title: Địa hoàng

text:
Địa hoàng (地黃) hay sinh địa (生地) (danh pháp hai phần: Rehmannia glutinosa) là một loài thực vật thuộc chi Địa hoàng, họ Cỏ chổi (Orobanchaceae). Trong Đông y, địa hoàng là một cây thuốc.

Trong tiếng Trung, loài này có bính âm là Sheng di huang, âm Hán Việt là sinh địa hoàng.

Địa hoàng là cây bản địa của Trung Quốc. Tại Việt Nam, loài này được trồng ở một số tỉnh phía Bắc.

Sử dụng
Địa hoàng là cây thân thảo, có rễ củ dùng làm thuốc bổ, chống suy nhược cơ thể, bổ máu, lợi tiểu, làm sáng mắt.

Thành phần hóa học
Trong rễ cây địa hoàng có các hoạt chất như iridoid, phenethyl alcohol, glycoside, cyclopentanoid monoterpene, và norcarotenoid

Hình ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài

Cây thuốc
G
Thực vật được sử dụng trong Đông y


title: Mesnil-sous-Vienne

text:
Mesnil-sous-Vienne  là một xã thuộc tỉnh Eure trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Eure

Tham khảo

Mesnilsousvienne


title: Splendrillia subviridis

text:
Splendrillia subviridis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Drilliidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Splendrillia


title: Ornithophora

text:
Ornithophora là một chi thực vật có hoa trong họ Orchidaceae.

Xem thêm
Danh sách các chi Phong lan

Hình ảnh

Tham khảo

Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (1999). Genera Orchidacearum 1. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2001). Genera Orchidacearum 2. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2003). Genera Orchidacearum 3. Oxford Univ. Press
Berg Pana, H. 2005. Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee. Ulmer, Stuttgart

Danh sách các chi phong lan
Phân họ Lan


title: Erioptera gagneana

text:
Erioptera gagneana là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Erioptera
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Astorga, Tây Ban Nha

text:
Astorga ilà một đô thị trong tỉnh León, Castile và León, Tây Ban Nha. Dân số khoảng 12.207 người (2004).

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Ayuntamiento de Astorga  Astorga municipal government website
 Maragateria Page

Đô thị ở León
Du lịch Tây Ban Nha


title: Age of Sail

text:
Age of Sail (tạm dịch: Thời Đại Của Tàu Thuyền) là trò chơi máy tính về thủy chiến thuộc thể loại chiến thuật thời gian thực do hãng TalonSoft đồng phát triển và phát hành vào ngày 30 tháng 11 năm 1996. Game lấy mốc thời gian vào những năm 1775 – 1820. Người chơi sẽ điều khiển các bộ phận và hải đoàn trên chiến hạm của các quốc gia Châu Âu để tham gia vào những trận đấu đại bác tay đôi kinh điển vào thế kỷ 18 với khoảng 100 màn chơi kịch bản dựa theo những trận thủy chiến nổi tiếng trong lịch sử như trận Trafalgar và trận Camperdown. Đồng thời game còn cung cấp cho người chơi công cụ tạo màn cùng hơn 2.000 tàu chiến có thực trong lịch sử.

Lối chơi
Trò chơi đề cập đến các chiến dịch hải quân trong Chiến tranh Cách mạng Pháp, Chiến tranh Napoléon và các cuộc xung đột nhỏ khác trong giai đoạn từ năm 1775 đến năm 1820. Ngoài phần chơi chiến dịch chính, game còn có hơn 100 màn chơi theo kịch bản độc lập dựa trên những trận hải chiến quan trọng bao gồm các trận Trafalgar và Camperdown. Game còn bao gồm công cụ tạo màn chơi theo kịch bản với hơn 2.000 tàu buồm chính xác về mặt lịch sử cho phép người dùng mở rộng diễn biến trong game.

Phát triển
TalonSoft cho công bố Age of Sail vào ngày 12 tháng 7 năm 1996. Ban đầu định lên kế hoạch phát hành vào mùa thu năm 1996.

Đón nhận

Trò chơi đã nhận được điểm số trung bình từ Computer Games Strategy Plus và Computer Gaming World. Robert Mayer của nhà phát hành game trước đây từng viết, "Nó sẽ hấp dẫn rất nhiều đối với những người hâm mộ chiến tranh hải quân, nhưng đối với những game thủ không được truyền cảm hứng bởi những câu chuyện về Trafalgar và St. Vincent, nó có thể hơi quá khắc khổ." Ngược lại, game nhận được lời đánh giá tích cực từ William R. Trotter của PC Gamer US đã gọi đây là một "trò giải trí đẹp mắt, mượt mà về một kỷ nguyên hấp dẫn."

Xem thêm
Age of Sail II
Age of Sail II: Privateer's Bounty

Tham khảo

Liên kết ngoài

Trò chơi điện tử năm 1996
Trò chơi chiến lược thời gian thực
Trò chơi trên Windows
Trò chơi thủy chiến
Trò chơi về cướp biển
Trò chơi lấy bối cảnh lịch sử


title: Tasiocera minima

text:
Tasiocera minima là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Tasiocera
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Hobbseus attenuatus

text:
Hobbseus attenuatus là một loài tôm càng sông trong họ Cambaridae. Chúng thường được tìm thấy ở Bắc Mỹ.

Chú thích

Tham khảo

Hobbseus
Động vật được mô tả năm 1969


title: Swartzia fistuloides

text:
Swartzia fistuloides là một loài rau đậu thuộc họ Fabaceae.
Nó được tìm thấy ở Angola, Cameroon, Cộng hòa Congo, Cộng hòa Dân chủ Congo, Bờ Biển Ngà, Guinea Xích Đạo, Gabon, Ghana, and Nigeria.
Nó bị đe dọa do mất môi trường sống.

Tham khảo

 African Regional Workshop (Conservation & Sustainable Management of Trees, Zimbabwe) 1998. Swartzia fistuloides. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 10 tháng 7 năm 2007.

fistuloides


title: Aclophoropsis

text:
Aclophoropsis là một chi ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Triphoridae.

Các loài
Các loài:
 Aclophoropsis festiva (A. Adams, 1851)
 Aclophoropsis maculosa (Hedley, 1903)
 Aclophoropsis univitta (Laseron, 1954)
 Aclophoropsis mcmichaeli (Kosuge, 1962)

Chú thích

Tham khảo

Triphoridae


title: Viêm gan A

text:
Viêm gan A (Hepatitis A) là một bệnh truyền nhiễm cấp tính tại gan, gây ra bởi virus viêm gan A (hepatitis A virus). Bệnh thường lây qua đường tiêu hóa, từ phân người bệnh tới người lành, chẳng hạn qua thức ăn nhiễm bẩn.

Bệnh viêm gan A thường không có giai đoạn mãn tính và không gây tổn thương vĩnh viễn đối với gan. Hệ thống miễn dịch của bệnh nhân tạo các kháng thể chống lại virus viêm gan A, kháng thể này thực hiện miễn dịch đối với các lần nhiễm trong tương lai. Có loại vắc-xin phòng viêm gan A trong tối thiểu 10 năm.

Nguyên nhân
Bệnh thường lây do ăn uống thực phẩm hoặc nước bị nhiễm phân có chứa vi rút viêm gan A. Động vật có vỏ cứng mà không được nấu thật chín là nguồn lây khá phổ biến. Bệnh cũng có thể lây qua tiếp xúc thân mật với người bệnh. Mặc dù trẻ em thường không có triệu chứng khi bị bệnh, nhưng trẻ vẫn có thể lây cho người khác. Sau khi mắc bệnh một lần thì người đó được miễn nhiễm suốt đời. Việc chẩn đoán đòi hỏi phải xét nghiệm máu bởi vì triệu chứng của bệnh giống với triệu chứng của một số bệnh khác. Đây là một trong năm vi rút viêm gan đã được nhận biết: A, B, C, D, và E.

Vắc xin phòng viêm gan A hiệu quả trong việc phòng ngừa. Một số nước thường khuyến cáo tiêm vắc xin cho trẻ và những người có nguy cơ cao mà chưa được tiêm trước đó. Vắc xin cho thấy hiệu quả suốt đời. Các biện pháp phòng ngừa khác gồm rửa tay và nấu thức ăn chín kỹ. Không có điều trị đặc hiệu, chỉ nghỉ ngơi và khuyến nghị dùng thuốc điều trị nôn ói hoặc tiêu chảy khi cần. Bệnh thường phục hồi hoàn toàn và không có bệnh gan dai dẳng. Điều trị suy gan cấp, nếu có, bằng việc ghép gan.

Dịch tễ học
Mỗi năm, trên toàn cầu, có khoảng 1,5 triệu ca có triệu chứng  trong số tổng cộng khoảng mười triệu ca nhiễm bệnh. Bệnh phổ biến ở những nơi vệ sinh kém và không đủ nước sạch. Ở thế giới đang phát triển khoảng 90% trẻ bị nhiễm bệnh lúc 10 tuổi và như vậy miễn nhiễm khi trưởng thành. Bệnh thường thành dịch ở những nước phát triển trung bình vì nơi đó trẻ không bị nhiễm khi còn nhỏ và không có tiêm vắc xin phổ cập. Vào năm 2010, viêm gan siêu vi A cấp tính gây 102.000 ca tử vong. Ngày Viêm Gan Thế giới diễn ra hàng năm vào ngày 28 tháng Bảy nhằm nâng cao nhận thức về viêm gan siêu vi.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Tham khảo

Foodborne illnesses
A
Picornaviruses
Bệnh do virus
RTT


title: Cardiophorus amari

text:
Cardiophorus amari là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1889.

Chú thích

Tham khảo

Cardiophorus


title: Tiếng Punjab

text:
Tiếng Punjab (, Shahmukhi: , Gurmukhi: , ) là một ngôn ngữ Ấn-Arya được nói bởi hơn 100 triệu người bản ngữ toàn cầu, khiến nó trở thành ngôn ngữ được nói phổ biến thứ 11 (2015) trên thế giới. Đây là ngôn ngữ của người Punjab, dân tộc chủ yếu cư ngụ ở vùng Punjab nằm trên lãnh thổ hai nước Ấn Độ và Pakistan. Trong các ngôn ngữ Ấn-Âu, nó khác biệt ở chỗ là một ngôn ngữ thanh điệu.

Tiếng Punjab là ngôn ngữ được dùng rộng rãi nhất tại Pakistan như tiếng mẹ đẻ, ngôn ngữ phổ biến thứ 11 Ấn Độ và là bản ngữ đông người nói thứ ba Tiểu lục địa Ấn Độ (sau tiếng Hindi và tiếng Bengal). Tiếng Punjab là ngôn ngữ phổ biến thứ tư ở Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland và phổ biến thứ ba ở Canada (sau tiếng Anh và tiếng Pháp). Ngôn ngữ này cũng hiện diện ở Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Hoa Kỳ, Ả Rập Xê Út, và Úc. Tiếng Punjab thường được viết bằng chữ Shahmukhi và Gurmukhi, khiến nó trở thành một trong số tương đối ít các ngôn ngữ được viết bởi hơn một hệ chữ.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Ngôn ngữ tại Ấn Độ
Ngôn ngữ tại Pakistan
Ngôn ngữ tại Punjab (Pakistan)
Ngôn ngữ chính thức của Ấn Độ
Ngữ chi Ấn-Arya
Văn hóa Punjab
Ngôn ngữ chủ-tân-động
Ngôn ngữ hòa kết
Ngôn ngữ có thanh điệu


title: Deauville

text:
Deauville là một xã trong vùng Normandie, thuộc tỉnh Calvados, quận Lisieux, tổng Trouville-sur-Mer. Tọa độ địa lý của xã là 49° 21' vĩ độ bắc, 00° 04' kinh độ đông. Deauville nằm trên độ cao trung bình là 5 mét trên mực nước biển. Xã có diện tích 3,57 km², dân số vào thời điểm 1999 là 4520 người; mật độ dân số là 1266 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Mairie Deauville
 Office du tourisme de Deauville
 Deauville sur le site de l'Institut géographique national
 Ville de Deauville

Xã của Calvados


title: Edward

text:
Edward  có thể đề cập đến:
 Edward Cullen
 Edward của Anh

Xem thêm
 Edwards

Phim tiếng Anh


title: Gnathochromis permaxillaris

text:
Gnathochromis permaxillaris là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Nó được tìm thấy ở Burundi, Cộng hòa Dân chủ Congo, Tanzania, and Zambia. Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước ngọt. Nó bị đe dọa do mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 Bigirimana, C. 2005. Gnathochromis permaxillaris. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Gnathochromis


title: Angres

text:
Angres là một xã ở tỉnh Pas-de-Calais trong vùng Hauts-de-France.

Dân số

Twin town
 Danderhall, Midlothian, Scotland.

Xem thêm
Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Liên kết ngoài
 Town council website (bằng tiếng Pháp)
 Angres on the Quid website
 Website of the Communaupole de Lens-Liévin

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Pas-de-Calais


title: Alajuelita (tổng)

text:
Alajuelita là một tổng ở tỉnh San José thuộc Costa Rica. Tổng này có diện tích 21,17 km², và dân số là 75.418 người. Thủ phủ của tổng này là Alajuelita.

Tổng này chạy dài từ phía tây nam ngoại ô thủ đô San José. Sông Tiribí là ranh giới đông bắc, sông Cañas ở phía đông, sông Poás ở phía đông nam, và Cerros de Escazú làm ranh giới tây nam.
Tổng được lập theo sắc lệnh ngày 4 tháng 6 năm 1909.
Tổng Alajuelita được chia thành 5 huyện.

 Alajuelita
 San Josecito
 San Antonio
 Concepción
 San Felipe

Tham khảo

Tổng của Costa Rica
Tỉnh San José


title: Megachile voiensis

text:
Megachile voiensis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1937.

Chú thích

Tham khảo

V
Động vật được mô tả năm 1937


title: Marumba juvencus

text:
Marumba juvencus là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở bán đảo Mã Lai, Sumatra và Borneo. The habitat consists of các khu rừng vùng đất thấp

Hình ảnh
Loài này rất giống với 'Marumba sperchius' 'và' 'Marumba tigrina' '.

Chú thích

Tham khảo

Marumba
Động vật được mô tả năm 1912


title: Nguyên soái

text:
Nguyên soái, hay Thống chế, là danh xưng Việt ngữ dành chỉ quân hàm sĩ quan cao cấp nhất trong quân đội của một số quốc gia. Trong nhiều trường hợp, cấp bậc này được xem là tương đương với quân hàm Thống tướng trong quân đội của một số quốc gia theo hệ thống cấp bậc quân sự Mỹ, dù nguyên nghĩa của chúng không thực sự đồng nhất. Thông thường, quân hàm Nguyên soái, Thống chế và Thống tướng đều được xếp trên quân hàm Đại tướng (4 sao), nên còn được gọi là Tướng 5 sao.

Nguồn gốc lịch sử
Thời đầu Trung Cổ, các vua Pháp thường trao quyền chỉ huy quân sự của hải lục quân và cảnh sát, cho một viên chức gọi là Connétable (tiếng Anh: Constable); người này thường thuộc giới quý tộc hoàng thân. Về ngữ nghĩa từ nguyên thì "connétable" có gốc từ "comes stabuli" tiếng Latin, là người phụ trách chăm sóc ngựa (quản mã) cho lãnh chúa, cùng là người thân tín. Giúp việc cho connétable là các viên chức chuyên môn, được gọi chung là các maréchal (tiếng Anh: marshal), mà quan trọng nhất là phụ tá chỉ huy quân sự được gọi là Maréchal de camp (tiếng Anh: Field marshal).

Chức vụ Connétable sau càng rộng quyền phát triển dần theo quy mô quân đội; trong 600 năm, viên chức này nắm vai trò quan trọng trong chính quyền Pháp. Để thay đổi cán cân quyền lực, năm 1627, Hồng y Richelieu bất ngờ ra quyết định bãi bỏ chức vụ Connétable trong quân đội, giao quyền chỉ huy lại cho viên chức phụ tá là Maréchal de France. Kể từ đó, chức vụ này trở thành danh xưng của cấp bậc quân sự cao nhất của các quốc gia châu Âu.

Nguyên soái hay Thống chế?
Nếu như trong các ngôn ngữ châu Âu, thuật ngữ này hầu như thống nhất: Maréchal (Pháp), Marshal (Anh), Маршал (Nga), Marschall (Đức)... thì trong tiếng Việt, danh xưng Nguyên soái và Thống chế lại không đồng nhất dù chúng thường được dùng để chuyển ngữ một cấp bậc duy nhất.

Trong lịch sử thời phong kiến của các quốc gia Đông Á, chức vụ Nguyên soái (元帥) với ý nghĩa thống soái tối cao của quân đội, do hoàng đế bổ nhiệm có tính thời vụ trong những chiến dịch lớn, quan trọng. Trong khi đó, chức vụ Thống chế (統制) chỉ thuần túy mang tính chất một chức vụ võ quan cao cấp trong triều đình. Dù 2 danh xưng này hoàn toàn không tương ứng nhưng cũng có thể thấy danh hiệu Nguyên soái cao hơn danh hiệu Thống chế.

Mãi đến năm 1872, lần đầu tiên cấp bậc Nguyên soái được thành lập trong hệ thống cấp bậc của Lục quân Đế quốc Nhật Bản. Danh xưng quân hàm này dù sau đó không tồn tại trong quân đội Nhật Bản kể từ sau năm 1945, nhưng nó vẫn được sử dụng tại các nước Đông Á khác như Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên, Đại Hàn Dân Quốc, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa...

Không rõ danh xưng Thống chế được dùng trong tiếng Việt từ khi nào, và vì sao được xem là tương đồng với danh xưng Nguyên soái? Nhưng dù sao, một thông lệ không rõ ràng được dùng chuyển ngữ trong các tài liệu Việt Nam ở quốc nội như sau:

 Thuật ngữ "Thống chế" được dùng để chuyển ngữ các quân hàm tương tự Field Marshal (Anh) hoặc Maréchal (Pháp) của các nước phương Tây;
 Thuật ngữ "Nguyên soái" được dùng để chuyển ngữ các quân hàm tương tự Маршал (Marshal) của Liên Xô và các nước thuộc cộng đồng Xã hội chủ nghĩa trước kia.

Có lẽ đây là do sự ảnh hưởng của Chiến tranh lạnh chăng? Điều này dẫn đến nhiều nhầm lẫn khi chuyển ngữ, đặc biệt như cấp bậc Wonsu của Hàn Quốc dịch nguyên nghĩa là Nguyên soái, chuyển ngữ lại là Thống chế, theo hệ thống cấp bậc thì lại dịch là Thống tướng. Tất nhiên, chẳng có cái nào sai nhưng cũng chỉ đúng tương đối.

Nhưng dù sao, thuật ngữ Nguyên soái là chính xác nhất khi dùng chuyển ngữ cho cấp bậc Marshal.

Một số cấp bậc "nguyên soái" trong lịch sử
Như đã nêu trên, Maréchal là những chuyên viên giúp việc cho các Connétable, do đó nảy sinh nhiều chức vụ maréchal với những vai trò khác nhau.

Trong lịch sử quân đội Pháp, ngoài chức vụ Maréchal de camp giúp việc cho Connétable trong việc chỉ huy quân đội, còn có các chức danh cấp thấp như Maréchal des logis, Maréchal ferrant, hoặc cấp cao như Maréchal général. Ngày nay chỉ còn mỗi cấp bậc Maréchal de France còn tồn tại và mang ý nghĩa là cấp bậc cao nhất trong quân đội.

Mặc dù xuất phát từ một gốc, cách dùng danh xưng này cũng có sự dị biệt giữa các quốc gia châu Âu. Nếu như người Anh chỉ dùng Field Marshal thì người Đức lại dùng Generalfeldmarschall, người Pháp và người Nga thì chỉ ngắn gọn là Maréchal (Pháp) hay Маршал (Nga).

Chức vụ Magister militum của Đế quốc La Mã cổ cũng được xem là tương đương với Nguyên soái hoặc Thống chế.

Trong Không quân Anh, các cấp bậc từ Thiếu tướng đến Đại tướng đều có chữ Marshal: Air Vice-Marshal (nghĩa đen: Phó Thống chế Không quân, tương đương Thiếu tướng), Air Marshal (nghĩa đen: Thống chế Không quân, tương đương Trung tướng), Air Chief Marshal (nghĩa đen: Chánh Thống chế Không quân, tương đương Đại tướng). Thống chế Không quân thực sự của Anh là Marshal of the Royal Air Force (Thống chế Không quân Hoàng gia Anh).

Quân đội Liên Xô từng có bậc Nguyên soái binh chủng, tương đương với Đại tướng: Nguyên soái không quân (маршал авиации), Nguyên soái pháo binh (маршал артиллерии), Nguyên soái công binh (маршал инженерных войск), Nguyên soái bộ đội tăng thiết giáp (маршал бронетанковых войск), Nguyên soái bộ đội thông tin liên lạc (маршал войск связи). Trên cấp Nguyên soái quân binh chủng là cấp Nguyên soái Liên bang Xô Viết, được xem là cấp hàng cao nhất. Ngoài ra cao hơn cấp Nguyên soái Liên bang Xô Viết là cấp Đại nguyên soái Liên bang Xô Viết, tuy nhiên rất ít được dùng và chỉ có duy nhất Stalin được phong cấp này. Sau khi Liên Xô tan rã, hầu hết các cấp hàm này cũng bị bãi bỏ, ngoại trừ quân hàm Nguyên soái Liên bang Nga.

Trong quân đội Trung Hoa Dân Quốc không tồn tại quân hàm Nguyên soái dù chúng từng tồn tại với tư cách là một danh hiệu chức vụ thống lĩnh quân sự tối cao. Trong lịch sử Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc chỉ có một lần đầu tiên và duy nhất phong quân hàm Nguyên soái (元帥) ngày 23 tháng 9 năm 1955 cho 10 quân nhân loại Khai quốc công thần là Chu Đức, Bành Đức Hoài, Lâm Bưu, Lưu Bá Thừa, Hạ Long, Trần Nghị, La Vinh Hoàn, Từ Hướng Tiền, Nhiếp Vinh Trăn và Diệp Kiếm Anh; quân hàm này tồn tại đến 1965 thì bị bãi bỏ hoàn toàn. Năm 1988, khi chế độ Quân hàm được khôi phục đã khẳng định rằng quân hàm Nguyên soái năm 1955 là có hiệu lực.

Hiện tại, hầu hết các quốc gia không còn sử dụng các quân hàm Nguyên soái, Thống chế hay Thống tướng như cấp bậc quân nhân hiện dịch và chỉ sử dụng chúng trong thời chiến. Ở một số ít quốc gia, chúng tồn tại như một cấp bậc chính trị quân sự (như Vương quốc Campuchia). Trường hợp ngoại lệ có lẽ là Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên, vừa tồn tại cấp bậc chính trị quân sự (Nguyên soái Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên), vừa tồn tại cấp bậc quân sự hiện dịch (Nguyên soái Quân đội Nhân dân Triều Tiên).

Một số Nguyên soái/Thống chế tiêu biểu thời hiện đại

Trong lịch sử đã có rất nhiều người mang cấp bậc Thống chế hay Nguyên soái này, một phần lớn là do địa vị chính trị hay quyền lực của những người này. Nhưng trong số các Thống chế của thế giới cũng có các nhà quân sự với nhiều thành tích nổi tiếng. Một vài người tiêu biểu trong thế kỷ 20:
 Paul von Hindenburg (1847 - 1934), Đế quốc Đức
 August von Mackensen (1849 - 1945), Đế quốc Đức
 Herbert Kitchener, Bá tước Kitchener thứ nhất (1850 - 1916), Anh
 Ferdinand Foch (1851 - 1929), Đệ tam Cộng hòa Pháp
 Joseph Joffre (1852 - 1931), Đệ tam Cộng hòa Pháp
 Sir Harold Alexander (1891-1969), Anh
 Sir Bernard Law Montgomery (1887-1976), Anh
 Erwin Rommel (1891-1944), Đức Quốc xã
 Günther von Kluge (1882-1944), Đức Quốc xã
 Erich von Manstein (1887 - 1973), Đức Quốc xã
 Fedor von Bock (1880-1945), Đức Quốc xã
 Wilhelm Ritter von Leeb (1876-1956), Đức Quốc xã
 Ivan Stepanovich Koniev (1897-1973), Liên Xô
 Georgi Konstantinovich Zhukov (1896-1974), Liên Xô
 Aleksandr Mikhailovich Vasilevsky (1895-1977), Liên Xô
 Fyodor Ivanovich Tolbukhin (1894-1949), Liên Xô
 Konstantin Konstantinovich Rokossovsky (1896-1968), Liên Xô và Ba Lan
 Rodion Yakovlevich Malinovsky (1898-1967), Liên Xô
 Ivan Khristoforovich Bagramyan (1897-1982), Liên Xô
 Dmitry Fyodorovich Ustinov (1908-1984), Liên Xô
 Philippe Leclerc de Hauteclocque (1902-1947), Pháp (truy phong)
 Jean de Lattre de Tassigny (1889-1952), Pháp (truy phong)

Xem thêm
 Thống tướng
 Nguyên soái Liên Xô
 Nguyên soái Liên bang Nga
 Nguyên soái Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
 Nguyên soái Quân đội Nhân dân Triều Tiên
 Thống chế Pháp
 Thống chế Đức Quốc xã
 Thống tướng Hoa Kỳ
 Nguyên soái Đế quốc Nhật Bản

Chú thích

Quân hàm
Quân sự
Tướng lĩnh

bg:Фелдмаршал
ca:Mariscal de camp
de:Feldmarschall
es:Mariscal de campo (rango militar)
hr:Feldmaršal
it:Maresciallo di campo
he:פילדמרשל
no:Feltmarskalk
nn:Feltmarskalk
sv:Fältmarskalk


title: Rosay, Seine-Maritime

text:
Rosay là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
Rosay on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Tricentra

text:
Tricentra là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
Tricentra acuta Herbulot, 1993
Tricentra aequilobata Herbulot, 1993
Tricentra albiguttata (Warren, 1906)
Tricentra allotmeta Prout, 1917
Tricentra amibomena Prout, 1918
Tricentra angulisigna Dognin, 1908
Tricentra apicata Dognin, 1910
Tricentra argentipuncta (Warren, 1897)
Tricentra ascantia (Druce, 1892)
Tricentra auctidisca Prout, 1918
Tricentra aurata (Warren, 1906)
Tricentra aurilimbata Warren, 1906
Tricentra benevisio Prout, 1932
Tricentra biguttata Warren, 1906
Tricentra bisignata Warren, 1907
Tricentra brunneomarginata Warren, 1906
Tricentra cambogiata (Warren, 1897)
Tricentra carnaria (Herrich-Schaffer, 1854)
Tricentra citrinaria Warren, 1907
Tricentra commixta Warren, 1905
Tricentra computaria (Snellen, 1874)
Tricentra concava Herbulot, 1993
Tricentra consequens Warren, 1906
Tricentra debilis Dognin, 1906
Tricentra decorata Warren, 1905
Tricentra devigescens Prout, 1917
Tricentra ellima (Schaus, 1901)
Tricentra euriopis (Dyar, 1914)
Tricentra flavicurvata Dognin, 1910
Tricentra flavifigurata Prout, 1917
Tricentra flavimarginata Warren, 1900
Tricentra flavimargo Warren, 1905
Tricentra flavitornata Prout, 1922
Tricentra fulvifera Dognin, 1908
Tricentra fumata (Warren, 1906)
Tricentra gavisata (Walker, 1863)
Tricentra gibbimargo Prout, 1918
Tricentra ignefumosa Warren, 1906
Tricentra irregularis Prout, 1935
Tricentra kindli Herbulot, 1993
Tricentra lalannei Herbulot, 1993
Tricentra mimula Warren, 1907
Tricentra navatteae Herbulot, 1993
Tricentra necula Druce, 1892
Tricentra neomysta Prout, 1935
Tricentra ocrisia (Druce, 1892)
Tricentra oeno (Druce, 1892)
Tricentra percrocea Warren, 1906
Tricentra protuberans Dognin, 1910
Tricentra quadrigata (Felder & Rogenhofer, 1875)
Tricentra spilopera Prout, 1935
Tricentra subnexa Prout, 1935
Tricentra subplumbea Bastelberger, 1908
Tricentra unimacula Dognin, 1911
Tricentra vinosata Warren, 1906

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Rhodostrophiini


title: Nong Song Hong (huyện)

text:
Nong Song Hong () là một huyện (amphoe) ở phía nam của tỉnh Khon Kaen, đông bắc Thái Lan.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía tây theo chiều kim đồng hồ) Phon, Non Sila, Ban Phai và Pueai Noi của tỉnh Khon Kaen, Na Chueak của tỉnh Maha Sarakham, Na Pho, Phutthaisong và Ban Mai Chaiyaphot của Buriram Province, và Prathai của tỉnh Nakhon Ratchasima.

Lịch sử
Tiểu huyện (king amphoe) đã được thành lập vào ngày 1 tháng 1 năm 1962, khi bốn tambon Takua Pa, Nong Mek, Non That và Khuemchat đã được tách ra từ huyện Phon. Đơn vị hành chính này đã được nâng cấp thành huyện vào ngày 16 tháng 7 năm 1963.

Hành chính
Huyện này được chia ra thành 12 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia thành 135 làng (muban). Nong Song Hong là một thị trấn (thesaban tambon) nằm trên một phần của tambon Nong Song Hong. Có 12 Tổ chức hành chính tambon.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 amphoe.com

Nong Song Hong


title: Sion, Gers

text:
Sion là một xã thuộc tỉnh Gers trong vùng Occitanie miền nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Gers

Tham khảo

Xã của Gers


title: Roquepine

text:
Roquepine (; ) là một xã thuộc tỉnh Gers trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này có độ cao trung bình 215 mét trên mực nước biển.

Vị trí địa lý

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Gers

Tham khảo

Xã của Gers


title: Thể thao tại Thái Lan

text:
Thái Lan có chiều dài lịch sử thể thao và đã trở thành một trong những nơi  tổ chức nhiều sự kiện thể thao mang tính quốc tế rất mạnh tại vùng Đông Nam Á. Một sự cân đối hài hòa thuộc hầu hết những môn thể thao phổ thông, tuy nhiên, đó là sự kiện quen thuộc, dù mang tính cách truyền thống trên đất nước Thái Lan đối với du khách lần đầu tiên đặt chân đến quốc gia này. Sau đây là những môn thể thao truyền tại địa phương đã đạt được cách đây nhiều thế kỷ, và ngày nay các môn thể thao này đã trở nên thông dụng.

Các môn thể thao truyền thống

Môn quyền anh Thái
Môn quyền anh Thái, hay là Muay Thái (), một võ thuật địa phương và cũng là môn thể thao truyền thống phổ thông tại Thái Lan, cũng là nơi tồn tại phát triển nhanh nhất, và chính là môn thể thao đầy đủ yếu tố giao lưu trên thế giới. Đây là một trong những thể loại võ thuật nguy hiểm nhất và cũng là bình thường đối với người Thái Lan.
Môn thể thao này đã hiện diện từ năm 1500, dưới triều đại quốc vương Naresuan, tất cả binh lính đều được rèn luyện võ thuật này, xem như điển hình trong cuộc chiến tay không chống trả với địch. Binh sĩ Xiêm La phải ôn luyện thực hành để tranh tài với nhau tại từng địa phương hay từng vùng.

Trận đấu theo nghi thức tôn giáo
Muay Thai là môn thể thao có tính cách tầm linh và theo đúng nghi thức tôn giáo cao cả. Võ sĩ được các vị sư dạy dỗ tài nghệ, ban cho một danh xưng riêng, được sáp nhập vào các danh sách các đệ tử thọ giáo nơi võ đường. Trước giờ giao đấu, các võ sĩ tranh tài cúi mình cung  kính quay về hướng nơi mình chào đời, sau đó quay theo bốn hướng, để tỏ lòng tôn kính các bậc thầy cố sức huấn luyện và thần linh võ đài.
Để bổ sung cho tiếng kèn ô-boa của người Thái, có nhạc khí như đánh trống, khiến các võ sĩ nhảy múa một cách chậm rãi quanh võ đài, bằng cách đều chỉnh những động tác tỏ lòng biết ơn và cũng được phục vụ việc khởi động để chuẩn bị trận đấu. Mỗi một võ sĩ có động tác riêng về vũ điệu của mình, được nhập vào những cử động biểu lộ nghi thức tôn giáo từ những hoạt động nơi vũ môn mình được huấn luyện.
Mặc dù hiện thời không thấy rõ, nhưng võ sĩ Thái mỗi lần lên đài đều quấn một sợi dây thừng nhỏ quanh đầu của mình đúng như truyền thống. Theo niềm tin xa xưa, sợi dây thừng quấn quanh đầu võ sĩ có thể cất đi trong sàn đấu do các vị hướng dẫn hay các vị sư dạy võ đảm trách, các vị này là người ban phúc lành cho võ sĩ trước khi trận đấu bắt đầu.

Môn thể thao Takraw
Môn thể thao Takraw xuất hiện cách đây 500 năm về trước, nay là môn bóng đá của người Xiêm La, đã vun đắp mối liên hệ mở rộng tầm quốc tế một cách chậm rãi qua lối tấn công đầy xông xáo và luôn luôn biểu hiện hành động di chuyển nhanh nhẹn.

Đua thuyền
Việc đua thuyền là đánh dấu nguồn gốc nhắm vào thủy lợi tạo ra phương tiện chủ yếu vận chuyển và giao thông tại quốc vương Xiêm La. Những tỉnh khá phong phú về văn hóa truyền thống đua thuyền như: Phichit, Ayutthaya, Phitsanulok, Bang Sai,Nakhon Ratchasima, Narathiwat và Bangkok, tạo thành sân khấu để cho những cuộc đua thuyền đầy màu sắc, hấp dẫn khán giả hàng năm.
Những chiếc thuyền bằng gỗ dài, thấp, phóng nhanh do các tay thợ thủ công lành nghề đóng. Thuyền lớn được đóng theo truyền thống của Thái, là kết quả của thời gian và tính cẩn thận, đồng thời còn chú ý đến từng chi tiết nghệ thuật đạt tiêu chuẩn cao nhất, được kế thừa từ thế hệ này đến thế hệ khác. Điều quan trọng phải chọn được từ 6 đến 60 tay chèo nam giới có thân hình cường tráng, cân đối. Điều này  là đánh giá cao quý được khi các vận động viên được chọn lọc tham gia các cuộc đua thuyền và những tay chèo được đối xử như các vị anh hùng thể thao tại phố thị, quê nhà của mình.
Một tay chơi trống cự phách kiểm soát nhịp độ tiến triển và tốc lực của các anh hùng chèo thuyền, bằng cách tung ra những nhịp điệu trống dồn dập để cổ vũ thuyền chèo. Mọi tay chèo hùng hổ sẽ rẽ sóng đưa thuyền lướt băng băng theo mái đẩy xuôi theo dòng nước, bằng những bản hợp ca vang lừng. Tiếng hò hát vui vẻ của khán giả, xếp thành hàng dài dọc theo bờ sông, dân chúng địa phương đứng lên nhà hàng nổi làm bằng gỗ theo kiểu Thái, cũng lớn tiếng cổ vũ.
Ngày hội đua tổ chức hàng năm nhằm vào ngày 18 và 19 tháng 9, khán đài được dựng lên tại Wat Phra Sray – Rattanamahathat Maha Voraviharn tại tỉnh Phitsanulok. Cuộc đua thuyền tại tỉnh Phichit được tổ chức vào ngày mùng 4 và mùng 5 tháng 9, khởi hành tại đền Phichit và chạy qua thị trấn của tỉnh. Những cuộc đua thuyền nhỏ hơn được tổ chức tại Bangkok và khắp đất nước Thái Lan vào cùng thời điểm trong năm.

Các môn thể thao phổ thông
Có thể nói, tại châu Á các môn thể thao phổ thông của Thái Lan khi thi đấu quốc tế đều rất mạnh, và giành được rất nhiều giải thưởng cao. Đặc biệt là bóng đá Thái Lan phát triển mạnh và nhiều lần vô địch trong các kỳ Sea Games.

Tham khảo

G.S Nguyễn Tấn Đắc, Văn hóa Đông Nam Á, nhà Xuấn Bản Khoa Học Xã hội. Xuất bản năm 2000
Trịnh Huy Hóa (biên dịch), Đối thoại với các nền văn hóa – Thái Lan, Nhà xuất bản Trẻ. Phần Thái Lan. Xuất bản năm 2003.
 " Muay Thai" của nhà xuất bản "Siam Comic" - năm 2007.
 Phần " Muay Thái " viết theo bộ phim " Beautiful Boxer " năm 2003 của đạo diễn Ekachai Uekrongtham.
Ts. Đỗ Quốc Thông, Giáo trình địa lý du lịch thế giới. Giáo trình của trường Đại học dân lập Hùng Vương.
Ts.Trần Văn Thông, Quy hoạch du lịch, Nhà xuất bản giáo dục. Xuất bản năm 2005.
Elvis,English – Thai – English, Top. Bk.th, trang 198, Năm 2003
Khumudriemsop, Hi-ed publishing, Spicy Co.ltd.
Nangsudonthang, Panrawat Sumkhuthong, Bangkok Book.


title: Tasmantrix calliplaca

text:
Tasmantrix calliplaca là một loài bướm đêm thuộc họ Micropterigidae. Nó được tìm thấy ở miền đông Úc, in coastal rainforest from Finch Hatton Gorge, Eungella Range in Queensland to Elizabeth Beach in New South Wales.

Chiều dài cánh trước khoảng 2.9 mm đối với con đực và 3.3 mm đối với con cái. ==Chú thích==

Tham khảo

Tasmantrix


title: Ban Dan Lan Hoi (huyện)

text:
Ban Dan Lan Hoi () là một huyện (amphoe) ở phía tây của tỉnh Sukhothai, miền nam Thái Lan.

Lịch sử
Trong thời kỳ Sukhothai, huyện này là khu vực doanh trại phía tây của quân tuần tuần tra. Ngôi làng gần trại gọi là Ban Lan Khoi (บ้านลานคอย). Do phát âm thay đổi nên nay thành Ban Lan Hoi.

Trong thời kỳ Rattanakosin, Bộ nội vụ đã lập phó huyện mới (tambon) tên là Ban Dan. Phó huyện đã được nâng cấp thành một tiểu huyện (king amphoe) thuộc Mueang Sukhothai năm 1909. Trụ sở huyện đã được dời đến tambon Lan Hoi năm 1916. Khi tuyến đường Charot Withi Thong, kết nối Sukhothai và Tak hoàn thành, trụ sở huyện đã được dời đến tambon Ban Dan. Năm 1939, tiểu huyện được đổi tên từ Lan Hoi thành Ban Dan Lan Hoi. Năm 1973, chính quyền đã nâng cấp tiểu huyện thành huyện.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ) là: Thung Saliam, Si Samrong, Mueang Sukhothai, Khiri Mat  của tỉnh Sukhothai, Phran Kratai của tỉnh Kamphaeng Phet, Mueang Tak, Ban Tak, của tỉnh Tak và Thoen của tỉnh Lampang.

Hành chính
Huyện này được chia thành 7 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia ra thành 70 làng (muban). Thị trấn (thesaban tambon) Lan Hoi nằm trên một phần của  tambon Lan Hoi. Có 7 Tổ chức hành chính tambon.

Liên kết ngoài
 Lịch sử huyện Ban Dan Lan Hoi (tiếng Thái)

Tham khảo

Ban Dan Lan Hoi


title: Zangia signata

text:
Zangia signata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jiang miêu tả khoa học năm 1990.

Chú thích

Tham khảo

Zangia


title: Borstel-Hohenraden

text:
Borstel-Hohenraden là một đô thị tại huyện Pinneberg, trong bang Schleswig-Holstein, nước Đức. Đô thị này có diện tích 14,88 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 2206 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Pinneberg


title: Hệ thống xã hội chủ nghĩa

text:
Hệ thống xã hội chủ nghĩa là thể chế chính trị mà được các nước có các đảng Cộng sản nắm quyền lãnh đạo tuyên bố sẽ đưa đất nước và dân tộc mình đi theo một con đường xã hội chủ nghĩa. Các nước này, tạm gọi tắt là hệ thống Xô viết, tự gọi mình là các nước xã hội chủ nghĩa, trong đó từ chủ nghĩa xã hội được dùng theo nghĩa giai đoạn trước chủ nghĩa cộng sản. Một số nước, chính thể, nhóm hoặc cá nhân lại gọi họ là các nước cộng sản. Hệ thống các nước này không bao gồm các nước có mục tiêu chủ nghĩa xã hội không theo chủ nghĩa Marx-Lenin. Các nước xã hội chủ nghĩa dưới sự lãnh đạo tuyệt đối của đảng Cộng sản và theo chủ nghĩa Marx-Lenin gồm có Trung Quốc, Cuba, Lào và Việt Nam.

Những từ tương đồng với hệ thống xã hội chủ nghĩa trong sách báo còn có hệ thống kiểu Xô Viết cũ, kinh tế quản lý tập trung, kinh tế kế hoạch hóa tập trung, nền kinh tế mệnh lệnh và xã hội chủ nghĩa nhà nước.

Nguyên mẫu
Nhà kinh tế chính trị học người Hungary Kornai János, trong cuốn Hệ thống xã hội chủ nghĩa của ông, đã đi phân loại 3 nguyên mẫu của hệ thống xã hội chủ nghĩa:
Hệ thống chuyển đổi mang tính cách mạng (sự chuyển đổi từ chủ nghĩa tư bản sang chủ nghĩa xã hội).
Hệ thống cổ điển (hay chủ nghĩa xã hội cổ điển).
Hệ thống cải cách (hay chủ nghĩa xã hội cải cách).

Đặc trưng

Quyền lực
Các đặc trưng của cơ cấu quyền lực chính là nền tảng để từ đó suy ra quy luật vận hành của chính hệ thống xã hội chủ nghĩa.

Về Đảng
Thể chế căn bản của cơ cấu quyền lực là đảng cộng sản. Các nước xã hội chủ nghĩa có hệ thống đơn đảng, trong đó không đảng đối lập khác nào được hoạt động. Ở thời điểm đỉnh cao của quyền lực, đảng viên chiếm 1 tỉ lệ dân số đáng kể.

Phương châm chủ đạo của nguyên tắc tổ chức của Đảng là nguyên tắc tập trung dân chủ.

Ban lãnh đạo được bầu tại hội tổ chức cơ sở theo từng nhiệm kỳ cụ thể. Mỗi tổ chức cơ sở có 1 bí thư lãnh đạo.

Các cơ sở chịu sự lãnh đạo của tổ chức đảng cao hơn, thường được tổ chức trên nguyên tắc phạm vi lãnh thổ.

Lãnh đạo cấp trung ương có bộ tham mưu rất lớn, là những người tạo ra hệ thống thứ bậc  bao gồm những người đứng đầu các ban, phó ban và những viên chức. Theo quy định chính thức, quan chức được chỉ định của đảng không có quyền lực, bởi vì quyền quyết định duy nhất thuộc về các cơ quan được bầu ra. Trên thực tế, họ có ảnh hưởng lớn đến việc quản lý các hoạt động.

Các cán bộ lãnh đạo được bầu (làm việc chuyên trách) và công chức được của đảng thường được biết đến như là bộ máy của đảng.

Bản chất của quá trình lựa chọn đã bị đảo lộn. Trên thực tế, cơ quan được bầu không được chọn thành viên của bộ máy. Thay vào đó bộ máy lựa chọn những người sẽ tham gia cơ quan được bầu cho lần bầu cử tiếp theo, và chọn ra ai là người mà họ sẽ bầu làm bí thư. Bộ máy xác định ai là người được gia nhập đảng, đảng viên nào trở thành thành viên của bộ máy đảng (nói cách khác là công chức của đảng) và công chức nào của bộ máy đảng được tiến cử lên vị trí cao hơn.

Nhà nước
Theo hiến pháp, pháp luật và các quy phạm pháp luật, nhà nước dưới hệ thống xã hội chủ nghĩa cổ điển cũng giống như các nhà nước hiện đại khác. Nhà nước được chia thành 3 ngành: lập pháp, hành pháp và tư pháp; cơ quan quản lý nhà nước có trách nhiệm hành pháp và tư pháp.

Hiến pháp của nhiều nước xã hội chủ nghĩa khẳng định: Lực lượng lãnh đạo đất nước là đảng cộng sản. Pháp luật của các nước xã hội chủ nghĩa không xác định cụ thể nhưng trong thực tế phạm vi quyền phán quyết của đảng bao trùm lên các lĩnh vực:
 Bổ nhiệm, thăng chức, giáng chức trong các cơ quan đảng và các cơ quan quản lý hành chính nhà nước, các vị trí quản lý chủ yếu trong nền kinh tế.
 Các tổ chức đảng ra quyết định về tất cả các công việc chủ yếu của nhà nước trước khi cơ quan nhà nước quyết định.
 Bộ máy của đảng có quan hệ trực tiếp với bộ máy nhà nước. Trong đó 1 công chức đảng nào đó hoặc 1 nhóm công chức trong bộ máy của đảng sẽ chịu trách nhiệm về tất cả các lĩnh vực quan trọng của hoạt động nhà nước.

Các tổ chức chính trị xã hội
Nhiều tổ chức, hiệp hội trong xã hội được gọi chung là các tổ chức quần chúng. Đặc điểm chính của các tổ chức này là mỗi tổ chức được quản lý 1 lĩnh vực nhất định.

Sự độc quyền về tổ chức tạo cho các tổ chức đại chúng có chức năng đồng thời như 1 cơ quan có thẩm quyền.

Cách thức xây dựng và điều hành các tổ chức quần chúng chủ yếu trên cơ sở cụ thể hóa chủ trương, đường lối đã định sẵn của đảng. Vì vậy, các tổ chức quần chúng nếu có tham gia vào quá trình bầu cử cơ quan đại diện nhân dân hoặc quá trình xây dựng chính sách thì chủ yếu là theo định hướng đã vạch sẵn. Đó chính là nét đặc trưng của hệ thống không chấp nhận đa nguyên chính trị. Tuy nhiên, điều nguy hiểm nhất của hệ thống là nếu các tổ chức, cá nhân hoạt động không khách quan thì sẽ không bảo vệ quyền lợi của tầng lớp mà họ được cử làm đại diện, qua đó, người dân có thể mất đi cơ hội có tiếng nói của mình. Và lỗ hổng này đang dần bộc lộ ở các nước xã hội chủ nghĩa khi quan chức lớn nhỏ có thể tự do tham nhũng, tham chức cao vọng trọng mà không có bộ phận do người dân giám sát chính quyền như các nền dân chủ phương Tây.

Một số tổ chức chính trị xã hội ở Việt Nam:
 Đảng Cộng sản Việt Nam.
 Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
 Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh.
 Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam.
 Hội Cựu chiến binh Việt Nam.
 Hội Nông dân Việt Nam.
Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam.

Hệ tư tưởng
Hệ tư tưởng chính thống được nêu trong nghị quyết của đảng, các bài phát biểu, bài viết của các nhà lãnh đạo đảng, sách giáo khoa về hệ tư tưởng, các bài báo và các công bố chính thức khác.

Hệ tư tưởng chính thống xuất phát từ nhiều nguồn và bám rễ sâu vào lịch sử của các ý tưởng xã hội chủ nghĩa.

Tầng sâu nhất là tư tưởng của các nhà xã hội chủ nghĩa không tưởng và sau đó chủ yếu là các ý tưởng của Karl Marx.

Tầng tiếp theo bao gồm các ý tưởng, nguyện vọng và giá trị của phong trào cách mạng ở các nước sau này thành xã hội chủ nghĩa.

Tiếp theo đó là phạm vi của các tư tưởng xuất phát trong giai đoạn chuyển đổi cách mạng, rút ra từ những kinh nghiệm mà đảng cộng sản, từ vị thế một đảng cách mạng đối lập chuyển thành đảng cầm quyền.

Quan hệ sở hữu
Hình thức sở hữu đầu tiên và quan trọng nhất là xí nghiệp sở hữu nhà nước. Hình thức sở hữu thứ 2 là hợp tác xã.

Dưới chế độ xã hội chủ nghĩa cổ điển, các xí nghiệp tư nhân thuê lao động làm thuê hoặc là không tồn tại, hoặc bị hạn chế ở 1 bộ phận rất nhỏ của nền kinh tế.

Sự triệt tiêu gần như hoàn toàn chủ nghĩa tư bản tư nhân chính là điều được hệ tư tưởng chính thống coi là 1 tiêu chuẩn chủ yếu, thậm chí là tiêu chuẩn chủ yếu nhất của chủ nghĩa xã hội. Về tư tưởng, chỉ có sở hữu nhà nước và sở hữu hợp tác xã mới được công nhận là xã hội chủ nghĩa.

Tuy nhiên, các hình thức sở hữu tư nhân khác nhau vẫn tồn tại như thương mại và công nghiệp tư nhân cỡ nhỏ, canh tác nông nghiệp hộ gia đình, nền kinh tế tư nhân không chính thức.

Thực tế nhiều quốc gia hiện nay được gọi là nằm trong hệ thống xã hội chủ nghĩa có mức độ sở hữu tư nhân cao, như Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Hiện nay một số quốc gia xã hội chủ nghĩa như Việt Nam đang tiến trên con đường kinh tế thị trường, đánh giá cao vai trò của tư nhân trong việc xây dựng chủ nghĩa xã hội.

Những cơ chế điều phối kinh tế của Chủ nghĩa xã hội
 Cơ chế bao cấp: cơ chế này được các nước xã hội chủ nghĩa theo mô hình Liên Xô sử dụng như Liên Xô, Việt Nam, Trung Quốc và các nước Đông Âu. Trong cơ chế này nhà nước là người điều phối mọi nguồn lực trong nền kinh tế. Cơ chế này hoạt động ổn định trong giai đoạn 1928-1970 nhưng nó thể hiện nhược điểm nội tại không thể khắc phục từ sau cuộc Khủng hoảng dầu mỏ 1973.
 Cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa: là cơ chế quản lý dựa trên sự điều phối của quy luật cung cầu. Đây là cơ chế mà Việt Nam và Trung Quốc đang áp dụng. Thực chất, cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là nền kinh tế tư bản nhưng do Đảng Cộng sản lãnh đạo.

Xem thêm
 Danh sách nhà nước cộng sản
 Danh sách các đảng cộng sản
 Sự sụp đổ của Liên Xô và Đông Âu
 Chiến tranh Lạnh
 Đảng Cộng sản

Tham khảo

 Kornai, János, The Socialist System. The Political Economy of Communism. Princeton: Princeton University Press, and Oxford: Oxford University Press, 1992. Bản tiếng Việt: Kornai János, Hệ thống xã hội chủ nghĩa. Chính trị kinh tế học phê phán, Nguyễn Quang A dịch, Hà Nội: Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, 2002. Tóm lược: Nguyễn Quang A, Mô hình Kornai về các hệ thống kinh tế

Chủ nghĩa cộng hòa
Chủ nghĩa xã hội
Chính thể
Các quốc gia Xã hội chủ nghĩa


title: Luperolophus cyaneofasciatus

text:
Luperolophus cyaneofasciatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bechyne miêu tả khoa học năm 1964.

Chú thích

Tham khảo

Luperolophus


title: Aminagar Sarai

text:
Aminagar Sarai là một thị xã và là một nagar panchayat của quận Baghpat thuộc bang Uttar Pradesh, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Aminagar Sarai có dân số 10.114 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Aminagar Sarai có tỷ lệ 59% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 69%, và tỷ lệ cho phái nữ là 48%. Tại Aminagar Sarai, 17% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Uttar Pradesh


title: Hystiopsis bryanti

text:
Hystiopsis bryanti là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Blake miêu tả khoa học năm 1966.

Chú thích

Tham khảo

Hystiopsis


title: Maxhütte-Haidhof

text:
Maxhütte-Haidhof là một đô thị ở huyện Schwandorf, bang Bayern, Đức. Đô thị này tọa lạc 21 km về phía bắc của Regensburg.

Tham khảo


title: Quốc ca Việt Nam

text:
Quốc ca Việt Nam hiện nay là bài hát "Tiến quân ca" do Văn Cao sáng tác, bắt nguồn từ lúc Việt Minh sử dụng bài hát này cho tới khi trở thành quốc ca Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và sau đó sử dụng cho toàn thể Việt Nam sau khi Quốc hội Việt Nam họp và chính thức thống nhất Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Cộng hòa Miền Nam Việt Nam năm 1976.

Trong quá khứ, Việt Nam chỉ mới bắt đầu có quốc ca từ giữa thế kỷ XX. Trước đó, Việt Nam không có truyền thống chỉ định một bài nhạc làm quốc ca, theo nghĩa được hiểu hiện nay.

Lịch sử

Bản quốc ca đầu tiên

Theo Nguyễn Ngọc Huy, đến thời Chiến tranh thế giới thứ hai, hoàng đế Bảo Đại xuống chiếu chọn 1 quốc kỳ và quốc ca. Quốc kỳ là cờ long tinh còn quốc ca là bài Đăng đàn cung.

Đăng đàn cung là 1 bản cổ nhạc Việt Nam, hiện vẫn được sử dụng trong hầu hết các giáo trình dạy cổ nhạc và nhạc cụ cổ truyền. Đây là bài nhạc nằm trong nghi thức lễ tế Nam Giao, được dùng khi vua ngự đến đài tế lễ. Lễ tế Nam Giao, thực hiện 3 năm/lần vào ngày đông chí, là lễ quan trọng nhất trong nghi thức của triều đình, khi nhà vua thay mặt quốc dân làm lễ tế trời.

Bài Đăng đàn cung được dùng cho nước Đại Nam, gồm Trung Kỳ và Bắc Kỳ, chứ không dùng cho Nam Kỳ vì Nam Kỳ là thuộc địa, là 1 lãnh thổ hải ngoại của Pháp.

Năm 1942 ở Hà Nội, nhạc sĩ Lê Hữu Mục (1925-) ghi lại nhạc, đặt lời ca khác gọi đó là Quốc ca Việt Nam, lấy tên Tiếng Gọi Non Sông (còn được gọi là Hồn Việt Nam):
Bên núi sông hùng vĩ trời Nam.Đã bao đời vết anh hùng chưa hề tan.
Vì đâu máu ai ghi ngàn thu.Còn tỏ tường bên núi sông.
Xác thân tan tành.Vì nước quên mình.

Đế quốc Việt Nam
Năm 1945, Nhật đảo chính Pháp, chính quyền Nhật tuyên bố "trao trả độc lập" cho Việt Nam. Nội các Trần Trọng Kim (tháng 4/1945) thành lập Chính phủ Đế quốc Việt Nam, tuyên bố độc lập trên danh nghĩa là thành viên của Khối Thịnh vượng chung Đại Đông Á, quyết định đặt quốc thiều là bài Đăng đàn cung; đổi quốc kỳ là cờ quẻ Ly có "nền vàng hình chữ nhật, giữa có hình quẻ Ly màu đỏ thẫm".

Đồng thời, tại Nam Kỳ, sau khi Nhật đảo chính Pháp thì tại đây dấy lên Thanh niên Tiền phong, quy tụ thanh niên yêu nước muốn giành độc lập thật sự. Nhiều người từng là sinh viên tại Viện đại học Hà Nội, là đại học duy nhất cho toàn cõi Đông Dương khi đó. Tại đây, họ đã quen với bài Sinh viên hành khúc hay Tiếng gọi sinh viên, bài nhạc tranh đấu của Tổng hội sinh viên. Bài nhạc có lời (cả tiếng Pháp tên Marche des étudiants và tiếng Việt) do 1 nhóm sinh viên soạn, gồm Đặng Ngọc Tốt, Mai Văn Bộ, Huỳnh Văn Tiểng, Phan Thanh Hòa, Hoàng Xuân Nhị, và nhạc do Lưu Hữu Phước soạn. Do đó, phong trào Thanh niên Tiền phong lấy bài Tiếng gọi sinh viên, đổi chữ "sinh viên" thành "thanh niên," và dùng làm đoàn ca. Đoàn kỳ là cờ vàng sao đỏ. Đoàn Thanh niên Tiền phong sau đó gia nhập Việt Minh để chống Pháp dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương.

Giai đoạn 1945 - 1954
Sau Cách mạng Tháng Tám, khi thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thì bài Tiến quân ca được chọn làm quốc ca Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Điều này được ghi vào hiến pháp ngày 9/11/1946. Bài hát này tiếp tục là quốc ca của Việt Nam cho tới ngày nay.

Trong khi đó, năm 1946, tại Nam Kỳ, Pháp thành lập Cộng hòa Tự trị Nam Kỳ vào ngày 23/6 do Nguyễn Văn Thinh lãnh đạo. Chính phủ này dùng quốc ca là 1 bài hát của giáo sư Võ Văn Lúa, lời dựa trên đoạn đầu Chinh phụ ngâm khúc. Chính phủ này chỉ tồn tại 2 năm.

Năm 1948, với sự ra đời của chính phủ Quốc gia Việt Nam do Bảo Đại làm quốc trưởng và tướng Nguyễn Văn Xuân làm thủ tướng. Chính phủ này sau đó đã tự ý sử dụng bài Tiếng gọi thanh niên của nhạc sĩ Lưu Hữu Phước, đồng thời thay chữ "thanh niên" bằng chữ "công dân", thành bài Tiếng gọi công dân làm quốc ca. Nhạc sĩ Lưu Hữu Phước lúc còn sống đã phản đối việc nhạc phẩm của ông bị sử dụng trái phép để làm “quốc ca” cho các chế độ ở Sài Gòn trước 1975.

Giai đoạn 1954 - 1976
Năm 1954, hiệp định Genève chia đất nước ra 2 vùng tập kết quân sự. Tại miền Bắc, chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tiếp tục dùng bài Tiến quân ca làm quốc ca. Tại miền Nam, chính phủ Quốc gia Việt Nam do Bảo Đại làm quốc trưởng tiếp tục sử dụng bài Tiếng gọi công dân. Nhạc sĩ Lưu Hữu Phước đã có đơn thư kịch liệt phản đối việc tác phẩm bị sử dụng trái phép, và sau này trong thời gian tập kết ngày Bắc đêm Nam, từ thủ đô Hà Nội, tiếng nói của nhạc sĩ trên làn sóng điện Đài Tiếng nói Việt Nam liên tục những lời nặng tiếng nhẹ bác bỏ kể cả giễu cợt chính phủ Việt Nam Cộng hoà nhưng bài "Tiếng gọi thanh niên" của ông vẫn cứ bị đối phương sử dụng vào một mục đích khác.

Năm 1956, sau khi phế truất Bảo Đại và Ngô Đình Diệm lên nắm quyền, hiến pháp 1956 đã đổi tên chính phủ Quốc gia Việt Nam thành Việt Nam Cộng Hòa, bài Tiếng gọi công dân vẫn giữ làm quốc ca.

Năm 1960, Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam được thành lập. Năm 1969, mặt trận thành lập Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam để đối chọi với Hoa Kỳ và chính phủ Việt Nam Cộng Hòa. Chính phủ này sử dụng quốc ca là bài Giải phóng miền Nam, cũng của Lưu Hữu Phước viết dưới bút hiệu Huỳnh Minh Siêng, khi đó là Chủ tịch Hội Văn nghệ Giải phóng.

Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, chính phủ Việt Nam Cộng Hòa sụp đổ, bài Giải phóng miền Nam trở thành quốc ca cho cả miền Nam trong lãnh thổ của Cộng hòa miền Nam Việt Nam. Cho tới khi 2 miền thống nhất vào ngày 2 tháng 7 năm 1976 thành nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam thì quốc ca trên cả nước là Tiến quân ca.

Một số dự định thay đổi quốc ca không thành công

Việt Nam Cộng hòa
Năm 1956, khi Quốc hội Việt Nam Cộng hòa soạn thảo hiến pháp, họ đã có ý chọn quốc ca mới. Bài Việt Nam minh châu trời Đông của Hùng Lân và bài Việt Nam, Việt Nam của Phạm Duy được chú ý nhiều nhất. Nhưng sau đó quốc hội tuyên bố không chọn được bài nào và giữ nguyên bài Tiếng gọi công dân. Việt Nam Quốc dân Đảng chọn Việt Nam minh châu trời Đông làm đảng ca.

Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Việt Nam
Ngày 28 tháng 4 năm 1981, các tờ báo lớn ở Việt Nam đồng loạt đăng thông báo về việc tổ chức cuộc thi sáng tác quốc ca mới. Thời hạn gửi bài dự thi là từ 19 tháng 5 - 19 tháng 12 năm 1981. Kết thúc vòng I của cuộc thi, Hội đồng giám khảo cuộc thi sáng tác Quốc ca mới đã chọn được 74 bài để tham dự vòng II. Tại vòng II, hội đồng giám khảo chọn được 17 bài để tham dự vòng III là:
Việt Nam - Việt Nam (nhạc của Văn An, lời của Tạ Hữu Yên và Văn An).
Việt Nam nắng hồng (nhạc của Hồ Bắc, lời thơ của Xuân Thủy).
Quốc ca Việt Nam  (của Trọng Bằng).
Tổ quốc ta (nhạc của Lưu Cầu, lời của Diệp Minh Tuyền).
Vinh quang Việt Nam (của Huy Du).
Mở hướng tương lai (của Vân Đông).
Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh (của Ngô Sĩ Hiển).
Việt Nam bốn ngàn năm lịch sử (của Nguyễn Thị Lan và Trần Ngọc Huy).
Việt Nam non nước ngàn năm (của Chu Minh).
Việt Nam Tổ quốc ta (của Đỗ Nhuận).
Tổ quốc (của Nguyên Nhung).
Vì Tổ quốc xã hội chủ nghĩa (nhạc của Lưu Hữu Phước, lời của Lưu Hữu Phước và Huỳnh Văn Tiểng).
Việt Nam quang vinh (nhạc của Phạm Đình Sáu, ý thơ của Xuân Thủy).
Ngợi ca đất nước (của Nguyễn Trọng Tạo).
Việt Nam nắng hồng (nhạc của Ngô Quốc Tính, lời thơ của Xuân Thủy).
Tổ quốc vinh quang (của Nguyễn Đức Toàn).
Tiến quân ca (của Hoàng Vân).

Sau đó, cũng trong năm 1982, Ban vận động sáng tác Quốc ca mới và Hội đồng giám khảo sáng tác Quốc ca mới đề nghị Quốc hội Việt Nam cho phép kéo dài thời gian nhận bài dự thi thêm 6 tháng (từ 1 tháng 11-30 tháng 6 năm 1983). Từ những bài dự thi mới và những bài cũ đã được chỉnh sửa lại Hội đồng giám khảo sẽ chọn ra 5 bài khá nhất trình lên Hội đồng Nhà nước sơ thẩm. Nếu được Hội đồng Nhà nước đồng ý, 5 bài này sẽ được trình lên Quốc hội để chọn lấy 1 bài làm quốc ca mới. Tác phẩm được chọn làm quốc ca là "Tổ Quốc" của Nguyên Nhung, tuy nhiên sau đó thì kế hoạch đổi quốc ca bị loại bỏ, từ đó cho đến nay không có thông tin thêm nào khác được đưa ra từ phía Quốc hội, Chính phủ và Đảng Cộng sản Việt Nam.

Sáng ngày 4 tháng 6 năm 2013, tại phiên thảo luận của Quốc hội Việt Nam về "Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992", khi góp ý về điều 13 chương I của "Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992", Huỳnh Thành, đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai, đã đề nghị sửa lại lời của quốc ca, tức bài Tiến quân ca, còn phần nhạc thì giữ nguyên. Nhạc sĩ Đoàn Bổng phản đối đề xuất này: "Những lời ca hào hùng đó luôn luôn nhắc nhở chúng ta về những hi sinh xương máu của cha ông và thôi thúc dân tộc ta phải cảnh giác với giặc ngoại xâm, đấy là bài học cảnh giác cách mạng. Thế thì tại sao chúng ta lại muốn thay đổi? Liệu nay mai, ta xây dựng đất nước ta lại tiếp tục đi thay đổi hay sao? Quốc ca mãi mãi là linh hồn của dân tộc và theo tôi lời Quốc ca nên để nguyên. Tại sao Bác Hồ lại chọn bài đó làm Quốc ca? Chúng ta học tập và làm theo tấm gương của Bác và bây giờ lại đi ngược lại với mong muốn của Bác hay sao? Bây giờ chúng ta có độc lập tự do, ta lại đi thay lời Quốc ca, tức là bác bỏ tất cả những giá trị của dân tộc ngày xưa mà chúng ta nhân danh bỏ cái cũ để theo cái mới. Liệu có một ngày nào đó người ta sẽ bỏ hết các bài hát cách mạng hay không? Cái gì đã là truyền thống thì ta phải cố gắng mà giữ”.

Đề xuất thay đổi lời quốc ca đã không được chấp nhận, "Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992" do Quốc hội Việt Nam thông qua sáng ngày 28 tháng 11 năm 2013 vẫn xác định quốc ca của Việt Nam là nhạc và lời bài Tiến quân ca của Văn Cao.

Tham khảo

Việt Nam
Việt Nam
Quốc ca


title: Eucera actuosa

text:
Eucera actuosa là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cresson mô tả khoa học năm 1878.

Chú thích

Tham khảo

Eucera
Động vật được mô tả năm 1878


title: Chaetocnema kabakovi

text:
Chaetocnema kabakovi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Lopatin miêu tả khoa học năm 1995.

Chú thích

Tham khảo

Chaetocnema


title: Lauren Bennett

text:
Lauren Bennett là một ca sĩ, người mẫu và vũ công người Anh. Cô được biết đến với vai trò là thành viên ban nhạc nữ Paradiso Girls, và sự cộng tác của cô cùng LMFAO.

Khởi đầu
Lauren Bennett lớn lên tại Meopham, Kent, Vương quốc Anh và theo học tại trường Tunbridge Wells. Cô từng tham gia thử giọng cho mùa thứ 3 cuộc thi The X Factor năm 2006, nhưng sau đó phải rời khỏi cuộc thi. Cô quyết định tham gia cuộc thi chọn thành viên nữ của Paradiso Girls, và trở thành một trong những người cuối cùng được chọn.

Sự nghiệp

Paradiso Girls (2007 - 2010)
Bennett là thành viên của một ban nhạc nữ có tên Paradiso Girls. Nhóm có 7 thành viên lúc thành lập năm 2007, tuy nhiên đến 2008 nhóm chỉ còn 5 thành viên. Các thành viên của nhóm đến từ các quốc gia khác nhau, Chelsea Korka đến từ Mỹ, Aria Crescendo từ Pháp, Kelly Beckett từ Barbados, Shar Mae Amor từ Philippines và Lauren Bennett đến từ Anh. Nhóm ký hợp đồng với hãng Interscope Records. Đĩa đơn đầu tay "Patron Tequila" hợp tác với Lil’ Jon và Eve đã được phát hành ngày 12 tháng 5 năm 2009, đạt đến vị trí số 3 trên bảng xếp hạng Billboard Hot Dance Club Songs của Mỹ. Sau những đĩa đơn không thành công, nhóm tan rã năm 2010.

Sự nghiệp hát đơn (2010 - nay)
Sau khi Paradiso Girls tan rã năm 2010, Lauren Bennett tiếp tục theo đuổi sự nghiệp hát đơn. Cô góp giọng trong một bản remix ca khúc "I Got It from My Mama" của will.i.am, tham gia vào chuyến lưu diễn Party Rock Tour của nhóm nhạc LMFAO. Cuối năm đó, cô gặp Cee Lo Green và đã góp mặt trong album The Lady Killer của anh, trong bài hát "Love Gun".

Năm 2011, cô góp giọng trong ca khúc hit "Party Rock Anthem" của LMFAO, đạt vị trí số 1 trên bảng xếp hạng đĩa đơn của rất nhiều quốc gia, bao gồm cả Billboard Hot 100 của Mỹ và UK Singles Chart của Anh.

Danh sách đĩa nhạc

Với vai trò nghệ sĩ hợp tác

Tham khảo

Liên kết ngoài

Nhân vật còn sống
Nữ ca sĩ Vương quốc Liên hiệp Anh
Sinh năm 1989
Nghệ sĩ của Interscope Records
Nữ ca sĩ thế kỷ 21


title: Glyphonyx yona

text:
Glyphonyx yona là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Kishii miêu tả khoa học năm 1996.

Chú thích

Tham khảo

Glyphonyx


title: Hyphydrus ceramensis

text:
Hyphydrus ceramensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Wewalka & Biström miêu tả khoa học năm 1993.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hyphydrus


title: Euxoamorpha mendosica

text:
Euxoamorpha mendosica là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Loài này có ở vùng Magallanes và Antartica Chilena của Chile và Andes và Aconcagua in Argentina.

Sải cánh dài khoảng 33 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 11 đến tháng 2.

Liên kết ngoài
 Noctuinae of Chile

Chú thích

Euxoamorpha
Động vật Argentina
Động vật Chile
Côn trùng Nam Mỹ


title: Fontenay-près-Vézelay

text:
Fontenay-près-Vézelay là một xã thuộc tỉnh Yonne trong vùng Bourgogne-Franche-Comté miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Yonne

Tham khảo
INSEE

Xã của Yonne


title: Hài vệ nữ Đài Loan

text:
Hài Vệ Nữ Đài Loam (tên hai phần: Cypripedium formosanum) là một loài Lan thuộc chi Cypripedium.

Hình ảnh

Tham khảo

F
Thực vật được mô tả năm 1916


title: Acanthoscelides pavoniestes

text:
Acanthoscelides pavoniestes là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Johnson miêu tả khoa học năm 1983.

Chú thích

Tham khảo

P


title: Kantang (huyện)

text:
Kantang () là một huyện (amphoe) ở phía tây của tỉnh Trang, Thái Lan.

Lịch sử
Kantang ban đầu là tỉnh lỵ của tỉnh Trang, đầu tiên ở Khuan Thani, và sau đó trong giai đoạn 1893-1916 thì nằm ở duyên hải Kantang. Do khu vực này bị ngập lụt nên tỉnh lỵ đã được dời vào trong đất liền ở địa điểm ngày nay.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ) là: Sikao, Mueang Trang và Yan Ta Khao của tỉnh Trang. Phía tây nam là biển Andaman.
Huyện này nằm ở cửa sông Trang.

Hành chính
Huyện này được chia thành 14 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia ra thành 83 làng (muban). Thị xã (thesaban mueang) Kantang nằm trên toàn bộ tambon Kantang. Có further 13 Tổ chức hành chính tambon.

Tham khảo

Huyện của Trang


title: Megachile stilbonotaspis

text:
Megachile stilbonotaspis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Moure mô tả khoa học năm 1945.

Chú thích

Tham khảo

S
Động vật được mô tả năm 1945


title: Agapetus theischingeri

text:
Agapetus theischingeri là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Agapetus


title: Rognes, Bouches-du-Rhône

text:
Rognes là một xã ở tỉnh Bouches-du-Rhône, thuộc vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur ở miền nam nước Pháp.

Tham khảo

Xã của Bouches-du-Rhône


title: Việt Lang

text:
Việt Lang (30 tháng 11 năm 1927 - 31 tháng 7 năm 2008) là nhạc sĩ Việt Nam, tác giả hai ca khúc nổi tiếng Tình quê hương và Đoàn quân đi.

Tiểu sử
Ông tên thật là Lê Quý Hiệp, tên thường gọi của ông là Lê Huy, sinh năm 1927 tại Thái Bình. Sinh trưởng trong một gia đình tri thức, con cháu dòng họ Lê Quý Đôn, cha ông là Trưởng ty Bưu điện, thường gọi là ông chủ dây thép. Thuở bé, Việt Lang theo học tại trường Saint Thomas d’Aquin tỉnh Nam Định, một trường tư thục công giáo.

Việt Lang bắt đầu sáng tác từ sau Cách mạng Tháng Tám với ca khúc Chiều Yên Thế. Bài hát đó đã được chọn là bài hát chính thức của đoàn kịch Hoàng Hoa Thám. Nghệ danh Việt Lang với ý nghĩa "chàng trai đất Việt" được bạn bè văn nghệ chọn cho ông vào thời gian này. Sau Chiều Yên Thế, Việt Lang bắt đầu nổi tiếng với Tình quê hương viết năm 1946 "trong bối cảnh đã có nhiều thanh niên lên đường "Nam tiến" chống thực dân Pháp xâm lược Nam Bộ", một ca khúc tự tình quê hương với giai điệu và ca từ tuyệt đẹp:

Ngàn dâu xanh ngát mấy nếp tranh xa mờ
Tiếng sáo bay dập dìu đường về thôn xưa
Tình quê lai láng dưới trời thu
Khói xây thành chập chùng mây đưa
Cành tơ liễu thấp thoáng bên hồ
Mùa nhớ nhung dòng nước lững lờ...

Lòng trai muôn thuở những bước chân giang hồ
Kiếp sống tung bụi mờ một chiều chia phôi
Đường đi xa tắp tháng ngày trôi
Nhớ nhung hoài nhạc sầu chơi vơi...

Nhạc sĩ Phạm Duy đã từng nói ông chịu ảnh hưởng của Tình quê hương của Việt Lang và Nhớ quê hương của Phạm Ngữ khi soạn các ca khúc như Tình ca, Tình hoài hương, Em bé quê, Bà mẹ quê, Vợ chồng quê...

Việt Lang tham gia kháng chiến chống Pháp ở Liên khu 3, là bộ đội trong ban tuyên truyền xung phong của Trung đoàn 44. Năm 1947, ông có sáng tác một bài hát địch vận với ca từ bằng tiếng Pháp, Soyuz les bienvenus (Hoan nghênh các bạn về phía chúng tôi), và sáng tác bài Những hình bóng qua (tháng 7-1947). Năm 1948, ông viết Bài ca Quốc tế Lao động và bài hát đã được Phòng Chính trị bộ đội Liên khu 3 in và phổ biến trong dịp kỷ niệm Quốc tế Lao động 1 tháng 5 1948. Cùng năm 1948, ông sáng tác Đoàn quân đi "khi cùng bộ đội hành quân vào quân khu 3 trong mưa trơn, bùn sâu" (tháng 2), Mùa không biên giới (tháng 8), Thu trên sông (tháng 9) và Đàn xuân (tháng 12). Tất cả các bài hát này đều nổi tiếng và được phổ biến khắp Bắc - Trung - Nam.

Sau khi cha mất (tháng 6-1949), Việt Lang chuyển sang ngành giáo dục, ông lấy lại tên thật Lê Quý Hiệp và tiếp tục sáng tác nhạc. Trong thời gian làm chuyên gia giáo dục ở Angola, ông viết bài hát Nắng Luanda. Ông còn sáng tác nhiều ca khúc nữa với bút danh Huy Lê như Một đóa hoa đào thắm, Mùa thu cho em, Hà Nội trái tim hồng, Đi đến nghìn năm Thăng Long - Hà Nội, Chào ASEM Hà Nội - thành phố vì hoà bình... Vào khoảng năm 2003, ông giữ chức Phó Giám đốc Trung tâm UNESCO Hà Nội Đào tạo & Chuyển giao Công nghệ, thuộc Hiệp hội Câu lạc bộ UNESCO Việt Nam.

Việt Lang không nhận mình là nhạc sĩ và cũng không có tên trong Hội nhạc sĩ Việt Nam, nhưng tên tuổi của ông đã đi vào lịch sử âm nhạc Việt Namtân nhạc với hai nhạc phẩm nổi tiếng Tình quê hương và Đoàn quân đi.

Ông mất vào lúc 3h55 sáng ngày 31 tháng 7 năm 2008. Lễ tang của ông được tổ chức tại Nhà tang lễ Bộ quốc phòng vào ngày 02 tháng 8. Ông được an táng tại Nghĩa trang Thành phố Hà Đông nay là Thành phố Hà Nội.

Danh sách tác phẩm

1945 - 1948
Chiều Yên Thế (10-1945)
Tình quê hương (8-1946)
Những hình bóng qua (7-1947)
Đoàn quân đi (2-1948)
Bài ca Quốc tế lao động (5-1948)
Mùa không biên giới (8-1948)
Thu trên sông (9-1948)
Đàn xuân (12-1948)

1990 - 2001
Nắng Luanda (1990)
Từ thành phố xa xôi (1990)
Hãy hát cho đời hát lên (11-1991)
Hà Nội mùa xuân (1-1994)
Một đóa hoa đào thắm (1995)
Ai đã yêu (2-1995)
Mùa thu cho em (9-1995)
Trở về thăm trường cũ (1995)
Hà Nội trái tim hồng (10-1997)
Chào ASEAN (1997)
Chúc mừng năm mới (1-2001)

Chú thích

Liên kết ngoài
Bài phỏng vấn Việt Lang trên Vietnamnet
Ai là người viết "Bài ca Quốc tế Lao động"? - Bài viết của Nguyễn Thụy Kha trên báo Lao động

Nhạc sĩ tiền chiến
Nhạc sĩ nhạc đỏ


title: Laccophilus mexicanus

text:
Laccophilus mexicanus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Aubé miêu tả khoa học năm 1838.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Laccophilus


title: Agrostistachys hookeri

text:
Agrostistachys hookeri là một loàithực vật thuộc họ Euphorbiaceae. Đây là loài đặc hữu của Sri Lanka.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Agrostistachys hookeri. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Sri Lanka
h


title: Nhữ Châu

text:
Nhữ Châu (chữ Hán giản thể: 汝州市, Hán Việt: Nhữ Châu thị) là một thị xã cấp phó địa khu của địa cấp thị Bình Đỉnh Sơn, tỉnh Hà Nam Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.

Thị xã Nhữ Châu được thành lập năm 1988 từ huyện Lâm Nhữ (còn gọi là huyện Lương). Thị xã này có diện tích 1.571,82 km², dân số năm 2018 là 968.400 người. Thị xã Nhữ Châu có mã số bưu chính 467500.

Lịch sử
Năm Khai Hoàng thứ 4 (584) thời Tùy Văn Đế lập Y Châu, đến năm Đại Nghiệp thứ 2 (606) thời Tùy Dạng Đế đổi tên thành Nhữ Châu, trụ sở đặt tại huyện Lương, và đây là lần đầu xuất hiện tên gọi “Nhữ Châu”. Đến năm Thiên Bảo thứ nhất (742) thời Đường Huyền Tông đổi Nhữ Châu thành quận Lâm Nhữ. Quận Lâm Nhữ bao gồm 6 huyện là Lương, Lâm Nhữ, Giáp, Lỗ Sơn, Long Hưng, Diệp. Cả 6 huyện này đều chịu sự quản lý của kinh thành. Đến năm Càn Nguyên thứ 1 (758) thời Đường Túc Tông lại đổi tên quận Lâm Nhữ thành Nhữ Châu.

Đầu niên hiệu Hồng Vũ  thời Minh Thái Tổ thì bỏ huyện Lương nhập vào Nhữ Châu. Tới tháng 9 năm Thành Hóa thứ 12 (1476) thời Minh Hiến Tông thì Nhữ Châu là châu trực lệ duy nhất trong tỉnh Hà Nam, do các châu cấp huyện khác đều thăng làm phủ. Tới tháng 3 năm Dân Quốc thứ 2 (1913) đổi châu trực lệ Nhữ Châu thành huyện Lâm Nhữ, thuộc đạo Dự Tây (trụ sở tại Lạc Dương). Tháng 8 năm 1988 nâng cấp huyện Lâm Nhữ thành thị xã Nhữ Châu, do thành phố Bình Đỉnh Sơn quản lý. Tháng 6 năm 2011 thị xã Nhữ Châu được thí điểm làm thị xã do tỉnh Hà Nam trực tiếp quản lý (phó địa cấp thị), tới ngày 1 tháng 1 năm 2014 thì chính thức trở thành phó địa cấp thị do tỉnh Hà Nam trực tiếp quản lý, nhưng tới ngày 1 tháng 1 năm 2018 thì quyền quản lý bộ phận hành chính lại được giao lại cho địa cấp thị Bình Đỉnh Sơn.

Phân chia hành chính
Nhữ Châu chia thành 21 đơn vị cấp hương, gồm 6 nhai đạo biện sự xứ, 13 trấn và 2 hương.
 Nhai đạo: Môi Sơn, Phong Huyệt Lộ, Chung Lâu, Tẩy Nhĩ Hà, Nhữ Nam, Tử Vân Lộ.
 Trấn: Ký Liệu, Ôn Tuyền, Lâm Nhữ, Tiểu Đồn, Dương Lâu, Mãng Xuyên, Miếu Hạ, Mễ Miếu, Lăng Đầu, Chỉ Phường, Đại Dục, Hạ Điếm, Tiêu Thôn.
 Hương: Vương Trại, Kỵ Lĩnh.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Hà Nam (Trung Quốc)
Bình Đỉnh Sơn


title: Kèo

text:
Kèo, trong kiến trúc cổ Việt Nam, là hệ thống gỗ kết nối các đầu cột của vì. Kèo có dạng hình tam giác cân để đỡ hai mái dốc về hai phía. Kèo có thể liên kết theo nhiều kiểu: kiểu giá chiêng, kiểu chồng rường, kiểu giả thủ, kiểu cột trốn, kiểu ván mê,... Thường thì có hai, hoặc ba trong số các kiểu này được kết hợp với nhau để khai thác được cùng lúc các ưu điểm của mỗi kiểu. Các kèo chịu sức nặng của mái, truyền sức nặng này xuống vì và được vì tiếp tục truyền xuống phần nền nhà (còn gọi là đài cơ).

Hai vì kèo liên tiếp được kết nối bởi các thanh vuông góc với mặt phẳng vì tạo thành gian của nhà. Các thanh này có tên gọi là các xà: Xà thượng, xà hạ, hay xà tử (xà hiên) tùy theo vị trí cao độ của nó trên các cột cái hay cột hiên. Nối giữa xà thượng và xà hạ có khi là một tấm ván, được gọi là ván lá gió. Nhiều gian tạo nên không gian nhà. Trong hình tam giác của vì kèo thì cạnh đáy là câu đầu (quá giang, xà ngang), cạnh nghiêng là thanh kèo (hoặc kẻ). Các hoành (xà gồ) đặt vuông góc trên thanh kèo là kết cấu chính đỡ mái dốc (qua lớp đệm gồm có rui và mè hoặc cầu phong và litô).

Xem thêm
Vì
Bảy (kiến trúc)

Tham khảo

Kiến trúc cổ Việt Nam


title: San José, Costa Rica

text:
San José (tiếng Tây Ban Nha: San José; ) là thủ đô và cũng là thành phố lớn nhất của Costa Rica.

Nằm ở trung tâm của vùng đại đô thị bao gồm một số thị trấn phụ cận trong Thung lũng Trung tâm Costa Rica, San José là trung tâm kinh tế và giao thông của quốc gia Trung Mỹ này. San José cũng là lỵ sở của Tổng San José (cantón Central de San José).

Với địa vị là thủ đô, San José là nơi đặt trụ sở của các cơ quan công quyền. Được thành lập năm 1738, San José là một trong những thủ đô châu Mỹ Latin trẻ nhất. Tuy hình thành vào thế kỷ 18, mãi đến năm 1823 San José mới được chọn làm thủ đô.

Ngày nay đây là một thành phố hiện đại với sinh hoạt thương mại sầm uất, là một điểm đón tiếp nhiều du khách nước ngoài.

Lịch sử
Theo Hiến chương Lâm thời của Costa Rica năm 1821 thì thủ phủ phải luân chuyển giữa bốn thị trấn chính: Cartago, San José,  Heredia và Alajuela. San José tiếp nhận vai trò thủ đô lần đầu tiên từ Tháng Năm đến Tháng Tám năm 1822. Không lâu sau đó chiến tranh bộc phát giữa hai phe: nhóm bảo hoàng (tập trung ở Cartago và Heredia) và nhóm cộng hòa (chủ yếu ở San José và Alajuela). Nhóm thứ nhất muốn nhập Costa Rica vào Đế quốc México trong khi nhóm thứ hai chống lại, đòi độc lập. Dân quân phe Cộng hòa dấy binh đánh chiếm được Cartago rồi tuyên bố chuyển hẳn thủ phủ về San José cho đến năm 1834 thì trao lại cho thị trấn Alajuela. Dân Cartago bất bình lại nổi lên tấn công San José năm 1835 nhưng bị đánh bại.

Dân số
Dân số chính thức của thành phố là 346.799, tương ứng với dân số của toàn tổng San José. San José xếp hạng đông nhất trong tất cả 20 tổng thuộc tỉnh San José.

Nếu xét về cả khu đô thị gồm các ngoại ô thì San José vươn rộng, vượt ranh giới tổng San José để bao gồm 1/3 dân số toàn quốc. Thành phố này chi phối các thị trấn phụ cận như Alajuela, Heredia và Cartago) trong Thung lũng Trung tâm.

Địa lý
San José nằm ở cao độ 1161 m trên mực nước biển nên dù nằm trong vùng nhiệt đới, thành phố có khí hậu mát mẻ quanh năm. Nhiệt độ trung bình là 23 độ C và lượng mưa quân bình là 150 mm hằng tháng.

Công sở
Đại học Costa Rica được thành lập ở San José từ năm 1843, lúc đầu mang tên "Đại học Santo Tomás".

San José cũng là nơi đặt trụ sở của Tòa án Nhân quyền Liên Mỹ.

Ngành hàng không có Sân bay quốc tế Juan Santamaría, cách San José 23 km về phía tây bắc, thuộc thị trấn Alajuela.

Tham khảo

Thư mục

Liên kết ngoài

 Municipalidad de San José: office of the Mayor of San José

Thủ đô Nam Mỹ
Thành phố, thị xã Costa Rica
Thủ đô Bắc Mỹ
Khu dân cư ở Costa Rica


title: Bourg-de-Visa

text:
Bourg-de-Visa là một xã của tỉnh Tarn-et-Garonne, thuộc vùng Occitanie, miền nam nước Pháp.

Tham khảo

Xã của Tarn-et-Garonne


title: Le Grais

text:
Le Grais là một xã thuộc tỉnh Orne trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 225 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Grais


title: Rang, Doubs

text:
Rang là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN
Rang on the intercommunal Web site of the region

Xã của Doubs


title: Sphecodes niger

text:
De Sphecodes niger (tên tiếng Anh: zwarte bloedbij) là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Hagens mô tả khoa học năm 1874.

Chú thích

Tham khảo

Sphecodes
Động vật được mô tả năm 1874


title: Paradmeta

text:
Paradmeta là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Lasioglossum carneiventre

text:
Lasioglossum carneiventre là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Dours mô tả khoa học năm 1872.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1872


title: Pinalia polyura

text:
Pinalia polyura là một loài phong lan.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

polyura
Pinalia


title: Danh sách thành phố của Ý có dân số trên 20.000 dân

text:
Dưới đây là danh sách được thống kê vào năm 2001.

Tham khảo

it:Comuni italiani con più di 50.000 abitanti
mk:Листа на градови во Италија


title: La Bourboule

text:
La Bourboule là một xã thuộc tỉnh Puy-de-Dôme trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes miền trung nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 850 mét trên mực nước biển.

1.La Bourboule là một thị trấn trung du nằm ở phía tây nam của bộ phận Puy-de-Dôme, trong phần mở rộng của thung lũng Haute Dordogne. Chính xác hơn, nó nằm ở nơi hợp lưu của con sông này và dòng Vendeix (một trong những phụ lưu dài 7,2 km của nó) . Nó nằm trong một thung lũng băng ở độ cao trung bình 852 mét.Nó đã được hưởng lợi từ các nhãn “spa”, “du lịch”, “green station” , “snow village” và “Famille Plus” kể từ năm 20064. Nó cũng là thành viên của hiệp hội các thị trấn spa lịch sử của Châu Âu (EHTTA, European Hiệp hội Thị trấn Nhiệt lịch sử)

2. Thời tiết

Khí hậu của nó là điển hình của vùng núi giữa với hiệu ứng foehn rõ rệt mang lại lượng mưa đáng kể (1.200 đến 1.400 mm / năm) phân bố tương đối tốt trong năm.

Một trạm thời tiết đã được hiệp hội Infoclimat lắp đặt, cho phép đọc chính xác ở vùng lân cận La Bourboule, nhưng trạm Météo- France gần nhất nằm ở Aulnat, gần Clermont-Ferrand, ở vùng đồng bằng.

3. Thủy văn

Hệ thống thủy văn của thành phố bao gồm bốn con sông được tham chiếu:

*Dordogne, dài 483 km;

*Vendeix 7,2 km hợp nhất với Dordogne;

*suối Vernières hay suối Cliergue dài 5,1 km, hợp lưu với Dordogne

*dòng Đại từ.

4.Các tuyến đường giao thông và vận tải

*Đường

Đường cục 996 và 130 về phía Mont-Dore
Đường bộ 996 và 130 hướng tới Mont-Dore vào tháng 3 năm 2011.

Thị trấn được cắt ngang bởi đường bộ 996 (trước đây là quốc lộ 496) nối Saint-Sauves-d'Auvergne với Mont-Dore và Issoire. Đường bộ 130 cũng dẫn đến làng Mont-Dore lân cận. Avenue Guéneau-de-Mussy là đường một chiều, từ Saint-Sauves, bạn cũng phải đi theo RD 129 và 129a.

Đường bộ 88 nối Murat-le-Quaire từ bắc xuống nam với RD 645 theo hướng La Tour-d'Auvergne qua Fenestre và Col de Vendeix. RD 129 khởi hành từ phía tây của ngôi làng theo hướng La Tour-d'Auvergne qua Liournat, thôn Saint-Sauves-d'Auvergne, nơi RD 610 rời đi dẫn đến Charlannes và cáp treo cũ.

Ngoài ra, La Bourboule có lối vào đường cao tốc thông qua A89 (giao lộ 25 de Saint-Julien-Sancy).

Đường cục 996 và 130 về phía Mont-Dore

Đường bộ 996 và 130 hướng tới Mont-Dore vào tháng 3 năm 2011.

Thị trấn được cắt ngang bởi đường bộ 996 (trước đây là quốc lộ 496) nối Saint-Sauves-d'Auvergne với Mont-Dore và Issoire. Đường bộ 130 cũng dẫn đến làng Mont-Dore lân cận. Avenue Guéneau-de-Mussy là đường một chiều, từ Saint-Sauves, bạn cũng phải đi theo RD 129 và 129a7.

Đường bộ 88 nối Murat-le-Quaire từ bắc xuống nam với RD 645 theo hướng La Tour-d'Auvergne qua Fenestre và Col de Vendeix. RD 129 bắt đầu từ phía tây của ngôi làng theo hướng La Tour-d'Auvergne qua Liournat, một ngôi làng của Saint-Sauves-d'Auvergne nơi RD 610 rời đi dẫn đến Charlannes7 và cáp treo cũ.

Ngoài ra, La Bourboule còn được hưởng lợi từ việc tiếp cận đường cao tốc qua A89 (nút giao 25 từ Saint-Julien-Sancy).

Xã của Puy-de-Dôme


title: Paracrepidomenus linearis

text:
Paracrepidomenus linearis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Paracrepidomenus


title: Neosalanx regani

text:
Neosalanx regani là một loài cá thuộc họ Salangidae. Đây là loài đặc hữu của Nhật Bản. Chúng có tên là ariakehimeshirauo (アリアケヒメシラウオ) trong tiếng Nhật có nghĩa là loài cá bống băng (shira-uo) ariakehime.

Loài cá này chỉ được tìm thấy ở khu vực Midori và sông Chikugo ở Kyushu. Chiều dài tối đa của chúng vào khoảng . Vòng đời của lài cá này vào khoảng 1 năm.

Chú thích

Tham khảo
 Kottelat, M. 1996. Neosalanx regani. 2006 IUCN Red List of Threatened Species Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

R
Động vật được mô tả năm 1937
Cá Nhật Bản


title: Tản Đà

text:
Tản Đà (chữ Hán: 傘沱, 19 tháng 5 năm 1889 - 7 tháng 6 năm 1939) tên thật Nguyễn Khắc Hiếu (阮克孝), là một nhà thơ, nhà văn và nhà viết kịch nổi tiếng của Việt Nam. Bút danh Tản Đà của ông là tên ghép giữa núi Tản Viên và sông Đà, quê hương ông.

Trong văn học Việt Nam đầu thế kỷ 20, Tản Đà nổi lên như một ngôi sao sáng, vừa độc đáo, vừa dồi dào năng lực sáng tác. Ông là một cây bút phóng khoáng, xông xáo trên nhiều lĩnh vực. Đi khắp miền đất nước, ông đã để lại nhiều tác phẩm với nhiều thể loại. Ông đã từng làm chủ bút tạp chí Hữu Thanh, An Nam tạp chí. Với những dòng thơ lãng mạn và ý tưởng ngông nghênh, đậm cá tính, ông được đánh giá là người chuẩn bị cho sự ra đời của thơ mới trong nền văn học Việt Nam, là "gạch nối giữa hai thời kỳ văn học cổ điển và hiện đại".

Ngoài sáng tác thơ, Tản Đà còn giỏi trong việc dịch thơ Đường thành thơ lục bát và được biết đến như một người dịch thơ Đường ra ngôn ngữ Việt hay nhất.

Tiểu sử
Tản Đà sinh ngày 19 tháng 5 năm 1889 (20 tháng 4 năm Kỷ Sửu, Thành Thái nguyên niên), tại làng Khê Thượng, huyện Bất Bạt, tỉnh Sơn Tây (nay là xã Sơn Đà, huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội), nguyên quán ở làng Lủ tức làng Kim Lũ, huyện Thanh Trì thuộc phủ Thường Tín, tỉnh Hà Đông (nay là phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội).

Ông thuộc dòng dõi quyền quý, có truyền thống khoa bảng. Tổ tiên ông xưa kia có nhiều đời làm quan dưới triều Lê. Sau Gia Long lên ngôi, dòng họ này thề sẽ không đi thi, không làm quan với tân triều. Đến thời cha ông là Nguyễn Danh Kế (阮名繼), do hoàn cảnh gia đình cực khổ, lại phải nuôi mẹ già, đành lỗi ước với tổ tiên. Nguyễn Danh Kế thi đỗ cử nhân, làm quan cho triều Nguyễn đến chức Ngự sử trong Kinh, giữ việc án lý, nổi tiếng là người có tài văn án trong triều. Ông Kế vốn là người phong lưu tài tử, thường lui tới chốn bình khang và quen với bà Lưu Thị Hiền ở phố.

Bà Lưu Thị Hiền (流氏賢) có nghệ danh Nhữ Thị Nhiêm (汝氏蚦), là một đào hát tài sắc ở Hàng Thao - Nam Định, bà lấy lẽ ông Nguyễn Danh Kế khi ông làm tri phủ Xuân Trường (Nam Định). Bà là người hát hay, có tài làm thơ chữ Nôm. Tản Đà là con trai út của cuộc lương duyên giữa tài tử và giai nhân này.

Trong những người anh em còn lại, có người anh ruột (cùng cha khác mẹ) với Tản Đà là Nguyễn Tái Tích, là người có nhiều những ảnh hưởng to lớn tới cuộc đời sau này của Tản Đà. Ông Tích sinh năm 1864, nối nghiệp cha đi thi đỗ Phó bảng và ra làm quan. Ông là người thanh liêm chính trực, nên đường hoạn lộ cũng không yên ổn, sau làm ở cục Tu thư, rồi Hiệu trưởng trường Tân Quy, Đốc học Vĩnh Yên. Tản Đà từ nhỏ sống với ông, phải nhiều lần di chuyển tới những nơi ông Tích được bổ nhiệm: Yên Mô - Ninh Bình, Vụ Bản - Nam Định, Quảng Oai - Sơn Tây, Vĩnh Tường - Vĩnh Yên.

Thiếu niên
Thời niên thiếu của Tản Đà trải nhiều giai đoạn khóc cười. Năm lên 3 tuổi, bố mất, cuộc sống gia đình trở nên cùng túng. Năm sau, vì bất hoà với nhà chồng, bà Nghiêm bỏ đi, trở lại nghề ca xướng. 8 năm sau, xảy ra chuyện chị ruột ông cũng theo mẹ làm nghề đó (năm Tản Đà 13 tuổi). Những sự kiện đã để lại nhiều dấu ấn khó phai trong tâm hồn.

Tản Đà hấp thụ nền Nho giáo từ nhỏ, được ông Tích nhiệt tình hướng vào con đường cử nghiệp. Theo hồi ký trong 1 bài thơ thì 5 tuổi ông học Tam tự kinh, Ấu học ngũ ngôn thi, Dương tiết,... 6 tuổi học Luận ngữ, kinh, truyện và chữ quốc ngữ, 10 tuổi biết làm câu đối, 11 tuổi làm thơ văn. Ông rất thích làm văn, lại được anh hết lòng chỉ dẫn, nên 14 tuổi đã thạo các lối từ, chương, thi, phú. Lúc còn học ở trường Quy thức - một trường học thực nghiệm cải cách của Pháp mở ở Hà Nội-, ông viết bài "Âu Á nhị châu hiện thế" bằng chữ Hán, được các báo ở Hồng Kông đăng trong mục xã thuyết. Năm 15 tuổi, ông đã nổi tiếng là thần đồng của tỉnh Sơn Tây.

Giai đoạn niên thiếu của Tản Đà phần lớn dành cho chuyện thi cử, đến năm 19 tuổi, ông mới có những rung cảm tình ái đầu đời. Đó là mối tình với con gái nhà tư sản Đỗ Thận. Năm sau ông lại yêu con gái ông tri huyện phủ Vĩnh Tường. Nhưng 2 mối tình này đều không được trả lời.

Năm 1909 (Kỷ Dậu), ông tham dự kỳ thi hương ở Nam Định, rồi trượt trong lần đi thi đầu tiên này. Ông về lại nhà ở Phủ Vĩnh Tường ôn tập. Trong thời gian này, ông say mê một cô gái bán tạp hoá ở phố hàng Bồ. Vì nhà nghèo, không có tiền hỏi cưới, ông đành nuôi hy vọng bằng cách tiếp tục đường khoa cử. Kỳ thi xảy đến, ông dùng bằng Ấm sinh để thi hậu bổ, nhưng bị rớt vì môn vấn đáp bằng tiếng Pháp. Mùa thu năm ấy, ông lại đi thi hương, nhưng lại trượt. Chuyện tình với cô bán sách tan vỡ, cô đi lấy chồng. Ông chán nản bỏ về Hòa Bình tìm khuây lãng. Tại đây nhờ sự giới thiệu của anh rể là nhà thơ trào phúng Nguyễn Thiện Kế, Tản Đà kết giao với nhà tư sản Bạch Thái Bưởi. Hai người bạn mới gặp đã như quen, cùng vào dãy Hương Sơn, ngọn Chùa Tiên, đêm ngày uống rượu, làm thơ, đọc sách, thưởng trăng, sống theo lối "tịch cốc". Lúc này lần đầu tiên ông đọc Tân thư, sách của Khang Hữu Vi, Lương Khải Siêu, tìm hiểu về cách mạng Tân Hợi. Nhiều bài thơ và tư tưởng đặc biệt của ông ra đời trong giai đoạn này.

Năm 1913, anh cả Nguyễn Tài Tích mất. Tản Đà về Vĩnh Yên làm nghề báo, tờ báo ông cộng tác đầu tiên là "Đông Dương tạp chí" của Nguyễn Văn Vĩnh, phụ trách mục "Một lối văn nôm".

Đến năm 1915, ông lấy vợ là bà Nguyễn Thị Tùng, con gái ông Nguyễn Mạnh Hương tri huyện ở tỉnh Hà Đông, trở thành anh em cột chèo với nhà văn Phan Khôi. Ông Hương là thân sinh của nhà văn Nguyễn Tiến Lãng. Cũng năm này ông có tác phẩm hay, đăng trên "Đông dương tạp chí", nhanh chóng có được tiếng vang trên văn đàn. Năm 1916, ông lấy bút danh Tản Đà là tên ghép giữa núi Tản, sông Đà, và chính thức chọn con đường của một người viết văn, làm báo chuyên nghiệp.

Thời kỳ vinh hiển

Từ 1915 đến 1926 là những năm tháng đắc ý nhất của Tản Đà. Năm 1915, cuốn sách đầu tiên của Tản Đà được xuất bản, gây tiếng vang lớn, đó là tập thơ "Khối tình con I".

Sau thành công đó, ông viết liền cuốn "Giấc mộng con" (cho in năm 1917) và một số vở tuồng: "Người cá", "Tây Thi", "Dương Quý Phi", "Thiên Thai" (diễn lần đầu năm 1916 tại Hải Phòng).

Năm 1917, Phạm Quỳnh sáng lập ra "Nam Phong tạp chí", và bài của Tản Đà có trên tạp chí này từ số đầu tiên. Năm 1918, Phạm Quỳnh ca ngợi cuốn "Khối tình con I" và phê phán cuốn "Giấc mộng con I", cả khen lẫn chê đều dùng những lời lẽ sâu cay, biến Tản Đà trở thành một hiện tượng trên văn đàn. Sau bài phê phán tư tưởng của "Giấc mộng con", Tản Đà thôi cộng tác với Nam Phong tạp chí và mở một số cuộc hội đàm để chống lại những lời phê phán đó, sự kiện này cũng được nhiều giới quan tâm.

Từ 1919 tới 1921, Tản Đà viết một loạt sách; truyện thì có "Thần tiền", "Đàn bà Tàu" (1919); sách giáo khoa, luân lý thì có "Đài gương", "Lên sáu" (1919), "Lên tám" (1920), thơ thì có tập "Còn chơi" (1921). Thời kỳ này ông quen với một nhà tư sản nữa là ông Bùi Huy Tín, cùng nhau du lịch khắp Bắc, Trung kỳ và làm chủ bút "Hữu thanh tạp chí" một thời gian.

Năm 1922, Tản Đà thành lập "Tản Đà thư điếm" (sau đổi thành "Tản Đà thư cục"), đây là nhà xuất bản riêng đầu tiên của ông. Tại đây đã xuất và tái bản hết những sách quan trọng trong sự nghiệp của Tản Đà; "Tản Đà tùng văn" (tuyển cả thơ và văn xuôi, trong đó có truyện "Thề Non Nước", 1922); "Truyện thế gian" tập I và II (1922), "Trần ai tri kỷ" (1924), "Quốc sử huấn nông (1924), và tập "Thơ Tản Đà" (1925). Ngoài ra thư cục này còn cho xuất bản sách của Ngô Tất Tố, Đoàn Tư Thuật.

Năm 38 tuổi (1926), Hữu Thanh tạp chí đình bản, Tản Đà cho ra đời "An Nam tạp chí" số đầu tiên với tòa soạn ở phố Hàng Lọng. Sự ra đời của "An Nam tạp chí", tờ báo mà Tản Đà dành hết tâm huyết, đã bắt đầu quãng đời lận đận của ông.

Cuối đời lận đận

Thời kỳ đầu làm chủ "An Nam tạp chí", Tản Đà chưa thiếu thốn nhiều, ông thường đi du lịch: khi thì lên đề thơ ở núi Non Nước - Ninh Bình (bài Vịnh hòn đá), khi thì vào Trung Kỳ thăm Phan Bội Châu, khi thì ở Sài Gòn gặp Diệp Văn Kỳ, ra Bình Định thăm mộ cũ nhà Tây Sơn, về Hải Phòng sống với con tướng Cần Vương đô thống Thuật. Ông vừa làm báo vừa đi chơi do đó tạp chí "An Nam" cũng ra rải rác, thất thường. Dần dần, ông túng quẫn, những cuộc đi là để trốn nợ hoặc giải sầu, hoặc là tìm người tài trợ cho báo.

Thời kỳ này ông viết cũng nhiều, các tập "Nhàn tưởng" (bút ký triết học, 1929), "Giấc mộng lớn" (tự truyện, 1929), "Khối tình con III" (in lại thơ cũ), "Thề non nước" (truyện), "Giấc mộng con II" (truyện), lần lượt ra đời.

Năm 1931-1932, Tản Đà có cuộc bút chiến nổi tiếng với Phan Khôi về luân lý và Tống Nho. Ông có câu nói đi vào lịch sử khi kết án Phan Khôi: "vu hãm tiên hiền, loạn ngôn hoặc chúng, bại hoại phong quá" và đòi đem Phan Khôi ra Văn Miếu quất roi vào đít. Thời gian này, ông có vào Sài Gòn ít lâu và đảm nhận phụ trương văn chương cho tờ báo của ông Diệp Văn Kỳ, và cư ngụ tại Xóm Gà.

Năm 1933, khi phong trào Thơ Mới đang nổi lên, thì "An Nam tạp chí" của Tản Đà chính thức đình bản sau 3 lần đình bản và 3 lần tái bản. Sự kiện này khi đó bị nhiều người thuộc phe "thơ mới" đem ra cười cợt, trong đó có Tú Mỡ Hồ Trọng Hiếu, đã viết một bài "văn tế An Nam tạp chí" với lời lẽ xỏ lá. Thời kỳ đầu của phong trào thơ mới, Tản Đà im lặng. Mãi đến năm 1934, ông mới có một vài lời khuyên nhẹ nhàng gửi các nhà thơ Mới.

Tuy vậy, với vai trò là nhà thơ nổi tiếng nhất trong làng thơ cũ đương thời, Tản Đà vẫn là một đối tượng chính để những người thuộc phe thơ mới tìm cách đánh đổ. Tờ Phong hóa của Tự Lực văn đoàn rất hăng hái chê ông, chê mọi thứ, từ tính nghiện rượu, nói nhiều lúc say, hay say, cho đến cái mũi ửng đỏ của Tản Đà cũng bị chê nốt.

Do ảnh hưởng của phong trào Thơ Mới và phong trào theo Tân học, Tản Đà, con người thuộc phe cựu học, làm thơ cũ đã dần dần trở nên cô độc. Tên tuổi ông gần như bị đẩy lui vào dĩ vãng, nhường chỗ cho các nhà thơ mới: Xuân Diệu, Thế Lữ, Lưu Trọng Lư... Cộng với việc An Nam tạp chí đình bản vĩnh viễn, cuộc sống của Tản Đà vốn nghèo túng lại càng trở nên thiếu thốn hơn, phải chạy ngược chạy xuôi để kiếm sống. Có khi người ta thấy ông ở khu Bạch Mai dạy chữ Nho. Có lúc ở Hà Đông, đăng quảng cáo lên mấy tờ báo: "Nhận làm thuê các thứ văn vui, buồn, thường dùng trong xã hội - Tản Đà Nguyễn Khắc Hiếu". Năm 1938, ông còn mở cả một phòng đoán số Hà Lạc để xem bói.

Được tôn vinh và qua đời

Những năm cuối đời trải qua hắt hiu, buồn thảm như thế, nhưng Tản Đà còn được an ủi là ông bỗng được mọi người quan tâm trở lại. Phe "thơ mới" sau chiến thắng, đã không còn đả kích Tản Đà. Họ bắt đầu lật lại những gì Tản Đà đã cống hiến xưa nay, họ ca ngợi Tản Đà, xem ông như một ông Thánh của làng thơ... Tờ Ngày nay của Tự Lực văn đoàn, trước kia chê ông tới không còn chỗ chê, thì nay lại mời ông cộng tác, hết lời ca ngợi những bài thơ Đường do ông dịch.

Lúc này sức khỏe của Tản Đà suy yếu, ông dành hết tâm sức cho việc dịch thuật và biên tập: Liêu Trai chí dị của Bồ Tùng Linh (Tân Dân xuất bản, 1937), "Vương Thúy Kiều chú giải tân truyện" (in năm 1940, sau khi ông mất), "Thời hiền thi tập", "Khổng Tử lược truyện" (đã thất lạc)...

Ngày 7 tháng 6 năm 1939 (tức 20 tháng 4 năm Kỷ Mão), ông mất (50 tuổi) sau một thời gian chống chọi với bệnh gan, trên cái giường nát tại nhà riêng số 71 Ngã tư Sở, huyện Hoàn Long, tỉnh Hà Đông (nay là quận Đống Đa, Hà Nội), để lại vợ và bảy đứa con. Di thể của ông được an táng tại nghĩa trang Quảng Thiện (nay thuộc Thượng Đình, Thanh Xuân, Hà Nội).

Nghe tin Tản Đà mất, làng văn nghệ trong nước vừa yên ắng sau vụ "thơ mới - cũ" lại trở nên xôn xao. Một loạt các bài báo tưởng niệm Tản Đà được ra mắt ngay sau đó: Khái Hưng có "Cái duyên của Tản Đà", "Vài chuyện vui về thi sĩ Tản Đà", Xuân Diệu có "Công của thi sĩ Tản Đà", ông Lâm Tuyền Khách có "Một tháng với Tản Đà: đời làm báo của Tản Đà", Lưu Trọng Lư có "Bây giờ, khi nắp quan tài đã đậy lại", Phan Khôi có "Tôi với Tản Đà thi sỹ", Nguyễn Tuân có "Tản Đà, một kiếm khách"..v..v. Những bài viết này thể hiện sự kính trọng, quý mến đối với con người Tản Đà, người mà cách đây vài năm còn bị họ đả kích, chế giễu.

Năm 1941, Hoài Thanh và Hoài Chân cho in tác phẩm "Thi nhân Việt Nam" nổi tiếng, đã cung kính đặt Tản Đà lên ngồi ghế "chủ suý" của hội tao đàn, ở những trang đầu tiên, như một người mở lối cho thi ca Việt Nam bước vào một giai đoạn tươi đẹp mới.

Năm 1963, di hài của Tản Đà đã được cải táng về cánh đồng Cửa Quán, thôn Hội Xá (quê vợ), xã Hương Sơn, tỉnh Hà Tây.

Con người của Tản Đà

Ngoài tài làm thơ, nhân cách của Tản Đà cũng rất được nhiều nhà nghiên cứu. Khái Hưng, lúc đầu khi chưa hiểu thơ Tản Đà, cũng rất thích ông nhờ vào tính cách, hay là thi sĩ Bùi Giáng trong "Đi vào cõi thơ": chê thơ Tản Đà "không có gì đặc sắc", song lại muốn Tản Đà sống lại để "nhậu một trận lu bù", và Trương Tửu ngay sau khi Tản Đà mất, cho ra một cuốn sách viết về Tản Đà là "Uống rượu với Tản Đà", trong đó kể lại nhiều câu chuyện làm nổi lên những phẩm chất của ông, ông gọi Tản Đà là Epicurien của Việt Nam. Nguyễn Tuân, một người lập dị không kém và cũng rất khâm phục Tản Đà, trong bài "Tản đà - một kiếm khách" phác họa ra một người sống cô độc ngoài hải đảo, cách xa trần thế, tưởng như một vị trích tiên.

Bên cạnh đó cũng có nhiều người tỏ ý "kính nhi viễn chi", thậm chí không chịu nổi tính cách của Tản Đà. Vũ Bằng nói: "Người như Tản Đà để ở xa mà kính trọng cảm phục thì được, chứ ở gần thì không thể nào chịu nổi!". Lưu Trọng Lư nhận xét: "Gặp Tản Đà một bận thì thật là một điều khoái trá vô cùng, gặp ông ấy lần thứ hai thì vẫn còn là một cái vui thích đã bắt đầu gượng gạo, và gặp đến lần thứ ba thì là một điều khó chịu. Và lần thứ tư, thứ năm, v.v... thì xin thú thực là một... tai nạn". Phan Khôi, được xem là khắc tinh với Tản Đà trên văn đàn, trong "Tôi với Tản Đà thi sỹ" viết: Cái lối đánh chén của ông Hiếu kề cà mất thì giờ lắm, tôi không chịu được, nên ít khi tôi ngồi trọn bữa rượu với ông. Ông đem hỏa lò để ở bàn mà tự làm lấy món ăn, có khi mãn một tiệc ăn người nhà phải thay than trong hỏa lò đến năm sáu bận. Thường thường một mình ông vừa ăn uống lại vừa viết nữa. Ông cho có thế mới là thú..

Chính Tản Đà cũng thường tự coi mình là "Khổng tử chi đồ", "trích tiên", một thế ngoại cao nhân, tỏ ra khác biệt với người dương thế. Ông thường làm những chuyện xưa nay hiếm: theo lời Ngô Tất Tố, lần vào Sài Gòn viết báo, Tản Đà đem theo vợ con nhưng cả lúc đến lẫn lúc đi, vợ con ông gửi cho Ngô Tất Tố thu xếp cả. Ngô Tất Tố là bạn thân của Tản Đà, có lần phác họa về con người ông: "Không có tiền thì rầu rĩ, oán trách, rũ người ra như con cú, thế mà một khi có tiền thì lại không muốn làm việc gì hết, chỉ uống và ăn, hết ăn lại uống. Chưa uống thì bảo không có rượu như cái máy không xăng nhớt không chạy được, uống vào say rồi thì nằm khoèo ra ngủ và lý luận một mình rằng say mà làm việc thì hỏi đời còn có cái gì thú nữa?". Tản Đà còn có tính tự phụ, không biết sửa sai, lại thích nghe nịnh nọt, Ngô Tất Tố kể: "không biết nghe lời anh em khuyên bảo. Cái số anh em thành thực khuyên ông rất hiếm, còn cái số nâng ông lên, sợ cái tài ông mà không dám làm mích lòng ông thì cả đống. Vì có nhiều kẻ nịnh ông một cách mù quáng như thế, ông bị hại mà không biết, mỗi ngày mỗi tự phụ thêm lên...".

Đa phần những người thân với Tản Đà, thường cho rằng ông rất khó gần. Điển hình là Ngô Tất Tố, người bạn thân nhưng đã tuyệt giao với ông trong suốt 10 năm cuối đời.

"Thi sĩ tửu đồ"

Chuyện tình cảm
Trong cuộc đời của Tản Đà, người ta đếm được có bốn mối tình đã mang lại cho ông nhiều cảm xúc. Đầu tiên là mối tình tuyệt vọng với cô gái họ Đỗ ở phố hàng Bồ. Đây là mối tình trong trắng và say đắm, nhưng không có kết cuộc tốt đẹp. Mối tình này đã làm ông đau khổ và tạo nên nhiều thi hứng, để làm nên những câu thơ đặc sắc:

"Vì ai cho tớ phải lênh đênh
Nặng lắm ai ơi, một gánh tình"

Trong cuốn "Giấc mộng con", ông đã viết một bài văn để tả mối tình này. Ông mô tả: "ở phố Hàng Bồ số nhà hơn hai mươi về dãy bên lẻ có một người con gái ngồi bán hàng tạp hoá, không biết có phải là tuyệt sắc hay không mà tự con mắt mình khi bấy giờ thì như ngoài người ấy không có ai là con gái...".

Tuy nhiên, do không có tiền cưới hỏi mà chuyện thi cử lại bất thành, Tản Đà đành chấm dứt cuộc tình thơ mộng. Cô gái xuất giá, Tản Đà viết: "Đời đáng chán hay không đáng chán? Cất chén quỳnh riêng hỏi bạn tri âm". Đây là chuyện tình đã gây ảnh hưởng nhiều nhất tới Tản Đà. Sau khi chia tay mối duyên đầu, ông trở nên chán nản, buồn bã. Để tìm khuây khoả, ông đi nhiều nơi: Việt Trì, Hòa Bình... Những câu thơ làm trong giai đoạn đau khổ này của Tản Đà đã vô tình mở đầu cho trào lưu văn học lãng mạn ở Việt Nam. Trước đó ít ai tả những nỗi buồn sâu kín, những nỗi chán đời rất trần tục như:

"Đêm thu buồn lắm chị Hằng ơi!
Trần thế em nay chán nửa rồi..."

"Trận gió thu phong rụng lá vàng
Lá rơi hàng xóm, lá bay sang
Vàng bay mấy lá năm già nửa
Hờ hững ai xui thiếp phụ chàng?"

Nhưng ngoài cô gái hàng Bồ mà người ta thường nhắc tới ra, theo Nguyễn Khắc Xương, còn có ít nhất ba mối tình thực nữa mà Tản Đà đã ghi lại trong thơ. Đó là mối tình với cô con gái út ông tri phủ Vĩnh Tường, cô nữ sinh 13 tuổi ở Nam Định, và cả cô đào Liên, người sắm vai Tây Thi trong vở kịch "Cô Tô tàn phá" do ông soạn giả kiêm đạo diễn. Những người tình này đều được ghi lại trong tập văn xuôi "Giấc mộng con".

Trên là tình thực, còn tình "mộng", Tản Đà có rất nhiều. Đó là những mối tình với Tây Thi, với Chiêu Quân, với Ngọc Nữ... mà người ta thường thấy trong "Khối tình con". Đặc biệt, còn có những cuộc tình nửa thực, nửa mộng, với những "tình nhân không quen biết". Khoảng năm Nhâm Tuất (1922), vào hội chùa Hương, Tản Đà do không có chi phí để đi hội, ông nhớ hội chùa, nhớ rau sắng, làm ra mấy câu thơ:

Muốn ăn rau sắng chùa Hương
Tiền đò ngại tốn, con đường ngại xa
Mình đi, ta ở lại nhà
Cái dưa thì khú, cái cà thì thâm"

Bài thơ phổ biến trên báo. Đến cuối tháng, ông nhận một bưu kiện là một bó rau sắng và một bài thơ, nhưng không ghi địa chỉ người gửi. Ông cảm kích, gọi người gửi ấy là "Tình nhân không quen biết" và làm thơ gửi tặng bằng cách đăng báo. Trước đó, ông đã viết nhiều bài thơ gửi "Tình nhân không quen biết", với ý muốn tìm kiếm một bạn tri âm tri kỷ trên khắp nước Việt Nam.

Xem những câu chuyện trên, người ta tin Tản Đà không nói ngoa khi ông thường nhận mình là "giống đa tình". Những mối tình đa dạng đã chắp cánh cho thi tài của ông, khiến ông trở thành một nhà thơ mở màn cho trào lưu lãng mạn sau này (phong trào thơ mới), với những bài thơ ghi dấu sự chuyển giao giữa hai thời đại.

Sự nghiệp

Thơ
Từ thập niên 1920 cho đến nửa đầu thập niên 1930, văn đàn Việt Nam không có một nhà thơ nào nổi tiếng và được yêu mến như Tản Đà. Kể cả khi phong trào thơ mới xảy ra, thì Tản Đà, sau khi "phái thơ mới" bị đả kích kịch liệt lại được chính những người đả kích mời về ngồi chiếu trên. Trong cuốn "Thi nhân Việt Nam", cuốn sách bình luận thơ mới rất giá trị, Hoài Thanh và Hoài Chân đã đặt bài tưởng niệm Tản Đà lên những trang đầu, với lời lẽ tôn kính.

Thơ cũng là lĩnh vực quan trọng nhất trong sự nghiệp phong phú của Tản Đà. Ông được coi là một thi sĩ, hơn hết các nghề khác. Ông sáng tác rất nhiều thơ, nhiều thể loại - cả về nội dung lẫn hình thức. Thơ ông hay diễn tả cảm giác say sưa, chán ngán đời thực, đắm chìm trong cõi mộng, những mối tình với người tri kỷ xa xôi, song cũng có những bài mang tính ẩn dụ, ngầm phê phán hiện thực.

Thơ Tản Đà thường làm theo thể thơ cổ phong, cũng có khi làm bằng Đường luật, đường luật phá thể, lục bát, song thất lục bát. Ông còn có tài sáng tác thơ dựa trên từ khúc, một hình thức âm nhạc của Trung Hoa, những bài "Tống biệt", "Cảm thu tiễn thu" nhờ sự phá cách, phối hợp nhiều thể loại thơ, có thể coi là cách tân về hình thức khá táo bạo. Một kiểu văn vần đặc biệt nữa mà ở đó, Tản Đà được sánh ngang với Nguyễn Công Trứ, Dương Khuê, Cao Bá Quát..., là hát nói hay ca trù (nay được xem như một thể loại thơ). Hát nói của Tản Đà thể hiện một triết lý sống phóng khoáng, một tâm hồn hay mơ mộng, hoài cổ nhưng man mác nỗi sầu nhân thế.

Ngoài thơ tự sáng tác, thơ dịch của Tản Đà cũng được đánh giá rất cao. Những bài thơ lục bát dịch từ thơ Đường của Tản Đà thường được cho là hay hơn các bản dịch khác, có bài hay hơn cả nguyên tác, vì sự tự nhiên, không bị gò bó mà chuyển tải cả tâm hồn mình vào đó. Ngoài thơ Đường, ông còn dịch những bài thơ dài như Trường Hận ca, dịch ra thể Song thất lục bát, được đánh giá rất cao, Bùi Giáng trong cuốn "Đi vào cõi thơ" tuy không đề cao thơ Tản Đà nhưng gọi bản dịch này là "vô tiền khoáng hậu".

Hát nói

Thơ ca dân gian

Văn
Chủ yếu là thể loại văn xuôi. Ngoài ra, còn có tùy bút, bút ký,...

Đả kích trực diện vào bọn quan lại bất lương, đồng thời bảo vệ những người nghèo.

Báo chí
Làm báo chí là một phần trong sự nghiệp rất phong phú của Tản Đà. Ông có phong cách làm báo đặc biệt, thường xuất hiện trong những cuộc bút chiến với những giọng điệu khó lẫn. Từng là cộng tác viên cho "Nam Phong", sau đó do bất đồng với Phạm Quỳnh mà sang làm chủ bút cho "Hữu Thanh". Về sau ông sáng lập ra "An Nam tạp chí" nhưng ba lần phải chịu cảnh đình bản vì lý do tài chính. Ở giai đoạn cuối đời còn cộng tác với "Văn học tạp chí" và cả "Ngày nay", tờ báo trước đó đã mạt sát ông nặng nề.

Có thể nói sự nghiệp báo chí của Tản Đà, cũng như cuộc đời của ông, thường gặp gian nan trắc trở. Song những đóng góp của ông trong thời buổi sơ khai của báo chí Việt Nam, là một cái giá trị mà người ta phải công nhận.

An Nam tạp chí
Xem chi tiết hơn trong bài An Nam tạp chí

Tản Đà người sáng lập ra tờ báo chuyên về văn học đầu tiên của Việt Nam: tờ "An Nam tạp chí". Số đầu tiên ra ngày 1 tháng 7 năm 1926, Tản Đà làm chủ báo, thư ký tòa soạn là Ngô Tất Tố. Tờ báo xem như gắn liền với sự nghiệp làm báo của Tản Đà, song nó không hoạt động yên ổn như ý, cho đến ngày chính thức "chết", tờ báo đã trải qua ba lần đình bản.

"An Nam tạp chí" đình bản lần đầu tiên vào tháng 3 năm 1927, sau khi ra được 10 số. Sau đó, đến năm 1929, Tản Đà hợp tác với một người ở Hàng Gai, cho tái bản tạp chí. Theo ông Lâm Tuyền Khách, sự tái bản này là ý của người kia, ra tạp chí để có dịp thu nợ vì Tản Đà nợ ông một món không dễ trả. Trên bìa "An Nam tạp chí" lúc ấy ghi Tản Đà là "chủ sự", còn ông nọ là "chủ nhân". Cũng theo ông Lâm Tuyền Khách, còn một lý do nữa là nếu ngày ấy An Nam tạp chí không tái bản thì sẽ bị thu giấy phép.

Lần tái bản này chỉ ra được vài số rồi lại đình bản. Đến tháng 4 năm 1931, "An Nam tạp chí" lại tái bản, lần này hoạt động đến ngày 1 tháng 3 năm 1933 thì đình bản vĩnh viễn vì lý do tài chính.

Tản Đà là cây bút chủ lực của "An Nam tạp chí", cách làm báo của ông có thể coi là khá đặc biệt. Theo Lâm Tuyền Khách, ban ngày ông không làm việc, chỉ uống rượu, nói chuyện hay đọc sách, đến hai - ba giờ đêm ông mới trở dậy thắp đèn viết cho đến sáng. Trong tờ báo nhiều khi độc giả thấy những bài viết đang liền mạch, tự nhiên bị bỏ dở trong một thời gian dài mới thấy Tản Đà xuất hiện viết tiếp.

Tờ "An Nam tạp chí" tuy tổng cộng chỉ có 48 số, lại hoạt động thất thường, thiếu chuyên nghiệp nhưng được coi là một trong những tờ đầu tiên có những đóng góp tích cực vào sự phát triển của văn học Việt Nam thời cận đại theo khuynh hướng hiện thực. Bên cạnh đó nó thể hiện một cách kín đáo lòng yêu nước của Tản Đà, qua những bài tiểu luận, bài thơ đăng rải rác.

Tranh luận văn học

Kịch

Dịch thuật, nghiên cứu

Phong cách văn chương
- Lãng mạn, bay bổng, vừa phóng khoáng, ngông nghênh, vừa cảm thương ưu ái.

- Có thể xem thơ văn ông như một gạch nối giữa hai thời văn học của dân tộc: trung đại và hiện đại.

- Ông có lối đi riêng vừa tìm về ngọn nguồn thơ ca dân gian và dân tộc vừa có những sáng tạo độc đáo tài hoa.

Phát ngôn

Những vần thơ tự bạch
Ông lên trời, xưng danh với trời:
Con tên Khắc Hiếu họ là Nguyễn
Quê ở Á châu về địa cầu
Sông Đà núi Tản nước Nam Việt

Khi bước vào sân khấu cuộc đời ông luôn tự hào về quê hương
Văn chương thời nôm na
Thú chơi có sơn hà
Ba Vì ở trước mặt
Hắc giang bên cạnh nhà

Sông Đà núi Tản đúc nên ai
Trần thế xưa nay được mấy người
Trung hiếu vẹn tròn hai khối ngọc
Thanh cao phô trắng một nhành mai

Lấy bút danh Tản Đà, ông hăm hở lập chí

Phận nam nhi tang bồng là chí
Chữ trượng phu ý khí nhường ai
Non sông thề với hai vai
Quyết đem bút sắt mà mài lòng son.

Nhưng tính ông lại ham chơi, nên ngòi bút cũng ngang tàng phóng khoáng

Trời sinh ra bác Tản Đà
Quê hương thời có cửa nhà thời không
Nửa đời năm, bắc, tây, đông
Bạn bè sum họp vợ chồng Biệt ly
Túi thơ đeo khắp ba kỳ
Lạ chi rừng biển, thiếu gì gió trăng...

Cũng ngòi bút ngang tàng ấy, khi hỏng thi ở trường Nam Định ông tự trào

Vùng đất Sơn Tây này một ông,
Tuổi chưa bao nhiêu văn rất hùng,
Sông Đà núi Tản ai hun đúc,
Bút thánh câu thần sớm vãi vung...
Bởi ông hay quá ông không đỗ,
 Không đỗ ông càng tốt bộ ngông!

Câu nói nổi tiếng

Thơ đục vào đá
Từ Đạm là tuần phủ Ninh Bình. Năm 1924, cho đục vào đá núi Non Nước, một bài thơ Nôm:
Trăng gió vui cùng hắnLầm than bận kệ ai
Ham chơi non với nướcCó phúc được ngồi dai
Năm sau Từ Đạm lại cho đục một bàn cờ và một bên đục hai lốt bàn chân của ông ta. Tản Đà thăm cảnh Dục Thúy Sơn, thấy những trò dởm của Từ Đạm, ông bực mình liền thuê thợ khắc đá, khắc bài thơ của mình cạnh bài thơ Từ Đạm. Bài thơ như sau:
Năm ngoái năm xưa đục mấy vầnNăm nay quan lại đục hai chân
Khen cho đá cũng bền gan thậtĐứng mãi cho quan đục mấy lần

Nhận xét

Đánh giá

Danh mục tác phẩm

Thơ
Khối tình con I (1916)
Khối tình con II (1916)
Tản Đà xuân sắc (1918)
Còn chơi (1921)
Thơ Tản Đà (1925)
Khối tình con III (1932)

Tuồng
Thiên Thai (1916)
Người cá (1917)

Văn
Giấc mộng con I (1917), tiểu thuyết
Khối Tình (1918, Đông Kinh ấn quán in), tản văn
Thần tiền (1919), truyện
Đàn bà Tàu (1919), tập truyện
Đài gương (1919), giáo khoa
Lên sáu (1920), giáo khoa
Lên tám (1920), giáo khoa
Tản Đà tùng văn (1922)
Truyện thế gian I (1922), tập truyện
Thề non nước (1922), truyện
Truyện thế gian II (1922), tập truyện
Trần ai tri kỷ (1924), truyện
Tản Đà nhàn tưởng (1929), bút ký triết học
Giấc mộng con II (1932), tiểu thuyết
Giấc mộng lớn (1932), tự truyện
Tản Đà văn tập (1932)

Kịch
Tây Thi (1922)
Tống biệt (1922)

Lịch sử
Quốc sử huấn mông (1924)

Dịch thuật
Liêu Trai chí dị (1934)

Nghiên cứu
Vương Thúy Kiều chú giải (1938)
Một số bài báo...

Viết về Tản Đà
Uống rượu với Tản Đà của Trương Tửu (1939)
Tản Đà uống rượu làm tôi say đến bay giờ của Vũ Bằng (1970)
Người ghét Tản Đà của Vũ Bằng

Chú thích

Tham khảo
Nguyễn Khắc Xương (con trai trưởng của Tản Đà, biên tập), Tuyển tập Tản Đà, Nhà xuất bản Văn học, Hà Nội 1996

Liên kết ngoài

 Tản Đà  trên Từ điển bách khoa Việt Nam
 Các tác phẩm thơ của Tản Đà

Tản Đà
Người chủ báo
Người Hà Tây
Dịch giả Việt Nam
Nhà viết kịch Việt Nam
Nhà văn Việt Nam thời Pháp thuộc
Nhà thơ Việt Nam thời Pháp thuộc
Mất năm 1939
Người họ Nguyễn tại Việt Nam
Người Sơn Tây


title: Monolepta thailandica

text:
Monolepta thailandica là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Kimoto miêu tả khoa học năm 1989.

Chú thích

Tham khảo

Monolepta