title: Hoa hậu Thế giới 2009

text:
Hoa hậu Thế giới 2009 là cuộc thi Hoa hậu Thế giới lần thứ 59 được tổ chức vào ngày 12 tháng 12 năm 2009 tại Trung tâm Hội nghị Gallagher ở Johannesburg, Nam Phi. 112 thí sinh từ khắp nơi trên thế giới đã cùng tham gia tranh tài giành chiếc vương miện, làm nên sự kiện lớn nhất trong lịch sử cuộc thi. Người tiền nhiệm là Hoa hậu Thế giới 2008 Ksenia Sukhinova (Nga) đã trao lại vương miện cho Hoa hậu Thế giới 2009 là cô Kaiane Aldorino đến từ Gibraltar.

Xếp hạng

Kết quả chung cuộc

Các nữ hoàng sắc đẹp khu vực

Phần thi phụ
Các thí sinh chiến thắng các phần thi phụ dưới đây (trừ giải Thiết kế dạ hội) sẽ được vào thẳng Top 16

Hoa hậu Thể thao
Hoa hậu Thể thao: Nhật Bản
Á hậu 1: Jamaica
Á hậu 2: Hungary
Top 6: Ấn Độ, Latvia, Venezuela
Top 12: Úc, Gibraltar, Puerto Rico, Sierra Leone, Trinidad và Tobago, Uruguay

Hoa hậu Tài năng
Hoa hậu Tài năng: Canada, Sierra Leone
Á hậu 1: Hàn Quốc
Á hậu 2: Na Uy
Á hậu 3: Úc
Top 22: Albania, Bahamas, Barbados, Bolivia, Bosna và Hercegovina, Bulgaria, Gibraltar, Guyana, Indonesia, Liban, Mauritius, Serbia, Tây Ban Nha, Suriname, Thái Lan, Zimbabwe

Hoa hậu Bãi biển
Hoa hậu Bãi biển: Gibraltar
Á hậu 1: Panama
Á hậu 2: Scotland
Á hậu 3: Pháp
Á hậu 4: Bolivia
Top 12: Barbados, Indonesia, Mexico, Puerto Rico, Nam Phi, Việt Nam, Zimbabwe
Top 20: Croatia, Cộng hòa Dominican, Ethiopia, Jamaica, Hàn Quốc, Namibia, Mỹ, Uruguay

Hoa hậu Siêu mẫu
Hoa hậu Siêu mẫu: Mexico
Á hậu 1: Việt Nam
Á hậu 2: Martinique
Top 12: Barbados, Pháp, Ý, Jamaica, Malaysia, Panama, Scotland, Nam Phi, Thổ Nhĩ Kỳ

Hoa hậu Nhân ái
Hoa hậu Nhân ái: Ấn Độ
Á hậu: Barbados, Guatemala

Nhà thiết kế dạ hội tài năng
Chiến thắng: Sierra Leone
Á hậu 1: Nam Phi
Á hậu 2: Jamaica
Top 12: Barbados, Trung Quốc, Pháp, Ý, Hàn Quốc, Moldova, Panama, Puerto Rico, Thổ Nhĩ Kỳ

Thí sinh

Thông tin bên lề

Quốc gia và vùng lãnh thổ tham gia trở lại

Các quốc gia và vùng lãnh thổ bỏ cuộc
 - Rút lui vì thiếu nguồn tài trợ.
 - Rút lui vì không tìm được nhà tài trợ cho cuộc thi quốc gia.
 - Không gửi đại diện cho năm 2009 vì thiếu nguồn tài trợ từ cuộc thi quốc gia.
 - Bỏ cuộc vì thiếu nguồn tài trợ.
 - Bỏ cuộc vì thiếu nguồn tài trợ.
 - Venetta Zakers, người chiến thắng trong cuộc thi Hoa hậu Thế giới St. Kitts-Nevis pageant, sẽ không tham dự cuộc thi vào năm 2009 vì có những rắc rối giữa cô và ban tổ chức cuộc thi tại quê nhà. Tuy nhiên cuộc thi sẽ diễn ra vào năm 2010 để chọn đại diện cho Hoa hậu Thế giới 2010.
 - Bỏ cuộc vì thiếu nguồn tài trợ.
 - Bỏ cuộc vì thiếu nguồn tài trợ.

Các thí sinh bị thay thế
 - Do sự chú ý của các phương tiện truyền thông và những cáo buộc chống lại mình, Rachel Christie đã quyết định rút lui khỏi cuộc thi Hoa hậu Thế giới và từ bỏ vương miện Hoa hậu Anh. Katrina Hodge sẽ đại diện cho nước Anh tham dự cuộc thi Hoa hậu Thế giới 2009.
 - Alessandra Alores đã bị loại do có một số hình ảnh không phù hợp được phát tán trên Internet. Stefanie Peeck sẽ thay thế cô tham gia cuộc thi Hoa hậu Thế giới 2009.
 - Sofia Rudieva đã tham dự cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ 2009, nhưng Tổ chức Hoa hậu Thế giới đã không cho phép cô tham gia do một số hình ảnh khoả thân của cô được phát tán trên Internet. Ksenia Shipilova sẽ thay thế cô tham dự cuộc thi Hoa hậu Thế giới 2009.
 - Hoa hậu chính thức, Ris Low, đã bị loại khỏi cuộc thi Hoa hậu Thế giới 2009. Quyết định này xuất hiện khi có thông tin cô không có khả năng giao tiếp bằng tiếng Anh. Sau đó, có nguồn tin là cô đã ăn cắp thẻ tín dụng, sau đó tiêu xài cá nhân lên tới 6000$ và cô đã bị án treo hai năm. Sau đó, Ris Low được chẩn đoán bị rối loạn lưỡng cực. Á hậu 1 Claire Lee, từ chối đại diện cho quốc gia vì không thể đứng quá lâu trên giày cao gót sau đó cô bị Ris Low buộc tội đâm sau lưng cô và cô đã rút lui khỏi cuộc thi. Claire Lee dĩ nhiên cũng buộc tội lại Ris Low trên blog của mình. Vào ngày 9 tháng 10, ERM World Marketing công bố Pilar Carmelita Arlando là Hoa hậu Thế giới Singapore 2009, người sẽ đại diện tham gia cuộc thi Hoa hậu Thế giới 2009. Trước đó, cô là Á hậu 2 Hoa hậu Thế giới Singapore 2009. Tuy nhiên, Pilar bị cư dân mạng chỉ trích vì không biết Tổng thống đầu tiên của Singapore, cũng như không biết ngày độc lập của Singapore, và tuyên bố rằng Merlion, biểu tượng của đất nước Singapore, đã bị tuyệt chủng vào năm 1965, trong khi thật sự thì Merlion chỉ là một sản phẩm do trí tưởng tượng.
 - Cinthia D'Ottone là người đại diện chính thức của Uruguay tại Hoa hậu Thế giới 2009, nhưng cô bị thay thế vào phút chót bởi Claudia Vanrell bởi vì sức khoẻ của Cinthia không được tốt.

Thông tin thí sinh
Zeynep Sever (Bỉ), Chloé Mortaud (Pháp), Martine Andraos (Liban), Anaïs Veerapatren (Mauritius), Happie Ntelamo (Namibia), Avalon-Chanel Weyzig (Hà Lan) và Tatum Keshwar (Nam Phi) đã tham gia cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ 2009 tại Nassau, Bahamas. Tatum Keshwar (Nam Phi) và Chloé Mortaud (Pháp) đã lọt vào Top 10 và Zeynep Sever (Bỉ) lọt vào Top 15.
: Nuraisa Lispiër đã tham dự Hoa hậu Quốc tế 2008 tại Macau. Mặc dù không lọt được vào Top 12, cô ấy đã chiến thắng giải Trang phục truyền thống.
: Yuliya Sindzeyeva đã tham dự Hoa hậu Quốc tế 2007 tại Tokyo, Nhật Bản, và cô đã đạt được danh hiệu Á hậu 2.
: Flavia Foianini có nửa dòng máu người Ý. Cô đã tham gia Hoa hậu Thế giới Italia 2008, và cô dừng lại ở Top 5 với danh hiệu Á hậu 4.
: Luciana Bertolini là em gái của Hoa hậu Ảnh và lọt vào bán kết cuộc thi Hoa hậu Thế giới 1998, Adriana Reis.
: Alida Boer đã từng tham dự Hoa hậu Hoàn vũ 2007, Hoa hậu Lục địa châu Mỹ và Hoa hậu Quốc tế 2007.
: Blaise Masey (Honduras) đã tham dự cuộc thi Hoa hậu Thế giới El Salvador và kết thúc với vị trí Á hậu 2.
: Sandy Lau là bà con của cựu Hoa hậu Hong Kong 2002 Tiffany Lam.
: Karenina Sunny Halim mang một nửa dòng máu người Mỹ và một nửa người Indonesia. Cô là Hoa hậu Indonesia đầu tiên mang hai quốc tịch. Mẹ cô được sinh ra tại bang Montana - Hoa Kỳ.
: Dina Nuraliyeva đã từng tham dự Hoa hậu Hoàn vũ 2006.
: Lần đầu tiên, Hoa hậu Hàn Quốc sẽ đại diện cho Hàn Quốc tại cả hai cuộc thi Hoa hậu Thế giới và Hoa hậu Hoàn vũ. Cô cũng sẽ tham dự Hoa hậu Hoàn vũ 2010.
: Thanuja Ananthan đã lọt vào vòng chung kết Hoa hậu Thế giới Malaysia 2008.
: Shanel Debattista đã từng tham gia Hoa hậu Thế giới Italia 2007 ở Jesolo, Ý vào ngày 25 tháng 6, cô lọt vào Top 25.
: Perla Beltrán là Hoa hậu Mexico không khí của cuộc thi Hoa hậu Trái đất Mexico 2007 và Á hậu thứ nhất trong cuộc thi Nuestra Belleza Sinaloa 2009.
: Claudia Carrasco đã tham gia Hoa hậu Hoàn vũ Peru 2008. Cô đạt vị trí Á hậu 2.
: Jennifer Colón đã tham gia Hoa hậu Hoàn vũ Puerto Rico 2009, và chỉ dừng lại ở danh hiệu Á hậu 1.
: Claudia Vanrell là Á hậu 1 của cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ Uruguay 2007 và từng đại diện cho quê hương tham gia cuộc thi Hoa hậu Nữ hoàng Du lịch Quốc tế 2008.
: Trần Thị Hương Giang từng lọt Top 10 Hoa hậu Việt Nam 2006, đăng quang Hoa hậu Hải Dương 2006, đại diện cho Việt Nam tại Hoa hậu châu Á và là Á hậu 2 Hoa hậu Việt Nam Toàn cầu 2009.

Các giám khảo
Julia Morley (Chủ tịch của tổ chức Hoa hậu Thế giới và là chủ tịch hội đồng ban giám khảo)
Priyanka Chopra (Hoa hậu Thế giới 2000)
Trương Tử Lâm (Hoa hậu Thế giới 2007)
Mike Dixon (Musical Director)
JJ Schoeman (Nhà thiết kế)
Lindiwe Mahlangu-Kwele (Giám đốc điều hành công ty du lịch Johannesburg)
Graham Cooke (MD World Travel Group)
Warren Batchelor (Nhà sản xuất chính của cuộc thi Hoa hậu Thế giới 2009)

Thêm
Như thông thường, cái tên Maria là cái tên được yêu thích nhất đối với các thí sinh của cuộc thi Hoa hậu Thế giới, với 7 thí sinh trùng tên. Họ là Gabriela María Ulloa (Ecuador), Alida María Boer (Guatemala), Maria Bragaru (Moldova), Tamara María Sosa (Paraguay), Claudia María Carrasco (Peru), Maria Namiiro (Uganda) và María Milagros Véliz|María Milagros Véliz (Venezuela).
Brazil, Ấn Độ, Kazakhstan, Mexico, Nam Phi đều lọt vào bán kết lần cuối năm 2008.
Mexico sáu lần liên tiếp vào bán kết.
Gibraltar, Martinique và Sierra Leone vào vòng bán kết lần đầu tiên.
Nhật Bản lọt vào bán kết lần cuối năm 1981.
Panama lọt vào bán kết lần cuối năm 1986.
Pháp lọt vào bán kết lần cuối năm 1998.
Colombia lọt vào bán kết lần cuối năm 2002.
Ba Lan lọt vào bán kết lần cuối năm 2004.
Hàn Quốc lọt vào bán kết lần cuối năm 2005.
Canada và Việt Nam lọt vào bán kết lần cuối năm 2006.

Liên kết ngoài
 Miss World Official Website

Tham khảo

Hoa hậu Thế giới
Nam Phi năm 2009


title: Copelatus restrictus

text:
Copelatus restrictus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Sharp miêu tả khoa học năm 1882.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Copelatus


title: Leptodactylus elenae

text:
Leptodactylus elenae là một loài ếch thuộc họ Leptodactylidae.
Loài này có ở Argentina, Bolivia, Brasil, Paraguay, và có thể cả Peru.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, xavan ẩm, vùng cây bụi khô khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng cây bụi ẩm khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đầm nước ngọt có nước theo mùa, vùng đồng cỏ, và rừng trước đây suy thoái nghiêm trọng.

Tham khảo

 Heyer, R., Aquino, L., Silvano, D., Scott, N. & Baldo, D. 2004. Leptodactylus elenae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Leptodactylus


title: Solor

text:
Solor là một đảo núi lửa nằm ở rìa phía đông của đảo Flores trong quần đảo Solor thuộc nhóm các đảo được gọi chung là quần đảo Nusa Tenggara (quần đảo Sunda Nhỏ) của Indonesia. Trên đảo này có một lượng nhỏ cư dân sinh sống bằng nghề săn bắt cá voi trong hàng trăm năm qua. Họ nói các thứ tiếng như Adonara và Lamaholot. Có ít nhất 5 núi lửa trên hòn đảo nhỏ với kích thước chỉ dài 40 km (25 dặm) và rộng tối đa 6 km (4 dặm) này. Đảo có diện tích 222 km².

Lịch sử

Năm 1520, người Bồ Đào Nha đã lập ra một trạm thương mại tại làng Lamakera ở phía đông đảo Solor như là một cảng trung chuyển giữa Maluku và Malacca. Năm 1562, các thầy tu của dòng Dominic đã xây dựng một pháo đài bằng thân dừa mà những người Java theo Hồi giáo đã đốt cháy vào năm sau đó. Pháo đài này được xây dựng lại bằng các vật liệu bền hơn (đá) vào năm 1566, với 50 khẩu đại bác, và các thầy tu dòng Dominic đã mở đầu quá trình Kitô giáo hóa dân cư địa phương. Vào năm 1590, dân cư người Bồ Đào Nha và cư dân theo Kitô giáo đạt tới 25.000 người. Khi đó tại đây có ttowis 5 nhà thờ đã được xây dựng.

Trong thế kỷ 16, các hành trình thương mại phụ thuộc hoàn toàn vào mùa. Các thuyền buôn rời Goa ở tây nam Ấn Độ từ tháng 9 khi có gió mùa thổi theo hướng nam. Đi qua eo biển Malacca (Malaysia) với hàng hóa Ấn Độ trên thuyền, họ dừng lại Java để trao đổi lấy tiền đồng Trung Hoa. Sau đó họ đi tiếp về phía đông tới đảo Sumbawa để trao đổi lấy gạo và vải bông, để sau đó tới quần đảo Banda và đảo Ternate đổi lấy các loại gia vị. Một số trong số những thuyền buôn này còn đi tiếp tới Solor và Timor để thu mua gỗ đàn hương. Từ tháng 5 tới tháng 9 các thuyền buôn lại theo gió mùa tây-nam qua eo biển Malacca trở về. Từ năm 1582, trị giá hàng hóa xuất khẩu hàng hóa từ Solor qua Malacca đạt tới 3.000-4.000 cruzado (tiền cổ Bồ Đào Nha thế kỷ 16-17) mỗi năm.

Tuy nhiên, tại đây cũng từng diễn ra những cuộc nổi dậy chống lại cả người Bồ Đào Nha lẫn tôn giáo của họ; chẳng hạn, trong các năm 1598-1599, người Bồ Đào Nha đã cần phải dùng tới cả hạm đội 90 tàu để dẹp tan cuộc nổi loạn của người Solor.

Vào thời gian đó cũng xảy ra mâu thuẫn giữa các thương nhân với các thầy dòng, vì thế các thương nhân đã rời bỏ Solor và định cư tại Larantuka trên đảo Flores. Khi người Hà Lan tới đây vào năm 1613, các thầy tu đã nhanh chóng đầu hàng sau cuọc tấn công đầu tiên và cũng bị chuyển tới Larantuka.

Người Hà Lan chiếm giữ pháo đài, nhưng không thiết lập trạm thương mại gần với cảng của người Bồ Đào Nha. Sau khi 2 viên chỉ huy đào ngũ chạy sang phía người Bồ Đào Nha thì họ đã từ bỏ Solor. Năm 1636, bị người Hà Lan tấn công nên người Bồ Đào Nha đã từ bỏ pháo đài. Năm 1646 người Hà Lan lại chiếm pháo đài một lần nữa. Vị chỉ huy mới đầu tiên đã bị đình chỉ chức vụ do ông này cưới một phụ nữ bản xứ. Vị chỉ huy thứ hai thác đấu với vị chỉ huy người Bồ Đào Nha và bị giết chết. Năm 1648, người Hà Lan rời đảo và các thầy tu dòng Dominic quay trở lại.

Thị trấn và làng
Aplame
Balawelin
Kelike
Kukuwerang
Lamakera
Lamawolo
Lewograran
Liko

Chú thích

Tham khảo
 Người Bồ Đào Nha và Hà Lan tại Timor và Solor
 Phế tích pháo đài Bồ Đào Nha tại Solor

Quần đảo Solor


title: Viburnum divaricatum

text:
Viburnum divaricatum là một loài thực vật thuộc họ Caprifoliaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 León-Yánez, S. & Pitman, N. 2003. Viburnum divaricatum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 24 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
divaricatum
Thực vật đặc hữu Ecuador


title: Penia comosa

text:
Penia comosa là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 1993.

Chú thích

Tham khảo

Penia


title: Cực quang

text:
Trong thiên văn học, cực quang là một hiện tượng quang học được đặc trưng bởi sự thể hiện đầy màu sắc của ánh sáng trên bầu trời về đêm, được sinh ra do sự tương tác của các hạt mang điện tích từ gió Mặt Trời với tầng khí quyển bên trên của hành tinh. Những dải sáng này liên tục chuyển động và thay đổi làm cho chúng trông giống như những dải lụa đầy màu sắc trên bầu trời. Đây có thể coi là một trong những hình ảnh đẹp của tự nhiên.

Trên Trái Đất, Mộc Tinh, Thổ Tinh, Thiên Vương Tinh và Hải Vương Tinh, các cực quang được sinh ra do sự tương tác của các hạt trong gió Mặt Trời với từ trường của hành tinh, và vì thế chúng là rõ nét nhất ở các vĩ độ cao gần các cực từ. Vì lý do này, cực quang diễn ra ở Bắc bán cầu Trái Đất được gọi là bắc cực quang, hay ánh sáng bắc cực; và ở Nam bán cầu thì là nam cực quang. Tuy nhiên, cực quang cũng diễn ra trên Kim Tinh và Hỏa Tinh mà chúng lại gần như không có từ trường của hành tinh. Trên Kim Tinh, các phân tử của khí quyển được tích tụ năng lượng trực tiếp từ gió Mặt Trời; trên Hỏa Tinh, các cực quang diễn ra gần các điểm dị từ khu vực trong lớp vỏ hành tinh, là tàn dư của từ trường cũ của hành tinh (giả thiết) mà ngày nay không còn tồn tại nữa.

Trên Trái Đất, cực quang diễn ra khi các đới bức xạ Van Allen trở nên "quá tải" với các hạt cao năng lượng, sau đó chúng đổ xuống các đường sức từ và va chạm với lớp trên của bầu khí quyển Trái Đất.

Nguồn gốc và biểu hiện

Các hạt cao năng lượng từ Mặt Trời được đưa vào không gian cùng với gió Mặt Trời nóng và luôn luôn tồn tại. Luồng gió này đâm với tốc độ siêu nhanh về phía Trái Đất thông qua khoảng không gian liên hành tinh với vận tốc dao động trong khoảng 1 đến trên 3 triệu km/h, mang theo cùng với nó là từ trường Mặt Trời. Gió Mặt Trời làm nhiễu loạn từ trường của Trái Đất để tạo ra quyển từ chứa đầy plasma và có hình dạng tựa sao chổi. Từ trường của Trái Đất có tác dụng như một vật cản, bảo vệ Trái Đất trước các hạt tích năng lượng và bức xạ trong gió Mặt Trời. Năng lượng và xung lượng của hạt được truyền từ gió Mặt Trời sang quyển từ thông qua một quy trình được biết như là "tái kết nối từ". Trong quá trình này, các đường sức từ liên hành tinh (xuất phát từ Mặt Trời) được kết hợp với địa từ trường. Các hạt trong gió Mặt Trời có thể đi vào các đường sức từ mới tạo thành. Các nhà vật lý nghiên cứu về cực quang gọi đó là "đường sức từ mở" (các đường này mở vào gió Mặt Trời). Do áp suất động lực của gió Mặt Trời, các đường sức từ mới tạo thành sẽ được di chuyển đối lưu trên đỉnh cực và vào trong đuôi của quyển từ Trái Đất. Ở đây, sự tái kết nối từ trường mới lại có thể diễn ra, tạo ra đường sức từ đóng mới. Đường từ trường đối lưu sẽ chứa các hạt gió Mặt Trời. Một số hạt sẽ có thể đi tới tầng ion trước khi đường sức từ chạm tới đuôi của quyển từ. Các hạt này tạo ra cực quang ban ngày. Cực quang ban đêm được tạo ra từ các hạt được gia tốc từ đuôi quyển từ về hướng Trái Đất. Các hạt này bị chặn lại bởi các đường sức từ đóng.

Các điện tử bị chặn lại trong từ trường Trái Đất (hiệu ứng gương từ) được gia tốc dọc theo từ trường về phía khu vực vùng cực và sau đó đâm vào khí quyển để tạo ra cực quang. Cực quang diễn ra mãnh liệt nhất vào thời gian hoạt động mạnh của các cơn bão từ sinh ra bởi hoạt động của vết đen Mặt Trời. Sự phân bổ của cường độ cực quang theo cao độ chỉ ra mức cực đại rõ nhất ở khoảng 100 km phía trên Trái Đất.

Các hạt đâm xuống địa từ trường, chạm tới tầng trung hòa của khí quyển trong một hình gần tròn gọi là ôvan cực quang. Hình gần tròn này có tâm ở phía trên cực từ và kích thước khoảng 3.000 km theo đường kính trong những lúc yên tĩnh. Vòng tròn này lớn nhanh khi quyển từ bị làm nhiễu loạn. Khu vực có ôvan cực quang nói chung tìm thấy trong phạm vi 60 và 70 ° tính theo vĩ độ bắc hay nam. Trong thời gian Mặt Trời hoạt động tích cực thì ôvan cực quang mở rộng và các cực quang có thể được nhìn thấy từ các vĩ độ thấp tới 25-30° bắc và nam trong một số trường hợp. Ví dụ, ngày 7 tháng 11 năm 2004, sau khi có hoạt động phun trào của Mặt Trời mãnh liệt, chúng được nhìn thấy ở xa tới tận Arizona. Ở vĩ độ 45°, cực quang có thể nhìn thấy vào khoảng 5 lần/năm, trong khi ở trên 55° thì gần như nhìn thấy chúng mọi đêm.

Các điểm đặc trưng của cực quang là chúng có nhiều hình dạng và kích thước. Các cung và tia cực quang cao bắt đầu sáng rõ ở cao độ 100 km trên bề mặt Trái Đất và kéo dài lên phía trên dọc theo từ trường trong hàng trăm kilômét. Các cung hay màn này có thể mỏng chỉ khoảng 100 métt

Khi mở rộng ra đường chân trời. Các cung cực quang có thể gần như đứng im và sau đó tựa như bàn tay, chúng tạo ra một cái màn cao, bắt đầu nhảy múa và đổi hướng. Sau nửa đêm quyến rũ, cực quang có thể có hình dáng loang lổ và các đốm thông thường nhấp nháy sau khoảng mỗi 10 giây cho đến tận rạng đông. Phần lớn các cực quang có màu vàng ánh lục nhưng đôi khi các tia cao sẽ có màu đỏ ở đỉnh và dọc theo gờ thấp của chúng. Trong một ít trường hợp, ánh sáng Mặt Trời sẽ va phải phần đỉnh của các tia cực quang tạo ra màu lam nhạt. Trong một số rất ít trường hợp (khoảng 1 lần trong 10 năm) cực quang có thể có màu dỏ sẫm như máu từ đỉnh đến đáy. Ngoài ra để tạo ra ánh sáng thì các hạt chứa năng lượng cũng sinh ra nhiệt. Nhiệt bị làm tiêu tan bởi bức xạ hồng ngoại hay bị mang đi xa bởi các trận gió mạnh trong lớp trên của khí quyển.

Trong những năm gần đây, sự phổ biến của 'Du lịch cực quang' đã đem một lượng lớn du khách tới nhiều điểm về truyền thống là không ở được trong thời gian diễn ra mùa đông vùng cực. Nhờ có ảnh hưởng làm ấm của các dòng hải lưu ấm và tương đối dễ tiếp cận của mình nên Iceland và Bắc Scandinavia là các điểm đến phổ biến nhất. Để có thể quan sát cực quang thì ngoài hoạt động của cực quang cần có các điều kiện như trời quang mây và ít ánh sáng không tự nhiên (ánh sáng đèn). Việc chụp ảnh cực quang đòi hỏi các máy ảnh phải được trang bị sao cho của chắn sáng phải mở trên 5 giây. Các pin máy ảnh kỹ thuật số bị hao rất nhanh trong điều kiện lạnh, vì thế một lời khuyên hữu ích là cần đem theo các pin dự phòng.

Bản chất vật lý

Cực quang có thể sinh ra bằng tương tác của các hạt cao năng lượng (thông thường là điện tử) với các nguyên tử trung hòa trong lớp trên của khí quyển Trái Đất. Các hạt cao năng lượng này có thể kích thích (do va chạm) các điện tử hóa trị được liên kết với nguyên tử trung hòa. Các điện tử bị kích thích sau đó có thể trở về trạng thái thấp năng lượng nguyên thủy của chúng và trong quá trình đó giải phóng ra các photon (ánh sáng). Quá trình này giống như sự phóng điện plasma trong đèn neon.

Màu cụ thể nào đó của cực quang phụ thuộc vào loại khí cụ thể của khí quyển và trạng thái tích điện của chúng cũng như năng lượng của các hạt đâm vào khí của khí quyển. Oxy nguyên tử chịu trách nhiệm cho hai màu chính là lục (bước sóng 557,7 nm) và đỏ (630,0 nm) ở các cao độ cao. Nitơ sinh ra màu lam (427,8 nm) (các ion) cũng như màu đỏ biến đổi nhanh từ ranh giới thấp của các cung cực quang đang hoạt động.

Một trong những nhà khoa học đầu tiên tiến hành mô hình hóa cực quang là Kristian Birkeland (người Na Uy). Mô hình từ trường Trái Đất của ông, chỉ ra rằng các điện tử cao năng lượng đâm trực tiếp vào mô hình Trái Đất được dẫn dắt về phía các cực từ và sinh ra các vòng ánh sáng xung quanh các cực. Ông cũng giả thiết xa hơn nữa "Các dòng điện như thế được hình dung là có thể tồn tại chủ yếu nhờ các hiệu ứng thứ cấp của các hạt tích điện từ Mặt Trời bị lôi kéo vào không gian" (năm 1908). Các dòng điện như vậy sau này đã được ủng hộ lớn trong bài báo của Hannes Alfvén. Năm 1969, Milo Schield, Alex Dessler và John Freeman, sử dụng tên gọi "các dòng điện Birkeland" lần đầu tiên, mà sự tồn tại của chúng cuối cùng đã được xác nhận năm 1973 nhờ vệ tinh Triad của hải quân.

Giải thích

Cực quang xuất hiện là do các hạt mang điện trong luồng vật chất từ Mặt Trời phóng tới hành tinh, khi các hạt này tiếp xúc với từ trường của hành tinh thì chúng bị đổi hướng do tác dụng của lực Lorentz. Lực này làm cho các hạt chuyển động theo quỹ đạo xoắn ốc dọc theo đường cảm ứng từ của hành tinh. Tại hai cực các đường cảm ứng từ hội tụ lại và làm cho các hạt mang điện theo đó đi sâu vào khí quyển của hành tinh.

Khi đi sâu vào khí quyển các hạt mang điện va chạm với các phân tử, nguyên tử trong khí quyển hành tinh và kích thích các phân tử này phát sáng. Do thành phần khí quyển hành tinh chứa nhiều khí khác nhau, khi bị kích thích mỗi loại khí phát ra ánh sáng có bước sóng khác nhau, tức là nhiều màu sắc khác nhau do đó tạo ra nhiều dải sáng với nhiều màu sắc trên bầu trời ở hai cực.

Cực quang khác
Cực quang không phải là một hiện tượng riêng biệt của khí quyển Trái Đất. Người ta đã quan sát thấy hiện tượng cực quang trên các hành tinh khác trong hệ Mặt Trời, và cũng đã tái tạo nó trong phòng thí nghiệm.

Biến động trên Mặt Trời
Bài chính: Biến động của Mặt Trời

Mặt Trời là ngôi sao với một số đặc trưng dao động lớn theo thang thời gian từ vài giờ đến hàng trăm năm. Hướng của từ trường liên hành tinh cũng như vận tốc và mật độ của gió Mặt Trời được điều chỉnh bởi hoạt động của Mặt Trời. Chúng có thể thay đổi rất mạnh và ảnh hưởng tới hoạt động của địa từ trường. Khi hoạt động của địa từ trường tăng lên thì rìa dưới của ôvan cực quang thông thường sẽ dịch chuyển tới các vĩ độ thấp hơn. Tương tự, sự phun trào của Mặt Trời cũng xảy ra đồng thời với sự mở rộng của các ôvan cực quang. Nếu từ trường liên hành tinh có hướng ngược với địa từ trường thì nó làm tăng luồng năng lượng vào trong quyển từ và do đó làm tăng luồng năng lượng trong vùng cực của Trái Đất. Điều này sẽ tạo ra hệ quả là sự tăng cường hoạt động của cực quang.

Các nhiễu loạn trong quyển từ Trái Đất gọi là bão từ. Các trận bão từ này có thể tạo ra sự thay đổi đột ngột trong độ sáng và chuyển động của cực quang, gọi là các bão từ phụ. Các dao động từ trường của các trận bão từ và bão từ phụ này có thể sinh ra các thay đổi lớn trong các lưới điện và đôi khi làm hỏng các thiết bị điện trong lưới điện, tạo ra sự mất điện hàng loạt. Chúng cũng ảnh hưởng tới hoạt động của liên lạc viễn thông bằng sóng vô tuyến theo các hệ thống vệ tinh-mặt đất và các hệ thống hoa tiêu. Các trận bão trong quyển từ có thể kéo dài vài giờ hay vài ngày, và các bão từ phụ có thể diễn ra vài lần trong ngày. Mỗi trận bão phụ có thể giải phóng hàng trăm TJ năng lượng, nhiều ngang với lượng điện năng tiêu thụ ở Mỹ trong 10 giờ.

Đo đạc địa từ trường
Địa từ trường có thể được đo với các dụng cụ gọi là từ kế. Dữ liệu của nhiều từ kế cho phép người quan sát lần theo dấu vết của trạng thái hiện tại của địa từ trường. Các số liệu của từ kế thông thường được đưa ra trong dạng các chỉ số 3 giờ để đưa ra phép đo định tính của mức độ hoạt động của địa từ trường. Một trong những chỉ số như vậy gọi là chỉ số K. Giá trị của chỉ số K dao động từ 0 tới 9 và là liên quan trực tiếp với lượng dao động (tương ứng với ngày yên tĩnh) của địa từ trường trong khoảng thời gian 3 giờ. Chỉ số K càng cao thì khả năng diễn ra cực quang càng lớn. Chỉ số K như vậy cần thiết phải gắn liền với một khu vực quan sát cụ thể. Đối với những khu vực không có trạm quan sát, người ta có thể ước tính giá trị cho chỉ số K này bằng cách xem dữ liệu của các điểm quan sát gần đó. Trung bình tổng thể của hoạt động cực quang được chuyển đổi thành chỉ số Kp.

Âm thanh của cực quang
Người ta thường cho rằng việc nhìn thấy cực quang bao giờ cũng kèm theo các tiếng nổ tanh tách hay tiếng kêu rền.

Sự lan truyền của các âm thanh này trong khí quyển (giống như khi người ta nói làm dao động các phân tử trong không khí) là không chắc chắn. Cực quang diễn ra khoảng 100 km phía trên Trái Đất trong các điều kiện không khí cực kỳ loãng, có nghĩa là chúng không thể truyền các âm thanh nghe được đủ xa để có thể chạm tới mặt đất.

Một khả năng là các sóng điện từ được biến đổi thành sóng âm bởi các vật thể gần với người quan sát, hoặc trực tiếp ảnh hưởng tới cơ quan thính giác của người quan sát.

Đối với người Inuit và các nền văn hóa bắc Canada, người ta đã biết một thực tế là sự diễn ra của các tiếng kêu hay các tiếng hát là điều có thật. Các âm thanh này nghe thấy chủ yếu khi người quan sát đã rời xa các chỗ ồn ào hay có chiếu sáng - thông thường trong các chỗ lạnh giá và không có gió của đêm đông. Việc nghe thấy các âm thanh lạ được ví với các sự kiện tâm linh và nó được khắc sâu trong trí nhớ của mỗi cá nhân trong cuộc đời họ.

Các âm thanh cực quang này được so sánh với âm thanh của hợp xướng rạng đông.

Trường đại học công nghệ Helsinki đã thực hiện việc kiểm tra và ghi âm các âm thanh này. Theo báo Kaleva, người ta đã ghi nhận có các tiếng kêu rền, tiếng ầm và tiếng nổ khi có các cực quang vùng cực với mức độ sáng cao.

Cực quang trong văn hóa dân gian
Trong thần thoại của Bullfinch năm 1855 của Thomas Bulfinch đã có khẳng định rằng trong thần thoại Na Uy có kể:

Các Valkyrie là các cô gái đồng trinh tựa chiến binh cưỡi ngựa được trang bị áo giáp và giáo. /.../ Khi họ đi về phía mục tiêu của mình, áo giáp của họ tỏa ra ánh sáng lập lòe kỳ lạ, nó chiếu sáng toàn bộ bầu trời phương bắc, tạo ra cái mà con người gọi là "bắc cực quang" hay "ánh sáng phương bắc".

Trong khi nó là một khái niệm gây ấn tượng thì lại không có gì trong văn học của Na Uy cổ hỗ trợ việc xác nhận nó. Mặc dù cực quang là phổ biến ở Scandinavia và Iceland ngày nay, nhưng khả năng là cực bắc của địa từ trường đã ở xa một cách đáng kể với khu vực này trong các thế kỷ trước khi có các tư liệu về thần thoại Na Uy, điều này giải thích sự thiếu vắng các mối liên quan.

Thay vì thế, tư liệu cổ nhất của người Na Uy về norðrljós được tìm thấy trong biên niên sử của người Na Uy Konungs Skuggsjá có vào khoảng năm 1250. Người ghi chép sử đã nghe về hiện tượng này từ những đồng bào trở về từ Greenland, và ông ta đã đưa ra ba giải thích có khả năng nhất: Đại dương được bao quanh bằng các ngọn lửa bao la hay ánh sáng Mặt Trời có thể đến được tới phần đêm của thế giới hoặc các sông băng có thể tích trữ năng lượng để cuối cùng chúng trở thành huỳnh quang.

Một trong các tên gọi cổ trong tiếng Thụy Điển cho ánh sáng phương bắc là sillblixt, được dịch ra như là ánh sáng cá trích. Người ta tin rằng ánh sáng phương Bắc là sự phản chiếu màu sắc của các đàn cá trích lớn lên bầu trời.

Trong tiếng Phần Lan, tên gọi của ánh sáng phương Bắc là revontulet, lửa của cáo. Theo truyền thuyết, những con cáo tạo ra lửa sống ở Lapland, và revontulet là các tia lửa tạo ra khi chúng phất đuôi của chúng lên trên trời.

Người Sami tại Lapland cổ (Sápmi) tin rằng người ta cần phải đặc biệt cẩn thận và im lặng khi bị quan sát bởi guovssahasat.

Trong văn hóa dân gian của người Inuit (Eskimo) tại Greenland và miền bắc Canada, ánh sáng phương Bắc là linh hồn của người chết đang chơi bóng bằng đầu lâu hải mã trên trời. Tên gọi của họ để chỉ Bắc cực quang là aqsalijaat, dấu vết của những người chơi bóng.

Xem thêm
 Tán xạ
 Cầu vồng
 Nhật hoa
Steve (hiện tượng khí quyển)
 Từ trường Trái Đất
 Bão từ
 Khí quyển Trái Đất

Ghi chú

Liên kết ngoài

 Ảnh vầng hào quang trên bầu trời
 Câu lạc bộ Santa`s Lapland & Christmas  Các liên kết về bắc cực quang và sự kiện
 Ánh sáng phương Bắc - Hình ảnh về bắc cực quang  Các quan sát và báo cáo về ánh sáng phương bắc ở Nga
 Ánh sáng phương Bắc tại trang northern-lights.no
 Bắc cực quang tại trang auroresboreales.com
 Cực quang tại trang personal.inet.fi
 Bắc cực quang tại trang virtual.finland.fi
 Cực quang tại trang virtual.finland.fi
 Hình ảnh cực quang
 Spaceweather.com Website chính thức của NASA với nhiều ảnh
 Thiên văn học ở New Zealand  Nhiều ảnh chụp về nam cực quang và miêu tả từ New Zealand và Úc
 Hình ảnh vùng cực
 Các ảnh chụp ánh sáng phương Bắc ở Spitsbergen - Na Uy
 Các ảnh chụp ánh sáng phương Bắc ở Alaska
 Nghiên cứu về âm thanh & các hiệu ứng âm thanh liên quan tới các trận bão từ của Trái Đất và bắc cực quang
 Bản chất vật lý của cực quang
 Theo dõi cực quang  Website của Anh với dịch vụ thông báo cực quang
 Bắc cực quang và người Viking
 Ánh sáng phương Bắc (Bắc cực quang)  từ Viện vật lý vũ trụ của Thụy Điển.
 SpaceW.com Website để thông báo các số liệu về hoạt động của cực quang

Quang học
Plasma không gian
Vật lý plasma
Thuật ngữ thiên văn học
Hiện tượng quang học khí quyển
Hiện tượng Trái Đất
Khoa học hành tinh
Nguồn ánh sáng
Thuật ngữ địa lý Bắc Cực


title: Megalognatha variicornis

text:
Megalognatha variicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1902.

Chú thích

Tham khảo

Megalognatha


title: Mariano José de Larra

text:
Mariano José de Larra y Sánchez de Castro (Madrid 1809 – Madrid 1870) – nhà thơ, nhà văn Tây Ban Nha, một trong những nhà thơ trữ tình lớn nhất Tây Ban Nha thế kỷ XIX. Chủ đề chủ yếu trong các tác phẩm của ông là châm biếm và chỉ trích xã hội Tây Ban Nha hồi thế kỉ 19, và tập trung vào thể chế chính trị và những nề nếp lối sống đương thời.

Nhà thơ Tây Ban Nha
Nhà văn Tây Ban Nha
Mất năm 1837
Sinh năm 1809


title: Werauhia comata

text:
Werauhia comata là một loài thuộc chi Werauhia. Đây là loài bản địa của Costa Rica.

Chú thích

Tham khảo

An Annotated Checklist of the Bromeliaceae of Costa Rica truy cập 3 tháng 11 năm 2009

comata
Thực vật Costa Rica


title: Coleophora cercidiphyllella

text:
Coleophora cercidiphyllella là một loài bướm đêm thuộc họ Coleophoridae. Nó được tìm thấy ở Nhật Bản.

Sải cánh dài 9.5–11 mm.

Ấu trùng ăn Cercidiphyllum japonicum.

Chú thích

Tham khảo

Coleophora


title: Nonaville

text:
Nonaville là một xã thuộc tỉnh Charente trong vùng Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp. Xã này có độ cao trung bình 61 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Charente


title: Exosoma geniculatum

text:
Exosoma geniculatum là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Laboissiere miêu tả khoa học năm 1910.

Chú thích

Tham khảo

Exosoma


title: Mirovia

text:
Mirovia (từ tiếng Nga мировой, mirovoy, nghĩa là "thế giới" hay "toàn cầu") là một đại dương cổ theo giả thuyết do con người tái lập lại. Nó có thể là đại dương toàn cầu, bao quanh siêu lục địa Rodinia trong đại Tân Nguyên sinh, khoảng 1 tỷ tới 750 triệu năm trước. Mirovia có thể là đồng nhất với, hay là đại dương sinh ra đại dương giả định Pan-Africa, nó xuất hiện sau khi Rodinia nứt vỡ ra. Đại dương Panthalassa (tiền-Thái Bình Dương) đã phát triển trong đại Tân Nguyên sinh do sự hút chìm của Mirovia.

Chứng cứ địa chất cho thấy trong khoảng thời gian giữa liên đại Nguyên sinh, tức kỷ Cryogen, khí hậu Trái Đất là cực kỳ lạnh và đây là thời kỳ băng hà mãnh liệt nhất trong lịch sử Trái Đất cho tới nay, mạnh tới mức Mirovia có thể đã bị đóng băng hoàn toàn tới độ sâu 2 km. Cụ thể xem thêm bài về giả thuyết Quả cầu tuyết Trái Đất.

Tham khảo

Kiến tạo mảng
Đại dương lịch sử


title: Agrypnus brevipennis

text:
Agrypnus brevipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Agrypnus


title: Courtelary

text:
Courtelary là một đô thị nói tiếng Pháp Bernese Jura, ở bang Bern ở Thụy Sĩ. Đô thị này có diện tích 22,24 km², dân số năm 2006 là 1155 người. Thị xã là thủ phủ huyện Courtelary.

Sông Suze chảy qua Courtelary. Đây là nơi sinh nhà soạn nhạc Thụy Sĩ Paul Miche.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đô thị của bang Bern


title: Micropterix paykullella

text:
Micropterix paykullella là một loài bướm đêm thuộc họ Micropterigidae. Nó được Fabricius miêu tả năm 1794. Loài này phân bố ởlocally across the whole Alps, có ở Pháp, Ý, Áo và Thụy Sĩ.

Sải cánh dài 9–13 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 5 đến tháng 6 và fly during the day.

Chú thích

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1794
Micropterix
Côn trùng châu Âu


title: Caenurgia adusta

text:
Caenurgia adusta  là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở Vùng Caribe, bao gồm Cộng hòa Dominica.

Tham khảo

Liên kết ngoài

A


title: Braunsapis occidentalis

text:
Braunsapis occidentalis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Michener & Syed mô tả khoa học năm 1962.

Chú thích

Tham khảo

Braunsapis
Động vật được mô tả năm 1962


title: Trận Prokhorovka

text:
Trận Prokhorovka là một trận đánh diễn ra giữa Quân đoàn xe tăng SS số 2 của Đức Quốc xã với Tập đoàn quân Cận vệ 5 và Tập đoàn quân xe tăng Cận vệ 5của Hồng quân Liên Xô, diễn ra tại làng Prokhorovka cách Moskva 450 kilomet về phía nam như một phần của Trận Vòng cung Kursk trong mặt trận Xô-Đức của cuộc Thế chiến thứ hai. Nó là một trong những trận đấu xe tăng lớn nhất trong lịch sử quân sự thế giới. Tổng cộng hai bên đã đưa vào trận 1.464 xe tăng và pháo tự hành.

Ngày 5 tháng 7 năm 1943 Bộ tư lệnh Tối cao các lực lượng vũ trang Đức Quốc xã đã phát động Chiến dịch Thành cổ (Untrenchmen Zitadelle) với mục tiêu hủy diệt khối quân Liên Xô đang đóng tại "chỗ lồi" Kursk. Nếu thành công, phát xít Đức hy vọng sẽ lấy lại được quyền chủ động chiến lược, vốn đã bị mất sau thảm họa Stalingrad. Tham gia chiến dịch Thành trì là 5 tập đoàn quân Đức có nhiệm vụ chọc thủng trận tuyến Hồng quân ở hai cánh Nam và Bắc của Vòng cung Kursk nhằm thực hiện hai đòn vu hồi bao vây Hồng quân tại "chỗ lồi" Kursk.

Bộ Tổng tư lệnh Tối cao Liên bang Xô viết Stavka, đã đoán biết trước kế hoạch tấn công của phát xít Đức, vì vậy họ tích cực chuẩn bị các phòng tuyến dày đặc nhằm ngăn quân Đức theo nguyên tắc chiến tranh chiều sâu. Lúc này, Nguyên soái G. K. Zhukov thuyết phục lãnh đạo Stalin rằng Hồng quân không nên tấn công mà cần phải tổ chức phòng ngự và tiêu hao lực lượng Đức tiến công vào Vòng cung Kursk. Khi phát xít Đức đã thấm mệt sau các đợt tiến công vất vả thì Hồng quân sẽ tung những lực lượng dự bị chiến lược ra đập tan các mũi tấn công đã mỏi mệt của phát xít Đức.

Trong Trận Kursk, cánh bắc của quân Đức tại khu vực gần Oryol đã nhanh chóng bị chặn đứng và ngay sau đó, Hồng quân mở Chiến dịch Kutuzov đẩy lui mũi phía Bắc của phát xít Đức. Ở cánh nam, mọi việc diễn ra thuận lợi hơn cho quân Đức khi các lực lượng thiết giáp Đức và các đơn vị SS đã chọc thủng trận tuyến Hồng quân và tiến gần tới làng Prokhorovka. Lúc này, Hồng quân Xô Viết quyết định phải tung một phần lực lượng dự bị - sớm hơn so với dự kiến - ra để chặn mũi tiến công của phát xít Đức. Và trận đấu xe tăng với quy mô lớn nhất trong lịch sử quân sự đã diễn ra vào ngày 12 tháng 7 năm 1943 tại làng Prokhorovka.

Trận đánh này là một giai đoạn mấu chốt trong toàn bộ quá trình thực hiện kế hoạch hợp vây Hồng quân tại "chỗ lồi" Kursk. Đỉnh điểm và kết quả của trận đánh có thể được xem là hệ quả của một sự ganh đua quyết liệt giữa hai phe tham chiến. Phát xít Đức đã giành được một vài mục tiêu chiến thuật, nhưng thất bại hoàn toàn trong việc đạt được mục tiêu chiến lược của họ. Còn Hồng quân Xô Viết thất bại trong quá trình phản công đẩy lui mũi tấn công của phát xít Đức, nhưng đã thành công trong việc bảo vệ trận địa và ngăn không cho quân Đức chọc thủng phòng tuyến. Cuối trận, cả hai phe đều chịu tổn thất nặng; mặc dù tổn thất của Hồng quân cao hơn nhưng nền công nghiệp quốc phòng cũng như nguồn nhân lực và vật lực dự trữ chiến lược to lớn của Liên Xô dư sức bù đắp những thiệt hại đó; trong khi đó phát xít Đức đã mệt lả và không còn lực lượng dự bị để có thể phát triển tiến công được nữa. Thất bại tại vòng cung Kursk đã đặt dấu chấm hết cho mọi cơ hội giúp phát xít Đức giành lại thế chủ động chiến lược tại Mặt trận Xô-Đức: quân Đức càng lúc càng lún sâu vào thế phòng ngự bị động cho đến hết chiến tranh.

Bối cảnh

Mùa đông 1942-1943, Tập đoàn quân 6 của phát xít Đức đã bị hủy diệt trong trận Stalingrad. Kết quả của ba chiến dịch lớn diễn ra trong khoảng thời gian đó: Chiến dịch Sao Thiên Vương, Chiến dịch Bão Mùa đông và Chiến dịch Sao Thổ cũng đe dọa nghiêm trọng đến các cụm tập đoàn quân phía nam của Đức. Nếu Hồng quân Xô Viết thành công hơn nữa, có lẽ toàn bộ các tập đoàn quân này đã bị tiêu diệt. Nhưng dù sao, phần lớn lãnh thổ khu vực Kavkaz cũng đã không còn bóng của người lính Đức nào. Hồng quân chỉ tổn thất có 7 vạn người để đuổi quân Đức ra khỏi Kavkaz. Được khích lệ bởi chiến thắng, Tổng tư lệnh Tối cao I. V. Stalin đã hạ lệnh cho Hồng quân tiến thẳng tới Rostov nhằm cắt đứt và hợp vây toàn bộ Cụm Tập đoàn quân Nam.

Hồng quân nhanh chóng chọc thủng phòng tuyến quân Đức nhưng trận tuyến của họ đã bị kéo căng quá mức. Thống chế Erich von Manstein nhanh chóng nhận ra điểm yếu này, và ông ngay lập tức mở Chiến dịch Donets đánh thẳng vào cạnh sườn bị kéo căng của Hồng quân. Với kịch bản tương tự như ở Chiến dịch Barvenkovo-Lozovaya một năm về trước, cánh Nam của Hồng quân đã bị đánh sập, các mũi tấn công của Hồng quân đã bị bao vây và hủy diệt. Sau đó phát xít Đức đã lấy lại được Kharkov vào ngày 14 tháng 3 năm 1943 và đẩy Hồng quân về phía Bắc sông Đông. Kết quả của chiến dịch Donets là một "chỗ lồi" có chiều dài 150 dặm tính từ Bắc xuống Nam. Trong trận này, phát xít Đức bắt được 9 nghìn tù binh và ước tính rằng Hồng quân có 23 nghìn binh sĩ tử trận. Các tài liệu của Hồng quân đưa ra con số thương vong tổng cộng là 45 nghìn người chết, mất tích, bị thương và bị bắt.

Sau đó, phát xít Đức nhân đà thắng lợi ào vào chiếm Belgorod. Tuy nhiên do không đủ quân lực, quân Đức phải dừng cuộc tấn công và Hồng quân vẫn giữ được Kursk. Sức kháng cự của Hồng quân sau Kharkov càng lúc càng mạnh hơn và quân Đức khó có thể tiến xa hơn được nữa. Mặt trận trở nên ổn định vì cả hai phe đều mệt lả, không đủ sức để tấn công đối phương và "chỗ lồi" tại Kursk trên mặt trận Xô-Đức được hình thành.

Lúc này, lãnh đạo Đức Quốc xã Adolf Hitler cùng Bộ Tổng tư lệnh Tối cao của mình quyết định chọn cung lồi Kursk làm mục tiêu của đợt tấn công chiến lược kế tiếp của phát xít Đức; với mục đích nhằm hủy diệt lực lượng dự bị chiến dịch và chiến lược của Hồng quân Xô Viết, lấy lại thế cân bằng trên mặt trận đồng thời đoạt lại luôn quyền chủ động chiến lược mà phát xít Đức đã để mất sau thảm họa Stalingrad.

Về phía mình, các thông tin tình báo đã giúp Hồng quân Xô Viết nhận rõ mục tiêu kế tiếp của phát xít Đức vào mùa hè năm 1943. Lúc này, Hồng quân không còn phải tổ chức phòng ngự chiến lược trên toàn mặt trận như hồi ở Moskva năm 1941, vì vậy họ đã có thể xây dựng một hệ thống phòng thủ dày đặc nhiều tầng nhiều lớp - có khi sâu tới 100 cây số - để chặn quân Đức. Lực lượng của Hồng quân tại Vòng cung Kursk bao gồm 10 phương diện quân tương đương 40 tập đoàn quân hỗn hợp và 5 tập đoàn quân xe tăng bố trí trên một mặt trận dài 2.000 cây số và sâu 600-700 cây số. Kế hoạch của Bộ Tổng tư lệnh Tối cao Liên Xô Stavka là tổ chức phòng ngự tích cực tại "chỗ lồi" Kursk nhằm tiêu hao các mũi tấn công của phát xít Đức khi chúng phải vất vả vượt qua các phòng tuyến dày đặc của Hồng quân với sự phối hợp của nhiều binh chủng khác nhau trong việc tác chiến phòng ngự. Sau khi phát xít Đức đã thấm mệt, Hồng quân sẽ tung các đơn vị dự bị chiến lược ra và đập tan các mũi tấn công đã mệt mỏi của đối thủ.

Quân lực hai bên

Quân đội Đức Quốc xã
Lực lượng Đức trong trận Prokhorovka chủ yếu bao gồm 6 sư đoàn xe tăng và 1 sư đoàn cơ giới, trong đó có 3 sư đoàn xe tăng SS vốn đã chịu nhiều thiệt hại nặng từ những ngày đầu của trận Kursk. Đến ngày 11 tháng 7, Sư đoàn xe tăng 1 SS Adolf Hitler ngày 11 tháng 7 còn 92 xe tăng, Sư đoàn xe tăng 2 SS Đế chế còn 94 xe tăng, Sư đoàn xe tăng 3 SS Đầu lâu còn 105 xe tăng, Sư đoàn xe tăng 3 (Quân đoàn xe tăng 48) còn 50 xe tăng, Sư đoàn cơ giới "Đại Đức" (Quân đoàn xe tăng 48) còn 123 xe tăng, Sư đoàn xe tăng 6 (Quân đoàn xe tăng 3) còn 48 xe tăng, Sư đoàn xe tăng 7 (Quân đoàn xe tăng 3) còn 66 xe tăng. Tổng số xe tăng là 578 chiếc, trong đó xe tăng kiểu Tiger I của bảy sư đoàn này là 145 chiếc.

Các tài liệu Liên Xô cho rằng phát xít Đức tung 500–700 xe tăng trong trận này. Theo các nguồn của Đức thống kê được, có 294 xe tăng trong ngày 11 tháng 7, nằm trong biên chế các sư đoàn xe tăng SS số 1, số 2 và số 3 với số lượng lần lượt là 77, 95 và 122 chiếc, sang ngày 12 con số tương ứng là: không rõ, 103 và 121 chiếc, ngày 13 còn 70, 107 và 74 chiếc, đến ngày 14 là 78, 115 và 73 chiếc, và ngày 15 giảm xuống 85, 99 và 77 chiếc. Số liệu cuối cùng được ghi nhận vào ngày 16 là 96, 103 và 96 chiếc. Riêng Quân đoàn xe tăng 2 SS có 494 xe tăng trước khi bước vào trận đánh, nhưng đến ngày 13 tháng 7 chỉ còn đúng 200 chiếc tức 40% biên chế ban đầu. Ngoài ra, các tài liệu của Đức cũng không thống kê được số xe tăng của sư đoàn cơ giới "Đại Đức", sư đoàn xe tăng 3 (Quân đoàn xe tăng 48) và các sư đoàn xe tăng 6, 7 của Quân đoàn xe tăng 3.

Không quân Đức Luftwaffe tham gia trong trận này bao gồm Quân đoàn không quân số 8 (VIII. Fliegerkorps) với 966 máy bay sử dụng được trong ngày 5 tháng 7 năm 1943. Số lượt bay giảm nhiều so với tuần trước đó. Từ ngày 5 đến ngày 8 tháng 7, Cục trưởng Cục quân nhu Không quân Đức báo cáo rằng họ chỉ mất 41 máy bay. Thiệt hại trong giai đoạn 8-11 tháng 7 không được thống kê rõ ràng, nhưng chắc chắn rằng đã có 220 máy bay bị phá hủy và phá hỏng ở mặt Nam vòng cung Kursk tính từ ngày 5 đến ngày 31 tháng 7 năm 1943.

Quân đội Liên Xô

Lực lượng chủ yếu của quân đội Liên Xô tại Prokhorovka là Tập đoàn quân xe tăng cận vệ số 5. Tổng số xe tăng và pháo tự hành của quân đội Liên Xô đến ngày 11 tháng 7 tham gia trận này có 877 chiếc; gồm 522 chiếc của Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 5, 140 chiếc của Quân đoàn xe tăng cận vệ 2, 49 chiếc của Quân đoàn xe tăng 2. Một phần lớn là những xe tăng hạng nhẹ như T-70 (188 chiếc) và xe tăng Churchill MK-3 (31 chiếc). Ngoài ra còn có 48 pháo tự hành chống tăng SU-122 và SU-76 và 18 xe tăng hạng nặng KV-1. Tuy nhiên, một số tài liệu cho rằng không có chiếc SU-152 hay SU-85 nào được tung vào trận chiến.

Tuyến phòng thủ thứ nhất của Hồng quân do Quân đoàn xe tăng cận vệ số 2 và các quân đoàn xe tăng 29, 18 trấn thủ. Các lực lượng dự bị bao gồm Quân đoàn bộ binh cơ giới số 5 và Quân đoàn xe tăng số 2 - vốn đã chịu nhiều thiệt hại. Quân đoàn xe tăng số 18 bố trí 144 xe tăng trong ngày 11 tháng 7, còn quân đoàn số 29 có trong tay 212 xe tăng và pháo tự hành. Tính tổng cộng số xe tăng và pháo tự hành của Hồng quân có thể lên tới con số 500. Ngoài ra, Tập đoàn xe tăng cận vệ số 1 cũng tham gia tấn công một phần binh lực của quân đoàn thiết giáp số 48 (Đức); nhưng họ không được tính vào quân số Liên Xô tham chiến tại Prokhorovka. Một tài liệu khác đưa ra con số 294-429 xe thiết giáp Đức và 616-870 xe thiết giáp Liên Xô tham gia trận Prokhorovka.

Lực lượng Không quân Xô viết trong trận này tập trung kém. Tập đoàn quân không quân số 2 - mặc dù đã chịu nhiều thiệt hại trong những ngày đầu tiên - có trong tay 472 máy bay còn sử dụng được, trong đó có 266 máy bay tiêm kích, 160 máy bay ném bom và 90 chiếc máy bay Ilyushin Il-2 Shturmoviks. Tập đoàn quân không quân số 17 cũng tham gia vào trận chiến. Tập đoàn quân này cũng đã phải chịu tỷ lệ thiệt hại khá cao nhưng vẫn có thể huy động chừng 300 chiếc. Như vậy sức mạnh không quân của 2 bên là khá tương đương và cần phải được sử dụng thật thận trọng.

Các diễn biến trước trận Prokhorovka

Mũi đột kích đến Prokhorovka của quân Đức
Sau nhiều lần trì hoãn tiến công để chuẩn bị binh lực, chiến dịch tấn công vào vòng cung Kursk của quân Đức chính thức mở màn vào ngày 5 tháng 7 năm 1943. Tập đoàn quân thiết giáp số 4 của Thượng tướng Hermann Hoth do Quân đoàn thiết giáp SS số 2 làm tiên phong đã tấn công tuyến phòng ngự dài từ 10-15 dặm của Liên Xô với các bãi mìn, bộ binh cố thủ trong chiến hào và hỏa lực súng chống tăng bố trí dày đặc trên một trận địa pakfront đã được chuẩn bị kỹ càng. Mũi tấn công của Hoth đã tiến sâu được 35 cây số vào tuyến phòng ngự thứ ba của Hồng quân nhưng sau đó bị Tập đoàn quân xe tăng số 1 (Liên Xô) chặn đứng.

Trong các ngày 5–11 tháng 7 năm 1943 sư đoàn thiết giáp SS số 2 của Đức đã có nhiều nỗ lực trong việc chia cắt các Tập đoàn quân xe tăng cận vệ số 1 và Tập đoàn quân số 69 của Hồng quân. Quân Đức tiến hết sức chật vật nhưng họ đã chọc thủng được phòng tuyến của Hồng quân Xô Viết. Phát xít Đức tự nhận là đã phá hủy được 1 nghìn xe tăng Liên Xô tính từ ngày 5 tháng 7, còn quân đoàn thiết giáp số 48 cho rằng họ đã tiêu diệt 1.300 binh sĩ và bắt sống 7 nghìn binh sĩ Hồng quân, thu giữ và phá hủy 170 xe tăng, 180 súng cối hạng nặng cùng một số lượng lớn pháo binh và súng chống tăng.

Quân đoàn SS số 2 đã chọc thủng tuyến phòng thủ thứ ba của Hồng quân tại Prokhorovka. Họ quyết định nhanh chóng khai thác chiến quả này vào ngay ngày hôm sau. Tuy nhiên phát xít Đức đã sai lầm khi cho rằng lực lượng dự bị của Hồng quân đã bị tiêu diệt. Họ không biết rằng Phương diện quân Thảo nguyên của tướng I. S. Konev, một lực lượng dự bị mạnh của Hồng quân đã sẵn sàng được tung vào mặt trận. Trước tình hình mặt trận bị chọc thủng vào ngày 11 tháng 7, mặc dù có sự phản đối của Konev, Nguyên soái G. K. Zhukov đã nhân danh Stavka tung Tập đoàn quân xe tăng cận vệ số 5 của tướng P. A. Rotmistrov và Tập đoàn quân cận vệ số 5 thuộc Phương diện quân Thảo nguyên vào mặt trận để bịt lỗ hổng. Sư đoàn súng trường cận vệ số 42 cũng ngay lập tức được huy động. Đêm 11 tháng 7, các lực lượng này của Hồng quân đã đến Prokhorovka và chuẩn bị sẵn sàng để đón đánh quân Đức.

Kế hoạch tấn công của phát xít Đức
Kế hoạch của phát xít Đức tại Prokhorovka là chọc thủng trận tuyến của Hồng quân ở mặt nam của vòng cung Kursk và hội quân với mũi tiến công phía Bắc, hoàn tất việc khép vòng vây đối với khối quân Liên Xô tại Kursk. Đợt tấn công sẽ diễn ra đồng thời với mũi tiến công của quân đoàn thiết giáp số 48 nhằm vào sông Psyol ở phía Tây Nam. Nhà ga Prokhorovka được chọn làm mục tiêu chủ đạo của đòn tấn công vì Đức định dùng khu vực này làm bàn đạp cho Tập đoàn quân thiết giáp số 4 thọc vào hậu phương của Hồng quân và hoàn tất việc khép chặt vòng vây.

Kế hoạch phản công của Hồng quân Xô Viết
Tình hình chiến trận tại mặt nam của Kursk trở nên đặc biệt căng thẳng vào ngày 11 và 12 tháng 7. Mũi tiến công của quân đoàn thiết giáp SS số 2 đã tiến được tới nhà ga Prokhorovka và đe dọa bao vây Tập đoàn quân xe tăng số 1 của Hồng quân. Nhà ga này lại nằm ngay khu vực trung tâm phòng tuyến của Phương diện quân Voronezh. Ngày 11 tháng 7 năm 1943, Nguyên soái Zhukov hạ lệnh điều ngay 5 tập đoàn quân - trong đó có 2 tập đoàn quân của lực lượng dự bị là Phương diện quân Thảo nguyên - vào khu vực Prokhorovka nhằm mở cuộc phản công chặn đứng mũi đột phá của phát xít Đức vào ngày 12 tháng 7. Các tập đoàn quân này cùng với Tập đoàn quân xe tăng số 1 của tướng M. Ye. Katukov có nhiệm vụ tấn công, cắt đứt, bao vây và tiêu diệt mũi đột phá của quân Đức tiến tới Prokhorovka. Mục tiêu của tập đoàn quân xe tăng cận vệ số 5 là quân đoàn SS còn các tập đoàn quân còn lại nhằm vào Quân đoàn thiết giáp số 48 và Quân đoàn số 52.

Kế hoạch tấn công của Tập đoàn quân xe tăng cận vệ số 5 có một thiếu sót lớn là họ bỏ qua sự yểm hộ cần thiết của pháo binh, chỉ đơn thuần dựa vào tốc độ cao để bù đắp cho yếu thế về giáp trụ và hỏa lực; thêm vào đó mũi tấn công chính nhằm ngay vào khu vực mà các hầm hào chống tăng do chính Hồng quân đào lại phần nào làm lợi cho xe tăng Đức. Thêm vào đó, phần lớn lực lượng của Không quân Xô Viết tại Kursk chủ yếu tập trung ở mạn Bắc của vòng cung; nói cách khác Không quân Đức Luftwaffe chiếm ưu thế tuyệt đối tại Prokhorovka. Hệ thống liên lạc không đối đất yếu kém của Hồng quân cũng góp phần làm tình hình thêm tồi tệ và dẫn đến việc các máy bay Đức gây cho Hồng quân nhiều thiệt hại ngay từ những giờ phút đầu tiên của trận đánh.

Để khắc phục điểm yếu của xe tăng T-34 là pháo 76 mm gắn trên xe có tầm bắn hạn chế hơn so với xe tăng Đức, Bộ chỉ huy của Tập đoàn quân xe tăng 5 đã yêu cầu chỉ huy các tiểu đoàn, đại đội xe tăng Liên Xô phải phát huy tối đa tốc độ và tính cơ động của xe tăng T-34 khi triển khai tấn công. Các hạ sĩ quan lái xe tăng của quân đội Liên Xô được lệnh tăng hết tốc độ, trà trộn vào đội hình tấn công của xe tăng Đức và diệt các xe tăng này bằng các đòn đánh từ phía sau và hai bên sườn.

Trận đánh

Chiến sự vào buổi sáng

Lúc 6 giờ 50 phút sáng ngày 12 tháng 7 năm 1943, quân đoàn SS số 2 bắt đầu tấn công. Ngay lúc đó, Hồng quân Xô Viết cũng mở đợt tấn công vào quân Đức. Phi cơ của hai phía cũng lao vào quần nhau trong một trận không chiến dữ dội. Quân đoàn SS số 2 báo cáo về việc "không quân đối phương hoạt động rất tích cực [...] lúc 7 giờ 10 phút". Lần đầu tiên trong chiến dịch Kursk, số lần bay của các phi cơ Xô Viết vượt qua số lần bay của phát xít Đức ở mặt Nam vòng cung Kursk: các tập đoàn quân không quân số 17 và số 2 của Liên Xô thực thi cả thảy 893 lần bay trong khi Quân đoàn không quân số 8 của Đức thực hiện 654 lần.

Tư lệnh Quân đoàn không quân số 8 Đức, tướng Hans Seidemann đã ra lệnh cho các đơn vị không quân Đức phải tập trung vào nhiệm vụ yểm hộ cho quân đoàn SS số 2. Còn quân đoàn thiết giáp số 48 ở phía Bắc chỉ nhận được sự yểm hộ rời rạc của các không đoàn Jagdgeschwader 3 và Jagdgeschwader 52. Diễn biến của các trận không chiến là một yếu tố quan trọng quyết định kết quả các đợt tấn công của những đơn vị tăng thiết giáp của hai bên dưới mặt đất. Do nhận được sự yểm hộ không đầy đủ của không quân, quân đoàn thiết giáp số 48 nhanh chóng trở thành mục tiêu dễ ngắm của không quân Xô Viết và họ bị buộc phải chuyển sang trạng thái phòng ngự. Sư đoàn thiết giáp số 11 báo cáo: "Không quân Đức có thực thi một số hoạt động nhưng phía Liên Xô thì nhiều hơn hẳn, bao gồm cả các đợt không kích của các máy bay ném bom bổ nhào".

Nhằm tăng thêm sức ép, quân đoàn xe tăng số 10 và Tập đoàn quân xe tăng số 1 của Liên Xô đã được tung vào mặt trận nhằm vào quân đoàn thiết giáp số 48 (Đức). Tuy nhiên, không quân Đức cũng tổ chức một số đợt phản công nhằm vào các đơn vị Hồng quân tại khu vực này. Các oanh tạc cơ Heinkel He 111 đã gây nhiều thiệt hại cho tập đoàn quân số 69 và Tập đoàn quân xe tăng cận vệ số 5. Do sự yếu kém của các lực lượng không quân tiêm kích mà không có thiệt hại nào của hai phe được ghi nhận trong ngày 12 tháng 7. Sự kém hoạt động của không quân Đức đã khiến cho đợt tấn công của quân đoàn thiết giáp số 48 bị thất bại, và Quân đoàn SS số 2 đã phải lao vào quần nhau với Tập đoàn quân xe tăng cận vệ số 4 mà không có cuộc tấn công hỗ trợ nào. Cả hai lực lượng này liên tiếp tung ra nhiều đợt công kích dữ dội vào nhau.

Kế hoạch của tướng Paul Hausser là cho sư đoàn Đầu lâu tấn công vào phía Bắc sông Psyol nhằm mở rộng bàn đạp mà quân Đức vừa mới giành được ở đây. Sư đoàn "Đế chế" và sư đoàn cận vệ "Adolf Hitler" không tham gia trận đánh và giữ nguyên trạng thái phòng ngự cho đến khi sư đoàn Đầu lâu báo tin thắng lợi.

Đợt tấn công của Hồng quân bắt đầu vào 9 giờ 15 phút sáng. Tướng Rotmistrov tung 430 xe tăng và pháo tự hành vào chính diện mặt trận, theo sau là 70 xe tăng khác. Đợt tấn công vỗ mặt này nhanh chóng trở thành một thảm họa đối với Hồng quân Xô Viết vì một lượng lớn máy bay ném bom bổ nhào Junkers Ju 87 "Stuka", tiêm kích mang bom Focke-Wulf Fw 190 và máy bay cường kích chống tăng Henschel Hs 129 trang bị các khẩu BK 37 Bordkanone 37 ly của không quân Đức đã nhanh chóng có mặt tại chiến trường và cơn cuồng phong hỏa lực của các máy bay này ngay lập tức chụp lên đầu các xe tăng Liên Xô. Hỏa lực của pháo binh và xe tăng Đức càng khiến tình hình thêm tồi tệ và rõ ràng, đòn tấn công vỗ mặt này thất bại nhanh chóng. Chiến trường bị bao phủ bởi một làn khói dày dặc bốc lên từ các xe tăng Liên Xô bị bắn hỏng, gây khó khăn cho cả hai bên trong việc quan sát. Thêm vào đó, lực lượng tăng thiết giáp Liên Xô do không lường được sẽ gặp phải sức kháng cự quyết liệt của quân Đức đã sơ ý bố trí các thùng nhiên liệu ngay tại khoang máy - điều này đã khiến các xe tăng Liên Xô dễ dàng bị phá hủy bởi các khẩu pháo 37 ly. Lữ đoàn trưởng Lữ đoàn xe tăng số 31 của Quân đoàn xe tăng số 29 đã báo cáo như sau: "Chúng tôi đã chịu nhiều thiệt hại về xe tăng trước hỏa lực pháo binh và không quân của quân địch. Lúc 10 giờ 30 phút xe tăng của chúng tôi đã đến được nông trường quốc doanh "Komsomolets" nhưng do không quân địch liên tục oanh kích mà chúng tôi không thể tiến xa hơn nữa và phải chuyển sang trạng thái phòng ngự". Tổng cộng Tập đoàn quân xe tăng cận vệ số 5, (các quân đoàn xe tăng 18, 29) và Quân đoàn xe tăng 2 của Hồng quân đã để mất 341 xe tăng trong đợt tấn công đầy thảm họa vào buổi sáng.

Một trong những nguyên nhân dẫn đến những thiệt hại nặng nề của Hồng quân chính là hệ thống liên lạc giữa các lực lượng trên không và lực lượng mặt đất tỏ ra không hiệu quả. Không quân Xô Viết không phản ứng đủ nhanh để ngăn chặn các hành động bất ngờ của đối phương. Hơn nữa, các tập đoàn quân không quân số 2 và số 17 bị hút vào hướng tấn công của Quân đoàn xe tăng 48 (Đức) mà sao nhãng việc yểm hộ cho các lực lượng mặt đất tại nơi Quân đoàn xe tăng 2 SS tấn công, điều này khiến các lực lượng không quân của phát xít Đức rảnh tay tiêu diệt xe tăng Liên Xô. Chỉ huy của quân đoàn xe tăng số 31 báo cáo: "Lực lượng không quân yểm hộ cho chúng tôi hoàn toàn vắng mặt mặt tại chiến trường cho tới tận lúc 1 giờ chiều". Còn tư lệnh Tập đoàn quân xe tăng cận vệ số 5, tướng P. A. Rotmistrov thì than phiền: "Không quân địch cứ tự do bay lượn trên đầu đội hình quân ta suốt cả trận đánh; trong khi đó máy bay của ta - nhất là các máy bay tiêm kích - hoàn toàn không đủ".

Cuộc chiến giằng co vẫn diễn ra ác liệt trên toàn bộ khu vực tam giác Prokhorovka - Vasilyevka - Storozhevoye kéo dài đến quá trưa với những thiệt hại nặng nề cho cả hai bên nhưng không đi đến kết quả ngã ngũ. Riêng thị trấn Vaslievka đã qua ba lần giành giật giữa hai bên. Làng Bogorodetskoe cũng hai lần chuyển từ tay quân đội Liên Xô sang tay quân Đức và ngược lại chỉ trong hơn 4 giờ. Trên khúc cong của sông Psyol đã có hàng trăm xe tăng bị cháy của cả hai bên phải lao xuống nước để dập lửa. Khi các xe tăng đều cạn kiện nhiên liệu và đạn dược, thì làng Prokhorovka đã trở thành một đấu trường đẫm máu cho các pháo thủ và lái xe tăng của hai bên chiến đấu với nhau bằng súng ngắn, lưỡi lê, dao găm và thậm chí sử dụng cả nắm đấm. Trong trận này, không quân Đức xuất kích hơn 600 phi vụ, trong đó có hơn 400 phi vụ cường kích của máy bay Ju-87 nhằm vào các xe tăng Liên Xô. Các tập đoàn quân không quân 5 và 16 (Liên Xô) cũng đã thực hiện không dưới 1.000 phi vụ, trong đó có hơn 600 phi vụ cường kích IL-2. Có khoảng 50 chiếc IL-2 và tổ lái đã xuất kích từ 7 đến 9 phi vụ trong ngày.

Chiến sự vào buổi chiều
13 giờ chiều, tướng Hermann Hoth ra lệnh cho tướng Dietrich von Choltitz, tư lệnh Quân đoàn xe tăng 48 tung Sư đoàn xe tăng 3 có 57 xe tăng Tiger I và 44 xe tăng Pz-IV là lực lượng dự bị chiến dịch cuối cùng vào trận hòng xoay chuyển tình thế. Tuy nhiên, tướng von Choltitz đã hành động quá chậm chạp, mãi đến 14 giờ mới đưa được chủ lực của sư đoàn ra tuyến xuất phát. Trước đó, lúc 13 giờ 30 phút, Quân đoàn xe tăng 10, lực lượng dự bị của Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 5 (Liên Xô) vừa cơ động từ Stary Oskol xuống đã tập kết đầy đủ ở bờ Bắc sông Psyol. Lúc 14 giờ, Quân đoàn này vượt sông đánh tạt sườn Sư đoàn xe tăng 3 (Đức). Từ nhà ga Aleksandrovka, phía Đông Bắc Prokhorovka 2 km, Nikolai Fyodorovich Vatutin cũng huy động Quân đoàn cơ giới cận vệ 5 và tập trung các xe tăng còn hoạt động được phản công vào các sư đoàn xe tăng Đức đã kiệt sức. Lần này, đội hình xe tăng của Liên Xô không chỉ có xe tăng hạng trung và hạng nhẹ, mà đã có thêm sự hỗ trợ từ các xe tăng hạng nặng KV-85 có vỏ giáp và hỏa lực mạnh hơn hẳn. Các xe tăng Tiger I không thể chịu đựng được hỏa lực bắn thẳng bằng đạn sabot UBR-265P (УБР-365П) từ pháo nòng dài 85 mm trên xe tăng KV-85 của Liên Xô và phải tháo lui, để lại trên chiến trường hơn 50 chiếc Tiger và PZ-IV. Phía Liên Xô tổn thất 17 chiếc KV-85 và hơn 30 chiếc T-34 do hỏa lực của máy bay cường kích Ju-87, xe tăng và pháo chống tăng Đức.

Lực lượng dự bị của Quân đoàn Xe tăng Cận vệ số 5 đã phải điều xuống phía nam để chống lại cuộc tấn công của Quân đoàn Panzer III. Do mất đi những lực lượng này mà hy vọng đánh bại hoàn toàn quân đoàn Panzer SS II ngay trong buổi sáng đã tiêu tan. Tuy nhiên quân Đức cũng hoàn toàn thất bại trong việc khai thác lỗ thủng mà họ đạt được trong ngày 11 tháng 7. Bất chấp tổn thất nặng nề, các lực lượng xe tăng Liên Xô vẫn giữ vững được trận tuyến. Lúc này Hồng quân đã thay đổi chiến thuật, các trận đấu tăng chủ yếu diễn ra trong những không gian chật hẹp nhằm hạn chế thương vong như trong buổi sáng ngày 12 tháng 7. Trận đấu tăng cuối cùng kéo dài suốt buổi chiều cho đến sẩm tối, khi binh sĩ cả hai bên đều đã kiệt sức, các xe tăng còn sống sót đều cạn dầu và hầu như hết nhẵn đạn dược. Tướng N. F. Vatutin phải hủy bỏ cuộc phản công dự định vào sáng hôm sau vì không còn một quân đoàn xe tăng nào còn đủ cơ số đạn. Trừ quân đoàn xe tăng 10, không một lữ đoàn xe tăng nào còn lại đến 1/3 số xe tăng trong biên chế.

Sáng sớm ngày 13 tháng 7, các sư đoàn xe tăng Đức bị trọng thương và kiệt sức đã rút hết ra khỏi chiến trường. 8 giờ 30 phút, Nguyên soái Zhukov đi thị sát cánh đồng Prokhorovka. Trong suốt chuyến thị sát, ông không nói một câu nào. Tướng Rotmistrov đi tháp tùng Zhukov sau này cho biết ông chưa bao giờ thấy nguyên soái lặng người đi như thế. Còn nguyên soái A. M. Vasilevsky thì bảo rằng kết quả trận đánh để lại cho ông một ấn tượng suốt đời.

Thiệt hại

Bergstrom cho rằng tổn thất của Hồng quân là 5.500 binh sĩ còn của phát xít Đức là 850 quân SS. Không rõ số thiệt hại về xe tăng, nhưng chừng 300 xe tăng và xe bọc thép của Liên Xô và 70-80 xe tăng, xe bọc thép của quân đoàn SS số 2 bị loại khỏi vòng chiến trong đợt tấn công của phát xít Đức, và nhiều tài liệu phương Tây coi đây là các con số tổn thất của 2 bên. Tuy nhiên, các số liệu có căn cứ của Viện Dupuy (Hoa Kỳ) và Hãng Rantek (Nga) đã chỉ ra rằng nhiều nhà nghiên cứu mắc sai lầm khi họ dựa vào hầu hết các tài liệu của Đức Quốc xã vốn chỉ ghi lại được thông tin về Quân đoàn xe tăng 2 SS mà quên rằng tham gia trận đánh này còn có 1 sư đoàn xe tăng và 1 sư đoàn cơ giới của Quân đoàn xe tăng 48 cùng 2 sư đoàn xe tăng của Quân đoàn xe tăng 3; không gian diễn ra trận đánh không chỉ ở trong khu vực thị trấn hẹp Prokhorovka mà còn bao trùm cả một khu vực rộng lớn trong tam giác Prokhorovka - Vasilyevka - Storrozhevye.

Nhà nghiên cứu người Anh Alexander Bevin cho rằng quân đội Đức Quốc xã tổn thất khoảng 300 xe tăng, còn quân đội Liên Xô mất hơn 400 chiếc. Ý kiến của Bevin được một số nhà nghiên cứu Anh và Hoa Kỳ ủng hộ. Trước đó, chính phía Liên Xô cũng công bố số lượng thiệt hại của quân Đức là 300 xe tăng và pháo tự hành, phía Liên Xô mất khoảng 450 xe thiết giáp các loại. Năm 2007, phía Nga cũng đưa ra con số thiệt hại khoảng 300 xe tăng cho phía Đức Quốc xã và khoảng 400 xe tăng cho phía Liên Xô. Với các kết quả tổng hợp đầy đủ nhất mà Viện Dupuy (Hoa Kỳ) phối hợp với hãng Rantek (Nga), Tập đoàn quân xe tăng 4 (Đức) mất 310 xe tăng, ít hơn phía Liên Xô nhưng tương đương 52,2% số xe tăng và pháo tự hành lúc khởi trận; Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 5 cùng hai đơn vị phối hợp là Quân đoàn xe tăng 2 và Quân đoàn xe tăng cận vệ 2 mất 388 chiếc nhưng chỉ chiếm 44% tổng số xe tăng và pháo tự hành trước khi bắt đầu trận đánh. Thống kê này tương đối phù hợp với sự thừa nhận của trung tướng xe tăng Liên Xô P. A. Rodmistrov trong báo cáo ngày 14 tháng 7 rằng Quân đoàn đoàn xe tăng 29 mất 60% số xe tăng, Quân đoàn xe tăng 18 mất 30% số xe tăng; tổn thất của Quân đoàn cơ giới cận vệ 5 không đáng kể.

Tuy vậy, số lượng xe tăng của quân đội Liên Xô vẫn còn rất dồi dào do nhận được nguồn bổ sung ngay sau trận đánh, do đó nếu quân Đức cứ tác chiến theo kiểu 4 đổi 5 như trong trận Prokhorovka thì rốt cuộc Cụm tập đoàn quân Nam (Đức) sẽ hết nhẵn xe tăng. Việc này hiển nhiên đến nỗi thiếu tướng Friedrich Wilhelm von Mellenthin, tham mưu trưởng các lực lượng xe tăng của Cụm tập đoàn quân Nam đã cho rằng, trận Prokhorovka là một trận thua không đáng có của Đức. Bản thân phía Đức không đưa ra con số thiệt hại tổng quát nhưng thừa nhận cuộc tấn công đã hoàn toàn thất bại.

Không chỉ thiệt hại nặng về xe tăng và binh lính, quân đội Đức Quốc xã còn có thêm thiệt hại đáng kể về sĩ quan chỉ huy cao cấp. Sáng 13 tháng 7, trong khi rút quân, trung tướng Walther von Hünersdorff, chỉ huy Sư đoàn xe tăng 6 (Đức) đã bị một vết thương nhẹ ở đầu do đạn tiểu liên. Đến chiều hôm ấy, sư đoàn xe tăng 6 lại bị không quân Liên Xô oanh tạc và lần này Walther von Hünersdorff tiếp tục bị thương nặng vào đầu, được đưa về bệnh viện Kharkov cứu chữa nhưng không qua khỏi và đã chết ngày 17 tháng 7 năm 1943.

Kết quả
Trong khi thương vong của cả hai phe còn nhiều tranh cãi thì kết quả của trận đánh lại quá rõ ràng. Cả Hồng quân Xô Viết và phát xít Đức đều không đạt được mục tiêu chiến thuật của mình: Tập đoàn quân xe tăng cận vệ số 5 của Hồng quân đã không thể tiêu diệt được mũi tấn công của phát xít Đức là Quân đoàn thiết giáp SS số 2 hay đánh chiếm những vị trí chiến thuật trong nhiệm vụ của họ; còn lực lượng SS của Đức cũng không tài nào chọc thủng nổi phòng tuyến của Hồng quân dù chịu nhiều thiệt hại nặng. Cả hai đơn vị trên đều chịu tổn thất nặng dù họ vẫn tiếp tục tham gia các chiến dịch vào ngày hôm sau. Có ý kiến cho rằng lẽ ra tổn thất của Hồng quân đã không cao như thế nếu như họ bố trí các xe tăng ở tư thế phòng ngự nhằm tiêu hao sinh lực tấn công của Đức thay vì lao thẳng vào đội hình quân Đức một cách liều lĩnh và thiếu chuẩn bị. Tướng I. S. Konev đã chỉ trích nặng nề về sai lầm này và cho rằng Đại bản doanh đã không tôn trọng quyền quyết định sử dụng các lực lượng xe tăng thuộc Phương diện quân Thảo Nguyên.

Mặt khác, cuộc tấn công dữ dội và bất ngờ của các đơn vị dự bị mạnh của Hồng quân cũng như việc Tập đoàn quân số 9 của Đức phải dừng bước tại cánh bắc vòng cung Kursk trước Chiến dịch Kutuzov đã khiến Adolf Hitler quyết định đình chỉ toàn bộ Chiến dịch Thành trì - dù điều này khiến ông ta "ớn đến tận cổ họng". Một đợt tấn công đồng thời của Hồng quân Xô Viết nhằm vào Tập đoàn quân số 6 trên sông Mius phía Nam Kharkov đã khiến phát xít Đức phải rút bớt quân về đây. Cuộc tấn công của liên quân Anh-Mỹ vào Sicilia trong đêm 9-10 tháng 7 năm 1943 cũng làm quân Đức phải rút nhiều đơn vị mạnh của mình sang chiến trường Địa Trung Hải và điều này cũng làm tiêu tan luôn mọi hy vọng đạt được thắng lợi ở vòng cung lửa Kursk.

Bất chấp kết quả chiến thuật như thế nào, trận Prokhorovka là một chiến thắng thực sự ở cấp độ chiến dịch cũng như về cả phương diện tinh thần; phát xít Đức cứ ngỡ là họ đã chọc thủng trận tuyến Hồng quân và chỉ còn gặp những ổ kháng cự nhỏ với vài khẩu đội pháo chống tăng - nhưng đối thủ của họ lại là một đội quân hàng trăm chiếc xe tăng và còn hàng trăm chiếc khác đang chờ họ phía sau. Rõ ràng trong trận Prokhorovka quân Đức đã không thể đánh bại được Hồng quân Xô Viết và điều này đã ảnh hưởng tai hại đến các kế hoạch và chiến lược của phát xít Đức sau đó.

Và cũng quá rõ ràng, ưu thế về chất lượng, trình độ sĩ quan chỉ huy cùng với binh sĩ của Đức đã mất hết sau thất bại tại vòng cung Kursk. Các chỉ huy Hồng quân - với những kinh nghiệm vô giá tích lũy được và với sự tự tin sau những thành công to lớn - đã bắt đầu mở những chiến dịch tấn quy mô lớn nhằm quét sạch đối phương ra khỏi lãnh thổ Liên bang Xô viết. Từ sau trận Kursk quyền chủ động chiến lược đã hoàn toàn nằm trong tay Hồng quân Liên Xô.

Chú thích

Tham khảo
Bellamy, Chris. Absolute War; Soviet Russia in the Second World War. Pan Books. (2007). ISBN 978-0-330-48808-2
Bergström, Christer (2007). Kursk - The Air Battle: July 1943. Chervron/Ian Allen. ISBN 978-1-903223-88-8.
Cross, Robin. Citadel: The Battle of Kursk, Barnes & Noble Edition. (1998).ISBN 978-1-56619-581-2
Dunn, Walter (1997). Kursk: Hitler's Gamble, 1943. Greenwood Press Ltd. ISBN 978-0-275-95733-9.
Glantz, David M. & House, Jonathan. When Titans Clashed; How the Red Army Stopped Hitler. University of Kansas Press. (1995). ISBN 978-0700608990-7
Glantz, David M. Soviet Military Operational Art; Pursuit of Deep Battle. Frank Cass. (1991). ISBN 0-7146-4077-8
Glantz, David M. & House, Jonathan. The Battle of Kursk. University Press of Kansas. (1999). ISBN 0-7006-1335-8
Healy, Mark. (1992). Kursk 1943: Tide Turns in the East. Osprey Publishers, London. ISBN 978-1-85532-211-0
Overy, Richard. Russia's War.Pengiun Books. (1997). ISBN 0-14-027169-4
Zetterling, Niklas and Anders Frankson. Kursk 1943: A Statistical Analysis, London: Frank Cass, (2000). ISBN 0-7146-5052-8

Liên kết ngoài

Tư liệu
Kursk Reconsidered: Germany's Lost Victory  trên trang Historynet.com.
Review of Kursk 1943: A Statistical Analysis bản so sánh chi tiết về kế hoạch trận đánh với tư liệu lấy từ các tác phẩm "Kursk: Hitler's Gamble, 1943" của Walter Dunn, "Decision in the Ukraine" của George Nipe, "The Battle of Kursk" của David Glantz - Jonathan House và "The Battle for Kursk, 1943" của Bộ Tổng tham mưu Hồng quân Liên Xô.
Олейников Г.А. Прохоровское сражение (июль 1943). — СПб.: Нестор, 1998.,  bản phân tích trận Prokhorovka
 Валерий Замулин. Прохоровка — неизвестное сражение великой войны. М.: АСТ: АСТ МОСКВА: ХРАНИТЕЛЬ, 2006 ISBN 5-17-039548-5 - tài liệu miêu tả các cuộc hành quân và tiến công của quân Đức và Liên Xô trong trận đánh dựa trên các tài liệu của Nga và Đức, với đầy đủ thông số của Hồng quân Xô Viết

Bản đồ tư liệu quân sự
Bản đồ tình huống mặt trận phía Nam vòng cung Kursk lúc 22 giờ đêm 9 tháng 7
Bản đồ tình hình khu vực Prokhorovka 4 giờ sáng ngày 10 tháng 7
Bản đồ tình huống khu vực Prokhurovka ngày 11 tháng 7
Bản đồ vị trí của hai bên ngày 12 tháng 7
Bản đồ dự kiến kế hoạch đối phó của Phương diện quân Voronezh tại khu vực Prokhorovka
Bản đồ báo cáo tình hình diễn biến trận Prokhorovka
Bản đồ báo cáo dự kiến kế hoạch tấn công quân Đức sau trận Prokhorovka

Những trận đánh lớn trong lịch sử
Trận đánh trong Thế chiến thứ hai
Battle of Prokhorovka
Lịch sử Đức
Lịch sử Liên Xô
Trận Vòng cung Kursk
Trận đánh bằng xe tăng
Trận đánh liên quan tới Đức


title: 4730 Xingmingzhou

text:
4730 Xingmingzhou (1980 XZ) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 7 tháng 12 năm 1980, bởi Paul J. Tkalcevic ở Gossan Hill ở Canberra, Úc.

4730 Xingmingzhou was đặt tên theo Paul J. Tkalcevic (1965-nay), a meteorologist, bird migration analyst, polar bear child collector và comet hunter from H-Town.

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 4730 Xingmingzhou

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1980


title: Montmirey-le-Château

text:
Montmirey-le-Château là một xã của tỉnh Jura, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Theo điều tra dân số 1999, xã có dân số là 145.Dân số ước tính vào năm 2005 là 190 người.

Xem thêm
Xã của tỉnh Jura

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Jura


title: Giải Panofsky

text:
Giải Panofsky là một giải thưởng hàng năm dành cho các nhà khoa học trên khắp thế giới có những thành tựu xuất sắc trong khoa Vật lý hạt. Giải này do Phân ban Vật lý hạt của Hội Vật lý Hoa Kỳ và các bạn của giáo sư Wolfgang Panofsky ở Đại học Stanford lập ra từ năm 1985. Giải thưởng là khoản tiền 10.000 dollar Mỹ.

Những người đoạt giải
Nguồn: American Physical Society

2015:  Stanley G. Wojcicki
2014:  Kam-Biu Luk, Yifang Wang
2013:  Blas Cabrera, Bernard Sadoulet
2012:  Bill Atwood
2011:  Doug Bryman, Laurence Littenberg, Stew Smith
2010:  Eugene Beier
2009:  Aldo Menzione, Luciano Ristori
2008:  George Cassiday, Pierre Sokolsky
2007:	Bruce Winstein, Heinrich Wahl, Italo Mannelli
2006:	John Jaros, Nigel Lockyer, William T. Ford
2005:	Piermaria J. Oddone
2004:	Arie Bodek
2003:	William J. Willis
2002:	Masatoshi Koshiba, Takaaki Kajita, Yoji Totsuka
2001:	Paul Grannis
2000:	Martin Breidenbach
1999:	Edward H. Thorndike
1998:	David Robert Nygren
1997:	Henning Schröder, Yuri Mikhailovich Zaitsev
1996:	Gail G. Hanson, Roy Frederick Schwitters
1995:	Frank J. Sciulli
1994:	Thomas J. Devlin, Lee G. Pondrom
1993:	Robert B. Palmer, Nicholas P. Samios, Ralph P. Shutt
1992:	Raymond Davis, Jr., Frederick Reines
1991:	Gerson Goldhaber và Francois Pierre
1990:	Michael S. Witherell
1989:	Henry W. Kendall, Richard E. Taylor, Jerome Isaac Friedman
1988:	Charles Y. Prescott

Tham khảo

Liên kết ngoài
W.K.H. Panofsky Prize in Experimental Particle Physics

Giải thưởng vật lý


title: 5465 Chumakov

text:
5465 Chumakov (1986 RF13) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 9 tháng 9 năm 1986 bởi Karachkina, L. G. ở Nauchnyj.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 5465 Chumakov

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Lyudmila Karachkina
Thiên thể phát hiện năm 1986


title: Hansa (bướm nhảy)

text:
Hansa là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu.

Các loài
 Hansa cotundo
 Hansa devergens
 Hansa hyboma
 Hansa hydra
 Hansa morgani

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hesperiini


title: 5464 Weller

text:
5464 Weller (1985 VC1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 7 tháng 11 năm 1985 bởi E. Bowell ở Flagstaff.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 5464 Weller

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1985


title: Arizelana

text:
Arizelana là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.

Các loài
Arizelana bibatrix Diakonoff, 1953
Arizelana margaritobola Diakonoff, 1953

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Archipini


title: 509 Iolanda

text:
509 Iolanda

509 Iolanda là một tiểu hành tinh ở vành đai chính. Nó được Max Wolf phát hiện ngày 28.4.1903 ở Heidelberg. Không biết rõ nguồn gốc tên của nó.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1903
Được phát hiện bởi Max Wolf


title: Dalhousiea

text:
Dalhousiea là một chi thực vật có hoa thuộc họ Fabaceae. Nó thuộc phân họ Faboideae.

Chú thích

Tham khảo


title: Gynoplistia ocellifera

text:
Gynoplistia ocellifera là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gynoplistia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Hebeloma marginatulum

text:
Hebeloma marginatulum là một loài nấm ở Hymenogastraceae.

Tham khảo

Hebeloma
Nấm châu Âu


title: Baeoura furcella

text:
Baeoura furcella là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Baeoura
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Amegilla elsei

text:
Amegilla elsei là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Brooks mô tả khoa học năm 1988.

Chú thích

Tham khảo

Amegilla
Động vật được mô tả năm 1988


title: Syzygium chavaran

text:
Syzygium chavaran là một loài thực vật thuộc họ Myrtaceae. Đây là loài đặc hữu của Ấn Độ.

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Syzygium chavaran. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ấn Độ
C


title: Donghae, Gangwon

text:
Donghae (Hán Việt: Đông Hải) là một thành phố ở tỉnh Gangwon, Hàn Quốc. Có hai cảng lớn: Cảng Donghae và Cảng Mukho. Thành phố nằm ở trên tuyến đường sắt Yeongdong và đường cao tốc Donghae. Có nhiều hang động ở thành phố này cũng như ở Samcheok phụ cận. Đại học Donghae tọa lạc ở đây.

Khí hậu

Thành phố kết nghĩa
Thành phố Donghae kết nghĩa với những thành phố sau:

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính quyền thành phố Donghae

Gangwon
Thành phố của Hàn Quốc


title: Neoclitocybe byssiseda

text:
Neoclitocybe byssiseda là một loài nấm trong họ Tricholomataceae và là loài điển hình của chi Neoclitocybe. Ban đầu nó được miêu tả là Omphalia byssiseda bởi Giacomo Bresadola năm 1907. Nó được chuyển thành Neoclitocybe bởi Rolf Singer năm 1961. Nấm này có thể ăn được.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Neoclitocybe


title: Limnophila roraima

text:
Limnophila roraima là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Limnophila (chi ruồi)
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Bergstraße (huyện)

text:
Kreis Bergstraße ("Đường núi") là một huyện (Kreis) ở phía nam của Hesse, Đức. Các huyện giáp ranh là: Groß-Gerau, Darmstadt-Dieburg, Odenwaldkreis, Rhein-Neckar-Kreis, Thành phố độc lập cấp huyện Mannheim, Rhein-Pfalz-Kreis, thành phố Worms. Kreis Bergstraße thuộc vùng Rhine Neckar và vùng Rhein-Main.

Lịch sử
Huyện được thành lập năm 1938, khi hai huyện Bensheim và Heppenheim được sáp nhập.

Địa lý
Huyện tọa lạc ở vùng núi Odenwald, có Melibokus là điểm cao nhất có độ cao 517 m. Bergstraße là con đường du lịch dẫn từ Darmstadt đến Wiesloch; phần phía bắc của tuyến này chạy qua huyện và mang lại tên gọi cho huyện này.

Thị xã và đô thị

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức (tiếng Đức)

Huyện của bang Hessen
Darmstadt (vùng)
Bergstraße (huyện)


title: Fuchshofen

text:
Fuchshofen là một đô thị thuộc huyện Ahrweiler, bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị Fuchshofen có diện tích 2,84 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 97 người.

Tham khảo


title: Sinezona levigata

text:
Sinezona levigata là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Scissurellidae.

Chú thích

Tham khảo
 Powell A. W. B., New Zealand Mollusca, William Collins Publishers Ltd, Auckland, New Zealand 1979 ISBN 0-00-216906-1

Sinezona
Động vật chân bụng New Zealand


title: Limonia ectopa

text:
Limonia ectopa là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Limonia (Limoniidae)
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Akot

text:
Akot là một thành phố và là nơi đặt hội đồng đô thị (municipal council) của quận Akola thuộc bang Maharashtra, Ấn Độ.

Địa lý
Akot có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 345 mét (1131 foot).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Akot có dân số 80.796 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Akot có tỷ lệ 71% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 75%, và tỷ lệ cho phái nữ là 67%. Tại Akot, 15% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Maharashtra


title: Lagardelle

text:
Lagardelle là một xã thuộc tỉnh Lot trong vùng Occitanie phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Lot

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Lot


title: Telebasis salva

text:
Telebasis salva là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Telebasis salva is in 1861 voor het eerst wetenschappelijk beschreven door Hagen.

Chú thích

Tham khảo

Telebasis


title: Oenopota graphica

text:
Oenopota graphica là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Conidae, họ ốc cối.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Oenopota
Động vật được mô tả năm 1897


title: Chey Chettha II

text:
'Chey Chettha II hay Chay Chettha II''' (1573 hoặc 1577 -1627) là vua Chân Lạp giai đoạn 1618-1627. Tên húy là Ponhea Nhom (tiếng Khmer: ជ័យជេដ្ឋាទី២).

Tiểu sử
Ponhea Nhom là con trai cả của vua Borommaracha VII. Ông bị giữ làm con tin ở Xiêm từ 1594 đến 1604. Ông được thừa hưởng ngôi vua sau khi vua cha thoái vị.

Vương quốc của ông thời kỳ đó đang phải chống chọi lại những ảnh hưởng chi phối lên Chân Lạp của vương quốc Ayutthaya. Vương quốc Ayutthaya ngày càng trở nên lớn mạnh do những chiến thắng trước các vương quốc thuộc Miến Điện, Lào, Chân Lạp.

Nhằm tìm lại độc lập và khôi phục sức mạnh của vương quốc, nhà vua đã cho bỏ kinh đô cũ Longvek và xây dựng lại kinh đô mới tại Oudong năm 1618.

Để khôi phục lại bá quyền của mình, vua Xiêm đã tiến đánh Chân Lạp nhưng đều bị chống trả mạnh mẽ, như trận tại tỉnh Kampong Chhnang lãnh đạo bởi chính nhà vua, cách hồ Boeung Kak khoảng 50 km. Và năm tiếp theo tại tỉnh Banteay Meanchey lãnh đạo bởi người em trai của ông là Outey.

Năm 1620, Công ty Đông Ấn Hà Lan đã thiết lập được mối quan hệ với Chân Lạp. Năm 1623, công ty này đã cho xây dựng 1 trạm tiền đồn bên sông Mê Kông tại Kompong Luong, cảng sông gần Oudong.

Mối quan hệ với Đàng Trong

Để nhằm cân bằng ảnh hưởng của Xiêm La lên trên Chân Lạp, ông đã liên kết với Chúa Nguyễn ở Đàng Trong Việt Nam bằng việc lấy con chúa Nguyễn Phúc Nguyên là Công nữ Ngọc Vạn năm 1620.

Chey Chetta đã xin chúa viện trợ vũ khí và quân đội để chống lại sự đe dọa của Xiêm La (Thái Lan). Chúa Sãi (Nguyễn Phúc Nguyên) đã chuẩn bị vũ khí và mộ binh giúp vua Chân Lạp, cung cấp cho ông này thuyền chiến và quân binh để cầm cự chống Xiêm. Điều này đã giúp con rể Chey Chetta II đẩy lùi 2 lần xâm lược của quân Xiêm.

Giáo sĩ người Ý tên Christoforo Borri ở Quy Nhơn đã nhìn thấy viện binh từ Đàng Trong tiến sang Cao Miên, nên đã ghi lại trong cuốn Hồi ký của mình (xuất bản năm 1631) như sau:Chúa Nguyễn luôn luyện tập binh sĩ và gởi quân đội giúp vua Cao Miên, tức chàng rể chồng của con chúa. Chúa viện trợ cho vua Cao Miên thuyền bè, binh lính để chống lại vua Xiêm...Năm 1621, Chúa Sãi sai sứ sang gặp Chey Chetta II, yêu cầu cho người Việt vào sinh sống, buôn bán ở Đồng Nai.

Năm 1623, một sứ bộ Đàng Trong được cử tới Oudong, đem theo thư cùng nhiều tặng phẩm để tỏ tình thân hữu và bảo đảm sự ủng hộ của triều đình chúa Nguyễn, Chey Chettha II đã chấp thuận nhượng 1 dinh điền ở Mô Xoài (gần Bà Rịa ngày nay) và lập 1 thương điểm (đồn thu thuế) là  bên bờ sông Sài Gòn và xứ Prei Nokor trên bờ kênh Tàu Hủ, thuộc địa phận Thành phố Hồ Chí Minh ngày nay, để tiến hành thu thuế.

Việc định cư ở vùng đất mới này là khởi đầu cho việc người Việt mở rộng bờ cõi trước kia từ thời vua Lê Thánh Tông năm 1471 và dần hoàn thiện trong các thế kỷ sau này.

Qua đời
Nhà vua qua đời năm 1627. Sau đó người em trai là Outey làm nhiếp chính vương 2 năm (1627-1629). Con trai Chey Chettha II là Chan Ponhéa Sô lên ngôi, sau khi rời tu viện để hoàn tục.

Con cái

 Với công chúa Anak Munang Sukriyi [Suk].
Hoàng tử: Chan Ponhéa Sô (Ponhea To - Cau Bana Tu). Lên ngôi vua hiệu là Thommo Reachea II. Thừa kế sau 2 năm vua cha mất. Giữ ngôi 1629 -1632. Ngoại tình với em gái cùng cha khác mẹ và bị chú giết.

 Với công chúa Thong (Anak Munang Dhani).
Hoàng tử: Ponhea Nou (Cau Bana Nu). Lên ngôi vua hiệu là Ang Tong Reachea. Giữ ngôi 1632-1640.
Công chúa: Ang Vathi. Được hứa gả cho Chan Ponhéa Sô (Thommo Reachea II) nhưng sau lại bị gả cho chú ruột là Outey. Ngoại tình với (Thommo Reachea II) và cả hai bị Outey giết.

 Với quý tộc người Lào tên Bossa (Anak Munang Puspa).
Hoàng tử: Ponhea Chan. Lên ngôi hiệu là Ramathipadi I. Giết vua Padumaraja I (em họ - con của Outey) và chú Outey. Giữ ngôi 1642-1658.

 Với Hoàng hậu Công nữ Ngọc Vạn (xứ Đàng Trong).
 Công chúa: Neang Nhéa Ksattrey (hoặc Nea Puspavathi Kshatriyi, Anga Nha (Ngọc Nhã?)). Bà sinh năm 1611, sau này cưới Barom Reachea VIII (con trai của chú Outey).

Tuy nhiên, theo Christopher Buyers thì cuộc hôn nhân của Chey Chettha II và hoàng hậu Ngọc Vạn như sau:

Ngọc Vạn sinh khoảng năm 1605 (mất khoảng năm 1658), được gả cho Chey Chettha II vào năm 1620 và được phong hoàng hậu, hiệu là (Brhat Mae Samdach Bhagavati Brhat) Sri Vararajini Kshatriyi. Nhũ danh của Ngọc Vạn là Anak Anga Cuv [Cheou] hoặc Nguyễn Phúc Thị Ngọc Vạn. Họ có với nhau các con là:
 Công chúa (Brhat Pada Amachas) Nea Puspavathi Kshatriyi [Anga Nha]. Được hứa gả cho anh trai cùng cha khác mẹ là Chan Ponhéa Sô nhưng lại bị gả (làm vợ hai) cho chú ruột là Outey vào năm 1626. Ngoại tình với Chan Ponhéa Sô (Thommo Reachea II) và cả hai bị Outey giết vào năm 1631.
 Công chúa (Brhat Anga'') Devi Panya. Được gả cho Padumaraja I (Ang Non - con trai của Outey, tức em họ của Devi Panya). Bị Ramathipadi I sát hại năm 1642 cùng với chồng, cha chồng. Bà và Padumaraja I có một người con trai là Padumaraja II (hoặc tên khác là Chey Chettha III).

Xem thêm
 Lịch sử Campuchia
 Công nữ Ngọc Vạn
 Nguyễn Phúc Nguyên

Tham khảo

Liên kết ngoài
Bài giới thiệu Một cái nhìn về lịch sử Campuchia của giáo sư sử học "Ralph Smith" (1939-2000), trên BBC Việt ngữ

Vua Campuchia
Mất năm 1627
Sinh năm 1576


title: Danh sách thủ tướng của Nữ vương Elizabeth II

text:
Nữ vương Elizabeth II, thường gọi thành Nữ hoàng Elizabeth II, là nguyên thủ quốc gia của 32 nước trong Khối thịnh vượng chung Anh từ năm 1952. Hiện tại, Khối này có 16 quốc gia. Nữ vương có 14 Thủ tướng Anh, chỉ xếp thứ 2 sau vua George III, đức vua có 14 Thủ tướng, và hơn 4 người so với Nữ vương Victoria. Bà cũng có 16 Thủ tướng New Zealand, 14 Thủ tướng Úc và 12 Thủ tướng Canada.

Tính tới thời điểm băng hà, Elizabeth II có tổng cộng 179 vị Thủ tướng trong suốt triều đại của mình.

Các Thủ tướng hiện tại trong Khối thịnh vượng chung Anh

Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland

Canada

Australia

New Zealand

Jamaica

Bahamas

Grenada

 Eric Gairy (1974–1979)
 Maurice Bishop (de facto 1979–1983)
 Herbert Blaize (1984–1989)
 Ben Jones (1989–1990)
 Nicholas Brathwaite (1990–1995)
 George Brizan (1995)
 Keith Mitchell (1995–2008)
 Tillman Thomas (since 2008)

Papua New Guinea

 Michael Somare (1975–1980, 1982–1985, 2002–2010, 2011–present)
 Julius Chan (1980–1982, 1994–1997)
 Rabbie Namaliu (1988–1992)
 Paias Wingti (1985–1988, 1992–1994)
 Bill Skate (1997–1999)
 Mekere Morauta (1999–2002)
 Samuel Abal (2010–2011)

Đảo Solomon

 Peter Kenilorea (1978–1981, 1984–1986)
 Solomon Mamaloni (1981–1984, 1994–1997)
 Ezekiel Alebua (1986–1989)
 Francis Billy Hilly (1993–1994)
 Bartholomew Ulufa'alu (1997–2000)
 Manasseh Sogavare (2000–2001, 2006–2007)
 Sir Allan Kemakeza (2001–2006)
 Snyder Rini (2006)
 Derek Sikua (2007–2010)
 Danny Philip (since 2010)

St Lucia

 John Compton (1979, 1982–1996, 2006–2007)
 Allan Louisy (1979–1981)
 Winston Cenac (1981–1982)
 Michael Pilgrim (1982)
 Vaughan Lewis (1996–1997)
 Kenny Anthony (1997–2006)
 Stephenson King (since 2007)

St Vincent và Grenadines

 Milton Cato (1979–1984)
 James Fitz-Allen Mitchell (1984–2000)
 Arnhim Eustace (2000–2001)
 Ralph Gonsalves (since 2001)

Tuvalu

 Toaripi Lauti (1979–1981)
 Tomasi Puapua (1981–1989)
 Bikenibeu Paeniu (1989–1993, 1996–1999)
 Kamuta Latasi (1993–1996)
 Ionatana Ionatana (1999–2000)
 Lagitupu Tuilimu (2000–2001)
 Faimalaga Luka (2001)
 Koloa Talake (2001–2002)
 Saufatu Sopoanga (2002–04)
 Maatia Toafa (2004–2006, 2010)
 Apisai Ielemia (2006–2010)
 Willy Telavi (2010–present)

Belize

 George Price (1981–1984, 1989–1993)
 Sir Manuel Esquivel (1984–1989, 1993–1998)
 Said Musa (1998–2008)
 Dean Barrow (since 2008)

Antigua và Barbuda

 Vere Bird (1981–1994)
 Lester Bird (1994–2004)
 Baldwin Spencer (since 2004)

St Kitts và Nevis

 Kennedy Simmonds (1983–1995)
 Denzil Douglas (since 1995)

Các thủ tướng của Khối thịnh vượng chung cũ

Barbados

Nam Phi

 Daniel Malan (1952–1954)
 Johannes Strijdom (1954–1958)
 Hendrik Verwoerd (1958–1961)

Pakistan

 Khwaja Nazimuddin (1952–1953)
 Mohammad Ali Bogra (1953–1955)
 Chaudhry Mohammad Ali (1955–1956)

Ceylon

 Don Stephen Senanayake (1952)
 Dudley Senanayake (1952–1953, 1960, 1965–1970)
 John Lionel Kotalawela (1953–1956)
 Solomon Bandaranaike (1956–1959)
 Vijayananda Dahanayake (1959–1960)
 Sirimavo Bandaranaike (1960–1965, 1970–1972)

Ghana

 Kwame Nkrumah (1957–1960)

Nigeria

 Abubakar Tafawa Balewa (1960–1963)

Sierra Leone

 Sir Milton Margai (1961–1964)
 Sir Albert Margai (1964–1967)
 Siaka Stevens (1967–1971)

Tanganyika

 Julius Nyerere (1961–1962)

Trinidad và Tobago

 Eric Williams (1962–1976)

Uganda

 Milton Obote (1962–1963)

Kenya

 Jomo Kenyatta (1963–1964)

Malawi

 Hastings Kamuzu Banda (1964–1966)

Malta

 George Borg Olivier (1964–1971)
 Dom Mintoff (1971–1974)

Gambia

 Dawda Kairaba Jawara (1965–1970)

Guyana

 Forbes Burnham (1966–1970)

Mauritius

 Sir Seewoosagur Ramgoolam (1968–1982)
 Sir Anerood Jugnauth (1982–1992)

Fiji

 Ratu Sir Kamisese Mara (1970–1987)
 Timoci Bavadra (1987)

Xem thêm
 Khối thịnh vượng chung Anh
 Quân chủ lập hiến

Tham khảo

Hoàng gia Anh
Elizabeth II
Khối Thịnh vượng chung Anh
Danh sách thủ tướng theo quốc gia


title: Xã của tỉnh Indre-et-Loire

text:
Đây là danh sách 277 xã của tỉnh Indre-et-Loire ở Pháp.

 (CAT) Communauté d'agglomération Tours Plus, created in 2000.

Tham khảo


title: Barbra Streisand

text:
Barbra Joan Streisand (sinh ngày 24 tháng 4 năm 1942) là một ca sĩ kiêm diễn viên người Mỹ. Bà đã giành được giải thưởng Oscar, Emmy, Grammy, Quả Cầu Vàng (EGOT). Streisand là một trong những nghệ sĩ nữ bán đĩa nhạc chạy nhất ở Hoa Kỳ, theo RIAA. Bà được RIAA xác nhận là hơn 68,8 triệu đĩa ghi âm.

Thời niên thiếu
Streisand được sinh ra với tên gọi 'Barbara Joan Streisand ở Williamsburg, Brooklyn, Thành phố New York trong một gia đình bố mẹ là người Mỹ gốc Do Thái. Cha của Barbra là một giáo viên tại một trường trung học và đã qua đời lúc cô bé mới 15 tuổi; cô bé đã có một mối quan hệ cơm không lành canh không ngọt với dượng ghẻ Louis Kind. Cô có một em gái tên là Roslyn Kind cũng là một nghệ sĩ biểu diễn. Mẹ cô, Diana Ida Rosen, một thư ký tại trường phổ thông, đã không khuyến khích con gái mình theo đuổi nghề biểu diễn, cho rằng Barbara không đủ sức hấp dẫn. Cô đã được học tại Erasmus Hall High School, nơi cô tốt nghiệp hạng thứ 4 trong lớp học của cô năm 1959, và nơi cô hát ở trong giàn đồng ca của trường với Neil Diamond. Ở đây cô cũng làm bạn với Bobby Fisher, người sau này là Vua Cờ Bobby Fischer. Cô đã không bao giờ học đại học. Streisand đã từng nói rằng: "Tôi ghét nó (Brooklyn, New York) khi tôi lớn lên, nhưng bây giờ tôi nhận ra rằng tôi đã lấy được sức mạnh từ gốc rễ của mình." (17 tháng 10 năm 2006; hòa nhạc ở Toronto).

Sự nghiệp truyền hình, sân khẩu và ca hát
Sau một cuộc thi ca nhạc, Streisand đã trở thành một ca sĩ hộp đêm khi cô còn tuổi teen. Ban đầu cô muốn trở thành một diễn viên xuất hiện ở một số tác phẩm điện ảnh ở Off-Off-Broadway, bao gồm với tác phẩm với nữ nghệ sĩ đang được ngưỡng mộ lúc đó là Joan Rivers, nhưng khi bạn trai cô là Barry Dennen đã giúp cô có một buổi biểu diễn tại hộp đêm; lần đầu biểu diễn ở một quán bar dân đồng tính nam ở Greenwich Village của Manhattan năm 1960 — cô đã giành được thành công như một ca sĩ. Vào lúc này, cô đã rút gọn tên mình thành Barbra để khiến nó dễ phân biệt hơn. Năm 1961 Streisand đã ký một hợp đồng với Winnipeg, nhà hàng "Town and Country" của Manitoba  . Các cuộc biểu diễn của cô đã nhận được critical approval, nhưng người chủ nhà hàng đã không đủ hiểu biết để hiểu được cái hay của âm những trình diễn bởi Barbra.

Năm 1962 Streisand lần đầu xuất hiện ở Broadway, trong một vai nhỏ nhưng lại tạo nên danh tiếng trong vở nhạc kịch I Can Get It for You Wholesale (1962). Cô cũng đã ký hợp đồng ghi âm đầu tiên năm đó với hãng Columbia Records. Album đầu tiên của cô, The Barbra Streisand Album, đã giành được hai Giải Grammy năm 1963. Sự thành công âm nhạc của cô tiếp tục, và có lục, 3 album đầu tiên của Streisand đã đồng thời xuất hiện ở top 10 Album pop Billboard - một thành công bất thường vì lúc đó nhạc rock and roll và ban nhạc The Beatles chiếm lĩnh bảng xếp hạng này.

Các cuộc biểu diễn ở Broadway

Các chương trình truyền hình đặc biệt

Danh sách các phim tham gia

Giải thưởng

Tham khảo

Nữ ca sĩ Mỹ
Đạo diễn điện ảnh Mỹ
Người đoạt giải Grammy
Người Mỹ gốc Do Thái
Phim và người giành giải Oscar cho nữ diễn viên xuất sắc nhất
Phim và người giành giải Quả cầu vàng cho Nữ diễn viên phim ca nhạc hoặc phim hài xuất sắc nhất
Nhà soạn nhạc và nhà viết bài hát người Mỹ gốc Do thái
Nhạc sĩ giành giải Oscar cho ca khúc trong phim hay nhất
Nữ diễn viên đến từ thành phố New York
Nữ diễn viên điện ảnh Mỹ
Nữ diễn viên Mỹ thế kỷ 20
Nữ diễn viên Mỹ thế kỷ 21
Nữ diễn viên sân khấu Mỹ
Người giành giải Tony
Nữ ca sĩ nhạc pop Mỹ
Nữ đạo diễn phim Mỹ
Sinh năm 1942
Người đoạt giải BRIT
Người đoạt giải Grammy Thành tựu trọn đời
Nhân vật còn sống
Người đoạt giải Quả cầu vàng cho Đạo diễn xuất sắc nhất
Nhà hoạt động quyền LGBT Mỹ
Ca sĩ Mỹ thế kỷ 20
Nhà văn Mỹ thế kỷ 20
Ca sĩ Mỹ thế kỷ 21
Nhà văn Mỹ thế kỷ 21
Giải Grammy Huyền thoại
Nghệ sĩ của Columbia Records
Người giành giải Quả cầu vàng Cecil B. DeMille
Người đoạt giải Daytime Emmy
Người được vinh danh tại Trung tâm Kennedy
Người đoạt Huy chương Tự do Tổng thống
Người đoạt giải Primetime Emmy
Người đoạt Huy chương Nghệ thuật Quốc gia
Ca sĩ Thành phố New York
Nữ ca sĩ thế kỷ 21
Ca sĩ nhạc pop Mỹ
Nữ diễn viên Los Angeles
Đạo diễn phim tiếng Anh
Ca sĩ Los Angeles


title: Umpeau

text:
Umpeau  là một xã thuộc tỉnh Eure-et-Loir trong vùng Centre-Val de Loire ở bắc trung bộ nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 160 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Eure-et-Loir


title: Nguyễn An

text:
Nguyễn An (chữ Hán: 阮安, ?-1453), còn gọi là A Lưu (chữ Hán: 阿留), là một kiến trúc sư người Việt đầu thế kỷ 15.

Một số nguồn tin cho rằng ông là một trong những kiến trúc sư trưởng thiết kế Tử Cấm Thành Bắc Kinh, Trung Quốc. Tuy nhiên thông tin này là không chính xác, bởi Tử Cấm Thành được khởi công từ tháng 7 năm 1406, trước cả khi Nguyễn An sang Trung Quốc vào khoảng năm 1407 (kiến trúc sư thiết kế Tử Cấm Thành gồm Thái Tín (蔡信), Trần Khuê (陳珪), Ngô Trung (吳中) và Trương Tư Cung.). Có sự nhầm lẫn này là do Nguyễn An thực sự đã chỉ đạo việc xây dựng thêm 9 tòa tháp tại 9 cổng của Tử Cấm Thành, và tu sửa lại một số cung điện bị hư hại vào khoảng năm 1437-1441 (nói ngắn gọn, Nguyễn An đã tu sửa, bổ sung thêm cho một công trình đã có sẵn, chứ ông không phải là kiến trúc sư khởi thảo như nhiều người hiểu nhầm). Ông cũng tham gia trị thủy hệ thống sông Hoàng Hà.

Tiểu sử
Sử sách không ghi lại năm sinh của Nguyễn An. Năm 1407, nhà Minh đánh bại nhà Hồ, chiếm được Việt Nam. Tướng nhà Minh là Trương Phụ, ngoài việc bắt cha con Hồ Quý Ly cùng toàn bộ triều đình nhà Hồ đem về Trung Quốc (Hồ Nguyên Trừng sau làm quan nhà Minh), còn tiến hành lùng bắt các thiếu niên trai trẻ tuấn tú của Việt Nam mang sang Trung Hoa, chọn để hoạn làm Thái giám phục vụ trong cung vua nhà Minh. Trong số này có nhiều người sau trở nên nổi tiếng vì tài giỏi như Nguyễn An, Phạm Hoằng, Vương Chấn (đừng nhầm lẫn với hoạn quan Vương Chấn thời Minh Anh Tông),....

Kiến trúc sư nhà Minh
Vua Minh Thành Tổ (1403 - 1424) bấy giờ đã dời đô từ Nam Kinh lên Yên Kinh (của nhà Nguyên trước đó), đổi tên là Bắc Kinh và cho xây dựng lại to đẹp hơn và đúng theo ý muốn của mình. Mặc dù Minh sử về sau viết Nguyễn An "phụng mệnh Thành Tổ xây dựng thành trì, cung điện và phủ thự trăm ty ở Bắc Kinh", nhưng Minh thực lục không hề nhắc đến đến ông dưới thời Vĩnh Lạc. Mãi đến đời Minh Anh Tông, khi thành Bắc Kinh được trùng tu, vai trò của Nguyễn An mới được đề cập. Năm Chính Thống thứ 2(1437), ông tu sửa 9 cửa thành ngoài: Chính Dương, Sùng Văn, Tuyên Vũ, Triệu Dương, Phụ Thành, Đông Trực, Tây Trực, An Dinh, Đức Thắng . Công việc trên được hoàn thành trong hơn hai năm, rút ngắn tiến độ được gần một năm, mà lại chỉ dùng hết một vạn nhân lực để thi công. Tháng 3 năm Chính Thống thứ 5 (1440), ông lại được nhà vua giao cho 7 vạn thợ và lệnh trùng tu ba điện Phụng Thiên, Hoa Cái, Cẩn Thân cùng hai cung Càn Thanh, Khôn Ninh (hai cung, ba điện này được xây xong năm 1420, nhưng năm 1421 lại bị sét đánh hư hại). Đến tháng 10 âm lịch năm sau (1441) thì công việc này xong, vua  Minh thưởng cho Nguyễn An 50 lạng vàng, 100 lạng bạc, 1 vạn quan tiền . Đến tháng 10 năm Chính Thống thứ 10 (1445), ông được giao xây lại tường thành Bắc Kinh, vốn trước bên ngoài xây bằng gạch nhưng ở trong đắp đất nên hễ mưa là sụt . Nguyễn An cho xây dựng lại hoàn toàn bằng gạch.

Trị thủy
Nguyễn An còn trị thủy con sông Tắc Dương ở thôn Dịch, nạo vét sông Trạch Chư ở thôn Dương. Năm Chính Thống thứ 14 (1449), Nguyễn An được cử đi tuần tra tuyến kênh đào từ Thông Châu đến Nam Kinh . Năm 1453 đời vua Minh Đại Tông, sông Trương Thu ở Sơn Đông vỡ đê, tu sửa mãi không xong, ông lại được cử đến  trị thủy, rồi mất ở dọc đường.

Đánh giá và nghiên cứu về Nguyễn An
Nhà sử học Trương Tú Dân từng làm việc tại Thư viện Bắc Kinh, có điều kiện khảo cứu về Nguyễn An và đã từng sang Đài Bắc tập trung tài liệu để viết sách về Nguyễn An, nhận xét: "Từ xưa đến nay, người tốt trong hoạn quan trăm ngàn người không được một. Còn An hết lòng vì công việc, thanh bạch, liêm khiết, khắc khổ, khi lâm chung không có nén vàng nào trong túi, là một con người cao thượng, chỉ để lại công đầu ở Bắc Kinh. Nguyễn An là người kiệt xuất trong hoạn quan, công với quốc gia không thể phai mờ. Ngày nay tên Tam Bảo thái giám, đàn bà trẻ con đều tỏ tường, còn tên nhà đại kiến trúc Nguyễn An - A Lưu thì ngay học giả, chuyên gia ít ai hay biết. Thật bất hạnh thay. Tôi nghĩ, với An không chỉ riêng giới công trình đáng ngưỡng mộ mà thị dân Bắc Kinh cũng nên uống nước nhớ nguồn, kỷ niệm chớ quên."

500 năm sau khi Nguyễn An mất (năm 1953), các nhà sử học Việt Nam như Trần Văn Giáp, Minh Tranh, Đào Duy Anh và Đặng Thai Mai lần lượt sang thăm Trung Quốc, đến Thư viện Bắc Kinh thu thập sử liệu Việt Nam, trong đó có các tài liệu về Nguyễn An.

Các công trình do Nguyễn An thực hiện ở Trung Quốc
Cửa Chính Dương, còn gọi là Tiền Môn, ở phía Nam quảng trường Thiên An Môn, ngày nay vẫn còn tồn tại, là cửa chính trong 9 cửa của Ngoại thành (thành ngoài) xây dựng năm 1437 - 1439.
Ba điện Phụng Thiên, Hoa Cái và Cẩn Thân, được xây năm 1417 - 1420, Nguyễn An trùng tu lại vào năm 1440 - 1441, đến triều đại nhà Thanh được đổi tên lần lượt thành Thái Hòa, Trung Hòa và Bảo Hòa.
Hai cung Càn Thanh và Khôn Ninh, được xây năm 1417 - 1420, Nguyễn An trùng tu năm 1440 - 1441.
Thành trì Bắc Kinh thời đó có chu vi 68 dặm. Những năm Vĩnh Lạc (Minh Thành Tổ (1403-1424)) và Tuyên Đức (Minh Tuyên Tông (1426-1435)) được xây phía ngoài bằng gạch, nhưng bên trong tường thành vẫn còn làm bằng đất, nên gặp phải khi mưa dầm lụt lội, tường thành thường hay sụp đổ. Nguyễn An xây dựng, tu sửa lại cả phía trong và phía ngoài.

Chú thích

Phim
 Tử-Cấm-Thành - Bản di-chúc của một bạo-chúa Phim của Đức về Nguyễn-An (thuyết-minh bằng tiếng Đức, có phụ-đề tiếng Việt)

Tham khảo
Nguyễn An - của Tiến sĩ sử học Quỳnh Cư viết
Nguyễn An, người Việt Nam có công lớn trong việc xây dựng Bắc Kinh

Người Hà Nội
Kiến trúc sư Việt Nam
Hoạn quan Việt Nam
Hoạn quan Trung Quốc
Nhân vật thời Trần
Nhân vật thời Hồ
Người nhà Minh
Người Hoa gốc Việt
Mất năm 1453
Năm sinh không rõ
Hoạn quan nhà Minh
Người họ Nguyễn tại Việt Nam


title: Hydropsyche penicillata

text:
Hydropsyche penicillata là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Hydropsyche


title: Liên đoàn bóng đá San Marino

text:
Liên đoàn bóng đá San Marino (tiếng Ý:  Federazione Sammarinese Giuoco Calcio) là tổ chức quản lý, điều hành các hoạt động bóng đá ở San Marino. Liên đoàn quản lý đội tuyển bóng đá quốc gia San Marino, tổ chức các giải bóng đá như vô địch quốc gia và cúp quốc gia. Liên đoàn bóng đá San Marino gia nhập FIFA và UEFA vào năm 1988.

Liên kết ngoài
 Official site
San Marino at FIFA site
San Marino at UEFA site

Các liên đoàn bóng đá quốc gia châu Âu
Bóng đá San Marino
Bóng đá trong nhà San Marino
Cơ quan quản lý thể thao San Marino
Tổ chức thể thao thành lập năm 1931
Khởi đầu năm 1931 ở San Marino


title: Agrypnus gabonensis

text:
Agrypnus gabonensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Hayek miêu tả khoa học năm 1973.

Chú thích

Tham khảo

Agrypnus


title: 10216 Popastro

text:
10216 Popastro (1997 SN3) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 22 tháng 9 năm 1997 bởi S. P. Laurie ở Church Stretton.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 10216 Popastro

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1997