title: Muscat

text:
Muscat (,  ) là thủ đô và thành phố lớn nhất của Oman. Đây cũng là thủ phủ của tỉnh Muscat. Theo Trung tâm Thống kê và Thông tin Quốc gia (NCSI), tổng dân số của tỉnh Muscat đạt 1,56 triệu vào 2015. Vùng đô thị trải rộng trên diện tích khoảng . Đã là một hải cảng mua bán quan trọng giữa phương đông và tây từ đầu thế kỷ thứ nhất, trong lịch sử, Muscat được cai trị bởi nhiều bộ tộc bản xứ cũng như các lực lượng ngoại bang gồm Đế quốc Ba Tư, Đế quốc Bồ Đào Nha và Đế quốc Ottoman. Là một thế lực quân sự khu vực vào thế kỷ 18, ảnh hưởng của Muscat mở rộng đến xa tận Đông Phi và Zanzibar. Như một thành phố cảng nổi bật trong vịnh Oman, Muscat thu hút những thương gia và người dân nước ngoài như người Ba Tư và người Baloch. Từ khi Sultan Qaboos bin Said lên ngôi năm 1970, Muscat đã trải qua sự phát triển sơ sở hạ tầng nhanh chóng với nền kinh tế dựa trên giao thương và dầu mỏ.

Dãy núi Tây Al Hajar gập ghềnh đại diện phong cảnh Muscat. Thành phố nằm bên biển Ả Rập dọc vịnh Oman và gần với eo biển Hormuz. Những căn nhà trắng thấp là điển hình cho cảnh quan đô thị của Muscat.

Khí hậu
Muscat có khí hậu sa mạc nóng (phân loại khí hậu Köppen BWh).

Tham khảo

Đọc thêm

 omancensus.net (PDF)
 2010 Preliminary Results (PDF)

Liên kết ngoài

 Ministry of Foreign Affairs
 Official Ministry Of Tourism site
 omancensus.net (PDF)

Thủ đô của châu Á
Khu dân cư ở tỉnh Muscat
Khởi đầu thế kỷ 2
Thành phố ven biển ở Oman
Thành phố cảng bán đảo Ả Rập
Vịnh Oman
Cựu thuộc địa của Bồ Đào Nha


title: Tống Triết Tông

text:
Tống Triết Tông (chữ Hán: 宋哲宗, 4 tháng 1, 1077 - 23 tháng 2, 1100), húy Triệu Hú (趙煦), là vị Hoàng đế thứ bảy của vương triều Bắc Tống trong lịch sử Trung Quốc, ở ngôi từ năm 1085 đến năm 1100, tổng 15 năm.

Năm 1085, Thần Tông qua đời, Triệu Hú khi đó mới 9 tuổi được lập làm Hoàng đế. Do ông còn nhỏ, quyền hành trong triều nằm trong tay Tuyên Nhân Cao Thái hoàng Thái hậu. Năm 1093, Thái hoàng Thái hậu băng hà, Triết Tông đích thân chấp chính. Khi biết tin Tây Hạ chuẩn bị sang xâm lược, ông đã giảm thuế ba năm và chuẩn bị phản công. Sau hơn gần 1 năm chiến đấu, quân Tống rốt cuộc cũng chiến thắng quân Tây Hạ, gây nên thanh thế lớn. Cũng vì thế mà Liêu phải nể sợ và Tây Hạ thần phục, chịu bỏ khoản cống nộp và dần dần bỏ ý định xâm lược nhà Tống. Đồng thời ông loạt bỏ các thế lực thủ cựu, trọng dụng các đại thần thuộc phe cải cách, thực hiện lại biến pháp của Vương An Thạch vốn bị xóa bỏ vào thời kỳ nhiếp chính của tổ mẫu ông là Cao Thái hoàng Thái hậu.

Tống Triết Tông qua đời mà không có con nối dõi. Do vậy ngôi Hoàng đế thuộc về người em trai ruột của ông là Triệu Cát, tức là Tống Huy Tông.

Thân thế
Tống Triết Tông nguyên danh Triệu Dung (趙傭), sinh ngày 7 tháng 12 (ÂL) năm Hi Ninh thứ 9, là con trai thứ 6 của Tống Thần Tông Triệu Húc, nhưng do 5 người con trai đầu tiên của Thần Tông đều mất sớm cho nên lúc này, Triệu Hú chính là trưởng tử của Thần Tông, mẹ là Đức phi Chu thị, sau truy tôn Khâm Thành Hoàng hậu. Khi vừa được sinh ra không lâu, Triệu Dung được phong chức Kiểm giáo Thái úy, kiêm Tiết độ sứ Thiên Bình Quân, tước Quân quốc công (均國公)..

Năm 1082, ông lại được thăng làm Khai phủ nghi đồng tam ti, kiêm Tiết độ sứ Chương Vũ Quân, tiến tước Diên An Quận vương (延安郡王). Mùa xuân năm 1084, vào dịp Thần Tông cùng quần thần làm yến tiệc ở Tập Anh điện, Diên An Quận vương Dung cũng có mặt ở đó. Tuy ông còn nhỏ nhưng đã tỏ ra chững chạc, có phong thái Đế vương, quần thần hết sức khen ngợi. Năm ấy ông mới 8 tuổi.

Tháng 2 năm 1085, Thần Tông Hoàng đế bệnh nặng, không thể xử lý triều chính. Vào lúc này, con lớn nhất của Thần Tông là Triệu Dung cũng chỉ 9 tuổi, mà hai người em trai khác của Thần Tông là Triệu Hạo cùng Triệu Quân đều đương khỏe mạnh, trưởng thành, luận về Xã tắc đều xứng làm Hoàng đế. Trong lúc triều chính rối bời, quần thần là Thái Xác (蔡确), Hình Thứ (邢恕) cũng có ý lập 2 em trai kia của Thần Tông, nhưng khi hỏi hai cháu trai của Cao Thái hậu đều không dò la được tình hình, bèn quyết định ủng hộ Diên An Quận vương. Khi Thái Xác gặp Tể tướng Vương Khuê, Khuê nói:"Hoàng thượng có con trai", Thái Xác bèn nhanh chóng làm phe ủng hộ Diên An quận vương, nhằm cướp công về mình. Khi ấy Tể tướng Vương Khuê dẫn quần thần thăm bệnh Thần Tông, tâu xin lập Trữ quân và xin cho Cao Thái hậu có thể lâm triều nghe chính, Thần Tông chuẩn y. Tháng 3 ÂL, Cao Thái hậu lên triều, tuyên bố chỉ dụ lập Diên An Quận vương làm Hoàng thái tử, chính thức đổi tên là Triệu Hú.

Ngày 1 tháng 4 năm đó, Thần Tông băng hà, Thái tử tức vị Hoàng đế, tức là Tống Triết Tông. Tôn Hoàng thái hậu Cao thị làm Thái hoàng Thái hậu, lâm triều nghe chính, đồng thời tấn tôn Hoàng hậu Hướng thị làm Hoàng thái hậu, sinh mẫu là Đức phi Chu thị làm Hoàng thái phi.

Cao Thái hoàng Thái hậu nhiếp chính
Thái hoàng Thái hậu tiến phong Thượng thư Tả bộc xạ Vương Khuê làm Kì quốc công, Hoàng thúc Ung vương Hạo làm Dương vương, Tào vương làm Kinh vương, Hoàng đệ Cát làm Toại Ninh Quận vương, Tất làm Đại Ninh Quận vương, Hu làm Hàm Ninh Quận vương, Tự làm Phổ Ninh Quận vương, Văn Ngạn Bác làm Tư đồ, Vương An Thạch làm Tư không

Trước kia khi Thần Tông còn sống, đã có ý triệu dùng lại Tư Mã Quang, đến khi Triết Tông lên ngôi thì Quang mới khởi hành về kinh. Người dân trong kinh thành được tin Quang đến, hò reo vui mừng, Quang sợ bị đàn hặc nên lại về Lạc. Thái hoàng Thái hậu nghe được, sai Trương Duy Giản đến gọi về. Tư Mã Quang đề nghị triều đình mở rộng ngôn luận. Thái hoàng nghe theo, cho yết bảng ở triều đường để bá quan có việc gì thấy không tiện có thể nói; lại xuống chiếu nói về những sai sót trong chính trị thời Thần Tông và dự định sửa lại. Thái Xác biết được, liền soạn ra sáu điều cấm như phao tin thất thiệt... để xử tội và không được xá miễn. Tư Mã Quang biết được, không vừa lòng và cho rằng đó là ngăn cản lời can gián. Thái hoàng Thái hậu cũng triệu Tư Mã Quang, Lã Công Trứ, Tô Thức trở về triều.

Mùa hạ năm 1085, Thượng thư Tả bộc xạ Vương Khuê qua đời, tướng vị bỏ trống. Triều đình dùng Hữu bộc xạ Thái Xác lên giữ chức Tả bộc xạ kiêm Môn hạ Thị lang; Hàn Chẩn làm Thượng thư Hữu bộc xạ kiêm Trung thư Thị lang, Chương Đôn tri Xu mật viện, Tư Mã Quang nhận chức Môn hạ Thị lang, Lã Công Trứ Thượng thư Tả thừa. Quang dâng sớ nói rằng, tân pháp bất tiện nên sửa lại. Thái Xác cãi lại rằng chưa hết tang 3 năm thì không được đổi phép của cha, nhưng Tư Mã Quang dùng lý lẽ bác lại, bọn Thái Xác không nói gì được nữa.

Tư Mã Quang và Lã Công Trứ bãi bỏ chư xử bảo giáp, nghĩa thương, phương điền. Đầu năm 1086, các đại thần Vương Địch, Tôn Giác, Lưu Chí, Tô Triệt... liên danh hặc tội Thái Xác, Chương Đôn, Hàn Chẩn làm điều gian trá. Thái Xác bị cách chức, đày ra Trần châu. Dùng Tư Mã Quang làm Thượng thư Tả bộc xạ kiêm Môn hạ Thị lang, Lã Công Trứ làm Môn hạ Thị lang; Lý Thanh Thần và Lã Đại Phòng là Thượng thư Tả, Hữu thừa, Phạm Thuần Nhân Đồng tri Xu mật viện sự. Vương An Thạch ở Kim Lăng, nghe tin triều đình có ý bãi miễn dịch, tỏ ra bất bình và nói quan chấp chính là một bọn hồ đồ. Tháng 5 năm 1086, An Thạch qua đời.

Trong năm này dùng Văn Ngạn Bác làm Bình chương Quân quốc trọng sự, sáu ngày vào triều một lần, một tháng hai lần đến bàn việc. Tư Mã Quang bỏ Thanh Miêu pháp, Miễn dịch pháp. Các đại thần thuộc phe cải cách lần lượt bị giáng chức, trong đó Lã Huệ Khanh. Về việc bãi phép miễn dịch, Tư Mã Quang chủ trương phục hồi phép sai dịch. Tô Thức nói nên teo mộ dịch pháp những năm đầu Hi Ninh vì có 5 điều lợi, Tư Mã Quang không nghe. Phạm Thuần Nhân cũng tán đồng ý kiến của Tô Thức, nhưng rốt cục Tư Mã Quang vẫn quyết định đổi miễn dịch thành sai dịch. Tháng 11 năm đó, Tư Mã Quang qua đời, truy tặng Thái sư Ôn quốc công.

Sau khi Tư Mã Quang qua đời, Lã Công Trứ lên thay làm Đồng bình Chương quân quốc sự; Lã Đại Phòng làm Trung thư Thị lang, Lưu Chí làm Thượng thư Hữu thừa; lại phong cho Tô Thức làm Hàn lâm Học sĩ. Lúc Tư Mã Quang qua đời, trong cung đang có cuộc vui. Các đại thần muốn tới viếng, song có Trình Di phản bác bảo rằng khóc thì không hát và đề nghị không đến, Tô Thức phản bác lại, từ đó hai bên sinh ra hiềm khích với nhau, triều đình lại chia bè kết cánh mà đấu đá. Phe Tô Thức gọi là đảng Thục, phe Trình Di gọi là Đảng Lạc, phe Lưu Chí, Lương Đảo là Đảng sóc... Đầu năm 1087, nhân Tô Thức ra đề thi có ý chê trách Bách quan Hữu tư và Giám tư Thủ lệnh; bọn Giải Dịch, Chu Quang Đình hặc tội Thức phỉ báng Tiên đế. Thái hoàng Thái hậu theo ý kiến của Vương Địch và Phạm Thuần Nhân, nói Tô Thức không có ý xấu nên không bắt tội. Sau đó một lần Triết Tông lâm bệnh, Thái hoàng Thái hậu không muốn bên ngoài biết. Trình Di đem việc đó nói cho Lã Công Trứ, Công Trứ vào triều hỏi Thái hoàng Thái hậu; đình thần hặc tội Trình Di vì nói nhiều, nên Di không được giảng sách nữa mà chuyển làm Kinh Tây Quốc tử giám (1092).

Đầu năm 1089 Lã Công Trứ qua đời, Tô Thức bị bãi chức vì bị đàn hặc. Lã Đại Phòng, Phạm Thuần Nhân làm Thượng thư Tả, Hữu bộc xạ, nhưng không lâu sau Thuần Nhân bị cho là cùng phe với Thái Xác nên phải đày ra Dĩnh châu. Năm 1092, Triết Tông đã 15 tuổi. Thái hoàng Thái hậu chọn con gái các quan đại thần vào cung, rồi phong cho cháu của Mã quân Đô ngu hậu Mạnh Nguyên, năm đó 19 tuổi làm Hoàng hậu. Thái hoàng Thái hậu mệnh Thượng thư Tả bộc xạ Lã Đại Phòng làm Phụng nghênh sứ, Đồng tri Xu mật viện Phạm Thuần Nhân làm Phó, Tô Tụng làm Phát sách sứ, Vương Tông Thành làm Nạp thành sứ, Vương Tồn và Lưu Phụng Thế làm Nạp cát sứ, Lương Đảo làm Nạp thái sứ... thực hiện nghi lễ phong Hậu. Tháng 5 ÂL, Triết Tông lên điện Văn Đức làm lễ sắc phong Hoàng hậu. Thái hoàng Thái hậu bảo Hoàng hậu là người hiền thục, nhưng e là bạc phận.

Mùa hạ năm đó, dùng Tô Tụng làm Thượng thư Hữu bộc xạ kiêm Trung thư Thị lang, Tô Triệt làm Môn hạ Thị lang, Phạm Bách Lộc làm Trung thư Thị lang, Lương Đảo, Trịnh Ung làm Thượng thư Tả, Hữu thừa, Hàn Trung Ngạn Tri Xu mật viện sự, Lưu Phụng Thế làm Thiêm thư Xu mật viện sự, phục chức cho Tô Thức là Thượng thư bộ Binh kiêm Thị độc. Về tình hình đối ngoại, trong thời kì này, biên giới Tống - Hạ yên ắng hơn thời Thần Tông; người Hạ sai sứ đến xin lại phần đất bị chiếm; Thái hoàng Thái hậu trả lại 4 trại; từ đó hai nước hòa hảo trong một thời gian.

Đầu năm 1093, cựu tướng Thái Xác qua đời. Tháng sau, Tô Tụng và Phạm Bách Lộc bị bãi chức, rồi đến Lương Đảo cũng mất chức Thượng thư Tả thừa. Mùa thu năm đó, Triết Tông cất nhắc Phạm Thuần Nhân làm Thượng thư Hữu bộc xạ, trở lại tướng vị.

Tháng 9 ÂL cùng năm, Thái hoàng Thái hậu Cao thị qua đời, hưởng thọ 62 tuổi, thụy hiệu là Tuyên Nhân Thánh Liệt Hoàng hậu. Thái hoàng Thái hậu từ khi buông mành, triệu dụng danh thần, bãi bỏ tân pháp. Lâm triều 9 năm, triều đình trong sáng, người Hạ phải quy phục. Đối với người trong họ, chỉ ban nhiều của cải, không cho tham dự chính quyền, người đời sau gọi bà là Nghiêu Thuấn trong nữ giới. Sau khi Thái hoàng Thái hậu qua đời, Triết Tông có thể đích thân chấp chính.

Đích thân chấp chính
Triết Tông đích thân chấp chính từ đầu tháng 10 ÂL năm thứ 8 Nguyên Hựu (1093). Ngay sau đó, Hàn lâm Học sĩ Phạm Tổ Vũ và Lã Hi Triết, Lã Đào đều dâng sớ ủng hộ phe thủ cựu, ám chỉ các đại thần Nguyên Phong là tiểu nhân, nói chúng nhân dịp này sẽ nổi lên, phải thẳng tay trừng trị, Triết Tông không trả lời, sau đó lại dùng bọn Nội thị Nhạc Sĩ Tuyên 6 người. Có Dương Úy nhân lúc Tả tướng Lã Đại Phòng đang lo tang lễ cho Thái hậu, vào mật tâu tân pháp của Vương An Thạch làm quốc gia lớn mạnh no đủ, xin với Triết Tông kế thừa pháp chế của Tiên vương. Triết Tông theo lời Dương Úy, triệu lại các đại thần Nguyên Phong: Chương Đôn, An Đảo, Lã Huệ Khanh, Đặng Ôn Bá, Lý Thanh Thần.

Năm 1094, dùng Lý Thanh Thần làm Trung thư Thị lang, Đặng Ôn Bá Thượng thư Hữu thừa. Bãi chức hai Tể tướng Lã Đại Phòng, Phạm Thuần Nhân cùng Tô Thức, Tô Triệt, Phạm Tổ Vũ... Dùng Tăng Bố làm Đồng tri Xu mật viện sự, Thái Kinh quyền Thượng thư bộ Hộ. Tăng Bố xin khôi phục tân pháp, cải nguyên cho hợp với ý trời lòng người. Triết Tông mới đổi niên hiệu Thiệu Thánh, tỏ ý khôi phục tân pháp. Mùa hạ năm đó, tiến phong Chương Đôn làm Thượng thư Tả bộc xạ kiêm Môn hạ Thị lang, An Đôn làm Môn hạ Thị lang, Hoàng Lý Ngự sử Trung thừa. Chương Đôn cùng Thái Kinh bàn về tân pháp, quyết định theo việc cũ thời Hi Ninh, phục hồi miễn dịch pháp, miễn hành tiền, bảo giáp pháp..., bãi thập khóa cử sĩ pháp, Ngũ Lộ kinh luật thông lễ khoa, Tu quan chế cục... Bọn đại thần mới được dùng gièm pha để Triết Tông truy đoạt quan tước đã tặng cho Tư Mã Quang, Lã Công Trứ, biếm chức Lã Đại Phòng, Phạm Thuần Nhân, Lưu Chí, Tô Triệt. Chương Đôn cùng Thái Biện đề nghị mở quan chặt xác Tư Mã Quang, Lã Công Trứ; Triết Tông đem việc này nói với Hứa Tương nhưng Tương cực lực can gián, nên thôi.

Năm 1095, Chương Đôn xin triệu Lã Huệ Khanh làm Tư Chính điện Học sĩ, Tri phủ Đại Danh. Giám sát Ngự sử Thường An Dân bảo Huệ Khanh không đảm đương được việc, vả lại trước đây từng đi theo Vương An Thạch rồi phản ông ta, nay Huệ Khanh về triều sẽ tìm cách để được ở lại; quả nhiên có chuyện đó, Triết Tông quyết định không cho Huệ Khanh làm quan ở kinh. Do đó An Dân bị Chương Đôn đàn hặc rồi bị đày ra Từ châu. Phạm Tổ Vũ lại bị giáng ra Hạ châu, Lưu An Thế ra Anh châu; Lã Đại Phòng bị biếm ra Viễn châu, cả đời không được về triều.

Cuối năm 1095, dùng Hứa Tương, Thái Biện làm Thượng thư Tả, Hữu thừa; bãi chức tri Xu mật Hàn Trung Ngạn. Phong Hoàng đệ Đại Ninh vương Tất làm Thân vương; Toại Ninh vương Cát làm Đoan vương. Lúc bấy giờ ở trong hậu cung, Mạnh Hoàng hậu tuy là chính vị, nhưng không được sủng ái; mà Lưu Tiệp dư đắc sủng. Tiệp dư có hiềm khích với Hoàng hậu, tìm cách lật đổ, bèn cùng Nội thị Hác Tùy liên lạc với bọn Chương Đôn, Thái Kinh bên ngoài. Vào cuối năm 1096, con gái Hoàng hậu là Công chúa Phúc Khánh bị bệnh; có người chị của hậu thường ra vào cung cấm, biết chuyện đó liền đi xin một lá bùa trừ tà cho Công chúa. Mạnh hậu biết chuyện, sợ mang vạ nên nói lại với Triết Tông, Triết Tông ban đầu không trách tội gì. Nhưng không bao lâu sau, có người của Tiệp dư đến tố cáo mẹ nuôi của hậu là Yến thị cầu khấn trong am Tam Mạo, xin cho hậu sớm sinh được Hoàng tử. Lưu Tiệp dư phao tin khắp trong cung rằng Mạnh hậu dùng bùa chú, tà thuật với ý đồ xấu. Một hôm, Hác Tùy lại đến tố cáo Mạnh hậu làm phép trong am, Triết Tông sai người đến bắt hoạn quan, cung nữ hơn 30 người, giao cho bọn Đổng Đôn Dật tra hỏi, không ai chịu khai gian. Đôn Dật bị Chương Đôn uy hiếp, phải làm một bản khẩu cung giả trình lên. Triết Tông hạ chiếu phế bỏ Mạnh hậu, đày ra Diêu Hoa cung, hiệu Hoa Dương giáo chủ, pháp danh Xung Chân.

Về sau Đôn Dật cắn rứt lương tâm, xin xét lại án, Tăng Bố can là không nên. Triết Tông thôi không xét nữa nhưng vẫn thầm trách Chương Đôn. Năm 1097, các đại thần phe Nguyên Hựu lại bị bài xích và bãi chức:Tư Mã Quang, Lã Công Trứ truy biếm xuống tận chức Tư hộ Tham quân; Lã Đại Phòng, Lương Đảo, Lưu Chí, Tô Triệt, Phạm Thuần Nhân bị đày ra Lĩnh Nam, Đại Phòng, Lưu Chí và Lương Đảo chết trên đường đi; Trình Di cũng bị đày ra Phù châu. Dùng Tăng Bố làm Tri Xu mật, Hứa Tương Trung thư Thị lang; Thái Biện và Hoàng Lý làm Thượng thư Tả, Hữu thừa. Giữa năm đó, cựu tướng Văn Ngạn Bác qua đời, thọ 92 tuổi.

Thái Biện sau khi lật hết cựu thần Nguyên Hựu vẫn chưa yên tâm, tính đến cả chuyện lật đổ Tuyên Nhân Thái hậu, bèn dâng biểu nói rằng Thái hậu khi xưa có ý cùng Tư Mã Quang làm việc phế lập. Lại sai Hác Tùy phao tin trong cung rằng khi Triết Tông còn bé, Thái hoàng Thái hậu từng có ý hại chết. Vào năm 1098, Chương Đôn, Thái Biện dâng sớ xin phế Tuyên Nhân xuống làm thứ nhân. Họ cho triệu Trương Sĩ Lương là Nội thị gần gũi của Thái hoàng Thái hậu về triều, bắt phải khai theo lời chúng, nhưng Sĩ Lương không theo. An Đôn và Thái Kinh làm một bản cáo trạng giả dâng lên. Triết Tông có ý nghi hoặc, đã cho giết Trần Diễn, Trương Sĩ Lương, Lưu Viện vì tội li gián hai chúng, lại định theo lời của bọn Chương Đôn mà phế Thái hoàng Thái hậu; nhưng Thái hậu và Thái phi biết được, khóc lóc không thôi, nên Triết Tông bỏ ý định này. Hôm sau, Đôn và Biện lại dâng sớ lần nữa, Triết Tông tức giận nói:"Bọn khanh không muốn trẫm vào miếu Anh Tông hay sao".

Hai người người đó đành thôi. Lưu Tiệp dư lúc này đã được phong lên làm Hiền phi, mong mỏi được chính vị trung cung. Tháng 9 năm 1099, Lưu Hiền phi hạ sinh Hoàng tử Triệu Mậu, lập tức sau đó Lưu thị được sắc phong làm Hoàng hậu. Tả chánh ngôn Trâu Hạo dâng sớ nói Lưu thị tranh giành với Mạnh hậu thì không nên cho làm Hoàng hậu, Triết Tông bảo:"Tổ tông trước cũng đã từng có lệ bà Minh Túc, đâu phải tự trẫm đặt ra đâu".

Hạo nói việc lập Minh Túc Thái hậu khi xưa là lỗi của Tống Chân Tông, không nên học theo. Triết Tông biến sắc không nói gì; Chương Đôn thừa cơ buộc tội Trâu Hạo, đày ra Tân châu. Thượng thư Hữu thừa Hoàng Lý bênh vực cho Hạo cũng bị cách chức, lưu đày. Về tình hình đối ngoại, từ cuối những năm Thiệu Thánh, nước Hạ thường quyên quấy phá biên giới. Quân đội ở biên cương chống đỡ có hiệu quả, đẩy lui được nhiều cuộc tiến công của người Hạ. Khi biết tin Tây Hạ chuẩn bị sang xâm lược, Triết Tông đã giảm thuế ba năm và chuẩn bị phản công. Sau hơn gần 1 năm chiến đấu, quân Tống rốt cuộc cũng chiến thắng quân Tây Hạ, gây nên thanh thế lớn. Tuy vậy, sứ Hạ lại sang Liêu cầu cứu, xin được cưới Công chúa người Liêu và xin hòa đàm với Bắc Tống. Do đó mà các chiến dịch chống Hạ phải dừng. Hạ chủ phải sai sứ sang Tống thỉnh tội thì Triết Tông mới thôi đánh.

Qua đời
Hoàng tử Triệu Mậu chào đời mới hơn một tháng thì đã chết yểu, truy tặng Việt vương (越王), thụy Xung Hiến (冲献); còn Triết Tông cũng sớm lâm bệnh. Vào dịp Tết Nguyên đán năm Nguyên Phù thứ 3 (1100), Triết Tông nằm liệt giường không thể lên triều.

Ngày mùng 8 tết, tức là 23 tháng 2 năm 1100, Triết Tông băng ở Phúc Ninh điện, thọ 24 tuổi. Thụy hiệu đầy đủ Hiến Nguyên Kế Đạo Hiển Đức Định Công Khâm Văn Duệ Vũ Tề Thánh Chiêu Hiếu Hoàng đế (憲元繼道顯德定功欽文睿武齊聖昭孝皇帝), an táng ở Vĩnh Thái lăng (永泰陵).

Hoàng đế băng mà không có người nối dõi, tình thế đó khiến đích mẫu của Triết Tông là Hướng Thái hậu quyết định lập Hoàng đệ Đoan vương Triệu Cát lên ngôi, tức là Tống Huy Tông.

Gia đình
 Cha: Tống Thần Tông Triệu Húc.
 Mẹ: Khâm Thành Hoàng hậu Chu thị (欽成皇后朱氏), vốn là Đức phi (德妃). Khi Triết Tông Hoàng đế đăng cơ, tấn phong Thánh Thụy Hoàng thái phi (聖瑞皇太妃), sau tôn lên Hoàng thái hậu.

Hậu phi

 Chiêu Từ Thánh Hiến Hoàng hậu Mạnh thị (昭慈聖獻皇后孟氏), người Hà Bắc, xuất thân thế gia, là cháu gái của Thái úy Mạnh Nguyên (孟元). Năm 1096 bị phế truất, trải qua hai lần phục giáng liên tiếp, cuối cùng được Tống Cao Tông tôn làm Long Hựu Hoàng thái hậu. Sinh ra Đặng Quốc Công chúa.
 Chiêu Hoài Hoàng hậu Lưu Thanh Tinh (昭懷皇后刘氏), được chép là Minh diễm quan hậu đình, đa tài đa nghệ (明艳冠后庭，多才多艺). Từ vị Tiệp dư (婕妤), tấn phong Hiền phi (賢妃). Năm 1096, mưu hại Mạnh Hoàng hậu, được lập làm Kế Hoàng hậu. Sinh ra Hiến Mẫn Thái tử Triệu Mậu, Tần Quốc Công chúa và Dương Quốc Công chúa.
 Mộ Dung Quý phi (慕容贵妃), ban đầu phong Ngự thị (御侍). Huy Tông kế vị, tôn làm Tài nhân (才人), rồi Mỹ nhân (美人). Khi Bắc Tống diệt vong, bà ẩn náu ở Giang Nam, sau được Tống Cao Tông rước về phong làm Tiệp dư (婕妤). Dần dần, bà được phong làm Uyển nghi (婉仪) rồi Hiền thái phi (贤太妃). Khi qua đời, tặng làm Quý phi.
 Trương Tiệp dư (張婕妤).
 Hồ Tiệp dư (胡婕妤).
 Hàn Mỹ nhân (韓美人).
 Ngụy Mỹ nhân (魏美人).
 Cao Mỹ nhân (高美人).
 Lưu Tài nhân (劉才人).

Hoàng tử
 Hiến Mẫn Thái tử Triệu Mậu (赵茂; 26 tháng 8, 1099 - 6 tháng 10, 1099], chết non, mẹ là Lưu Hoàng hậu, thụy hiệu ban đầu là Việt Xung Hiến vương (越冲献王), sau Huy Tông cải truy làm Thái tử.

Hoàng nữ
 Đặng Quốc Công chúa (邓国公主), mẹ là Chiêu Từ Mạnh Hoàng hậu. Sơ phong Phúc Khánh Công chúa (福庆公主), chết khi lên 2 tuổi, tặng làm Đặng Quốc Công chúa. Về sau truy tặng Tuân Mĩ Đế cơ (洵美帝姬).
 Trần Quốc Công chúa [陈国公主; ? - 1117], mẹ không rõ. Sơ phong Đức Khang Công chúa (德康公主), hạ giá Thạch Đoan Lễ (石端禮), cải phong Trần Quốc Công chúa. Năm Chánh Hòa cải hiệu làm Thục Hòa Đế cơ (淑和帝姬), thụy là Tĩnh Ý (靖懿).
 Tần Quốc Khang Ý Trưởng Công chúa [秦国康懿长公主, 11 tháng 6, 1096 - 30 tháng 8, 1164], mẹ là Chiêu Hoài Lưu Hoàng hậu. Năm 1098 sách lập làm Ý Khang Công chúa (懿康公主), từ nhỏ rất được Triết Tông và Lưu Hoàng hậu yêu thương chiều chuộng. Tống Huy Tông tức vị, cải thành Gia Quốc Công chúa (嘉国公主), rồi lại thành Khánh Quốc Công chúa (庆国公主). Năm 1112, cải thành Hàn Quốc Công chúa (韩国公主), hạ giá lấy Phan Chính Phu (潘正夫), hậu duệ dòng dõi Khai quốc công thần Phan Mỹ (潘美). Năm sau, cải phong Thục Thuận Đế cơ (淑慎帝姬). Công chúa hạ giá Phan gia, giữ đạo tiết nghĩa, với phu quân phi thường ân ái, được gọi là Hoàng thất hiền cơ (皇室贤姬). Thời Loạn Tĩnh Khang, Công chúa lưu tại Biện Kinh cùng Hiền Đức Ý Hành Đại Trưởng Công chúa (贤德懿行大长公主; con gái của Tống Nhân Tông). Sau Nam Tống tái lập, phế bỏ Đế cơ chế độ, cải phong Ngô Quốc Trưởng Công chúa (吴国长公主), tạm cư Vụ Châu. Tống Hiếu Tông tức vị, tiến phong Tần Quốc Đại Trưởng Công chúa (秦国大长公主).
 Dương Quốc Công chúa [扬国公主], mẹ là Chiêu Hoài Lưu Hoàng hậu. Sơ phong Ý Ninh Công chúa (懿宁公主), chết non, tặng làm Dương Quốc Công chúa. Sau truy tặng làm Thuần Mĩ Đế cơ (純美帝姬).

Tham khảo
 Thương Thánh, Chính sử Trung Quốc qua các triều đại, 350 vị hoàng đế nổi tiếng, Nhà xuất bản Văn hóa - Thông tin
 Tống sử
 Tục tư trị thông giám

Chú thích

Triết Tông
Sinh năm 1077
Mất năm 1100


title: Flemlingen

text:
Flemlingen là một đô thị thuộc huyện Südliche Weinstraße, trong bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị này có diện tích 3,87 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 401 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Südliche Weinstraße


title: Gunnarorchis

text:
Gunnarorchis là một chi thực vật có hoa trong họ Orchidaceae.

Xem thêm
Danh sách các chi Phong lan

Hình ảnh

Tham khảo

Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (1999). Genera Orchidacearum 1. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2001). Genera Orchidacearum 2. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2003). Genera Orchidacearum 3. Oxford Univ. Press
Berg Pana, H. 2005. Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee. Ulmer, Stuttgart

Danh sách các chi phong lan
Phân họ Lan


title: Plethodon idahoensis

text:
Plethodon vandykei idahoensis (tên tiếng Anh: Coeur d'Alene Salamander) là một loài kỳ giông thuộc chi Plethodon trong họ kỳ giông không phổi (Plethodontidae).

Tham khảo

Cassirer EF, Groves CR, Genter DL. tháng 8 năm 1994. "Coeur d'Alene Salamander Conservation Assessment". USDA Forest Service, Region 1.
Wilson AG, Larsen JH Jr. 1988. "Activity and Diet in Seepage-dwelling Coeur d'Alene Salamanders (Plethodon vandykei idahoensis)". Northwest Science, volume 62:5. pp 211–217.
Wilson AG, Larsen JH Jr. 1998. "Biogeographic Analysis of the Coeur d'Alene Salamander (Plethodon idahoensis)". Northwest Science, volume 72:2. pp 111–115.
Wilson AG, Wilson EM, Groves CR, Wallace RL. 1997. "US Distribution of the Coeur d'Alene Salamander (Plethodon idahoensis, Slater and Slipp)". Great Basin Naturalist, volume 57:4. pp 359–392.

Nguồn web

Plethodon
Động vật lưỡng cư Canada
Động vật lưỡng cư Mỹ


title: Quận Yadkin, North Carolina

text:
Quận Yadkin là một quận nằm ở tiểu bang Bắc Carolina.  Tại thời điểm năm 2000, quận có dân số 36.348 người. Quận lỵ đóng ở Yadkinville.
Quận được lập năm 1850 từ khu vực thuộc quận Surry phía nam sông Yadkin.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có tổng diện tích 337 square miles (874 km²), trong đó, 336 dặm Anh vuông (869 km²) là diện tích đất và 2 dặm Anh vuông (5 km²) trong tổng diện tích (0,57%) là diện tích mặt nước.

Các thị trấn
Quận được chia thành 12 xã:

Các quận giáp ranh
Quận Surry, Bắc Carolina - Bắc
Quận Forsyth, Bắc Carolina - Đông
Quận Davie, Bắc Carolina - Nam-Đông nam
Quận Iredell, Bắc Carolina - Nam-Tây nam
Quận Wilkes, Bắc Carolina - Tây

Thành phố và thị trấn
Boonville
East Bend
Jonesville
Yadkinville

Thông tin nhân khẩu

Theo cuộc điều tra dân số tiến hành năm 2000, quận này có dân số 36.348 người, 14.505 hộ, và 10.588 gia đình sinh sống trong quận này. Mật độ dân số là 108 người trên mỗi dặm Anh vuông (42/km²). Đã có 15.821 đơn vị nhà ở với một mật độ bình quân là 47 trên mỗi dặm Anh vuông (18/km²).  Cơ cấu chủng tộc của dân cư sinh sống tại quận này gồm 92,54% người da trắng, 3,43% người da đen hoặc người Mỹ gốc Phi, 0,16% người thổ dân châu Mỹ, 0,17% người gốc châu Á, 0,02% người các đảo Thái Bình Dương, 2,91% từ các chủng tộc khác, và 0,77% từ hai hay nhiều chủng tộc.  6,48% dân số là người Hispanic hoặc người Latin thuộc bất cứ chủng tộc nào.

Có 14,505 hộ trong đó có 32,10% có con cái dưới tuổi 18 sống chung với họ, 60,00% là những cặp kết hôn sinh sống với nhau, 9,00% có một chủ hộ là nữ không có chồng sống cùng, và 27,00% là không gia đình. 24,00% trong tất cả các hộ gồm các cá nhân và 10,50% có người sinh sống một mình và có độ tuổi 65 tuổi hay già hơn.  Quy mô trung bình của hộ là 2,47 còn quy mô trung bình của gia đình là 2,92,

Phân bố độ tuổi của cư dân sinh sống trong huyện là 24,00% dưới độ tuổi 18, 7,50% từ 18 đến 24, 30,20% từ 25 đến 44, 24,20% từ 45 đến 64, và 14,20% người có độ tuổi 65 tuổi hay già hơn.  Độ tuổi trung bình là 38 tuổi. Cứ mỗi 100 nữ giới thì có 96,40 nam giới. Cứ mỗi 100 nữ giới có độ tuổi 18 và lớn hơn thì, có 93,60 nam giới.

Thu nhập bình quân của một hộ ở quận này là $36.660, và thu nhập bình quân của một gia đình ở quận này là $43.758, Nam giới có thu nhập bình quân $29.589 so với mức thu nhập $22.599 đối với nữ giới. Thu nhập bình quân đầu người của quận là $18.576, Khoảng 7,10% gia đình và 10,00% dân số sống dưới ngưỡng nghèo, bao gồm 10,90% những người có độ tuổi 18 và 17,40% là những người 65 tuổi hoặc già hơn.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Yadkin Valley Chamber of Commerce, based in Elkin
 Yadkin County Chamber of Commerce, based in Yadkinville
 Yadkin County government official website
 Yadkin County Schools

Quận của North Carolina
Quận của Appalachia


title: Adrastus lacertosus

text:
Adrastus lacertosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Erichson miêu tả khoa học năm 1841.

Chú thích

Tham khảo

Adrastus


title: Huệ An

text:
Huệ An (tiếng Trung: 惠安县, Hán Việt: Huệ An) Là một huyện của thành phố Tuyền Châu (泉州), tỉnh Phúc Kiến, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 622 km², dân số 92.000 người, mã vùng điện thoại 0595, mã số bưu chính 362100. Huyện lỵ Huệ An đóng tại trấn Loa Thành. Huyện Huệ An được chia thành 15 trấn, 1 hương dân tộc.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Phúc Kiến
Tuyền Châu


title: Molophilus antares

text:
Molophilus antares là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Bidessus bertrandi

text:
Bidessus bertrandi là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Biström miêu tả khoa học năm 1988.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Bidessus


title: Epimyrma adlerzi

text:
Epimyrma adlerzi là một loài kiến thuộc họ Formicidae. Đây là loài đặc hữu của Hy Lạp.

Chú thích

Tham khảo
 Social Insects Specialist Group 1996. Epimyrma adlerzi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 31 tháng 7 năm 2007.

Epimyrma
Động vật cánh màng châu Âu


title: Osmia erythrogastra

text:
Osmia erythrogastra là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Ferton mô tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Osmia
Động vật được mô tả năm 1905


title: Ecnomus wellsae

text:
Ecnomus wellsae là một loài Trichoptera trong họ Ecnomidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Ecnomus


title: 8 tháng 8

text:
Ngày 8 tháng 8 là ngày thứ 220 (221 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 145 ngày trong năm.

Sự kiện
1918 – Chiến tranh thế giới thứ nhất: Mở màn trận Amiens
1925 – Đại hội lần thứ nhất của Hội Ku Klux Klan (thường gọi là Đảng 3K) tại Washington D.C., Hoa Kỳ với 200.000 người tham gia
1945 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Liên Xô tuyên chiến với Nhật Bản, mở màn Chiến dịch Mãn Châu (1945)
1945 – Đế quốc Việt Nam dưới sự điều hành của chính phủ Trần Trọng Kim thu hồi chủ quyền trên xứ Nam Kỳ
1949 – Bhutan ký hiệp định hữu nghị với Ấn Độ.
1952 – Hawker Sea Fury là chiếc máy bay tiêm kích gắn động cơ piston cuối cùng bắn rơi một chiếc tiêm kích phản lực Mikoyan-Gurevich MiG-15 trong Chiến tranh Triều Tiên
1957 – Thành lập Viện Đại học Đà Lạt, cơ sở giáo dục bậc đại học thứ nhì ở Miền Nam Việt Nam
1967 – thành lập Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) tại Bangkok, Thái Lan
1974 – Sự kiện Watergate: Tổng thống Hoa Kỳ Richard Nixon thông báo quyết định từ chức, có hiệu lực sau 1 ngày
1975 – Do mưa lớn bắt nguồn từ hoàn lưu bão Nina, hàng chục đập bị vỡ tại lưu vực Hoài Hà thuộc tỉnh Hà Nam, khiến hàng chục đến hàng trăm nghìn người thiệt mạng.
1988 – Bắt đầu Cuộc nổi dậy 8888 đòi dân chủ của sinh viên Yangon, sau lan rộng ra mọi tầng lớp dân chúng trên khắp Myanmar, biểu tượng Aung San Suu Kyi nổi lên.
1990 – Iraq chiếm Kuwait và sáp nhập nước này vào lãnh thổ Iraq
 1993 - thành lập Technocom, tiền thân của Tập đoàn Vingroup
2008 – Khai mạc Thế vận hội Bắc Kinh 2008.
2008 - Chiến tranh Nam Ossetia 2008 bắt đầu.
2016 – Ra mắt nhóm nhạc nữ đình đám BLACKPINK

Sinh
1079 – Nhật hoàng Horikawa
 1881 – Paul Ludwig Ewald von Kleist, thống chế Đức
1901 – Ernest Orlando Lawrence, nhà vật lý học người Mỹ, giải thưởng Nobel năm 1939
1902 – Paul Dirac, nhà vật lý học lý thuyết người Anh
1921 – Lê Quang Đạo, Chính khách Việt nam
1926 – Dương Quân, nhà thơ trào phúng người Việt Nam
1948 – Svetlana Savitskaya, phi hành gia người Nga
1970 – Vũ Nhật Tân, nhạc sĩ người Việt Nam (m. 2020)
1978 – Louis Saha, cầu thủ bóng đá người Pháp
1981 – Roger Federer, vận động viên quần vợt chuyên nghiệp người Thụy Sĩ
1987 – Katie Leung, diễn viên người Scotland
1988 – Nghê Ni, diễn viên người Trung Quốc
1991 – Joël Matip, cầu thủ bóng đá người Cameroon

Mất
1555 – Oronce Finé, nhà toán học người Pháp
1944 – Erwin von Witzleben, thống chế Đức (s. 1881)
1947 – Anton Ivanovich Denikin, tướng Nga (s. 1872)
 1974 – Fulgencio Batista nhà độc tài quân sự, Tổng thống Cuba.
1996 – Nevill Mott, người đoạt giải Nobel Vật lý (s. 1905)
2005 – Trần Quốc Vượng, sử gia Việt Nam (s. 1934)
2009 – Daniel Jarque cầu thủ Tây Ban Nha (s. 1983)
2022 - Olivia Newton-John, ca sĩ, diễn viên người Úc gốc Anh(s. 1948)

Ngày lễ và kỷ niệm
Ngày Toàn dân rèn luyện sức khoẻ tại Trung Quốc; ngày của Cha tại Đài Loan.

Tham khảo

Tháng tám
Ngày trong năm


title: Compsodrillia opaca

text:
Compsodrillia opaca là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Compsodrillia


title: 11239 Marcgraf

text:
11239 Marcgraf (4141 P-L) là một tiểu hành tinh vành đai chính.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 11239 Marcgraf

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1960


title: Pontailler-sur-Saône

text:
Pontailler-sur-Saône là một xã ở tỉnh Côte-d'Or trong vùng Bourgogne-Franche-Comté, phía đông nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 187 mét trên mực nước biển.

Dân số

Tham khảo

Xã của Côte-d'Or


title: Bulbophyllum apertum

text:
Bulbophyllum apertum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

A
Thực vật được mô tả năm 1906


title: Nentershausen, Westerwald

text:
Nentershausen, Westerwald là một đô thị trong huyện Westerwald bang Rheinland-Pfalz thuộc nước Đức. Đô thị Nentershausen, Westerwald có diện tích 7,55 km², dân số là 2019 người (31/12/2006).

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Westerwald


title: Tercé

text:
Tercé là một xã, tọa lạc ở tỉnh Vienne trong vùng Nouvelle-Aquitaine, Pháp. Xã này có diện tích 23,53 km², dân số năm 2006 là 1055 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 118 m trên mực nước biển.

Hành chính

Biến động dân số

Liên kết ngoài
 Tercé trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Tercé trên trang mạng của INSEE
 Tercé sur le site du Quid
 Localisation de Tercé sur une carte de France et communes limitrophes
 Plan de Tercé sur Mapquest

Tham khảo

Terce


title: Trận Incheon

text:
Trận Incheon ( phiên âm Triều Tiên: Incheon sangryuk jakjeon; Hán-Việt: Nhân Xuyên thượng lục tác chiến; ; mật danh: Chiến dịch Chromite) là một trận đánh đổ bộ vào Incheon với ý nghĩa quyết định nhằm diệt quân Bắc Triều Tiên trong Chiến tranh Triều Tiên.

Trận đánh đã bắt đầu vào ngày 15 tháng 9 năm 1950 và kết thúc khoảng 28 tháng 9. Trong chiến dịch đổ bộ, các lực lượng Liên Hợp Quốc (UN) đã chiếm giữ được Incheon và phá được vòng vây ra khỏi vùng Vành đai Pusan qua một loạt những lần đổ bộ trong lãnh thổ bị phe quân Cộng sản tức quân CHDCND Triều Tiên chiếm đóng. Đa số những lực lượng bộ binh của Liên Hợp Quốc tham gia trong trận công phá này là Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ dưới quyền tư lệnh lớn tối cao của Thống tướng Douglas MacArthur của Mỹ

Trận Incheon đã kết thúc một loạt các chiến thắng liên tiếp của Quân đội Nhân dân Triều Tiên và cũng đã bắt đầu một cuộc phản công của các lực lượng Liên Hợp Quốc dẫn đến việc tái chiếm Seoul. Cuộc tiến công vào Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên kết thúc gần sông Áp Lục, trước tình thế đó, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa cảm thấy bị đe dọa bởi trong tương lai, liên quân do Mỹ đứng đầu có thể dùng Triều Tiên như một bàn đạp để xâm lược. Vì thế, Trung Quốc đã nhảy vào cuộc chiến bằng việc khai triển gần 100 000 quâ để hỗ trợ CHDCND Triều Tiên. Quân Trung Hoa tấn công tràn ngập vào các vị trí của lực lượng Liên Hợp Quốc dọc sông Thanh Xuyên và buộc lực lượng Liên Hợp Quốc phải tháo lui về về Đại Hàn Dân quốc (còn gọi là Hàn Quốc, Đại Hàn hoặc Nam Hàn) sau Trận đánh hồ Trường Tân nhưng sau đó, liên quân đẩy lui lại tiến công của quân Trung Quốc về phía Bắc.

Bối cảnh

Kế hoạch

Ý tưởng đổ bộ các lực lượng Liên Hợp Quốc tại Incheon đã được Tướng Douglas MacArthur đề xuất sau khi ông viếng thăm Triều Tiên vào ngày 29 tháng 6 năm 1950, bốn ngày sau khi chiến tranh bắt đầu. MacArthur nghĩ rằng Quân đội Nhân dân Triều Tiên sẽ đẩy Quân đội Đại Hàn Dân quốc ngược xa về phía sau khỏi Seoul. Ông quả quyết rằng Quân đội Đại Hàn Dân quốc thiếu trang bị, không có tinh thần chiến đấu và sẽ bị đánh tan tác, không thể nào kiềm chân được sự tiến công của Quân đội Nhân dân Triều Tiên kể cả việc có viện quân từ Hoa Kỳ. MacArthur cảm thấy rằng ông có thể xoay được tình thế nếu như ông di chuyển quân đội một cách dứt khoát về phía sau chiến tuyến của quân Triều Tiên. Ông hy vọng rằng một cuộc đổ bộ vào Incheon sẽ cho phép ông cắt đứt sự liên kết của quân đội Triều Tiên và tiêu diệt để nó không còn là một lực lượng chiến đấu tinh nhuệ nữa, như thế sẽ giúp liên quân chiến thắng cuộc chiến.

Để hoàn thành một chiến dịch đổ bộ từ biển vào bờ lớn như vậy, MacArthur yêu cầu được sử dụng các lực lượng viễn chinh của Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ là các lực lượng đã quen với các khả năng tiến hành các chiến dịch đổ bộ từ biển vào bờ trong Chiến tranh Thái Bình Dương thời Chiến tranh thế giới thứ hai. Tuy nhiên, Thủy quân lục chiến vào thời điểm đó vẫn đang trong tình trạng phục hồi sau việc cắt giảm hàng loạt các chương trình huấn luyện trầm trọng khởi xướng bởi chính phủ của Tổng thống Harry S. Truman và Bộ trưởng quốc phòng Hoa Kỳ Louis A. Johnson. Johnson đã cố dẹp bỏ Thủy quân lục chiến hoàn toàn và đã cắt giảm các lực lượng viễn chinh Thủy quân lục chiến từ con số đỉnh trong Chiến tranh thế giới thứ hai là 300.000 người xuống chỉ còn trên 27.000. Nhiều quân vận đỉnh (landing craft) và quân vận xa đổ bộ (amphibious carriers) bị bán, bị tháo rời lấy sắt vụn, hoặc được đặc chuyển cho Quân đội Hoa Kỳ sử dụng. Sau khi tái trang bị vội vã lực lượng Thủy quân lục chiến với các quân vận đỉnh lỗi thời từ Chiến tranh thế giới thứ hai, rút các đơn vị Thủy quân lục chiến khỏi Vành đai Pusan, và lấy hết người của các trung tâm tuyển mộ, các tư lệnh Thủy quân lục chiến mới có thể xây lại một lực lượng có thể đảm đương các chiến dịch chủ động tiến công.

Kế hoạch ban đầu gặp phải sự nghi ngờ từ những tướng lãnh khác vì phòng tuyến nhân tạo và tự nhiên đều ghê gớm. Đường áp sát vào Inchon là hai lối rất giới hạn, đó là Eo biển Phi Ngư (Flying Fish Channel) và Eo biển Đông (Eastern Channel) dễ vướn phải bãi mìn. Thủy triều của hai eo biển này nhanh và rất nguy hiểm. Cuối cùng, khu neo tàu nhỏ và bến cảng bị bao quanh với đê biển. Trung tá hải quân Arlie G. Capps ghi nhận "Chúng tôi đã thảo một danh sách gồm các trở ngại địa lý và tự nhiên - và Incheon có tất cả mọi thứ."

Các vấn đề này cùng với vấn đề quân đội Triều Tiên đang tiến công bắt buộc MacArthur bỏ kế hoạch đầu tiên của ông là Chiến dịch Bluehearts mà trong đó dự định một cuộc đổ bộ lên Inchon tháng 7 năm 1950.

Vào tháng 9, dù các chướng ngại như thế, MacArthur đưa ra một kế hoạch đã được chỉnh lại cho một cuộc tấn công vào Inchon: Kế hoạch 100-B, mã danh là Chiến dịch Chromite. Một cuộc họp ngắn do Đô đốc James Doyle tổ chức kết luận rằng "điều tốt nhất mà tôi có thể nói là Inchon không phải là không thể." Các sĩ quan tại buổi họp ngắn này đã dành nhiều thời gian của họ để hỏi về những nơi đổ bộ khác chẳng hạn như Kunsan. MacArthur dành 45 phút sau khi họp giải thích các lý do ông chọn Inchon. Ông nói vì nó được phòng thủ chặt chẽ, quân Triều Tiên sẽ không ngờ một cuộc tấn công nơi đó, rằng chiến thắng tại Inchon sẽ tránh một chiến dịch mùa đông ác nghiệt, và rằng, bằng cách xâm nhập một điểm mạnh của miền bắc, các lực lượng Liên Hợp Quốc có thể cắt đứt các đường thông tin liên lạc và vận chuyển tiếp liệu của Triều Tiên. Inchon được chọn cũng vì nó nằm gần Seoul. Đô đốc Forrest P. Sherman và Tướng J. Lawton Collins trở về Washington, D.C. để trình kế hoạch đổ bộ và xin lệnh chấp thuận.

Cuộc đổ bộ tại Incheon không phải là một chiến dịch đổ bộ từ biển vào bờ quy mô lớn đầu tiên kể từ Chiến tranh thế giới thứ hai. Cuộc đổ bộ khác là cuộc đổ bộ tại ngày 18 tháng 7 năm 1950 tại Pohang. Tuy nhiên, chiến dịch đó không phải thực hiện trong lãnh thổ quân Triều Tiên chiếm giữ và cũng không có đụng trận.

Trước khi đổ bộ

Bãy ngày trước cuộc tấn công chính tại Inchon, một cuộc thám thính hỗn hợp Cục Tình báo Trung ương–tình báo quân đội có mật danh Trudy Jackson đã đưa một toán du kích quân vào Inchon. Toán này được Đại úy hải quân Eugene Clark chỉ huy và đổ bộ tại Yonghung, một hòn đảo trước mặt bến cảng. Từ đó, họ tiếp vận tin tình báo trở về các lực lượng Hoa Kỳ.

Với sự giúp đỡ của dân địa phương, các du kích quân thu lợm thông tin về thủy triều, bãi lầy, đê biển và các vị trí cố thủ của quân Triều Tiên. Sự góp phần quan trọng nhất vào sứ mệnh này là việc khởi động lại một hải đăng trên Palmi-do. Khi quân Triều Tiên phát giác ra rằng các đặc viên đồng minh đã vào bán đảo, họ phái một thuyền vũ trang tấn công cùng 16 binh sĩ. Eugene Clark đặt súng máy trên một chiếc xuồng nhỏ và đánh chìm chiếc thuyền tấn công. Để trả đũa, Triều Tiên giết chết trên 50 thường dân vì họ đã giúp cho Clark.

Một loạt các cuộc tập trận và thử nghiệm được tiến hành khắp nơi trên duyên hải Triều Tiên nơi có các điều kiện tương tự với Inchon trước khi có một cuộc đổ bộ thực sự. Các cuộc tập trận được sử dụng để tính toán thời gian và hiệu suất của các quân vận đỉnh (landing craft).

Khi các toán đổ bộ gần đến nơi, các tuần dương hạm và khu trục hạm từ hải quân các nước của Liên Hợp Quốc khai hỏa vào Wolmi-do và rà phá mìn bẫy ở Eo biển Phi Ngư (Flying Fish Channel). Các lực lượng Canada đầu tiên tham gia vào Chiến tranh Triều Tiên khi các chiến hạm HMCS Cayuga, HMCS Athabaskan và HMCS Sioux bắn phá bờ biển. Lực lượng nhanh Hàng không mẫu hạm (Fast Carrier Force) thực hiện các phi vụ không yểm, ngăn chặn, và tấn công mặt đất. Hải đoàn 9 Khu trục hạm (Destroyer Squadron Nine) đi đầu là USS Mansfield tiến vào Eo biển Đông vào Bến cảng Inchon, khai hỏa vào các ụ súng lớn của Triều Tiên. Các cuộc tấn công làm cho Triều Tiên tin rằng một cuộc đổ bộ có lẽ là sắp xảy ra. Viên sĩ quan trấn đóng tại Wolmi-do bảo đảm cấp trên của ông là ông sẽ quăng quân thù ngược ra biển.

Diễn biến

Hải đoàn tàu đổ bộ trong trận đánh này do Arthur Dewey Struble chỉ huy. Ông là một người chuyên trách về chiến tranh đổ bộ. Struble đã tham gia vào các chiến dịch đổ bộ từ biển vào bờ trong Chiến tranh thế giới thứ hai, bao gồm Trận đánh Leyte và Trận đánh Normandy.

Bãi Xanh lá
Lúc 06:30 sáng ngày 15 tháng 9 năm 1950, các phần tử đi đầu của Quân đoàn X Lục quân Hoa Kỳ tới "Bãi Xanh lá" (Green Beach) thuộc phần phía bắc của Đảo Wolmi. Lực lượng đổ bộ gồm có Tiểu đoàn 3, Trung đoàn 5, Thủy quân Lục chiến và 9 xe tăng M26 Pershing từ Tiểu đoàn 1 Xe tăng. Một xe tăng có trang bị một súng phun lửa (xe tăng phun lửa) và 2 chiếc khác có lưỡi xe ủi đất (bulldozer). Toán chiếu đấu đổ bộ bằng Dương vận hạm (Landing ship, tank) được thiết kế và đóng trong Chiến tranh thế giới thứ hai (1939 - 1945). Toàn bộ đảo bị chiếm vào trưa với giá phải trả là 14 thương vong. Thương vong của Triều Tiên gồm có trên 200 chết và 136 bị bắt, đa số là thuộc Trung đoàn 918 Pháo binh và Trung đoàn 226 Hải quân đánh bộ. Các lực lượng trên Bãi Xanh Lá phải chờ thủy triều lên để toán quân khác có thể đổ bộ cho đến 19:50. Trong thời gian này, các đợt oanh tạc và pháo kích dữ dội cùng với mìn chống tăng tuôn vào cây cầu duy nhất để giữ không cho quân Triều Tiên mở một cuộc phản công đáng kể. Đợt hai tiến vào bờ ở Bãi Đỏ (Red Beach) và Bãi Xanh Dương (Blue Beach).

Quân đội Nhân dân Triều Tiên đã không ngờ một cuộc đổ bộ lên Inchon. Sau cuộc tấn công tràn ngập Bãi Xanh Lá, Quân đội Nhân dân Triều Tiên tưởng rằng (có lẽ vì cố tình ngụy tạo thông tin của lực lượng chống tình báo Mỹ) cuộc tấn công đổ bộ chính sẽ xảy ra tại Kunsan. Kết quả là, chỉ có một lực lượng nhỏ được điều động đến Inchon. Thậm chí những lực lượng đó còn tới đó trễ nữa, và họ đến đó sau khi các lực lượng Liên Hợp Quốc đã chiếm được Bãi Xanh Dương và Bãi Đỏ. Các binh sĩ đóng tại Incheon trước đây đã bị nhóm du kích của Clark làm suy yếu, và các vụ oanh tạc bằng bom napalm đã thiêu hủy các kho đạn dược chính. Tổng cộng có 261 tàu tham chiến.

Bãi Đỏ
Các lực lượng Bãi Đỏ gồm có Đội chiến đấu 5 thuộc Trung đoàn 5 Thủy quân lục chiến sử dụng thang để leo lên các đê biển. Sau khi vô hiệu hóa hàng phòng thủ của Triều Tiên, họ mở thông đường đê đến Wolmi, cho phép các xe tăng từ Bờ Xanh Lá nhập trận. Các lực lượng trên Bãi Đỏ thiệt hại 8 người và 28 bị thương.

Bãi Xanh Dương
Dưới quyền tư lệnh của Đại tá Lewis "Chesty" Puller, Trung đoàn 1 Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ đổ bộ tại Bãi Xanh Dương hơi xa về phía nam của hai bãi kia vào đến bờ biển cuối cùng. Khi họ đến bờ biển, các hỏa lực phối hợp của các ụ súng của Triều Tiên đã đánh chìm một Dương vận hạm (Landing Ship, Tank). Hỏa lực của các Tuần dương hạm và các đợt oanh tạc đã tiêu diệt quân phòng thủ Triều Tiên. Cuối cùng khi họ đến thì các lực lượng Triều Tiên tại Inchon đã đầu hàng, vì vậy lực lượng tại Bãi Xanh Dương thiệt hại một vài thương vong và gặp ít phản kháng. Trung đoàn 1 Thủy quân lục chiến dành nhiều thời gian củng cố bãi đổ bộ (beachhead) và chuẩn bị cho một cuộc tiến công sâu vào đất liền.

Đột phá

Phi trường Kimpo
Sân bay Kimpo là phi trường lớn và quan trọng nhất trên bán đảo Triều Tiên. Ngày 17 tháng 9, thống tướng MacArthur ra lệnh phải chiếm lại sân bay Kimpo nhanh nhất có thể. Một khi kiểm soát được sân bay Kimpo, Không lực Năm và USMC( Không lực Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ)  có thể dễ dàng triển khai các tiêm kích và máy bay ném bom từ Nhật Bản nhằm chống lại quân Bắc Triều Tiên. Nhiệm vụ tấn công sân bay được giao cho tiểu đoàn 2, trung đoàn 5 thủy quân lục chiến. Những nỗ lực chiếm lại sân bay trong đêm 17-18 của quân đội Bắc Triều Tiên với những lực lượng còn lại chưa rút khỏi sông Hàn được chỉ huy bởi đại tá Wan Yong đã bị đẩy lùi bởi bộ binh và pháo binh được tổ chức tốt của Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ.

Khi toàn bộ lực lượng Bắc Triều Tiên rút hết vào sáng hôm sau, sân bay vẫn còn khá nguyên vẹn vì phía Bắc Triều Tiên không có đủ thời gian để thực hiện đợt phá hủy quy mô lớn, và, thực tế là còn một vài chiến đấu cơ của Bắc Triều Tiên bị bỏ lại. Sân bay Kimpo giờ đây đã trở thành trung tâm cho những chiến dịch không kích của liên quân Liên Hiệp Quốc.

Trận Seoul lần thứ II

Kết cục

Bãi đổ bộ
Ngay sau khi sự chống trả của Bắc Triều Tiên bị dập tắt tại Inchon, việc tiến hành tiếp liệu và viện quân bắt đầu. Các tiểu đoàn xây dựng của Hải quân (Seabee) và các Toán Phá mìn Dưới nước (Underwater Demolition Team) đến cùng với Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ xây một bến nổi trên Bãi Xanh Lá và thu dọn chướng ngại vật dưới nước. Bến nổi sau đó được dùng để dở hàng còn lại trên các dương vận hạm.

Các tài liệu được Kim Nhật Thành viết và bị quân Liên Hợp Quốc thu được ngay sau khi cuộc đổ bộ nói rằng, "Kế hoạch ban đầu là kết thúc cuộc chiến trong một tháng, chúng ta đã không thể dẫm nát bốn sư đoàn của Mỹ...Chúng ta bị bất ngờ khi quân đội Liên Hợp Quốc và các lực lượng Hải quân và Không quân Mỹ tiến vào."

Ngày 16 tháng 9, quân Triều Tiên, nhận thấy điều sai lầm của mình, đã đưa sáu hàng xe tăng T-34 đến bãi đổ bộ. Để đối phó, hai phi đội F4U Corsair thuộc phi đoàn VMF-214 dội bom đoàn xe tăng tấn công. Đợt không kích gây thiệt hại hoặc phá hủy phân nửa số xe tăng và mất một phi cơ. Một đợt phản công nhanh của các xe tăng M26 Pershing phá hủy phần còn lại của sư đoàn cơ giới Bắc Triều Tiên và thông đường cho việc chiếm Incheon.

Ngày 19 tháng 9, Đoàn Kỹ sư Công binh Hoa Kỳ sửa chữa đường xe lửa địa phương một đoạn dài 8 dặm Anh (13 km) vào đất liền. Phi trường Gimpo bị chiếm và các vận tải cơ bắt đầu chở nhiên liệu và bom đạn cho các phi cơ đóng tại Inchon. Thủy quân lục chiến tiếp tục dở hàng tiếp liệu và nhận thêm tiếp viện quân số. Khoảng 22 tháng 9, họ đưa lên 6.629 xe và 53.882 binh sĩ cùng với 23.000 tấn tiếp liệu.

Đột phá Vành đai Pusan
Các đơn vị cuối cùng của Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên tại Đại Hàn Dân quốc còn chiến đấu bị đánh bại khi Quân đoàn 8 Hoa Kỳ của Tướng Walker đột phá khỏi Vành đai Pusan, cùng với Binh đoàn X Lục quân mở một cuộc tấn công phối hợp vào các lực lượng của Quân đội Nhân dân Triều Tiên. Trong số 70.000 quân Triều Tiên quanh Pusan, hơn phân nửa bị tiêu diệt hay bị bắt. Tuy nhiên, vì các lực lượng Liên Hợp Quốc đang tập trung để chiếm Seoul hơn là cắt đường tháo lui về phía bắc của quân Triều Tiên cho nên có khoảng 30.000 quân Triều Tiên còn lại vượt thoát về phía bắc qua sông Áp Lục nơi chẳng bao lâu họ được tái xây dựng như một chủ bài cho việc thành lập các sư đoàn mới của Triều Tiên được Liên Xô tái vũ trang bị một cách vội vã. Cuộc tấn công của Liên Hợp Quốc tiếp tục về phía bắc đến sông Áp Lục cho đến khi Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa can thiệp vào cuộc chiến.

Ghi chú

Tham khảo
"The Inchon Invasion, September 1950—Overview and Selected Images." U.S. Department of the Navy/Naval Historical Center.
Assault from the Sea: The Amphibious Landing at Inchon. U.S. Department of the Navy/Naval Historical Center.
Ballard, John R. "Operation Chromite: Counterattack at Inchon." Joint Forces Quarterly: Spring/Summer 2001.PDF file
 Blair, Clay, The Forgotten War: America in Korea, 1950–1953 Naval Institute Press (2003).
 Bradford, Jeffrey A. "MacArthur, Inchon and the Art of Battle Command." Military Review 2001 81(2): 83–86. ISSN 0026-4148 Fulltext: in Ebsco. Abstract: MacArthur's understanding and use of battle command were critical for the operation's success. Battle command requires decisionmaking, leadership, and motivation of soldiers and organizations.
Clark, Eugene Franklin. The Secrets of Inchon: The Untold Story of the Most Daring Covert Mission of the Korean War: Putnam Pub Group (2002). ISBN 0-399-14871-X
"The Landing at Inchon." Canadians in Korea: Valour Remembered. Veterans Affairs Canada.
 Heefner, Wilson A. "The Inch'on Landing," Military Review 1995 75(2): 65–77. ISSN 0026-4148 fulltext in Ebsco
 Colonel Robert D. Heinl, Jr. "The Inchon Landing: A Case Study in Ampibious Planning," Naval War College Review, Spring 1998, Vol. LI, No. 2 online
Krulak, Victor H. (Lt. Gen.), First to Fight: An Inside View of the U.S. Marine Corps, Naval Institute Press (1999)
 Montross, Lynn et al., History of U.S. Marine Operations in Korea, 1950–1953, vol 1. (Washington: Historical Branch, G-3, Headquarters, Marine Corps, 1954)
Montross, Lynn. "The Inchon Landing—Victory over Time and Tide." The Marine Corps Gazette. July 1951.
 Schnabel, James F. United States Army in the Korean War: Policy and Direction: The First Year (Washington: Office of the Chief of Military History, 1972). official US Army history; full text online, ch 8–9
 Simmons, Edwin H. Over the Seawall: US Marines at Inchon. (Marines in the Korean War Commemorative Series.) US Marine Corps History Center, 2000. 69 pp.
 Stolfi, Russel H. S. "A Critique of Pure Success: Inchon Revisited, Revised, and Contrasted." Journal of Military History 2004 68(2): 505–525. ISSN 0899-3718 Fulltext in Project Muse, SwetsWise and Ebsco. Abstract: Contrasts the US style of war fighting with that of Germany by examining the US military's 1950 Inchon-Seoul operation and the German offensive in the Baltic in 1941.

Liên kết ngoài

Max Hermansen (2000) "Inchon – Operation Chromite"
Marines Starved of Troops and Equipment by Truman Administration
Bài viết trên CNN kỷ niệm 50 năm ngày đổ bộ Nhân Xuyên
The taking of Wolmi-Do (focused on the USS Mansfield)
Invasions of Inchon and Wonsan remembered  French and English supported operations. Allies provide a unique perspective of naval operation in the Korean War.

Chiến tranh Triều Tiên
Xung đột năm 1950
Incheon


title: Achatinella turgida

text:
Achatinella turgida là một loài ốc hô hấp trên cạn cực kỳ nguy cấp trong họ Achatinellidae. Đây là loài đặc hữu của Hawaii.

Chú thích

Tham khảo

Achatinella
Động vật đặc hữu Hawaii


title: Mae Chaem (huyện)

text:
Mae Chaem () là một huyện (‘‘amphoe’’) của tỉnh Chiang Mai phía bắc Thái Lan.

Lịch sử
Huyện Mueang Chaem được lập năm 1908, bao gồm các tambon Mae Thap, Tha Pha, Chang Khoeng và Mae Suek được tách từ Chom Thong. Năm 1917, huyện được đổi tên thành Chang Khoeng do văn phòng huyện đóng ở tambon đó. Năm 1938, huyện bị giáng cấp xuống thành tiểu huyện (King Amphoe) thuộc Chom Thong. và năm 1939 được đổi tên thành Mae Chaem. Năm 1956, tiểu huyện được nâng cấp thành huyện.

Địa lý
Các huyện giáp ranh là (từ phía đông theo chiều kim đồng hồ) Samoeng, Mae Wang, Chom Thong và Hot của tỉnh Chiang Mai, Mae Sariang, Mae La Noi, Khun Yuam, Mueang Mae Hong Son và Pai của tỉnh Mae Hong Son.

Hành chính

Huyện này được chia thành 10 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia thành 131 làng (muban). Mae Chaem là thị trấn (thesaban tambon) nằm trên một phần lãnh thổ của tambon Chang Khoeng. Ngoài ra có 10 Tổ chức hành chính tambon (TAO).

Tham khảo

Liên kết ngoài
amphoe.com

Mae Chaem


title: Nguyên tắc bổ sung

text:
Trong di truyền học, sinh học phân tử, nguyên tắc bổ sung là nguyên tắc liên kết giữa một nucleotide và một nucleotide khác đối diện, trong các đại phân tử DNA hay RNA.

Cụ thể một loại nucleotide Purine (adenine và guanine) sẽ chỉ liên kết với một loại nucleotide pyrimidine (thymine và cytosine):
Adenine liên kết với thymine bằng 2 liên kết hydro.
Guanine liên kết với cytosine bằng 3 liên kết hydro.

Liên kết đối diện là liên kết hydro, khác với liên kết giữa hai nucleotide liên tiếp (liên kết phosphodiester).

Trong 1 gen tỉ số %Adenine=%Thymine;%Guanine=%Cytosine

Các gen liên kết dọc với nhau bằng liên kết hóa trị.

Nguyên tắc bổ sung không chỉ biểu hiện ở những liên kết giữa các nucleotide; giữa các ribonucleotide, giữa nucleotide và ribonucleotide cũng có liên kết Hydro theo nguyên tắc bổ sung. Nhưng các base của các ribonucleotide không có base loại Thymine mà thay vào đó là base Uracil. Vì vậy liên kết giữa các ribonucleotide (nếu có) sẽ theo nguyên tắc:
Adenine liên kết với Uracil bằng 2 liên kết Hydro.
Guanine liên kết với Cytosine bằng 3 liên kết Hydro.
+ NTBS là nguyên tắc cặp đôi giữa các base nitơ trên mạch kép của phân tử DNA, đó là nguyên tắc A của mạch đơn này có kích thước lớn bổ sung cho T của mạch đơn kia có kích thước bé chúng liên kết với nhau bằng 2 liên kết H, G của mạch đơn này có kích thước lớn bổ sung cho X của mạch đơn kia có kích thước bé, chúng liên kết với nhau bằng 3 liên kết H và ngược lại.
+ NT bán bảo toàn (giữ lại một nửa): Trong quá trình tổng hợp phân tử DNA mỗi phân tử DNA con tạo ra gồm một mạch của phân tử DNA mẹ (mạch gốc) và một mạch mới được tổng hợp.
+ NT khuôn mẫu: mạch đơn của DNA con được tổ hợp dựa trên trình tự các nucleotide  trên mạch khuôn của mẹ.

Tham khảo

Di truyền học
Sinh học phân tử
bg:Базова двойка
ca:Parell de bases
de:Basenpaar
eo:Baza paro
fr:Paire de bases
fi:Emäspari
uk:Комплементарність


title: Tortyra vividis

text:
Tortyra vividis là một loài bướm đêm thuộc họ Choreutidae. Nó được tìm thấy ở Cuba.

Chú thích

Tham khảo

Tortyra


title: Lyria michardi

text:
Lyria michardi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Volutidae, họ ốc dừa.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Lyria


title: Quận Orange, North Carolina

text:
Quận Orange là một quận nằm ở tiểu bang Bắc Carolina. Dân số năm 2008 là 126.532 người tăng 9% từ năm 2001. Quận lỵ đóng ở Hillsborough. Quận có Đại học North Carolina tại Chapel Hill.
Quận được lập ngày năm 1752 from từ một số khu vực của quận Bladen, quận Granville, và quận Johnston. Quận được đặt tên theo William V of Orange.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có tổng diện tích 401 dặm Anh vuông (1.040 km²), trong đó, 400 dặm Anh vuông (1.036 km²) là diện tích đất và 1 dặm Anh vuông (4 km²) trong tổng diện tích (0,34%) là diện tích mặt nước.

Các thị trấn
Quận được chia thành 7 xã: Bingham, Cedar Grove, Chapel Hill, Cheeks, Eno, Hillsborough, và Little River.

Các quận giáp ranh
Quận Person, Bắc Carolina - Đông bắc
Quận Durham, Bắc Carolina - Đông
Quận Chatham, Bắc Carolina - Nam
Quận Alamance, Bắc Carolina - Tây
Quận Caswell, Bắc Carolina - Tây bắc

Thông tin nhân khẩu

Quận có 126.532 người và 45.863 hộ với số người bình quân mỗi hộ là 2,35 người. Cơ cấu chủng tộc của dân cư sinh sống tại quận này gồm 76,2% người da trắng, 13% người da đen hoặc người Mỹ gốc Phi, 0,4% người thổ dân châu Mỹ hay người bản xứ Alaska, 5,7% người gốc châu Á, 2,8% từ các chủng tộc khác, và 1,9% từ hai hay nhiều chủng tộc. 6% dân số là người Hispanic hoặc người Latin thuộc bất cứ chủng tộc nào.

Năm 2001, quận có 49.369 hộ trong đó có 29,1% có con cái dưới tuổi 18 sống chung với họ, 46,5% là những cặp kết hôn sinh sống với nhau, 10,4% có một chủ hộ là nữ không có chồng sống cùng, và 39,8% là không gia đình. Quy mô trung bình của hộ là 2,34 còn quy mô trung bình của gia đình là 2,88,

Cơ cấu độ tuổi dân cư quận này như sau 20,30% dưới độ tuổi 18, 21,00% từ 18 đến 24, 29,90% từ 25 đến 44, 20,40% từ 45 đến 64, và 8,40% người có độ tuổi 65 tuổi hay già hơn. Độ tuổi trung bình là 30 tuổi. Cứ mỗi 100 nữ giới thì có 90,10 nam giới. Cứ mỗi 100 nữ giới có độ tuổi 18 và lớn hơn thì, có 86,70 nam giới.

Thu nhập bình quân của một hộ ở quận này là $42.372, và thu nhập bình quân của một gia đình ở quận này là $59,874, Nam giới có thu nhập bình quân $39.298 so với mức thu nhập $31,328 đối với nữ giới. Thu nhập bình quân đầu người của quận là $24.873, Khoảng 6,20% gia đình và 14,10% dân số sống dưới ngưỡng nghèo, bao gồm 9,00% những người có độ tuổi 18 và 7,40% là những người 65 tuổi hoặc già hơn.

Các thành phố và thị trấn
Quận có các đô thị sau: Carrboro, Chapel Hill, và Hillsborough.

Các cộng đồng không hợp nhất

Blackwood
Buckhorn (hay còn gọi là Cheeks Crossroads)
Caldwell
Calvander
Carr
Cedar Grove
Dodsons Crossroads
Dogwood Acres
Efland
Eno
Eubanks
Fairview
Hurdle Mills
Laws
McDade
Miles
Oaks
Orange Grove
Piney Grove
Rougemont
Schley
Teer
University (formerly known as Glenn)
White Cross

Cư dân nổi bật
K.A. Applegate, tác gia
Thomas Samuel Ashe, nghị sĩ
Lewis Black, diễn viên hài
Fred Brooks, nhà tiên phong khoa học máy tính
Cam Cameron, huấn luyện viên
Spencer Chamberlain, nhạc sĩ
Elizabeth Cotten, ca sĩ

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Orange County official Web site
 OrangePolitics.org Multi-author blog about progressive politics in Orange County
 Squeeze the Pulp  Internet forum on politics, news, và community in Orange County
 Orange County historic information cache

Quận của North Carolina


title: 3733 Yoshitomo

text:
3733 Yoshitomo (1985 AF) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 15 tháng 1 năm 1985 bởi K. Suzuki và T. Urata ở Toyota.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 3733 Yoshitomo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1985


title: Rheinstetten

text:
Rheinstetten là một thị trấn ở huyện Karlsruhe, bang Baden-Württemberg, Đức. Đô thị này có diện tích 32,31 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2005 là 20.406 người.

Tham khảo


title: Triepeolus flavigradus

text:
Triepeolus flavigradus là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Rightmyer mô tả khoa học năm 2008.

Chú thích

Tham khảo

Triepeolus
Động vật được mô tả năm 2008


title: Fichous-Riumayou

text:
Fichous-Riumayou là một commune tỉnh Pyrénées-Atlantiques, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine, tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Pyrénées-Atlantiques

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Pyrénées-Atlantiques


title: 535 Montague

text:
535 Montague

535 Montague là một tiểu hành tinh ở vành đai chính. Nó được Raymond Smith Dugan phát hiện ngày 7.5.1904 ở Heidelberg, và được đặt theo tên thành phố Montague, tiểu bang Massachusetts,(Hoa Kỳ), nơi sinh của Dugan.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris

Tiểu hành tinh được đặt tên
535
Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1904


title: Coyron

text:
Coyron là một xã trong vùng hành chính Franche-Comté, thuộc tỉnh Jura, quận Saint-Claude, tổng Moirans-en-Montagne. Tọa độ địa lý của xã là 46° 30' vĩ độ bắc, 05° 42' kinh độ đông. Coyron nằm trên độ cao trung bình là 534 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 423 mét và điểm cao nhất là 555 mét. Xã có diện tích 5.53 km², dân số vào thời điểm 2006 là 68 người; mật độ dân số là 12 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Xem thêm
Xã của tỉnh Jura

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Jura


title: Aethiopana

text:
Aethiopana là một chi bướm ngày thuộc họ Lycaenidae.

Hình ảnh

Tham khảo

Liptenini


title: Acolastus lugubris

text:
Acolastus lugubris là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Berti & Rapilly miêu tả khoa học năm 1973.

Chú thích

Tham khảo

Acolastus


title: Gabonia cavipennis

text:
Gabonia cavipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Scherer & Boppre miêu tả khoa học năm 1997.

Chú thích

Tham khảo

Gabonia


title: Conasprella arcuata

text:
Conasprella arcuata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Giống như tất cả các loài thuộc chi Conasprella, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 The Conus Biodiversity website
 Broderip W. J. & Sowerby G. B. (1829). Observations on new or interesting mollusca contained, for the most part, in the Museum of the Zoological Society. Zoological Journal, 4: 359–379, pl. 9
 Puillandre N., Duda T.F., Meyer C., Olivera B.M. & Bouchet P. (2015). One, four or 100 genera? A new classification of the cone snails. Journal of Molluscan Studies. 81: 1–23

Liên kết ngoài
 The Conus Biodiversity website
Cone Shells – Knights of the Sea

A


title: Phân họ Ba đậu

text:
Phân họ Ba đậu (danh pháp khoa học: Crotonoideae) là một phân họ trong họ Euphorbiaceae.

Phân loại
Phân họ này bao gồm 12 tông như liệt kê dưới đây.
 Adenoclineae
 Aleuritideae
 Codiaeae
 Crotoneae
 Elateriospermeae
 Gelonieae
 Jatropheae
 Manihoteae
 Micrandreae
 Ricinocarpeae
 Ricinodendreae
 Trigonostemoneae

Xem thêm
 Phân loại họ Đại kích

Tham khảo

Liên kết


title: Litoria lutea

text:
Litoria lutea (tên tiếng Anh: Faro Island Treefrog) là một loài ếch thuộc họ Pelodryadidae.
Loài này có ở Papua New Guinea và quần đảo Solomon.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 Richards, S. & Parker, F. 2004. Litoria lutea. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.
L


title: Phố Hàng Lược

text:
Hàng Lược là một con phố thuộc quận Hoàn Kiếm, trong khu phố cổ Hà Nội.

Đặc điểm-Vị trí

Phố Hàng Lược dài 264 m, bắt đầu tại Hàng Cót đến ngã năm Hàng Mã - Chả Cá - Thuốc Bắc. Ngày nay phố tên là Hàng Lược bởi vì trước đây có nhiều cửa hàng bán lược.Phố này là nơi những gia đình trong thành phố có việc hiếu hỉ đến dây lo công việc. Phố ngày nay thuộc phường Hàng Mã, quận Hoàn Kiếm.

Lịch sử

Phố này xưa chạy dọc sông Tô Lịch cũ nên có tên là phố Sông Tô Lịch.Khi không còn bến sông, người dân sống phụ thuộc vào chợ Đồng Xuân.Họ làm nghề buôn bán nhỏ, thợ thủ công.Một số gia đình trong phố là công chức và nhân viên sở tư, những gia đình công chức nhỏ thường chồng đi làm ở công sở, vợ buôn bán ở chợ.

Các tuyến xe buýt chạy qua
Tuyến 31, 146: Hết phố.

Các địa điểm nổi bật

Nhà Chưởng Quỳnh
Nhà Chưởng Định

Chú thích

Xem thêm
 Hoàn Kiếm
 Hàng Cót
 Hàng Đồng

L


title: Seelbach, Ortenau

text:
Seelbach là một thị xã ở huyện Ortenau trong bang Baden-Württemberg nước Đức. Đô thị Seelbach, Ortenau có diện tích 29,9 km².

Tham khảo


title: Laccophilus villiersi

text:
Laccophilus villiersi là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Bertrand & Legros miêu tả khoa học năm 1975.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Laccophilus


title: Lacustricola omoculatus

text:
Lacustricola omoculatus là một loài cá thuộc họ Poeciliidae. Nó là loài đặc hữu của Tanzania. Môi trường sống tự nhiên của chúng là đầm lầy.

Chú thích

Tham khảo

 Hanssens, M & Snoeks, J. 2005. Aplocheilichthys omoculatus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Động vật Tanzania
O
Động vật được mô tả năm 1977
O


title: Saint-Hernin

text:
Saint-Hernin () là một xã của tỉnh Finistère, thuộc vùng Bretagne, miền tây bắc Pháp.

Dân số
Người dân ở Saint-Hernin được gọi là Saint-Herninois.

Xem thêm
Xã của tỉnh Finistère

Tham khảo

Mayors of Finistère Association  ;
INSEE ;
IGN

Liên kết ngoài
Official website
French Ministry of Culture list for Saint-Hernin

Xã của Finistère


title: Lepella

text:
Lepella là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erionotini


title: Mimeoclysia

text:
Mimeoclysia là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.

Các loài
Mimeoclysia dentata Diakonoff, 1953
Mimeoclysia incompertana Kuznetzov, 2003
Mimeoclysia mauroprosopa Diakonoff, 1984
Mimeoclysia piridina Diakonoff, 1941
Mimeoclysia strongylopa Diakonoff, 1983

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Epitymbiini


title: Hạ Quan, Nam Kinh

text:
Hạ Quan (tiếng Trung: 下關區, Hán Việt: Hạ Quan khu) là một quận của thành phố Nam Kinh (南京市), tỉnh Giang Tô, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận này có diện tích 31 km², dân số 280.000 người, quận lỵ đóng tại số 17 phố Thương Phu. Quận Hạ Quan có 6 nhai đạo.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Giang Tô
Nam Kinh


title: Diarsia

text:
Diarsia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Loài
 Diarsia albipennis (Butler)
 Diarsia banksi Holloway, 1976
 Diarsia barlowi Holloway, 1976
 Diarsia borneochracea Holloway, 1989
 Diarsia brunnea – Purple Clay ([Schiffermüller], 1775)
 Diarsia calgary (Smith, 1898)
 Diarsia dahlii – Barred Chestnut (Hübner, [1813])
 Diarsia dimorpha (Wileman & West, 1928)
 Diarsia dislocata (Smith, 1904)
 Diarsia esurialis (Grote, 1881)
 Diarsia flavostigma Holloway, 1976
 Diarsia florida – Fen Spot vuông (Schmidt, 1859)
 Diarsia gaudens (Hampson, 1905)
 Diarsia guadarramensis (Boursin, 1931)
 Diarsia inconsequens (Rothschild)
 Diarsia intermixta (Guenée, 1852)
 Diarsia jucunda (Walker, [1857])
 Diarsia kebeae (Bethune-Baker)
 Diarsia magnisigna (Prout)
 Diarsia melanomma (Prout)
 Diarsia mendica – Ingrailed Clay (Fabricius, 1775)
 Diarsia nigrosigna (Moore, 1881)
 Diarsia ochracea (Walker, 1865)
 Diarsia olivacea (Prout)
 Diarsia owgarra (Bethune-Baker)
 Diarsia pallidimargo (Prout)
 Diarsia pallidisigna (Prout)
 Diarsia pediciliata (Prout)
 Diarsia rosaria (Grote, 1878)
 Diarsia rubi – Small Square-Spot (Vieweg, 1790)
 Diarsia rubifera (Grote, 1875)
 Diarsia serrata Holloway, 1976
 Diarsia stictica (Poujade, 1887)
 Diarsia stigmatias (Prout)

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Diarsia at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Liên kết ngoài

Noctuinae


title: Mehmed IV

text:
Để biết về những người cùng tên, xin xem bài Mohammed IV.

Mehmed IV (tiếng Thổ Ottoman: Meʰmed-i rābi`; có biệt danh là Avcı, tạm dịch là "Người đi săn) (2 tháng 1 năm 1642 – 6 tháng 1 năm 1693) là vị Sultan thứ 19 của đế quốc Ottoman từ năm 1648 đến 1687. Mehmed IV lên ngôi khi mới 7 tuổi, và ông đã giao phần lớn quyền lực cho các Đại Vizia.Dưới thời trị vì của ông lãnh thổ Đế quốc Ottoman đã đạt đến lãnh thổ cực đại với 11,5 triệu km² và sau đó các lãnh thổ đều bị giảm sút một cách nhanh chóng

Đầu đời
Ông chào đời năm 1642 ở Cung điện Topkapı, tại kinh đô Constantinopolis, là con của Sultan Ibrahim I (1640–48) và Turhan Hatice, một cung nữ người Nga, và là cháu nội của Kösem Sultan người gốc Hy Lạp. Turhan Hatice được phong làm Thái hậu năm 1648 khi Mehmed lên ngôi Sultan. Ít lâu sau khi ông ra đời, cha mẹ ông cãi nhau, và Ibrahim giằng Mehmed từ tay Turhan Hatice rồi vứt cậu bé xuống giếng. May thay, Mehmed được các a hoàn cung điện cứu vớt. Hành động này của vua cha làm Mehmed bị sứt đầu, đó là một vết thương suốt đời của Mehmed.

Trị vì
Mehmed IV lên kế vị năm 1648 khi mới 7 tuổi. Ông thừa hưởng một đế quốc ngự trị trên ba châu lục do các sultan đời trước gây dựng nên. Sự đăng quang của ông đánh dấu kết thúc một thời kì đầy hỗn loạn của nhà Ottoman; điển hình như việc Mustafa I bị hạ bệ hai lần và hai Sultan bị giết sau đó, trong số đó có cả Ibrahim I, cha của Mehmed.

Cuộc chiến với những người Cossack

Một sự kiện xảy ra dưới thời Mehmed IV nay còn được phần lớn người Ukraina và Nga nhớ tới. Năm 1675 (Evarnickij 1895:517) hoặc 1678 (Golobuckij 1957:320) liên quân Thổ Nhĩ Kỳ - Krym đã tấn công pháo đài của người Zaporozhia ở Sic' (Sec' theo tiếng Nga) và bị đẩy lui. Sau thất bại đó, Mehmed IV đã gửi thư cho những người Cossack Zaporozhia, yêu cầu họ phải thần phục ông. Những người Zaporozhia đã từ chối làm theo yêu cầu của ông, họ đã trả lời ông bằng một bức thư dài với lời lẽ lăng mạ và báng bổ. Bức thư này được họa sĩ người Nga là Ilya Repin tái hiện trong bức tranh nổi tiếng vào thế kỷ XIX là Người Zaporozhe viết thư cho sultan Thổ Nhĩ Kỳ.

Tiếp đón Mary Fisher, nhà truyền giáo Quaker
Năm 1658 Mehmed IV đã đón tiếp và kiên nhẫn lắng nghe nhà truyền giáo Quaker người Anh là Mary Fisher, người tin rằng bà được Thượng đế gửi tới để nói chuyện với ông. Cuộc gặp gỡ này được biết chủ yếu thông qua ghi nhận rất có thiện chí của Fisher hơn là nguồn Ottoman, vì vậy người ta không rõ rằng sultan đã làm gì với thông điệp của bà (bản dịch đã được chuyển tới ông). Quan điểm cá nhân của ông, sự bao dung của ông thật trái ngược với những cuộc đàn áp tàn bạo mà Mary Fisher và những người Quaker khác phải hứng chịu ở quê nhà Anh Quốc.

Bị phế truất và qua đời
Năm 1687, Mehmed IV bị đạo quân Yeğen Osman và Cấm vệ quân Janissary hạ bệ. Sau đó, ông bị giam vào Cung điện Topkapi, em ông là Suleiman II lên thay. Dù vậy, ông được cho phép rời khỏi cung điện, và qua đời ở cung điện Erdine. Ông được chôn cất ở lăng mộ của mẫu hậu Turhan Hadice Sultan, gần thánh đường của bà ở Constantinopolis. Ít lâu trước khi ông mất năm 1691, một mưu đồ được khám phá ra rằng một nhóm giáo sĩ thâm niên có ý định phục hồi ngai vàng cho Mehmed, trong khi Suleiman II bị yếu tim.

Thành tựu

Sultan Mehmed IV được mệnh danh là Avcı, tạm dịch là "Người đi săn" vì ông có thú vui săn bắn.

Triều đại ông cho thấy sự lớn mạnh của đế quốc Ottoman được phục hưng dưới quyền vị Đại Vizia tài ba, Mehmed Köprülü và con trai là Fazıl Ahmet. Köprülü chiếm các đảo Aegean từ tay người Venezia và thành công trong chiến tranh với Transilvania (1664) và Ba Lan (1670–1674). Công trạng lớn nhất của Ahmet là chinh phạt Candia năm 1669. Vào thời kì đỉnh cao, khi bản thân Mehmed IV liên minh với Petro Doroshenko, Podolia và Ukraina nằm dưới quyền kiểm soát của Ottoman. (Xem thêm bài Những người Zaporozhe (tranh) để biết về bức thư ông gửi những người Cossack)

Vị Đại Vizia sau đó, Kara Mustafa ít thành công hơn. Được sự ủng hộ của cuộc khởi nghĩa của Imre Thököly ở Hungary chống lại hoàng đế Áo, Kara Mustafa phái một đạo quân vượt Hungary và bao vây thành Viên trong trận Viên. Trên đồi Kahlenberg, quân Ottoman bị đánh bại bởi vua Ba Lan Jan III Sobieski và đội quân chính quy của ông ta (1674–1695).

Ái phi của ông là Emetullah Rabia Gülnûş Sultan, vốn là 1 nô lệ bị cầm tù ở Rethymnon (Resmo Thổ Nhĩ Kỳ) tại đảo Crete. Hai người con của họ, Mustafa II và Ahmed III, nối tiếp nhau làm sultan của đế quốc Ottoman (1695-1703) và 1703-1730).

Xem thêm
 Ibrahim I
 Đại chiến Thổ Nhĩ Kỳ
 Suleiman II

Chú thích

Liên kết ngoài

Sinh năm 1642
Mất năm 1693
Sultan nhà Ottoman thế kỉ 17
Vua thiếu nhi hiện đại
Người Ottoman gốc Hy Lạp
Nhân vật thời Đại chiến Thổ Nhĩ Kỳ
Sultan sinh ở Konstantiniyye


title: Đảo giấu vàng

text:
Đảo giấu vàng (hay Đảo châu báu - nguyên bản tiếng Anh là Treasure Island) là một tiểu thuyết phiêu lưu viết cho thiếu niên của nhà văn người Scotland Robert Louis Stevenson mô tả một cuộc hành trình trên biển đi tìm kho báu của bọn cướp biển chôn giấu trên đảo của nhân vật chính là cậu bé Jim Hawkin. Tiểu thuyết này lần đầu được xuất hiện trên tạp chí dành cho lứa tuổi thiếu niên là Young Folks trong những năm 1881-1882 với các tiêu đề khác nhau như Gã đầu bếp trên biển (Sea Cook) hoặc Đảo châu báu (Treasure Island), trước khi được in thành sách vào năm 1883.

Đảo giấu vàng là một trong những tiểu thuyết xuất sắc nhất của Stevenson với hơn 50 lần được chuyển thể thành các bộ phim điện ảnh, phim truyền hình với các ngôn ngữ: Anh, Đức, Ý, và nhiều chuyển thể ở các thể loại kịch nói, âm nhạc và có ảnh hưởng sâu sắc tới những huyền thoại về cướp biển sau này như giấu chữ X đặc biệt trên bản đồ, mật hiệu tấm tròn đen, con vẹt đậu trên vai...

Hoàn cảnh sáng tác của Stevenson

Đảo châu báu được Steveson sáng tác khi ông 30 tuổi vào mùa hè năm 1881 khi cùng gia đình nghỉ hè tại Braemar (cao nguyên Scotland) cùng với năm thành viên khác trong gia đình. Đó là thời điểm cuối mùa hè lạnh lẽo và mưa nhiều. Khi xem bức tranh vẽ một hòn đảo màu nước của Lloyd Osbourne (con riêng của vợ Stevenson) và tạo ra cho Stevenson ý tưởng về một hòn đảo chứa châu báu của cướp biển. Ông đã giành ba ngày liên tục viết ba chương đầu tiên của tiểu thuyết rồi đưa cho mọi người trong gia đình đọc, nhận xét và bổ sung các ý tưởng.

LLoyd khăng khăng đòi không có phụ nữ trong chuyện vốn chiếm phần lớn ban đầu, và ngoại trừ giữ lại nhân vật mẹ của Jim Hawkin ở chương đầu. Cha của Stevenson đặc biệt thích thú như một cậu bé và đã dành một ngày để kiểm tra lại về nhân vật Bill Bones, đồng thời bổ sung tình huống Jim Hawkin trốn trong thùng đựng táo để nghe lén câu chuyện của bọn phản loạn. Hai tuần sau, một người bạn của Stevenson là Alexander Japp đã mang những chương đầu tiên tới tổng biên tập của Tạp chí Young Folks, và ông ta đã đồng ý đăng mỗi tuần một chương định kỳ. Và trong vòng mười lăm ngày liên tục, Stevenson đã liên tục viết chuyện với tốc độ một chương một ngày và sau đó dần cạn từ. Lý do chính của việc này là sức khỏe của ông (Stevenson bị viêm phổi mãn tính). Ông đã gần như nản lòng vì lo lắng không kiếm được tiền nuôi thân ở tuổi 31, và lo sợ không thể hoàn thành cuốn sách. Stevenson đã xem lại các bản thảo, chỉnh sửa lại, đi bộ các buổi sáng và đọc các tiểu thuyết khác. Sau đó, họ chuyển tới Davos, Thụy Sĩ và Stevenson đã hoàn thành tiểu thuyết tại đây.

Trong thời gian từ năm 1881 đến 1882, khi được đăng trên tạp chí Yong Folks, Đảo giấu vàng ít được chú ý và không giúp cho Young Folks tăng doanh thu, nhưng nó thật sự trở nên phổ biến nhanh chóng sau khi được xuất bản trọn vẹn ở dạng sách  vào năm 1883. Tiểu thuyết nhanh chóng được nhiều người yêu thích đến mức cả Thủ tướng Anh khi đó là William Gladstone đã thức tới hai giờ đêm để đọc hết cuốn sách. Các nhà phê bình văn học đều ca ngợi tiểu thuyết. Tiểu thuyết gia người Mỹ là Henry James đã nhận xét "Đảo châu báu hoàn hảo như một trò chơi thiếu nhi cực hay"., còn Gerard Manley Hopkins thì viết "Tôi nghĩ Stevenson viết trong một trang còn hay hơn cả Sir Walter Scott viết trong một tập".

Nội dung chính của truyện

Nhân vật chính của tiểu thuyết là cậu bé thiếu niên Jim Hawkin, lớn lên ở một quán trọ nơi bố mẹ cậu làm chủ. Vào một ngày nọ, có một thủy thủ già (Bill Bones) đến ở trọ, và vô tình lộ ra việc hắn ta vốn là thành viên cũ của băng cướp biển do thuyền trưởng Flint huyền thoại, đang trốn chạy đồng bọn. Trước khi chết, Bill đã tiết lộ cho Jim về kho báu của băng Flint, cùng với bản đồ kho báu do ông ta giữ. Khi Bill chết, Jim đã kịp lấy bộ bản đồ trước khi đồng bọn của Bill đến phá quán để cố tìm kiếm bản đồ.

Jim đã đem bản đồ đến trình chính quyền với điền chủ John Trelawney, bác sĩ Lee Livesey, và họ đã quyết định cùng lên đường tìm kiếm số vàng này mang về cho chính quyền, và Jim trở thành thủy thủ học việc trên chiếc tàu này, với thuyền trưởng Alexander Smollett và những người thân cận của John. Khi tàu ra khơi, vô tình Jim đã phát hiện ra cuộc nội loạn sắp xảy ra do kẻ cầm đầu là John Silver cao kều, gã đầu bếp cụt chân với con vẹt mang tên thuyền trưởng Flint trước đây chính là thành viên trong toán cướp Flint. Nhờ phát hiện này, mọi người thoát chết và đã rời khỏi tàu, cùng chiến đấu với bọn phản loạn trên đảo.

Sau đó, khi tham gia một chuyến thăm dò nho nhỏ trên đảo, Jim đã lạc khỏi nhóm và vô tình gặp được Ben Gunn, người sống trên hoang đảo. Ben chính là đồng đội cũ của bọn John Silver cao kều bị cả bọn bỏ rơi trước kia khi cố gắng tìm kho báu. Ben đã tìm ra kho báu và chôn giấu riêng ở một nơi. Nhờ có con thuyền độc mộc thô sơ của Ben,Jim đã đột nhập vào con tàu Hispaniola(lúc này chỉ có tên cướp biển mũ đỏ và tên giặc già Hands canh giữ).2 tên giặc trên tàu đã ẩu đả nhau và tên giặc già Hands đã giết chết tên kia với một vết thương lớn trên đùi.Sau đó, Jim đã uy hiếp Hands phải giúp cậu đưa tàu đến một vị trí cất giấu an toàn.Tuy nhiên,sau khi đã hồi phục nhờ sự chăm sóc của Jim,tên giặc đã suýt giết cậu khi Jim đang bất cẩn nhưng không thành công.Dù không muốn giết lão,Jim đã vô tình cướp cò hai khẩu súng trên tay làm tên giặc ngã xuống biển cùng với xác của tên giặc mũ đỏ.Khi đã neo tàu an toàn ở bến ''Thuyền trưởng Kid'',Jim tìm về pháo đài cũ để gặp lại mọi người thì lại bị rơi vào tay bọn John Silver.May mắn thay, cậu đã được tên Silver cứu khỏi bị tra tấn và hành hạ,đổi lại việc cậu sẽ làm chứng cho hắn phòng  khi hắn bị bắt.JIm được gặp lại bác sĩ Livesey vào sáng hôm sau và đã tiết lộ cho bác sĩ biết về vị trí tàu.Livesey đã cố gắng thuyết phục Jim chạy theo mình nhưng cậu đã thẳng thừng từ chối với tấm lòng quân tử; đó thật sự là ''một tia sáng hi vọng trong hoàn cảnh tăm tối '' lúc đó của Long John Silver. Sau đó,Jim cùng bọn thủy thủ khởi loạn lên đường đi tìm kho báu trên đảo với tấm địa đồ của Bill trong tay.Giữa đường,chúng đã vô cùng khiếp vía khi nghe được giọng nói giống của Flint trong rừng thực ra là Ben Gunn giả giọng để câu giờ cho nhóm bác sĩ và Trelawney mai phục sẵn ở nơi cất giấu kho báu.Bọn giặc nhanh chóng lờ đi sự sợ hãi ban đầu để tiến gần hơn  tới nơi chôn của và phát hiện rằng nó trống không vì đã bị đào xới bởi Ben Gunn. Trong khi lũ giặc đang nhăm nhe định giết chết Jim cùng tên Silver cụt chân thì từ trong bụi,nhóm kia đã nổ súng và tiêu diệt 2 tên,làm 3 tên còn lại bỏ chạy. Mọi người trở lại hang động nơi Ben cất giấu kho báu và bắt tay vào việc tải vàng lên tàu.VIị thuyền trưởng Smollett cùng ông trelawney chào đón Silver như chưa có gì xảy ra;tên này cũng cư xử khúm núm,lễ phép như khi còn làm bếp trưởng.Sau khi đã bỏ lại 3 tên phản loạn ở trên đảo,họ rời đảo và neo đậu ở một vùng biển tấp nập. Do sự canh phòng bất cẩn và sự vì nể Silver của Ben Gunn,tên thủy tủ cụt chân đã biến mất cùng với một túi bạc đầy.Dù vậy,mọi người đều mừng vui vì thoát khỏi tên giặc đó.Kết thúc câu chuyện, mọi người đều có những cuộc sống tốt đẹp với số vàng nhận được.Tuy kho bạc và kho vũ khí vẫn còn sót lại trên đảo nhưng không ai trong những người sống sót  có ý định quay lại hòn đảo ghê rợn đó bất cứ lần nào nữa.

Câu chuyện được viết theo tường thuật của Jim sau khi đã trở thành thủy thủ trưởng thành từ chuyến đi này, cùng với hồi ký của bác sĩ Lee Liversey thuật lại thời gian chiến đấu với bọn phản loạn.

Các nhân vật chính
 Jim Hawkins: là nhân vật chính của tiểu thuyết, ban đầu sống cùng bố mẹ trong quán trọ Benbow, sau đó tình cờ biết được bí mật về kho báu của thuyền trưởng Flint và đã trở thành một thủy thủ học việc trên tàu tìm kho báu. Jim là một cậu bé thông minh, dũng cảm và đã góp công lớn trong việc tìm ra kho báu.
 Billy Bones: là một thủy thủ già, trước đây là cướp biển trong băng Flint, đã đến trọ ở quán Benbow của nhà Jim Hawkin để trốn đồng bọn. Bill Bones hay uống rượu rum, bị bệnh kinh phong và thường hát bài hát của bọn cướp biển: ..Mười lăm thằng trên chiếc rương của xác chết. Ha ha ha và một chai rượu rum...

Trước khi chết, Bill đã để lại bí mật kho báu và toàn bộ bản đồ kho báu của Flint cho Jim Hawkin
 Điền chủ John Trelawney: Là một người giàu có, hào hiệp trong vùng đã cùng bác sĩ Liversey giúp gia đình Jim, sau đó cứu hai mẹ con Jim khỏi bọn cướp tấn công quán trọ. Khi Jim đưa cho ông bản đồ kho báu, ông đã bỏ tiền mua tàu, thuê thủy thủ và tổ chức ra khơi tìm kho báu.
 Bác sĩ Livesey: Là một bác sĩ, bạn tốt của gia đình Jim, đồng thời cũng là thẩm phán trong vùng. Bác sĩ Liversey đã cố gắng cứu Bill Bones nhưng không được, sau đó trở thành đồng đội của John Chelawney và Jim ra khơi tìm kho báu. Một phần câu chuyện ở cuối thuật lại hồi ký của ông.
 Thuyền trưởng Alexander Smollett: Là thuyền trưởng con tàu do John Chelawney thuê, ban đầu bất hòa với ông Chelawney, nhưng sau đó cả hai đã hiểu nhau và trở thành chiến hữu sát cánh chiến đấu với bọn thủy thủ phản loạn. Alexander đã chỉ huy tàu chiến đấu với John Silver và tìm ra kho báu.
 John Silver cao kều: Còn có biệt danh là Khoanh dăm bông. Trước đây Silver chính là thành viên của bọn cướp Flint, sau đó bị cụt chân và là một chủ quán rượu ở Bristol, rồi trở thành đầu bếp trên tàu. John cao kều đã cầm đầu nhóm phản loạn âm mưu đoạt kho báu. Cuối cùng, đám phản loạn bị đánh tan, John Silver bị bắt, rồi lại trốn mất tích trên đường về. John Silver đặc biệt thích cậu bé Jim Hawkin. Silver nuôi một con vẹt luôn đậu trên vai ông ta và được đặt trên là thuyền trưởng Flint.
 Israel Hands: Là thủy thủ trưởng trên tàu, vốn là cướp biển cũ của băng Flint do Silver tuyển chọn. Israel Hands ở lại trông giữ tàu cho bọn phản loạn khi nhóm Jim Hawkin, Chelawney buộc phải rời tàu để chiến đấu với bọn phản loạn. Hands đã bị Jim Hawkin giết chết để cướp tàu.
 Tom Morgan: Cũng là thủy thủ cũ của Flint, không chịu tham gia phản loạn với Silver, đã bị Silver sát hại trên đảo.
 Ben Gunn: là bạn cũ của John Silver khi cả bọn đi tìm kho báu của Flint trước kia, do tìm kiếm thất bại đã bị bọn Silver bỏ rơi trên hoang đảo. Ben Gunn đã gặp Jim, chỉ cho Jim sử dụng thuyền độc mộc. Cũng chính Ben Gunn đã tìm ra kho báu và cất giấu nó, sau đó giúp nhóm của Chelawney đưa kho báu trở về. Ben rất thích ăn pho mát.
 Pew mù: Là gã cướp biển mù, đến tìm Bill Bones để đưa mật hiệu đen, tìm cách đoạt bản đồ nhưng thất bại. Pew đã bị chết do bị ngựa của vệ binh đá ngã xuống hào.
 Thuyền trưởng, tướng cướp Flint: Là tướng cướp biển huyền thoại đã chết, để lại kho báu kếch xù trên đảo. Flint cũng là tên con vẹt của John Silver.
 Các nhân vật khác:

Các bản dịch tiếng Việt

 Châu đảo, Vũ Ngọc Phan dịch, NXB Đời Nay, 1945.
 Tái bản với nhan đề Đảo kho vàng, NXB Văn học, 1985.
 Tái bản với nhan đề Đảo giấu vàng, NXB Văn học và Công ty Sách Đinh Tị.
 Hoàng Kim Đảo, Hà Mai Anh dịch
 Đảo giấu vàng, Hoàng Lan Châu dịch, Nhà xuất bản Kim Đồng, Hà Nội, 1983
 Đảo châu báu, Đăng Khánh dịch, Nhà xuất bản Măng Non, TP Hồ Chí Minh, 1984.
 Tái bản với nhan đề Đảo giấu vàng, Công ty Đông A.
 Đảo giấu vàng, Vương Đăng dịch, NXB Văn hóa Thông tin, 2010
 Đảo giấu vàng, An Lạc Group dịch, NXB Mỹ thuật và Công ty Sách Huy Hoàng, 2016
 Đảo giấu vàng, Ngụy Thanh Tuyên dịch, NXB Văn học và Công ty Sách Đinh Tị, 2021 (bìa giữ nguyên như bản dịch Vũ Ngọc Phan chỉ thay tên người dịch).

Chuyển thể
Tiểu thuyết Đảo châu báu đã được chuyển thể thành nhiều thể loại: phim truyện, phim truyền hình, kịch nói, nhạc...

Phim truyền hình, điện ảnh

Đã có hơn 50 bộ phim truyện và phim truyền hình được chuyển thể từ Đảo châu báu , có thể liệt kê một số dưới đây:

Phim truyện
 1920 - Treasure Island - Bản không lời đầu tiên của Shirley Mason.
 1934 - Treasure Island - Diễn viên Jackie Cooper và Wallace Beery. Sản phẩm của MGM, cũng là phiên bản phim truyện có tiếng đầu tiên.
 1937 - Treasure Island - phim truyện tiếng Nga của điện ảnh Sô Viết với các diễn viên chính Osip Abdulov và Nikolai Cherkasov, đạo diễn Nikita Bogoslovsky.
 1950 - Treasure Island - Diễn viên Bobby Driscoll và Robert Newton. Đây là phim truyện hành động xuất sắc đầu tiên của. Vào năm 1954, một series khác ra đời có tên là Long John Silver.
 1971 - Treasure Island - Điện ảnh Sô Viết (Lithuanian) với diễn viên chính Boris Andreyev, đạo diễn Alexei Rybnikov.
 1971 - Animal Treasure Island - Phim truyện anime đạo diễn bởi Hiroshi Ikeda và chuyển thể kịch bản Takeshi Iijima, Hiroshi Ikeda với nhà sản xuất animator nổi tiếng Hayao Miyazaki.
 1972 - Treasure Island - Diễn viên chính Orson Welles.
 1985 - L'Île au trésor (film, 1985) :fr:L'Île au trésor (film, 1985)
 1987 - L'isola del tesoro - chuyển thể tiếng Ý và Đức (Treasure Island in Outer Space) diễn viên Anthony Quinn trong vai John Silver.
 1988 - Treasure Island (1988 animated film) - phim hoạt hình của điện ảnh Sô viết.
 1990 - Treasure Island - diễn viên Charlton Heston
 1996 - Muppet Treasure Island
 1999 - Treasure Island - Diễn viên chính Kevin Zegers và Jack Palance.
 2002 - Treasure Planet. Phim hoạt hình Disney.
 2006 - Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest - Diễn viên Johnny Depp, Keira Knightley, và Orlando Bloom, với nhiều nhân tố chính từ tiểu thuyết đảo châu báu ví dụ như Đảo bộ xương người, bài hát 15 người trên chiếc rương xác chết của Bill Bones, đồng ăn tám, và dấu tròn đen mật hiệu.
 2006 - Pirates of Treasure Island.
 2007 - Die Schatzinsel. Phiên bản tiếng Đức.

Phim truyền hình

 1955 - Những cuộc phiêu lưu của John Silver cao kều, phim màu, với 26 cảnh quay tại Pagewood Studios, Sydney, Australia, diễn viên chính Robert Newton.
 1964 - Mr. Magoo's Treasure Island, The Famous Adventures of Mr. Magoo (1964) dựa trên tiểu thuyết Đảo châu báu với nhân vật chính Mr. Magoo chính là John Silver.
 1966 - "Die Schatzinsel" - sản phẩm hợp tác Đức - Pháp của ZDF.
 1968 - Treasure Island - Series 9 tập của BBC với diễn viên chính Peter Vaughn.
 1977 - Treasure Island - Diễn viên Ashley Knight và Alfred Burke.
 1978 - Treasure Island (Takarajima) - Phim anime được chuyển thể từ tiểu thuyết.
 1982 - Treasure Island - được cho là bộ phim truyền hình xuất sắc nhất của điện ảnh Sô viết với Oleg Borisov trong vai John Silver
 1990 - Treasure Island - Diễn viên Christian Bale, Charlton Heston, Christopher Lee và Pete Postlethwaite. Đây là series phim được chuyển thể, đạo diễn và sản xuất bởi Fraser C. Heston.
 1993 - The Legends of Treasure Island - series phim anime.
 1995 - Wishbone (TV series) series phim truyền hình cho thiếu nhi.

Ngoài ra còn có nhiều bộ phim ăn theo phần sau Trở lại đảo giấu vàng được sản xuất vào những năm 1986 (Disney), 1996 và 1998.

Kịch
Có hơn 24 bộ kịch sân khấu và đài phát thanh đã được dàn dựng dựa trên tiểu thuyết :
 Orson Welles kịch phát thanh trên radio dàn dựng bởi Mercury Theatre vào tháng 7 năm 1938 với âm nhạc của Bernard Herrmann; Available online.
 Năm 1947, một vở kịch được dàn dựng và công chiếu ở St. James's Theatre (Luân Đôn), với diễn viên Harry Welchman trong vai John Silver cao kều và John Clark trong vai Jim Hawkins.
 Cũng trong thời gian này còn có vở kịch thường niên được diễn ở Mermaid Theatre, dưới sự chỉ đạo của Bernard Miles, người đồng thời thủ vai John Silver, diễn viên hài Spike Milligan được mời thủ vai Ben Gunn.
 Pieces of Eight, kịch chuyển thể bởi Jule Styne, công diễn ở Edmonton, Alberta, Canada năm 1985.

Nhạc
Album The Ben Gunn Society phát hành năm 2003 mô tả câu chuyện xung quanh nhân vật Ben Gunn, nhân vật xuất hiện trong chương XV của tiểu thuyết (Người trên đảo) và các phần tiếp theo của cuốn sách.

Xem thêm
 Robert Louis Stevenson
 Sir Walter Scott

Chú thích

Liên kết ngoài

 Nguyên bản Treasure Island trên Dự án Gutenberg
 Bản HTML của Treasure Island

Robert Louis Stevenson
Tiểu thuyết Scotland
Tiểu thuyết phiêu lưu
Tiểu thuyết dành cho thiếu niên
Tiểu thuyết năm 1883
Tiểu thuyết đầu tay
Giả tưởng về hàng hải
Tiểu thuyết Vương quốc Liên hiệp Anh được chuyển thể thành phim
Hispaniola
Tiểu thuyết được chuyển thể thành video game
Tiểu thuyết thiếu nhi Vương quốc Liên hiệp Anh
Tiểu thuyết Vương quốc Liên hiệp Anh được chuyển thể thành kịch
Tiểu thuyết được chuyển thể thành chương trình phát thanh
Tác phẩm được xuất bản dưới bút danh


title: Dasing

text:
Dasing là một đô thị ở huyện Aichach-Friedberg bang Bayern nước Đức. Đô thị Dasing có diện tích 40,91 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 5346 người.

Tham khảo


title: Kiryat Shmona

text:
Kiryat Shmona (tiếng Hebrew: קריית שמונה, tiếng Ả Rập: كريات شمونة) là một thành phố Israel. Thành phố thuộc quận Bắc. Thành phố có diện tích 14,228 km2, dân số năm 2009 là 23.100người.
Là một thành phố nằm trong quận Bắc của Israel trên sườn phía tây của thung lũng Hula trên biên giới Liban. Thành phố này được đặt tên cho tám người, trong đó có Joseph Trumpeldor, người đã qua đời vào năm 1920 bảo vệ Tel Hai.

Ngày nay, khoảng một phần ba dân số Kiryat Shmona của 23.100 người là dưới 19 tuổi, và phần lớn các cư dân của nó là người Do Thái, đặc biệt có nguồn gốc Sephardic. Tọa lạc gần biên giới Israel-Liban, Kiryat Shmona là thành phố cực bắc của Israel.

Tham khảo

Quận Bắc (Israel)
Thành phố của Israel
Kiryat Shmona
Khởi đầu năm 1949 ở Israel
Thành phố ở quận Bắc (Israel)
Thành phố thuộc Thung lũng tách giãn Lớn


title: Longitarsus nimrodi

text:
Longitarsus nimrodi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Furth miêu tả khoa học năm 1979.

Chú thích

Tham khảo

Longitarsus


title: Bonsai

text:
Bonsai (tiếng Nhật: 盆栽; Hán-Việt: bồn tài, nghĩa là "cây con trồng trong chậu") hay còn gọi dân dã là Chậu kiểng hay chậu cây kiểng là loại cây cảnh nhỏ có dáng cổ thụ trồng trong chậu cảnh.

Lịch sử

Nghệ thuật bonsai có nguồn gốc từ Trung Quốc, sau đó nó được phổ biến sang Nhật Bản và Hàn Quốc khi họ phát hiện trên núi có các cây nhỏ mọc hoang dã giống cây cổ thụ, có sức sống mãnh liệt trong mọi điều kiện khó khăn, sau đó người ta đem nó về trồng trong chậu nhỏ và cắt tỉa, uốn sửa tạo dáng cho đẹp hơn. Nghệ thuật này được gọi là Penjing (盆景, Bồn cảnh hay còn gọi là Hòn non bộ).

Bonsai có vị trí đặc biệt trong cộng đồng cư dân sống tại Trung Hoa  và những người Hoa sống ở Đài Loan, Thái Lan và Singapore. Những nghệ nhân bậc thầy về bonsai của Trung Quốc ngày nay vẫn tạo ra sự khác biệt giữa nghệ thuật bonsai và nghệ thuật bồn cảnh.

Nghệ thuật bồn cảnh xuất hiện từ thời kỳ đầu của nhà Hán (khoảng năm 206 TCN đến năm 220). Một trong những truyền thuyết của Trung Quốc cho rằng vào thời này, có vị hoàng đế đã tạo ra phong cảnh trong sân vườn của ông với núi đồi, thung lũng, sông hồ, cây cối. Nơi này miêu tả cho cảnh vật trong đế quốc của ông và ông có thể ngắm toàn bộ "vương quốc" thu nhỏ của mình qua khung cửa sổ. Phong cảnh nghệ thuật này chỉ mình ông sở hữu và cấm mọi người ngắm nhìn. Đây chính là truyền thuyết nói về nghệ thuật tạo hình cây cối, nhà cửa, con người, thú vật ở Trung Quốc.

Còn nói về bonsai, có truyền thuyết cho rằng vào triều đại nhà Tần (năm 221 TCN đến năm 226 TCN), Đào Uyên Minh (còn gọi là Đào Tiềm) là một nhà thơ nổi tiếng và là quan chức có vị trí cao trong xã hội. Ông đã mệt mỏi với công việc triều chính, về ở ẩn tại một nơi hoang vắng và thanh tĩnh. Tại đây ông bắt đầu trồng cây hoa cúc vào trong chậu. Đây là bước khởi đầu của việc trồng cây trong chậu.

Năm 1972, người ta phát hiện ra cây bonsai trong hầm mộ của hoàng tử Zhang - huai (đời nhà Đường, từ năm 618 đến năm 907).

Năm 1000, vào triều đại nhà Tống, có những bài thơ miêu tả bồn cảnh và nhiều tài liệu dạy cách tạo ra tác phẩm bonsai.

Vào triều đại nhà Nguyên (từ năm 1280 đến năm 1368), những vị bộ trưởng và thương gia người Nhật đã đưa những cây bonsai từ Trung Quốc về Nhật Bản, xem nó như là những món quà tặng.

Cuối triều đại nhà Minh, Chu Shun - sui, một vị quan Trung Quốc, vì không chịu được luật lệ hà khắc đã bỏ trốn sang Nhật. Khi đi ông đã mang theo toàn bộ tuyển tập cây cảnh. Ông đã góp phần quảng bá nghệ thuật cây cảnh ở Nhật Bản. Thời ấy Nhật Bản đã tạo ra một cách riêng trong việc trồng bonsai. Đây là một nghệ thuật dành cho giới quý tộc, đó là giới samurai và đến cuối thế kỷ mới trở thành sở thích của mọi tầng lớp trong xã hội Nhật Bản.

Vào triều đại nhà Thanh (từ năm 1644 đến năm 1911) bồn cảnh và bonsai trở thành sở thích của tất cả các tầng lớp trong xã hội Trung Quốc.

Năm 1879, người Nhật đã giới thiệu bonsai đến hội chợ thế giới tại Paris rồi tới London vào năm 1909.

Năm 1989, nghệ thuật bonsai đã phát triển đến giai đoạn phổ thông trên khắp thế giới.

"Bonsai bay"

Từ năm 2016, những nhà phát minh của Nhật Bản đã có một quyết định táo bạo và độc đáo khi kết hợp công nghệ cao với nghệ thuật để tạo ra cây cảnh (bonsai) bay (Air bonsai) đầu tiên trên thế giới. Bầu cây được đặt trên một chậu cảnh có từ tính đặc biệt giúp nó cân bằng trong không khí, lơ lửng trong trạng thái không trọng lực và thậm chí có thể xoay vòng tại chỗ.

Air Bonsai là một loại cây cảnh mang phong cách bonsai truyền thống nhưng có kích thước nhỏ hơn. Nó sử dụng từ tính để giúp cây lơ lửng và xoay trên không trung. Sáng tạo này ra đời nhờ những cục nam châm. Phần dưới là một bộ phận năng lượng, phần trên được gọi là bóng nổi gọi là "Little Star". Cả hai bộ phận đều được gắn nam châm, lợi dụng từ trường của hai cực đối nghịch nhau của nam châm mà "Little Star" có thể nổi và chứa những cây bonsai lơ lửng.

Ý nghĩa

Bonsai là một loại cây cảnh đẹp để trưng bày và thưởng ngoạn ở trong nhà hoặc ngoài sân, nhưng ý nghĩa sâu xa và là cái thú của người chơi là động viên con người phải sống mạnh mẽ giống như cây bonsai đã sống, nó còn giúp ta kiên nhẫn hơn và khéo léo hơn. Mỗi cây bonsai lại ẩn chứa một ý nghĩa tiềm tàng trong nó mà người tạo tác muốn biểu lộ thông qua dáng cây, gố rễ, cành lá, hoa...

Cấu phần cây bonsai

Thân chính
Dựa vào đặc điểm của thân chính, người ta chia thân bonsai ra làm 11 loại chính gồm:

 Thân thẳng
Đặc điểm: thân thẳng, trọng tâm ở gốc, ngọn hướng thẳng lên trời, bao gồm các kiểu:

 Kiểu thô kệch: thân ngắn, đường kính gốc lớn.

Các loại dáng cây cơ bản

Trên thế giới, người ta chia bonsai thành bốn nhóm:
 Cây cao dưới 15 cm là loại bonsai rất nhỏ (bonsai mini)
 Cây cao từ 16 đến 30 cm là loại bonsai nhỏ
 Cây cao từ 31 đến 60 cm là loại bonsai trung bình
 Cây cao trên 60 cm là loại bonsai lớn

Loại dưới 15 cm là "mini bonsai", thường được trồng trong chậu nhỏ và trưng bày trong nhà. Còn loại trên 60 cm là cây trồng trong chậu đặt ở sân vườn hoặc trước hàng hiên nhà.

Ban đầu, chỉ có 5 thế bonsai cơ bản là: thẳng đứng (Chokkan), thẳng đứng phóng khoáng (Moyogi), nghiêng (Shakan), thác đổ (Kengai) và nửa thác đổ (Han Kengai ). Về sau, người ta phát triển thành nhiều thế khác như: rễ phủ trên đá (Sekijoju), rễ trong đá (Ishizuke), chổi (Hokidachi ), bạt phong (windswept), song thụ và tam thụ (Ikadabuki), thế lùm (clump style), văn nhân (bunjin-gi), thế cành rủ (weeping style), thế gỗ mục (dead wood) và nhóm cây hay rừng (Yose Uye)...

Để có những cây bonsai giá trị, người ta thường dựa vào các yếu tố sau:

 Cây phải trổ nhiều hoa và hoa phải có màu sắc đẹp
 Lá xanh mướt, bóng; lá càng nhỏ càng tốt
 Thân cây phát triển kiểu "đầu voi đuôi chuột" (phần góc lớn hơn phần ngọn). Một cây có thân suôn đuột, đường kính gốc và phần ngọn không chênh lệch nhau nhiều thì không thể làm thành cây bonsai
 Cành, nhánh phải phân chi rõ ràng, phù hợp với một loại dáng thế nào đó đã định trước. Cành, nhánh phải mọc được những chồi non tốt
 Vỏ cây phải thu hút được cái nhìn của người thưởng ngoạn (càng sần sùi, lộ vẻ già nua càng tốt)
 Bộ rễ dày, to, gân guốc nằm lộ khoảng 1/3 trên mặt chậu

Những yếu tố nêu trên kết hợp hài hòa với nhau sẽ tạo ra một cây bonsai lý tưởng (nếu có dáng thế phù hợp).

Hình ảnh

Các địa điểm trồng bonsai nổi tiếng ở Việt Nam
 Làng văn hóa ẩm thực Nam Định
 Làng Du lịch sinh thái Điền Xá - Nam Trực - Nam Định
 Làng cây cảnh Nghi Tàm, Quảng Bá - Hà Nội
 Làng hoa Sa Đéc - Đồng Tháp
 Ngoài ra con nhiều nơi cũng bắt đầu hình thành nghề làm cây cảnh như Hà Tây cũ, Hải Dương...
 Làng hoa kiểng Cái Mơn (huyện Chợ Lách, tỉnh Bến Tre).

Xem thêm
 Hòn non bộ
 Nghệ thuật tỉa cây (Topiary)

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Huỳnh Văn Ba,  Bonssai và Penjing, tháng 7, 2013

Cây cảnh
Nghệ thuật Nhật Bản
Kiến trúc cảnh quan
Bonsai
Thuật ngữ tiếng Nhật
Cây


title: Tanyptera antica

text:
Tanyptera antica là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Tanyptera


title: 20823 Liutingchun

text:
20823 Liutingchun (2000 UZ7) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 10 năm 2000 bởi Nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 20823 Liutingchun

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Agape arctioides

text:
{{Bảng phân loại
| image = Agape chloropyga (Noctuidae Aganainae).jpg
| regnum = Animalia
| phylum = Arthropoda
| classis = Insecta
| ordo = Lepidoptera
| familia = Erebidae
| genus = Agape
| species = A. arctioides
| binomial = Agape arctioides
| binomial_authority = Butler, 1887
| synonyms =
Spilobotys arctioides Butler, 1887
Agape innominata Gaede, 1914
}}Agape arctioides'' là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Chúng thường được tìm thấy ở Seram, quần đảo Solomon (Guadalcanal và Santa Isabel) và ở Thái Lan.

Chú thích

Tham khảo

 Species info
 Agape at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Agape
Động vật được mô tả năm 1887


title: Aeolus basilaris

text:
Aeolus basilaris là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1906.

Chú thích

Tham khảo

biologie|2011|10|30}}

Aeolus


title: Orthomecyna picrodes

text:
Orthomecyna picrodes là một loài bướm đêm thuộc họ Crambidae. Nó là loài đặc hữu của Hawaii.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 8, Pyraloidea

Orthomecyna
Loài đặc hữu của Hawaii


title: Họ Bất đẳng diệp

text:
Họ Bất đẳng diệp (danh pháp khoa học: Anisophylleaceae) là một họ nhỏ với 4 chi và khoảng 34-36 loài, thuộc về bộ Bầu bí (Cucurbitales) theo như phân loại gần đây nhất của AGP II. Tuy nhiên nó là cô lập hơn cả đối với các nhánh ở cấp độ họ trong phạm vi bộ này, với việc thể hiện một số nét tương tự về hình thái hoa với chi Ceratopetalum của họ Cunoniaceae (thuộc bộ Chua me đất (Oxalidales).). Một vài đặc trưng về gỗ của họ này là nguyên thủy hơn so với cùng các đặc trưng đó ở các họ khác trong cùng bộ Cucurbitales.

Trước đây, họ này được Takhtadjan phân loại trong bộ của chính nó, gọi là Anisophylleales (năm 1997).

Phân bố
Họ này có sự phân bố liên vùng nhiệt đới thuộc Nam Mỹ, châu Phi, miền nam Ấn Độ, Sri Lanka và miền nam Đông Nam Á. Họ này chứa các loài cây từ cây bụi tới các cây gỗ kích thước trung bình hoặc tương đối lớn, sinh sống trong các vùng rừng nhiệt đới ẩm ướt và đầm lầy.

Đặc điểm
Lớp vỏ bọc trong dày khoảng 2 lớp tế bào, không có các tế bào nhựa mủ, các cánh hoa không có râu ngọn và cũng không có lớp vỏ ngoài hóa cứng. Đây là một trong số những đặc điểm mà họ Anisophylleaceae là khác với họ Đước (Rhizophoraceae, thuộc bộ Malpighiales), họ mà trước đây người ta thường kết hợp hoặc đưa họ Bất đẳng diệp vào trong đó.

Các lá với gân lá hình chân vịt với kết cấu như da, mép lá nguyên, thường là bất đối xứng ở phần gốc lá, vì thế mà có tên gọi bất đẳng diệp. Chúng hoặc có các lá kèm nhỏ hoặc không có. Các lá mọc so le; xoắn hay xếp thành hai dãy (4 dãy ở Anisophyllea). Các cặp lá có thể khác biệt rõ nét về kích thước hay hình dáng.

Các hoa nhỏ, đều và thuộc dạng chia 3 tới 5 phần. Chúng thường kết hợp lại thành tổ hợp chùm hay cành hoa ở nách lá. Hoa chủ yếu là đơn tính cùng gốc, ngoại trừ chi Combretocarpus có hoa lưỡng tính (hoa hoàn hảo).

Bầu nhụy hạ, 3 tới 4 ngăn, phát triển thành quả hạch hay quả cánh (ở Combretocarpus) thường với 1 hạt, nhưng ở chi Poga là 3-4 hạt.

Tiến hóa
Sự đa dạng trong họ Anisophylleaceae có thể đã bắt đầu khoảng 107-67 (~85) triệu năm trước; chi Combretocarpus có quan hệ chị-em với phần còn lại của họ.

Các chi
 Anisophyllea R.Br. ex Sabine (bao gồm cả Anisophyllum, Tetracarpaea): Khoảng 30 loài
 Combretocarpus Hook.f.
 Poga Pierre
 Polygonanthus Ducke

Phát sinh chủng loài
Kết quả phân tích DNA cho thấy Combretocarpus là chị-em với phần còn lại của họ), điều này là hơi mâu thuẫn với các mối quan hệ khi xét theo các dữ liệu hình thái học, trong đó người ta cho rằng tổ tiên họ này rẽ thành hai nhánh, một nhánh dẫn tới Anisophyllea và Combretocarpus, còn nhánh kia dẫn tới Poga và Polygonanthus. Tuy nhiên, một nghiên cứu hình thái khác lại cho rằng Polygonanthus có túi phôi kiểu Polygonum, là giống như Anisophyllea nhưng không giống như Combretocarpus (với túi phôi kiểu Allium). Điều này cùng với các kết quả so sánh các trạng thái đặc trưng phôi học khác, chỉ ra rằng Combretocarpus có vị trí cô lập trong họ Anisophylleaceae. Điều này có thể có một ảnh hưởng quan trọng lên tính phân cực của các đặc trưng trong họ khi xét tổng thể.

Cây phát sinh chủng loài dưới đây lấy theo Zhang và ctv (2007).

Chú thích

Tham khảo

 Anisophylleaceae trên website của APG II.
 Anisophylleaceae  trong Watson L. và Dallwitz M.J. (1992 trở đi). Các họ thực vật có hoa: Miêu tả, minh họa, nhận dạng, thông tin tra cứu. Phiên bản: 9 tháng 9 năm 2008. http://delta-intkey.com .

A


title: Hohenwulsch

text:
Hohenwulsch là một đô thị thuộc huyện Stendal, bang Sachsen-Anhalt, Đức. Đô thị Hohenwulsch có diện tích 15,17 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 416 người.

Tham khảo