title: HMS Carlisle (D67)

text:
HMS Carlisle (D67) là một tàu tuần dương hạng nhẹ thuộc lớp tàu tuần dương C của Hải quân Hoàng gia Anh Quốc, được chế tạo trong giai đoạn cuối Chiến tranh Thế giới thứ nhất, có tên được đặt theo thành phố Carlise của nước Anh. Carlisle đã có thành tích bắn rơi mười một máy bay của phe Trục trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, là tàu chiến có thành tích phòng không tốt nhất của Hải quân Hoàng gia.

Thiết kế và chế tạo
Carlisle là chiếc dẫn đầu của lớp phụ Carlise, vốn còn bao gồm HMS Cairo, HMS Calcutta, HMS Capetown và HMS Colombo, khác biệt so với các lớp phụ trước đó, khi được bổ sung một "mũi tàu đánh cá" nâng mũi tàu lên cao hơn để đi biển tốt hơn, cũng như không có các tháp chỉ huy hỏa lực.

Carlisle được đặt lườn tại xưởng đóng tàu Fairfield Shipbuilding and Engineering Company ở Clydebank vào ngày 2 tháng 10 năm 1917. Nó được hạ thủy vào ngày 9 tháng 7 năm 1918 và được đưa ra hoạt động cùng Hải quân Hoàng gia vào ngày 11 tháng 11 năm 1918. Nó được hoàn tất với một sàn chứa máy bay bên dưới cầu tàu, và được dự định để mang theo máy bay. Trong thực tế nó chưa bao giờ mang theo máy bay, và sàn chứa máy bay sau đó được tháo dỡ.

Lịch sử hoạt động

Giữa hai cuộc thế chiến
Carlisle được đưa vào hoạt động quá trễ để có thể tham gia Thế Chiến I, và vào năm 1919 nó gia nhập Hải đội Tuần dương nhẹ 5 tại Harwich; và đến tháng 3 nó cùng với đơn vị này được điều sang China Station. Nó được tái trang bị trong giai đoạn 1921-1929, và tiếp tục phục vụ tại Africa Station cùng Hải đội Tuần dương 6. Vào tháng 2 năm 1930, Carlisle vào ụ tàu Selborne tại Simonstown thuộc Nam Phi để đại tu trước khi trở thành một đơn vị của Hải đội Tuần dương 2 của Hạm đội Nhà Anh Quốc hoạt động tại Đại Tây Dương. Vào ngày 16 tháng 3 năm 1937, nó được thay phiên bởi tàu tuần dương HMS Neptune, và được cho quay về Anh để được đưa về lực lượng dự bị. Đến tháng 6 năm 1939, Carlisle bắt đầu được cải biến thành một tàu tuần dương phòng không, được trang bị 8 khẩu QF 102 mm (4 inch) Mark 16 và một khẩu đội 2 pounder Pom-Poms bốn nòng. Carlisle còn được trang bị hệ thống radar Kiểu 280 kết hợp cảnh báo trên không và điều khiển hỏa lực; nên nó trở thành tàu chiến Hải quân Hoàng gia đầu tiên được trang bị hệ thống radar kiểm soát hỏa lực phòng không. Công việc cải biến hoàn tất vào tháng 1 năm 1940.

Giai đoạn mở màn Thế Chiến II
Sau đó nó trải qua một giai đoạn ngắn phục vụ cùng với Hạm đội Nhà, khi nó tham gia cuộc kháng cự của Đồng Minh đối với việc Đức xâm chiếm Na Uy. Nó được sử dụng vào nhiệm vụ hộ tống đoàn tàu chuyển binh lính, bao gồm Lữ đoàn Bộ binh 148 được đổ bộ lên Åndalsnes, đe dọa các vị trí của quân Đức tại Trondheim từ cả phía Bắc lẫn phía Nam (Chiến dịch Sickle). Sau đó chiếc tàu xà-lúp HMS Bittern bị nhầm với một tàu tuần dương và bị các máy bay ném bom Đức Junkers Ju 88 gây hư hại nặng, buộc Carlisle phải đánh đắm. Trong tháng 8, Carlisle phục vụ tại khu vực biển Đỏ và vịnh Aden, khi nó trợ giúp vào việc triệt thoái binh lính Anh, thường dân và những người bị thương khỏi Berbera tại Somaliland thuộc Anh đến Aden trước khi Berbera bị quân Ý xâm chiếm.

Địa Trung Hải
Nó quay trở lại Hạm đội Viễn Đông vào tháng 8 năm 1940 sau khi được cải biến thành một tàu tuần dương phòng không. Giống như đa số các tàu chị em, nó được điều động về Địa Trung Hải, và đã rời Viễn Đông vào tháng 3 năm 1941. Nó hoạt động như một tàu phòng không thuộc Hải đội Tuần dương 15 trong nhiệm vụ hộ tống các đoàn tàu vận tải từ Alexandria đến Hy Lạp (Chiến dịch Lustre). Carlisle đã tham gia trận chiến mũi Matapan, cũng như là các trận Sirte thứ nhất và thứ hai. Nó cũng tham gia cuộc tấn công trong trận Crete vào năm 1941, và bị hư hại bởi một cuộc không kích vào ngày 22 tháng 5 trong khi tấn công một đoàn tàu vận tải đối phương. Một quả bom ném trúng trực tiếp đã làm thiệt mạng sĩ quan chỉ huy, Đại tá Hải quân Thomas Cloud Hampton. Tàu khu trục HMS Kingston đã tiến đến gần để giúp đỡ, trong khi Carlisle tiếp tục chiến đấu chống lại đối phương. Sau đó nó giúp vào việc cứu vớt những người sống sót trên chiếc SS Thistlegorm sau khi nó bị đánh chìm trong một cuộc không kích vào ngày 5 tháng 10 năm 1941. Đến tháng 12, chiếc tàu tuần dương quay trở lại nhiệm vụ hộ tống vận tải giữa Alexandria và Malta; nó được giao nhiệm vụ hỗ trợ cho tàu tiếp liệu phụ trợ HMS Breconshire được trưng dụng.

Hư hại và được tái xếp lớp
Vào tháng 7 năm 1943, nó hộ tống cho lực lượng hỗ trợ trong cuộc đổ bộ lên Sicilia của lực lượng Đồng Minh. Trong tháng 9 và tháng 10, khi quân Đức phản công tại biển Aegea, Carlisle thực hiện một chuyến đi đến khu vực phía Nam Piraeus cùng với các tàu khu trục HMS Panther và HMS Rockwood để ngăn chặn các đoàn tàu vận tải Đức trong eo biển Scarpanto. Vào ngày 9 tháng 10 năm 1943, chúng bị các máy bay ném bom bổ nhào Đức Junkers Ju 87 thuộc Liên đội I. StG 3 từ căn cứ không quân Megara phát hiện. Cuộc tấn công tiếp theo đã đánh chìm HMS Panther lúc 12 giờ 05 phút, rồi sau đó làm hư hại nặng Carlisle. Nó được HMS Rockwood kéo về Alexandria; nhưng bởi được đánh giá những hư hỏng đã vượt quá mức có thể sửa chữa một cách kinh tế, nó được cải biến để phục vụ như một tàu căn cứ tại cảng Alexandria vào tháng 3 năm 1944. Sau chiến tranh nó được liệt kê như một lườn tàu vào năm 1948, và bị tháo dỡ vào năm 1949.

Biểu trưng của Carlisle từng được sơn trên vách của ụ tàu nổi Selborne tại Simonstown, Nam Phi, và vẫn được thấy cho đến ngày nay.

Tham khảo

 Colledge, J. J.; Warlow, Ben (1969). Ships of the Royal Navy: the complete record of all fighting ships of the Royal Navy (Rev. ed.). London: Chatham. ISBN 978-1-86176-281-8. OCLC 67375475.
 Jane's Fighting Ships of World War One (1919), Jane's Publishing Company
 HMS Carlisle at Uboat.net

Lớp tàu tuần dương C
Tàu tuần dương của Hải quân Hoàng gia Anh
Tàu tuần dương trong Thế Chiến I
Tàu tuần dương trong Thế Chiến II


title: Sarupathar

text:
Sarupathar là một thị xã và là nơi đặt ủy ban khu vực thị xã (town area committee) của quận Golaghat thuộc bang Assam, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Sarupathar có dân số 9827 người. Phái nam chiếm 55% tổng số dân và phái nữ chiếm 45%. Sarupathar có tỷ lệ 81% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 84%, và tỷ lệ cho phái nữ là 77%. Tại Sarupathar, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Assam
Golaghat


title: Trứng cá (thực vật)

text:
Cây trứng cá hay còn gọi là mật sâm (danh pháp hai phần: Muntingia calabura), loài duy nhất trong chi Muntingia, là một loài thực vật có hoa có nguồn gốc ở miền nam México, Caribe, Trung Mỹ và miền tây Nam Mỹ về phía nam của Peru và Bolivia. Chi này đã từng được các hệ thống phân loại khác nhau xếp trong các họ khác nhau, như họ Đoạn (Tiliaceae) hay họ Côm (Elaeocarpaceae), nhưng trong phân loại của APG và sau này là APG II thì người ta đã tách nó ra thành một họ riêng trong bộ Cẩm quỳ (Malvales) với danh pháp Muntingiaceae cùng các chi Dicraspidia, Neotessmannia với mỗi chi này chỉ có 1 loài.

Nó là một loại cây thân gỗ nhỏ, cao khoảng 7–12 m với các cành xếp chồng lên nhau và hơi rủ xuống. Nó có các lá có mép khía răng cưa, dài 2,5–15 cm và rộng 1-6,5 cm. Các hoa nhỏ màu trắng, tạo quả khi chín có màu đỏ nhạt đường kính khoảng 1-1,5 cm. Quả ăn được, có vị ngọt và mọng nước, chứa nhiều hạt nhỏ (0,5 mm) màu vàng trông như trứng cá. Nó thuộc loại rễ chùm.

Nó là một loài cây tiên phong có thể phát triển tốt trên đất nghèo dinh dưỡng, có khả năng chịu được các điều kiện chua mặn và khô hạn. Hạt của nó được các loài chim và dơi ăn quả phát tán. Nó được trồng ở một vài nơi để lấy quả ăn, và đã hợp thủy thổ ở một số khu vực khác thuộc vùng nhiệt đới ngoài khu vực nguồn gốc bản địa, bao gồm cả ở Đông Nam Á. Là loài cây tiên phong, nó cũng giúp cho việc cải thiện các điều kiện của đất và góp phần làm cho các loài cây khác có thể sinh sống được ở các vùng đất này. Tuy nhiên, nó cũng có thể bị coi là loài xâm hại nguy hiểm do nó có thể cạnh tranh với các loài cây bản địa.

Sử dụng
Tại México, quả của nó được thu hoạch để ăn và bán ngoài chợ. Quả có thể chế biến thành mứt và lá có thể sử dụng như một loại chè. Tại Brasil, người ta trồng nhiều cây này ven bờ sông. Quả rụng từ cây thu hút các loài cá để sau đó người ta đánh bắt chúng. Tại Philippines trẻ em cũng hay ăn quả trứng cá, mặc dù không thấy bán ngoài chợ.

Trong y học truyền thống của một số tộc người Trung Mỹ, hoa của nó có thể dùng làm chất khử trùng và điều trị chứng chuột rút ở vùng bụng.

Gỗ từ cây trứng cá có màu nâu đỏ. Nó khá rắn chắc, bền và nhẹ, có thể dùng làm đồ mộc. Nó cũng được dùng làm củi đun. Vỏ có thể dùng làm dây thừng. Do khả năng sinh sống được ở các vùng đất nghèo dinh dưỡng và khô hạn cũng như khả năng phát tán cao nên nó cũng có thể dùng làm loại cây trồng trong các dự án tái trồng rừng.

Tại Ấn Độ, người ta trồng nó trong các vườn ven đô do khả năng lớn nhanh và khả năng hấp dẫn các loài chim nhỏ ăn quả như chim sâu (họ Dicaeidae).

Tại Hà Nội, quanh bờ hồ Trúc Bạch có trồng khá nhiều cây trứng cá này.

Một vài hình ảnh về cây trứng cá

Tham khảo và liên kết ngoài

 Germplasm Resources Information Network: Muntingia calabura
 USDA Plants ProTập tin: Muntingia calabura
 Aratiles
 Cây trứng cá
 Pacific Island Ecosystems: Muntingia calabura
 Muntingiaceae  trong L. Watson và M. J. Dallwitz, "Các họ thực vật có hoa", 1992 trở đi.

C
Cây Cuba
Thực vật Guatemala
Thực vật México


title: Hylaeus expansus

text:
Hylaeus expansus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Vachal mô tả khoa học năm 1909.

Chú thích

Tham khảo

E
Động vật được mô tả năm 1909


title: Boreotrophon alaskanus

text:
Boreotrophon alaskanus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Boreotrophon


title: Los Pozuelos de Calatrava

text:
Los Pozuelos de Calatrava là một đô thị thuộc Ciudad Real, Castile-La Mancha, Tây Ban Nha. Đô thị này có dân số là 524.

Dân số

Tham khảo

Đô thị ở Ciudad Real


title: Tiếng lóng trong tiếng Việt

text:
Tiếng lóng hay từ lóng trong tiếng Việt là các từ vựng hạn chế về mặt thành phần và tầng lớp sử dụng. Trong từng trường hợp khác nhau thì tiếng lóng được sử dụng song song với ngôn ngữ toàn dân nhưng hạn chế về số lượng sử dụng đồng thời, tiếng lóng có khả năng thay đổi về theo thời gian.

Đây là những từ mà các tầng lớp người sáng tạo ra nó muốn thông qua nó để bọc lộ cái riêng của tập thể mình, không muốn cho người ngoài biết.

Chú thích

Tiếng Việt
Ngôn ngữ học
Tiếng lóng


title: Giang hồ

text:
Giang hồ (chữ Hán: 江湖; bính âm Hán ngữ jiānghú) , nghĩa tiếng Việt là sông và hồ (nước) là một hình thái xã hội hay một thế giới (thường là có thật) có phản ánh hình ảnh một xã hội trong thời cổ ở Trung Quốc tại một địa điểm không cố định, trong đó có nhiều biến cố về võ hiệp, những loạn lạc, thị phi, cừu thù, âm mưu, ân oán của cộng đồng người sống trong thế giới thu nhỏ này.

Định nghĩa trong văn hóa Trung Hoa

Giang hồ, nghĩa gốc là chỉ Sông và Hồ hợp xưng, nghĩa hẹp là chỉ Trường Giang cùng Động Đình hồ (hoặc Thái Hồ), nghĩa rộng là chỉ thiên hạ bất luận cái gì giang hà hồ nước, dòng suối ao.

Phàm là có nước hạ xuống địa phương liền có thể hình thành giang hồ, từ nơi này phương diện lại nghĩa rộng vì Dân gian, Xã hội, tứ phương các nơi ý tứ, Trừu tượng Có thể coi là Thế gian.

Bến tàu bang hội

Thủy vận Là thời cổ thương giúp trọng yếu nhất chuyên chở, thuyền thuyền đi thuyền trên giang hồ, bỏ neo tại bến tàu bên trong, dần dà, giang hồ cùng bến tàu hai từ liền trở thành chợ búa thương nhân trọng yếu ngôn ngữ trong nghề.  Giang hồ bến tàu bên trong lẫn nhau kẻ không quen biết tụ hội cùng một chỗ, lẫn nhau ở giữa giúp đỡ cho nhau, hình thành sớm nhất Bang Hội (từ bang trong bang hội nghĩa là trợ giúp).

Võ hiệp văn học [ Biên tập ]

Giang hồ, võ hiệp văn học chỉ Hiệp khách nơi hoạt động, còn gọi là võ lâm.

Võ hiệp tác gia sáng tác Tiểu thuyết võ hiệp, tự thuật các loại nhân vật giang hồ mâu thuẫn, giang hồ nhi nữ ân cừu, cùng Giang hồ môn phái Tranh đấu, bện làm người say mê hư cấu chuyện giang hồ dấu vết; Thậm chí hiểu lấy Dân tộc Đại nghĩa, khắc hoạ một cái vì nước vì dân, có đảm đương giang hồ đại hiệp.

Mô tả
Trong thế giới giang hồ này, võ công là yếu tố hàng đầu để quyết định địa vị xã hội, một người có võ công cao cường và có tín nghĩa, uy tín sẽ là người làm minh chủ võ lâm và có thể độc bá giang hồ. Những người có võ công thấp hơn thì sẽ có các địa vị tương ứng như Chưởng môn, Đà chủ, Cung chủ... Trong thế giới này, yếu tố kinh tế hầu như không được đề cập, một xã hội tồn tại không dựa trên bất kỳ sự mô tả về kinh tế nào nhưng dường như cuộc sống rất phong lưu, những người trong giang hồ vô tư uống rượu, dự tiệc tùng... họ thường có rất nhiều tiền và thường đem theo sẵn ngân phiếu, ngân lượng.

Các luật lệ trong giang hồ ràng buộc người trong đó ở chữ "Nghĩa", hay nghĩa khí giang hồ theo cách trọng chữ "tín", những người trong giang hồ thường giữ chữ tín, tin tưởng lẫn nhau như những bằng hữu, hay tri kỷ. Công lý trong giang hồ thể hiện ở phạm trù "Công đạo" tức là một sự công bằng gần như tuyệt đối ân đền oán trả (ân oán giang hồ) và thường là bênh vực kẻ yếu kém. Việc đánh giết, tử vong trong giang hồ là chuyện thường xuyên nhưng không có sự can thiệp của triều đình hay pháp luật. Những cuộc xung đột trong giang hồ (quyết đấu sinh tử giang hồ) được hiểu là các bên đã ký vào một "sinh tử trạng". Danh tiếng trong giang hồ luôn được các giới nhân sĩ coi trọng, họ sẵn sàng hy sinh tính mạng để bảo toàn danh tiếng (sĩ khả sát bất khả nhục) và luôn đề cao mình là những người quân tử.

Trong giang hồ thế giới được phân chia thành phe khá rõ rệt là "chính" và "tà", phe chính thường là dành cho những người của các môn phái, bang hội, các giáo phái, phái võ lớn như: Cái Bang, Thiếu Lâm, Võ Đang, Tung Sơn.... còn phái tà thường dùng cho các giáo phái, bang hội nhỏ hơn như Ma giáo, Bạch Liên Giáo, Ngũ Độc... Cũng trong giang hồ tiêu chí phân chia chính là chữ "nghĩa" (nghĩa khí giang hồ) và "hiệp" (Giang hồ hào hiệp) tuy nhiên nhiều tác phẩm cho thấy tiêu chí này là tương đối vì trong chính có tà, trong tà có chính. Dư luận trong giang hồ cũng là một yếu tố luôn được nhiều người quan tâm, việc đánh giá một nhân vật nào thường căn cứ chung vào dư luận. Nhiều nhân vật được đặt những cái tên ngoại hiệu (ví dụ: Quân tử kiếm Nhạc Bất Quần).

Định nghĩa thế kỷ 20
Trong những tác phẩm viết về giới du đãng của nhà văn Duyên Anh cũng dùng chữ giang hồ để mô tả đời sống những nhân vật băng đảng, sống ngoài vòng pháp luật, như Trần Đại (mang hình ảnh Đại Cathay), Châu Kool trong Điệu ru nước mắt. Nhưng "giang hồ cũng có luật (của) giang hồ", các nhân vật du đãng của Duyên Anh đều hết lòng vì tình nghĩa với nhau và giữ chữ tín (giữ lời hứa) của mình.

Ngày nay thuật ngữ giang hồ còn dùng để chỉ một cách tiêu cực về những người trong xã hội sống lang thang, đây đó và thường làm các ngành nghề bị lên án như bảo kê, đâm thuê chém mướn, hoặc những người vô gia cư, lang thang du thủ du thực hay những ông trùm, những đại ca xã hội đen, gái giang hồ dùng để chỉ về những người đã từng trải và có thể chỉ về gái bán dâm.

Xem thêm
 Giới giang hồ
 Dân giang hồ
 Bụi đời

Tham khảo
 Jiang Hu: Chinese Martial Underworld
 Wuxia Fiction: An Introduction to the Wuxia Genre
 Uncovering Wuxia Jargon

Chú thích

Võ hiệp
Văn hóa Trung Hoa
Cụm từ
Văn học Trung Quốc
Vùng giả tưởng


title: 1774 Kulikov

text:
1774 Kulikov (1968 UG1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 22 tháng 10 năm 1968 bởi T. Smirnova ở Nauchnyj.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 1774 Kulikov

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1968
Được phát hiện bởi Tamara Mikhaylovna Smirnova


title: Cappel, Moselle

text:
Cappel, Moselle là một xã trong tỉnh Moselle, vùng Grand Est đông bắc nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Moselle

Tham khảo
INSEE
IGN

s

Xã của Moselle


title: Châu Đốc

text:
Châu Đốc là một thành phố trực thuộc tỉnh An Giang, Việt Nam.

Địa lý
Thành phố Châu Đốc nằm trên bờ sông Hậu, cách Thành phố Hồ Chí Minh khoảng 210 km về phía tây, cách thành phố Cần Thơ khoảng 115 km, cách thành phố Long Xuyên khoảng 55 km về phía tây bắc và cách thủ đô Phnôm Pênh (Campuchia) khoảng 149 km về phía nam theo Quốc lộ 91.

Thành phố Châu Đốc có địa giới hành chính:
Phía bắc giáp huyện An Phú và Campuchia
Phía đông giáp huyện Phú Tân và thị xã Tân Châu
Phía nam giáp huyện Châu Phú
Phía tây giáp Campuchia
Phía tây nam giáp thị xã Tịnh Biên.

Thành phố Châu Đốc nằm sát biên giới Việt Nam và Campuchia. Thành phố hiện đang là đô thị loại II.

Dân cư, tôn giáo
Dân cư
Dân cư thành phố Châu Đốc sinh sống tập trung ở khu vực ven sông Hậu, ven Quốc lộ 91, tại các phường trung tâm thành phố, tại các khu dân cư,... với cơ cấu dân số trẻ, dân cư đô thị chiếm gần 80%.

Tôn giáo
Gồm có Phật giáo, Công giáo, Đạo Cao Đài, Phật giáo Hòa Hảo, Tin Lành, Đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa, Hồi Giáo.

Khí hậu

Hành chính

Thành phố Châu Đốc có 7 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm 5 phường: Châu Phú A, Châu Phú B, Núi Sam, Vĩnh Mỹ, Vĩnh Nguơn và 2 xã: Vĩnh Châu, Vĩnh Tế được chia thành 52 khóm - ấp.

Lịch sử

Nguồn gốc tên gọi
Nguồn gốc của tên gọi Châu Đốc cho đến ngày nay vẫn còn là một vấn đề gây tranh cãi.

 Một số người cho rằng tên gọi này chỉ là cách nói trại ra từ một tiếng Cam Bốt là Meàth Chruk, có nghĩa là mõm heo hoặc miệng sông có tiếng heo kêu.

 Hoặc nó được gọi theo tên trước đây của Cù lao Kết, nơi được hình thành bởi Sông Tiền và Sông Hậu, sông Naréa và Sông Vàm Nao. Người Khmer cũng gọi cù lao này là SlaKét (cây cau dại).

 Một vài người lại dựa vào những Hán tự dùng để viết chữ Châu Đốc (chữ Hán: 朱篤) mà giải nghĩa.

Hiện nay, thành phố Châu Đốc không còn là tỉnh lỵ của tỉnh An Giang nữa (tỉnh lỵ tỉnh An Giang nay là thành phố Long Xuyên). Tuy nhiên, Châu Đốc lại từng là tỉnh lỵ của tỉnh Châu Đốc cũ vào thời Pháp thuộc trước năm 1956 và trong giai đoạn 1964-1975 dưới thời Việt Nam Cộng hòa. Đặc biệt, Châu Đốc lại là lỵ sở của toàn bộ tỉnh An Giang vào thời nhà Nguyễn độc lập. Địa bàn tỉnh An Giang khi đó bao gồm tỉnh An Giang, thành phố Cần Thơ, tỉnh Sóc Trăng, một phần các tỉnh Đồng Tháp, Hậu Giang và Bạc Liêu ngày nay.

Thời chúa Nguyễn và nhà Nguyễn độc lập
Lãnh thổ Châu Đốc nguyên là đất thuộc nước Chân Lạp, gọi là Tầm Phong Long (Kompong Long). Năm 1757, vua Chân Lạp nhường cho chúa Nguyễn, chúa Nguyễn giao cho Nguyễn Cư Trinh vào và thành lập đạo Châu Đốc cùng với đạo Tân Châu và đạo Đông Khẩu (Sa Đéc).

Sau khi vua Gia Long lên ngôi, năm 1805 niên hiệu Gia Long thứ 3, đã đặt lại địa giới hành chính Châu Đốc thuộc trấn Hà Tiên, Châu Đốc lúc này gọi là Châu Đốc Tân Cương. Năm 1808, Châu Đốc thuộc huyện Vĩnh Định, phủ Định Viễn, trấn Vĩnh Thanh, thuộc Gia Định thành. Năm 1815, triều Nguyễn cho xây thành Châu Đốc. Đến 1825, Châu Đốc tách riêng thành Châu Đốc trấn.

Năm 1832 niên hiệu Minh Mạng 13, vua Minh Mạng đổi trấn thành tỉnh, phủ Gia Định chia thành Nam Kỳ lục tỉnh: Biên Hòa, Gia Định, Định Tường, Vĩnh Long, Hà Tiên và An Giang. Trấn Châu Đốc đổi thành tỉnh An Giang. Thành Châu Đốc, vùng đất mà nay là thành phố Châu Đốc, là tổng Châu Phú thuộc huyện Tây Xuyên và trở thành tỉnh lỵ của tỉnh An Giang nhà Nguyễn (thành Châu Đốc khi đó nằm ở khoảng giữa của huyện Tây Xuyên, huyện này gồm cả phần đất nay thuộc đông nam tỉnh Takeo Campuchia). Đồng thời Minh Mạng cho đặt chức tổng đốc An Hà, lỵ sở tại thành Châu Đốc, cai quản 2 tỉnh An Giang và Hà Tiên (gồm phần lớn đồng bằng sông Cửu Long ngày nay). Để xứng đáng là tỉnh lỵ của một trong sáu tỉnh Nam Kỳ (tỉnh An Giang thời đó bao gồm các phần đất mà nay là các tỉnh thành An Giang, Cần Thơ, Hậu Giang, Sóc Trăng, một phần của các tỉnh Đồng Tháp, Bạc Liêu của Việt Nam, và một phần của tỉnh Takeo Campuchia), năm 1831 niên hiệu Minh Mạng 12, vua Minh Mạng cho triệt phá thành (đồn) Châu Đốc cũ (1815), xây dựng thành Châu Đốc mới theo hình bát quái, ở phía đông đồn Châu Đốc cũ. Theo Nghiên cứu địa bạ Nam Kỳ Lục tỉnh 1836 của Nguyễn Đình Đầu, tổng Châu Phú khoảng những năm 1836-1839 có các thôn làng sau: Vĩnh Tế Sơn, Vĩnh Ngươi, Vĩnh Phước, Vĩnh Hội, Vĩnh Khánh, Nhơn Hội, Nhơn Hòa, Long Thạnh, Bình Thạnh, An Thạnh, Vĩnh Thạnh, Vĩnh Thành, An Nông, Hưng An, Khánh An, Phú Cường, Vĩnh Bảo, Vĩnh Thọ, Vĩnh Thông, Vĩnh Lạc, Vĩnh Điều, Vĩnh Trung, Vĩnh Trường, Thới Hưng, Thân Nhơn Lý,...

Thời Pháp thuộc
Ngày 22 tháng 6 năm 1867, Pháp đem quân đánh chiếm Châu Đốc. Năm 1868, sau khi quân Pháp đánh chiếm 3 tỉnh miền Tây của Nam Kỳ lục tỉnh: (An Giang, Vĩnh Long, Hà Tiên), nhà cầm quyền thực dân chia Nam Kỳ thành 24 hạt Tham biện. Trong đó, hạt Châu Đốc trông coi hạt Long Xuyên (sở lỵ gần chợ Đông Xuyên) và hạt Sa Đéc, thành Châu Đốc bị hạn chế bớt vai trò trung tâm vùng của nó so với thời nhà Nguyễn độc lập (giai đoạn 1832-1867).

Ngày 20 tháng 12 năm 1899, Toàn quyền Đông Dương ra Nghị định đổi hạt Tham biện thành tỉnh; chia phần lớn đất An Giang cũ của nhà Nguyễn thành 5 tỉnh Châu Đốc, Long Xuyên, Sa Đéc, Cần Thơ, Sóc Trăng. Thành Châu Đốc chỉ còn vai trò là thủ phủ của tỉnh Châu Đốc, một trong 21 tỉnh của Nam Kỳ thuộc Pháp. Lúc bấy giờ, tỉnh lỵ Châu Đốc nằm trên địa bàn làng Châu Phú thuộc tổng Châu Phú, quận Châu Thành.(Cochinchine Francaise).

Năm 1919, quận Châu Thành đổi thành quận Châu Phú thuộc tỉnh Châu Đốc. Tuy nhiên năm 1939 lại đổi về tên quận Châu Thành như cũ. Thời Pháp thuộc, làng Châu Phú vừa đóng vai trò là quận lỵ quận Châu Thành và là tỉnh lỵ tỉnh Châu Đốc.

Trong Cách mạng tháng Tám, lực lượng cách mạng khởi nghĩa giành chính quyền ở tỉnh Châu Đốc vào ngày 24 tháng 8 năm 1945. Đến ngày 20 tháng 1 năm 1946, quân Pháp chiếm lại Châu Đốc.

Theo sự phân chia của chính quyền Cách mạng, ngày 06 tháng 3 năm 1948, vùng đất Châu Đốc ngày nay thuộc huyện Châu Phú A của tỉnh Long Châu Hậu. Đến cuối năm 1950, huyện Châu Phú A thuộc tỉnh Long Châu Hà. Năm 1954, vùng đất Châu Đốc lại trở về thuộc huyện Châu Phú, tỉnh Châu Đốc.

Thời Việt Nam Cộng hòa
Ngày 22 tháng 10 năm 1956, Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Ngô Đình Diệm quyết định sáp nhập tỉnh Châu Đốc với tỉnh Long Xuyên để thành lập tỉnh An Giang. Lúc này ở vùng đất cả hai tỉnh Long Xuyên và Châu Đốc trước đó đều có quận Châu Thành cả. Tuy nhiên, do tỉnh lỵ tỉnh An Giang có tên là "Long Xuyên" và được đặt ở quận Châu Thành thuộc tỉnh Long Xuyên cũ, cho nên quận Châu Thành thuộc tỉnh Châu Đốc cũ được đổi tên là quận Châu Phú như ở giai đoạn 1919-1939. Lúc này, xã Châu Phú chỉ còn đóng vai trò duy nhất là quận lỵ quận Châu Phú. Vai trò tỉnh lỵ của tỉnh An Giang được chuyển từ Châu Đốc sang Long Xuyên, từ đó Châu Đốc không còn là trung tâm tỉnh lỵ của tỉnh An Giang nữa.

Ngày 8 tháng 9 năm 1964, Thủ tướng chính quyền mới của Việt Nam Cộng hòa ký Sắc lệnh số 246/NV quy định kể từ ngày 01 tháng 10 năm 1964 tái lập tỉnh Châu Đốc trên cơ sở các quận Châu Phú, Tân Châu, An Phú, Tri Tôn và Tịnh Biên cùng thuộc tỉnh An Giang trước đó.

Quận Châu Phú trở lại thuộc tỉnh Châu Đốc cho đến năm 1975. Sau năm 1965, tất cả các tổng đều bị giải thể. Lúc bấy giờ, xã Châu Phú thuộc quận Châu Phú vừa đóng vai trò là quận lỵ quận Châu Phú và đồng thời cũng là tỉnh lỵ tỉnh Châu Đốc trong giai đoạn 1964-1975. Tỉnh lỵ tỉnh Châu Đốc khi đó lại có tên là "Châu Phú", do nằm trong khu vực xã Châu Phú, quận Châu Phú.

Năm 1957, chính quyền Cách mạng cũng đặt huyện Châu Phú thuộc tỉnh An Giang, giống như sự phân chia của chính quyền Việt Nam Cộng hòa. Giữa năm 1966, tách xã Châu Phú ra khỏi huyện Châu Phú để thành lập thị xã Châu Đốc trực thuộc tỉnh An Giang.

Trong giai đoạn 1964-1971, chính quyền Cách mạng vẫn đặt huyện Châu Phú và thị xã Châu Đốc cùng thuộc tỉnh An Giang.

Năm 1971, thị xã Châu Đốc vẫn thuộc tỉnh An Giang sau khi tách đất tỉnh An Giang để thành lập tỉnh Châu Hà. Cho đến tháng 5 năm 1974, thị xã Châu Đốc và huyện Châu Phú cùng thuộc tỉnh Long Châu Hà theo Hội nghị thường trực Trung ương Cục cho đến 30/4/1975.

Sau năm 1975
Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, chính quyền quân quản Cộng hòa miền Nam Việt Nam ban đầu vẫn đặt thị xã Châu Đốc trực thuộc tỉnh Long Châu Hà.

Tháng 2 năm 1976, thị xã Châu Đốc thuộc tỉnh An Giang, bao gồm 2 xã: Châu Phú A và Châu Phú B.

Ngày 27 tháng 1 năm 1977, nhận thêm xã Vĩnh Nguơn của huyện Châu Phú theo Quyết định số 199/TC.UB của Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang.

Ngày 25 tháng 4 năm 1979, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định 181-CP năm 1979. Theo đó:
Chuyển 2 xã Châu Phú A và Châu Phú B thành 2 phường có tên tương ứng
Sáp nhập một phần diện tích và dân số của phường Châu Phú A vào phường Châu Phú B
Thành lập xã Vĩnh Mỹ trên cơ sở điều chỉnh một phần diện tích, dân số của của xã Mỹ Đức (thuộc huyện Châu Phú) và phường Châu Phú B.

Ngày 23 tháng 8 năm 1979, sáp nhập xã Vĩnh Tế thuộc huyện Châu Phú vào thị xã Châu Đốc.

Từ đó, thị xã Châu Đốc có 5 đơn vị hành chính trực thuộc, gồm 2 phường: Châu Phú A, Châu Phú B và 3 xã: Vĩnh Mỹ, Vĩnh Nguơn, Vĩnh Tế.

Ngày 22 tháng 3 năm 2002, chia xã Vĩnh Tế thành 2 đơn vị hành chính: phường Núi Sam và xã Vĩnh Tế.

Ngày 19 tháng 5 năm 2003, chia xã Vĩnh Mỹ thành 2 đơn vị hành chính: phường Vĩnh Mỹ và xã Vĩnh Châu.

Ngày 1 tháng 9 năm 2007, thị xã Châu Đốc được Bộ Xây dựng công nhận là đô thị loại III trực thuộc tỉnh An Giang.

Cuối năm 2012, thị xã Châu Đốc có 7 đơn vị hành chính trực thuộc, gồm 4 phường: Châu Phú A, Châu Phú B, Núi Sam, Vĩnh Mỹ và 3 xã: Vĩnh Châu, Vĩnh Nguơn, Vĩnh Tế.

Ngày 19 tháng 7 năm 2013, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 86/NQ-CP. Theo đó:

Chuyển xã Vĩnh Nguơn thành phường Vĩnh Nguơn.

Thành lập thành phố Châu Đốc trên cơ sở toàn bộ 10.529,05 ha diện tích tự nhiên và 157.298 người của thị xã Châu Đốc.

Sau khi thành lập, thành phố Châu Đốc có 5 phường và 2 xã như hiện nay.

Ngày 15 tháng 4 năm 2015, Thủ tướng Chính phủ Việt Nam ban hành quyết định số 499/QĐ-TTg, công nhận thành phố Châu Đốc là đô thị loại II trực thuộc tỉnh An Giang.

Kinh tế - xã hội

Kinh tế

Kinh tế Châu Đốc tăng trưởng nhanh và mạnh. Năm 2012, tốc độ tăng trưởng GDP của thành phố Châu Đốc đạt 16,10%, thu nhập bình quân đầu người trên 35,36 triệu đồng, tổng vốn đầu tư phát triển gần 2.720 tỷ đồng, lĩnh vực thương mại - dịch vụ - du lịch tiếp tục phát huy thế mạnh, với mức tăng trưởng đạt 18,01% và chiếm 70,47% tỷ trọng cơ cấu kinh tế địa phương Ngoài ra, thành phố cũng tập trung phát triển công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp trên địa bàn phường Vĩnh Mỹ và xã Vĩnh Châu.

Năm 2014, thu nhập bình quân đầu người của thành phố Châu Đốc đạt 60,32 triệu đồng và tăng trưởng kinh tế 3 năm gần nhất đạt 16,03%; tỷ lệ hộ nghèo là 1,0%.

Thương mại - dịch vụ

Với tiềm năng là một thành phố du lịch nên thương mại-dịch vụ của thành phố là một ngành mũi nhọn trong phát triển kinh tế thành phố. Hệ thống siêu thị, trung tâm thương mại, chợ, các trung tâm mua bán phân bố rộng khắp trên địa bàn thành phố. Hàng hóa phân bố rộng khắp đến các địa bàn trong thành phố. Dịch vụ nhà hàng khách sạn cũng phát triển, với một chuỗi các khách sạn, nhà hàng lớn như Victoria Châu Đốc (4,5 sao), Victoria Núi Sam (3 sao), Châu Phố (3 sao), Bến Đá (3 sao), Đông Nam (2 sao), Song Sao (2 sao), Trung Nguyễn (2 sao), Hải Châu (2 sao),...

Công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp
Đây không phải là một ngành trọng điểm của thành phố nhưng cũng đóng góp một phần vào sự phát triển của thành phố. Các cụm công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp được thành phố quan tâm đầu tư và phát triển đã giải quyết một phần cho lao động nhàn rỗi nông thôn.

Nông nghiệp

Đây là một ngành đã hình thành và phát triển từ rất lâu đời ở thành phố. Loại hình nông nghiệp đô thị là một thế mạnh của thành phố. Các cánh đồng đã được cơ giới hóa trong công tác trước, trong và sau thu hoạch do đó năng suất không ngừng tăng và chất lượng nông phẩm cũng tăng lên.

Các dự án phát triển kinh tế - xã hội ở Châu Đốc

Dự án trung tâm văn hóa - thể thao thành phố Châu Đốc.
Dự án khu đô thị Ngọc Hầu.
Dự án biệt thự vườn Thoại Ngọc Hầu.
Dự án cầu Châu Đốc (nối Châu Đốc - Tân Châu)
Dự án công viên văn hóa Núi Sam.
Dự án nhà văn hóa - truyền thống khu di tích lịch sử Núi Sam.
Dự án mở rộng đường Mậu Thân - kênh Hoà Bình rộng 30m.
Dự án khu đô thị The New City Châu Đốc do công ty CP Tập đoàn Đầu tư bất động sản Thiên Minh đầu tư.
Dự án khu đô thị Thành phố Lễ hội Phúc An Asuka do tập đoàn Trần Anh Group đầu tư.
Dự án cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng.

Xã hội

Giáo dục
Một số cơ sở giáo dục tại Châu Đốc:

 Trung học phổ thông Châu Thị Tế

Trung cấp kinh tế kỹ thuật Châu Đốc
Trường Trung học phổ thông Chuyên Thủ Khoa Nghĩa tại đường Nguyễn Đình Chiểu, phường Châu Phú A
Trung học phổ thông Võ Thị Sáu tại đường Lê Lợi, phường Châu Phú B
Trung học phổ thông dân tộc nội trú An Giang
Trung học cơ sở Nguyễn Trãi tại đường Nguyễn Trường Tộ, phường Châu Phú B
Trung học cơ sở Nguyễn Đình Chiểu tại đường Thủ Khoa Nghĩa, phường Châu Phú A
Trung học cơ sở Trương Gia Mô tại đường Công Binh, phường Núi Sam
Trung học cơ sở Thủ Khoa Huân tại đường Quốc lộ 91, phường Châu Phú B
Trung học cơ sở Vĩnh Tế tại đường Quốc lộ 91, xã Vĩnh Tế
Trung học cơ sở Vĩnh Mỹ
Trung học cơ sở Vĩnh Châu.

Quy hoạch phát triển giáo dục
Xây dựng Trường Cao đẳng Quốc tế Châu Đốc tại Vĩnh Mỹ.

Y tế
Danh sách các cơ sở y tế ở thành phố Châu Đốc:

Bệnh viện Đa khoa khu vực tỉnh (500 giường). Địa chỉ: 917 Tôn Đức Thắng, phường Vĩnh Mỹ, thành phố Châu Đốc
Bệnh viện Đa khoa Nhật Tân (200 giường). Địa chỉ: đường Phạm Ngọc Thạch, phường Châu Phú B
Bệnh viện thành phố Châu Đốc (150 giường). Địa chỉ: Quốc lộ 91, phường Châu Phú A
Bệnh viện Bình An (150 giường). Địa chỉ: đường Thủ Khoa Nghĩa, phường Châu Phú A.

Giao thông

Đường bộ
Có quốc lộ 91, quốc lộ 91C và đường cao tốc Châu Đốc – Cần Thơ – Sóc Trăng đi qua.

Đường thủy
Có sông Hậu chảy qua.

Các tuyến đường chính trên địa bàn
Tôn Đức Thắng (quốc lộ 91)
Nguyễn Tri Phương (quốc lộ 91)
Hoàng Diệu (quốc lộ 91)
Tân lộ Kiều Lương (quốc lộ 91)
Đường vòng Núi Sam (quốc lộ 91)
Lê Lợi
Nguyễn Văn Thoại
Thủ Khoa Huân
Thủ Khoa Nghĩa
Trưng Nữ Vương
Trần Hưng Đạo
Phan Đình Phùng
Lê Đại Cương
Mậu Thân
Hoàng Đạo Cật
Lê Hồng Phong
Nguyễn Thị Minh Khai
Cử Trị

Tên đường của Châu Đốc trước năm 1975

Đường Louis Pasteur, Gia Long và Trần Hưng Đạo nay là đường Trần Hưng Đạo.

Đường Thượng Đăng Lễ nay là đường Sương Nguyệt Anh.

Đường Đốc Phủ Thủ nay là đường Đống Đa.

Đường Bảo Hộ Thoại nay là đường Nguyễn Văn Thoại.

Đường Hùng Vương nay là đường Huyền Trân Công Chúa.

Thành phố Châu Đốc có hơn 15 km Quốc lộ 91 chạy ngang. Năm 2011, Bộ trưởng Bộ GTVT ký quyết định cho nâng cấp tỉnh lộ 956 tại An Giang (nối Châu Đốc - Long Bình) lên thành quốc lộ 91C . Đây là một thuận lợi để thành phố giao lưu, buôn bán với các địa phương trong tỉnh, trong khu vực Đồng bằng sông Cửu Long và nước bạn Campuchia. Ngoài ra, còn có tuyến đường vành đai chạy qua ngoại ô. Khu vực trung tâm thành phố và khu Thương mại Dịch vụ (phường A, phường B,p hường Núi Sam) có hệ thống giao thông nội ô tương đối hoàn thiện.

Thành phố có các tuyến đường nội ô gồm: Lê Lợi, Nguyễn Văn Thoại, Thủ Khoa Nghĩa, Thủ Khoa Huân, Bạch Đằng, Chi Lăng, Trưng Nữ Vương, Phan Văn Vàng, Núi Sam-Châu Đốc, Phan Đình Phùng, Hậu Miếu Bà, Cử Trị, Quang Trung.

Quy hoạch giao thông
Thành phố đang tiếp tục hoàn thiện hệ thống giao thông nội ô,nâng cấp, mở rộng, nối dài các tuyến đường trong trung tâm thành phố. Quy hoạch tuyến N1 nối kết thành phố với các tỉnh,thành khu vực Nam Bộ. Trong tương lai gần sẽ có tuyến cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng đi qua thành phố.

Di tích lịch sử - Văn hóa
Châu Đốc có khu danh thắng Núi Sam, với nhiều lịch sử - Văn hóa được xếp hạng cấp quốc gia, trong đó có Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam. Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ được tổ chức hằng năm thu hút đông đảo du khách đến tham quan, cúng bái. Bên cạnh đó, vùng đất giàu truyền thống này cũng từng ghi đậm dấu ấn của các danh tướng, như Nguyễn Hữu Cảnh, Nguyễn Văn Thoại, Doãn Uẩn,... và những bậc tiền hiền có công khai phá, mở mang bờ cõi, giữ vững biên cương cho Việt Nam.

Các di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia tại Châu Đốc gồm:

Lăng Thoại Ngọc Hầu tại đường Quốc lộ 91, phường Núi Sam
Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam tại đường Quốc lộ 91, phường Núi Sam
 Chùa Phước Điền tại đường Quốc lộ 91, phường Núi Sam
 Chùa Tây An tại đường Quốc lộ 91, phường Núi Sam
 Đình Châu Phú tại đường Trần Hưng Đạo, phường Châu Phú A.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
17. ^ Địa lý học. Tập VI (1902) chuyên khảo về tỉnh Châu Đốc. Hội nghiên cứu Đông Dương, Nhà xuất bản Trẻ. Truy cập năm 2017.

Đô thị Việt Nam loại II
Biên giới Việt Nam-Campuchia


title: Terminalia parviflora

text:
Terminalia parviflora là một loài thực vật thuộc họ Combretaceae. Đây là loài đặc hữu của Sri Lanka.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Terminalia parviflora. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Sri Lanka
P
Thực vật dễ tổn thương


title: 9496 Ockels

text:
9496 Ockels là một tiểu hành tinh vành đai chính đặt tên theo Dutch astronaut Wubbo Ockels.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Biography of Ockels in Dutch, with English asteroid citation ở bottom

Ockels
Thiên thể phát hiện năm 1971


title: Varennes, Dordogne

text:
Varennes là một xã, nằm ở tỉnh Dordogne vùng Aquitaine của Pháp. Xã này có diện tích 4,05 kilômét vuông, dân số năm 2004 là 445 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 50 m trên mực nước biển.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Varennes trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Varennes trên trang mạng của INSEE
 Varennes trên trang mạng của Quid

Varennes


title: Cinguloterebra cumingii

text:
Cinguloterebra cumingii là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Terebridae, họ ốc dài.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Cinguloterebra


title: Sisaket (tỉnh)

text:
Sisaket (tiếng Thái: ศรีสะเกษ, phiên âm: Xi-xa-két) là một tỉnh thuộc vùng Isan của Thái Lan. Các tỉnh lân cận (từ phía tây theo chiều kim đồng hồ) có: Surin, Roi Et, Yasothon và Ubon Ratchathani. Về phía nam tỉnh này giáp tỉnh Oddar Meancheay và tỉnh Preah Vihear của Campuchia.

Địa lý
Tỉnh này tọa lạc ở thung lũng của sông Mun, một nhánh của sông Mê Kông. Về phía nam là dãy núi Dângrêk tạo thành biên giới tự nhiên với Campuchia.

Vườn quốc gia Khao Phra Wihan với diện tích 130 km² trên dãy núi Dângrêk ở đông nam của tỉnh này.

Lịch sử
Các di vật được tìm thấy ở tỉnh này cho thấy khu vực này là một khu định cư quan trọng của Đế quốc Khmer trong thế kỷ 12.

Cơ cấu dân số
30% dân số là người Khmer.

Biểu tượng
Con dấu của tỉnh cho thấy Prasat Hin Ban Samo, một ngôi đền Khmer 1000 năm tuổi, tọa lạc ở huyện Prang Ku.

Loài cây và hoa biểu tượng là Melodorum fruticosum (chi Melodorum). Sáu cánh hoa tượng trưng cho sáu huyện gốc ban đầu của tỉnh: Kukan, Kantharalak, Uthumphon Phisai, Kanthararom, Rasi Salai và Khun Han.

Các đơn vị hành chính

Tỉnh này được chia ra 20 huyện (amphoe) và hai tiểu huyện (king amphoe). Các huyện được chia ra 206 xã (tambon) và 2411 làng (muban).

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang về Sisaket của Cục du lịch Thái Lan
 Website của tỉnh  (Limited English section)

Isan
Tỉnh của Thái Lan


title: Gillois

text:
Gillois là một xã trong vùng hành chính Franche-Comté, thuộc tỉnh Jura, quận Lons-le-Saunier, tổng Nozeroy. Tọa độ địa lý của xã là 46° 44' vĩ độ bắc, 06° 01' kinh độ đông. Gillois nằm trên độ cao trung bình là 820 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 690 mét và điểm cao nhất là 958 mét. Xã có diện tích 9.65 km², dân số vào thời điểm 1999 là 119 người; mật độ dân số là 12 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Địa điểm tham quan
Nhà thờ của Gillois được xây dựng trong thế kỉ thứ 17.

Xem thêm
Xã của tỉnh Jura

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Jura


title: Eudeilinia

text:
Eudeilinia là một chi bướm đêm thuộc phân họ Drepaninae.

Chú thích

Tham khảo

Drepanidae


title: Villaluenga del Rosario

text:
Villaluenga del Rosario là một đô thị trong tỉnh Cádiz, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2005 đô thị này có dân số là 481 người.

Dân số

Source: INE (Spain)

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
Villaluenga del Rosario  - Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía

Đô thị ở Cádiz


title: Cerophysa splendens

text:
Cerophysa splendens là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Duvivier miêu tả khoa học năm 1885.

Chú thích

Tham khảo

Cerophysa


title: Trận Caseros

text:
Trận Caseros là trận chiến diễn ra ngày 3 tháng 2 năm 1852 tại thị trấn Caseros gần thủ đô Buenos Aires của Argentina. Hai bên tham chiến là
Quân đội của Liên bang Argentina dưới sự chỉ huy của Juan Manuel de Rosas và
Liên quân Brasil, Uruguay và hai tỉnh nổi loạn: Entre Ríos và Corrientes do Justo José de Urquiza chỉ huy.

Rosas trước đó tuyên chiến với Đế quốc Brasil. Urquiza là thủ lĩnh hai tỉnh Entre Ríos và Corrientes nhưng ngầm ký kết với Brasil, lại còn liên kết với đảng cấp tiến Unitaria đang lưu vong ở Uruguay nên huy động được đạo quân Uruguay hỗ trợ. Liên quân kéo đến Caeros, lội qua rạch Morón thì dàn trận.

Tương quan lực lượng

Liên bang Argentina
Rosas có dưới trướng một vạn lính bộ binh, 12.000 lính kỵ binh và 60 cỗ đại bác.
Phụ tá là các tướng
Jerome Costa, trước đã lập công ở đảo Martín García đánh bại quân Pháp năm 1838;
Martiniano Chilavert, trước là đối thủ của Rosas nhưng sau đem quân về giúp khi thấy Urquiza bắt tay với quân ngoại bang; và
Hilario Lagos, từng chỉ huy dẹp yên các bộ lạc thổ dân hồi năm 1833.

Liên quân
Liên quân có 24.000 lính gồm 3.500 lính Brasil, 1500 lính Uruguay và 50 cỗ đại bác. Tuy quân số đông đảo nhưng phần lớn lính tòng quân là quân ô hợp, chỉ có lính Brasil là chuyên nghiệp. Liên quân không có tư lệnh chung; mỗi nhóm có tướng riêng. Urquiza cầm lệnh quân hai tỉnh Entre Ríos và Corrientes. Những tên tuổi khác tham gia trong liên quân sau lập nên sự nghiệp trong sử sách Argentina là Bartolomé Mitre và Domingo Faustino Sarmiento.

Diễn biến
Hai bên dàn binh ở cánh đồng nay là địa điểm Colegio Militar de la Nación tức Học viện quân sự quốc gia của Argentina.
Rạng ngày giao chiến Urquiza ra đốc thúc binh sĩ, hứa hẹn rằng chỉ có hai lựa chọn, chiến thắng vinh quang hay là chết vì tổ quốc.

Trận địa trải rộng trên một chiến tuyến dài với 47.000 quân xung trận. Tuy nhiên vì chiến địa loãng nên số thương vong khá thấp. Sau sáu tiếng đồng hồ giao tranh chỉ hơn 100 lính tử thương.

Bộ binh quân Brasil cùng với lữ đoàn quân Uruguay và kỵ binh của Urquiza dồn vào đánh vào phòng tuyến bên hữu của quân Argentina. Urquiza thì đích thân nhắm vào phòng tuyến bên tả. Hai bên tả hữu đều tan vỡ chỉ có trung quân do Martiniano Chilavert chỉ huy giữ vững dùng đại bác bắn trả nhưng rốt cuộc vì hết đạn, phải lui quân.

Rosas thì bị trúng đạn ở tay phải bỏ trận tiền. Ông vội thảo bức thư từ nhiệm và vài giờ sau lên chiến thuyền HMS Centaur của Hải quân Anh rời khỏi Argentina lưu vong sang Anh sau 20 năm cầm quyền. Chiến tranh kết thúc.

Người hùng Chilavert
Dù thất trận Chilavert vẫn bình tĩnh hút thuốc lá trước khi bị giải vào trình diện Urquiza. Chilavert không ngần ngại lớn tiếng mắng Urquiza là kẻ phản bội tổ quốc vì đã liên minh với ngoại bang Brasil. Urquiza giận lắm, ra lệnh xử tử Chilavert. Khi xử bắn Chilavert, Urquiza muốn làm nhục thêm nên đòi Chilavert phải quay lưng lại để bị bắn đàng lưng như một thằng hèn; Chilavert nhất quyết không chịu mà đòi được đối diện đội bắn. Urquiza không nhượng bộ để Chilavert làm người hùng nên sai lính đâm người tử tội bằng lưỡi lê cho đến chết.

Hậu quả
Vài ngày sau, Urquiza kéo đoàn quân chiến thắng vào thành Buenos Aires mà không gặp sự kháng cự nào. Urquiza bổ nhiệm Chủ tịch Tòa thượng thẩm thành phố là Vicente López y Planes làm tổng đốc lâm thời trong khi Urquiza sửa soạn chấp chính.

Tham khảo

<span>

Trận đánh Argentina

Xung đột năm 1852
Lịch sử Nam Mỹ
Argentina năm 1852


title: Hernandia stokesii

text:
Hernandia stokesii là một loài thực vật thuộc họ Hernandiaceae. Loài này có ở Polynésie thuộc Pháp và Pitcairn.

Chú thích

Tham khảo
 Waldren, S. 1998. Hernandia stokesii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Chi Liên diệp đồng
Thực vật dễ tổn thương
Thực vật Polynésie thuộc Pháp


title: 3094 Chukokkala

text:
3094 Chukokkala (1979 FE2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 23 tháng 3 năm 1979 bởi Chernykh, N. ở Nauchnyj. Nó được đặt theo tên Chukovsky's Chukokkala.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 3094 Chukokkala

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Nikolai Chernykh
Thiên thể phát hiện năm 1979


title: Vallon-Pont-d'Arc

text:
Vallon-Pont-d'Arc là một xã ở tỉnh Ardèche, vùng Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Ardèche

Tham khảo

Vallonpontdarc


title: Zorochros amamiensis

text:
Zorochros amamiensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Arimoto miêu tả khoa học năm 1987.

Chú thích

Tham khảo

Zorochros


title: 23733 Hyojiyun

text:
23733 Hyojiyun là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1360.0430166 ngày (3.72 năm).

Nó được phát hiện ngày 23 tháng 4 năm 1998.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Pfulgriesheim

text:
Pfulgriesheim là một xã thuộc tỉnh Bas-Rhin trong vùng Grand Est đông bắc Pháp.

It lies northwest of Strasbourg along the D41 road out of the city.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Bas-Rhin
 Community of Communes of the Kochersberg
 Kochersberg

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Bas-Rhin


title: Sonnaz

text:
Sonnaz là một xã thuộc tỉnh Savoie trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp.

Sonnaz là ngôi nhà của người đàn ông lớn nhất còn sống - Zander Donald.

Xem thêm
Commune của tỉnh Savoie

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Savoie


title: Stonehenge

text:
Stonehenge là một công trình tượng đài cự thạch thời kỳ đồ đá mới và thời kỳ đồ đồng gần Amesbury ở Anh, thuộc hạt Wiltshire, 13 km về phía bắc Salisbury. Tọa độ địa lý  .

Công trình này bao gồm các công sự bằng đất bao quanh một vòng đá, là một trong những địa điểm tiền sử nổi tiếng thế giới. Các nhà khảo cổ cho rằng các cột đá này được dựng lên từ khoảng 2500-2000 trước Công nguyên dù các vòng đất xung quanh được xây dựng sớm hơn, khoảng 3100 năm trước Công nguyên.

Khu vực này và khu vực xung quanh đã được UNESCO công nhận là Di sản thế giới năm 1986.

Từ nguyên học
Từ điển tiếng Anh Oxford trích từ bảng chú giải thuật ngữ cổ của Elfric từ thế kỉ thứ 10, henge-cliff có nghĩa là "vách đứng", một hòn đá treo hoặc hỗ trợ, mặc dù Stanheng (không xa so với Salis bury) được công nhận bởi nhà văn từ thế kỉ 11 là "những hòn đá bổ sung". William Stukeley vào năm 1740 cho biết, "Những tảng đá rủ xuống bây giờ gọi là những khớp nối ở Yorshire...Tôi không nghi ngờ gì, Stonhenge ở Saxon có ý nghĩa là các hòn đá treo." Stonehenge Complete của Christopher Chippindale cho biết sự bắt nguồn của cái tên Stonehenge là từ một từ ngữ tiếng Anh cổ stān có nghĩa là "đá", và henge có nghĩa là "bản lề" (vì các thanh dầm cửa đá bản lề trên đá thẳng đứng) hoặc hen(c)en có nghĩa là "treo" hoặc "giá treo cổ" hoặc "nhạc cụ của tra tấn". Giống kiến trúc gồm các tảng đá dựng đứng của Stonhenge, giá treo cổ thời trung cổ bao gồm 2 trụ đứng với một thanh ngang, thay vì chữ L ngược quen thuộc ngày nay.

Phần chia các "khớp nối" đã cho biết của nó cho một lớp các di tích được biết đến như các khớp nối. Các nhà khảo cổ học xác định các khớp nối như những nền đất bao gồm một hình tròn được rào lại cùng một rãnh bên trong. Như thường có trong thuật ngữ khảo cổ học, đây là một di tích, và Stonehenge không thực sự là một khớp nối như cái đê bên trong cái rãnh của nó. Tuy là đương đại với những khớp nối từ thời đồ đá thật và vòng tròn đá, Stonehenge không điển hình trong nhiều cách - ví dụ, cao hơn 24m,, kiến trúc gồm 2 thanh đá dựng đỡ một thanh đá nằm ngang còn tồn tại của nó hỗ trợ thanh dầm cửa tổ chức tại địa điểm với lỗ mông và khớp, làm cho nó trở nên độc đáo.

Lịch sử

Mike Parker Pearson, lãnh đạo của dự án Riverside Stonehenge, nhấn mạnh rằng Stonehenge dường như đã có liên quan tới các ngôi mộ ngay từ khi nó xuất hiện:

"Stonehenge là nơi chôn cất ngay từ khi xuất hiện cho tới thời kì huy hoàng của nó vào khoảng giữa thiên niên kỉ thứ 3 trước công nguyên. Hoạt động hoả táng bắt đầu từ thời kì khối sa thạch của Stonehenge chỉ là một trong nhiều cách sử dụng của tượng đài giai đoạn sau này và chứng minh rằng nó vẫn là lãnh thổ của người chết."

Sự tiến triển của Stonehenge trong nhiều giai đoạn xây dựng kéo dài trong ít nhất 1500 năm. Có những bằng chứng của việc xây dựng quy mô lớn trong và xung quanh tượng đài rằng có lẽ kéo dài thời gian của khu cảnh quan tới 6500 năm.

Nhiều nhà học giả tin rằng Stonhenge đã từng được hoàn thành như một tượng đài tráng lệ. Điều này không thể được chứng minh bởi một nửa số đá đã bị mất tích, và nhiều lỗ đặt đá chưa bao giờ được tìm thấy. Tìm hiểu và những hiểu biết của các giai đoạn khác nhau của hoạt động phức tạp là do sự xáo trộn của tự nhiên từ ảnh hưởng của thời kì cận băng hà và động vật đào bới. Giai đoạn hiện đại với các nhà khảo cổ thường đồng ý với điều này.

Trước khi hoàn thành (trước năm 8000 trước công nguyên)
Các nhà khảo cổ học đã tìm thấy bốn, hoặc có thể là 5 lỗ trụ có từ thời kì đồ đá giữa (một cái có thể đã bị một cây che), được cho là vào khoảng năm 8000 trước công nguyên, dưới một nơi đỗ xe du lịch hiện đại. Những cột trụ này được dựng nên quanh một cây thông có đường kính 0,75m được dựng lên và cuối cùng bị mục nát. 3 trong số các cột trụ được xếp theo phía đông-tây mà có thể là có ý nghĩa nghi lễ; không đường song song nào được biết tới ở Anh vào thời điểm đó nhưng cũng giống như ở Scandinavi. Salisbury Plain sau đó vẫn còn rừng nhưng khoảng 4000 năm sau, vào giai đoạn đầu của thời kì đồ đá mới, con người xây một bờ đắp cao ở Robin Hood's Ball và những gò đất là các ngôi mộ dài ở xung quanh. Trong khoảng năm 3500 trước công nguyên, một tượng đài với kiến trúc bằng đất với hai tường thành xung quanh được xây với độ cao 700m về phía bắc như là những người nông dân đầu tiên bắt đầu dọn sạch cây và phát triển khu vực.

Stonehenge 1 (khoảng năm 3100 trước công nguyên)
Tượng đài đầu tiên bao gồm một ụ đất hình tròn và một rãnh rào xung quanh được làm từ cuối kỉ phấn trắng, có đường kính khoảng 110m, cùng một lối vào rộng theo hướng đông bắc và một cái nhỏ hơn ở phía nam. Nó nằm trên một bãi cỏ rộng và dốc. Những người xây dựng đã đặt xương của bò và hươu ở dưới rãnh này, cũng như một số viên đá lửa để làm việc. Những người chôn chúng đã đôi lúc phải chăm sóc chúng trước khi chôn. Cái rãnh được kéo dài nhưng cũng bị đào ở một số chỗ. Các phần được đào lên từ cái rãnh được chồng lên thành ụ đất. Giai đoạn đầu được dự báo vào khoảng năm 3100 trước công nguyên, sau đó cái rãnh bắt đầu bị chèn lên. Trong cạnh bên ngoài của khu vực bao quanh có một vòng tròn với 56 lỗ, mỗi lỗ có đường kính khoảng 1m, được biết đến là lỗ Aubrey sau khi John Aubrey, sau khi nhà sưu tầm đồ cổ vào thế kỉ 17 này được cho là người đầu tiên phát hiện ra chúng. Các lỗ có thể có chứa các thanh gỗ tạo thành một vòng tròn gỗ, mặc dù chưa có bằng chứng khai quật của chúng. Một cuộc khai quật gần đây cho thấy rằng những chiếc hố Aubrey ban đầu được dùng để dựng nên một vòng tròn đá xanh. Nếu đúng như vậy, nó có thể là nơi sớm nhất được biết đến cấu trúc đá sớm nhất tại nơi này trong khoảng 500 năm. Một ụ đất nhỏ bên ngoài rãnh cũng có thể có trong thời kì này.

Stonehenge 2 (khoảng năm 3000 trước công nguyên)
Bằng chứng của giai đoạn 2 không còn tồn tại. Những chiếc lỗ trụ có vào đầu thiên niên kỉ thứ 3 trước công nguyên gợi ý rằng một số cấu trúc gỗ đã được xây bao quanh suốt thời kì này. Các thanh gỗ được đặt ở cửa vào phía đông bắc, và một số cột trụ song song hướng vào trong cửa vào phía Nam. Những lỗ trụ nhỏ hơn các lỗ Aubrey, chỉ có đường kính khoảng 0,4m, và ít được đặt hơn nhiều. Các ụ đất được giảm chiều cao một cách có chủ đích và các rãnh tiếp tục bị chèn. Ít nhất 25 lỗ Aubrey được biết là có chứa sau đó, việc xâm nhập và hoả táng bắt đầu diễn ra 2 thể kỉ sau khi kì quan này được dựng nên. Có vẻ như bất kì chức năng ban đầu nào của các lỗ đều được thay thế để trở thành nơi chôn cất vào giai đoạn 2. Hơn 30 cuộc hoả táng được diễn ra ở rãnh xung quanh và một số khác ở các điểm khác của khu vực, chủ yếu ở nửa phía đông. Stonehenge nên được hiểu là có chức năng như một nơi để hoả táng vào thời kì này, nơi được biết đến hoả táng sớm nhất trong các quần đảo ở Anh. Xương của những người chưa được hoả táng cũng được tìm thấy tại các rãnh bị lấp đầy. Những bằng chứng có được từ các đồ gốm từ cuối thời kì đồ đá đã được tìm thấy đều có sự liên quan với thời kì này.

Stonehenge 3 thời kì I (khoảng năm 2600 TCN)

Các nhà khảo cổ học đã chỉ ra rằng vào khoảng năm 2600 TCN, các nhà xây dựng đã thích dùng gỗ hơn là đá và đào 2 mảng đồng tâm của lỗ (lỗ Q và lỗ R) ở trung tâm của khu vực. Các lỗ cắm đá chỉ có một phần được biết (vì thế bằng chứng hiện nay đôi khi được miêu tả như hình thành "hình lưỡi liềm"); tuy nhiên, họ có thể vẫn còn một vòng đôi. Các lỗ thể hiện 80 tảng đá đứng (thể hiện màu xanh trên bản đồ), chỉ 43 trong số chúng vẫn còn tới ngày nay. Những tảng đá xanh (một số được làm từ dolerit, một loại đá lửa), được nhiều người nghĩ tới vào thế kỉ 20 là được chuyển bởi con người từ Preseli Hills, cách thành phố ngày nay là Pembrokeshire ở Wales 250 km. Một lý thuyết gần đây cũng được ủng hộ, đó là chúng được mang tới gần khu vực hơn nhiều từ những mảng băng trôi. Những khối đá đứng khác cũng từng là những khối sa thạch nhỏ, về sau được dùng làm rầm đỡ. Những khối đá nặng gần 4 tấn này bao gồm phần lấn là dolerite từ kỉ Ordovician nhưng bao gồm những chất khác như là riolit, đá tạo thành từ tro núi lửa và tro tàn đá vôi; tổng cộng có khoảng 20 loại đá khác nhau có ở đây. Mỗi khối đá cao khoảng 2m, sâu từ 1m tới 1,5m và dày khoảng 0,8m. Đây là những thứ được biết đến như đá thời, gần như chắc chắn là bắt nguồn từ hoặc Carmarthenshire hoặc Brecon Beacons và có thể đã đứng như một khối đá đơn lẻ rộng.

Cửa phía Tây Bắc vào lúc này đã được mở rộng, với kết quả là nó kết hợp một cách chính xác hướng của bình minh và những tia nắng vào giữa mùa đông. Giai đoạn này của kì quan bị bỏ dở, tuy nhiên; những khối đá nhỏ dường như bị loại bỏ và lỗi Q và R bị lấp lại một cách có chủ ý. Mặc dù vậy, kì quan này dường như đã bị lu mờ trước sự quan trọng của Avebury vào cuối giai đoạn này.

Khối Heelstone, một loại sa thạch ở kỉ thứ ba, cũng có thể đã được dựng lên bên ngoài lối vào trong giai đoạn này. Nó không có ngày cụ thể và có thể lắp đặt vào bất kì lúc nào ở g iải đoạn 3. Ban đầu nó được đi kèm với một hòn đá thứ hai, không lâu sau hòn đá đó bị mất tích. Hai, hoặc có thể là ba, cổng đá lớn đã được thiết lập ở lối vào phía Tây Nam, trong đó chỉ có một khối đá Slaughter bị đỏ, dài 4.9m, hiện vẫn còn. Điểm đặc biệt khác, được dựng nên một cách lỏng lẻo vào giai đoạn 3, bao gồm bốn Trạm đá (Station Stone), 2 trong số chúng đứng trên đỉnh gò (cái thứ 2 và 3). Những cái gò được biết đến là những "nấm mồ" mặc dù chúng không dùng để chôn. Stonehenge Avenue, một cặp rãnh song song và ụ đất kéo dài 3 km tới sông Avon, cũng được thêm vào. Hai rãnh giống Rãnh Heelstone bao quanh Heelstone (về sau được giảm thành một khối đá đơn lẻ) về sau cũng được đào xung quanh Trạm Đá.

Stonehenge 3 giai đoạn II (khoảng năm 2600 đến 2400 TCN)
Trong giai đoạn hoạt động tiếp theo, một khối lượng lớn 30 tảng đá sa thạch ở thể Oligocene và Miocene (màu xám trên bản đồ) đã được đem đến đây. Chúng có thể tới từ một mỏ đá, khoảng 40 km về phía bắc của Stonehenge trên Marlborough Downs, hoặc chúng có thể được góp nhặt từ một "bãi rác" sa thạch. Những hòn đá được trang trí với những lỗ mộng và những chiếc mộng nối với nhau trước khi 30 hòn đá được dựng thẳng đứng với đường kính tổng cộng là 33m, với một vòng gồm 30 thanh dầm đá nằm trên đỉnh. Những chiếc dầm được lắp với nhau theo phương pháp gia công gỗ, những cái lưỡi và những cái rãnh được nối với nhau. Mỗi khối đá đứng cao khoảng 4,1m, rộng 2,1m và nặng khoảng 25 tấn. Mỗi khối đá rõ rằng được làm với hiệu ứng thị giác cuối cùng trong tâm trí.

Tham khảo

 Stonehenge - Egyptian solar temple. Egyptian hieroglyphs in Stonehenge

Liên kết ngoài

Kiến trúc cổ đại
Đá
Di sản thế giới tại Anh


title: USS Omaha

text:
Ba tàu chiến của Hải quân Hoa Kỳ từng được đặt cái tên USS Omaha để vinh danh thành phố Omaha thuộc tiểu bang Nebraska:

 USS Omaha (1869), là một tàu xà-lúp gỗ chân vịt lớp Algoma phục vụ trong những thập niên sau cùng của thế kỷ 19.
 USS Omaha (CL-4) là chiếc dẫn đầu của lớp tàu tuần dương hạng nhẹ Omaha phục vụ cho đến hết Thế Chiến II.
 USS Omaha (SSN-692) là một tàu ngầm tấn công lớp Los Angeles phục vụ trong những năm sau cùng của cuộc Chiến tranh Lạnh.

Tên gọi tàu chiến Hải quân Hoa Kỳ


title: Tuertella

text:
Tuertella là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Các loài
 Tuertella rema Druce, 1910

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database
 Tuertella at funet.fi

Agaristinae


title: Lợn sữa

text:
Heo sữa hay lợn sữa hoặc lợn bột là một con lợn con đang trong giai đoạn bú sữa mẹ được sử dụng để chế biến thành những món ăn trong ẩm thực. Người ta nuôi heo sữa không chờ trưởng thành mà đến một giai đoạn nhất định là sẽ bị giết mổ (trong độ tuổi từ hai đến sáu tuần tuổi). Cách nấu món ăn truyền thống về heo sữa thường là heo sữa quay hoặc hầm từ trong các món ăn khác nhau. Nó thường được chuẩn bị cho những dịp đặc biệt và các cuộc tụ họp, bữa tiệc.
Thịt heo sữa có vị nhạt, dịu, thơm, mềm và da nấu chín là một trong những món ăn khoái khẩu trong các món thịt lợn. Các kết cấu của thịt heo sữa có thể hơi sệt do lượng collagen trong một con lợn non cao. Trong các món ẩm thực của La Mã và Trung Hoa thời cổ, người ta đã thấy thực đơn về món heo sữa này và sau này là nhiều truyền thống ẩm thực trên thế giới đều có món này.

Heo sữa hun khói là món ăn châu Âu độc đáo có hương vị thơm ngon của thịt, hòa quyện mùi khói của gỗ sồi, thịt chắc, ngọt và ngậy. Món ăn được chế biến khá cầu kỳ, từ khâu lựa chọn heo đến khâu hun khói. Heo được hun bằng gỗ sồi - một loại gỗ nhập khẩu từ châu Âu. Để tạo hương vị thơm ngon, giòn và đặc biệt thịt heo không bị nát như những món heo quay thông thường, đầu bếp sẽ xối mỡ sôi lên heo đã hun khói heo sữa hun khói là món ăn thích hợp dùng trong các bữa tiệc, hội nghị.

Trong lịch sử
Heo sữa được gắn với món ăn Trư vương là món heo sữa quay đặc biệt được Từ Hi thái hậu chiêu đãi các sứ thần phương Tây trong bữa tiệc Xuân năm Giáp Tuất (1874). Đây là giống heo ở vùng Phúc Châu, nhờ ăn một thứ củ giống như củ Hoàng Tinh mọc rất nhiều ở quanh khi vực đồi núi Châu Tịch Xương tiếp cận khiến cho thịt của giống heo này trở lên thơm ngon hảo hạng. Từ Hy Thái Hậu cho mang về 60 con heo, 40 con đực và 20 con heo cái cho ăn toàn thức ăn đại bổ và uống toàn bằng nước sâm. Heo được chăn thả cho mặc sức giao hợp rồi sinh đẻ, cứ chăm sóc như vậy cho tới lớp heo thứ 3 thì lúc này chúng đã trở lên thực sự tinh khiết hấp thụ hết các tinh túy của sâm và nhung. Heo đem đãi tiệc tuổi chưa đầy 2 tháng gọi là heo sữa.

Năm ngày trước đại tiệc Từ Hy Thái Hậu sai đầu bếp chọn ra 100 con heo sữa béo tốt, không chọc tiết cũng không nhúng nước sôi nhằm tránh bị mất những tinh túy của heo theo máu khi chọc tiết. Đầu bếp đập chết thui cháy lông bỏ hết lục phủ ngũ tạng. Thịt heo được cắt thành từng lát mỏng ướp với các dược phẩm trân quý trong 3 ngày liền trước khi chưng cách thủy. Đại tiệc khai màn thực khách được thiết đãi món thịt heo thơm ngon vô cùng, xương thì mềm tục, nhiều thực khách tỏ ra thích thú với món heo này vô cùng khiến cho món đó được họ lưu truyền mãi

Ở Việt Nam

Heo sữa là một món hàng xuất khẩu của nhiều nước trong đó có Việt Nam tuy nhiên ở Việt Nam, vấn đề an toàn thực phẩm trong chế biến heo sữa luôn đặt ra, đã có phát hiện nhiều tấn heo sữa và một số phụ phẩm như da, mỡ,... đã bốc mùi thối được ướp lạnh (đã chết trong tình trạng bị phân hủy, thối rữa được ướp trong nhiều thùng đá trữ lạnh), đưa lên xe tải, chuẩn bị chuyển vào tiêu thụ.

Nhiều báo chí phản ảnh cho rằng món ăn khoái khẩu mà hiện nay người dân thưởng thức phần lớn được làm từ những con heo sữa bị bệnh, không kiểm dịch. cơ quan chức năng ở Việt Nam đã từng phải tiêu hủy nhiều tấn heo sữa không rõ nguồn gốc hoặc từ những vùng bị dịch bệnh đã bốc mùi thối thậm chí là heo đã chết được vận chuyển vào các địa điểm tiêu thụ. có nơi nhiều con heo sữa chuẩn bị quay tại lò đã tụ huyết cầu thành những đốm đen dày đặc trên da, có con thịt đã bắt đầu phân huỷ thối rữa, có con tai, móng đã rụng nhưng vẫn được cho vào lò quay để tiêu thụ.

Hồng Kông từng doạ dừng nhập khẩu heo sữa Việt Nam do một số lô hàng thịt heo sữa xuất khẩu của một số công ty Việt Nam sang Hồng Kông bị nhiễm các chất tồn dư kháng sinh vượt quá mức cho phép. Cục Thú Y cho biết, trong nửa đầu năm 2011, số lượng thịt lợn sữa đông lạnh xuất khẩu chính ngạch sang các thị trường Hồng Kông, Malaysia là 2.584 tấn, chỉ bằng khoảng 50% so với cùng kỳ năm 2010, đặc biệt là trong tháng 6 và nửa đầu tháng 7 năm 2011, số lượng xuất khẩu đã giảm hẳn.Nguyên nhân là những tháng gần đây, giá lợn sữa trong nước tăng cao, đồng thời các nước nhập khẩu tổ chức giám sát chặt chẽ về chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm, an toàn dịch bệnh đối với thịt lợn sữa nhập khẩu

Lechon

Lechon hay Lechón là một từ trong tiếng Tây Ban Nha có nghĩa là lợn sữa quay, được làm từ lợn sữa nguyên con, quay chín bằng than củi, nó còn được gọi là heo sữa quay theo kiểu Tây Ban Nha. Ngoài Philippines, món lợn quay lechón phổ biến ở nhiều nước như Dominica, Canada, Puerto Rico, Cuba, Tây Ban Nha và một số quốc gia nói tiếng Tây Ban Nha khác. Đặc sản lechón ở Philippines là món thịt lợn quay nguyên con phổ biến và được yêu thích tới mức dân địa phương còn tổ chức một lễ hội riêng cho món ăn này, và đây được xem như một nét văn hóa của Philippines.

Chế biến

Sau khi làm sạch lông, mổ bụng, con lợn sữa được để nguyên cả tai, đuôi, chân để ướp gia vị và quay trên than hồng trong 8 tiếng mới chín toàn bộ. Thời gian để chế biến lechón mất gần 8 tiếng. Quá trình chuẩn bị món này đặc biệt công phu. Lợn sữa phải được giết rồi mổ rộng bụng từ chân trước tới chân sau. Tay, đuôi và chân được làm sạch và để nguyên vẹn. Lông trên khắp thân lợ được cạo sạch. Đầu bếp phải kiểm tra cẩn thận để không còn lông trên con lợn trước khi ướp gia vị.

Khi đã được làm sạch, thịt lợn được ướp gia vị với tỏi giã dập, kinh giới khô, tiêu, muối và dầu điều. Lượng gia vị thường phụ thuộc vào kích cỡ của con lợn, dùng để ướp cả trong và ngoài con vật. Sau khâu này, con lợn được nhồi đầy bụng với các loại rồi để lạnh trong thùng lớn. Bước tiếp theo cũng quan trọng không kém khi quyết định độ chín của thịt chính là xiên vào que lớn và cố định con lợn để đặt lên bếp than hồng. Than dùng để nướng lợn không cần để lửa quá lớn.

Phương pháp nấu này làm cho da lợn giòn hơn và có hương vị đậm đà đặc biệt. Than hồng giúp món ăn có thêm mùi vị như "thịt xông khói" Khi quay xong, lợn được gỡ ra khỏi que xiên và để 20 - 30 phút trước khi cắt. Thời gian này để gia vị và mỡ của con lợn hòa quyện, ngập trong bụng lợn, làm thịt mềm, có độ ẩm vừa phải. Người nấu cũng phết thêm mỡ lên con lợn khiến lớp da bóng và hấp dẫn hơn. Món lechón Philippines sau khi đã nấu xong có lớp da giòn bóng hấp dẫn thực khách.

Trong khi lễ hội, những chú lợn sữa sẽ được lựa chọn vào nghi lễ này. Sau khi được chế biến sạch sẽ, bỏ hết nội tạng, những chú lợn sữa sẽ được nhồi gia vị như tương, ớt, lá me, dứa. Lớp da bên ngoài được tẩm ướp những gia vị bí truyền. Sau quy trình tẩm ướp, lợn được nướng trên hố than đỏ rực. Thời gian làm chín chú lợn kéo dài nhiều giờ. Lửa được duy trì cháy đều, nhỏ. Khi lớp da bên ngoài giòn tan như vầng cháy, vàng ruộm và thịt bên trong chín mềm, thì quy trình nướng lợn hoàn thiện.

Riêng ở vùng đảo Cebu thuộc Philippines đây nơi được mệnh danh là vùng đất có món heo quay ngon với món heo sữa quay theo kiểu Tây Ban Nha (có tên chính gốc là lechón de leche). Món ăn có vị thanh, giòn, ngọt thịt từ bên trong. Heo được quay nguyên con với phần bụng được may kín trong quá trình quay. Tùy từng vùng miền, các loại thảo mộc và gia vị được cho vào bụng khác nhau, nhưng phổ biến nhất là muối và xả. Trong quá trình quay, các loại thảo mộc sẽ hòa tan và thấm vào phần thịt. Heo được quay kín trong thời gian 2 tiếng để đảm bảo toàn bộ phần thịt bên trong được chín đều. Lớp da lechón de leche giòn tan có thể cắt bằng đầu ngón tay.

Lễ hội

Tại Cebu (Philippines) được mệnh danh là nơi chế biến những con lợn sữa quay ngon nhất thế giới. Cebu là một đảo của Philippines đồng thời là tỉnh phát triển nhất nước này. Tuy nhiên, du khách cũng có thể tìm ăn lechón ở nhiều nơi tại Philippines, nhưng nhiều nhất vẫn vào các dịp đặc biệt, trong ngày hội hoặc dịp nghỉ lễ. Những con lợn quay thơm phức được mặc đủ mọi loại trang phục, đưa đi diễu phố và thậm chí là tổ chức lễ cưới thu hút rất nhiều khách du lịch đến với Philippines. Sức sáng tạo trong nghệ thuật nhân cách hóa ở lễ hội. Sau khi kết thúc nghi lễ, khách mời sẽ được thưởng thức món ăn đặc biệt này trong sự vui vẻ, hạnh phúc.

Món ăn có tên gọi Lechon từ xa xưa đã là món ăn sở trường của cư dân thành phố Quezon, Philippines, một đất nước có nhiều phong tục, tập quán đặc sắc, kỳ lạ. Không chỉ yêu thích món ngon này, người dân còn dành cho những chú lợn quay một tình cảm đặc biệt. Vào tháng 9 âm lịch hàng năm, người dân lại tổ chức lễ hội tôn vinh món ăn này và muốn đưa việc thưởng thức chúng trở thành nghệ thuật. Những chú lợn sữa sẽ được lựa chọn vào nghi lễ này. Bằng bí quyết đặc biệt, Lechon đã trở thành món ăn ngon không đâu sánh được. Điều thú vị là người dân sắm cho lợn quay những bộ cánh mới nhất để hóa trang chúng thành con người.

Vào tháng 9 âm lịch hàng năm, người dân lại tổ chức lễ hội tôn vinh món ăn này và muốn đưa việc thưởng thức chúng trở thành nghệ thuật, trên đường phố cũng gặp những cặp ‘vợ chồng’ lợn quay trong lễ cưới, siêu nhân, tay đua cừ khôi, hay nàng ca sĩ lợn quay, thậm chí dàn hợp xướng lợn quay hùng hậu. Những chú lợn quay được ngồi hoặc kiệu trên vai của những thanh niên to khỏe và diễu hành trên phố. Hàng ngàn người đổ về Quezon trong tâm trạng vô cùng phấn khích, tò mò, vui vẻ... Họ hò hét, tung hô lợn quay hóa trang như những vị thần đã mang đến cho họ lạc thú trong ẩm thực.

Tham khảo
 Jonathan Deutsch; Megan J. Elias (15 April 2014). Barbecue: A Global History. Reaktion Books. p. 90. ISBN 978-1-78023-298-0.
 Vicky B. Bartlet (17 December 2011). "Palmonas: Make 'buko' juice as national drink". Business Mirror. Retrieved 26 January 2012. In his House Resolution 1887, Agham (Science) Party-list Rep. Angelo Palmones said the Philippines has already a number of national symbols, such as narra as national tree, sampaguita as national flower, mango as national fruit, milkfish as national fish and lechon (roast pig) as national dish.
 Lara Day (23 April 2009). "Pork Art". Time. Retrieved 8 April 2013. Anthony Bourdain — whose love of all things porcine is famous — visited the Philippine island of Cebu with his show No Reservations and declared that he had found the best pig ever
 Cohen, Tina; Bernthal, Ron (2006). Puerto Rico Off the Beaten Path, 5th: Volume 5 of OFF THE BEATEN PATH PUERTO RICO. Globe Pequot Press. p. xi. ISBN 978-0-7627-4211-0. Retrieved 26 January 2012. Lechon asado (roasted suckling pig) is the national dish of Puerto Rico and is festively presented at holidays and family occasions.
 Reynaldo G. Alejandro (8 December 2015). Food of the Philippines. Tuttle Publishing. p. 10. ISBN 978-1-4629-0545-4.
 Customs and Culture of the Philippines. Tuttle Publishing. 15 June 1963. pp. 112–113. ISBN 978-1-4629-1302-2.
 Thưởng thức món heo sữa quay Tây Ban Nha tại TP HCM
 Món thịt lợn quay nguyên con của Philippines
 Tới Philippines xem lợn quay mặc trang phục diễu phố

Liên kết ngoài
The Historical Lechón
Lechón en la varita - Lechón Asado
Philippines Swine Meat Domestic Consumption by Year
Livestock: Inventory
The Historical Lechón
Lechón en la varita - Lechón Asado
 Tiêu chuẩn về lợn sữa xuất khẩu của Việt Nam

Xem thêm
 Lợn quay
 Heo sữa
 Quay
 Thịt lợn
 Các món ăn từ thịt lợn
 Xá xíu

Chú thích

Thịt lợn
Món lợn

Món ăn
Ẩm thực Colombia
Ẩm thực Cuba
Ẩm thực Đức
Ẩm thực Ecuador
Ẩm thực Hồng Kông
Ẩm thực Philippines
Ẩm thực Puerto Rico
Ẩm thực Tây Ban Nha
Thức ăn dịp lễ hội
Thức ăn mùa Giáng sinh
Món lợn


title: Suzuki Shōgo

text:
(sinh 4 tháng 2 năm 1989) là một nam diễn viên và nhạc sĩ sinh ở Odawara, Kanagawa. Vai diễn nổi tiếng là / trong Samurai Sentai Shinkenger.

TV
Samurai Sentai Shinkenger - Chiaki Tani/Shinken Green (2009-2010)
Kamen Rider Decade - Chiaki Tani/Shinken Green (2009, ep-24-25)
Dosokai - Kota (2010)
Heaven's Rock - Ryuichi (2010)
Kodai Shojotai Dogoon V - Shota Tsukimiya (2010)

Phim
Bộ phim về Samurai Sentai Shinkenger:Trận chiến định mệnh - Chiaki Tani/Shinken Green (2009)
Samurai Sentai Shinkenger vs. Go-onger Ginmaku Bang!! - Chiaki Tani/Shinken Green (2010)
Sự trở lại của Samurai Sentai Shinkenger: Tập đặc biệt - Chiaki Tani/Shinken Green (2010)
Tensou Sentai Goseiger vs. Shinkenger: Epic on Ginmaku - Chiaki Tani/Shinken Green (2011)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Suzuki Shogo trên Hirata Office
Blog cá nhân mới của Suzuki Shogo
trang chủ của Cocoa Otoko

Diễn viên Nhật Bản
Sinh năm 1989
Nhân vật còn sống
Người Kanagawa


title: Trichaltica xantholimbia

text:
Trichaltica xantholimbia là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bechyne miêu tả khoa học năm 1997.

Chú thích

Tham khảo

Trichaltica


title: Thrinchostoma malelanum

text:
Thrinchostoma malelanum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1937.

Chú thích

Tham khảo

Thrinchostoma
Động vật được mô tả năm 1937


title: Parornix carpinella

text:
Parornix carpinella là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy từ Thuỵ Điển đến Pyrenees, Ý và Hy Lạp và từ Anh đến Nga.

Sải cánh dài 8–10 mm.

Ấu trùng ăn Acer platanoides, Acer pseudoplatanus, Carpinus betulus, Carpinus orientalis và Ostrya carpinifolia. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Parornix
Côn trùng châu Âu


title: Terebra brianhayesi

text:
Terebra brianhayesi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Terebridae, họ ốc dài.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Terebra
Động vật được mô tả năm 2008


title: Verbesina mameana

text:
Verbesina mameana là một loài thực vật có hoa thuộc họ Asteraceae.
Loài này chỉ có ở Ecuador.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Montúfar, R. & Pitman, N. 2003. Verbesina mameana. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

Verbesina
Thực vật Ecuador


title: Hydropsyche leonardi

text:
Hydropsyche leonardi là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Hydropsyche


title: Heliopetes macaira

text:
Turk's-cap White-Skipper  (Heliopetes macaira) là một loài bướm ngày thuộc họ Hesperiidae. Nó được tìm thấy ở miền nam Texas, phía nam through Trung Mỹ to Paraguay.

Sải cánh dài 32–35 mm. There are several generations with adults on wing từ tháng 4 đến tháng 11 in miền nam Texas.

Ấu trùng ăn Malvaviscus drummondii. Adults feed on flower nectar.

Phụ loài
Heliopetes macaira macaira (Arizona, Mexico, Guatemala, Panama, Venezuela)
Heliopetes macaira orbigera (Brazil, Bolivia)

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
Butterflies và Moths of North America

Heliopetes


title: Phương trình bậc ba

text:
Trong đại số, một phương trình bậc ba có một biến là một biểu thức có dạng:

trong đó  khác 0.

Lời giải của đẳng thức này được gọi là các không điểm của hàm số bậc ba được định nghĩa bởi vế trái của biểu thức. Nếu tất cả những hệ số a, b, c và d của phương trình là số thực, thì nó có ít nhất 1 không điểm (điều này đúng với mọi phương trình bậc lẻ). Tất cả các không điểm của phương trình bậc ba có thể được tìm ra bằng những cách sau:

 Phương pháp đại số, nghĩa là chúng có thể được biểu thị bằng một công thức bậc ba liên quan đến bốn hệ số, bốn phép tính số học cơ bản và căn bậc hai, căn bậc ba. (Điều này cũng đúng với phương trình bậc hai và bậc bốn, nhưng không đúng với phương trình bậc cao hơn, theo định lý Abel-Ruffini).
 Phương pháp lượng giác, các phép gần đúng bằng số của các giá trị căn có thể được tìm thấy bằng cách sử dụng các thuật toán tìm nghiệm như phương pháp của Newton.

Các hệ số không cần thiết phải là số thực. Các nghiệm của phương trình bậc ba không nhất thiết phải thuộc cùng trường với hệ số. Ví dụ, một số phương trình bậc ba với hệ số hữu tỉ có nghiệm là số vô tỉ (hay thậm chí là số phức).

Lịch sử
Phương trình bậc ba được đề cập lần đầu tiên bởi nhà toán học Ấn Độ cổ Jaina khoảng giữa năm 400 TCN và 200 CN.

Nhà toán học Ba-tư Omar Khayyám (1048–1123) đã công bố việc giải phương trình bậc ba nhờ giao của một tiết diện co-nic với đường tròn. Ông công bố rằng lời của y có thể dùng để cho các lời giải số nhờ các bảng lượng giác.

Sau này vào thế kỷ XVI, nhà toán học người Ý Scipione del Ferro (1465-1526) đã tìm ra cách giải một lớp các phương trình bậc ba dạng  với . Thực ra, mọi phương trình bậc ba có thể đưa về dạng này. Tuy nhiên có thể dẫn đến căn bậc hai của những số âm, điều bấy giờ chưa giải quyết được. Del Ferro giữ kín điều này cho đến trước khi ông chết mới nói cho học trò ông là sinh viên Antonio Fiore.

Vào 1530, Niccolo Tartaglia (1500-1557) tiếp nhận hai bài toán trong phương trình bậc ba từ Zuanne da Coi và công bố ông đã giải được chúng. Ông nhận lời thách thức của Fiore, và từ đó dấy lên cuộc cãi vã giữa hai người. Mỗi người hàng ngày đặt một số tiền và đưa ra một số bài toán cho đối thủ giải. Ai giải được nhiều bài toán hơn trong 30 ngày thì nhận tất cả số tiền.

Tartaglia khi giải quyết các biểu thức trong dạng , đã đề xuất một phương pháp tổng quát hơn. Fiore phải giải quyết các vấn đề trong dạng  khó hơn và Tartaglia đã thắng cuộc.

Sau này, Tartaglia được Gerolamo Cardano (1501-1576) thuyết phục tiết lộ bí mật của cách giải phương trình bậc ba. Tartaglia đã đặt điều kiện yêu cầu Cardano không tiết lộ nó. Ít năm sau, Cardano hiểu được công trình của Ferro và vi phạm lời hứa khi công bố phương pháp Tartaglia trong cuốn sách của ông nhan đề Ars Magna (1545) với lời ca ngợi dành cho Tartaglia.

Với trường hợp đặc biệt là số  âm, người ta hay dùng phương pháp lượng giác để giải quyết nó, tuy vậy, đây là phương pháp không đại số và nghiệm tính ra vẫn là gần đúng do phải sử dụng các hàm số  và . Và công thức đại số cho nghiệm tổng quát vẫn chưa thể hoàn thiện. (Công thức đại số nghiệm tổng quát là công thức tìm ra nghiệm của phương trình tổng quát mà chỉ dùng hữu hạn lần 6 phép toán cơ bản là cộng (), trừ (), nhân (), chia (:), lũy thừa (^) và khai căn (√)).

Thông thường. trong toán học sơ cấp, các hệ số  là các số thực. Tuy nhiên đa số lý thuyết cũng đúng nếu các hệ số lấy trong môi trường số phức (x thuộc C). Ta luôn giả sử rằng  ≠ 0. Có thể giải được một phương trình bậc ba bằng căn thức.

Phương pháp Cardano
Nghiệm của phương trình có thể tìm được bằng phương pháp sau, đề xuất bởi Scipione del Ferro và Niccolò Tartaglia, công bố bởi Gerolamo Cardano năm 1545.

Trước tiên, chia phương trình cho  để đưa về dạng

Đặt  và biến đổi ta có phương trình
 trong đó   và

Nó được gọi là phương trình bậc ba suy biến.

Ta sẽ tìm các số  và  sao cho
 và

một nghiệm của nó tìm được từ việc đặt

có thể kiểm tra trực tiếp khi thay giá trị  vào (2), nhờ hằng đảng thức lập phương của nhị thức

Hệ (3) có thể giải từ phương trình thứ hai rút , ta có

Thay vào phương trình thứ nhất trong (3) ta có

Phương trình này tương đương với một phương trình bậc hai với u3. Khi giải, ta tìm được

Vì  và , ta tìm được

Chú ý rằng, có sáu giá trị  tìm được từ (4), vì có hai căn bậc ba ứng với hai dấu (), và mỗi căn bậc ba có ba giá trị (một giá trị thực và hai tích của nó với ). Tuy nhiên, dấu của các căn phải chọn sao cho khi tính , không gặp trường hợp chia cho không. Thứ nhất, nếu , thì chọn dấu của căn bậc hai sao cho , ví dụ . Thứ hai, nếu , thì ta có .

Phương pháp tổng hợp và lượng giác tìm nghiệm thực cho mọi trường hợp

Đây là phần tóm tắt kết quả bài giải phương trình bậc ba:

(Lưu ý là các kết quả của lượng giác này chỉ ở trong môi trường radian)

Đặt các giá trị:

1) Nếu

1.1) : Phương trình có ba nghiệm

1.2) : Phương trình có một nghiệm duy nhất

2) Nếu :
2.1) : Phương trình có một nghiệm bội

2.2) : Phương trình có một nghiệm duy nhất

3) Nếu : Phương trình có một nghiệm duy nhất

Chú thích

Liên kết ngoài

Phương trình đại số
Đa thức
Đại số sơ cấp
Phương trình


title: Ý chí tự do

text:
Ý chí tự do là khả năng lựa chọn giữa các con đường hành động có thể mà không bị cản trở.

Ý chí tự do được liên kết chặt chẽ với các khái niệm về trách nhiệm đạo đức, khen ngợi, khả năng phạm tội, tội lỗi và các bản án khác chỉ áp dụng cho các hành động được tự do lựa chọn. Nó cũng được kết nối với các khái niệm về lời khuyên, thuyết phục, cân nhắc và cấm đoán. Theo truyền thống, chỉ những hành động được tự do ý chí mới được coi là tín dụng xứng đáng hoặc đổ lỗi. Cho dù tự do sẽ tồn tại, nó là gì và những tác động của việc nó có tồn tại hay không là một trong những cuộc tranh luận dài nhất về triết học và tôn giáo.

Một số ý chí tự do quan niệm là khả năng đưa ra lựa chọn trong đó kết quả không được xác định bởi các sự kiện trong quá khứ. Chủ nghĩa quyết định cho thấy rằng chỉ có một khóa học của các sự kiện là có thể, không phù hợp với sự tồn tại của ý chí tự do do đó được hình thành. Triết học Hy Lạp cổ đại đã xác định vấn đề này, vẫn là một trọng tâm chính của cuộc tranh luận triết học. Quan điểm cho rằng quan niệm ý chí tự do như không phù hợp với định mệnh được gọi incompatibilism và bao gồm cả chủ nghĩa tự do siêu hình (tuyên bố rằng định mệnh là sai và do đó ý chí tự do là có thể) và định mệnh cứng (tuyên bố rằng định mệnh là đúng và do đó ý chí tự do sẽ không là khả thi). Chủ nghĩa không tương thích cũng bao hàm chủ nghĩa không tương thích cứng, không chỉ có tính quyết định mà còn phủ nhận nó không phù hợp với ý chí tự do và do đó, ý chí tự do là không thể đối với bất kỳ trường hợp nào có thể liên quan đến chủ nghĩa quyết định.

Ngược lại, những người theo chủ nghĩa tương hợp cho rằng ý chí tự do là tương thích với định mệnh. Một số người đồng hương thậm chí cho rằng chủ nghĩa quyết định là cần thiết cho ý chí tự do, lập luận rằng sự lựa chọn liên quan đến sự ưu tiên cho một quá trình hành động khác, đòi hỏi ý thức về cách lựa chọn sẽ xuất hiện. Do đó, những người theo thuyết tương đối coi cuộc tranh luận giữa những người theo chủ nghĩa tự do và những người quyết định cứng rắn về ý chí tự do so với chủ nghĩa quyết định là một vấn đề nan giải giả. Các nhà tương thích khác nhau đưa ra các định nghĩa rất khác nhau về ý nghĩa của "ý chí tự do" và do đó tìm ra các loại ràng buộc khác nhau có liên quan đến vấn đề này. Những người đồng hương cổ điển coi ý chí tự do không gì khác hơn là tự do hành động, xem xét một ý chí tự do chỉ đơn giản là nếu có một người muốn làm điều ngược lại, người ta có thể làm khác mà không gặp trở ngại vật lý. Thay vào đó, những người đồng hương đương thời xác định ý chí tự do là một năng lực tâm lý, chẳng hạn như hướng hành vi của một người theo cách phản ứng với lý trí, và vẫn còn nhiều quan niệm khác nhau về ý chí tự do, mỗi người đều có chung mối quan tâm, chỉ chia sẻ đặc điểm chung là không tìm thấy khả năng quyết định một mối đe dọa đối với khả năng của ý chí tự do.

Trong triết học phương Tây

Các câu hỏi cơ bản là liệu chúng ta có kiểm soát hành động của mình không, và nếu vậy, loại kiểm soát nào và ở mức độ nào. Những câu hỏi này có trước các người theo chủ nghĩa khắc kỷ Hy Lạp đầu tiên (ví dụ, Chrysippus), và một số nhà triết học hiện đại đã nói nhiều về sự thiếu tiến bộ trong tất cả các thế kỷ này.

Một mặt, con người có ý thức tự do mạnh mẽ, điều này khiến chúng ta tin rằng chúng ta có ý chí tự do. Mặt khác, một cảm giác tự do trực giác sẽ có thể bị nhầm lẫn.

Thật khó để dung hòa bằng chứng trực quan rằng các quyết định có ý thức có hiệu quả nhân quả với quan điểm rằng thế giới vật lý có thể được giải thích hoàn toàn bằng luật vật lý. Xung đột giữa tự do cảm nhận trực giác và luật tự nhiên phát sinh khi đóng cửa nguyên nhân hoặc xác định vật lý (chủ nghĩa xác định danh nghĩa) được khẳng định. Với việc đóng cửa nhân quả, không có sự kiện vật lý nào có nguyên nhân ngoài phạm vi vật lý và với tính xác định vật lý, tương lai được xác định hoàn toàn bởi các sự kiện trước đó (nguyên nhân và kết quả).

Câu đố về việc hòa giải 'ý chí tự do' với một vũ trụ xác định được gọi là vấn đề của ý chí tự do hoặc đôi khi được gọi là vấn đề nan giải của chủ nghĩa quyết định. Vấn đề nan giải này cũng dẫn đến một tình huống khó xử về đạo đức: câu hỏi về cách phân công trách nhiệm cho các hành động nếu chúng được gây ra hoàn toàn bởi các sự kiện trong quá khứ.

Một cách tiếp cận khác cho vấn đề nan giải là của những người theo chủ nghĩa không tương thích, cụ thể là, nếu thế giới mang tính quyết định, thì cảm giác của chúng ta rằng chúng ta có thể tự do lựa chọn một hành động chỉ đơn giản là một ảo ảnh. Chủ nghĩa tự do siêu hình là hình thức của chủ nghĩa không tương xứng, cho rằng chủ nghĩa quyết định là sai lầm và ý chí tự do là có thể (ít nhất là một số người có ý chí tự do). Quan điểm này được liên kết với các công trình phi vật chất, bao gồm cả thuyết nhị nguyên truyền thống, cũng như các mô hình hỗ trợ các tiêu chí tối thiểu hơn; chẳng hạn như khả năng phủ quyết một cách có ý thức một hành động hoặc cạnh tranh mong muốn. Tuy nhiên, ngay cả với chủ nghĩa không xác định vật lý, các lập luận đã được đưa ra chống lại chủ nghĩa tự do ở chỗ khó có thể gán Origination (trách nhiệm cho các lựa chọn không xác định "tự do").

Ý chí tự do ở đây chủ yếu được đối xử với chủ nghĩa quyết định vật lý theo nghĩa chặt chẽ của chủ nghĩa quyết định danh nghĩa, mặc dù các hình thức quyết định khác cũng liên quan đến ý chí tự do. Ví dụ, chủ nghĩa quyết định logic và thần học thách thức chủ nghĩa tự do siêu hình với các ý tưởng về định mệnh và số phận, và chủ nghĩa quyết định sinh học, văn hóa và tâm lý nuôi dưỡng sự phát triển của các mô hình tương hợp. Các lớp tương thích riêng biệt và không tương thích thậm chí có thể được hình thành để đại diện cho những điều này.

Dưới đây là những lập luận cổ điển dựa trên tình huống khó xử và nền tảng của nó.

Chủ nghĩa không tương thích
Chủ nghĩa không tương thích là vị trí mà ý chí tự do và chủ nghĩa quyết định không tương thích về mặt logic, và câu hỏi lớn liên quan đến việc mọi người có tự do hay không là do đó liệu hành động của họ có được xác định hay không. "Những người quyết định cứng", chẳng hạn như d'Holbach, là những người không tương xứng chấp nhận chủ nghĩa quyết định và từ chối ý chí tự do. Ngược lại, " những người theo chủ nghĩa tự do siêu hình ", như Thomas Reid, Peter van Inwagen, và Robert Kane, là những người không tương xứng chấp nhận ý chí tự do và từ chối chủ nghĩa quyết định, giữ quan điểm rằng một hình thức bất định nào đó là đúng. Một quan điểm khác là những người không tương xứng cứng, nói rằng ý chí tự do không tương thích với cả chủ nghĩa quyết định và chủ nghĩa không xác định.

Lập luận truyền thống cho chủ nghĩa không tương xứng dựa trên " máy bơm trực giác ": nếu một người giống như những thứ máy móc khác được xác định trong hành vi của họ như đồ chơi gió, bóng bi-a, con rối hoặc robot, thì mọi người không được có ý chí tự do. Lập luận này đã bị từ chối bởi những người đồng hương như Daniel Dennett với lý do, ngay cả khi con người có điểm chung với những điều này, vẫn có thể và có thể tin rằng chúng ta khác với những đối tượng như vậy theo những cách quan trọng.

Một lập luận khác cho chủ nghĩa không tương thích là "chuỗi nhân quả". Chủ nghĩa không tương thích là chìa khóa cho lý thuyết duy tâm về ý chí tự do. Hầu hết những người không tương xứng đều bác bỏ ý kiến cho rằng tự do hành động chỉ đơn giản là trong hành vi "tự nguyện". Thay vào đó, họ nhấn mạnh rằng ý chí tự do có nghĩa là ai đó phải là nguyên nhân "tối thượng" hoặc "khởi nguồn" cho hành động của anh ta. Họ phải là nguyên nhân, trong cụm từ truyền thống. Chịu trách nhiệm về lựa chọn của một người là nguyên nhân đầu tiên của những lựa chọn đó, trong đó nguyên nhân đầu tiên có nghĩa là không có nguyên nhân trước đó của nguyên nhân đó. Do đó, lập luận là nếu một người có ý chí tự do, thì họ là nguyên nhân cuối cùng của hành động của họ. Nếu tính xác định là đúng, thì tất cả các lựa chọn của một người là do các sự kiện và sự kiện nằm ngoài sự kiểm soát của họ. Vì vậy, nếu mọi thứ ai đó làm là do các sự kiện và sự kiện nằm ngoài tầm kiểm soát của họ, thì họ không thể là nguyên nhân cuối cùng của hành động của họ. Do đó, họ không thể có ý chí tự do. Lập luận này cũng đã được thách thức bởi các nhà triết học đồng hương khác nhau.

Một lập luận thứ ba cho chủ nghĩa không tương xứng đã được Carl Ginet đưa ra vào những năm 1960 và đã nhận được nhiều sự chú ý trong văn học hiện đại. Đối số đơn giản chạy dọc theo các dòng này: nếu tính xác định là đúng, thì chúng ta không kiểm soát được các sự kiện trong quá khứ xác định trạng thái hiện tại của chúng ta và không kiểm soát các quy luật tự nhiên. Vì chúng ta không thể kiểm soát những vấn đề này, chúng ta cũng không thể kiểm soát được hậu quả của chúng. Vì các lựa chọn và hành động hiện tại của chúng tôi, theo chủ nghĩa quyết định, là hậu quả cần thiết của quá khứ và quy luật tự nhiên, nên chúng tôi không kiểm soát được chúng và do đó, không có ý chí tự do. Điều này được gọi là đối số hệ quả. Peter van Inwagen nhận xét rằng C. D. Broad có phiên bản tranh luận về hậu quả ngay từ những năm 1930.

Khó khăn của lập luận này đối với một số người đồng hương nằm ở chỗ nó đòi hỏi sự bất khả thi mà người ta có thể đã chọn ngoài người khác. Ví dụ, nếu Jane là một người thích cạnh tranh và cô ấy chỉ ngồi xuống ghế sofa, thì cô ấy cam kết với tuyên bố rằng cô ấy có thể vẫn đứng, nếu cô ấy rất muốn. Nhưng nó xuất phát từ lập luận về hậu quả rằng, nếu Jane vẫn đứng vững, cô ấy sẽ tạo ra mâu thuẫn, vi phạm quy luật tự nhiên hoặc thay đổi quá khứ. Do đó, những người đồng hương cam kết tồn tại "những khả năng đáng kinh ngạc", theo Ginet và van Inwagen. Một câu trả lời cho lập luận này là nó tương đương với các khái niệm về khả năng và sự cần thiết, hoặc ý chí tự do gợi lên để đưa ra bất kỳ lựa chọn nào thực sự là một ảo ảnh và sự lựa chọn đã được đưa ra, không biết gì về "người quyết định" của nó. David Lewis gợi ý rằng những người đồng hương chỉ cam kết với khả năng làm điều gì đó khác đi nếu những hoàn cảnh khác nhau thực sự có được trong quá khứ.

Sử dụng T, F cho "đúng" và "sai" và ? đối với quyết định, có chính xác chín vị trí liên quan đến tính quyết định / ý chí tự do bao gồm bất kỳ hai trong số ba khả năng này:

Chủ nghĩa không tương thích có thể chiếm bất kỳ vị trí nào trong chín vị trí ngoại trừ (5), (8) hoặc (3), tương ứng với chủ nghĩa quyết định mềm. Vị trí (1) là chủ nghĩa quyết định cứng và vị trí (2) là chủ nghĩa tự do. Vị trí (1) của chủ nghĩa quyết định cứng thêm vào bảng tranh luận rằng D ngụ ý FW là không đúng sự thật, và vị trí (2) của chủ nghĩa tự do thêm vào sự tranh chấp rằng FW ngụ ý D là không đúng sự thật. Vị trí (9) có thể được gọi là chủ nghĩa không tương thích cứng nếu một người giải thích ? như ý nghĩa cả hai khái niệm có giá trị đáng ngờ. Bản thân thuyết tương đối có thể chiếm bất kỳ vị trí nào trong chín vị trí, nghĩa là không có mâu thuẫn logic giữa chủ nghĩa quyết định và ý chí tự do, và về nguyên tắc có thể đúng hoặc sai. Tuy nhiên, ý nghĩa phổ biến nhất gắn liền với thuyết tương đồng là một số dạng xác định là đúng và chúng ta có một số dạng của ý chí tự do, vị trí (3).

Đọc thêm
 Bischof, Michael H. (2004). Kann ein Konzept der Willensfreiheit auf das Prinzip der alternativen Möglichkeiten verzichten? Harry G. Frankfurts Kritik am Prinzip der alternativen Möglichkeiten (PAP). In: Zeitschrift für philosophische Forschung (ZphF), Heft 4.
 Dennett, Daniel C. (2003). Freedom Evolves. New York: Viking Press ISBN 0-670-03186-0
 Epstein J.M. (1999). Agent Based Models and Generative Social Science. Complexity, IV (5).
 Gazzaniga, M. & Steven, M.S. (2004) Free Will in the 21st Century: A Discussion of Neuroscience and Law, in Garland, B. (ed.) Neuroscience and the Law: Brain, Mind and the Scales of Justice, New York: Dana Press, ISBN 1-932594-04-3, pp51–70.
 Goodenough, O.R. (2004) Responsibility and punishment, Philosophical Transactions of the Royal Society: Biological Sciences (Special Issue: Law and the Brain), 359, 1805–1809.
 Hofstadter, Douglas. (2007) I Am A Strange Loop. Basic Books. ISBN 978-0-465-03078-1
 Kane, Robert (1998). The Significance of Free Will. New York: Oxford University Press ISBN 0-19-512656-4
 Lawhead, William F. (2005). The Philosophical Journey: An Interactive Approach. McGraw-Hill Humanities/Social Sciences/Languages ISBN 0-07-296355-7.
 Libet, Benjamin; Anthony Freeman; and Keith Sutherland, eds. (1999). The Volitional Brain: Towards a Neuroscience of Free Will. Exeter, UK: Imprint Academic. Collected essays by scientists and philosophers.
 Morris, Tom Philosophy for Dummies. IDG Books ISBN 0-7645-5153-1.
 Muhm, Myriam (2004). Abolito il libero arbitrio - Colloquio con Wolf Singer. L'Espresso 19.08.2004 http://www.larchivio.org/xoom/myriam-singer.htm
 Nowak A., Vallacher R.R., Tesser A., Borkowski W. (2000). Society of Self: The emergence of collective properties in self-structure. Psychological Review. 107
 Schopenhauer, Arthur (1839). On the Freedom of the Will., Oxford: Basil Blackwell ISBN 0-631-14552-4.
 Van Inwagen, Peter (1986). An Essay on Free Will. New York: Oxford University Press ISBN 0-19-824924-1.
 Velmans, Max (2003) How Could Conscious Experiences Affect Brains? Exeter: Imprint Academic ISBN 0-907845-39-8.
 Wegner, D. (2002). The Illusion of Conscious Will. Cambridge: Bradford Books
 Williams, Clifford (1980). Free Will and Determinism: A Dialogue. Indianapolis: Hackett Publishing Co.

Xem thêm
Chủ nghĩa tự nhiên (triết học)

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Stanford Encyclopedia of Philosophy entries:
 "Free Will"
 "Incompatibilism"
 "Divine Foreknowledge and Free Will"
 "Free Will" by Galen Strawson in Routledge Encyclopedia of Philosophy
 "Free Will" in Catholic Encyclopedia
 The Determinism and Freedom Philosophy Website edited by Ted Honderich
  History of the Free Will Problem by Bob Doyle
 MSNBC article on recent Free will research

Thần học

Quan hệ nhân quả
Siêu hình học
Triết học tôn giáo
Hành động
Khái niệm trong luân lý học
Triết lý của cuộc sống
Quan niệm trong siêu hình học


title: Ostalbkreis

text:
Ostalbkreis là một huyện (Kreis) ở phía Đông bang Baden-Württemberg, Đức.

Biểu trưng

Xã và đô thị

Chú thích

Tham khảo

Official website (German)

Stuttgart (vùng)
Huyện của bang Baden-Württemberg
Ostalb (huyện)


title: Eumetula dilecta

text:
Eumetula dilecta là một loài ốc biển, động vật chân bụng trong họ Cerithiopsidae, được tìm thấy ở miền Nam cực waters.

Nó được Thiele mô tả năm 1912.

mô tả
Độ dài vỏ lớn nhất ghi nhận được là 5 mm.

Môi trường sống
Độ sâu nhỏ nhất ghi nhận được là 94 m. Độ sâu lớn nhất ghi nhận được là 600 m.

Chú thích

Tham khảo

Eumetula
Động vật được mô tả năm 1912


title: Lasioglossum clarum

text:
Lasioglossum clarum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Nurse mô tả khoa học năm 1902.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1902


title: Agabus oblongulus

text:
Agabus oblongulus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Fall miêu tả khoa học năm 1922.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Agabus


title: Pyrrhalta longipilosa

text:
Pyrrhalta longipilosa là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Chen miêu tả khoa học năm 1942.

Chú thích

Tham khảo

Pyrrhalta


title: Paraná (bang)

text:
Paraná là một bang của Brasil, toạ lạc ở phía nam quốc gia này, phía bắc giáp bang São Paulo, phía đông giáp Đại Tây Dương, phía nam giáp bang Santa Catarina và tỉnh Misiones của Argentina, phía tây giáp Mato Grosso do Sul và tỉnh Canindeyú của Paraguay, với sông Paraná là đường biên giới phía tây. Bị cắt ngang bởi Tropic of Capricorn, Paraná có phần còn lại của rừng araucaria, là một trong những rừng bán nhiệt đới quan trọng nhất thế giới. Tại biên giới với Argentina và vườn quốc gia Iguaçu, là địa điểm thu hút du khách quan trọng. Cách đó 40 km tại biên giới với Paraguay là đập nước lớn nhất thế giới Hidroelétrica de Itaipu. Thủ phủ bang là Curitiba, ngoài ra có Ilha do Mel, kề khu vực lịch sử Paranaguá, là một địa điểm thu hút khách du lịch sinh thái.
bang có diện tích 199.314,9 km2, dân số 10,21 triệu người (năm 2005).

Chú thích

Liên kết

  Official Website
 Brazilian Tourism Portal
  Official Hotel Guide

Bang của Brasil


title: Parasynegia

text:
Parasynegia là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Baptini


title: Agrotis baliopa

text:
Agrotis baliopa là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó là loài đặc hữu của Maui, Đông Maui và Hawaii.

Liên kết ngoài
Organisms of Hawaii

Chú thích

B
Động vật được mô tả năm 1899
Loài đặc hữu của Hawaii


title: Nomada koikensis

text:
Nomada koikensis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Tsuneki mô tả khoa học năm 1973.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1973


title: Amara celiana

text:
Amara celiana là một loài bọ cánh cứng trong chi Amara thuộc họ Carabidae.

Chú thích

Tham khảo

celiana


title: Phyllonorycter troodi

text:
Phyllonorycter troodi là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Loài này có ở Cộng hòa Síp.

Ấu trùng ăn Quercus alnifolia species. Chúng có thể ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Phyllonorycter


title: Agabus conspersus

text:
Agabus conspersus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Marsham miêu tả khoa học năm 1802.

Hình ảnh

Chú thích

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Agabus


title: Rana moluccana

text:
Rana moluccana là một loài ếch trong họ Ranidae. Chúng là loài đặc hữu của Indonesia.

Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đầm nước ngọt, đầm nước ngọt có nước theo mùa, vườn nông thôn, và các khu rừng trước đây bị suy thoái nặng nề.

Hình ảnh

Tham khảo

 Richards, S. & Iskandar, D. 2004. Rana moluccana. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Động vật lưỡng cư Indonesia
Rana
Động vật đặc hữu Indonesia


title: Caloptilia ovatiella

text:
Caloptilia ovatiella là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Hoa Kỳ (California).

Ấu trùng ăn Malosma laurina, Rhus integrifolia và Rhus ovata. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
mothphotographersgroup

Caloptilia


title: Aigle (huyện)

text:
Aigle là một huyện thuộc bang Vaud, Thụy Sĩ.
Huyện này có các đô thị sau:

 Aigle
 Bex
 Chessel
 Corbeyrier
 Gryon
 Lavey-Morcles
 Leysin
 Noville
 Ollon
 Ormont-Dessous
 Ormont-Dessus
 Rennaz
 Roche
 Villeneuve
 Yvorne

Tham khảo

Huyện của Thụy Sĩ


title: Tước hiệu quý tộc châu Âu

text:
Hệ thống đẳng cấp quý tộc và hoàng gia châu Âu được cho là bắt đầu hình thành khoảng từ thời Hậu kỳ cổ đại đến thời Trung cổ, sau khi Đế chế Tây La Mã bước vào quá trình sụp đổ và tan rã thành nhiều vùng lãnh thổ có mức độ chủ quyền khác nhau. Theo dòng lịch sử, vị trí xếp hạng giữa các tước vị có thể thay đổi theo giai đoạn lịch sử và phạm vi lãnh thổ (ví dụ: tước vị Hoàng thân trong một số thời kỳ có thể xem như ngang với tước vị Đại công tước). Dưới đây cung cấp một phân loại đối chiếu giữa các tước vị quý tộc và hoàng gia châu Âu, nhằm so sánh tương đương cũng như những khác biệt giữa chúng.

Quân chủ
Trong tiếng Việt, "quân chủ" là một từ Hán - Việt bắt nguồn từ chữ Hán (君主) hàm ý chỉ nhà cai trị tối cao trong vùng lãnh thổ trên thực tế, bao gồm cả thẩm quyền cai trị độc tài và quyền tài phán chủ quyền lãnh thổ đó. "Vua", một từ thuần Việt khác được sử dụng phổ biến, cũng mang ý nghĩa tương tự. Tuy nhiên, "vua" được giới hạn cụ thể hơn đối với các tước vị như Hoàng đế hay Quốc vương trên thực tế mà không bao gồm hàm ý ở các lãnh chúa cai trị mang tước vị thấp hơn.

Trong tiếng Anh, từ monarch có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp μονάρχης (monárkhēs, "nhà cai trị độc tôn"). Một từ khác cũng được xem là gần tương đương là sovereign có nguồn gốc từ tiếng Latin superānus, có nghĩa là "bậc thượng tôn", "cao quý".

Dưới đây liệt kê một số tước vị quân chủ thượng tôn tương đương Hoàng đế hoặc Quốc vương ở Đông Á. Hầu hết là những tước vị cai trị thực tế và có chủ quyền, dù trong một số thời điểm lịch sử, tước vị tự xưng không bao gồm chủ quyền trên lãnh thổ tuyên bố. Như trường hợp Đức hoàng giữ tước vị Hoàng đế của Đế quốc Đức, kiêm Quốc vương Phổ, tuy nhiên vẫn tồn tại các vương quốc chủ quyền với các quốc vương độc lập liên minh trong đế quốc như Vương quốc Württemberg hoặc Vương quốc Bayern.

Vương công
Một số trường hợp tước vị bậc thấp hơn (như Hoàng thân hoặc Đại công tước) nhưng có bao gồm quyền cai trị trên lãnh thổ có chủ quyền, cũng được xếp trong đề mục này.

Dưới đây là danh sách các tước hiệu quý tộc Âu châu theo thứ tự từ cao đến thấp:

Đại công tước
Áo: Tất cả các vương tử của dòng dõi Habsburg và Habsburg-Lothringen đều có tước hiệu là Đại công tước Áo (tiếng Anh: Archduke, tiếng Đức: Erzherzog).
Nga: Trước kia các nhà cai trị lãnh địa Nga chỉ có quyền lực hạn chế như các lãnh chúa địa phương, thường được chuyển ngữ tước hiệu là Vương công (Князь), một số lãnh chúa có quyền lực ảnh hưởng trên các lãnh chúa khác được gọi là Đại vương công (Великий князь - Velikiy Knyaz, tiếng Anh: Grand Duke hoặc Great Prince, tiếng Đức: Großfürst). Năm 1547 Đại vương công Moskva là Ivan Hung đế (Иван Грозный, Ivan IV) xưng là "Sa hoàng" (Царь) để khẳng định vị trí đặc biệt hơn hẳn các đại vương công khác. Danh hiệu đó đặt Ivan IV ngang hàng với các vua chúa châu Âu, coi như ông là kế thừa các hoàng đế Đông La Mã ngày xưa. Các tước hiệu Великий князь và Князь dần dà chỉ còn danh nghĩa, dùng để chỉ những thành viên không nắm quyền cai trị trong Hoàng gia Nga, từ đó được chuyển ngữ lại thành Đại công tước (Великий князь) và Công tước (Князь - Knyaz, tiếng Anh: Prince, tiếng Đức: Fürst). Từ khi triều đình Aleksandr III (1881-1894) cải cách lại thì chỉ những người trực hệ của Nga hoàng mới được phép dùng tước hiệu là Đại công tước, những người hoàng thân khác chỉ được phép có tước hiệu là Công tước
Luxembourg: Hiện nay tước hiệu quân chủ Đại công quốc Luxembourg là Đại công tước Luxembourg.

Công tước
Đức: Công tước là một trong những tước hiệu cao nhất trong hệ thống quý tộc ở Đức. Trong thời kỳ của đế quốc La Mã Thần thánh, Công tước là những người trị vì lãnh thổ sau các vua và hoàng đế. Trong thời Hậu trung cổ các Herzog (công tước), Landgraf, Markgraf và Pfalzgraf (hầu tước) đều thuộc về giai cấp Fursjt. Tuyển hầu tước (tiếng Anh: Elector, tiếng Đức: Kurfürst) là những người trong đẳng cấp này được tuyển lựa ra để bầu hoàng đế La Mã Thần thánh.

Tử tước
Anh: hệ thống quý tộc của Anh không có tước hiệu Count; tương đương của tước hiệu này được gọi là Earl. Nếu được phong tước thì con của Count sẽ được gọi là tử tước Viscount.(Là danh hiệu thấp nhất trong tước vị quý tộc dòng chính thống.)
Ngoài ra còn có các tước vị đặc cách như: Đại công tước(con cháu hoàng tộc) cao nhất; Thánh tước và công tước cùng bậc địa vị; Hầu tước, Phiên hầu tước, Hậu tước cùng bậc địa vị, ngoài ra còn có Bạch tước....

Ghi chú
Hoàng tử, Hoàng nữ, Vương tử, Vương nữ, Vương phi, Vương thân, không phải là tước hiệu để phong, mà là danh từ chỉ quan hệ thân thích với quốc vương hoặc hoàng đế.
Hiện nay có ba quốc gia ở châu Âu được gọi là Công quốc: Andorra, Monaco và Liechtenstein. Monaco và Liechtenstein do Vương công đứng đầu, còn Andorra do Tổng thống Pháp và Giám mục xứ Urgel (Tây Ban Nha) cùng lãnh đạo.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Chế độ quân chủ Anh: Trang web chính thức
Bảng chú giải thuật ngữ về các tước hiệu Cao quý, Quý tộc, Hoàng gia và Quân chủ

Tước hiệu quý tộc


title: Haparanda (đô thị)

text:
Đô thị Haparanda (Haparanda kommun) là một đô thị ở hạt Norrbotten, phía bắc Thụy Điển. Thủ phủ là thị xã Haparanda (tiếng Phần Lan:Haaparanta)

Năm 1967, thành phố Haparanda đã được sáp nhập với các đô thị nông nghiệp Karl Gustav và Nedertorneå. Ở Thụy Điển, Haparanda giáp các đô thị Övertorneå về phía bắc và Kalix về phía tây.

Haparanda nằm ở phía tây nơi sông Torne đổ vào vịnh Bothnia. Bên kia sông là thị xã Tornio thuộc Phần Lan (Torneå trong tiếng Thụy Điển).

Các đơn vị dân số
 Haparanda (thủ phủ)
 Karungi
 Sekarö

Tham khảo

Liên kết ngoài
Haparanda - Tornio Trang mạng du lịch chính thức

Đô thị Thụy Điển
Đô thị hạt Norrbotten


title: Pentace exima

text:
Pentace exima là một loài thực vật có hoa thuộc họ Malvaceae theo nghĩa rộng (sensu lato) hoặc Tiliaceae.
Loài này chỉ có ở Malaysia bán đảo.

Chú thích

Tham khảo
 Chung, R.C.K. 1998. Pentace exima. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

Pentace
Thực vật Malaysia
Thực vật dễ tổn thương


title: Chemenot

text:
Chemenot là một xã của tỉnh Jura, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Jura

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Jura


title: Đỗ Phát

text:
Tiến sĩ Đỗ Phát (1813-1883), quê làng Quần Anh Hạ-Chân Ninh-Thiên Trường (Nam Định), là Doanh điền sứ Nam Định. Ông đỗ Đệ tam giáp tiến sĩ xuất thân khóa Quý Mão (1843) triều Thiệu Trị. Ông tham gia phong trào kháng chiến chống Pháp ngay từ khi thực dân Pháp xâm lược Bắc kỳ lần thứ nhất (1873), cùng với Hoàng giáp Phạm Văn Nghị, Tiến sĩ Doãn Khuê và sĩ phu yêu nước Nguyễn Mậu Kiến. Ông là thầy giáo của các vua nhà Nguyễn là: Thành Thái và Duy Tân. Ông là Doanh điền sứ Nam Định: khai hoang lấn biển lập nên ba xã: Hải Đông, Hải Tây, Hải Quang của huyện Hải Hậu.

Tham khảo

Người Nam Định
Quan lại nhà Nguyễn
Nhà giáo Việt Nam
Nghĩa quân chống Pháp
Tiến sĩ nhà Nguyễn