyên nhân khả dĩ là do hành động cố ý của cơ phó, nhưng Ai Cập không đồng tình với kết luận này. Vào ngày 15 tháng 4 năm 2002, chuyến bay 129 của Air China, một chiếc 767-200ER, đã đâm vào một ngọn đồi trong thời tiết xấu khi đang cố hạ cánh xuống sân bay quốc tế Gimhae ở Busan, Hàn Quốc. Vụ tai nạn khiến 129 trong số 166 người trên máy bay tử vong; nguyên nhân sau đó được xác định là do lỗi phi công.

Ngày 23 tháng 7 năm 1983, chuyến bay 143 của Air Canada, một chiếc 767-200, hết nhiên liệu khi đang bay và đã phải lượn một quãng đường dài gần 80 km trước khi hạ cánh khẩn cấp tại Gimli, Manitoba. Các phi công đã sử dụng turbin khí nén của máy bay để cấp nguồn cho hệ thống thủy lực và điều khiển chiếc máy bay. Không có thiệt hại nào về nhân mạng và chỉ có một người bị thương nhẹ. Chiếc máy bay, số đăng ký C-GAUN, sau đó được đặt tên là "Tàu lượn Gimli" (Gimli Glider) theo tên sân bay mà nó đáp xuống. Chiếc máy bay tiếp tục thực hiện các chuyến bay cho hãng Air Canada cho đến lúc nghỉ hưu vào tháng 1 năm 2008.

Chiếc 767 đã bị cướp sáu lần, trong đó có ba vụ gây thiệt hại về người, làm tổng cộng 282 hành khách tử vong. Ngày 23 tháng 11 năm 1996, chiếc 767-200ER trong chuyến bay 961 của Ethiopian Airlines đã bị cướp và buộc phải đáp xuống mặt nước Ấn Độ Dương gần quần đảo Comoro khi hết nhiên liệu, khiến 125 trong số 175 người trên máy bay thiệt mạng; với những vụ máy bay buộc phải hạ cánh trên mặt nước như thế này, rất hiếm khi có người sống sót. Trong sự kiện 11 tháng 9 vào năm 2001, hai chiếc 767 đã được sử dụng để đâm vào Trung tâm Thương mại Thế giới, khiến hai tòa tháp chính của khu phức hợp bị sụp đổ. Chiếc 767-200ER trong chuyến bay 11 của American Airlines đâm vào tòa tháp phía bắc, khiến 92 người trên máy bay tử vong, và chiếc 767-200 trong chuyến bay 175 của United Airlines đâm vào tòa tháp phía nam, khiến toàn bộ 65 người trên khoang tử vong. Hơn 2.600 người khác thiệt mạng khi hai tòa tháp đổ sụp xuống. Một âm mưu giấu bom trong giày bất thành vào năm 2001 liên quan đến một chiếc 767-300ER của American Airlines khiến các cơ quan hữu quan phải yêu cầu hành khách cởi giày ra khi kiểm tra tại các chốt an ninh sân bay Hoa Kỳ.

Ngày 1 tháng 11 năm 2011, chiếc 767-300ER trong chuyến bay 16 của LOT Polish Airlines đã hạ cánh an toàn tại sân bay Frédéric Chopin Warszawa tại Warszawa, Ba Lan sau khi một sự cố máy móc liên quan đến bánh đáp khiến chiếc máy bay buộc phải hạ cánh khẩn cấp mà không hạ bánh đáp. Không có thiệt hại nào về người, nhưng chiếc máy bay bị hư hại nặng và cuối cùng bị tháo dỡ. Tại thời điểm tai nạn, các nhà phân tích hàng không cho rằng đây là lần đầu tiên bánh đáp hoàn toàn không đáp ứng trong lịch sử hoạt động của Boeing 767. Cuộc điều tra sau đó cho thấy một chiếc ống dẫn bị hỏng đã khiến hệ thống mở bánh đáp chính không sử dụng được, đồng thời hệ thống dự phòng cũng không hoạt động vì một chiếc cầu dao tình cờ bị tắt.

Tháng 1 năm 2014, Cục Hàng không Liên bang Hoa Kỳ đưa ra chỉ thị yêu cầu kiểm định bánh lái độ cao của hơn 400 chiếc 767 bắt đầu từ tháng ba; trong đó tập trung vào kiểm tra các mối nối và các bộ phận khác có thể làm kẹt bánh lái. Vấn đề này được xác định từ năm 2000 và đã được nhắc đến trong nhiều bản tin dịch vụ của Boeing. Việc kiểm định và sửa chữa phải được hoàn thành trong sáu năm. Ngoài ra, có nhiều vụ phao cứu hộ tự bung trong khi máy bay đang bảo dưỡng, hay thậm chí đang bay. Cuối năm 2015, Cục Hàng không Liên bang đưa ra chỉ thị sơ bộ nhằm khắc phục sự cố này.

Ngày 28 tháng 10 năm 2016, chiếc 767-300ER trong chuyến bay 383 của American Airlines, chở 161 hành khách và 9 thành viên phi hành đoàn, đã hủy bỏ cất cánh tại sân bay quốc tế O'Hare sau khi cánh quạt của động cơ GE CF6-80C2 bên phải đột nhiên vỡ tung. Các mảnh động cơ xuyên thủng cánh máy bay khiến nhiên liệu chảy ra và thiêu cháy phần bên phải chiếc máy bay. Hành khách và phi hành đoàn sơ tán khỏi chiếc máy bay an toàn, chỉ có 20 hành khách và một tiếp viên bị thương nhẹ khi sử dụng phao cứu hộ.

Nghỉ hưu và trưng bày

Khi những chiếc 767 mới lăn bánh khỏi xưởng sản xuất, thì những chiếc cũ đã hoạt động trong thời gian dài cũng được nghỉ hưu và tháo dỡ. Tuy nhiên có một chiếc 767 được giữ lại để triển lãm. Chiếc máy bay này mang số đăng ký N102DA và là chiếc 767-200 đầu tiên của hãng Delta Air Lines, đồng thời là chiếc thứ 12 được lắp ráp. Những công nhân góp sức mua chiếc máy bay này vào năm 1982 đặt tên cho nó là "The Spirit of Delta" (Linh hồn của Delta). Quá trình trùng tu chiếc máy bay hoàn tất vào năm 2010 tại Bảo tàng máy bay Delta ở Atlanta, Georgia. Nội ngoại thất chiếc máy bay được giữ nguyên như những ngày đầu. Nhà để máy bay được nâng cấp từ năm 2013 và đến nay đã hoàn tất, cho phép khách du lịch tham quan mỗi ngày.

Vào tháng 6 năm 2005, bốn chiếc 767-200 đã nghỉ hưu của American Airlines được tháo dỡ tại Roswell, New Mexico. Người ta giữ lại phần mũi máy bay để sử dụng trong điện ảnh hoặc bán cho các nhà sưu tập. Khoang lái của một trong bốn chiếc máy bay đó, số hiệu N301AA – chiếc 767-200 đầu tiên giao cho American Airlines và là chiếc thứ tám được lắp ráp, đã được vận chuyển đến Victorville, California để trùng tu và trưng bày. Năm 2013, phần khoang lái chiếc N301AA được trưng bày tạm thời tại một vị trí thuộc Bảo tàng Hàng không Hoa Kỳ (American Museum of Aviation), một tổ chức phi lợi nhuận tại Las Vegas, Nevada, cùng với những hình ảnh về hãng hàng không American Airlines.

Thông số kỹ thuật

Chú thích

Xem thêm

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Máy bay hai động cơ phản lực
Máy bay theo giai đoạn
Khởi đầu năm 1981


title: Limberg bei Wies

text:
Limberg bei Wies là một đô thị thuộc huyện Deutschlandsberg thuộc bang Steiermark, nước Áo. Đô thị  có diện tích 7,67 km², dân số thời điểm năm 2005 là 916 người.

Tham khảo


title: Cytharomorula paucimaculata

text:
Cytharomorula paucimaculata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Cytharomorula


title: Oisly

text:
Oisly là một xã thuộc tỉnh Loir-et-Cher trong vùng Centre-Val de Loire miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Loir-et-Cher

Tham khảo

Xã của Loir-et-Cher


title: Afrixalus schneideri

text:
Afrixalus schneideri là một loài ếch thuộc họ Hyperoliidae.
Đây là loài đặc hữu của Cameroon.

Chú thích

Tham khảo
 Schiøtz, A. & Amiet, J.-L. 2004. Afrixalus schneideri. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Afrixalus
Động vật đặc hữu Cameroon


title: Goniophila

text:
Goniophila là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Buitrago

text:
Buitrago là một đô thị ở tỉnh Soria, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha, đô thị này có dân số 55 người.

Tham khảo

Đô thị ở Soria


title: An Lăng

text:
An Lăng hay Yên Lăng (chữ Hán: 安陵) có thể là:
 Nước An Lăng, một chư hầu của nhà Chu.
 Họ An Lăng.
 Tên gọi các lăng mộ của:
 Hán An lăng: Lăng mộ của Hán Huệ Đế Lưu Doanh
 Lương An lăng: Lăng mộ của Lương Chiêu Minh Đế (thái tử Chiêu Minh) Tiêu Thống.
 Kim An lăng: Lăng mộ của Kim Chiêu Tổ Hoàn Nhan Thạch Lỗ
 Tây Hạ An lăng: Lăng mộ của Tây Hạ Nghị Tông Lý Lượng Tộ
 Cao Ly An lăng: Lăng mộ của Cao Ly Định Tông Vương Nghiêu
 Hậu Lê An lăng: Lăng mộ của Lê Uy Mục Lê Tuấn
 Mạc An lăng: Lăng mộ của Mạc Thái Tổ Mạc Đăng Dung
 Nguyễn An lăng: Lăng mộ của Nguyễn Cung Tông Nguyễn Phúc Ưng Chân (vua Dục Đức) cùng Hoài Trạch công Nguyễn Phúc Chiêu (vua Thành Thái).


title: Erioptera chrysocomoides

text:
Erioptera chrysocomoides là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Erioptera
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Leptotarsus carbonipes

text:
Leptotarsus carbonipes là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Leptotarsus


title: Hydrovatus imitator

text:
Hydrovatus imitator là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Biström miêu tả khoa học năm 1997.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hydrovatus


title: Caprese Michelangelo

text:
Caprese Michelangelo là một đô thị ở tỉnh Arezzo trong vùng Toscana, Ý. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị Caprese Michelangelo có dân số người và diện tích là km².

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đô thị tỉnh Arezzo


title: Miconia dodsonii

text:
Miconia dodsonii là một loài thực vật có hoa trong họ Mua. Loài này được Wurdack mô tả khoa học đầu tiên năm 1967.

Chú thích

Liên kết ngoài

D
Thực vật được mô tả năm 1967
Thực vật Ecuador


title: Nút chân chó

text:
Nút chân chó (sheepshank) là một loại nút dây dùng để rút ngắn một dây thừng hoặc thâu gọn phần dây chùng.

Cách tạo nút
Một cách để tạo nút này như sau:
 Kéo một đoạn dây ngược lại và đặt nó dọc theo dây để tạo một chữ Z dài khoảng 20 cm.
 Vuốt chữ Z để ba đoạn của dây nằm thẳng dọc theo nhau và tạo thành hai gấp hình chữ U nghịch hướng với nhau.
 Ở mỗi gấp chữ U (có hai gấp chữ U ở hai hướng nghịch nhau), một tay nắm gấp chữ U, tay kia tạo một vòng với một đoạn dây còn lại và chồng lên phần gấp chữ U.
 Lập lại các bước cho gấp chữ U phía đầu kia.

Xem minh họa cách thắt nút chân chó.

Sử dụng
Nút chân chó có thể dùng để làm ngắn dây lại và duy trì độ chắc chắn khi kéo giản. Nút này rất là tiện lợi nếu ta không muốn phải cắt dây ngắn lại. Nút chân chó có thể dùng để căng buộc tải trọng vào xe tải, toa xe kéo và các sử dụng khác cho thuyền buồm.

Xem thêm

Nút ghế đơn
Nút xe tải

Tham khảo

Liên kết ngoài
Boatsafe.com
Animation of tying a sheepshank knot

Chân chó


title: Mesophylax aspersus

text:
Mesophylax aspersus là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Mesophylax


title: Fleury, Aisne

text:
Fleury là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Tham khảo

Xã của Aisne


title: Vermelles

text:
Vermelles là một xã ở tỉnh Pas-de-Calais, vùng Hauts-de-France của Pháp.

Địa lý
Là một xã khai thác than đá cũ, Vermelles có cự ly  về phía đông nam Béthune và  về phía tây nam của Lille, tại giao lộ của các tuyến đường D39, D75 và D943, hai bên bờ sông Surgeon.

Dân số

Địa điểm nổi bật

 Nhà thờ St.Pierre, được xây lại cùng với phần lớn xã này sau đệ nhất thế chiến.

Tham khảo
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 The CWGC British cemetery
 The CWGC graves in the commune’s cemetery
 CWGC Quarry Cemetery at Vermelles
 Vermelles on the Quid website

Xã của Pas-de-Calais


title: Mòng két (màu)

text:
Màu xanh mòng két (teal) là màu xanh lá cây ánh xanh lam, với sắc lục nhiều hơn xanh lơ và, vì thế, sẫm hơn. Nó có tên như vậy là do có màu gần với màu lông cánh của mòng két (động vật họ Anatidae giống Anas loài Crecca).

Tọa độ màu
 Số Hex = #008080
 RGB (r, g, b) = (0, 128, 128)
 CMYK (c, m, y, k) = (100, 0, 0, 50)
 HSV (h, s, v) = (180, 100, 50)

Xem thêm
 Danh sách màu

Tham khảo

Màu sắc


title: Rhyacophila siskiyou

text:
Rhyacophila siskiyou là một loài Trichoptera trong họ Rhyacophilidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Rhyacophila


title: Bussea eggelingii

text:
Bussea eggelingii là một loài rau đậu thuộc họ Fabaceae.
Loài này chỉ có ở Tanzania.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất nơi sống.

Chú thích

Tham khảo

 Lovett, J. & Clarke, G.P. 1998. Bussea eggelingii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

Bussea
Thực vật Tanzania


title: Eristparcula

text:
Eristparcula là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.

Các loài
Eristparcula brunniuba Razowski & Becker, 2001
Eristparcula ochriuba Razowski & Becker, 2001

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Euliini


title: Champ-sur-Drac

text:
Champ-sur-Drac là một xã thuộc tỉnh Isère, vùng Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 319 mét trên mực nước biển.

Thị trấn nằm ở chân núi Alps, tại nơi hợp lưu của Romanche vào sông Drac.

Dân số

Kết nghĩa
 Torviscosa, Italia (từ năm 2006).

Tham khảo

Champsurdrac


title: Leptotarsus constrictus

text:
Leptotarsus constrictus là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Leptotarsus


title: Pontelongo

text:
Pontelongo là một đô thị thuộc tỉnh Padova vùng Veneto, tọa lạc cách khoảng 30 km về phía tây nam của Venezia và cách khoảng 20 km về phía đông nam của Padova. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 3.853 người và diện tích 10,8 km².

Pontelongo giáp các đô thị: Arzergrande, Bovolenta, Brugine, Candiana, Codevigo, Correzzola, Piove di Sacco.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.pontelongo.pd.it/
 www.pontelongo.org/

Đô thị tỉnh Padova
Thành phố và thị trấn ở Veneto


title: Herrnbaumgarten

text:
Herrnbaumgarten là một thị xã thuộc huyện Mistelbach trong bang Niederösterreich.

Tham khảo

Đô thị của Niederösterreich


title: Limonia hera

text:
Limonia hera là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Limonia (Limoniidae)
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Desbordesius piceus

text:
Desbordesius piceus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Kimoto miêu tả khoa học năm 1989.

Chú thích

Tham khảo

Desbordesius


title: Perophiusa

text:
Perophiusa từng là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Hiện tại nó được coi là đồng nghĩa của Ophiusa.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Catocalinae


title: Marginella broderickae

text:
Marginella broderickae là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Marginellidae, họ ốc mép.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Marginella


title: Hyloscirtus psarolaimus

text:
Hyloscirtus psarolaimus là một loài ếch trong họ Nhái bén.
Nó được tìm thấy ở Colombia và Ecuador.
Môi trường sống tự nhiên của nó là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Bolívar, W., Coloma, L.A. & Ron, S. 2004. Hyloscirtus psarolaimus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Hyloscirtus
Động vật lưỡng cư Colombia
Động vật lưỡng cư Ecuador
Động vật lưỡng cư Andes


title: Dilobitarsus tuberculata

text:
Dilobitarsus tuberculata là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Latreille miêu tả khoa học năm 1834.

Chú thích

Tham khảo

Dilobitarsus


title: Ternay, Vienne

text:
Ternay là một xã, tọa lạc ở tỉnh Vienne trong vùng Nouvelle-Aquitaine, Pháp. Xã này có diện tích 10,05 km², dân số năm 2006 là 220 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 113 m trên mực nước biển.

Hành chính

Biến động dân số

Liên kết ngoài
 Ternay Trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Ternay trên trang mạng của INSEE
 Ternay sur le site du Quid
 Localisation de Ternay sur une carte de France et communes limitrophes
 Plan de Ternay sur Mapquest

Tham khảo

Xã của Vienne


title: 9204 Mörike

text:
9204 Mörike là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1301.4407564 ngày (3.56 năm).

Nó được phát hiện ngày 4 tháng 8 năm 1994.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1994


title: HMS Orion (85)

text:
HMS Orion (85) là một tàu tuần dương hạng nhẹ thuộc lớp Leander đã phục vụ một cách nổi bật cùng Hải quân Hoàng gia Anh Quốc trong Chiến tranh Thế giới thứ hai. Nó đã được tặng thưởng 13 Danh dự Chiến đấu, một kỷ lục chỉ thua kém một tàu chiến và ngang bằng với hai chiếc khác. Chỉ có Jervis và Nubian, vốn cùng phục vụ với Orion tại chiến trường Địa Trung Hải, so sánh được với thành tịch này; và nó chỉ vượt qua bởi thiết giáp hạm Warspite, soái hạm của Hạm đội Địa Trung Hải, và đã từng phục vụ trong cả hai cuộc thế chiến.

Thiết kế và chế tạo
Orion được chế tạo tại Devonport và hoàn tất tại Vickers Armstrong ở Barrow-in-Furness Xưởng tàu Portsmouth. Nó đặt lườn vào ngày 26 tháng 9 năm 1931, được hạ thủy vào ngày 24 tháng 11 năm 1932 và được đưa ra hoạt động vào ngày 18 tháng 1 năm 1934.

Lịch sử hoạt động

Thoạt tiên HMS Orion phục vụ cùng Hạm đội Nhà trước khi được chuyển sang North America and West Indies Station vào năm 1937 nơi nó hoạt động trong thành phần Hải đội Tuần dương 8. Nó đã đưa di hài của Sir John Buchan, Toàn quyền Canada, quay trở về Anh vào tháng 2 năm 1940.

Vào tháng 6 năm 1940, Orion được chuyển sang Địa Trung Hải, nơi nó phục vụ cùng với Hải đội Tuần dương 7 như là soái hạm của Đô đốc John Tovey. Nó tham gia cuộc bắn phá Bardia, và có mặt trong trận Calabria vào tháng 7 năm 1940. Trong thời gian còn lại của năm 1940 nó hộ tống các đoàn tàu vận tải đi đến Malta và vận chuyển binh lính đi đến Hy Lạp. Đến đầu năm 1941 nó có mặt tại khu vực Crete và biển Aegean, và đã tham gia trận chiến mũi Matapan vào tháng 3 năm 1941. Vào ngày 29 tháng 5 năm 1941, trong khi vận chuyển khoảng 1.900 binh lính triệt thoái khỏi Crete, nó bị trúng bom và bị hư hại nặng. Có 360 người thiệt mạng, trong đó có 100 binh lính. Nó được đưa đến Simonstown, Nam Phi để sửa chữa tạm thời rồi được gửi đến Xưởng hải quân Mare Island tại Hoa Kỳ để sửa chữa lớn.

Việc sửa chữa Orion được hoàn tất vào tháng 3 năm 1942 và thoạt tiên nó quay trở lại Plymouth, nơi nó được trang bị một bộ radar mới. Vào giữa năm 1942, nó được sử dụng một cách rộng rãi tại vùng biển nhà và trong các nhiệm vụ hộ tống đoàn tàu vận tải đi đến Châu Phi và Ấn Độ Dương.

Orion quay trở lại Địa Trung Hải vào tháng 10 năm 1942, lần này là để hoạt động cùng với Hải đội Tuần dương 15. Nó tham gia các hoạt động hộ tống vận tải và hỗ trợ cho lục quân trong việc chiếm đóng Sicilia. Orion trải qua hầu hết thời gian còn lại của chiến tranh tại Địa Trung Hải, và nó cũng tham gia vào cuộc đổ bộ Normandy vào tháng 6 năm 1944, nơi nó được cho là đã nổ phát đạn pháo đầu tiên.

Orion đã có mặt trong Sự kiện eo biển Corfu. Nó ngừng hoạt động vào năm 1947, và được bán cho hãng Arnott Young tại Dalmuir, Scotland vào ngày 19 tháng 7 năm 1949 để tháo dỡ. Công việc được bắt đầu vào tháng 8 năm 1949.

Tham khảo

Chú thích

Thư mục

 Colledge, J. J.; Warlow, Ben (1969). Ships of the Royal Navy: the complete record of all fighting ships of the Royal Navy (Rev. ed.). London: Chatham. ISBN 978-1-86176-281-8. OCLC 67375475.

Liên kết ngoài
 HMS Orion at Uboat.net

Lớp tàu tuần dương Leander (1931)
Tàu tuần dương của Hải quân Hoàng gia Anh
Tàu tuần dương trong Thế Chiến II


title: Miconia phaeochaeta

text:
Miconia phaeochaeta là một loài thực vật có hoa trong họ Mua. Loài này được Wurdack mô tả khoa học đầu tiên năm 1982.

Chú thích

Liên kết ngoài

P
Thực vật được mô tả năm 1982
Thực vật Ecuador


title: USS Toledo

text:
Ba tàu chiến của Hải quân Hoa Kỳ từng được đặt cái tên USS Toledo nhằm tôn vinh thành phố Toledo thuộc tiểu bang Ohio:

 USS Toledo (PF-33) là tên dự định đặt cho một tàu frigate tuần tra mà sau đó đổi tên thành USS Dearborn (PF-33) vào năm 1943
 USS Toledo (CA-133) là một tàu tuần dương hạng nặng lớp Baltimore hoạt động từ năm 1946 đến năm 1960
 USS Toledo (SSN-769) là một tàu ngầm tấn công chạy năng lượng hạt nhân lớp Los Angeles hiện vẫn đang phục vụ

Tên gọi tàu chiến Hải quân Hoa Kỳ


title: Leucoptera chalocycla

text:
Leucoptera chalocycla là một loài bướm đêm thuộc họ Lyonetiidae. Nó được tìm thấy ở Úc.

Chúng có thể ăn lá nơi chúng làm tổ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Australian Faunal Directory

Lyonetiidae
Động vật đặc hữu Úc


title: Millieria dolosana

text:
Millieria là một chi bướm đêm thuộc họ Millieriidae, chỉ gồm một loài Millieria dolosana, có ở Maroc phía bắc đến Đức, Pháp và Ba Lan, phía đông đến miền nam Nga và Israel.

Chiều dài cánh trước là 4.0-4.8 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 3 đến tháng 12 ở phía nam và từ tháng 4 đến tháng 11 in the north. Có ít nhất 2 đợt trưởng thành một năm ở the north.

Ấu trùng ăn Aristolochia clematitis, Aristolochia macrophylla và Aristolochia pistolochia.

Chú thích

Tham khảo

Millieria
Động vật được mô tả năm 1854


title: Baissey

text:
Baissey  là một xã thuộc tỉnh Haute-Marne trong vùng Grand Est đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 310 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Haute-Marne


title: Danh sách tiểu hành tinh: 17101–17200

text:
|-
| 17101 Sakenova ||  || 10 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17102 Begzhigitova ||  || 10 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17103 Kadyrsizova ||  || 10 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17104 McCloskey ||  || 10 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17105 - ||  || 10 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17106 - ||  || 10 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17107 - ||  || 10 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17108 Patricorbett ||  || 10 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17109 - ||  || 10 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17110 - ||  || 10 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17111 - ||  || 10 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17112 - ||  || 10 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17113 - ||  || 10 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17114 - ||  || 10 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17115 Justiniano ||  || 10 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17116 - ||  || 10 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17117 - ||  || 10 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17118 - ||  || 10 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17119 Alexisrodrz ||  || 10 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17120 - ||  || 10 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17121 Fernandonido ||  || 10 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17122 - ||  || 10 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17123 - ||  || 10 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17124 - ||  || 12 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17125 - ||  || 12 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17126 - ||  || 12 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17127 - ||  || 12 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17128 - ||  || 10 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17129 - ||  || 13 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17130 - ||  || 13 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17131 - ||  || 12 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17132 - ||  || 12 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17133 - ||  || 12 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17134 - ||  || 12 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17135 - ||  || 12 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17136 - ||  || 12 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17137 - ||  || 12 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17138 - ||  || 12 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17139 Malyshev ||  || 12 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17140 - ||  || 12 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17141 - ||  || 12 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17142 - ||  || 12 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17143 - ||  || 12 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17144 - ||  || 12 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17145 - ||  || 12 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17146 - ||  || 13 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17147 - ||  || 13 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17148 - ||  || 12 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17149 - ||  || 13 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17150 - ||  || 13 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17151 - ||  || 13 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17152 - ||  || 13 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17153 - ||  || 13 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17154 - ||  || 13 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17155 - ||  || 16 tháng 5 năm 1999 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 17156 Kennethseitz ||  || 19 tháng 5 năm 1999 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 17157 ||  || 21 tháng 5 năm 1999 || Xinglong || Chương trình tiểu hành tinh Bắc Kinh Schmidt CCD
|-
| 17158 - ||  || 18 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17159 - ||  || 18 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17160 - ||  || 8 tháng 6 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17161 - ||  || 9 tháng 6 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17162 - ||  || 9 tháng 6 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17163 Vasifedoseev ||  || 9 tháng 6 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17164 - ||  || 9 tháng 6 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17165 - ||  || 9 tháng 6 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17166 Secombe || 1999 MC || 17 tháng 6 năm 1999 || Reedy Creek || J. Broughton
|-
| 17167 - || 1999 NB || 4 tháng 7 năm 1999 || Kleť || Kleť
|-
| 17168 - ||  || 13 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17169 Tatarinov ||  || 14 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17170 Vsevustinov ||  || 14 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17171 - ||  || 14 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17172 - ||  || 14 tháng 7 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17173 Evgenyamosov ||  || 7 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17174 - ||  || 7 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17175 - ||  || 24 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17176 Viktorov ||  || 30 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17177 - ||  || 8 tháng 10 năm 1999 || Catalina || CSS
|-
| 17178 - ||  || 15 tháng 10 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17179 Codina ||  || 4 tháng 10 năm 1999 || Anderson Mesa || LONEOS
|-
| 17180 - ||  || 10 tháng 10 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17181 - ||  || 19 tháng 10 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17182 - || 1999 VU || 1 tháng 11 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17183 - ||  || 5 tháng 11 năm 1999 || Catalina || CSS
|-
| 17184 Carlrogers ||  || 13 tháng 11 năm 1999 || Fountain Hills || C. W. Juels
|-
| 17185 Mcdavid ||  || 14 tháng 11 năm 1999 || Fountain Hills || C. W. Juels
|-
| 17186 Sergivanov ||  || 3 tháng 11 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17187 ||  || 14 tháng 11 năm 1999 || Xinglong || Chương trình tiểu hành tinh Bắc Kinh Schmidt CCD
|-
| 17188 - ||  || 17 tháng 11 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17189 - ||  || 28 tháng 11 năm 1999 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 17190 Retopezzoli ||  || 28 tháng 11 năm 1999 || Gnosca || S. Sposetti
|-
| 17191 - ||  || 4 tháng 12 năm 1999 || Catalina || CSS
|-
| 17192 Loharu ||  || 10 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17193 Alexeybaran ||  || 12 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17194 - ||  || 14 tháng 12 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 17195 Jimrichardson ||  || 3 tháng 12 năm 1999 || Anderson Mesa || LONEOS
|-
| 17196 Mastrodemos ||  || 3 tháng 12 năm 1999 || Anderson Mesa || LONEOS
|-
| 17197 Matjazbone ||  || 3 tháng 1 năm 2000 || Socorro || LINEAR
|-
| 17198 Gorjup ||  || 3 tháng 1 năm 2000 || Socorro || LINEAR
|-
| 17199 - ||  || 3 tháng 1 năm 2000 || Socorro || LINEAR
|-
| 17200 - ||  || 4 tháng 1 năm 2000 || Socorro || LINEAR
|-

Tham khảo


title: Nguyễn Hành (nhà thơ)

text:
Nguyễn Hành (阮衡, 1771-1824), tên thật là Nguyễn Đạm, tự là Tử Kính, hiệu Nam Thúc, biệt hiệu Ngọ Nam và Nhật Nam; là nhà thơ Việt Nam. Ông được người đương thời liệt vào An Nam ngũ tuyệt.

Cuộc đời
Nguyễn Hành là người làng Tiên điền, huyện Nghi Xuân, trấn Nghệ An, nay thuộc tỉnh Hà Tĩnh. Ông là con của Nguyễn Điều, là cháu nội Nguyễn Nghiễm, và gọi Nguyễn Du là chú ruột.

Ông học rộng, nổi tiếng về thơ, nhưng không ra cộng tác với Tây Sơn hay triều Nguyễn, mà cam phận sống nghèo khổ và lúc nào cũng ôm ấp tâm sự hoài Lê.

Ông mất năm Giáp Thân (1824) lúc 53 tuổi.

Về sáng tác ông có để lại 2 tập thơ và một quyển ký, tất cả đều bằng chữ Hán:
Quan Đông hải (Xem biển Đông). Có người ghi Quan Hải Đông hoặc Quan Hải tập. Đây không chỉ là một tập thơ, xen kẽ thơ còn có những bài tựa, bài bạt và những bài phú.
Minh quyên thi tập (鳴鵑詩集, Tập thơ chim quyên kêu).
Thiên địa nhân vật sự ký: đã thất lạc.

Nỗi niềm trong thơ
Nguyễn Hành là nhà thơ hành xử theo quan điểm "Trung hiếu chi gia ninh sự nhị" (Dòng nhà trung hiếu không thể thờ hai vua). Trước sau ông chỉ thờ mỗi nhà Hậu Lê, mặc dù dưới triều đại ấy ông chỉ là một cậu bé. Chính vì quá trung thành với triều đại cũ, nên ông có thái độ thù địch đối với nhà Tây Sơn và bất hợp tác với nhà Nguyễn.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Lộc cho biết tuy phần lớn sáng tác thơ của ông ra đời dưới thời Nguyễn, nhưng ông vẫn viết rất nhiều về thời Tây Sơn. Như trong bài "Tổng vịnh Tây Sơn thời khởi nghĩa giả" (Tổng vịnh những việc nghĩa dấy lên dưới thời Tây Sơn) ông tuyên bố, hễ ai chống lại nhà Tây Sơn đều đáng gọi là hào kiệt; hay như trong bài "Thúy ái phu nhân", ông đã hết lời ca ngợi một viên tướng triều Lê Hiển Tông, đã tử trận vì chống lại quân Tây Sơn, cùng với người vợ của viên tướng ấy đã vì chồng mà tử tiết, trích:
Tướng quân vì nước hy sinh,Thiếp cũng xin chết vì tướng quân.Tuy nhiên, vì là nhà thơ suốt đời chịu sống nghèo ở quê nhà, hoặc lưu lạc ở Thăng Long, nên những bài thơ hay nhất, có giá trị nhất lại là những bài ông nói tới cái hiện thực xã hội. Chẳng hạn trong bài "Túy Thái Bình" (Say ở Thái Bình), ông đả kích những quan lại giàu có ăn chơi xa hoa, không chú ý gì đến cuộc sống của những người ăn xin nghèo khổ, trích: Những nhà giàu sang đầy thành,
Những đêm tối còn có tiếng trẻ xin ăn.Người có đức nhân làm chính sự phải nghĩ trước đến lớp dân nghèo khổ đó,
Sau mới đàn hát say sưa cảnh thái bình.

Hay ở bài "Kim ngữ" (Tiếng nói của đồng tiền), ông mượn lời nhân cách hóa để lên án tệ nạn đút lót, hối lộ phổ biến:
Nhà kia tích vàng mấy vạn lạng,Đêm đêm nghe vàng nói chuyện:
Chúng ta vốn chẳng từ điều nghĩa tới đây,Chắc hẳn khi đi cũng vì vô nhân nghĩa.
Lúc tới do người dâng biếu,Lúc đi lại để dâng biếu người khác.
Mua được nhiều cái vái lạy của người đời,Mà không hao tốn nửa phân.Thơ ông còn có nhiều bài nói về những thiếu thốn về vật chất, những day dứt buồn chán vì sinh bất phùng thời, nỗi hoài vọng về một quá khứ vàng son và cái cô đơn lạc lõng và của ông. Chẳng hạn ở bài "Cầm ca" (Bài ca đàn cầm), "Đỗ quyên" (Chim đỗ quyên), "Nghĩ cổ nhất thủ" (Bài thơ bắt chước lối cổ), trích:
Chim phượng lẻ loi kêu ngang trời,Tiếng vang nghe bi thảm làm sao
Một đám mây nổi lờ lững tới trước mặtHỏi ta giờ đi đâu?...
Xót thay ! Sinh chẳng gặp thời,Trôi giạt bay theo chiều gió.(Nghĩ cổ nhất thủ)

Bên cạnh đó, ông có một số bài nói lên cái chí khí, cái hoài bão lớn lao của mình trong 29 bài ca ngợi liệt nữ, như: "Hai Bà Trưng", "Bà Triệu"...hay ở bài "Mai Hắc Đế từ" (Đền Mai Hắc Đế), "Kê minh phú" (Phú gà gáy)...Và cái "vị đạo" trong từng câu thơ, câu văn của ông. Chẳng hạn như bài "Bài Trị nộ châm nhất thủ" (Bài châm trị cái giận), "Quan thủy" (Xem dòng nước), "Huyền Thiên quán thần chung" (Tiếng chuông sớm ở quán Huyền Thiên), "Quán viên nhất thủ" (Tưới vườn), "Mãnh hổ hành" (Bài hành về con hổ dữ)...

Ngoài ra, ông còn làm thơ ca tụng vẻ đẹp thiên nhiên, như các bài: "Đàm nguyệt" (Trăng trong đầm), "Đàm sơn" (Đầm, núi), "Đàm thu" (Cảnh thu trên đầm), "Đàm cổ" (Đầm xưa) "Sơn hành" (Đi trong núi); và thơ ghi lại trận dịch ghê gớm làm chết mấy chục vạn người đã xảy ra vào mùa thu năm Canh Thìn (1820) dưới triều Minh Mạng, như bài "Đại dịch" (Nan dịch lớn), "Văn thúc phụ Lễ bộ Tham tri phó âm cảm tác" (Cảm xúc làm khi nghe tin chú là quan Tham tri bộ Lễ từ trần)...

Thơ

Nhận xét
Nguyễn Ngọc Nhuận viết: "Ông sống trong giai đoạn xã hội đầy tao loạn, cảnh đời đầy sự trớ trêu, Nguyễn Hành muốn đi tới cũng không được, muốn ở ẩn cũng không xong. Bởi thế ông đã gửi gắm tâm sự trong những trang thơ, văn và hằng mong người đời phần nào hiểu, thông cảm với mình. Từ trong tâm thức, Nguyễn Hành khát khao làm được điều gì có ích cho đời, như ông từng viết trong câu kết của bài "Kê minh phú" (Phú gà gáy): "Phượng hoàng cao bay, hạc đỗ nơi xa thẳm, đàn sắt đàn cầm, tiếng chuông tiếng trống, vui mà không dâm. Thức tỉnh người đời, răn đe thói tục, trọng ở tiếng vang dài. Ta nghĩ người xưa, thực thấy thoải mái trong lòng". Đó cũng là khát vọng của kẻ sĩ xưa nay".

Sách tham khảo
Nguyễn Lộc, mục từ "Nguyển Hành" trong Từ điển Văn học (bộ mới). Nhà xuất bản Thế giới, 2004.
Nguyễn Q. Thắng và Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam. Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, 1992, tr. 533.
Nhiều người soạn, Hợp tuyển thơ văn Việt Nam (tập 3). Nhà xuất bản Văn học, Hà Nội, 1978, tr. 507.
Tạ Ngọc Liễn, Danh nhân văn hóa trong lịch sử Việt Nam. Nhà xuất bản Thanh Niên, 2008, tr. 313-317.

Chú thích

Nhà thơ Việt Nam
Người Hà Tĩnh


title: Khảo sát xây dựng

text:
Khảo sát xây dựng gồm có khảo sát địa hình, khảo sát địa chất công trình, khảo sát địa chất thủy văn, khảo sát hiện trạng công trình và các công việc khảo sát khác phục vụ cho hoạt động xây dựng để nâng cao chất lượng công trình.

Khảo sát địa hình là bước đầu tiên, tại đó các kỹ sư khảo sát thu thập các yếu tố về địa hình, địa vật, thể hiện lên bản vẽ theo tỉ lệ với độ chi tiết cần thiết. Sản phẩm của khảo sát địa hình là bản đồ địa hình, mô hình số (TIN) địa hình.

Phương pháp khảo sát địa hình rất đa dạng, bao gồm các phương pháp chính như: ảnh vệ tinh, ảnh hàng không, quét láser mặt đất, đo vẽ mặt đất bằng các máy đo đạc.

Ở Việt Nam, dịch vụ khảo sát địa hình khá phát triển, nhưng nhìn chung chất lượng sản phẩm và dịch vụ không đồng đều.

Những người làm khảo sát nổi tiếng
 Benjamin Banneker
 Len Beadell
 Daniel Boone
 Admiral John Bossler
 William Austin Burt
 Captain James Cook
 Christopher M. Cooper
 Walt Disney
 Andrew Ellicott
 John Ericsson
 Sir George Everest
 Peter Fidler
 Sir John Forrest
 Malcolm Fraser
 Captain John C. Fremont
 Carl Friedrich Gauss
 Per Ivar Gjengedal
 Edmund Gunter
 Thomas Jefferson
 Joseph Jenckes (1656 – 1740)
 Harry Johnston
 Lewis và Clark
 Abraham Lincoln
 Liu Hui
 Colonel William Light
 Sir Alexander Mackenzie
 Charles Mason và Jeremiah Dixon
 Metius
 Major Sir Thomas Mitchell
 George Washington

Xem thêm
 Kiến trúc
 Xây dựng

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tổ chức
 American Congress on Surveying & Mapping
 National Geodetic Survey
 National Society of Professional Surveyors
 National Council of Examiners for Engineering and Surveying
 UK Ordnance Survey
 www.resurvey.org
 U.S. Geological Survey
 International Federation of Surveyors
 Spatial Sciences Institute (Australia)
 Royal Institution of Chartered Surveyors (UK & GB)
 The Survey Association (UK)
 Alberta Land Surveyors Association for a Canadian perspective
 3H  — a resource site for 3D survey in maritime archaeology
 National Cartographic Center of Iran (NCC)  Tehran, Iran
 National Geographic Organization of Iran (NGO)  Tehran, Iran
 Careers in Surveying
 SurveyingZone
 Bài đọc
 Old versus new — how a new surveying technology can create instant CAD models  — A web article
 Degree of Curvature

Xây dựng
Nghề nghiệp

Trắc địa
Quản lý đất đai


title: Anthenay

text:
Anthenay  là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 187 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Marne


title: Chimarra xus

text:
Chimarra xus là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Chimarra


title: Domvallier

text:
Domvallier là một xã, nằm ở tỉnh Vosges trong vùng Grand Est của Pháp. Xã này có diện tích 3,24 km², dân số năm 1999 là 137 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 288 m trên mực nước biển.
Dân địa phương tiếng Pháp gọi là Domvallois.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Domvallier sur le site Geneawiki
 Domvallier trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Reconstitution des familles de Domvallier et Ramecourt

Xã của Vosges


title: Psilochorema leptoharpax

text:
Psilochorema leptoharpax là một loài Trichoptera thuộc họ Hydrobiosidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Chú thích

Tham khảo

Psilochorema


title: Quốc gia

text:
Quốc gia (không nên nhầm với quốc gia tự trị vốn có vị thế nhỏ hơn vì chỉ là tự trị) là một khái niệm không gian, văn minh, xã hội và chính trị; trừu tượng về tinh thần, tình cảm và pháp lý, để chỉ về một lãnh thổ có chủ quyền, một chính quyền và những con người của các dân tộc có trên lãnh thổ đó; họ gắn bó với nhau bằng luật pháp, quyền lợi, văn hóa, tôn giáo, ngôn ngữ, chữ viết qua quá trình lịch sử lập quốc, và những con người chấp nhận nền văn hóa cũng như lịch sử lập quốc đó cùng chịu sự chi phối của chính quyền, và, họ cùng nhau chia sẻ quá khứ cũng như hiện tại và cùng nhau xây dựng một tương lai chung trên vùng lãnh thổ có chủ quyền.

Quốc gia cũng có khi được dùng để chỉ một nước hay đất nước, như "Nước Việt Nam là một quốc gia ở vùng Đông Nam Á". Hai khái niệm này, mặc dù vẫn thường được dùng thay cho nhau, có sắc thái khác nhau.

Tính từ "quốc gia" là dùng để chỉ mức độ quan trọng tầm cỡ quốc gia và/hoặc được chính phủ bảo trợ như "Thư viện quốc gia, Trung tâm lưu trữ quốc gia, Hội đồng quốc gia biên soạn từ điển..."

Về phương diện công pháp quốc tế thì một chủ thể được xem là quốc gia khi có đầy đủ các yếu tố sau: lãnh thổ, dân cư và có chính quyền. Quốc gia là chủ thể quan trọng của quan hệ pháp luật quốc tế.

Hiện nay thì thế giới có 195 quốc gia thuộc Liên Hiệp Quốc, bao gồm 193 quốc gia và 2 quan sát viên là Thành Vatican và Palestine.

Xem thêm
 Danh sách các nước trên thế giới
 Danh sách quốc gia theo dân số
 Danh sách các nước không còn nữa
 Danh sách các nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa

Tham khảo

Liên kết ngoài

Địa lý học
Thế giới
Chính trị học
Địa lý nhân văn


title: Luis Francisco Cuéllar

text:
Luis Francisco Cuéllar Carvajal (22 tháng 12 năm 1940 – 22 tháng 12 năm 2009) là một chính trị gia Colombia, phục vụ chức thị trưởng của Morelia, Thống đốc Sở Caqueta từ 2008 đến 2009, và Phó Caqueta từ 2000 đến 2003. Ông được biết đến vì bị bắt cóc và sát hại bởi Lực lượng Vũ trang Cách mạng Colombia, và vì bị bắt cóc và cầm giữ đòi tiền chuộc bốn lần.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 n:Secuestran al gobernador colombiano Luis Cuéllar
 TV5 Florencia: Entrevista a Luis Francisco Cuéllar

Sinh năm 1940
Mất năm 2009
Thống đốc Caqueta
Thống đốc Colombia
Chính trị gia Colombia bị ám sát
Nhân vật bị sát hại tại Colombia
Âm mưu ám sát


title: Scholls, Oregon

text:
Scholls, Oregon là một cộng đồng chưa hợp nhất trong quận Washington, Oregon, Hoa Kỳ. Nó nằm dọc theo bờ phía nam của sông Tualatin gần giao điểm của Xa lộ Oregon 210 và Xa lộ Oregon 219. Scholls nằm khoảng 7 dặm Anh về phía bắc của Newberg, 7 dặm về phía tây của Tigard và 8 dặm về phía nam của Hillsboro. Khu vực quanh Scholls chủ yếu là đất nông nghiệp.

Dân số khoảng 300 người.

Lịch sử
Theo sách Oregon Geographic Names, cộng đồng này được đặt tên của nhà tiên phong Peter Scholl khai khẩn đất hoang ở đây vào năm 1847. Scholls trước đây là một bến phà quan trọng đưa rước khách ngang qua sông Tualatin giữa Scholls và Kinton lân cận. Trong khi phà sau đó đã được thay thế bằng một cây cầu nhưng Xa lộ Oregon 210 vẫn còn được dân địa phương gọi là Đường Phà Scholls.

Scholls nằm trong xứ rượu vang của Oregon, và ở đây có một số xưởng nấu rượu bia nổi tiếng, gồm có Xưởng rượu Raptor Ridge sản xuất ra các loại rượu trắng đoạt giải thưởng như Pinot Gris và Pinot Grigio.

Bưu điện "Scholls Ferry" được thiết lập năm 1871, và tên của nó được đổi thành "Scholls" vào năm 1895. Mã bưu điện của Scholls là 97123.

Địa điểm hấp dẫn
Nhà thờ Cộng đồng Scholls, tiệm tạp hóa, Trường tiểu học Groner, Nông trại Kraxberger, nông trại táo.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Historic images of Scholls from Salem Public Library

Quận Washington, Oregon


title: 203 TCN

text:
Năm 203 TCN là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Bắt dầu

Hết

Tham khảo

Năm 203 TCN


title: Echanella

text:
Echanella là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Loài
Echanella albibasalis (Holland, 1900) (đồng nghĩa: Echanella purpurea Bethune-Baker, 1908, Echanella rugosa (Holland, 1900))
Echanella funerea (Bethune-Baker, 1908)
Echanella hirsutipennis Robinson, 1975
Echanella obliquistriga A.E. Prout, 1928
Echanella temperata A.E. Prout, 1928

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Saucelle

text:
Saucelle là một đô thị ở tỉnh Salamanca, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha, đô thị này có dân số 386 người.

==Tham khảo==

Đô thị ở Salamanca


title: Citey

text:
Citey là một xã thuộc tỉnh Haute-Saône trong vùng Bourgogne-Franche-Comté phía đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Saône

Tham khảo
INSEE

Xã của Haute-Saône


title: Lengerich, Steinfurt

text:
Lengerich là một đô thị ở huyện Steinfurt, trong Nordrhein-Westfalen, Đức. Đô thị này nằm ở sườn phía nam của rừng Teutoburg, và 15 km về phía tây nam của Osnabrück và 30 km về phía đông bắc Münster.

Kết nghĩa

  Leegebruch (Brandenburg, Đức)
  Wapakoneta (Ohio, Hoa Kỳ)
  Warta (Ba Lan)

Tham khảo


title: Couture-d'Argenson

text:
Couture-d'Argenson là một xã trong tỉnh Deux-Sèvres trong vùng Nouvelle-Aquitaine ở phía tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 90 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Deux-Sèvres


title: 5995 Saint-Aignan

text:
5995 Saint-Aignan là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện bởi Ted Bowell và đặt theo tên của Charles de Saint-Aignan.

Tham khảo

005995
Được phát hiện bởi Edward Bowell
Tiểu hành tinh được đặt tên
19820220


title: Melitomella schwarzi

text:
Melitomella schwarzi là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Michener mô tả khoa học năm 1954.

Chú thích

Tham khảo

Melitomella
Động vật được mô tả năm 1954


title: Saint-André, Haute-Garonne

text:
Saint-André  là một xã ở tỉnh Haute-Garonne vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã Saint-André, Haute-Garonne nằm ở khu vực có độ cao trung bình 386 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintandre


title: 2637 Bobrovnikoff

text:
2637 Bobrovnikoff (A919 SB) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 22 tháng 9 năm 1919 bởi Reinmuth, K. ở Heidelberg.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 2637 Bobrovnikoff

Được phát hiện bởi Karl Wilhelm Reinmuth
Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1919


title: Antocha tanycera

text:
Antocha tanycera là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Antocha
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Rocca d'Arazzo

text:
Rocca d'Arazzo là một đô thị ở tỉnh Asti vùng Piedmont thuộc Ý, nằm ở vị trí cách khoảng 50 km về phía đông nam của Torino và khoảng 8 km về phía đông nam của Asti. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 942 người và diện tích là 12,6 km².

Rocca d'Arazzo giáp các đô thị: Asti, Azzano d'Asti, Castello di Annone, Mombercelli, Montaldo Scarampi, Montegrosso d'Asti, Rocchetta Tanaro và Vigliano d'Asti.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Asti
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Louis VI của Pháp

text:
Louis VI (1 tháng 12 năm 1081 – 1 tháng 8 năm 1137), còn gọi là Louis Mập () hay Louis Chiến sĩ (), là Vua người Frank từ năm 1108 đến khi qua đời. Các sử quan thường gọi ông là "vua của Saint-Denis" (roi de Saint-Denis).  Louis là vua nhà Capet đầu tiên có những nước đi lớn xúc tiến việc thay đổi từ chế độ quân chủ phân quyền sang quân chủ trung ương tập quyền tại Pháp. Trong suốt 29 năm trị vì, ông liên tục đem quân đánh các "nam tước ăn trộm" từng cướp phá cả Paris và các vua Anh gốc Normandie hòng đoạt quyền thống trị xứ Normandie trên lục địa châu Âu. Sau các cuộc chiến này, Louis XI đã tăng cường đáng kể quyền lực của mình và là một trong những vị vua lớn đầu tiên của Pháp kể từ sau khi đế quốc Caroling phân rã năm 843.

Louis la một vị vua giỏi cầm quân, nhưng đến khi ngoài 40 tuổi, ông bị béo phì nên khó ra trận. Ngày nay người ta biết được khá đầy đủ về cuộc đời ông nhờ vào bộ sử Những chiến công của Louis Mập, do giáo sĩ Suger vùng Saint Denis biên soạn, trong khi thông tin về các vua trước triều ông còn khá ít.

Tham khảo

Vua Pháp
Vương triều Capet
Người Paris
L
Chôn cất tại Vương cung thánh đường Thánh Denis


title: Planty, Aube

text:
Planty là một xã ở tỉnh Aube, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc miền trung nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
 Xã của tỉnh Aube

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Planty sur le site de l'Institut géographique national

Planty


title: Dactylorchis

text:
{{Bảng phân loại
| name = Dactylorhiza
| regnum = Plantae
| unranked_divisio = Angiospermae
| unranked_classis = Monocots
| ordo = Asparagales
| familia = Orchidaceae
| subfamilia =
| tribus = Orchideae
| subtribus = Orchidinae
| alliance =
| genus = Dactylorhiza
| genus_authority = Neck. ex Nevski
| subdivision_ranks = Các loài
| subdivision = Xem trong bài.
| image = Dactylorhiza incarnata - Roosa kahkjaspunane sõrmkäpp Keila.jpg
| range_map = Dactylorhiza distribution map.png
| synonyms = {{collapsible list| bullets = true
| Satyrium L. 1753, rejected name, not the accepted name Sw. 1800
| Diplorrhiza Ehrh.
| Dactylorrhiza Neck., rejected name
| Satorkis Thouars, illegitimate superfluous name
| Coeloglossum Hartm.
| Entaticus Gray, illegitimate superfluous name
| Streptogyne Rchb.f.
| Dactylorchis (Klinge) Verm.
| × Dactyloglossum P.F.Hunt & Summerh.
}}
| synonyms_ref = }}Dactylorhiza là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.

 Xem thêm
Danh sách các chi Phong lan
 Hình ảnh

 Tham khảo

Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (1999). Genera Orchidacearum 1. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2001). Genera Orchidacearum 2. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2003). Genera Orchidacearum 3. Oxford Univ. Press
Berg Pana, H. 2005. Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee''. Ulmer, Stuttgart

Danh sách các chi phong lan
Phân họ Lan

en:Dactylorchis


title: Bezas

text:
Bezas là một đô thị trong tỉnh Teruel, Aragon, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 76 người.

Tham khảo

Đô thị ở Teruel


title: Pháo phản lực

text:
Pháo phản lực là một trong bốn loại hoả pháo cơ bản của pháo binh (pháo nòng dài, lựu pháo, súng cối và pháo phản lực). Pháo phản lực được chế tạo lần đầu tiên bởi Đức quốc xã trong thập niên 30, tiêu biểu là Nebelwerfer sử dụng loại đạn gắn động cơ phản lực là loại đạn phản lực nhưng bị hiểu lầm là hoả tiễn (rocket) không điều khiển, loại nhỏ hoặc lớn, phóng theo loạt. Các đầu đạn hoả tiễn được lắp trên các thanh dẫn hướng hoặc các ống phóng và điểm hoả bằng công tắc điện.

Pháo phản lực có thể bắn thẳng (như sơn pháo) khi lắp trên trực thăng hoặc máy bay yểm trợ mặt đất, hoặc cũng có thể bắn cầu vồng (như lựu pháo) khi lắp trên xe hoặc đặt dàn trên mặt đất khi đó tầm bắn chỉ đạt khoảng 4–6 km.

Loại hình pháo phản lực này có hai ưu điểm rất lớn đó là: 1. tốc độ bắn rất nhanh, trong một phút có thể bắn ra hàng trăm phát đạn, và 2. kích thước rất nhỏ gọn có thể lắp gọn gàng trên xe ô tô hoặc trên máy bay và trực thăng vũ trang.3. Có tính di động cao tránh được phản pháo của đối phương.

Mặt khác, pháo binh phản lực có một số hạn chế: vì là loại hoả tiễn nên sơ tốc đầu đạn bắn ra không cao, phần lớn khối lượng quả đạn là thuốc phóng đầu đạn do đó khối lượng thuốc nổ không lớn. Vì hai lý do trên nên loại pháo phản lực chỉ hiệu quả với việc chống bộ binh trên mặt đất, còn hiệu quả kém đối với các công sự kiên cố. Độ tản mát của đạn khá lớn khi bắn xa, phụ thuộc nhiều vào vận tốc và chiều của gió.

Xem thêm

Pháo binh
Pháo
Sơn pháo
Lựu pháo
Súng cối
Cachiusa (vũ khí)

Tham khảo


title: Trần Trọng Tân

text:
Trần Trọng Tân (1926 – 2014), tên thật là Trần Trọng Hoãn, nguyên là Trưởng ban Tư tưởng – Văn hóa Trung ương, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Trị, Phó bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh.

Tiểu sử
Trần Trọng Tân sinh năm 1926 tại thôn Tân Mỹ, xã Cam Thành, huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị.

Ông tham gia cách mạng từ lúc còn là học sinh. Vào Đảng Cộng sản Việt Nam, ông từng là Bí thư tỉnh ủy Quảng Trị (1950), Ủy viên Ban Tuyên huấn Trung ương Cục Miền Nam (1961 – 1967), Ủy viên Ban lãnh đạo đoàn chuyên gia Việt Nam ở Campuchia (1980 – 1986).

Trong kháng chiến chống Mỹ, có thời kỳ Trần Trọng Tân hoạt động bí mật tại nội thành Sài Gòn, bị địch bắt đày ra Côn Đảo giam nhiều năm cho đến 1975.

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI và VII đã bầu ông vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng, phân công làm trưởng Ban Tư tưởng – Văn hóa Trung ương.

Từ năm 1991 đến 1996, ông là Phó Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Hồ Chí Minh.

Trần Trọng Tân mất ngày 4 tháng 8 năm 2014.

Vinh danh
Ông Trần Trọng Tân được Đảng Cộng sản Việt Nam và Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam trao tặng Huân chương Độc lập hạng Nhất, cùng nhiều huân chương và tặng thưởng khác.

Tham khảo

Huân chương Độc lập
Sinh năm 1926
Mất năm 2014
Người Quảng Trị
Bí thư Tỉnh ủy Quảng Trị


title: Montebelluna

text:
Montebelluna là một đô thị (comune) thuộc tỉnh Treviso, vùng Veneto, Ý. Đô thị này có diện tích km2, dân số là 30.817 người (thời điểm năm). Đô thị này có cự ly 67 km về phía tây bắc Venice.
Fila có các cơ sở nghiên cứu đặt ở Montebelluna. Northwave đã được khởi đầu bởi Gianni Piva ở Montebelluna. Geox cũng đặt ở Montebelluna.

Montebelluna là một nơi sản xuất giày trượt tuyết lớn.

Cư dân nổi tiếng từ Montebelluna
Alberto Bottari de Castello, tổng Giám mục
Aldo Serena, cầu thủ bóng đá
Attilio Tesser, cầu thủ bóng đá
Carlo Moretti, cua rơ
Luca Badoer, đua xe F1
Marcello Agnoletto, cầu thủ bóng đá
Oscar Gatto, cua rơ
Renato Palumbo
Alessandro Bertuola (* 1979), cua rơ

Thành phố kết nghĩa
 Dammarie-les-Lys, Pháp, từ năm 1987
 Imatra, Phần Lan, từ năm
 Oberkochen, Đức, từ năm 1992
 Tata, Hungary, từ năm 2000
 Portlaoise, Ireland, từ năm 2010

Tham khảo

Đô thị tỉnh Treviso
Thành phố và thị trấn ở Veneto


title: Ritschenhausen

text:
Ritschenhausen là một đô thị tại huyện Schmalkalden-Meiningen, trong Thüringen, nước Đức. Đô thị này có diện tích 7,45 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 360 người.

Tham khảo


title: Thuyền Để

text:
Chòm sao Thuyền Để 船底, (tiếng La Tinh: Carina) là một trong 88 chòm sao hiện đại. Nhiều thế kỉ trước đây, nó thuộc chòm sao cổ đại Thuyền Argo. Vào năm 1763, nhà thiên văn Nicolas Louis de Lacaille đã chia chòm sao cổ đại này thành ba chòm sao: chòm sao Thuyền Phàm, Thuyền Vĩ và Thuyền Để .

Thiên thể
Các thiên thể đáng quan tâm
 Sao khổng lồ vàng Canopus, sao sáng thứ hai trên bầu trời đêm sau Sirius
 Tinh vân hành tinh η Car
 Cụm sao cầu mở NGC 3532
 Cụm sao cầu mở NGC 2602
 Tinh vân Thuyền Để chứa Eta Carinae, Trumpler 14 và 16

Tham khảo

Liên kết ngoài

Chòm sao
Chòm sao phương nam