title: Lịch sử Hungary

text:
Hungary là một quốc gia ở Trung Âu. Lịch sử của nó theo tên này từ thời đầu Trung cổ, khi các lưu vực sông Pannonian bị những người Magyar chinh phục. Các vương quốc thời trung cổ của Hungary từ thế kỷ 14 đã bị suy yếu bởi sự mở rộng của Đế chế Ottoman, và sau khi chiến tranh kéo dài đã bị chia thành một phần Ottoman và một phần thuộc cai trị của Habsburg.

Sau khi sự thất bại của Đế chế Ottoman trước Habsburg Áo, các hoàng đế Habsburg đã trở thành người cai trị của tất cả các Hungary trong thế kỷ 18 và 19. Với sự sụp đổ của Áo-Hungary sau khi chiến tranh thế giới thứ I, Hungary giành được độc lập với tên Vương quốc của Hungary, sau khi kết thúc chiến tranh thế giới thứ II đã được chuyển đổi thành một phần của khối Đông Âu với tên Cộng hòa nhân dân Hungary. Kể từ khi cuộc cách mạng năm 1989, Hungary đã được một nước cộng hòa nghị viện, gia nhập Liên minh châu Âu vào năm 2004

Thời kỳ Tiền Magyar (trước năm 896)

Sau khi Đế chế Tây La Mã sụp đổ trước sự xâm nhập của các bộ tộc Đức và Carpath, nhiều dân tộc khác nhau đã di chuyển đến châu Âu sinh sống. Một trong số sớm nhất đó là người Hung, những người đã xây dựng hẳn một đế chế hùng mạnh tại châu Âu với vị thủ lĩnh nổi tiếng Attila. Trước đây có ý kiến cho rằng Attila là vị vua đầu tiên khai sinh ra dân tộc Hungary nhưng ngày nay, nhiều ý kiến lịch sử lại cho rằng nguồn gốc tên gọi "Hungary" không phải đến từ bộ lạc du mục người Trung Á này mà bắt nguồn từ người Magyar (chính là người Hungary sau này) vào thế kỉ 7, lúc đó là một phần của Liên minh Bulgar với tên gọi On-Ogour, có nghĩa là "Mười Mũi Tên".

Sau khi đế chế của người Hung suy tàn, bộ tộc Đức Ostrogoth và sau đó là người Lombard đã đến vùng đồng bằng Pannonia, người Gepid đồng thời cũng hiện diện tại phía đông bồn địa Carpath trong vòng 100 năm. Vào năm 568, thủ lĩnh Bayan của người Avar thành lập nước Avar Khaganate hùng mạnh, chinh phục các dân tộc láng giềng. Đất nước này sau đó bị suy yếu bởi những cuộc chinh chiến liên miên rồi kết thúc sự tồn tại 250 năm sau đó khi người Frank dưới sự lãnh đạo của Charlemagne tiến vào chinh phục từ phía tây và người Bulgaria dưới sự lãnh đạo của Krum uy hiếp từ phía đông. Không một quốc gia nào được thành lập trên lãnh thổ Hungary sau đó cho đến khi Arpad (845 - 907), thủ lĩnh của người Magyar (Hungary) thống nhất các bộ lạc Magyar lại và tiến vào vùng đồng bằng Pannonia sinh sống năm 896.

Hungary thời trung cổ (896 – 1526)

Hungary là một trong những quốc gia có lịch sử lâu đời nhất tại châu Âu. Đất nước này được thành lập năm 996, trước khi những tiểu vương quốc ở Pháp hay Đức được thành lập và sớm hơn cả sự thống nhất các vương quốc Anglo-Saxon tại đảo Anh. Nước Hungary trung cổ có diện tích lớn hơn nước Pháp và dân số đứng hàng thứ ba tại châu Âu lúc bấy giờ. Vào thế kỉ 9, Arpad, một thủ lĩnh người Magyar đã thống nhất các bộ lạc Magyar lại rồi đưa họ vào vùng đồng bằng Pannonia sinh sống. Với một lực lượng quân đội hùng mạnh, người Hungary đã mở nhiều cuộc chiến tranh chinh phục và thậm chí đã từng tấn công sang tận Tây Ban Nha. Đến thời hoàng tử Geza (970 - 997), ông đã quyết định đưa đất nước Hungary tiến theo mô hình chính trị và xã hội của các nước Tây Âu và trở thành một quốc gia Thiên chúa giáo.

Năm 1000 công nguyên, Vương quốc Hungary theo Đạo Thiên chúa được thành lập với sự kiện vua István I (975 - 1038) đăng quang năm 1000 với chiếc vương miện được gửi đến từ Giáo hoàng. Ông là con trai của Geza và mang dòng máu của thủ lĩnh Arpad. Năm 1006, vua István I củng cố quyền lực, tiêu diệt những người đối lập theo truyền thống tôn giáo nguyên thủy hoặc định liên minh với Đế chế Byzantine. Ông hoàn thành việc biến Hungary thành một nhà nước phong kiến theo Thiên chúa giáo, đồng thời mở rộng lãnh thổ và dân cư.

Năm 1222, vua Hungary András II sinh năm 1177, trị vì 1205 - 1235 khởi xướng Bộ luật Vàng (Golden Bull) của Hungary, có thể coi như bản hiến pháp đầu tiên trên lục địa châu Âu và tương tự như Magna Carta tại Anh mà sau đó, tất cả các vua Hungary khi đăng quang phải tuyên thệ. Bộ luật Vàng này hạn chế bởi quyền hạn của nhà vua và mở rộng quyền lực của giới quý tộc, hợp pháp hóa quyền bất tuân lệnh cũng như các quyền lợi khác của họ. Sau đó không lâu, Nghị viện Hungary được thành lập.

Khoảng năm 1241-1242, đất nước Hungary bị tàn phá nặng nề trước sự xâm lăng hung hãn của quân Mông Cổ, lúc đó đang tấn công khắp nhiều vùng đất từ châu Á đến châu Âu. Các nhà sử học đã ước tính có khoảng một nửa trong số 2 triệu dân của Hungary bấy giờ đã thiệt mạng trong chiến tranh. Sau khi quân Mông Cổ rút đi, vua Béla IV (sinh năm 1206, trị vì 1235-1270) đã củng cố lại sức mạnh phòng thủ của đất nước và cho xây dựng lại nhiều pháo đài bằng đá. Kết quả là khi người Mông Cổ lại sang xâm lấn năm 1286, họ đã bị hệ thống phòng thủ của người Hungary chặn lại và bị đánh thua tại Pest.

Vương triều Arpad tồn tại đến năm 1301 thì chấm dứt. Sau đó, vua Károly Róbert(1288-1342), người có họ ngoại với Arpad đã lên ngôi và trở thành vị vua đầu tiên của triều đại Angevin. Dưới sự cai trị của ông, nhiều chính sách tài chính và tiền tệ đã được tiến hành, thúc đẩy nền kinh tế Hungary phát triển, nhiều đô thị phát triển rực rỡ. Vị vua tiếp nới của triều đại Angevin là Lajos I Đại đế (sinh 1326, trị vì 1342-1382) đã đưa lãnh thổ Hungary mở rộng từ bờ Biển Đen đến biển Adriatic và sau đó còn trở thành vua của Ba Lan, tạo tiền đề cho mối quan hệ tốt đẹp giữa hai nước Hungary - Ba Lan.

Sau Ý, Hungary là quốc gia đầu tiên tại lục địa châu Âu xuất hiện phong trào Phục Hưng. Năm 1472, một xưởng in chính thức được thành lập tại thành phố Buda. Dưới triều vua Mátyás Corvin (sinh 1443, trị vì 1458-1490), Hungary trở thành một trung tâm văn hóa lớn của châu Âu. Thư viện Bibliotheca Corviniana là bộ sưu tập lớn nhất châu Âu các bộ biên niên sử, các tác phẩm triết học và khoa học trong thế kỉ 15. Thư viện này đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới.

Vào cuối thế kỉ 15, Hungary bắt đầu suy tàn dưới sự cai trị của vị vua bất tài Ulászló II (sinh 1456, trị vì 1490 - 1516). Năm 1514, một cuộc khởi nghĩa nông dân bùng nổ tại Hungary nhưng sau đó bị giới quý tộc đàn áp đẫm máu. Trong khi đó, Đế chế Ottoman ngày một lớn mạnh và uy hiếp Hungary. Năm 1521, pháo đài quan trọng bậc nhất của Hungary tại Beograd ngày nay thất thủ, và đến năm 1526, quân đội Hungary bị tiêu diệt trong trận Mohács. Cuộc cải cách tôn giáo diễn ra cùng thời gian đó tại châu Âu càng khiến Hungary trở nên hỗn loạn và tiến đến bờ vực sụp đổ.

Sự chiếm đóng của Ottoman giai đoạn 1526-1686

Thất bại tại trận Mohács với sự kiện vua Lajos II (1516 - 1526) tử trận đã mở đầu một thời kỳ hỗn loạn kéo dài tại đất nước Hungary. Giới quý tộc Hungary cùng lúc bầu lên hai vị vua là Ferdinand Habsburg (1526-1540) và János Szapolyai (1527-1540), hai bên xây dựng quân đội của riêng mình và đánh lẫn nhau khiến đất nước ngày càng suy yếu. Năm 1541, người Ottoman chinh phục được thành phố Buda và khiến Hungary vỡ thành ba mảnh: một phần ba ở phía tây bắc nằm dưới sự cai trị của triều đình Habsburg, một phần ba ở miền trung (thuộc lãnh thổ Hungary ngày nay) bị Ottoman và một phần ba ở phía đông trở thành Công quốc Transilvania, một nước lớn bán độc lập, chư hầu của Ottoman. Khoảng 150 năm sau đó, triều đình Habsburg đã giành lại toàn bộ quyền kiểm soát Hungary.

Trong thời gian này, thành phố Pozsony, tức Bratislava (thủ đô Slovakia ngày nay) đã trở thành thủ đô mới của Hungary. Thành phố Nagyszombat (nay là Trnava) trở thành một trung tâm tôn giáo lớn. Từ năm 1604 đến năm 1711, những cuộc chiến chống lại ách áp bức của người Áo cũng tăng lên, tiêu biểu là cuộc khởi nghĩa của Rakoczi Ferenc nhưng sau đó đã bị thất bại.

Từ Cách mạng Hungary 1848 đến Đế chế Áo-Hung

Ngày 15 tháng 3 năm 1848, những cuộc biểu tình lớn nổ ra trên các đường phố Pest và Buda trong cao trào cách mạng tư sản đang lan khắp châu Âu năm 1848. Đối mặt với những cuộc nổi dậy liên tiếp ngay tại chính kinh đô Viên, triều đình Habsburg đã phải tạm thời chấp nhận những yêu cầu của người Hungary. Nhưng sau khi cuộc cách mạng tại Áo bị đàn áp, triều đình Habsburg đã kích động người Croatia, Serbia và Romania chống lại chính phủ Hungary. Chính phủ cách mạng của Hungary cũng nhận được sự ủng hộ của một bộ phận lớn người Slovak, Đức, Rusyn, Do Thái. Tướng János Damjanich, một người Serbia đã trở thành người anh hùng lịch sử của dân tộc Hungary khi lãnh đạo một đội quân cách mạng của nước này. Lúc ban đầu, quân đội Hungary đã giành được một số thắng lợi bước đầu nhưng sau khi triều đình Habsburg cầu viện nước Nga, quân Nga hoàng đã tràn vào và dập tắt cuộc khởi nghĩa. Ngày 6 tháng 10 năm 1849, 13 vị tướng lĩnh trong quân đội cách mạng Hungary và thủ tướng Lajos Batthyany đã bị xử tử.

Sau khi nước Áo bị quân Phổ đánh bại năm 1866, để củng cố quyền lực của mình tại châu Âu, đế quốc Áo đã liên kết với vương quốc Hungary để thành lập Đế quốc Áo-Hung (năm 1867). Đế quốc Áo-Hung gồm 2 phần là Áo và Hungary, mỗi nước có chính phủ và các chính sách quân sự, đối ngoại riêng biệt với nhau. Thời kỳ này, Vương quốc Hungary đã có những bước tiến ấn tượng về mặt kinh tế, bước đầu được công nghiệp hóa mặc dù cơ cấu kinh tế vẫn chủ yếu dựa trên nông nghiệp, còn khá lạc hậu so với các nước tư bản Tây Âu.

Trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, Áo-Hung chiến đấu bên phe Liên minh Trung tâm của Đế chế Đức, Bulgaria và Đế chế Ottoman. Những khó khăn về kinh tế, các thất bại quân sự cũng như sự bất mãn của người dân đã khiến Đế quốc Áo-Hung sụp đổ hoàn toàn vào năm 1918, trên cơ sở đó hình thành các quốc gia mới là Áo, Tiệp Khắc và Hungary.

Hungary giữa hai cuộc thế chiến

Vào tháng 3 năm 1919, những người cộng sản giành chính quyền ở Hungary. Vào tháng 4, Béla Kun tuyên bố thành lập Cộng hòa Xô viết Hungary, tuy nhiên chính thể xô viết này chỉ tồn tại được một thời gian ngắn ngủi.

Vào ngày 13 tháng 6 năm 1919, Hội nghị Hòa bình Versailles đã ra lệnh cho Hungary phải từ bỏ các lãnh thổ phía bắc và Romania phải rời khỏi Tiszántúl. Hungary đã tuân thủ mệnh lệnh đó tính cho đến ngày 30 tháng 6 năm 1919. Nhưng quân đội Romania đã từ chối không chịu rời khỏi Tiszántúl.

Chiến tranh nổ ra sau đó giữa Hungary và Romania đã dẫn tới thất bại của Hồng quân Hungary. Tính đến tháng 8 năm 1919, hơn một nửa của Hungary ngày nay, bao gồm cả Budapest, bị chiếm đóng bởi Romania. Sự chiếm đóng của quân Romania kéo dài đến tháng 11 năm 1919 khi quân đội Romania rút đi.

Lực lượng quân đội cánh hữu Hungary, lãnh đạo bởi cựu Đô đốc Áo-Hungary Miklós Horthy, tiến vào Budapest ngay sau khi quân đội Romania rút đi và lấp đầy chỗ trống của quyền lãnh đạo nhà nước. Vào tháng 1 năm 1920, bầu cử diễn ra để bầu một quốc hội đa nguyên. Đô đốc Horthy được bầu vào chức thủ tướng, do đó đã phục hồi lại chính thức hoàng gia Hungary. Tuy nhiên, không còn có "Vua của Hungary" nữa mặc cho các cố gắng của nhà cai trị Habsburg trước đó để trở lại vị trí nắm quyền. Horthy đã nắm quyền thủ tướng cho đến 16 tháng 10 năm 1944. Nhưng sau năm 1932, các xu hướng độc tài đã dần dần trở lại vì ảnh hưởng của chủ nghĩa Phát xít và Đại khủng hoảng.

Vào 4 tháng 6 năm 1920, Hòa ước Trianon được ký kết, thiết lập các đường biên giới của Hungary. Hungary mất 71% lãnh thổ và khoảng 66% dân số. Khoảng 1/3 dân số Magyar trở thành dân tộc thiểu số ở các nước lân cận. Hungary cũng bị mất cảng biển duy nhất tại Fiume (ngày nay là Rijeka). Do đó, chính trị Hungary và văn hóa thời kỳ giữa hai cuộc thế chiến bị ảnh hưởng lớn bởi chủ nghĩa khôi phục lại tổ quốc trong quá khứ. Xuyên suốt thời kì này kinh tế Hungary hết sức mất ổn định, tuy trở nên phồn thịnh sau chiến tranh nhưng lại tổn thất nặng trong và sau Đại khủng hoảng, và ổn định chỉ hơi ổn định một chút trước khởi đầu của Chiến tranh thế giới thứ hai. Nước này xích lại gần hơn các quốc gia phát xít Đức và Ý trong những năm của thập kỉ 1930 với cố gắng làm đảo ngược một số hậu quả của Hòa ước Trianon, với việc một số lãnh thổ bị mất trước kia được Đức và Ý nhượng lại cho Hungary.

Hungary trong Thế chiến thứ hai

Vào năm 1941, Hungary tham dự cuộc xâm lược Nam Tư, chiếm được một số đất đai và tham dự vào Phe Trục trong quá trình đó (để phản đối, thủ tướng Pál Teleki đã tự sát). Vào 22 tháng 6 năm 1941, khi quân Đức xâm lược Liên Xô trong Chiến dịch Barbarossa, Hungary cũng tuyên chiến với Liên Xô vào ngày 26 tháng 6, tham dự Thế chiến thứ hai. Vào cuối năm 1941, quân Hungary ở Mặt trận phía đông đã chiến thắng tại Trận Uman. Đến năm 1943, sau khi Tập đoàn quân số 2 của Hungary chịu thất bại nặng nề trong trận chiến tại sông Don, nhà nước Hungary tìm cách thương lượng đầu hàng quân Đồng Minh. Vào ngày 19 tháng 3 năm 1944, để đối phó với sự trở mặt này, quân Đức lặng lẽ chiếm Hungary trong Chiến dịch Margarethe. Trong khi quân Đức chiếm đóng vào tháng 5-6 năm 1944, Đảng Mũi tên Chữ thập và cảnh sát Hungary đã trục xuất gần 440.000 dân Do Thái, đa số là đến trại tập trung Auschwitz.

Nhưng đến khi đó thì người Hungary không còn muốn làm vệ tinh cho nước Đức. Vào ngày 15 tháng 10 năm 1944, Horthy đã cố gắng yếu ớt để đưa đất nước ra khỏi cuộc chiến. Lúc này quân Đức mở Chiến dịch Panzerfaust và Horthy được thay thế bởi một nhà nước bù nhìn dưới quyền thủ tướng thân Đức Ferenc Szálasi. Szálasi và Đảng Mũi tên Chữ thập thân phát xít của ông ta trung thành với quân Đức cho đến hết cuộc chiến. Vào cuối năm 1944, quân Hungary ở Mặt trận phía Đông lại chiến thắng một lần nữa ở trận đánh Debrecen. Tuy nhiên, thắng lợi nhỏ bé đó không đủ để ngăn cản đà tiến quân của Hồng quân Xô viết vào Hungary và sự sụp đổ của nhà nước Hungary thân Phát xít sau trận đánh Budapest. Trong suốt cuộc chiến, Hungary đã bị thiệt hại nặng nề và tổn thất 60% nền kinh tế làm tổn thất nhiều nhân mạng. Vào 13 tháng 2 năm 1945, thành phố thủ đô Hungary đầu hàng không điều kiện. Vào 8 tháng 5 năm 1945, Thế chiến thứ hai ở châu Âu chính thức chấm dứt.

Thời đại Xô viết 1945-1989
Sau khi Phát xít Đức thất bại, quân đội Xô viết đã chiếm đóng hầu hết đất nước và qua ảnh hưởng của họ Hungary dần dần trở thành một nước cộng sản thân cận với Liên Xô. Sau năm 1948, lãnh đạo Cộng sản Mátyás Rákosi đã thiết lập chế độ theo kiểu Stalin với bắt buộc hợp tác xã hóa và kinh tế kế hoạch. Sự cầm quyền của nhà nước Rákosi đã vượt quá sức chịu đựng của người dân Hungary sau chiến tranh. Điều này đã dẫn tới cuộc chính biến tại Hungary 1956 và Hungary tạm thời rút lui khỏi khối Hiệp ước Warszawa. Liên Xô đã trả đũa mạnh mẽ với biện pháp vũ trang, gửi trên 150.000 quân và 2.500 xe tăng. Gần một phần tư triệu người đã bỏ chạy khỏi đất nước trong khoảng thời gian ngắn khi các biên giới để ngỏ vào năm 1956. Từ những năm thập niên 1960 đến cuối những năm thập niên 1980, Hungary thường được gọi một cách mỉa mai là "trại lính vui vẻ nhất" bên trong khối Đông Âu. Điều này xảy ra dưới thời cầm quyền độc đoán của nhà lãnh đạo mà vai trò còn nhiều tranh cãi, János Kádár. Người lính Xô viết cuối cùng rời đất nước Hungary vào năm 1991 và kết thúc sự hiện diện của quân đội Liên Xô ở Hungary.

Cộng hòa Hungary 1989-đến nay
Trong cuối thập kỉ 1980, Hungary đã dẫn đầu phong trào giải tán Hiệp ước Warszawa và chuyển sang một thể chế dân chủ nhiều ứng cử viên. Điều này nghĩa là mặc dù có nhiều ứng cử viên, đảng cộng sản, MSZMP, vẫn không được đem ra bàn cãi. Tuy nhiên, các ứng cử viên độc lập được bầu lên để phản đối lại đảng. Vào thời điểm đó, áp lực cải cách tăng dần từ bên trong đảng. Họ cũng di chuyển về phía một nền kinh tế thị trường. Vào 23 tháng 10 năm 1989, Mátyás Szűrös tuyên bố Cộng hòa Hungary thứ III và trở thành tổng thống lâm thời. Bầu cử tự do ở Hungary diễn ra lần đầu tiên vào năm 1990. Theo sau sự sụp đổ của Liên Xô vào năm 1991, Hungary phát triển một mối quan hệ gần hơn với Tây Âu cũng như các nước Trung Âu. Nước này trở thành một thành viên của nhóm Visegrad vào năm 1991, gia nhập NATO năm 1999, và trở thành một nước thành viên của Liên minh châu Âu vào 1 tháng 5 năm 2004.

Tham khảo

Lịch sử Hungary


title: (9279) 1981 EY12

text:
{{DISPLAYTITLE:(9279) 1981 EY12}}

(9279) 1981 EY12 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Schelte J. Bus ở Đài thiên văn Siding Spring gần Coonabarabran, New South Wales, Úc, ngày 1 tháng 3 năm 1981.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 9001–10000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1981
Được phát hiện bởi Schelte J. Bus
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Maxime Vachier-Lagrave

text:
Maxime Vachier-Lagrave () (sinh 21 tháng 10 năm 1990) là một đại kiện tướng cờ vua người Pháp. Trong bảng xếp hạng hiện tại của FIDE, anh là tay cờ số 1 nước Pháp. Vachier-Lagrave là vô địch cờ vua thanh niên thế giới năm 2009 và đương kim vô địch quốc gia.

Chuẩn đại kiện tướng
Anh đạt được chuẩn đại kiện tướng khi mới 14 tuổi 4 tháng vào năm 2005. Ba chuẩn đạt được qua các giải sau:
Giải vô địch Paris 2004: xếp hạng 3 với 6½ điểm / 9 vòng đấu với hệ số thi đấu là 2703
Giải đại kiện tướng NAO 2004: vô địch với 6 điểm /9 vòng, có hệ số thi đấu 2605
Giải đại kiện tướng Evry: xếp hạng nhì với 7½ điểm và hệ số thi đấu 2712

Thành tích thi đấu

Các chức vô địch quốc gia
 Montluçon 1997: vô địch U-8 khi mới 6 tuổi
 Romans-sur-Isère 1999: vô địch U-10 khi 8 tuổi
 Pau 2000: vô địch U-12 khi 9 tuổi
 Hyères 2002: vô địch U-16 khi 11 tuổi
 Grand-Bornand 2003: á quân U-18 khi mới 12 tuổi
 Reims 2004: vô địch U-20 (giải trẻ) khi 13 tuổi (8 điểm / 9 ván với 2/3 đối thủ là kiện tướng)
 Chartres 2005: xếp thứ 3 giải vô địch cờ vua Pháp
 Besançon 2006: xếp thứ 5 ở giải vô địch quốc gia với 6 / 11 điểm
 Vô địch quốc gia năm 2007 sau khi thắng Vladislav Tkachiev ở trận tiebreak tranh ngôi vô địch. Ở giải đấu chính anh đạt 7½ / 11 điểm
 Vô địch quốc gia năm 2011 với 7 điểm / 11 ván
 Đồng vô địch quốc gia 2012

Các giải trẻ thế giới
 Oropesa del Mar (Tây Ban Nha) 2000: xếp thứ ba U-10
 Oropesa-del-Mar 2001: xếp thứ 3 U-12
 Halkidiki (Hy Lạp) 2003: xếp thứ nhì U-14
 Belfort (Pháp): xếp thứ ba U-16
 Puerto Madryn (Argentina) 2009: vô địch Giải cờ vua thanh niên thế giới với 10½ / 13 điểm

Các giải đấu khác
 Vô địch giải cờ vua Paris 2007 với 7 / 9 điểm
 5 lần vô địch giải cờ vua Biel mời 2009, 2013–2016 với 6 / 10 điểm, xếp trên các đấu thủ hàng đầu khác như Ivanchuk hay Morozevich.

Chú thích

Xem thêm
Thần đồng cờ vua

Liên kết ngoài
Maxime Vachier-Lagrave trên FIDE
Các ván đấu của Maxime Vachier-Lagrave
Chess prodigies and mini-grandmasters (Thần đồng cờ vua và các đại kiện tướng nhí)
GM Maxime Vachier-Lagrave  (Đại kiện tướng Maxime Vachier-Lagrave)

Đại kiện tướng cờ vua Pháp
Nhà vô địch cờ vua thanh niên thế giới


title: Leptocerus australis

text:
Leptocerus australis là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Chú thích

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
Leptocerus


title: Sphecodes intermedius

text:
Sphecodes intermedius là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Blüthgen mô tả khoa học năm 1923.

Chú thích

Tham khảo

Sphecodes
Động vật được mô tả năm 1923


title: Visalia, California

text:
Visalia, California là một thành phố thuộc quận Tulare trong tiểu bang California, Hoa Kỳ. Thành phố có tổng diện tích 74,1 km², trong đó diện tích đất là km². Theo điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2010, thành phố có dân số 124.442 người.
Visalia nằm trong trung tâm nông nghiệp của California San Joaquin Valley, khoảng 230 dặm (370 km) về phía đông nam của San Francisco và 190 dặm (310 km) phía bắc Los Angeles. Visalia là thành phố thứ lớn thứ 44 trong tiểu bang California và lớn thứ 201 tại Hoa Kỳ.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố của California

Quận lỵ California


title: Armo

text:
Armo là một đô thị ở tỉnh Imperia trong vùng Liguria, tọa lạc khoảng 90 km về phía tây nam của Genova và khoảng 25 km về phía tây bắc của Imperia.

Armo giáp các đô thị sau: Caprauna, Ormea, Pieve di Teco, và Pornassio.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Imperia


title: Yssingeaux (quận)

text:
Quận Yssingeaux là một quận của Pháp, nằm ở tỉnh Haute-Loire, trong vùng Auvergne. Quận này có 9 tổng và 44 xã.

Các đơn vị hành chính

Các tổng
Các tổng của quận Yssingeaux là:
 Aurec-sur-Loire
 Bas-en-Basset
 Monistrol-sur-Loire
 Montfaucon-en-Velay
 Retournac
 Saint-Didier-en-Velay
 Sainte-Sigolène
 Tence
 Yssingeaux

Các xã
Các xã của quận Yssingeaux, và mã INSEE là:

Tham khảo

Liên kết ngoài
Yssingeaux trên trang Viện quốc gia Pháp và Nghiên cứu kinh tế (INSEE, tiếng Pháp)

Yssingeaux


title: Ormosia bucera

text:
Ormosia bucera là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Ormosia (chi ruồi)
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Tê giác đen

text:
Tê giác đen (Diceros bicornis) là một loài động vật có vú thuộc bộ guốc lẻ (Perissodactyla) sinh sống tại các khu vực miền đông và trung châu Phi bao gồm Kenya, Tanzania, Cameroon, Cộng hòa Nam Phi, Namibia và Zimbabwe. Tê giác đen là loài nằm trong danh sách các động vật đang ở tình trạng cực kỳ nguy cấp do sự săn bắn trộm thái quá để lấy sừng của chúng, được sử dụng chủ yếu để làm cán dao găm (như là một biểu tượng cho sự giàu có ở nhiều quốc gia). Ngược lại với ý kiến phổ biển cho rằng người ta dùng nó nhiều để làm thuốc kích dục, trên thực tế chỉ có một lượng nhỏ sừng tê giác đen được sử dụng như vậy.

Đặc trưng
Tê giác đen trưởng thành cao khoảng 1,5 mét (5 ft) tính từ vai và dài khoảng 3-3,65 mét (10–12 ft). Tê giác trưởng thành cân nặng khoảng 450 đến 1360 kg (1.000-3.000 lb), với con cái nhỏ và nhẹ hơn. Hai sừng trêu đầu là keratin với sừng phía trước lớn hơn và cao tới 71 cm (28 inch). Thỉnh thoảng còn có cá thể có sừng thứ ba nhỏ hơn. Màu da của chúng phụ thuộc nhiều vào các điều kiện đất đai khu vực sinh sống và thói quen đầm mình dưới nước của chúng hơn bất kỳ các điều khác, vì thế nhiều tê giác đen trên thực tế không có màu da đen.

Tê giác đen nhỏ hơn tê giác trắng và có môi trên nhọn có thể cầm nắm được, được chúng dùng để ăn lá và cành non. Tê giác trắng có các môi vuông để ăn cỏ. Cũng có thể phân biệt tê giác đen với tê giác trắng theo kích thước hộp sọ. Hộp sọ, tai của tê giác đen nhỏ hơn và phần trán của chúng là rõ nét hơn. Tê giác đen cũng không có bướu trên vai dễ phân biệt như tê giác trắng.

Các cá thể trưởng thành thường sống riêng lẻ trong tự nhiên nhưng sẽ cặp đôi trong mùa giao phối, với con cái đi cùng với con của nó trong thời kỳ nuôi con nhỏ. Đôi khi, các con mẹ và các con (con cái) của chúng có thể tạo ra các nhóm nhỏ.

Phân loài

Có bốn phân loài tê giác đen:
 Diceros bicornis minor: Tê giác đen trung nam, là phân loài đông nhất về số lượng, chúng đã từng phân bổ rộng khắp từ miền trung Tanzania về phía nam tới Zambia, Zimbabwe và Mozambique tới phía bắc và phía đông của Nam Phi.
 Diceros bicornis bicornis: Tê giác đen tây nam, là phân loài thích hợp nhất với các điều kiện khô cằn và bán khô cằn ở xavan của Namibia, miền nam Angola, miền tây Botswana và miền tây Nam Phi.
 Diceros bicornis michaeli: Tê giác đen Đông Phi, phân loài này có lịch sử phân bổ từ miền nam Sudan, Ethiopia, Somalia xuống tới Kenya và miền bắc-trung tâm Tanzania. Ngày nay, phạm vi phân bổ của chúng bị giới hạn chủ yếu trong vùng Tanzania.
 Diceros bicornis longipes: Tê giác đen Tây Phi, là phân loài hiếm và nguy cấp nhất. Trong lịch sử, chúng đã từng sinh sống ở khắp các xavan Tây Phi. Cuối cùng chỉ còn vài cá thể sống sót ở miền bắc Cameroon. Vào 10 tháng 11 năm 2011, Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế thông báo rằng phân loài này đã tuyệt chủng.

Sự thích nghi
Tê giác đen thích nghi với môi trường sinh sống của chúng bằng các đặc trưng sau:
 Các lớp da dày bảo vệ chúng khỏi gai và các loại cỏ, lá cây sắc.
 Bàn chân của chúng là lớp đệm dày để hấp thụ các loại sốc.
 Môi trên được thích ứng với việc nắm giữ và túm lấy các vật thể nhằm hỗ trợ việc tìm kiếm lá cây và các loại thức ăn khác.
 Tai lớn có thể xoay để định hướng nguồn âm thanh.
 Mũi to và khứu giác tốt giúp chúng phát hiện ra các kẻ thù.
 Hai chiếc sừng ghê gớm được sử dụng để phòng thủ và đe dọa.

Thức ăn và sinh sản
Tê giác đen là một loài động vật ăn cỏ chuyên ăn các loại lá cây, cành và chồi non, hoa quả và các loại cây bụi có gai. Thức ăn này của chúng góp phần làm giảm các loại cây thân gỗ và kết quả là tạo ra nhiều không gian cho các loại cỏ phát triển, đem lại lợi ích cho các động vật khác. Da của chúng là nơi sinh sống và ẩn náu của nhiều loại động vật ký sinh-là thức ăn của các loài chim như diệc bạch, là loài chim sống cùng với tê giác.

Con cái trưởng thành đạt độ tuổi sinh sản từ 4 đến 6 năm trong khi con đực mất nhiều thời gian hơn một chút, từ 7 đến 9 năm. Sự sinh sản không thấy có kiểu theo mùa rõ ràng nhưng tỷ lệ sinh con non còn sống cao có xu hướng diễn ra vào cuối mùa mưa ở các môi trường khô cằn hơn. Con non mới sinh cân nặng khoảng 38 kg (85 lb) sau 15-16 tháng mang thai, và chúng có thể chạy theo mẹ chỉ sau khoảng 3 ngày. Con non là mục tiêu săn tìm của linh cẩu và sư tử. Nói chung, khoảng thời gian giữa các lần sinh đẻ của con cái là từ 2 đến 3 năm. Tê giác đen sống từ 25 đến 40 năm nhưng trong điều kiện bị giam cầm có thể sống tới 50 năm.

Quần thể
Trong phần lớn thế kỷ 20 thì tê giác đen là loài tê giác đông đúc nhất về số lượng. Vào khoảng năm 1900 thì số lượng của chúng có thể lên tới vài chục ngàn  con sống ở châu Phi. Trong nửa cuối thế kỷ 20 thì số lượng của chúng đã suy giảm nghiêm trọng từ con số ước tính 70.000   vào cuối thập niên 1960 xuống chỉ còn 10.000 - 15.000 vào năm 1981. Vào đầu thập niên 1990 thì số lượng đã giảm dưới 2.500 và vào năm 1995 thì người ta thông báo chỉ còn 2.410 tê giác đen còn sống sót. Theo Quỹ tê giác quốc tế , quần thể tê giác đen đã được phục hồi nhẹ tới 3.610 con vào năm 2003. Tuy nhiên, chỉ còn rất ít    cá thể của phân loài Tây Phi còn sống ở miền bắc Cameroon.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang web của WWF về tê giác đen.
 Mục từ tê giác đen trong website của Bagheera Endangered Earth.
 Bảng dữ liệu về tê giác đen  trong website của Quỹ tê giác quốc tế.
 Bảng dữ liệu về tê giác đen  của Vườn thú Lincoln.

Động vật được mô tả năm 1758
B
Động vật hoang dã châu Phi
Loài EDGE
Động vật có vú Angola
Động vật có vú Kenya
Động vật có vú Nam Phi
Động vật có vú Tanzania
Động vật có vú Uganda
Động vật có vú Zambia
Động vật Đông Phi
Động vật nguy hiểm


title: 25670 Densley

text:
25670 Densley (tên chỉ định: 2000 AT95) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi dự án Nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất Lincoln ở Socorro, New Mexico, ngày 4 tháng 1 năm 2000. Nó được đặt theo tên Riley Taylor Densley, an American high school student whose physics team project won second place ở the 2009 Giải thưởng Khoa học và Kỹ thuật Intel.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 25001–26000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Micrispa pellucida

text:
Micrispa pellucida là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gressitt miêu tả khoa học năm 1957.

Chú thích

Tham khảo

Micrispa


title: Hydroglyphus basalis

text:
Hydroglyphus basalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được W.J. Macleay miêu tả khoa học năm 1871.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hydroglyphus


title: Cheumatopsyche cahaba

text:
Cheumatopsyche cahaba là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Cheumatopsyche


title: Monodonta canalifera

text:
Monodonta canalifera là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Trochidae, họ ốc đụn.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Monodonta


title: Limnophila polymoroides

text:
Limnophila polymoroides là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Limnophila (chi ruồi)
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Choisy-en-Brie

text:
Choisy-en-Brie là một xã ở tỉnh Seine-et-Marne, thuộc vùng Île-de-France ở miền bắc nước Pháp.

Dân số
Người dân ở đây được gọi là Choiséens.

Điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số là 1,171.

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-et-Marne

Tham khảo

Liên kết ngoài

1999 Land Use, from IAURIF (Institute for Urban Planning and Development of the Paris-Île-de-France région
French Ministry of Culture list for Choisy-en-Brie
Map of Choisy-en-Brie on Michelin

Xã của Seine-et-Marne


title: Inga salicifoliola

text:
Inga salicifoliola là một loài rau đậu thuộc họ Fabaceae.
Loài này chỉ có ở Brasil.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Inga salicifoliola. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

S
Thực vật Brasil
Thực vật dễ tổn thương


title: San Cesario sul Panaro

text:
San Cesario sul Panaro là một đô thị ở tỉnh Modena thuộc vùng Emilia-Romagna, có vị trí cách khoảng 25 km về phía tây bắc của Bologna và khoảng 12 km southvề phía đông của Modena. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 5.608 người và diện tích 27,4 km².

Đô thị San Cesario sul Panaro có các frazioni (đơn đơn vị cấp dưới, chủ yếu là các làng) S. Anna, Altolà, và Ponte S. Ambrogio.

San Cesario sul Panaro giáp các đô thị: Bazzano, Castelfranco Emilia, Modena, Savignano sul Panaro, Spilamberto.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.sancesariosulpanaro.mo.it

Đô thị tỉnh Modena


title: Montegridolfo

text:
Montegridolfo là một đô thị của tỉnh Rimini ở vùng Emilia-Romagna, có vị trí khoảng 130 km về phía đông nam của Bologna và khoảng 20 km về phía đông nam của Rimini. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có 960 người và diện tích là 6,8 km².

Đô thị Montegridolfo có các frazioni (các đơn vị cấp dưới, chủ yếu là các làng) Cabaldo, San Pietro, và Trebbio.

Montegridolfo giáp các đô thị: Mondaino, Saludecio, Sant'Angelo in Lizzola, Tavullia.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.montegridolfo.rn.it/

Đô thị tỉnh Rimini


title: Sự cố đắm tàu Cheonan

text:
Sự cố đắm tàu Cheonan hay Sự cố Baengnyeong là một sự kiện xảy ra ngày 26 tháng 3 năm 2010 khi tàu tuần tra Cheonan của Hải quân Hàn Quốc chở hơn một trăm người đã bị đắm tại khu vực ngoài khơi đảo Baengnyeong ở biển Hoàng Hải, phía tây Hàn Quốc. Theo Hoa Kỳ và Hàn Quốc, tàu này chìm là do trúng ngư lôi của Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên.

Bối cảnh
Đảo Baengnyeong là một đảo thuộc chủ quyền của Hàn Quốc trong biển Hoàng Hải, ngoài khơi bán đảo Ongjin thuộc Bắc Triều Tiên. Đảo này có khoảng cách gần 10 dặm Anh so với bờ biển Bắc Triều Tiên, hơn 100 dặm so với bờ biển Hàn Quốc và nằm ở phía tây của Đường giới hạn phía Bắc - biên giới trên biển giữa Bắc Triều Tiên và Hàn Quốc.

Khu vực này là nơi có căng thẳng đáng kể giữa hai nước, không nằm trong hiệp định đình chiến vào giai đoạn kết thúc chiến tranh Triều Tiên và các đảo khu vực này cũng được Bắc Triều Tiên tuyên bố chủ quyền. Tình hình trở nên phức tạp bởi sự hiện diện của ngư trường nhiều cá, được ngư dân Bắc Triều Tiên và ngư dân Trung Quốc khai thác và đã từng xảy ra các đụng độ trong nhiều năm giữa chiến hạm Hàn Quốc và Bắc Triều Tiên. Các cuộc đụng độ này được gọi là Cuộc chiến cua.

Sự kiện
Ngày 26 tháng 3 năm 2010, Cheonan, một tàu hộ tống nhỏ thuộc lớp Pohang Corvette bất ngờ phát nổ rồi chìm. Lúc đó trên tàu có 104 thủy thủ. Vụ nổ xảy ra gần đuôi tàu khiến cho con tàu vỡ làm đôi 5 phút sau vụ nổ và tàu bị đắm vào hồi 21:30 giờ địa phương (12:30 UTC) vị trí khoảng 1 hải lý (1,8 km) ngoài khơi đảo Baengnyeong. Tổng cộng có 58 thủy thủ đã được cứu nhưng 46 người khác vẫn mất tích.

Ngày 4 tháng 5 năm 2010, Tổng thống Hàn Quốc Lee Myung-Bak ra lệnh điều tra đa quốc gia về nguyên nhân vụ đắm tàu. Một ngày trước đó, báo "Chosun Sinbo" ủng hộ Triều Tiên cho biết Bình Nhưỡng sẽ phản ứng trong khả năng của mình, ngụ ý sẽ sử dụng vũ khí, nếu Hàn Quốc buộc tội nước này phải chịu trách nhiệm về vụ đắm tàu Cheonan.

Ngày 10 tháng 5 năm 2010, hơn mười quan chức phụ trách các vấn đề Đông Á và bán đảo Triều Tiên thuộc Bộ Ngoại giao Mỹ, Lầu Năm Góc và Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ đã họp kín để thảo luận về những phản ứng đầu tiên trong vụ đắm tàu Cheonan. Ngày 12 tháng 5 năm 2010, nhật báo JoongAng tại Hàn Quốc dẫn các nguồn tin ngoại giao từ Washington cho biết chính phủ Mỹ đã kết luận rằng Triều Tiên đã đánh đắm chiến hạm Cheonan.

Ngày 19 tháng 5, bộ trưởng Bộ Ngoại giao Hàn Quốc Yu Myung-hwan nói rằng rõ ràng là Triều Tiên đã phóng ngư lôi đánh chìm tàu Cheonan và các nhà điều tra có đủ bằng chứng về sự dính líu của Triều Tiên đến vụ chìm tàu Cheonan và sẽ đưa Bình Nhưỡng ra trước Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc. Người đứng đầu nhóm các chuyên gia từ Hàn Quốc, Mỹ, Australia và các nước khác khẳng định rằng quả ngư lôi khiến con tàu Cheonan chìm có số sê-ri khớp với một quả ngư lôi Triều Tiên mà quân đội đã thu được bảy năm trước đó. Thêm vào đó, chỉ có Triều Tiên mới dùng cách kết hợp chữ Hàn Quốc với các con số để viết số sê-ri. Mỹ ủng hộ Hàn Quốc trong việc điều tra nguyên nhân gây đắm tàu Cheonan trong khi Trung Quốc kêu gọi các bên liên quan kiềm chế để xử lý vụ việc một cách thích hợp, đề cao những lợi ích lâu dài và sự ổn định trong khu vực. Về phía Triều Tiên, Phó chủ tịch quốc hội Yang Hyong-sop tuyên bố nước này không liên quan đến vụ chìm tàu Cheonan và tuyên bố "Chúng tôi sẽ không dung thứ cho kế hoạch của những kẻ hiếu chiến và thích đối đầu của chế độ bù nhìn tại Hàn Quốc".

Tháng 8 năm 2012, trong một bài báo, giám đốc Viện Địa chấn học Hàn Quốc là Kim So Gu và nhà khoa học Yefim Gitterman của Viện Địa vật lý Israel cho rằng phân tích các chấn động của sóng từ hộp đen trên tàu cho thấy rõ ràng xảy ra một vụ nổ dưới nước. Độ chấn động của vụ nổ đo được là 2,04, tương đương 136 kg thuốc nổ TNT, cũng tương đương với sức công phá của rất nhiều loại mìn đã được Hải quân Hàn Quốc thả xuống vùng biển nơi xảy ra vụ chìm tàu trong giai đoạn những năm 1970. Đây là nghiên cứu khoa học thứ hai ủng hộ việc vụ đắm tàu không phải do Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên gây ra. Nghiên cứu tương tự trước đó là của Hong Tae Kyung, giáo sư khoa Khoa học địa chất của Đại học Yonsei, Hàn Quốc.

Phản ứng của thế giới
Hầu hết các nước phương Tây và Nhật Bản đều lên án hành động tấn công này của Triều Tiên. Hoa Kỳ cảnh báo Bắc Triều Tiên về các hậu quả của sự kiện này. Riêng Trung Quốc và Việt Nam kêu gọi các bên liên quan nên giữ bình tĩnh và kềm chế.

Tham khảo

Xung đột năm 2010
Quan hệ Nam–Bắc Triều Tiên


title: Phạm Thế Mỹ

text:
Phạm Thế Mỹ (15 tháng 11 năm 1930 – 16 tháng 1 năm 2009) là một nhạc sĩ người Việt Nam. Ông có nhiều sáng tác nhạc vàng được nhiều người yêu thích, ngoài ra còn viết nhạc phản chiến, nhạc đỏ, nhạc kịch và ca vũ kịch. Ông còn có nghệ danh là Sông Đà.

Tiểu sử
Phạm Thế Mỹ sinh ra tại Đập Đá, An Nhơn, Bình Định, là người con thứ 11 của một gia đình trung lưu. Trên ông có hai người anh là nhà văn Phạm Văn Ký và nhà thơ Phạm Hổ. Từ năm 1947 đến năm 1949, ông học và hoạt động văn nghệ trong trường Thiếu sinh quân ở Liên khu 5. Lúc nhỏ, ông có năng khiếu vượt trội về sáo. Tuy nhiên, đam mê của ông không được cha ủng hộ vì cho rằng chơi sáo dễ mắc bệnh lao, vì vậy cha ông khuyên ông chơi guitar.

Đầu thập niên 1950, ông làm công tác tuyên huấn và làm phóng viên cho báo Quân đội Nhân dân. Sáng tác đầu tay của ông ra đời trong thời gian này là bài "Nắng lên xóm nghèo".

Sau hiệp định Genève, Phạm Thế Mỹ được bố trí ở lại miền Nam Việt Nam. Năm 1959, ông học trường Quốc gia Âm nhạc Sài Gòn. Từ năm 1959 đến năm 1970, ông dạy Việt văn và âm nhạc tại các trường trung học tư thục Bồ Đề, Tây Hồ, Sao Mai, Bán Công, Nguyễn Công Trứ, Tân Thanh,... tại Đà Nẵng. Khoảng năm 1965–1966, ông bị chính quyền Việt Nam Cộng hòa bắt giam vì đấu tranh trong phong trào Phật giáo (thời gian này ông sáng tác bài nhạc bất hủ "Bông hồng cài áo", lấy ý từ đoạn văn của thiền sư Thích Nhất Hạnh). Ra tù, ông sáng tác các bài hát như "Hoa vẫn nở trên đường quê hương," "Người về thành phố," "Những người không chết"... được phổ biến trong phong trào học sinh – sinh viên Sài Gòn. Từ năm 1970 đến 1975, ông là trưởng phòng Văn – Mỹ – Nghệ của Viện Đại học Vạn Hạnh.

Trong thời gian công tác tại Viện Đại học Vạn Hạnh, ông xem Nguyễn Thị Diệu Lý (sinh viên của trường) hát bài "Bông hồng cài áo" trong lần đầu tiên được chọn vào Đội văn nghệ Vạn Hạnh. Việc Diệu Lý chọn bài hát "Bông hồng cài áo" cũng tình cờ vì cô thích bài hát này cũng như đáp ứng tính công chúng thời đó. Đến khi cô trở thành giọng ca chính của Vạn Hạnh thì Diệu Lý mới biết tác giả của "Bông hồng cài áo" là người thầy lâu nay chỉ huy dàn hợp xướng Vạn Hạnh. Điều bất ngờ đến với cả hai là họ đều là đồng hương Bình Định khi quê Diệu Lý ở thành phố Quy Nhơn. Dù ông lớn hơn cô hơn 20 tuổi nhưng cả hai cùng chung quan điểm sống và nảy sinh tình cảm. Họ chính thức kết hôn năm 1975. Hầu hết các tập nhạc của ông đã được xuất bản đều có chung tên người trình bày (kẻ nhạc) là Diệu Lý. Có hai người phụ nữ ảnh hưởng lớn đến cuộc đời sáng tác của Phạm Thế Mỹ: Người thứ nhất là mẹ ông; Người thứ hai chính là vợ, ca sĩ Diệu Lý.

Sau năm 1975, ông công tác tại Phòng Văn hóa – Thông tin Quận 4, Thành phố Hồ Chí Minh. Ông bắt đầu sáng tác những bài hát nhạc đỏ như: "Nhớ ơn Bác, nhớ ơn Đảng" (Giải nhì Hội Âm nhạc thành phố Hồ Chí Minh), "Thắm đượm duyên quê," "Lêna Belicova"...

Sau khi nghỉ hưu, ông sống âm thầm, thiếu thốn tại căn nhà chung cư ở Quận 4, Thành phố Hồ Chí Minh.

Sau thời gian dài bị bệnh, Phạm Thế Mỹ mất vào lúc 3 giờ sáng ngày 16 tháng 1 năm 2009. Trước khi ông mất, nằm trên giường bệnh ông kịp hoàn chỉnh hai trường ca lớn là "Con đường thế kỷ" (đường Hồ Chí Minh) và "Gió Củ Chi".

Sáng tác

 Áo lụa vàng
 Bão rớt
 Bến duyên lành
 Bóng mát
 Bóng tre xanh
 Bông hồng cài áo (ý văn Thích Nhất Hạnh)
 Bông trắng cài áo
 Buổi chiều quê hương
 Chiếc lá rơi
 Chiều đến thăm anh
 Cho cây rừng còn xanh lá (ý Nguyễn Ngọc Lan)
 Chuyến tàu về quê ngoại
 Còn gì cho em
 Dáng hồng
 Dựng lại quê hương
 Đan áo mùa xuân
 Đàn chim trắng
 Đôi mắt trẻ thơ
 Đưa em về quê hương
 Đường về hai thôn
 Hoa vẫn nở trên đường quê hương
 Hòa bình ơi hãy đến
 Hỡi hồn mẹ Việt Nam
 Huế của ta
 Lêna Belicova
 Lúa đẹp chiều hôm
 Lúa về đêm trăng
 Mai này tôi trở lại
 Màu áo hoa sim
 Mặt Trời vừa thức dậy
 Mây đầu núi
 Mẹ xưa
 Một mình
 Một sáng bình yên
 Mưa trên cành yêu đương
 Nắng lên xóm nghèo
 Ngõ chiều
 Ngựa hồng trên đồi cỏ non
 Người về thành phố
 Người yêu và con chim sâu nhỏ
 Nhạc buồn đêm sao
 Những ngày xưa thân ái
 Những người không chết
 Nước sông nào chẳng mát chẳng ngon
 Qua bến đò xưa
 Rạng đông trên quê hương Việt Nam
 Rừng cây trút lá
 Sẽ qua đi ngày gió lớn
 Thắm đượm duyên quê
 Thuyền hoa
 Thương quá Việt Nam
 Tiếng chim vườn cũ
 Tình mùa hoa nở
 Tóc mây
 Trang sách mở ra
 Trang sử mới
 Trăng tàn trên hè phố
 Vẫn Huế ngày xưa
 Vườn dâu lá mới
 Xin mẹ hãy ngủ yên

Các tuyển tập nhạc Phạm Thế Mỹ đã xuất bản gồm có:
 Hòa bình ơi, hãy đến (in chung Luân Hoán Lê Vĩnh Thọ, 1969)
 Trái tim Việt Nam (Đối Diện, 1971)
 Cho Trái Đất này vui (Nhà xuất bản Âm nhạc, 1990)
 Trường ca Phạm Thế Mỹ (Nhà xuất bản Âm nhạc, 1996)
 Trang sử mới (sinh viên Phật tử xuất bản tại Pháp)

Ông sáng tác các trường ca như: Lửa thiêng (1963), Hàn giang dậy sóng (1960), Con đường trước mặt (1967), Những dòng sông anh em (1974), Thêm một lần hoa nở (Đại học Vạn Hạnh xuất bản), Những trang sử Việt Nam, Con đường thế kỷ, Gió Củ Chi, Thành phố trăng tròn,... (sau 1975) và tổ khúc Sự sống (1996).

Ngoài ra ông còn viết nhạc kịch, vũ kịch như:
 Vũ kịch: Kim Trọng Thúy Kiều (1962–1966).
 Tiểu ca kịch: Hoa bướm và thiếu nữ (1960), Nước mắt người yêu (1961).
 Nhạc kịch: Sắc lụa trữ la (1958–1960), Tiếng hát dậy từ lòng đất, Miếu âm hồn.

Cước chú

Tham khảo

 Phạm Thế Mỹ trên trang Bộ Văn hóa Thông tin
 Trần Tuyết Hoa (1 tháng 11 năm 2007), "Nhạc sĩ Phạm Thế Mỹ – Linh hồn của những ca khúc, trường ca Phật giáo và Hoà bình, Dân tộc ".
 T.H., "Nhạc sĩ của ca khúc Bông hồng cài áo – Phạm Thế Mỹ qua đời". Tuổi Trẻ.

Liên kết ngoài
Bông hồng đã thôi cài lên áo...

Nhạc sĩ Việt Nam
Nhạc sĩ tình khúc 1954–1975
Nhạc sĩ nhạc đỏ
Nhạc sĩ nhạc vàng
Người Bình Định
Nhạc sĩ nhạc phản chiến Việt Nam


title: Lasioglossum tenasserimicum

text:
Lasioglossum tenasserimicum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Blüthgen mô tả khoa học năm 1926.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1926


title: EVA Air

text:
EVA Air (tiếng Hoa:長榮航空 Chángróng Hángkōng, Hán-Việt: Trường Vinh Hàng không) là một hãng hàng không Đài Loan có trụ sở tại Sân bay quốc tế Đào Viên Đài Loan gần Đài Bắc, Đài Loan, hoạt động vận chuyển hành khách và hàng hoá thuần túy đến các điểm đến tại châu Á,châu Âu, và Bắc Mỹ...Hãng này là một công ty con của Tập đoàn Evergreen Group, EVA Air là hãng hàng không tư nhân lớn nhất Đài Loan. Trụ sở chính của hãng toạ lạc tại Đào Viên, Đài Loan.

Kể từ khi thành lập năm 1989, EVA Air đã mở rộng các hoạt động vận chuyển bao gồm: vận chuyển hàng hoá bằng đường hàng không, cung cấp suất ăn trên máy bay, dịch vụ mặt đất, kỹ thuật hàng không và dịch vụ du lịch trọn gói. Công ty con của hãng là EVA Air Cargo, kết nối với hệ thống vận chuyển tàu biển của Tập đoàn Evergreen trên khắp thế giới trên biển và trên mặt đất. Công ty con khu vực và nội địa của EVA Air, UNI Airways, hoạt động trên một số tuyến ngắn nội địa Đài Loan. Đối thủ cạnh tranh chính của EVA Air là hãng China Airlines. Eva Airways hiện đang sở hữu 73 loại máy bay đa dạng về kích thước bao gồm Airbus A321-200, Airbus A330-200, Airbus A330-300, Boeing B747-400 và Boeing B777-300ER.

EVA Air được công nhận là một hãng tiên phong của hạng premium economy, được hãng giới thiệu lần đầu vào năm 1991. EVA cũng là hãng hàng không Đài Loan đầu tiên được IATA trao chứng chỉ IOSA (Kiểm tra An toàn Vận hành của IATA) vì hoạt động an toàn của hãng. Phát âm tên của hãng là E-V-A Air(ways). Khẩu hiệu cũ của hãng là "Just relax, your home in the air." (Thư giãn đi, đây là ngôi nhà của bạn ở trên không trung), khẩu hiệu mới là "Sharing the World, Flying Together." (Sẻ chia thế giới, cùng nhau bay cao)

Lịch sử

Thành lập
Vào tháng 9 năm 1988, trong buổi lễ kỷ niệm 20 năm thành lập của Tổng công ty Hàng hải Evergreen, Chủ tịch công ty Chang Yung-fa công bố ý định của công ty ông là thành lập hãng hàng không quốc tế tư nhân đầu tiên của Đài Loan. Các cơ hội để tạo ra một hãng hàng không tư nhân vừa phát sinh sau một quyết định của chính phủ Đài Loan là tự do hóa hệ thống vận tải hàng không của nước này yêu cầu Chính phủ vẫn bắt buộc kinh nghiệm toàn cầu và yêu cầu về vốn tài chính cho bất kỳ công ty nào xin phép để bắt đầu dịch vụ bay quốc tế từ Đài Loan.

Sau khi nhận được sự đồng ý, tổng công ty hàng không EVA Air chính thức được thành lập vào tháng 3 năm 1989. Ban đầu hãng được gọi là Evergreen Airways, tuy nhiên cái tên này được cho là dễ nhầm lẫn với hãng hàng không vận chuyển hàng hóa quốc tế Evergreen. Vào tháng 10 năm 1989, hãng hàng không non trẻ EVA ký một hợp đồng trị giá 3.6 tỷ đô la để đặt mua 26 máy bay từ Boeing và McDonnell Douglas bao gồm các máy bay thân rộng Boeing 747-400 và MD-11.[9]

Hãng bắt đầu hoạt động vào ngày 1 tháng 7 năm 1991 với một đội nhỏ tàu bay Boeing 767-300ER với hạng thương gia và hạng phổ thông. Những điểm đến ban đầu của hãng từ Đài Bắc bao gồm Bangkok, Seoul, Jakarta, Singapore, và Kuala Lumpur. Đến cuối năm, hãng mở rộng mạng lưới đường bay đến những thành phố ở Đông Á và điểm đến đầu tiên ở Châu Âu, Vienna. Doanh thu năm đầu tiên đạt 40 triệu đô.

Sự mở rộng thập niên 90.
Năm 1992, EVA Air nhận được chiếc Boeing 747-400 đầu tiên trong hợp đồng đặt mua. Đồng thời hãng giới thiệu hạng phổ thông đặc biệt với tên gọi "Economy Deluxe" trên những chuyến bay 747 vượt Thái Bình Dương đến Los Angeles, bắt đầu vào tháng 12 năm ấy. EVA Air là một trong những hãng đầu tiên giới thiệu khoang hạng phổ thông đặc biệt trong ngành hàng không, với sự rộng rãi của ghế ngồi ở sơ đồ 2-4-2, màn hình cá nhân lớn và sự nâng cao của dịch vụ thức ăn. Khoang hạng phổ thông đặc biệt của EVA Air "Economy Deluxe" (sau này được đổi tên là "Evergreen Deluxe" và hiện tại là "Elite Class") trở nên phổ biến với những người đi du lịch. Đối với đường bay quốc tế, những chiếc 747 của hãng có 104 ghế hạng phổ thông đặc biệt trong tổng số 370 ghế ngồi trong 4 hạng ghế, thêm vào đó là hạng nhất, hạng thương gia, và hạng phổ thông. Năm 1993, EVA Air bắt đầu những chuyến bay tới Seattle, New York, Bangkok và Vienna với Boeing 747-400.

Vào năm 1994, EVA Air cung cấp dịch vụ thường xuyên tới 22 điểm đến trên thế giới và chuyên chở hơn 3 triệu hành khách trong năm. Năm 1995, hãng công bố lợi nhuận doanh thu gần 1.5 tỷ đô, một năm trước thời hạn. Về quốc tế, sự phát triển nhanh chóng của EVA Air và sự gia tăng số lượng hành khách nhờ vào hồ sơ an toàn của hãng, trái ngược hoàn toàn với đối thủ cạnh tranh số một, China Airlines. Ngoài việc nhận được chứng nhận IOSA (IATA Operational Safety Audit). Vào năm 1997, EVA Air đã đạt được đồng thời chính thức cấp giấy chứng nhận ISO 9002 trong các lĩnh vực hành khách, hàng hóa và dịch vụ bảo trì máy bay.

EVA Air Cargo bắt đầu hoạt động vào tháng 4 năm 1995, với những chuyến bay chở hàng hàng tuần từ Đài Bắc đến Singapore, Penang, San Francisco, New York, and Los Angeles. Đội bay của EVA Air Cargo được mở rộng với 5 tàu bay vào cuối năm đó. Trước đây, EVA Air Cargo hoạt động chủ yếu dựa vào khoang hàng hóa của máy bay chở khách.

Trong giữa thập niên 90, EVA Air mở rộng hoạt động vào thị trường nội địa Đài Loan bằng việc mua lại cổ phần của  Makung International Airlines, sau đó là Great China Airlines và Taiwan Airways. Vào ngày 1 tháng 7 năm 1998, tất cả ba hãng hàng không, cũng như các hoạt động nội địa hiện tại của EVA Air sáp nhập dưới tên UNI Air. Uni Air trở thành công ty con trong hoạt động nội địa Đài Loan của EVA Air, hoạt động những chuyến bay ngắn từ trụ sở ở Cao Hùng, thành phố cảng nằm ở phía đông nam và là thành phố lớn thứ hai của Đài Loan.

Sự phát triển đầu thập niên 2000.
Năm 2000, EVA Air bắt tay vào việc đổi mới đội bay đường dài của hãng. Hãng trở thành một trong những khách hàng đầu tiên hoạt động máy bay Boeing 777-300ER, hãng đặt mua 4 chiếc kèm theo 8 chiếc kèm theo lựa chọn. Cùng thời điểm đó, hãng cũng đặt hàng 3 máy bay Boeing 777-200LR. Vào tháng 1 năm 2001, EVA Air đặt mua chiếc máy bay Airbus đầu tiên, A330-200. Những chiếc Boeing 777 được hãng sử dụng cho những đường bay đi Mỹ và Châu Âu, trong khi Airbus A330 dành cho những đường bay khu vực Châu Á.

Năm 2001, EVA Air bắt đầu niêm yết cổ phiếu trên thị trường chứng khoán Đài Loan. Ban đầu, một phần trăm cổ phần của công ty đã được cung cấp trên thị trường với một phần tư nắm giữ bởi công ty mẹ, Tổng công ty Hàng hải Evergreen và nhân viên của EVA Air. Năm 2002,EVA Air trải qua những cải cách trong nội bộ công ty, với việc cắt giảm nhân viên và quản lý phù hợp. Điều này lên đến đỉnh điểm một quá trình mà đã bắt đầu vào năm 1997, khi cuộc khủng hoảng tài chính châu Á đã bắt đầu ảnh hưởng đến lợi nhuận công ty. Thời gian từ 2002-2003 dịch SARS lây lan cũng ảnh hưởng đến lưu lượng hành khách cho các chuyến bay tầm trung trong khu vực Đông Nam Á, trong khi các chuyến bay đường dài đến Bắc Mỹ, Nhật Bản và châu Âu ít bị ảnh hưởng.

Năm 2004, EVA Air chuyển đổi 8 tùy chọn Boeing 777-300ER còn lại vào đơn đặt hàng. Chiếc Boeing 777-300ER đầu tiên đưa vào phục vụ là máy bay mới nhất của EVA Air vào tháng 7 năm 2005. Với sự ra mắt của máy bay Boeing 777 mới, EVA Air tung ra một loạt tân trang toàn diện của cabin của mình, giới thiệu ghế nằm phẳng ở mới cao cấp Laurel ở khoang hạng thương gia và nâng cấp những dịch vụ mới ở khoang hạng phổ thông đặc biệt. Những chiếc A330 của hãng được giới thiệu với hai hạng ghế, Premium Laurel và hạng phổ thông.

Tháng 10 năm 2005, Eva Air ký hợp đồng cùng công ty Sanrio để cũng hợp tác, thiết kế và tạo ra “The Hello Kitty Jet”, áp dụng trên máy bay Airbus A330-200, máy bay với hình tượng Hello Kitty đầu tiên trên thế giới. Một năm sau đó, Eva Air cho ra mắt chiếc “Hello Kitty Jet” thứ hai với cả ngoại thất và nội thất đều mang các họa tiết, phụ kiện Hello Kitty.

Trong tháng 12 năm 2005, EVA Air và các bộ phận liên quan có 5098 nhân viên, và mạng lưới của hãng kéo dài 40 điểm đến du lịch trên toàn thế giới, với việc thêm những điểm đến hàng hóa.

Tái phát triển những năm cuối thập niên 2000.
Trong năm 2007, EVA Air công bố đường bay thẳng từ Đài Bắc đi New York (Sân bay quốc tế John F. Kennedy), được vận hành với những chiếc máy bay tầm xa mới Boeing 777-300ER. Cùng lúc đó, hãng rút dịch vụ hành khách từ Đài Bắc đến Paris. Vào ngày 31 tháng 10 năm 2008, EVA Air thông báo cho hoạt động trở lại đường bay Đài Bắc đi Paris với 3 chuyến bay hành khách mỗi tuần bắt đầu từ ngày 21 tháng 1 năm 2009. Năm 2008, hãng cũng thông báo tạm ngưng dịch vụ tới Auckland. Đông thời hãng cũng chuẩn bị tăng cường các chuyến bay thẳng đến Trung Quốc, sau khi bắt đầu chuyến bay thuê bao hàng tuần trong tháng 7 năm 2008 tiếp theo sự thay đổi đối với hiệp định liên kết du lịch của Trung Quốc.

Đối với giai đoạn 2007-2008, EVA Air phải đương đầu với 34% tăng giá nhiên liệu, góp phần vào việc lỗ 61.2 triệu đô la. Vào tháng 8 năm 2008, EVA Air báo cáo thua lỗ quý thứ hai do chi phí nhiên liệu tăng. Đáp lại, hãng thực hiện các biện pháp tiết kiệm chi phí, bao gồm cắt giảm lịch trình chuyến bay và tăng vé máy bay. Vào đầu năm 2008, văn phòng EVA Air tại El Segundo, California, công bố cắt giảm nhân viên lớn, với hơn một nửa số nhân viên thông báo rằng họ sẽ không còn được làm việc vào tháng 5 năm 2008. Chức năng thực hiện bởi những cán bộ địa phương đã chuyển sang Đài Loan bằng một nửa, chẳng hạn như các trung tâm đặt phòng. Chức năng thực hiện bởi những cán bộ địa phương đã chuyển sang Đài Loan bằng một nửa, chẳng hạn như các trung tâm đặt phòng.

EVA Air chuyên chở 6.2 triệu hành khách trong năm 2007 và hãng có 4.800 nhân viên vào tháng 4 năm 2008. Hãng có lợi nhuận trở lại vào quý đầu tiên của năm 2009, với lợi nhuận ròng 5.9 triệu đô. Vào tháng 8 năm 2010, EVA Air được bình chọn một trong top 10 hãng hàng không quốc tế của tạp chí Travel+Leisures World's Best Awards.

 Mở rộng hơn nữa đầu thập niên 2010.
Năm 2010, EVA Air ra mắt dịch vụ đến Toronto, bắt đầu vào ngày 29 tháng 3 năm 2010. Vào năm 2010, EVA Air bắt đầu những chuyến bay không dừng kết nối hai sân bay trong nội thành thành phố Taipei Songshan và Tokyo Haneda. Năm 2010, Chang Kuo-wei con trai của Chang Yung-fa trở lại làm chủ tịch của EVA Air và hãng ghi nhận việc bán vé tăng và lợi nhuận hàng năm. Đầu năm 2011, hãng thông báo đã nộp đơn xin gia nhập để trở thành thành viên của liên minh hàng không Star Alliance và sau đó hãng cũng đàm phán để gia nhập một trong hai liên minh Oneworld hoặc Star Alliance vào năm 2013. Vào tháng 6 năm 2011, hãng cũng bắt đầu những chuyến bay thẳng từ Đài Bắc đến Guam vào tháng 10 năm 2011, hãng thông báo bay thẳng từ New York (JFK) đi Đài Bắc.

Vào ngày 27 tháng 3 năm 2012. EVA Air thông báo hãng sẽ gia nhập Star Alliance vào năm 2013. Ngày 24 tháng 9 năm 2012, EVA Air ký một biên bản hợp tác với Amadeus IT Group Altéa.

Ngày 27 tháng 6 năm 2013, EVA Air trở thành thành viên đầy đủ của Star Alliance.

Tháng 10 năm 2014, EVA Air thông báo mở rộng đường bay đến Bắc Mỹ bằng việc thêm đường bay đến Houston vào năm 2015 và Chicago vào năm 2016, cùng với việc tăng từ 55 chuyến bay lên 63 chuyến bay mỗi tuần đến Bắc Mỹ. Cho ra mắt đường bay đến Houston với việc giới thiệu máy bay thứ 7 và cũng là chiếc cuối Hello Kitty, chủ đề "Shining Star" Boeing 777-300ER.

Vào tháng 10 năm 2015, EVA Air thông báo ý định mua đến 24 máy bay Boeing 787 Dreamliners và đặt mua thêm 2 chiếc 777-300ER (Extended Range) từ Boeing. EVA Air sẽ tham gia nhóm ra mắt 787-10

 Những diễn biến gần đây.
Tháng 11 năm 2015, EVA Air công bố màu sơn mới trên chiếc 777 thứ 22 của hãng cùng với ra mắt nhạc boarding mới và cải thiện dịch vụ trên khoang.

Tháng 1 năm 2016, chủ tịch của Evergreen Group Chang Yung-fa qua đời, để lại công ty cho con trai từ cuộc hôn nhân thứ hai, Chang Kuo-Wei.

Tháng 3 năm 2016, một cuộc đảo chính bởi ba đứa con từ cuộc kết hôn lần đầu của Chang Yung-fa đã loại bỏ Chang Kuo-Wei ra khỏi chức chủ tịch và thay thế vị trí đó với Lin Pang-Shui (Steven Lin).

Tháng 6 năm 2016, EVA Air được đánh giá 5 sao bởi Skytrax, cùng với ANA, Asiana Airlines, Cathay Pacific, Garuda Indonesia, Hainan Airlines, Qatar Airways và Singapore Airlines.

 Nhận dạng thương hiệu và công việc của công ty
 Thỏa thuận liên danh

 Air Canada
 Air China
 Air India
 Air New Zealand
 All Nippon Airways
 Asiana Airlines
 Avianca
 Bangkok Airways
 Copa Airlines
 Hainan Airlines
 Hong Kong Airlines
 Shandong Airlines
 Shenzhen Airlines
 Singapore Airlines
 Thai Airways
 Turkish Airlines
 Uni Air
 United Airlines

 Đội bay
Tuổi thọ trung bình đội bay tính đến tháng 5 năm 2022 là 7.4 năm

Tính đến tháng 5 năm 2022:

Các tàu bay mang màu sơn đặc biệt bao gồm Hello Kitty, Gudetama và các nhân vật Sanrio khác do EVA Air hợp tác cùng với Sanrio:

_ Boeing 777-300ER:

+B-16703: Sanrio Family Hand in Hand+B-16722: Shining Star_ Airbus A330-200: B-16311: Happy Music_ Airbus A330-300:

+B-16331: BAD BADTZ-MARU Travel Fun+B-16332: Joyful Dream+B-16333: Celebration Flight_ Airbus A321-200:

+B-16205: Comfort Flight+B-16207: Friendship BowsĐặc biệt+Khi hành khách bay trên những máy bay này sẽ được cung cấp gối, bộ chơi bài, khay ăn và bộ dụng ăn mang thương hiệu Hello Kitty. Phần hướng dẫn an toàn bay được trình chiếu như bộ phim hoạt hình của nhân vật BAD BADTZ-MARU và Hello Kitty' tạo nên sự ngộ nghĩnh và thú vị. Riêng khách là trẻ em sẽ được hãng tặng phần quà đến từ Hello Kitty như: gối, túi mua sắm, bưu thiếp, tâm thiệp thực đơn, gói trộn các loại hạt và bánh quy giòn, ly nhựa mang logo Hello Kitty.

+Các mặt hàng miễn thuế trên các máy bay mang màu sơn Hello Kitty: Túi đeo chéo, Túi du lịch siêu nhẹ, mô hình máy bay (1:200), bút viết, đèn ngủ

Tham khảo

Hãng hàng không Đài Loan
Star Alliance


title: Ypsolopha frustella

text:
Ypsolopha frustella là một loài bướm đêm thuộc họ Ypsolophidae. Nó được tìm thấy ở Hoa Kỳ, bao gồm California.

Chú thích

Tham khảo

Ypsolopha


title: Quảng trường Stanislas

text:
Quảng trường Stanislas (tiếng Pháp: Place Stanislas, hay place Stan''') là một quần thể kiến trúc cổ điển ở trung tâm thành phố Nancy thuộc vùng Grand Est của Pháp. Quảng trường Stanislas, cùng với quảng trường Carrière và quảng trường Alliance, đã được UNESCO công nhận là Di sản thế giới năm 1983.

 Lịch sử

Quảng trường được xây dựng trong khoảng thời gian từ 1751 đến 1755. Đây là công trình do cựu hoàng Ba Lan Stanislas Leszczyński cho xây dựng để vinh danh con rể mình là vua Louis XV. Được coi là một quảng trường của hoàng gia (Place Royale''), quảng trường bắt đầu mang tên Stanislas từ năm 1831 và có diện tích khá vuông vức (106 x 124 mét). Kiến trúc sư của công trình này là Emmanuel Héré.

Kiến trúc
Xung quanh quảng trường có các tòa nhà chính là Hôtel de Ville (tòa thị chính), Hôtel de la Reine, pavillon Jacquet, nhà hát Opéra national de Lorraine và bảo tàng Musée des Beaux-Arts.

Quảng trường Stanislas được cải tạo lớn vào giai đoạn 2004-2005 nhân kỉ niệm 250 năm ngày ra đời.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Quảng trường trên trang web của thành phố Nancy
 Quảng trường trên trang web của văn phòng du lịch Nancy

Công trình xây dựng Nancy
Di sản thế giới tại Pháp
Quảng trường Pháp


title: Stephanus Ackermann

text:
Stephanus Ackermann (sinh ngày 26 tháng 12 năm 1985) là 1 vận động viên cricket người Namibia. Anh là 1 right-handed batsman và a right-arm medium-pace bowler. Anh sinh tại Windhoek và chơi one-day cricket cho đội trẻ Namibia từ 2005. Anh tham dự giải Under-19 World Cup cho Namibia năm 2006.

Ackermann chơi trận first-class đầu tiên vào tháng 10 năm 2008 đối đầu với North West.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Stephanus Ackermann at Cricket Archive


title: Arnières-sur-Iton

text:
Arnières-sur-Iton là một xã thuộc tỉnh Eure trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Eure

Tham khảo

Liên kết ngoài
  Village Arnières sur Iton website

Arnieressuriton


title: Marumba saishiuana

text:
Marumba saishiuana là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở tây nam Trung Quốc, miền nam Hàn Quốc, Nhật Bản (đảo Tsushima), miền bắc Thái Lan, miền bắc Việt Nam và Đài Loan.

Sải cánh dài 75–85 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 5 đến tháng 7 ở Triều Tiên.

Phụ loài
Marumba saishiuana saishiuana (tây nam China, miền nam Hàn Quốc, Nhật Bản (đảo Tsushima), miền bắc Thái Lan và miền bắc Việt Nam)
Marumba saishiuana formosana Matsumura, 1927 (Đài Loan)

Chú thích

Tham khảo

Marumba


title: Laevistrombus canarium

text:
Laevistrombus canarium là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Strombidae, họ ốc nhảy.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật được mô tả năm 1758
Động vật Ấn Độ Dương
Động vật Thái Bình Dương
Động vật thân mềm ăn được


title: Potzehne

text:
Potzehne là một đô thị thuộc huyện Altmarkkreis Salzwedel, bang Saxony-Anhalt, Đức.

Tham khảo

Xã và đô thị thuộc huyện Altmarkkreis Salzwedel


title: 14537 Týn nad Vltavou

text:
14537 Týn nad Vltavou là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1478.1387589 ngày (4.05 năm).

Nó được phát hiện ngày 10 tháng 9 năm 1997.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1997


title: Sinum maculatum

text:
Sinum maculatum là một loài ốc biển săn mồi, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Naticidae, họ ốc mặt trăng.

Phân bố

Miêu tả

Chiều dài tối đa của vỏ ốc được ghi nhận là 35 mm.

Môi trường sống
Độ sâu tối thiểu được ghi nhận là 0.3 m. Độ sâu tối đa được ghi nhận là 70 m.

Chú thích

Tham khảo

Sinum


title: Aeoloderma sinensis

text:
Aeoloderma sinensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1859.

Chú thích

Tham khảo

Aeoloderma


title: Nepotilla bathentoma

text:
Nepotilla bathentoma là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae.

mô tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

bathentoma
Động vật được mô tả năm 1909


title: Octocladiscus fasciatus

text:
Octocladiscus fasciatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Guérin-Méneville miêu tả khoa học năm 1844.

Chú thích

Tham khảo

Octocladiscus


title: Sphecodes cressonii

text:
Sphecodes cressonii là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Robertson mô tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Sphecodes
Động vật được mô tả năm 1903


title: Piper guayasanum

text:
Piper guayasanum là một loài thực vật thuộc họ Piperaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador.

Chú thích

Tham khảo
 Santiana, J. & Pitman, N. 2004. Piper guayasanum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
G
Thực vật cực kỳ nguy cấp


title: Long Tuyền (làng cổ)

text:
Làng cổ Long Tuyền là một làng cổ ở Nam Bộ; nay thuộc quận Bình Thủy, thành phố Cần Thơ, Việt Nam.

Nguồn gốc
Trước khi có tỉnh Cần Thơ, trên bản đồ hành chính năm 1876, làng thuộc Lục Ấp, sau trở thành làng Bình Hưng (1844, tức năm Thiệu Trị thứ 3). Đến năm 1852, nhân sự kiện đoàn hải thuyền của Tuần phủ Huỳnh Mẫn Đạt thoát hiểm ngay trên con rạch thuộc làng, nên cái tên Bình Thủy mới ra đời kể từ đó.

Đây là một làng cổ tiêu biểu ở Nam Bộ, và là một trọng điểm du lịch của thành phố Cần Thơ.

Lược kể một vài di tích

Khu tưởng niệm Bùi Hữu Nghĩa

Làng cổ Long Tuyền là nơi sinh, nơi sống những năm cuối đời, và là nơi yên nghỉ của Thủ khoa Bùi Hữu Nghĩa (1807-1872), một trong bốn rồng vàng đất Đồng Nai.

Ngôi mộ Thủ Khoa Nghĩa hiện nay nằm trong Khu tưởng niệm ông (thuộc phường Bùi Hữu Nghĩa, quận Bình Thủy, thành phố Cần Thơ). Ngày 25 tháng 1 năm 1994, Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đã ký Quyết định số 152 QĐ/BT công nhận khu mộ là di tích "Lịch sử Văn hóa cấp quốc gia" .

Đình Bình Thủy

Bia công nhận di tích đình Bình Thủy (tên cũ là Long Tuyền cổ miếu) dựng ở sân đình ghi:
Long Tuyền cổ miếu tức đình Bình Thủy ngày nay, đã được vua Tự Đức sắc phong "Thành hoàng Bổn cảnh" ngày 29 tháng 11 năm 1852.
Ngôi đình hiện tại được xây dựng từ 1909. Đây là một trong những ngôi đình lâu đời của Nam Bộ, còn giữ được khá nguyên vẹn ở tỉnh Cần Thơ.
Đình Bình Thủy là một công trình kiến trúc nghệ thuật có giá trị của dân tộc Việt Nam, nơi sinh hoạt tinh thần của đông đảo quần chúng nhân dân vào những ngày lễ hội truyền thống.
Ngày 5 tháng 9 năm 1989, Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đã ra quyết định công nhận đình Bình Thủy là Di tích Kiến trúc Nghệ thuật (cấp Quốc gia).

Chùa Nam Nhã

Chùa Nam Nhã xưa thuộc ấp Bình Nhật, xã Long Tuyền (nay thuộc phường An Thới, quận Bình Thủy, thành phố Cần Thơ). Trước đây, chùa là tiệm thuốc bắc Nam Nhã Đường, do ông Nguyễn Giác Nguyên đứng ra xây dựng năm 1895, theo đạo Minh Sư nên còn được gọi là chùa Minh Sư.

Bia công nhận di tích dựng ở sân chùa ghi:
Chùa Nam Nhã được xây dựng năm 1895. Từ năm 1905 chịu ảnh hưởng của phong trào Đông Du, truyền thống yêu nước của các vị lão sư và các phật tử được khởi động.
Chùa trở thành trụ sở kinh tài, ủng hộ học sinh xuất dương du học chống lại chánh sách ngu dân của thực dân Pháp, truyền bá văn thơ yêu nước. Trong những năm khó khăn gian khổ của cách mạng, Đặc ủy Hậu Giang, Xứ ủy Nam Kỳ đã chọn nơi đây làm địa điểm liên lạc với các tổ chức cách mạng trong toàn miền.
Ngày 25 tháng 1 năm 1991, Bộ Văn hóa - Thông tin]] đã ra quyết định công nhận chùa Nam Nhã là Di tích Lịch sử Cách mạng (cấp Quốc gia)

Nhà cổ Bình Thủy

Trên địa bàn làng cổ Long Tuyền, hiện còn tồn tại một quần thể nhà cổ với khoảng 34 căn. Trong đó xưa nhất và nổi bật nhất là Nhà thờ họ Dương (còn gọi là Nhà cổ Bình Thủy hay Vườn lan Bình Thủy) ở số 26/1A đường Bùi Hữu Nghĩa, thuộc phường Bình Thủy, thành phố Cần Thơ.

Đây là một ngôi nhà 5 gian, kiểu Á-Âu kết hợp, tuy xây dựng vào năm 1870, nhưng vẫn được nguyên trạng. Theo tài liệu, thì toàn bộ gạch bông, hoa văn, phù điêu, hàng rào...đều được đặt từ Pháp sang. Ngoài ra, trong ngôi nhà còn có một kho đồ cổ quý giá .

Đặc biệt, ngôi nhà cổ này đã được nhiều người nổi tiếng đến thăm viếng, như: Trần Văn Giàu, Sơn Nam, Học Phi, Xuân Diệu, Xuân Thủy,...Ngoài ra, nó còn xuất hiện trong hàng chục bộ phim, như: Chân Trời Nơi Ấy, Những Nẻo Đường Phù Sa, Công tử Bạc Liêu, Cây Tre Trăm Đốt, Tây Đô và Ban Mai, Xương Rồng Cần Thơ, Người Tình (của đạo diễn người Pháp Annand),...

Tháng 3 năm 2009, ngôi nhà đã được công nhận là di tích Kiến trúc Nghệ thuật cấp Quốc gia theo Quyết định số 314/BVHTTDL của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Trích nhận xét
Phong khí văn hóa Long Tuyền là sự hòa quyện của đất, nước và con người nơi đây; là sự giao thoa giữa truyền thống và hiện đại.
Long Tuyền tuy tiếp xúc với nhiều nền văn hóa, như: Hoa, Khmer, Pháp, Nhật, Hoa Kỳ... nhưng vẫn tiếp nhận, vẫn gìn giữ được bản sắc "văn minh miệt vườn sông nước" rất riêng, rất độc đáo và đó chính là nội lực, là cội nguồn sức mạnh giúp Long Tuyền đứng vững, phát triển trên vùng đất mới nhiều biến đổi...

Ảnh
Dưới đây là một vài ngôi nhà cổ khác ở làng Bình Thủy:

Chú thích

Xem thêm
Đình làng
Làng

Liên kết ngoài
Làng cổ Long Tuyền trên web Du lịch An Giang
Làng cổ Long Tuyền  trên web Bình Dương

Du lịch Cần Thơ
Làng cổ Cần Thơ
Bình Thủy


title: HMS Theseus (R64)

text:
HMS Theseus (R64) là một tàu sân bay thuộc lớp Colossus của Hải quân Hoàng gia Anh. Được hoàn thành và đưa ra hoạt động khi Chiến tranh Thế giới thứ hai đã kết thúc, HMS Theseus được sử dụng rộng rãi trong Chiến tranh Triều Tiên. Nó được cho ngừng hoạt động vào năm 1957 và bị tháo dỡ vào năm 1962.

Thiết kế và chế tạo
Theseus được đặt lườn vào năm 1943 bởi hãng đóng tàu Fairfield tại Govan. Nó được hạ thủy vào ngày 6 tháng 7 năm 1944. Theseus được đưa ra hoạt động vào năm 1946, quá trễ để có thể tham gia Chiến tranh Thế giới thứ hai.

Lịch sử hoạt động

Chiến tranh Triều Tiên
Sau khi hoàn tất, nó được sử dụng như một tàu huấn luyện cho đến năm 1950, khi Chiến tranh Triều Tiên nổ ra, chiếc tàu sân bay được bố trí đến Triều Tiên. Hoạt động đầu tiên của nó bao gồm áp chế hệ thống phòng thủ và liên lạc của đối phương tại Chinnampo và các khu vực khác. Lượt hoạt động tuần tra thứ hai của nó chỉ bao gồm các hoạt động tuần tra chiến đấu trên không (CAP), do máy phóng của nó không hoạt động, nên máy bay của nó không thể trang bị bom và rocket. Lượt hoạt động thứ ba là trong thành phần của Lực lượng Đặc nhiệm Thịnh Vượng Chung, khi Theseus di chuyển cùng các tàu tháp tùng từ căn cứ Hải quân Mỹ ở Sasebo, Nhật Bản. Máy bay của nó đã tung ra các cuộc không kích thành công vào mạng lưới giao thông và binh lực Bắc Triều Tiên, chủ yếu tập trung vào khu vực Chinnampo, gây nhiều thiệt hại cho đối phương.

Trong lượt hoạt động tuần tra thứ tư thực hiện vào giữa tháng 12 năm 1950, máy bay của Theseus đã phát hiện nhiều xe cộ ở phía Bắc của một đất nước tương đối cô lập, và tuyết che phủ nhiều suốt khu vực. Cuộc không kích tiếp tiếp theo đã phá hủy được nhiều phương tiện vận chuyển, bao gồm cả xe Jeep, xe tăng và xe tải. Không lâu sau đó, lực lượng Trung Quốc trở thành mục tiêu của các cuộc không kích ác liệt thực hiện bởi máy bay xuất phát từ Theseus, mà sau khi kết thúc lượt hoạt động thứ tư đã tích lũy được 1.630 giờ bay và bắn ra trên 1.400 rocket.

Trong năm tiếp theo, vào ngày 5 tháng 1 năm 1951, Theseus thực hiện lượt hoạt động tuần tra thứ năm, hỗ trợ cho Sư đoàn 25 Mỹ đang tác chiến tại khu vực phía Nam Osan thuộc Nam Triều Tiên. Vào ngày 15 tháng 1, Trung úy Highett đánh dấu một cột mốc đáng nhớ của chiếc tàu sân bay khi thực hiện lượt hạ cánh an toàn thứ 1.000 trên chiếc Theseus; và liên đội không lực phối thuộc được trao tặng phần thưởng Boyd Trophy do thành tích này.

Lượt hoạt động tuần tra thứ sáu thực hiện vào cuối tháng 1, đã xảy ra một tai nạn bi thảm. Ngày 26 tháng 1, một máy bay do Trung úy A. C. Bevan điều khiển đã rung động rồi rơi vào vòng xoáy không kiểm soát được trước khi rơi xuống biển. Chiếc tàu khu trục lớp C Cossack đã đi đến địa điểm chiếc máy bay bị rơi nhưng không tìm thấy được gì.

Một phi công khác cũng bị bắn rơi sau đó, nhưng có số phận may mắn hơn. Chiếc máy bay do Trung úy Keighley-Peach điều khiển bị trúng nhiều đạn pháo phòng không, buộc anh phải hạ cánh xuống một thung lũng ở khu vực gần Tongduchon-ni. Anh đã phải ẩn náu trong gần 90 phút chờ đợi được giải cứu. Một máy bay trực thăng Mỹ sau đó đã bay đến và cứu được viên trung úy, trong khi một máy bay khác của Theseus tuần tra chiến đấu trên không đề phòng sự tấn công của lực lượng Bắc Triều Tiên. Sự kiện đã kết thúc mà không có thương vong. Một sự cố khác ghi dấu lượt hoạt động này xảy ra vào ngày 2 tháng 2 đã kết thúc chuỗi 1.463 lần hạ cánh an toàn, khi một chiếc Sea Fury bị nổ lốp đang khi hạ cánh.

Lượt hoạt động tuần tra thứ bảy được bắt đầu bằng một thảm kịch. Một chiếc Fairey Firefly, khi quay trở về sau một phi vụ trinh sát trải dài từ Seoul đến Pyongyang và các khu vực khác, đã hạ cánh khi các khẩu súng của nó tình cờ khai hỏa, làm tử thương Trung sĩ J. F. Wigley. Anh được mai táng trên biển với đầy đủ nghi thức hải quân. Các phi vụ trinh sát khác cũng được thực hiện, cũng như hỗ trợ hỏa lực gàn mặt đất cho Quân đoàn 9 Bộ binh tại khu vực Wonju.

Lượt tuần tra thứ tám bắt đầu vào ngày 4 tháng 3 năm 1951 được tiến hành tương tự, với những chuyến tuần tra trên khu vực từ Chinnampo đến Kuhsa-Sung giờ đây đã quen thuộc nhằm đánh lừa cho một cuộc tấn công sắp tới. Hai máy bay nữa bị rơi, chiếc thứ nhất không bị thương vong; nhưng chiếc thứ hai sau một phi vụ trinh sát gần Chanyong, các trung úy G. H. Cooles và D. W. Guy của Hải quân Hoàng gia đã bị rơi trên đường quay về Theseus. Một số máy bay Sea Fury đã tuần tra tại khu vực rơi máy bay nhưng không tìm thấy người nào sống sót.

Trong lượt hoạt động tuần tra thứ chín, vào ngày 24 tháng 3 năm 1951, một chiếc khác bị bắn rơi. Máy bay của Thiếu tá Gordon-Smith bị bắn rơi bởi đạn xuyên thép làm hỏng thùng nhiên liệu, buộc ông phải hạ cánh xuống Suwon. Các phi vụ trinh sát và tuần tra chiến đấu được tiếp tục thực hiện, kể cả tấn công vào sáu tàu bè đối phương.

Lượt hoạt động tuần tra thứ mười bắt đầu vào ngày 8 tháng 4 tại vùng biển Nhật Bản, khi Theseus được tháp tùng bởi tàu sân bay Mỹ Bataan cùng một lực lượng tàu khu trục Đồng Minh hộ tống bao gồm HMS Consort, HMAS Bataan, HMCS Huron, USS English và USS Sperry. Vào ngày 10 tháng 4, hai chiếc Sea Fury bị những máy bay Mỹ F4U Corsair tấn công trong một vụ bắn nhầm; một chiếc Sea Fury bị hư hại nặng trong khi chiếc kia tìm cách cơ động và thoát được an toàn. Hai chiếc Sea Fury khác đang thực hiện nhiệm vụ trinh sát gần đó nghe được lời kêu cứu; và trong khi đang bay đến trợ giúp, máy bay của phi công H. Johnson bị bắn rơi. Anh được tin là đã chết, cho đến khi những tin tức nhận được sau này cho biết đã bị bắt làm tù binh. Một phi công khác, Trung úy E. Julian, đang tìm kiếm máy bay của Johnson khi bị pháo phòng không bắn rơi. May mắn là viên trung úy đã thoát được.

Có thêm hai máy bay nữa bị bắn rơi sau đó. Chiếc thứ nhất bị bắn rơi cách Theseus 40 dặm bởi pháo phòng không, và sau đó được máy bay trực thăng giải cứu. Chiếc thứ hai cũng bị pháo phòng không bắn trúng và hạ cánh xuống một ruộng lúa và trượt dài đến một đáy sông cạn. Lực lượng Bắc Triều Tiên đã bắn phá khu vực với hỏa lực hạng nhẹ. Chiếc máy bay thứ hai trong phi vụ đã hoạt động tuần tra giải cứu gần mặt đất (RESCAP) trong khi hai chiếc Sea Fury khác hộ tống một máy bay trực thăng trên đường đi đến vị trí phi công bị bắn rơi. Sau khi trải qua 38 phút căng thẳng, viên phi công vốn bị thương nặng đã được giải cứu thành công.

Nhiều cuộc không kích khác đã được thực thực hiện thành công nhắm vào các mục tiêu tại Bắc Triều Tiên, và trong một phi vụ như vậy, thêm một máy bay khác của Theseus bị bắn rơi. Phi công bị bắn rơi, Trung úy Bowman, được cứu thoát bởi một máy bay trực thăng Mỹ do Trung úy Roger Gill điều khiển, người sau đó được tặng thưởng Huân chương Chữ thập Dũng cảm vì đã thực hiện thành công việc giải cứu anh dũng bất chấp hỏa lực hạng nhẹ dày đặc của lực lượng Bắc Triều Tiên. Ông nhận phần thưởng của Chính phủ Anh từ tay Lãnh sự Anh ở Seattle.

Ngày 15 tháng 1 năm 1952, các hoạt động của lực lượng đặc nhiệm Đồng Minh kết thúc, khi chiếc tàu sân bay Mỹ Bataan rời khu vực chiến trường. Bản thân Theseus tiếp tục hoạt động tại khu vực bờ biển phía Tây Triều Tiên. Vào ngày 17 tháng 1, do bị hỏng động cơ, Trung úy Hamilton đã phải đáp máy bay của mình xuống biển cách chiếc Theseus khoảng  hải lý, và đã phải trải qua 55 trong hoàn cảnh biển động rất mạnh trước khi được giải cứu. Hai ngày sau, các hoạt động của Theseus kết thúc. Trong suốt cuộc chiến tranh Triều Tiên, sáu tàu sân bay thuộc khối Thịnh Vượng Chung đã hoạt động tại đây, năm chiếc của Hải quân Hoàng gia Anh cùng một chiếc của Hải quân Hoàng gia Australia, từng chiếc đã làm tròn nghĩa vụ của mình với sự dũng cảm và tính chuyên nghiệp.

Khủng hoảng kênh đào Suez
Vào năm 1956, cùng với chiếc tàu sân bay chị em với nó Ocean, Theseus được sử dụng như một tàu sân bay biệt kích khẩn cấp trong vụ Khủng hoảng kênh đào Suez từ tháng 11 đến tháng 12. Máy bay trực thăng của Theseus đã vận chuyển binh lính lên bờ và đưa trở về tàu những người bị thương. So với những hoạt động vào giai đoạn Chiến tranh Triều Tiên, vai trò của nó tại Suez tương đối êm ả. Sang năm tiếp theo, nó được đưa về lực lượng dự bị, rồi được tháo dỡ tại Inverkeithing vào năm 1962.

Tham khảo

Chú thích

Liên kết ngoài
 Maritimequest HMS Theseus photo gallery

Lớp tàu sân bay Colossus class aircraft carriers
Tàu sân bay của Hải quân Hoàng gia Anh
Tàu sân bay trong chiến tranh lạnh
Tàu sân bay trong chiến tranh Triều Tiên
Lớp tàu sân bay Colossus


title: Tillandsia carlos-hankii

text:
Tillandsia carlos-hankii là một loài thuộc chi Tillandsia. Đây là loài đặc hữu của México.

Chú thích

Tham khảo

Checklist of Mexican Bromeliaceae with Notes on Species Distribution and Levels of Endemism  truy cập 3 tháng 11 năm 2009

C
Thực vật México


title: Neolitsea mollissima

text:
Neolitsea mollissima là một loài thực vật thuộc họ Lauraceae. Đây là loài đặc hữu của Malaysia.

Chú thích

Tham khảo
 Kochummen, K.M. 1998. Neolitsea mollissima. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Malaysia
Neolitsea
Thực vật dễ tổn thương


title: Guatemala

text:
Guatemala, tên chính thức Cộng hoà Guatemala (, IPA: , Tiếng Việt: Cộng hòa Goa-tê-ma-la), là một quốc gia tại Trung Mỹ, ở phần phía nam Bắc Mỹ, giáp biên giới với México ở phía tây bắc, Thái Bình Dương ở phía tây nam, Belize và Biển Caribe ở phía đông bắc, và Honduras cùng El Salvador ở phía đông nam.

Từ nguyên
Tên "Guatemala" bắt nguồn từ Cuauhtēmallān trong tiếng Nahuatl, nghĩa là  "nơi có nhiều cây", một từ bắt nguồn từ tiếng Maya K'iche cho cụm từ "nhiều cây" hoặc có lẽ cụ thể hơn dùng để chỉ cây Cuate/Cuatli Eysenhardtia. Đây là tên mà các chiến binh Tlaxcalteca đồng hành với Pedro de Alvarado đặt cho nơi này trong cuộc chinh phạt Guatemala.

Lịch sử

Từ thế kỷ III TCN tới thế kỷ XII CN, các vùng đất thấp khu vực Petén và Izabal là nơi sinh sống của nhiều bộ lạc người Maya. Vương quốc K'iche ngụ canh ở vùng cao nguyên miền trung Guatemala.

Khi được tin người Tây Ban Nha đã chinh phục được đế quốc Aztec ở Mexico thì bộ tộc K'iche ở Guatemala gửi sứ thần ra bắc bái yết Hernán Cortés và xin triều cống, nhận làm thuộc quốc. Bấy giờ là năm 1521. Hai năm sau Cortés phái Pedro de Alvarado vào Guatemala giám sát tình hình, dẫn theo 173 kỵ binh, 300 lính Tây Ban Nha cùng 200 quân Mexico thuộc bộ tộc Tlaxcala. Người K'iche thấy Tây Ban Nha động binh bèn chống cự lại nhưng thua to ở trận Quetzaltenango. Kinh thành Utatlán của K'iche bị đốt rụi. Chính quyền Tây Ban Nha từ đó trực tiếp cai trị xứ Guatemala, lấy Iximché làm thủ phủ. Năm 1527 vì tình hình bất an, Alvarado bỏ Iximché, dời đô về Santiago de los Caballeros để dễ bề phòng thủ. Dù vậy các bộ tộc miền núi như nhóm Achi' vẫn không quy phục nên vùng Alta Verapaz vẫn độc lập nhưng ngược lại nhờ hoạt động truyền giáo của Giáo hội Công giáo La Mã, ảnh hưởng của Tây Ban Nha dần dần lan rộng. Đến năm 1540 thì dân miền núi cũng công nhận chính quyền thuộc địa. Một số nhà truyền giáo, nổi tiếng nhất là tu sĩ Bartolomé de las Casas, đã bảo vệ người bản xứ khi quân đội Tây Ban Nha đàn áp thổ dân. Tuy nhiên Giáo hội thì thi hành chính sách hủy diệt các thư tịch cổ, và hầu như tất cả các sách vở Maya trước thế kỷ XVI nay đã thất truyền. Một số ít còn sót lại gồm có: Popol Vuh, Anales de los Kakchiqueles, và Chilam Balam. Những văn bản này may mắn là được các nhà truyền giáo Tây Ban Nha sau khi phát hiện đã cất giữ nên còn đến nay.

Cuộc xâm chiếm của người Tây Ban Nha cũng để lại hai hậu quả lớn. Thứ nhất là bệnh truyền nhiễm như bệnh dịch hạch, đậu mùa, thương hàn, sởi, đã theo chân người Âu Châu tàn phá nhiều nhóm thổ dân vì người bản xứ không có quá khứ miễn dịch để chống các căn bệnh này. Dân số bản xứ vì đó bị giảm thiểu trầm trọng. Có nguồn nhận xét rằng 3/4 thổ dân đã tử vong vì nhiễm bệnh.

Hậu quả thứ hai là địa danh "Goathemala" đã khai sinh sau cuộc xâm lăng của người Tây Ban Nha. Danh hiệu này có nguồn gốc từ tiếng thổ dân có nghĩa là "Xứ rậm cây" nhưng đến thế kỷ XVI mới có mặt trong văn bản.

Thời kỳ thuộc địa

Khi tình hình quân sự đã ổn định hơn thì triều đình Tây Ban Nha cho chỉnh đốn lại việc cai trị, thành lập đơn vị Trấn Guatemala (Capitanía General de Goathemala hay còn gọi là Audiencia de Guatemala) trông coi một dải đất rộng lớn từ phía nam Tân Tây Ban Nha (Nueva España, tức México) đến tận Panama. Đơn vị Guatemala này bao gồm cả Chiapas (nay thuộc México), El Salvador, Honduras, Nicaragua, và Costa Rica. Thủ phủ Santiago de los Caballeros không lâu biến thành đô thị lớn thứ ba ở châu Mỹ La Tinh, chỉ sau Thành phố México và Lima. Vùng đất này không giàu khoáng sản (vàng và bạc) như México và Perú nhưng cung cấp một số nông và lâm sản giá trị như mía, cacao, phẩm chàm (añil), phẩm đỏ rệp son cùng các loại gỗ quý dùng trong việc xây cất và trang trí các công trình bên mẫu quốc.

Năm 1776 một chuỗi động đất lớn gây thiệt hại đáng kể, tàn phá thủ phủ Santiago de los Caballeros khiến chính quyền địa phương phải bỏ địa điểm cũ và dời đến Thung lũng Ermita về phía đông-bắc, lập nên Thành phố Guatemala, tức thủ đô của Guatemala ngày nay. Cố đô Santiago sau đó gọi là Antigua Guatemala tức cựu kinh.

Ngày 15 tháng 9 năm 1821, Guatemala trở thành một quốc gia độc lập. Nước Cộng hòa Guatemala mới gồm phần vùng Soconusco, và nơi hiện là các quốc gia El Salvador, Honduras, Nicaragua, và Costa Rica. 1.5 triệu dân nước này tập trung tại các trung tâm đô thị.

Năm 1821, tỉnh El Salvador thuyết phục được các tỉnh khác của Guatemala gia nhập Đế chế Mexico, một ý tưởng của Agustin Iturbide. Nhưng một năm sau Iturbide buộc phải thoái vị, đế chế của ông sụp đổ và Guatemala tách khỏi Mexico, mất hai vùng Chiapas và Soconusco.

Các tỉnh của Guatemala tạo thành Liên hiệp các Tỉnh Trung Mỹ, cũng được gọi là Liên bang Trung Mỹ (Federacion de Estados Centroamericanos). Thành phố thủ đô vẫn là Thành phố Guatemala, ngày nay đây vẫn là thành phố đông đúc nhất Trung Mỹ.

Một giai đoạn bất ổn chính trị nối tiếp sau đó, càng trầm trọng thêm với sự sụp đổ của thị trường añil (màu chàm) thế giới, sản phẩm xuất khẩu chính của nước này sang châu Âu, vì sự phát minh thuốc nhuộm nhân tạo. Việc này khiến các tỉnh tách khỏi Liên bang, từ năm 1838 đến năm 1840, bắt đầu với Costa Rica, và Guatemala trở thành một quốc gia độc lập.

Guatemala từ lâu đã tuyên bố chủ quyền với toàn bộ lãnh thổ của nước Belize láng giềng, trước kia là một phần của thuộc địa Tây Ban Nha, và sau này đã bị Vương quốc Anh chiếm đóng. Guatemala đã công nhận nền độc lập của Belize năm 1991, nhưng tranh cãi chủ quyền giữa hai nước vẫn chưa được dàn xếp. Những cuộc đàm phán hiện đang diễn ra dưới sự bảo trợ của Tổ chức Quốc gia châu Mỹ để giải quyết vấn đề. Xem:  và trang của OAS

Thời hiện đại

Tháng 10 năm 1944, nhà độc tài Jorge Ubico bị cuộc cách mạng do sinh viên lãnh đạo lật đổ. Sự kiện này dẫn tới cuộc bầu cử đưa Jose Arévalo, tổng thống bầu cử dân chủ đầu tiên của Guatemala cầm quyền đủ nhiệm kỳ, lên nắm quyền. Các chính sách "Xã hội Thiên chúa giáo" của ông, có cảm hứng từ chính sách New Deal của Hoa Kỳ, bị các chủ đất và tầng lớp giàu có chỉ trích là mang hơi hướng cộng sản.

Giai đoạn này cũng là thời điểm khởi đầu cuộc Chiến tranh lạnh giữa Hoa Kỳ và Liên Xô ghi dấu ấn trong lịch sử Guatemala. Năm 1954, người kế nhiệm sau cuộc bầu cử tự do của Arévalo là Jacobo Arbenz bị một nhóm người Guatemala được Cục tình báo trung ương Mỹ (CIA) hậu thuẫn lật đổ, sau khi chính phủ sung công những vùng đất bỏ hoang thuộc sở hữu của Liên minh Công ty Hoa quả, một công ty buôn chuối có trụ sở tại Mỹ. Mật hiệu của CIA cho vụ đảo chính này là Chiến dịch PBSUCCESS, lần thành công thứ hai trong việc lật đổ một chính phủ nước ngoài của CIA. Thời gian cầm quyền quân sự sau đó, bắt đầu bằng nhà độc tài Carlos Castillo Armas, dẫn tới hơn 30 nội chiến, từ 1960, gây ra cái chết của ước tính 200.000 thường dân Guatemala. Vì chính quyền quân sự sử dụng các biện pháp tra tấn, bắt cóc, chiến tranh "tiêu thổ" không hạn chế và các biện pháp tàn bạo khác, đất nước đã trở thành một xã hội cùng khổ.

Từ thập kỷ 1950 tới thập kỷ 1990 (chỉ có một giai đoạn ngừng viện trợ quân sự trong giai đoạn giữa 1977 và 1982), chính phủ Hoa Kỳ trực tiếp hỗ trợ quân đội Guatemala trong huấn luyện và vũ khí cũng như cung cấp tiền bạc. Các lực lượng quân sự đặc biệt Hoa Kỳ (Mũ nồi Xanh) được gửi tới Guatemala để biến quân đội nước này trở thành một "lực lượng chống nổi lạon hiện đại" và biến nó trở thành đội quân mạnh nhất, tinh vi nhất vùng Trung Mỹ. Sự dính líu của CIA gồm cả việc huấn luyện 5.000 lính người Cuba chống đối Fidel Castro và dùng máy bay vận chuyển lực lượng này vào trong lãnh thổ Cuba trong sự kiện sau này được gọi là Sự kiện Vịnh con Lợn năm 1961. Năm 1999, tổng thống khi ấy của Hợp chúng quốc Hoa Kỳ Bill Clinton nói rằng Hoa Kỳ đã sai lầm khi cung cấp viện trợ cho các lực lượng quân đội Guatemala, lực lượng đã thực hiện những hành động giết dân thường tàn bạo .

Năm 1982, bốn nhóm Mác xít thành lập tổ chức du kích Tổ chức Cách mạng Thống nhất Quốc gia Guatemala (URNG).

Năm 1992, Giải Nobel Hòa bình được trao cho Rigoberta Menchú, một nhà hoạt động nhân quyền người bản xứ, vì những nỗ lực lôi kéo sự chú ý quốc tế tới cuộc diệt chủng được chính phủ hậu thuẫn chống lại những người bản xứ.

Cuộc chiến tranh đẫm máu dài 36 năm chấm dứt năm 1996 với một thỏa thuận hòa bình giữa phe du lích và chính phủ của Tổng thống Álvaro Arzú, với sự hỗ trợ của Liên hiệp quốc. Hai bên đều có những sự nhượng bộ lớn. Các trung tâm đô thị thuộc quyền kiểm soát của quân đội trong khi URNG tiếp tục có sự hiện diện mạnh mẽ ở vùng nông thôn. Theo Ủy ban Lòng tin do Liên hiệp quốc đỡ đầu, các lực lượng chính phủ và bán quân sự là thủ phạm gây ra hơn 90% các vụ vi phạm nhân quyền trong chiến tranh. Trong mười năm đầu tiên, số nạn nhân của những vụ khủng bố được chính phủ hậu thuẫn chủ yếu là sinh viên, công nhân, nhà chuyên nghiệp, và các nhân vật đối lập thuộc mọi khuynh hướng chính trị, nhưng ở những năm sau này, số nạn nhân lên tới hàng nghìn người chủ yếu là nông dân Maya và những người dân thường. Hơn 450 làng Maya đã bị phá hủy và hơn 1 triệu người trở thành người tị nạn. Đây được coi là một trong những vụ thanh lọc sắc tộc tồi tệ nhất tại Mỹ La tinh thời hiện đại. Ở một số vùng, như Baja Verapaz, Ủy ban Lòng tin cho rằng chính phủ Guatemala đã thực hiện một chính sách diệt chủng có chủ định chống lại một số nhóm sắc tộc.

Từ hiệp định hòa bình, Guatemala đã có được các cuộc bầu cử dân chủ, gần đây nhất là vào năm 2003. Tuy nhiên, nạn tham nhũng vẫn lan tràn ở mọi cấp chính phủ, con số các đảng chính trị tăng liên tục và không ổn định. Một lượng lớn các hồ sơ của Cảnh sát Quốc gia đã được khám phá vào tháng 12 năm 2005 tiết lộ những biện pháp an ninh chính phủ đã thực hiện nhằm đương đầu với tình trạng nổi dậy của người dân thời nội chiến .

Chính trị

Chính trị Guatemala dựa trên hình thức cộng hoà đại diện dân chủ tổng thống, theo đó Tổng thống Guatemala vừa là nguyên thủ quốc gia vừa là lãnh đạo chính phủ, và một hệ thống đa đảng phái. Quyền hành pháp thuộc chính phủ. Quyền lập pháp do cả chính phủ và Đại hội Cộng hoà đảm nhiệm. Tư pháp độc lập với hành pháp và lập pháp. Quốc hội Guatemala gồm 80 thành viên, được bầu theo phổ thông đầu phiếu, nhiệm kì 4 năm.

Các đảng phái chính: Đảng Dân chủ Thiên chúa giáo (DCG); Đảng Tiến bộ quốc gia (PAN); Phong trào Giải phóng dân tộc (MLN); Đảng Dân chủ xã hội (PSD); Đảng Cách mạng (PR); Mặt trận Cộng hòa Guatemala (FRG); Liên minh Dân chủ (UD).

Khu vực hành chính

Guatemala được chia thành 22 tỉnh (departamentos). Nhỏ hơn là khoảng 332 xã (municipios).

Các tỉnh gồm:

Alta Verapaz

Baja Verapaz

Chimaltenango

Chiquimula

Petén

El Progreso

El Quiché

Escuintla

Guatemala

Huehuetenango

Izabal

Jalapa

Jutiapa

Quetzaltenango

Retalhuleu

Sacatepéquez

San Marcos

Santa Rosa

Sololá

Suchitepéquez

Totonicapán

Zacapa

Guatemala là quốc gia có mức độ tập trung trung ương cao, tương tự như Pháp. Văn hoá, giao thông vận tải, viễn thông, kinh doanh, chính trị, hội sở, và đa số các hoạt động đô thị khác đều tập trung ở Thành phố Guatemala cũng là thành phố hiện đại nhất Trung Mỹ. Sự nổi trội này khiến thị trưởng Guatemala trở thành nhân vật chính trị đứng thứ hai trong nước, chỉ sau Tổng thống và đây cũng là chức vụ nền tảng cần thiết trước khi tiến vào dinh tổng thống, Berger trước khi trở thành tổng thống cũng từng là thị trưởng Guatemala.

Thành phố Guatemala là thành phố khá lớn với khoảng 2 triệu dân sinh sống trong khu vực nội thành và 5 triệu tại các khu vực xung quanh, chiếm một số lượng đông đảo so với tổng số 12 triệu dân cả nước.

Trong suốt lịch sử Guatemala đã trải qua nhiều thay đổi. Một số thay đổi nhỏ, nhưng một số thay đổi mang lại những ảnh hưởng to lớn trên quốc gia. Từ khi nền văn minh hiện đại bắt đầu phát triển tại Guatemala, nó đã gây ra hàng loạt các vấn đề chính trị. Các vấn đề này, theo một số mặt, là đặc trưng các quốc gia vùng Trung Mỹ, khiến các nhà lãnh đạo phải đau đầu đối phó.

Địa lý

Guatemala có địa hình nhiều núi non, ngoại trừ khu vực ven biển phía nam và những vùng đất thấp phía bắc thuộc khu Peten. Khí hậu nhiệt đới nóng – ôn hòa hơn ở vùng cao nguyên trong nội địa, và khô hơn ở các khu cực đông.

Tất cả các thành phố lớn đều nằm ở phần phía nam đất nước. Các thành phố chính gồm thủ đô Thành phố Guatemala, Quetzaltenango và Escuintla. Hồ lớn nhất Lago de Izabal nằm gần bờ biển Caribe.

Vị trí của Guatemala gần biển Caribe và Thái Bình Dương khiến nước này trở thành mục tiêu của nhiều cơn bão lớn, gồm cả trận Bão Mitch năm 1998 và Bão Stan năm 2005, làm thiệt mạng hơn 1.500 người.

Kinh tế

Lĩnh vực nông nghiệp chiếm một phần tư Tổng sản phẩm quốc nội (GDP), hai phần ba xuất khẩu và một nửa lực lượng lao động.
Cà phê, đường, và chuối là các mặt hàng xuất khẩu chính.
Chế biến và xây dựng chiếm một phần năm GDP. Cũng đóng góp một phần quan trọng trong nền kinh tế là các khoản tiền gửi từ nước ngoài, "remesas" trong tiếng Tây Ban Nha, từ những người Guatemala đang làm việc tại Hoa Kỳ, chủ yếu là lao động bất hợp pháp và tạm thời.

Việc ký kết hiệp ước hòa bình đã chấm dứt cuộc nội chiến kéo dài hàng thập kỷ, dỡ bỏ chướng ngại cho đầu tư nước ngoài.
Năm 1998, Bão Mitch gây ra thiệt hại cho Guatemala ở mức thấp so với các quốc gia láng giềng, đặc biệt là Honduras.

Những thách thức còn lại gồm tăng cường nguồn thu của chính phủ, đảm phán để có được viện trợ cao hơn nữa từ quốc tế, và tăng năng lực cũng như tính mở của chính phủ và các cơ sở tài chính tư nhân.

Năm 2005, dù có những cuộc biểu tình phản đối lớn trên đường phố, nghị viện Guatemala đã phê chuẩn Thỏa thuận Tự do Thương mại Cộng hòa Dominica-Trung Mỹ (DR-CAFTA) giữa nhiều quốc gia Trung Mỹ và Hoa Kỳ. Tuy nhiên, vì những thiệt hại khá lớn và ảnh hưởng tới kinh tế do cơn Bão Stan gây ra tháng 10, 2005, chính phủ đang đánh giá khả năng thực hiện các cơ cấu thỏa thuận trong tương lai và thời gian bắt đầu thực thi các điều khoản của DR-CAFTA vào tháng 2 năm 2006.

Tính đến năm 2017, GDP (PPP) của Guatemala đạt 138.3 triệu USD, đứng thứ 75 thế giới (Theo Ngân hàng Thế giới).

Nhân khẩu

Theo World Fact Book của CIA, người Mestizo, hay như được gọi là Ladino tại Trung Mỹ, (lai người da đỏ châu Mỹ-Tây Ban Nha, hay người thuần chủng da đỏ châu Mỹ nhưng nói tiếng Tây Ban Nha) và những người có tổ tiên Âu (chủ yếu là người Tây Ban Nha, nhưng gồm cả người Đức, người Anh, người Italia, và người vùng Scandinavia) chiếm 60% dân số trong khi người da đỏ châu Mỹ chiếm xấp xỉ 40% (K'iche 9.1%, Kaqchikel 8.4%, Mam 7.9%, Q'eqchi' 6.3%, các nhóm khác Maya 8.6%, bản xứ không phải Maya 0.2%, khác 0.1%). Các nhóm dân tộc khác gồm người Garifuna là hậu duệ của các nô lệ châu Phi sống chủ yếu tại Livingston và Puerto Barrios, và những tộc người da đen và mulattos khác chiếm 1-2% dân số; người Ả rập gốc Liban và Syria, và người châu Á, chủ yếu là hậu duệ người Hán, chiếm khoảng 2% dân số. Cũng có một cộng đồng Triều Tiên tại Thành phố Guatemala và tại Mixco gần đó, hiện khoảng 50.000 người nhưng con số đang tiếp tục tăng lên.

Dù đa số dân cư Guatemala sống ở các vùng thôn quê, quá trình đô thị hoá đang tăng tốc. Thành phố Guatemala (trên 2 triệu dân) đang mở rộng với tốc độ nhanh, và Quetzaltenango, thành phố lớn thứ hai (xấp xỉ 300 ngàn dân), cũng đang mở rộng. Di cư từ nông thôn ra thành thị được thúc đẩy bởi sự sao lãng của chính phủ với vùng nông thôn, cộng thêm giá cả hàng nông sản thấp, các điều kiện lao động nặng nhọc, sự tập trung đất trồng trọt vào tay một số gia đình giàu có, và nhận thức (thường là sai lệch) về đồng lương cao sẽ có được trong các thành phố. Nói chung các nông dân nghèo thường tới những khu vực ngoại ô thành phố, sống một cuộc sống bấp bênh trên các sườn núi.

Tôn giáo chủ yếu là Cơ đốc giáo La Mã. Đạo Tin Lành và các tôn giáo Maya lần lượt được khoảng 33% và 1% người theo. Thường những lễ nghi truyền thống Maya được kết hợp vào trong các nghi lễ và tín ngưỡng Thiên chúa giáo, một quá trình được gọi là thuyết hổ lốn.

Năm 1900, dân số Guatemala là 885.000  . Trong thế kỷ hai mươi dân số nước này đã tăng thêm mười bốn lần, tốc độ tăng trưởng cao nhất Tây Bán Cầu. Quá trình di cư ngày càng mạnh của người dân Guatemala sang Hoa Kỳ khiến số lượng các cộng đồng người Guatemala tại California, Florida, Illinois, New York,Texas và nhiều nơi khác không ngừng phát triển từ thập niên 1970.

Ngôn ngữ
Dù ngôn ngữ chính thức là tiếng Tây Ban Nha, nó không được dùng phổ thông trong cộng đồng người bản xứ, hay chỉ được dùng như một ngôn ngữ thứ hai; 21 ngôn ngữ Maya riêng biệt vẫn được dùng, đặc biệt tại các vùng nông thôn, và tiếng Garifuna được một lượng nhỏ người ven biển Caribe sử dụng. Tiếng Xinca, một ngôn ngữ không phải Maya và gần như đã biến mất, cũng là một ngôn ngữ bản xứ Guatemala.

Hiệp định hòa bình được ký kết tháng 12 năm 1996 cho phép một số văn bản chính thức và các giấy tờ bầu cử được dịch sang các ngôn ngữ bản xứ, và giúp những người không nói tiếng Tây Ban Nha có quyền được phiên dịch tại các vụ xét xử. Hiệp định hòa bình cũng khiến cho hệ thống giáo dục song ngữ tiếng Tây Ban Nha và các loại tiếng bản xứ được đưa vào áp dụng. Tuy nhiên, việc người Guatemala nói tiếng Tây Ban Nha học hay sử dụng thêm một ngôn ngữ khác của đất nước hiếm khi xảy ra.

Tôn giáo

Thời thuộc địa, Cơ đốc giáo La Mã là tôn giáo duy nhất, và hiện đây vẫn là đức tin vượt trội với khoảng hai phần ba dân chúng là giáo dân. Tuy nhiên, các giáo phái Tin lành cũng đã có sự tăng trưởng đáng kể trong những thập kỷ gần đây, đặc biệt dưới thời cầm quyền của nhà độc tại đồng thời là mục sư Phúc Âm, Tướng Efraín Ríos Montt. Khoảng một phần ba người Guatemala theo Phúc Âm và Tôn giáo tin vào phép lạ.

Tôn giáo Maya truyền thống cũng ngày càng được nhiều người tin theo nhờ kết quả của chính sách bảo hộ truyền thống theo hiệp định hòa bình. Chính phủ đã đưa ra chính sách cung cấp án thờ cho mọi tàn tích Maya trong nước để làm nơi tổ chức các nghi lễ.

Ngoài ra cũng có các cộng đồng nhỏ Do Thái giáo (khoảng 1200), Hồi giáo (1200), và thành viên của các tín ngưỡng khác.

Lãnh đạo Cơ đốc giáo La Mã của Guatemala hiện nay là Ngài Álvaro Leonel Ramazzini Imeri.

Giáo dục

Chính phủ điều hành một số trường tiểu học và trung học trong nước. Các trường này miễn phí, dù học sinh vẫn phải trả tiền đồng phục, sách vở, và tiền chuyên chở khiến những tầng lớp nghèo khó trong xã hội còn khó tiếp cận. Những trẻ em thuộc các gia đình trung lưu và thượng lưu theo học tại các trường tư. Một số trường gồm: Colegio Americano de Guatemala (CAG), Colegio Interamericano de Guatemala (CIG). Nước này cũng có một trường đại học công lập (Universidad de San Carlos de Guatemala), và 9 trường tư (xem Danh sách các trường Đại học tại Guatemala).

Văn hoá

Giải Văn học Quốc gia Guatemala là giải chỉ trao một lần, công nhận toàn thể sự nghiệp của một nhà văn. Nó bắt đầu được Bộ Văn hóa và Thể thao trao hàng năm từ năm 1988. Thành phố Guatemala là nơi có nhiều bảo tàng và thư viện quốc gia, gồm Văn khố Quốc gia, Thư viện Quốc gia và Bảo tàng Khảo cổ học và Phong tục học với nhiều bộ sưu tập đồ thủ công Maya lớn. Bảo tàng Thuộc địa, tại Antigua Guatemala, có trưng bày nhiều đồ nghệ thuật từ thời thuộc địa.

Các chủ đề khác

 Viễn thông tại Guatemala
 Vận tải Guatemala
 Danh sách nhân vật Guatemala
 Quetzal (biểu tượng quốc gia Guatemala)

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Guatemala photos
 Guatemalan Art
 Guatemalan Literature
 Encyclopaedia Britannica Guatemala - Country Facts Page
 Association for the Study and Promotion of Security in a Democracy  (SEDEM)
 UK Foreign Office Country Profile for Guatemala
  Congreso de la República – Congress of the Republic of Guatemala
 Organismo Judicial de Guatemala Judicial Branch of Guatemala
  Gobierno de Guatemala Guatemalan Government Page
 Instituto de Sismologia, Vulcanologia, Metereologia E Hidrologia Guatemala's Institute Of Seismology, Vulcanology, Metereology And Hydrology
 Guatemala Institute of Tourism.
  http://www.mtcguatemala.org/
  Maya Spirit
 Amnesty International Annual Report 2004 – Guatemala
 NISGUA Network in Solidarity with the People of Guatemala

Cộng hòa
Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Tây Ban Nha
Quốc gia Trung Mỹ
Quốc gia thành viên của Liên Hợp Quốc


title: Palpoxena ertli

text:
Palpoxena ertli là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Palpoxena


title: Baron-sur-Odon

text:
Baron-sur-Odon là một xã ở tỉnh Calvados, thuộc vùng Normandie ở tây bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Calvados

Tham khảo

Baronsurodon


title: Rondón, Boyacá

text:
Rondón là một thị xã và đô thị thuộc Boyacá Department, Colombia, thuộc phân vùng Márquez.

Tham khảo

Đô thị của Boyacá
Khu dân cư ở tỉnh Boyacá
Khu dân cư thành lập năm 1905


title: Atopsyche huacachaca

text:
Atopsyche huacachaca là một loài Trichoptera trong họ Hydrobiosidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Chú thích

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Atopsyche


title: Tân Phú, Thanh Bình

text:
Tân Phú là một xã thuộc huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp, Việt Nam.

Xã Tân Phú có 3.308 hécta diện tích tự nhiên với 5.331 người..

Vị trí địa lý
Địa giới xã Tân Phú ở phía đông giáp xã Bình Thành; phía tây giáp xã Tân Thạnh và xã Phú Lợi; phía nam giáp thị trấn Thanh Bình; phía bắc giáp xã Tân Mỹ.

Điều kiện tự nhiên

Hành chính

Giáo dục y tế

Kinh tế xã hội

Giao thông

Lịch sử
Quyết định 11-HĐBT ngày 19 tháng 02 năm 1983 của Hội đồng Bộ trưởng, chia xã Tân Phú thành hai xã lấy tên là xã Tân Phú và xã Tân Mỹ.
Quyết định 13-HĐBT ngày 23 tháng 02 năm 1983 của Hội đồng Bộ trưởng, xã Tân Phú thuộc huyện Thanh Bình.
Quyết định 27-HĐBT ngày 13 tháng 02 năm 1987 của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, chia xã Tân Phú thành 2 đơn vị hành chính lấy tên là xã Tân Phú và thị trấn Thanh Bình.

Hình ảnh

Xem thêm

Liên Kết ngoài

Chú thích


title: Culleredo

text:
Culleredo là một đô thị của Tây Ban Nha ở tỉnh A Coruña trong cộng đồng tự trị của Galicia. Culleredo ở ngoại ô của A Coruña. Dân cư của Culleredo làm việc trong khu vực dịch vụ, và có công nghiệp, nông nghiệp trong lãnh thổ của Culleredo. Sân bay của A Coruña, hay Alvedro, đặt ở Culleredo.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Weblog of Culleredo

Đô thị ở A Coruña


title: Cneoranidea wuyiensis

text:
Cneoranidea wuyiensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Yang & Wang in Wang & Wu miêu tả khoa học năm 1998.

Chú thích

Tham khảo

Cneoranidea


title: Marathon Thành phố New York

text:
Marathon Thành phố New York (tên thương hiệu trong tiếng Anh ING New York City Marathon vì lý do tài trợ) là một giải marathon hàng năm lớn (độ dài đường đua 42,195 km/26.219 mi) với đường chạy đi qua năm quận của Thành phố New York, tiểu bang New York, Hoa Kỳ. Nó là một trong những marathon lớn nhất thế giới, với 45.103 người về địch trong năm 2010. Cùng với Marathon Boston và Marathon Chicago, đây là một trong sự kiện đua dài ưu việt hàng năm ở Hoa Kỳ và là một trong những giải Marathon chuyên nghiệp thế giới.

Cuộc đua được tổ chức bởi New Road Runners York (NYRR) và đã được tiến hành mỗi năm kể từ năm 1970. Trong những năm gần đây, nó đã được tài trợ bởi tập đoàn tài chính ING. Nó được tổ chức vào ngày Chủ Nhật đầu tiên của tháng 10 và thu hút các đối thủ cạnh tranh chuyên nghiệp và nghiệp dư từ khắp nơi trên thế giới. Bởi vì sự phổ biến của cuộc đua, tham gia lựa chọn chủ yếu bởi một hệ thống bốc thăm. Những vận động viên chạy là thành viên của NYRR có thể tham gia bằng cách đáp ứng đủ điều kiện tham gia hoặc thông qua đề cử từ một câu lạc bộ chính thức. Các câu lạc bộ đua dược công nhận chính thức được hai vị trí đảm bảo cho các thành viên không làm cho nó thông qua bốc thăm.

Tham khảo

Marathon
Thành phố New York
Văn hóa thành phố New York


title: Hội đồng An ninh Quốc gia Hoa Kỳ

text:
Hội đồng An ninh Quốc gia của Nhà Trắng (tiếng Anh: National Security Council) ở Hoa Kỳ là một ủy ban tham mưu cao cấp cố vấn an ninh đứng đầu văn phòng được các đời Tổng thống tham vấn để xem xét các vấn đề lớn và phức tạp trong nước, thế giới liên quan đến an ninh quốc gia và chính sách ngoại giao Hoa Kỳ, mở rộng thêm các chính sách xây dựng hình ảnh của Hoa Kỳ với thế giới; các cố vấn an ninh quốc gia cao cấp và các quan chức Nội các, đồng thời là một phần của Văn phòng hành pháp. Kể từ khi ra đời vào thời tổng thống Harry S. Truman, chức năng của hội đồng này là cố vấn và trợ giúp Tổng thống về các chính sách ngoại giao và an ninh quốc gia. Hội đồng cũng là cơ quan chính giúp Tổng thống phối hợp những chính sách này trong các cơ quan khác của chính phủ.

Lịch sử
Hội đồng An ninh Quốc gia Hoa Kỳ đã được thành lập năm 1947 theo Luật An ninh Quốc gia.

Quá trình quyết định bên trong tổ chức này đã trở thành ngày càng ít chính thức nhưng sự ảnh hưởng của Hội đồng này ngày càng mạnh hơn. Lịch sử của Hội đồng này qua các đời tổng thống được trình bày chi tiết tại các bài sau:

Cơ cấu

Tham khảo

Hội đồng An ninh Quốc gia Hoa Kỳ


title: Adelphomyia reductana

text:
Adelphomyia reductana là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Adelphomyia
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Hypanthidium dressleri

text:
Hypanthidium dressleri là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Urban mô tả khoa học năm 1997.

Chú thích

Tham khảo

Hypanthidium
Động vật được mô tả năm 1997