title: Type 95 Ha-Go

text:
(hay còn gọi là Ke-Go Kiểu 97) là kiểu xe tăng hạng nhẹ được Lục quân Đế quốc Nhật Bản thiết kế và sử dụng trong Chiến tranh Trung-Nhật, Chiến tranh biên giới Xô-Nhật và Chiến tranh Thái Bình Dương. Tốc độ của kiểu xe tăng này lúc mới ra đời khoảng 30 km/giờ, (trong khi xe tăng Stuart của Mỹ ra đời 6 năm sau đó có tốc độ ban đầu là 32 km/giờ). Ha-Go 95 cũng được đánh giá là kiểu xe tăng tốt nhất của Nhật Bản trong Chiến tranh thế giới thứ hai.

Ha-Go Kiểu 95 tỏ ra vô cùng hiệu quả khi đối đầu với bộ binh Trung Quốc trong các trận đánh tại Trung Quốc và Mãn Châu, khi mà Quân đội Cách mạng Quốc dân chỉ có 3 tiểu đoàn xe tăng gồm một số xe tăng Vickers,                  xe tăng hạng nhẹ của Đức PzKpfw I và xe tăng siêu nhẹ của Ý CV33. Tuy nhiên, cũng giống như M3 Stuarts của Hoa Kỳ, Ha-go không được thiết kế để có thể đối đầu với các loại xe tăng khác mà chỉ nhằm để yểm trợ bộ binh. Ngoài ra, Nhật Bản còn ưu tiên công nghệ và sử dụng thép sản xuất được cho Hải quân Đế quốc Nhật Bản đóng tàu hơn là chế tạo xe bọc thép. Do đó, đến năm 1942, một số lượng lớn xe thiết giáp Nhật Bản vẫn y chang như hồi thập niên 30 và đã trở nên hoàn toàn lỗi thời sau năm 1941. Khoảng 2.300 chiếc đã được sản xuất. Ngoài Lục quân, Ha-Go kiểu 95 còn được Lực lượng Đổ bộ Hải quân Đặc biệt của Hải quân sử dụng trong một số cuộc giao tranh tại Thái Bình Dương.

Lịch sử phát triển
Từ đầu thập niên 1930, lục quân Nhật bắt đầu thử nghiệm chiến tranh cơ giới hoá với việc cho kết hợp bộ binh và xe tăng. Tuy nhiên, kiểu xe tăng lúc bấy giờ của họ là I-Go Kiểu 89 không thể theo kịp bộ binh về tốc độ, giờ đây có thể di chuyển đến 40 km/giờ bằng xe tải. Để giải quyết vấn đề này, Vụ Kỹ thuật Lục quân đã đề nghị một kiểu xe tăng hạng nhẹ mới với tốc độ 40 km/giờ và bắt đầu phát triển nó vào năm 1933. Đến năm 1934, nguyên mẫu của kiểu tăng mới này đã hoàn thành ở xưởng vũ khí Sagami. Đây là một kiểu tăng có giáp mỏng và tốc độ cao, giống như loại tăng kỵ binh của Anh hay xe tăng BT của Liên Xô.

Năm 1935, trong một cuộc họp của Vụ Kỹ thuật Lục quân, Ha-Go kiểu 95 đã được giới thiệu là tăng chiến đấu chính cho bộ binh cơ giới hoá. Bộ binh đã bày tỏ lo ngại cho rằng lớp giáp không đủ dày để yểm trợ họ; tuy nhiên kỵ binh lại cho rằng để có tốc độ và hoả lực đành phải hi sinh lớp giáp. Cuối cùng bộ binh đã đồng ý.

Việc sản xuất được bắt đầu từ năm 1935 bởi tập đoàn công nghiệp nặng Mitsubishi. Đến năm 1939, 100 chiếc đã được sản xuất. Mitsubishi sản xuất được tổng cộng 853 chiếc trong các nhà máy của họ, 1250 chiếc khác được sản xuất tại xưởng vũ khí Sagami, tập đoàn Hitachi, Niigata Tekkoshō, tập đoàn thép Kobe và xưởng vũ khí Kokura.

Ha-Go Kiểu 95 sau đó cũng được đưa vào chương trình cải tiến với nhiều biến thể, như kiểu Manshū (Kiểu M). Kiểu M có chung về thiết kế kỹ thuật, nhưng được cải tiến để sử dụng cho trường huấn luyện xe tăng Đạo quân Quan Đông tại Mãn Châu và được dự tính sẽ sản xuất ở số lượng lớn cho Quân đội Mãn Châu Quốc sử dụng cũng như tiến hành sản xuất ở các nhà máy tại đây.

Một phiên bản cải tiến khác là Ke-Ni Kiểu 98, bắt đầu đưa vào sản xuất từ năm 1942 và đã có 200 chiếc được sản xuất. Kiểu xe tăng này có lớp giáp dày hơn và có hoả lực gồm một khẩu pháo 37 mm và hai súng máy 7.7 mm.

Kiểu 95 còn là cơ sở để thiết kế Ka-Mi Kiểu 2, xe tăng lội nước đầu tiên của Nhật Bản.

Thiết kế
Kiểu 95 có khối lượng 7,4 tấn với kíp lái 3 người (gồm chỉ huy/pháo thủ/nạp đạn; thợ máy/xạ thủ; lái xe).

Hoả lực chính là một pháo chống tăng Kiểu 94 37mm. Pháo có góc bắn từ -15 đến +20 độ; góc phương vị 20 độ trái và phải. Tốc độ đạn là 600 m/giây (đời đầu) và 700 m/ giây (đời sau), khả năng xuyên giáp: 45 mm ở khoảng cách 300 m (đời đầu) và 25 mm ở khoảng cách 500 m (đời sau). Kiểu 95 mang theo hai kiểu đầu đạn 37 mm khác nhau, đạn trái phá Kiểu 94 và đạn xuyên thép Kiểu 94.

Hoả lực phụ bao gồm hai súng máy Kiểu 91 6,5mm (một súng nằm sau tháp pháo và một súng nằm trên thân xe). Những phiên bản thử sử dụng ở Mãn Châu và Trung Quốc cho thấy cần một hoả lực mạnh hơn và do đó súng máy 6.5mm đã được thay bằng súng máy hạng nhẹ Kiểu 97 7.7mm uy lực hơn, được sử dụng bởi chỉ huy xe kiêm pháo thủ từ năm 1941. Xe mang tổng cộng 2.970 viên đạn cho hai khẩu súng máy và 119 quả đạn pháo. Về sau, khẩu pháo Kiểu 94 cũng được thay bằng khẩu pháo Kiểu 98 có cùng cỡ nòng nhưng tốc độ đạn lớn hơn.

Xe tăng được đơn giản trong chế tạo, khai thác sử dụng và sửa chữa. Thân xe bao gồm các khung thép và các miếng thép cán, được liên kết với nhau với sự trợ giúp của đinh tán và bu lông. Tháp pháo một chỗ ngồi hình trụ, bên trong tháp pháo là chỗ ngồi của trưởng xe, người thực hiện đồng thời cả nhiệm vụ nạp đạn, ngắm bắn và bắn. Khiếm khuyết của tháp pháo là nó chỉ quay được 45 độ. Xe được bọc thép dày từ 6mm đến 14 mm.

Hệ thống treo với 4 bánh đỡ mỗi bên được đánh giá là hoàn hảo hơn cả. Sau đó, để tăng thêm độ tin cậy, mỗi bên thành xe được lắp thêm cặp trục lăn nhỏ, được gia cố trên các xà cân bằng mới trên các bánh đỡ. Biến thể này của xe tăng gọi là "Mãn châu lý" và được sử dụng rộng rãi trong Quân đội Nhật. Để phòng cháy và bảo vệ kíp xe khỏi các mảnh vỡ từ giáp khi xe chạy ở tốc độ nhanh qua vùng đất lởm chởm, bên trong xe tăng được phủ các tấm đệm amiang. Vào thời điểm này, sự bảo vệ mắt khỏi sự phun trì – có thể rơi vào trong xe qua các khe quan sát của lái xe, xạ thủ súng máy và trưởng xe chưa được trang bị.

Ban đầu Kiểu 95 sử dụng động cơ diesel Mitsubishi NVD 6120 với sức đẩy 110 Mã lực (82 kW) với tốc độ tối đa 40 km/giờ. Đây cũng là kiểu động cơ mà xe tăng hạng trung I-Go Kiểu 89 được trang bị. Còn các kiểu mẫu đời sau được sản xuất thì trang bị động cơ diesels A 6120VP với sức đẩy 120 Mã lực (89,5 kW), 6 xy-lanh, làm mát bằng không khí. Động cơ được bố trí dọc theo bên phải mạn sau thân xe. Thùng dầu, nhiên liệu nằm bên trái. Một số chiếc Kiểu 95 còn được trang bị gương chiếu hậu ở phía trước để chiến đấu vào ban đêm.

Các phiên bản

Ke-Ri Kiểu 3
Đây là kiểu xe tăng chỉ mới trên thiết kế với hoả lực chính là pháo Kiểu 97 57 mm. Tuy nhiên thiết kế này đã không vượt qua được cuộc thử nghiệm năm 1943.

Ke-Nu Kiểu 4
Ke-Nu Kiểu 4 được thiết kế nhằm khắc phục một trong những nhược điểm bị phàn nàn nhiều nhất của Kiểu 95 là tháp pháo quá hẹp và được thay bằng tháp pháo của xe tăng hạng trung Chi-Ha Kiểu 97 để có thêm thể tích. Khoảng 100 chiếc đã được sản xuất.

Manshū Kiểu 95
Manshū Kiểu 95 là kiểu xe tăng dùng cho chiến đấu và huấn luyện có chung thiết kế với Ha-Go. Quân đội Mãn Châu Quốc sử dụng kiểu xe tăng này và nó còn được dùng cho huấn luyện tại trường xe tăng Đạo quân Quan Đông.

Xe tăng phòng không "Ta-Se" Kiểu 95
Tháng 11 năm 1941, một phiên bản phòng không của Kiểu 95 với khung gầm của Kiểu 95 cộng với một pháo tự động Kiểu 2 20 mm đã được thiết kế mang tên "Ta-Se", viết tắt của "Taikū (phòng không) sensha (xe tăng)". Khi thử nghiệm, nó đã thất bại trong việc vượt qua khả năng của chương trình Ki-To bị hủy bỏ trước đó. Kế hoạch tiếp theo là nâng cấp thành phiên bản pháo phòng không đôi và dự tính sẽ hoàn thành vào tháng 3 năm 1944. Tuy nhiên, dự án đã bị hủy bỏ vào năm 1943.

Xe tăng lội nước Ka-Mi Kiểu 2
Đây là kiểu xe tăng lội nước đầu tiên do Nhật Bản sản xuất, được lực lượng đổ bộ đặc biệt của Hải quân Nhật sử dụng. Khung gầm được lấy từ Kiểu 95. Ka-Mi Kiểu 2 đã đối đầu với Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ tại quần đảo Marshall và quần đảo Mariana, đặc biệt là tại Guam.

Xe cần trục "Ri-Ki" Kiểu 95
Ri-Ki Kiểu 95 là một kiểu xe công binh, có cần trục tay với dài 4,5 m, nặng 3 tấn.

Pháo tự hành "Ho-To" 120 mm
Ho-To Kiểu 95 có lựu pháo Kiểu 38 120 mm đặt trên khung gầm của Ha-Go Kiểu 95. Khẩu pháo này có tốc độ đạn chậm nhưng nó dùng đạn chống tăng thuốc nổ mạnh đủ sức phá huỷ xe tăng M4 Sherman của Mỹ. Được phát triển song song với Ho-Ru.

Pháo tự hành Ho-Ru Kiểu 5 47 mm
Ho-Ru là một kiểu pháo tự hành chống tăng hạng nhẹ giống như kiểu Hetzer của Đức. Việc phát triển Ho-Ru bắt đầu từ tháng 2 năm 1945. Nó sử dụng khung gầm của Kiểu 95, nhưng hệ thống treo được tăng lên 350 mm. Ho-Ru được trang bị một pháo 47 mm.

Xe tăng hạng nhẹ Ke-Ni Kiểu 98
Phiên bản cuối cùng nhẹ hơn Kiểu 95 nhưng lớp giáp dày hơn. Nó bắt đầu được đưa vào sản xuất từ năm 1942 nhưng chỉ có 200 chiếc được sản xuất.

Lịch sử hoạt động
Khi Kiểu 95 được đưa vào chiến đấu, nó là một trong những kiểu xe tăng hạng nhẹ tốt nhất thế giới, được trang bị một pháo 37mm và sử dụng động cơ diesel. Trong khi đó những kiểu xe tăng hạng nhẹ của quân đội Hoa Kỳ sản xuất năm 1940 như M2A4 chỉ được trang bị súng máy và sử dụng động cơ xăng. Trong lý thuyết quân sự của quân đội các nước ở thập niên 1930, xe tăng và xe tăng hạng nhẹ chỉ được dùng chủ yếu để yểm trợ cho bộ binh hoặc để trinh sát hay tấn công bất ngờ. Những chiếc Kiểu 95 có thể đủ sức đối đầu với những chiếc xe tăng hạng nhẹ Hoa Kỳ M3 Stuart, bắt đầu được đưa vào sản xuất từ năm 1941. Trong khi đó Quân đội Anh lại mắc sai lầm chiến lược về khả năng hoạt động của xe thiết giáp ở Đông Nam Á dẫn đến các thuộc địa của Anh là Mã Lai và Miến Điện không có xe tăng để chiến đấu vào tháng 12 năm 1941.

Người Nhật biết rằng Quân đội Hoa Kỳ đã có kinh nghiệm ở chiến trường Philippines ít nhất từ năm 1900 còn căn cứ Singapore của Anh đã có từ thập niên 1840; chứng tỏ cả hai quân đội này đều có kinh nghiệm chiến đấu trong rừng già ít nhất là 100 năm. Tuy nhiên cả người Mỹ lẫn người Anh đều tin rằng xe tăng không thể chiến đấu trong rừng già. Ngoài ra, Lục quân Nhật Bản còn phải chú ý Liên Xô và Trung Quốc, và chưa bao giờ tiến hành một chiến dịch tấn công nào ở địa hình rừng già. Đối diện với những khu rừng già khó có thể qua được, hai quân đội đầy sức mạnh và kinh nghiệm, đồng thời không có kinh nghiệm chiến đấu trong rừng già, tuy nhiên những chiếc xe tăng Kiểu 95 đã dẫn đầu cuộc tấn công của quân Nhật đánh chiếm Singapore ngày 15 tháng 2 và Corregidor vào tháng 4 năm 1942. Kiểu 95 chứng tỏ là một kiểu xe tăng hạng nhẹ cực kỳ thành công trong thời gian đầu của Chiến tranh Thái Bình Dương cho đến giữa năm 1942. Ví dụ như địa hình rừng già ẩm ướt đã không thể ngăn 12 chiếc Kiểu 95 tấn công phá tan phòng tuyến Jitra ngày 11 tháng 12 năm 1941 trong trận Mã Lai. Tuy nhiên, trong trận Trận Muar vào tháng 1 năm 1942, những người lính Úc chỉ sử dụng vũ khí chống tăng cá nhân đã tiêu diệt được 9 xe tăng Nhật.

Khalkhin Gol (Nặc Môn Khâm) 1939

Do tin rằng Hồng quân Liên Xô đang rút lui khỏi Khalkhin Gol (Nặc Môn Khâm),, bộ tư lệnh Lục quân Nhật tại Mãn Châu đã điều Quân đoàn Xe tăng I, dưới sự chỉ huy của trung tướng Masaomi Yasuoka đến Nặc Môn Khâm nhằm mục đích cắt đứt đường rút quân của Hồng quân tại sông Halha (sông Khalkhin Gol). Sau hai ngày di chuyển bằng tàu hoả, quân đoàn xe tăng số 1 cho bốc dỡ hai trung đoàn tăng số 3 và 4 xuống Arshaan tại Mãn Châu vào ngày 22 tháng 6 năm 1939. Trong khi trung đoàn 3 chủ yếu là các xe tăng hạng trung Kiểu 89 đã lỗi thời thì trung đoàn 4 do đại tá Yoshio Tamada chỉ huy có 35 chiếc xe tăng hạng nhẹ Kiểu 95, 8 chiếc Kiểu 89 và 3 chiếc xe tăng siêu nhẹ Kiểu 94.

Trong khi đó, chỉ huy mới của Hồng quân là tướng Georgi Konstantinovich Zhukov được điều đến Nặc Môn Khâm vào tháng 6 năm 1939. Ông đã sử dụng các xe tăng hạng nhẹ BT-5 và BT-7; kết hợp chúng vào lực lượng pháo binh, bộ binh và thiết giáp để tấn công. Mặc dù cùng là xe tăng hạng nhẹ, cùng số lượng kíp lái và kích thước, xe tăng BT nặng gần gấp đôi Kiểu 95, đến 13,8 tấn. Tuy nhiên nó dễ bị các lực lượng Nhật Bản sử dụng bom xăng tiêu diệt do dùng động cơ xăng. Tuy người Nhật không đánh giá cao xe tăng Nga, pháo 45mm của xe tăng BT với tốc độ đạn hơn 600m/giây và từ khoảng cách 1.000 m đủ sức xuyên thủng xe tăng Nhật (trong khi pháo 37mm của Kiểu 95 chỉ có tầm bắn hiệu quả thấp hơn 700 m); Một sĩ quan xe tăng Kiểu 95 mô tả, "...không lâu sau khi thấy ánh sáng loé lên, xe tăng chúng tôi đã bị xuyên thủng một lỗ ! Họ còn bắn rất chính xác !"

Ngày 2 tháng 7 năm 1939, vào lúc 6 giờ 10 phút chiều, đại tá Tamada chỉ huy trung đoàn xe tăng số 4 với nhiều chiếc xe tăng Kiểu 95 cơ động hơn phía trước trung đoàn xe tăng số 3 dẫn đầu cuộc tấn công của quân đoàn xe tăng số 1 vào lực lượng Hồng quân tại Khalkhin Gol. Trong khi trung đoàn xe tăng số 3 đã vượt qua hoả lực pháo Hồng quân sau gần 2 giờ, trung đoàn xe tăng số 4 để tránh trận địa pháo Hồng quân đã tiến về phía đông nam thay vì hướng nam như dự kiến, do đó đã đụng độ quân Nga ở tây nam hồ Uzuru. Quan sát thấy vị trí pháo của quân Nga, đại tá Tamada quyết định tấn công vào ban đêm bằng xe tăng mặc dù các xe tăng Nhật không có thiết bị và cũng không có kinh nghiệm đánh đêm. Khoảng 11 giờ đêm, trung đoàn tăng số 4 tiến vào mục tiêu với khoảng cách 6m giữa những chiếc tăng và 30m giữa các đơn vị bộ binh. Hệ thống radio hoạt động không hiệu quả khiến các xe tăng phải ra hiệu bằng cờ hoặc cử chỉ là chính, tầm quan sát từ chỗ ngồi của trưởng xe ra bên ngoài bị hạn chế do đó tháp pháo được mở ra, điều này khiến cho khi mưa trút xối xả xuống làm cho các trưởng xe khó thở và không thể mở mắt. Nhờ có sấm chớp mà quân Nhật có thể nhìn thấy các vị trí của quân Nga. Tuy nhiên, khi đến gần, sấm chớp đã làm quân Nga trông thấy những chiếc xe tăng Kiểu 95 đang tiến đến, phòng tuyến Hồng quân ngay lập tức khai hoả bằng đại liên, súng cối, pháo, xe tăng BT-7 và pháo chống tăng. Tuy nhiên, vì phạm vi quá gần, các pháo thủ Nga không thể bố trí các nòng súng của họ đủ thấp để tấn công xe tăng nên đã không trúng mục tiêu. Lúc 0 giờ 20 sáng, đại tá Tamada ra lệnh trung đoàn 4 tấn công và đến 2 giờ sáng đã vượt qua phòng tuyến Nga hơn 900m và tiêu diệt 12 khẩu pháo.

Kết quả cuối cùng là quân đoàn xe tăng I mất một chiếc xe tăng Kiểu 95, hai người chết (một sĩ quan và một lính tuyển mộ) và 8 người bị thương; trung đoàn 4 đã sử dụng tổng cộng 1.100 quả đạn pháo 37mm và 129 quả đạn pháo 57mm, 16.000 viên đạn súng máy. Tướng Yasuoka Masaomi báo cáo "cuộc tấn công chớp nhoáng bằng xe tăng của chúng ta đã làm cho quân địch khiếp vía và lo sợ." Trong số 73 xe tăng hạng nhẹ và trung của Nhật tham gia cuộc tấn công này, 13 chiếc đã bị đạn pháo Nga phá hủy hoàn toàn, 14 chiếc được sửa chữa sau khi đưa về đại tu và 17 chiếc khác thì sửa chữa ngay trên chiến trường.

Tuy nhiên, trong trận Khalkhin Gol, những nhược điểm của xe tăng Nhật cũng được phơi bày. Tầm bắn, khả năng xuyên giáp hoàn toàn kém so với các xe tăng BT và T-26 của Liên Xô; tốc độ và giáp mỏng; tiếng động cơ ồn. Do đó sau một vài thành công ban đầu, xe tăng Nhật đã phải chịu tổn thất lớn và không thành công được bao nhiêu.

Những cuộc đối đầu đầu tiên với xe tăng Mỹ

Xe tăng Nhật và Mỹ đã đối đầu lần đầu tiên trong Chiến tranh thế giới thứ hai khi những chiếc Kiểu 95 của trung đoàn xe tăng 4 gặp một trung đội tăng Mỹ, bao gồm năm chiếc xe tăng hạng nhẹ M3 Stuart từ "đại đội" B, trung đội tăng 192 ngày 22 tháng 12 năm 1941; phía bắc Damortis trong cuộc rút lui về Bataan. Cả M3 và Kiểu 95 đều trang bị pháo 37mm nhưng M3 được bọc giáp dày hơn trên tháp súng và sườn, đến 32mm trong khi Kiểu 95 chỉ có 12mm; Tuy nhiên, Kiểu 95 đã giành chiến thắng trong ngày hôm đó. Nguyên nhân về sau được biết dựa trên những nghiên cứu quân sự sau chiến tranh về chiến thuật xe tăng năm 1945, lợi thế trong đấu tăng sẽ thuộc về bên nào thấy đối phương và tấn công trước.

Ngày 6 và 7 tháng 6 năm 1942, Lực lượng Đổ bộ Hải quân Đặc biệt của quân Nhật đã đổ bộ lên quần đảo Kiska trong chiến dịch đánh chiếm quần đảo Aleutian. Cuộc đổ bộ này có mặt những chiếc xe tăng Kiểu 95 từ trung đoàn xe tăng số 11, do đó đã trở thành những chiếc xe tăng duy nhất của "kẻ thù" có mặt trên đất Bắc Mỹ. Sau trận đánh, hai chiếc Kiểu 95 bị chiếm đã được đưa đến Maryland để nghiên cứu và kiểm tra.

Hai chiếc Kiểu 95 cũng được đưa đến yểm trợ cho cuộc đổ bộ của quân Nhật tại vịnh Milne vào cuối tháng 8 năm 1942. Ban đầu chúng đã đạt được thành công nhất định trước bộ binh Úc chỉ trang bị vũ khí nhẹ, còn bom dính thì không sử dụng được do thời tiết. Tuy nhiên, mặc dù đã cho thấy khả năng chiến đấu trong rừng già Mã Lai, những chiếc xe tăng này đã lún sâu trong bùn do mưa kéo dài nhiều ngày tại vịnh Milne. Cả hai đều bị sa lầy và bị bỏ lại sau nhiều ngày đổ bộ.

1942-1945

Tháng 8 năm 1942, quân Mỹ bắt đầu cuộc phản công tại Guadalcanal. Lính thủy đánh bộ Hoa Kỳ cho đều động Đại đội Xe tăng số 1, chỉ trang bị duy nhất những chiếc M2A4. Mặc dù M2A4 mới hơn Kiểu 95 năm năm, nó là kiểu xe tăng Mỹ gần nhất với Kiểu 95 về giáp và hoả lực với giáp dày 25mm và trang bị pháo 37mm. Tại New Guinea, vào tháng 9 năm 1942, pháo 37mm của Ha-Go đã không thể xuyên thủng lớp giáp của xe tăng Matilda Anh trong khi lớp giáp của nó thì lại quá mỏng.

Khi quân Mỹ tiến hành phản công trên mặt trận Thái Bình Dương, tình hình chiến sự ngày càng bất lợi cho quân Nhật. Những chiếc Ha-Go Kiểu 95 giờ đây đã hoàn toàn trở nên lỗi thời và có thể bị đe dọa bởi vũ khí chống tăng của Mỹ như bazooka, xe tăng M3 Lee, M4 Sherman và cả súng máy 12,7mm. Ha-go giờ đây được sử dụng cho các cuộc phản công vào phòng tuyến quân Mỹ hay dùng làm boong ke pháo bọc giáp mỏng.

Tuy nhiên do số lượng quá ít nên số tăng này dễ dàng bị tiêu diệt (tại Tarawa là 7 chiếc, tại đảo Parry là 3 chiếc). Trong Trận Saipan, những chiếc Ha-Go đã sử dụng vào cuộc tấn công lính thủy đánh bộ Mỹ vào rạng sáng ngày 16 tháng 6, nhưng đã bị tiêu diệt bởi hỏa lực chống tăng. Một số lượng xe tăng lớn hơn đã được huy động trong cuộc tấn công lớn nhất bằng xe tăng của quân Nhật tại Thái Bình Dương, bắt đầu vào lúc 2 giờ sáng ngày 17 tháng 6 nhưng cả Ha-Go lẫn Chi-Ha đều yếu ớt trước vũ khí chống tăng nên chỉ có 12 chiếc xe tăng của quân Nhật thoát được.

Trong Trận Guam ngày 21 tháng 7, 10 chiếc Kiểu 95 đã bị bazooka hoặc xe tăng M4 tiêu diệt. 7 chiếc khác bị tiêu diệt trong Tinian ngày 24 tháng 7, và 15 chiếc khác trong Trận Peleliu ngày 15 tháng 9. Tại Philippines, ít nhất 10 chiếc đã bị phá huỷ trong các cuộc giao tranh tại Leyte và 19 chiếc tại Luzon. Trong Trận Okinawa, quân Nhật chỉ có 13 chiếc Kiểu 95 và 14 chiếc Kiểu 97 thuộc trung đoàn xe tăng số 27 phải đối đầu với 800 xe tăng Mỹ. Hầu hết số xe tăng này đã mất trong cuộc phản công bất thành của quân Nhật ngày 5 tháng 5.

Chiến trường Trung Quốc - Miến Điện - Ấn Độ
Năm 1942, lục quân Nhật tiến vào Miến Điện rồi sau đó tiến vào Ấn Độ. Những chiếc xe tăng hạng nhẹ Kiểu 95 thuộc trung đoàn xe tăng số 14 chỉ huy cuộc tấn công này và đụng độ những chiếc M3 Stuarts của quân Anh. Khi quân Anh rút về Ấn Độ, quân Nhật tịch thu được thêm một số chiếc M3. Tuy nhiên đến năm 1944, trung đoàn xe tăng 14 đã bị tiêu diệt do bị quân Anh cắt đường tiếp liệu và cuộc tấn công của người Nhật đã dừng lại tại Imphal, Ấn Độ.

Chiến dịch Bão tháng Tám
Trong Chiến dịch Bão tháng Tám, Hồng quân Liên Xô đã huy động hơn 5.000 xe thiết giáp, hơn cả Trận Kursk trong khi phía Nhật chỉ có 2 lữ đoàn tăng. Kết quả là Hồng quân đã chiếm được 369 xe tăng và 35 xe thiết giáp Nhật trong toàn bộ chiến dịch.

Ha-Go Kiểu 95 đã tham gia vào trận đấu tăng cuối cùng của quân đội Nhật vào ngày 18 tháng 8 năm 1945 khi 25 chiếc Ha-Go và 39 chiếc Chi-Ha thuộc Trung đoàn Xe tăng 11 đã kháng cự Hồng quân đánh chiếm đảo Shimushu thuộc Quần đảo Kuril. Mặc dù Nhật Bản đã đầu hàng nhưng chính quyền Tokyo vẫn cho phép lực lượng trên đảo phòng thủ nếu bị tấn công. Đại tá Ikeda, trung đoàn trưởng đã quyết định cho xe tăng tấn công ngay bãi biển, và bị pháo chống tăng của Liên Xô diệt 21 xe tăng nhưng Hồng quân cũng mất vài trăm lính. Chiến sự tại đây kéo dài cho đến ngày 20 tháng 8.

Sau Chiến tranh thế giới thứ hai
Sau khi chiến tranh kết thúc, hàng trăm chiếc Kiểu 95 còn lại bị bỏ lại tại Trung Quốc. Những chiếc xe tăng Nhật bị Hồng quân Liên Xô chiếm đã được chuyển giao cho Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc. Đến cuối năm 1949, Quân Giải phóng đã có tổng cộng 349 xe tăng, trong đó chủ yếu là Ha-Go Kiểu 95, Chi-Ha Kiểu 97 và một số tăng Mỹ chiếm được từ quân đội Quốc dân. Một số chiếc được chuyển đến Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên cho quân đội nước này tập luyện. Lực lượng Pháp trở lại Đông Dương cũng sử dụng những xe tăng Kiểu 89 và 95 tại Phnom Penh, Campuchia trước khi nhận được những khí tài hiện đại hơn từ Pháp.

Các quốc gia sử dụng

 Quốc gia sử dụng chính.

 Quân đội Hàn Quốc sử dụng một số tăng Kiểu 95 trong Chiến tranh Triều Tiên.

 Hồng quân Liên Xô chiếm được một số tăng sau chiến tranh.
 Thái Lan
 Năm 1940, quân đội Thái có khoảng 50 chiếc Kiểu 95, sử dụng trong cuộc xâm lược của quân đội nước này vào tỉnh Shan của Miến Điện năm 1942. Kiểu 95 được sử dụng đến năm 1952.
 Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa
 Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc chiếm được một số xe tăng từ Quân đội Cách mạng Quốc dân (chiếm từ Nhật Bản) và nhận một số từ Liên Xô. Kiểu 95 do đó cũng xuất hiện trong Nội chiến Trung Quốc và Chiến tranh Triều Tiên cùng với Chi-Ha Kiểu 97.

Tham khảo

Chú thích

Liên kết ngoài

Thiết giáp trong Thế chiến II
Ha-Go Kiểu 95 trên trang OnWar.com
Ảnh chụp Ha-Go Kiểu 95 trên trang military.cz
Ảnh chụp Ha-Go Kiểu 95 trên trang thetankmaster.com
Báo cáo của Cơ quan Tình báo Hoa Kỳ
Ha-Go Kiểu 95 trên trang History of War
Cảnh Ha-Go Kiểu 95 chiến đấu trong phim The Pacific

Xe tăng hạng nhẹ Nhật Bản
Xe tăng Nhật Bản giai đoạn Chiến tranh thế giới thứ hai
Xe tăng hạng nhẹ trong Chiến tranh thế giới thứ hai
Mitsubishi
Xe tăng hạng nhẹ giai đoạn giữa các cuộc chiến tranh
Lịch sử xe tăng


title: Danh sách đĩa nhạc của Rihanna

text:
Danh sách đĩa nhạc của nữ ca sĩ nhạc R&B người Barbados Rihanna bao gồm 7 album phòng thu, 2 album phối khí, 47 đĩa đơn hát chính - hợp tác với các nghệ sĩ khác và 3 đĩa đơn làm từ thiện. Rihanna xuất hiện lần đầu tiên trên các bảng xếp hạng trong năm 2005 với đĩa đơn "Pon de Replay" được phát hành vào ngày 22 tháng 8. Bài hát giành vị trí thứ 2 trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100, UK Singles Chart và Ireland. Ca khúc sau đó được chứng nhận đĩa bạch kim tại Hoa Kỳ và đĩa vàng tại Úc .  Album đầu tay của Rihanna có tên Music of the Sun đã trở thành một album Hit top-ten trên bảng xếp hạng Billboard 200 ở Hoa Kỳ cũng như đứng vị trí trong top 40 tại nhiều bảng xếp hạng album khác. Hai đĩa đơn tiếp theo được trích từ album là "If It's Lovin' that You Want" và "Let Me".

Năm sau, Rihanna phát hành album phòng thu thứ 2 mang tên A Girl Like Me và đã gặt hát được nhiều thành công hơn album đầu. A Girl Like Me đã giành vị trí quán quân trên bảng xếp hạng Canadian Albums Chart ở Canada, album cũng đứng vị trí thứ 5 tại Hoa Kỳ và nằm trong top-20 ở những quốc gia khác. Hai đĩa đơn đầu tiên trích từ A Girl Like Me là "SOS" (đứng vị trí thứ 1 tại 3 quốc gia) và "Unfaithful" (giành vị trí đầu bảng tại 2 nước). Album này sau đó được chứng nhận đĩa bạch kim tại 5 quốc gia.

Trong năm 2007, Rihanna phát hành album phòng thu thứ 3 và cũng là album thành công nhất của cô hiện nay có tên Good Girl Gone Bad. Album giành vị trí thứ 2 trên bảng xếp hạng Billboard 200 và đứng top 10 trên các bảng xếp hạng album khác. Good Girl Gone Bad được chứng nhận rất nhiều album bạch kim ở một số quốc gia sau khi có một số phiên bản của album được phát hành lại. Bảy đĩa đơn trích từ Good Girl Gone Bad là một sự thành công vượt trội trên toàn thế giới bao gồm cả đĩa đơn "siêu hit" "Umbrella". Sau đó, Rihanna phát hành tiếp 6 đĩa đơn khác trong đó có hai đĩa đơn quán quân tại Hoa Kỳ là "Take a Bow" và "Disturbia".

Sau đó, Rihanna phát hành tiếp tục album phòng thu thứ tư của cô trong tháng 11 năm 2009 mang tên Rated R. Album này tuy không thành công như album trước nhưng cũng đã đạt được một số thành công nhất định khi giành vị trí thứ 1 tại Thụy Sĩ, thứ 4 tại Mỹ và Canada, nhưng chỉ nằm trong top-20 ở những quốc gia. Đĩa đơn đầu tiên trích từ Rated R: "Russain Roulette" là một ca khúc hit nằm trong top 10 trên toàn thế giới. "Rude boy" đĩa đơn tiếp theo trích từ Rated R và cũng là ca khúc thứ sáu của Rihanna giành vị trí quán quân tại Hoa Kỳ trong vòng 5 tuần liên tiếp . Rihanna cũng hợp tác với rapper người Mỹ Eminem khi phát hành ca khúc "Love the Way You Lie" trong tháng 8 năm 2010. Trước khi phát hành, bài hát đã giành vị trí thứ 1 tại Úc, Canada, Ireland, New Zealand và Hoa Kỳ cũng như đứng vị trí thứ 3 ở Anh.

Tháng 11, 2010, Rihanna đã phát hành album phòng thu thứ năm Loud. Album đã đạt chứng nhận đĩa bạch kim ở Mỹ và tận 6 đĩa bạch kim ở Anh. Album có tổng cộng bảy đĩa đơn, bao gồm nhiều đĩa đơn rất thành công như "Only Girl (In the World)", "What's My Name?" (hợp tác với Drake) và "S&M". Một năm sau khi ra album này, cô tiếp tục phát hành album phòng thu tiếp theo Talk That Talk với đĩa đơn đầu tiên "We Found Love" hợp tác với DJ người Anh Calvin Harris là một thành công lớn trên toàn thế giới. Ca khúc này đã lọp vào top 20 ở các bảng xếp hạng trên 20 quốc gia, bao gồm cả Billboard Hot 100 với vị trí quán quân trong 10 tuần lễ liên tiếp, trở thành đĩa đơn có thời gian đạt vị trí quán quân lâu nhất trong sự nghiệp của cô. Album phòng thu thứ 7, "Unapologetic", trở thành album đầu tiên của cô đạt vị trí quán quân tại Billboard 200. Đĩa đơn "Diamonds" đứng đầu các bảng xếp hạng của trên 20 nước. Ngoài ra album còn có các đĩa đơn thành công khác như "Stay" (kết hợp với Mikky Ekko) và "Pour It Up".

Album

Album phòng thu

Album biên tập

Đĩa đơn

Hát chính

Đĩa đơn hợp tác

Đĩa đơn từ thiện

Các xuất hiện khác
Những bài hát này không xuất hiện trên bất kỳ bản phát hành chính thức của Rihanna.

Video âm nhạc

DVD

Ghi chú

Chú thích

Liên kết

 Rihanna Official website
 Rihanna music videography tại MTV.com
 Rihanna tại Allmusic
 Rihanna tại Discogs

Danh sách đĩa nhạc
Rihanna


title: Drapetes pusillus

text:
Drapetes pusillus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Horn miêu tả khoa học năm 1890.

Chú thích

Tham khảo

Drapetes


title: Matão

text:
Matão là một đô thị ở bang São Paulo của Brasil. Đô thị này nằm độ cao 585 m trên mực nước biển. Dân số năm 2007 là 74.407 người.

Thông tin nhân khẩu

Dữ liệu dân số theo điều tra dân số năm 2000

Tổng dân số: 71.753
Dân số thành thị: 69.168
Dân số nông thôn: 2.585
 Nam giới: 35.878
 Nữ giới: 35.875
Mật độ dân số (người/km²):

Tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh dưới 1 tuổi (trên một triệu người):

Tuổi thọ bình quân (tuổi):

Tỷ lệ sinh (số trẻ trên mỗi bà mẹ):

Tỷ lệ biết đọc biết viết:

Chỉ số phát triển con người (HDI-M):
 Chỉ số phát triển con người - Thu nhập:
 Chỉ số phát triển con người - Tuổi thọ:
 Chỉ số phát triển con người - Giáo dục:
(Nguồn: IPEADATA)

Các xa lộ

 SP-310 - Rodovia Washington Luís
 SP-326 - Rodovia Brigadeiro Faria Lima

Liên kết ngoài
 Trang mạng của đô thị
 Página da câmara
 Festa

Tham khảo

Đô thị bang São Paulo


title: Dicronychus puerulus

text:
Dicronychus puerulus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1889.

Chú thích

Tham khảo

Dicronychus


title: Chasseradès

text:
Chasseradès là một xã ở tỉnh Lozère trong vùng Occitanie, phía nam nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 1171 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Chasserades in Lozere (French; photographs)
Stevenson Trail GR70 Hiking trail

Xã của Lozère


title: Viroinval

text:
Viroinval là một đô thị trong tỉnh Namur. Tại thời điểm ngày 1 tháng 1 năm 2006 Viroinval có dân số 5.680 người. Tổng diện tích là 120,90 km² với mật độ dân số là 47 người trên mỗi km².

Các làng:
Dourbes
Le Mesnil
Mazée
Nismes
Oignies-en-Thiérache
Olloy-sur-Viroin
Treignes
Vierves-sur-Viroin

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức
The former Centre of the European Union

Đô thị của Namur


title: Gaius Julius Caesar

text:
Gaius Julius Caesar là tên được dùng cho các thành viên nam của gia đình Julii Caesares thị tộc Julia. Đây là tên ba phần (tria nomina) của quan độc tài La Mã Julius Caesar, đồng thời là tên của các đời tổ tiên của ông thời Cộng Hòa La Mã cũng như hậu duệ của ông từ Augustus. Gaius là một trong những praenomina (tên riêng) phổ biến của nhà Julii Caesares, cùng với Lucius và Sextus.

Gaius Julius Caesar I
Livius nhắc đến Gaius Julius, một nguyên lão, người vào khoảng năm 143 TCN đã viết về lịch sử La Mã bằng tiếng Hy Lạp. Người khác phỏng đoán người này có thể là con của Sextus Julius Caesar, quan bảo dân quân đội, và là em ruột của Sextus Julius Caesar, quan chấp chính năm 157 TCN. Ông này có thể là cha của Gaius Julius Caesar đã cưới Marcia.

Gaius Julius Caesar II
Gaius Julius Caesar là cha của Gaius Julius Caesar Già, người cha của quan độc tài La Mã Julius Caesar. Không có bất kỳ thông tin nào được sáng tỏ về sự nghiệp của Gaius Julius Caesar II, ngoài việc ông có thể là cùng một người với viên pháp quan đã chết đột ngột ở Roma, tuy nhiên Lucius Julius, một pháp quan thành thị 166 TCN, là một người khác phù hợp với giả thuyết này, theo Plinius.

Gaius Julius Caesar II cưới Marcia Regia, một phụ nữ thuộc gia đình quý tộc Marcii Reges, một cuộc hôn nhân được sắp xếp bởi cha ông. Ông lại sắp xếp cho con trai mình Gaius kết hôn với Aurelia Cotta, con gái của nhà Cotta dòng họ Aurelia. Nhà Aurelii Cottae vốn đã là quý tộc xuất thân thường dân (nobiles) từ giữa thế kỷ thứ 3 TCN, khi hai tổ tiên của gia đình đạt đến vị trí quan chấp chính. Con gái ông Julia kết hôn với một người từng là quan bảo dân của người bình dân từ một gia đình ít tên tuổi, Gaius Marius, sau này là một novus homo ("người mới") và bảy lần làm quan chấp chính.

Gaius Julius Caesar Strabo Vopiscus

Gaius Julius Caesar Strabo Vopiscus (khoảng 130–87 TCN), con của Lucius Julius Caesar II và Poppilia, em trai của Lucius Julius Caesar III.

Gaius Julius Caesar III

Gaius Julius Caesar III, cũng gọi Gaius Julius Caesar Lớn để phân biệt với con trai ông, là cha của quan độc tài La Mã Julius Caesar. Ông kết hôn với Aurelia Cotta, và có với bà ba người con, hai người con gái lớn Julia Caesaris và một con trai là Gaius Julius Caesar. Gaius Julius Caesar III duy trì mối quan hệ với người anh rể Marius. Vào năm 103 hoặc 100 TCN, ông thực thi phận sự phân phối đất, chủ yếu cho cựu binh từng phục vụ Marius. Ông là pháp quan khoảng năm 92 TCN, và là quan tổng đốc tỉnh Asia khoảng hai năm hoặc lâu hơn, nhưng có thể đã rời đi trước khi chiến tranh Mithridates nổ ra. Ông quyết định không tranh cử chức quan chấp chính và sống giản dị ở ngoại thành Roma, qua đời năm 85 TCN ở Pisa.

Julius Caesar

Gaius Julius Caesar IV (100 – 44 TCN), thường được gọi ngắn gọn là Julius Caesar (dù thực chất Julius chỉ là tên tộc của ông), thống soái, chấp chính, quan độc tài và tác gia La Mã, người mà sự nghiệp của ông cho đến lúc bị ám sát vào ngày 15 tháng 3 (lịch La Mã cổ) năm 44 TCN, đóng vai trò quan trọng trong sự lụi tàn của nền Cộng hòa và mở ra thời kỳ Đế quốc của La Mã.

Augustus

Gaius Julius Caesar V (Octavianus) (63 TCN – CN 14), hoàng đế (princeps) đầu tiên của La Mã, thường được biết đến với tên gọi Octavianus (Anh hoá: Octavian) hoặc Augustus. Là con nuôi thừa kế của Julius Caesar, Octavianus, về sau gọi là Augustus, thắt chặt mối quan hệ với quan độc tài La Mã bị ám sát qua tên của mình, một thông tục được những người thừa kế chính thống hoặc tiềm năng của các hoàng đế triều đại Julio-Claudian tiếp nối về sau.

Gaius Caesar

Gaius Julius Caesar VI (Agrippa) (20 TCN – CN 4), con của Marcus Vipsanius Agrippa, về sau được ông ngoại Augustus nhận nuôi và chỉ định làm người kế vị;

Caligula

Gaius Julius Caesar VII Germanicus, thường được biết đến với biệt danh Caligula (CN 12–41), con trai của Germanicus, trị vì 37–41 AD.

Cũng xem
Julii Caesares
Julius Caesar (định hướng)
Gia phả Julio-Claudian
Gaius Julius Caesar (tên), về cái tên và nguồn gốc của nó
Gaius Iulius Iullus, kết hợp cùng praenomen và nomen gentilicium, với cognomen cổ xưa hơn Iullus

Tham khảo

Nguồn
Ernst Badian, "From the Iulii to Caesar," in A Companion to Julius Caesar (edited by Miriam Griffin), p. 13 ff. Blackwell/John Wiley & Sons, 2009. ISBN 1444308459 ISBN 9781444308457

Julius Caesar, Gaius
Caesar, Gaius


title: Callipara

text:
Callipara là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Volutidae.

Các loài
Các loài thuộc chi Callipara bao gồm:
 Phân chi Callipara (Callipara) sensu stricto
 Callipara africana (Reeve, 1856)
 Callipara bullatiana (Weaver & du Pont, 1967)
 Phân chi Callipara (Canalilyria) Bail & Poppe, 2001
 Callipara aphrodite (Bondarev, 1999)
 Callipara kurodai (Kawamura, 1964)
 Phân chi Callipara (Festilyria) Pilsbry & Olsson, 1954
 Callipara duponti (Weaver, 1968)
 Callipara festiva (Lamarck, 1811)
 Callipara ponsonbyi (Smith, 1901)
 Phân chi Callipara (Simililyria) Bail & Poppe, 2001
 Callipara queketti (Smith, 1901)

Phân bố
Các loài ốc thuộc chi này phân bố ở Ấn Độ Dương dọc theo Đông Phi.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Volutidae


title: Hưng Bình (xã)

text:
Hưng Bình là một xã thuộc huyện Đắk R'lấp, tỉnh Đắk Nông, Việt Nam.

Địa lý
Xã Hưng Bình nằm ở phía tây nam huyện Đắk R'lấp, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Đắk Sin
Phía tây giáp tỉnh Bình Phước
Phía nam giáp tỉnh Lâm Đồng với ranh giới là sông Đồng Nai
Phía bắc giáp xã Đắk Ru.

Xã có diện tích 88,92 km², dân số năm 2007 là 3.465 người, mật độ dân số đạt 39 người/km².

Hành chính
Xã Hưng Bình có 6 thôn, bon được chia thành 5 thôn: 1, 2, 3, 5, 6 và bon Châu Mạ.

Lịch sử
Xã Hưng Bình được thành lập vào ngày 18 tháng 10 năm 2007 trên cơ sở điều chỉnh 8.892 ha diện tích tự nhiên và 3.465 người của xã Đắk Sin.

Ngày 30 tháng 9 năm 2019, Hội đồng Nhân dân tỉnh Đắk Nông ban hành Nghị quyết 24/NQ-HĐND về việc:
Sáp nhập một phần thôn 4 vào thôn 2
Sáp nhập một phần của hai thôn 4 và 7 vào thôn 5
Sáp nhập phần còn lại thôn 4 vào thôn 6
Sáp nhập phần còn lại thôn 7 vào bon Châu Mạ.

Chú thích

Tham khảo


title: Gonomyia rhadinostyla

text:
Gonomyia rhadinostyla là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gonomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Lasioglossum moderatum

text:
Lasioglossum moderatum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Benoist mô tả khoa học năm 1962.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1962


title: Anchastus chessmanae

text:
Anchastus chessmanae là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Van Zwaluwenburg miêu tả khoa học năm 1940.

Chú thích

Tham khảo

Anchastus


title: Bokermannohyla carvalhoi

text:
Bokermannohyla carvalhoi là một loài ếch thuộc họ Nhái bén.
Đây là loài đặc hữu của Brasil.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông ngòi.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Tham khảo

 Potsch de Carvalho-e-Silva, S. & Telles, A.M. 2004. Bokermannohyla carvalhoi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Bokermannohyla
Động vật đặc hữu Brasil


title: La Chapelle-Saint-Quillain

text:
La Chapelle-Saint-Quillain là một xã thuộc tỉnh Haute-Saône trong vùng Bourgogne-Franche-Comté phía đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Saône

Tham khảo

Xã của Haute-Saône


title: Molophilus sublyratus

text:
Molophilus sublyratus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Andrena schulzi

text:
Andrena schulzi là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Strand mô tả khoa học năm 1921.

Chú thích

Tham khảo

S
Động vật được mô tả năm 1921


title: Saint-Nicolas-la-Chapelle, Aube

text:
Saint-Nicolas-la-Chapelle là một xã ở tỉnh Aube, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc miền trung nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
 Xã của tỉnh Aube

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Saint-Nicolas-la-Chapelle sur le site de l'Institut géographique national

Saint-Nicolas-la-Chapelle


title: Panay

text:
Panay là một hòn đảo rộng 12.011 km² của Philippines, đảo thuộc khu vực Visayas. Về hành chính, hòn đảo được chia thành bốn tỉnh: Aklan, Antique, Capiz, Iloilo. Phía tây bắc của Panay là đảo Mindoro và phía đông nam là đảo Negros. Giữa Negros và Panay là hòn đảo Guimaras, một tỉnh đảo của Philippines. Phía bắc Panay là biển Sibuyan và tỉnh đảo Romnlon, phía tây nam là biển Sulu và vịnh Panay.

Khi người Tây Ban Nha đến Panay từ Cebu năm 1569, họ phát hiện ra những cư dân với những hình xăm, sau đó họ gọi đảo là Isla de los Pintados. Tên của đảo hiện nay vẫn chưa xác định chắc chắn về nguồn gốc. Cái tên này được cho là lấy từ tên của điểm định cư sớm nhất của người Tây Ban Nha ở Philippines, thị trấn Pan-ay ở tỉnh Capiz và cũng có ý kiến cho rằng bứt nguồn từ tiếng của các cư dân bản địa hay của những người định cư Mã Lai vào thế kỷ 12. Dân số trên đảo tổng cộng là 3.973.877 (2007), mật độ 330,85 người/km².

Chú thích

Liên kết ngoài
Khám phá Panay
Website tỉnh Aklan
Website tỉnh Antique
Website tỉnh Capiz
Website tỉnh Iloilo

Đảo Philippines


title: Luật bóng đá

text:
Luật bóng đá () là hệ thống quy định được sử dụng một cách thống nhất trong môn thể thao bóng đá, kể cả bóng đá trên sân cỏ chính thức, bóng đá trong nhà và bóng đá bãi biển, áp dụng tại tất cả các quốc gia trên toàn thế giới. Từ năm 1886 đến nay, nó được quản lý chính thức bởi International Football Association Board (IFAB).

Các luật này đề cập đến số lượng cầu thủ mà một đội cần có, độ dài trận đấu, quy mô của sân và bóng, loại và tính chất phạm lỗi mà các trọng tài có thể xử phạt, trong đó luật việt thường xuyên bị hiểu sai và nhiều luật khác được định nghĩa trong môn thể thao này. Trong một trận đấu, nhiệm vụ của trọng tài là giải thích và thi hành luật.

Có nhiều nỗ lực để chuẩn hóa các quy tắc bóng đá ở Anh vào giữa thế kỷ 19. Luật ban đầu tồn tại từ năm 1863, và một bộ luật được chính thức được Hiệp hội bóng đá mới thành lập thông qua. Theo thời gian, Luật bóng đá đã được sửa đổi, và kể từ năm 1886, chúng đã được duy trì bởi IFAB.

Chúng là những quy tắc duy nhất mà Liên đoàn Bóng đá Thế giới (FIFA) áp dụng cho tất cả các thành viên của mình. Luật bóng đá cho phép một số biến thể tùy chọn nhỏ có thể được thực hiện bởi các hiệp hội bóng đá quốc gia, bao gồm một số điều luật để chơi ở các cấp độ thấp hơn, ngoài ra thì hầu như tất cả các trận bóng đá có tổ chức trên toàn thế giới đều được chơi theo cùng một quy tắc.

Có tất cả 17 điều luật trong Luật bóng đá chính thức. Luật này được thiết kế để áp dụng cho tất cả cấp độ bóng đá, mặc dù nó cho phép các liên đoàn bóng đá quốc gia được phép thay đổi để phù hợp với các giải trẻ, không chuyên nghiệp, hay giải nữ... Thông thường, Luật chỉ là một khung cho phép thay đổi linh hoạt tùy vào đặc điểm trận đấu. Ngoài 17 điều luật, nhiều quyết định được đưa ra bởi IFAB và các chỉ dẫn cũng được đóng góp vào Luật bóng đá.

Luật bóng đá hiện nay
Luật bóng đá hiện tại bao gồm 17 điều luật sau:
 Luật I: Sân thi đấu
 Luật II: Bóng
 Luật III: Số lượng cầu thủ
 Luật IV: Trang phục của cầu thủ
 Luật V: Trọng tài
 Luật VI: Trợ lý trọng tài
 Luật VII: Thời gian trận đấu
 Luật VIII: Bắt đầu và bắt đầu lại trận đấu
 Luật IX: Bóng trong cuộc và bóng ngoài cuộc
 Luật X: Bàn thắng hợp lệ
 Luật XI: Việt vị
 Luật XII: Lỗi và hành vi khiếm nhã
 Luật XIII: Những quả phạt (trực tiếp và gián tiếp)
 Luật XIV: Quả phạt đền
 Luật XV: Ném biên
 Luật XVI: Quả phát bóng
 Luật XVII: Quả phạt góc.

Lịch sử và phát triển

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Toàn văn Luật bóng đá Việt Nam
 The current Laws of the Game (FIFA)
 Liên đoàn Bóng đá Việt Nam
 Văn bản pháp quy về bóng đá tại Việt Nam
 Văn bản sửa đổi, bổ sung luật thi đấu bóng đá năm 2005
 Văn bản sửa đổi, bổ sung luật thi đấu bóng đá năm 2006
 Quy định về kỷ luật của FIFA (FDC)

Thuật ngữ bóng đá


title: Callohesma chlora

text:
Callohesma chlora là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Exley mô tả khoa học năm 1974.

Chú thích

Tham khảo

Callohesma
Động vật được mô tả năm 1974


title: Deilingen

text:
Deilingen là một xã trong huyện Tuttlingen trong bang Baden-Württemberg thuộc nước Đức.

Tham khảo


title: Dentimargo ratzingeri

text:
Dentimargo ratzingeri là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Marginellidae, họ ốc mép.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Dentimargo


title: Mỏ San José

text:
Mỏ San José () là một mỏ đồng-vàng nhỏ nằm ở gần Copiapó, Atacama Region, Chile. Mỏ này được biết đến nhiều nhờ sự kiện tai nạn tại đây năm 2010 làm mắc kẹt 33 thợ mỏ ở độ sâu .

Lịch sử
Mỏ San José nằm về phía Tây Bắc Copiapó khoảng 45 km. Nó bắt đầu được khai thác từ năm 1889. Vào năm 1957, Jorge Kemeny Letay, một người nhập cư Hunggary đã thành lập Công ty khai thác mỏ San Esteban.

Theo hồ sơ lưu trữ Terra, doanh thu của mỏ này là hơn 20 triệu đôla Mỹ.

Từ năm 2003 đến 2010, một số vụ tai nạn mỏ đã xảy ra ở đây và làm ít nhất 3 người chết. Năm 2007 mỏ đã bị đóng cửa sau khi một nhà địa chất chết tại đây. Đến tháng 5 năm 2008, nó được mở cửa lại SERNAGEOMIN - Servicio Nacional de Geología y Minería (National Geology and Mining Service). Vào tháng 7 năm 2010, thợ mỏ Gino Cortés đã mất 1 chân sau 1 vụ tai nạn ở đây.

Tai nạn 2010

Compañía Minera San Esteban () báo cáo lên chính quyền vụ sụp hầm mỏ ngày 5 tháng 8 năm 2010 vào 14:00 giờ địa phương, cuộc tìm kiếm và cứu hộ bắt đầu 1 ngày sau đó. National Emergencies Office of Chile báo cáo có 33 thợ mỏ bị mắc kẹt, trong đó bao gồm Franklin Lobos là 1 cựu cầu thủ bóng đá, và Carlos Mamani - một công dân Bolivia. Các thợ mỏ được tìm thấy 17 ngày sau đó, vào ngày 22 tháng 8. Tuy nhiên phải sau 69 ngày bị mắc kẹt các thợ mỏ mới được giải cứu thành công, đánh dấu bằng việc thợ mỏ đầu tiên tên Florencio Ávalos được đưa tên mặt đất thành công.

Công ty khai thác mỏ San Esteban đang được xem xét phá sản khi các thợ mỏ được giải cứu thành công. Mỏ San José chỉ thuộc sở hữu duy nhất của San Esteban. Tổng thống Chile Sebastián Piñera phát biểu ngày 12 tháng 10 "mỏ tiếp tục bị đóng cửa cho đến khi các biện pháp an ninh để bảo vệ chân giá trị và cuộc sống của người lao động được thực hiện."

Chú thích

Mỏ ở Atacama Region
Mỏ ở Chile
Tai nạn mỏ 2010
Mỏ đồng ở Chile
Mỏ vàng ở Chile


title: Lasioglossum zipangu

text:
Lasioglossum zipangu là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Ebmer & Sakagami mô tả khoa học năm 1994.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1994


title: Iwamizawa, Hokkaidō

text:
là một thành phố thuộc tỉnh Hokkaidō, Nhật Bản.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố tỉnh Hokkaidō


title: Platyglottis

text:
Platyglottis là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.

Xem thêm
Danh sách các chi Phong lan

Hình ảnh

Tham khảo

Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (1999). Genera Orchidacearum 1. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2001). Genera Orchidacearum 2. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2003). Genera Orchidacearum 3. Oxford Univ. Press
Berg Pana, H. 2005. Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee. Ulmer, Stuttgart

Danh sách các chi phong lan
Phân họ Lan


title: Iperó

text:
Iperó là một đô thị ở bang São Paulo của Brasil. Đô thị này nằm ở vĩ độ 23º21'01" độ vĩ nam và kinh độ 47º41'19" độ vĩ tây, trên khu vực có độ cao 590 m. Dân số năm 2004 ước tính là 22.390 người.
Đô thị này có diện tích 170,9 km².

Thông tin nhân khẩu

Dữ liệu dân số theo điều tra dân số năm 2000

Tổng dân số: 18.384
 Dân số thành thị: 12.649
 Dân số nông thôn: 5.735
 Nam giới: 9.844
 Nữ giới: 8.540
Mật độ dân số (người/km²): 107,57

Tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh dưới 1 tuổi (trên một triệu người): 13,70

Tuổi thọ bình quân (tuổi): 72,42

Tỷ lệ sinh (số trẻ trên mỗi bà mẹ): 2,97

Tỷ lệ biết đọc biết viết: 91,80%

Chỉ số phát triển con người (HDI-M): 0,779
 Chỉ số phát triển con người - Thu nhập: 0,682
 Chỉ số phát triển con người - Tuổi thọ: 0,790
 Chỉ số phát triển con người - Giáo dục: 0,865
(Nguồn: IPEADATA)

Sông ngòi

 Sông Sorocaba
 Sông Sarapui

Các xa lộ

 SP-280

Liên kết ngoài
 Trang mạng của đô thị
 Iperó trên WikiMapia

Tham khảo

Đô thị bang São Paulo


title: Cheumatopsyche pulla

text:
Cheumatopsyche pulla là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Cheumatopsyche


title: Issikiomartyria akemiae

text:
Issikiomartyria akemiae là một loài bướm đêm thuộc họ Micropterigidae. Nó được Hashimoto miêu tả năm 2006. Nó được tìm thấy ở Nhật Bản.

Chiều dài cánh trước là 4.7–5 mm đối với con đực.

Chú thích

Tham khảo

Issikiomartyria
Động vật đặc hữu Nhật Bản


title: Mimoides thymbraeus

text:
Mimoides thymbraeus là một loài bướm thuộc họ Papilionidae. Tên thường gọi là White-crescent Swallowtail. Loài này có ở México to El Salvador và Honduras, ở đó nó is widespread và common.

Phụ loài
 Mimoides thymbraeus thymbraeus (Boisduval, 1836) (đông nam Mexico to El Salvador và Honduras)
 Mimoides thymbraeus aconophos (Gray [1853]) (western Mexico)

Chú thích

Tham khảo

Đọc thêm

Thymbraeus


title: Latirus elegans

text:
Latirus elegans là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Fasciolariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Latirus


title: Notovoluta norwestralis

text:
Notovoluta norwestralis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Volutidae, họ ốc dừa.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Notovoluta


title: Hexatoma scutellata

text:
Hexatoma scutellata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Hexatoma
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Selangor

text:
Selangor (chữ Jawi: سلاڠور, dân số 6,528 triệu) là một trong 13 bang của Malaysia. Bang này nằm trên bờ biển tây của bán đảo Mã Lai và giáp Perak về phía bắc, Pahang về phía đông, Negeri Sembilan về phía nam và eo biển Malacca về phía tây. Nó hoàn toàn bao quanh các lãnh thổ liên bang Kuala Lumpur và Putrajaya.

Nguồn gốc của tên gọi Selangor thất lạc trong lịch sử dù vài nguồn cho rằng tên này xuất phát từ tiếng Mã Lai selangau, 'một con ruồi to' (Musca vicina), phần lớn có lẽ do có nhiều ruồi ở các đầm lầy dọc theo sông Selangor ở phía tây bắc bang. Một giả thuyết khác cho rằng tên của bang lấy từ Selang Ur có nghĩa là "miền đất của eo biển" (ur có nghĩa là "đất" trong tiếng Phạn, selang có nghĩa "eo biển" trong tiếng Mã Lai).

Bang này là một bang quân chủ lập hiến theo thừa kế, hiện đang được Sultan(Quốc Vương) trị vì (từ năm 2001) là Sultan Sharafuddin Idris Shah. Menteri Besar (Thủ hiến) hiện là Datuk Seri Dr. Mohd Khir bin Toyo, của liên minh Barisan Nasional, người có chuyên môn nha sỹ.

Thủ phủ bang là Shah Alam và thủ phủ hoàng gia là Klang. Một trung tâm đô thị lớn thứ ba là Petaling Jaya được nâng lên thành phố ngày 20 tháng 6 năm 2006. Do đó, Selangor là một trong hai bang của Malaysia có hơn 2 thành phố, bang kia là Sarawak.

Selangor cũng là bang giàu nhất ở Malaysia tính theo GDP và giàu thứ hai tính theo GDP đầu người (RM 18.157 hay 4907 USD), sau Penang.. Ngày 27 tháng 8 năm 2005, Selangor đã được chính thức công bố là bang phát triển đầu tiên ở Malaysia.

Tham khảo

Bang Malaysia


title: Nassarius clarus

text:
Nassarius clarus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Nassariidae.

Miêu tả

Phân bố
Loài này có ở:
 Tây Australia

Sinh thái học
Nassarius clarus feeds on dead fishes and other carrion.

Chú thích

Tham khảo

Nassarius
Động vật được mô tả năm 1877


title: Callispa flavonotata

text:
Callispa flavonotata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Pic mô tả khoa học năm 1924.

Chú thích

Tham khảo

Callispa


title: Hypodesis auricoma

text:
Hypodesis auricoma là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Champion mô tả khoa học năm 1896.

Chú thích

Tham khảo

Hypodesis


title: Hynobius okiensis

text:
The Oki Salamander (Hynobius okiensis) là một loài kỳ giông thuộc họ Hynobiidae.
Đây là loài đặc hữu của Nhật Bản.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ôn đới, sông ngòi, và các đồn điền.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Kaneko, Y. & Matsui, M. 2004. Hynobius okiensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Hynobius
Động vật lưỡng cư Nhật Bản
Động vật đặc hữu Nhật Bản
Động vật được mô tả năm 1940
Loài nguy cấp theo Sách đỏ IUCN


title: Binh pháp Tôn Tử (phim truyền hình)

text:
Binh pháp Tôn Tử (giản thể: 兵圣, phồn thể: 兵聖, bính âm: Bīng Shèng, Hán Việt: Binh thánh) là bộ phim truyền hình Trung Quốc do Hoa Nghị huynh đệ và Trương Kỷ Trung hợp tác sản xuất vào năm 2008, với sự tham gia của các diễn viên Chu Á Văn, Lý Thái, Hồ Tĩnh, Triệu Nghị, Hà Trác Ngôn, Hứa Hoàn Huyễn, Đồ Môn, Ngọ Mã. Bộ phim dựa trên cuộc đời của nhà quân sự Trung Quốc Tôn Vũ, tác giả cuốn Binh pháp Tôn Tử. Phim được phát sóng trên kênh truyền hình Thường Đức (Changde TV) vào năm 2009.

Tóm tắt
Câu chuyện xảy ra vào thời Xuân Thu, khi ấy ở nước Tề có bốn đại gia tộc là Cao thị, Điền thị, Bào thị và Quốc thị tranh giành quyền lực, đấu đá nhau không ngừng. Tôn Vũ và Quốc Vô Cữu là hai người bạn thân thiết và cùng học tập binh pháp của Điền Nhương Thư. Trong khi đó ở nước Sở, Ngũ Tử Tư phải bỏ trốn do cha ông bị cáo buộc tội phản quốc và cả gia đình bị Sở Bình vương giết hại. Ngũ Tử Tư chạy sang nước Ngô và được Tôn Vũ và Quốc Vô Cữu giúp đỡ.

Tinh hình tranh đấu giữa bốn đại gia tộc lên đến đỉnh điểm khi hai gia tộc Quốc và Cao bị thảm sát trong một đêm. Vô Cữu chạy thoát khỏi Tề và trở thành kẻ thù không đội trời chung của Tôn Vũ. Vô Cữu sang nước Sở và được vua Sở trọng dụng làm quân sư. Tôn Vũ sang nước Ngô, được Ngũ Tử Tư tiến cử với Ngô Hạp Lư và được vua Ngô trọng dụng. Tôn Vũ bắt đầu sự nghiệp quân sự lẫy lừng của mình và viết ra bộ Binh pháp Tôn Tử nổi tiếng, nhờ đó lãnh đạo quân Ngô đánh bại quân các nước chư hầu.

Diễn viên
Chu Á Văn: Tôn Vũ
Lý Thái: Quốc Vô Cữu
Hồ Tĩnh: Cao Tử Tô
Hà Trác Ngôn: Quốc Mạc Ly
Hầu Kinh Kiện: Cao Quyết
Ngô Đình: Hỗ Nữ

Nước Ngô
Triệu Nghị: Ngũ Tử Tư
Vương Vệ Quốc: Ngô Liêu
Đồ Môn: Ngô Hạp Lư
Trương Tụng Văn: Ngô Phù Sai
Lâm Bằng: Bá Hi
Trần Kế Minh: Ân Bá
Hàn Đông: Cảnh Sai
Hứa Hoàn Huyễn: Địch Thiên

Nước Việt
Triệu Tân: Câu Tiễn
Trương Hiểu Tiêu: Phạm Lãi
Tào Bằng: Văn Chủng

Nước Sở
Lý Trạch Phong: Sở Chiêu vương
Đàm Phi Linh: Thân Bao Tư

Nước Tề
Ngọ Mã: Án Anh
Dương Niệm Sinh: Tôn Bằng
Giang Hoa Lâm: Tôn Thư

Tham khảo

Liên kết ngoài
Binh pháp Tôn Tử trên Sina.com

Phim truyền hình Trung Quốc ra mắt năm 2009
Phim truyền hình Trung Quốc kết thúc năm 2009
Phim truyền hình lấy bối cảnh nhà Chu
Phim truyền hình lịch sử Trung Quốc
Chương trình truyền hình tiếng Quan thoại
Phim truyền hình lấy bối cảnh thế kỷ 6
Miêu tả Tôn Tử trong văn hóa


title: Teucholabis majuscula

text:
Teucholabis majuscula là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Teucholabis
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Saint-Flour, Cantal

text:
Saint-Flour là một xã trong tỉnh Cantal, thuộc vùng hành chính Auvergne-Rhône-Alpes của nước Pháp, có dân số là 6625 người (thời điểm 1999). Saint-Flour là thành phố lớn thứ nhì trong tỉnh Cantal, sau Aurillac.

Nhân khẩu học

Những người con của thành phố
 Jacques Paul Migne, linh mục

Ghi chú

Xem thêm
Xã của tỉnh Cantal

Liên kết ngoài

 Site officiel de la ville de Saint-Flour
  Saint-Flour sur le site de l'Institut géographique national
  Saint-Flour sur le site de l'Insee
  Saint-Flour sur le site du Quid
  Localisation de Saint-Flour sur une carte de France et communes limitrophes
  Plan de Saint-Flour sur Mapquest

Xã của Cantal
Quận lỵ của Pháp


title: Edge

text:
Edge có thể chỉ
 Enhanced Data Rates for GSM Evolution EDGE (công nghệ web trên di động nâng cấp từ GPRS)
 Adam Copeland đô vật chuyên nghiệp người Canada
 Microsoft Edge, trình duyệt web cho Microsoft Windows 10


title: Cazères

text:
Cazères là một xã thuộc tỉnh Haute-Garonne trong vùng Occitanie ở tây nam nước Pháp. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 240 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Haute-Garonne


title: Monocesta coryli

text:
Monocesta coryli là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Say miêu tả khoa học năm 1824.

Chú thích

Tham khảo

Monocesta


title: Masdevallia rolfeana

text:
Masdevallia rolfeana là một loài lan đặc hữu của Costa Rica.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

R


title: Volvarina corallina

text:
Volvarina corallina là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Marginellidae, họ ốc mép.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Volvarina


title: Perdita florissantella

text:
Perdita florissantella là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1906.

Chú thích

Tham khảo

Perdita
Động vật được mô tả năm 1906


title: Chi Củ cải ngọt

text:
Chi Củ cải ngọt (tên khoa học: Beta) là một chi thực vật có hoa trong họ Dền (Amaranthaceae). Chi này chứa khoảng 20 loài. Các loại cây trồng được biết đến nhiều nhất là có lẽ là củ dền đỏ và củ cải đường (các giống cây trồng của Beta vulgaris), nhưng một vài loài khác cũng được công nhận. Gần như tất cả các loài đều có thành phần "củ cải" trong tên gọi.

Các loài trong chi này là các cây thân thảo một năm, hai năm hoặc lâu năm không có lông. Thân cây nằm hoặc bò sát mặt đất, có nếp nhăn. Các lá mọc so le, có cuống; phiến lá phẳng, mép lá nhẵn hoặc gần nhẵn. Hoa đơn độc hoặc trong cụm chứa 2-3 hoa mọc ở các phần trên của cành, không có lá bắc, hoàn hảo (lưỡng tính), hợp nhất tại gốc và rụng cùng nhau khi quả bế chín. Bao hoa hình nhạc, 5 phần, chủ yếu dạng cỏ, ít thấy dạng cánh hoa, hợp nhất và cứng lại ở phần gốc, các phần thẳng đứng hay gấp nếp lại, có sống xa trục theo chiều dọc. Nhị hoa 5, đính quanh bầu; các chỉ nhị hình dùi, hợp nhất ở đầu gần; bao phấn thuôn dài. Núm nhụy 2 hay 3(-5), bề mặt núm nhụy có nhú. Quả bế hợp sinh ở đầu gần với bao hoa; vỏ quả mọng hay cứng lại ở ngoại biên. Hạt nằm ngang, hình cầu hơi thuôn; vỏ hạt dai, bóng, rời khỏi vỏ quả; nội nhũ hình khuyên hoặc gần hình khuyên; ngoại nhũ nhiều.

Các loài
Dưới đây liệt kê một số loài trong chi này
Beta adanensis
Beta bourgaei
Beta campanulata
Beta carnulosa
Beta chilensis
Beta cicla
Beta corolliflora
Beta diffusa
Beta foliosa
Beta hybrida
Beta intermedia
Beta lomatogona
Beta macrorhiza
Beta monodiana
Beta nana
Beta palonga
Beta patellaris
Beta patula
Beta procumbens
Beta rapacea
Beta rubra
Beta trigyna
Beta trigynia
Beta trojana
Beta vulgaris
Beta webbiana

Tham khảo

B
Củ cải ngọt, chi
B

hy:Բազուկ
uk:Буряк столовий


title: Danh sách tiểu hành tinh: 1601–1700

text:
|-
| 1601 Patry || 1942 KA || 18 tháng 5 năm 1942 || Algiers || L. Boyer
|-
| 1602 Indiana || 1950 GF || 14 tháng 3 năm 1950 || Brooklyn || Đại học Indiana
|-
| 1603 Neva || 1926 VH || 4 tháng 11 năm 1926 || Crimea-Simeis || G. N. Neujmin
|-
| 1604 Tombaugh || 1931 FH || 24 tháng 3 năm 1931 || Flagstaff || C. O. Lampland
|-
| 1605 Milankovitch || 1936 GA || 13 tháng 4 năm 1936 || Uccle || P. Đurković
|-
| 1606 Jekhovsky || 1950 RH || 14 tháng 9 năm 1950 || Algiers || L. Boyer
|-
| 1607 Mavis || 1950 RA || 3 tháng 9 năm 1950 || Johannesburg || E. L. Johnson
|-
| 1608 Muñoz || 1951 RZ || 1 tháng 9 năm 1951 || La Plata Observatory || M. Itzigsohn
|-
| 1609 Brenda || 1951 NL || 10 tháng 7 năm 1951 || Johannesburg || E. L. Johnson
|-
| 1610 Mirnaya || 1928 RT || 11 tháng 9 năm 1928 || Crimea-Simeis || P. F. Shajn
|-
| 1611 Beyer || 1950 DJ || 17 tháng 2 năm 1950 || Heidelberg || K. Reinmuth
|-
| 1612 Hirose || 1950 BJ || 23 tháng 1 năm 1950 || Heidelberg || K. Reinmuth
|-
| 1613 Smiley || 1950 SD || 16 tháng 9 năm 1950 || Uccle || S. J. Arend
|-
| 1614 Goldschmidt || 1952 HA || 18 tháng 4 năm 1952 || Uccle || A. Schmitt
|-
| 1615 Bardwell || 1950 BW || 28 tháng 1 năm 1950 || Brooklyn || Đại học Indiana
|-
| 1616 Filipoff || 1950 EA || 15 tháng 3 năm 1950 || Algiers || L. Boyer
|-
| 1617 Alschmitt || 1952 FB || 20 tháng 3 năm 1952 || Algiers || L. Boyer
|-
| 1618 Dawn || 1948 NF || 5 tháng 7 năm 1948 || Johannesburg || E. L. Johnson
|-
| 1619 Ueta || 1953 TA || 11 tháng 10 năm 1953 || Kwasan || T. Mitani
|-
| 1620 Geographos || 1951 RA || 14 tháng 9 năm 1951 || Palomar || A. G. Wilson, R. Minkowski
|-
| 1621 Druzhba || 1926 TM || 1 tháng 10 năm 1926 || Crimea-Simeis || S. Beljavskij
|-
| 1622 Chacornac || 1952 EA || 15 tháng 3 năm 1952 || Uccle || A. Schmitt
|-
| 1623 Vivian || 1948 PL || 9 tháng 8 năm 1948 || Johannesburg || E. L. Johnson
|-
| 1624 Rabe ||  || 9 tháng 10 năm 1931 || Heidelberg || K. Reinmuth
|-
| 1625 The NORC || 1953 RB || 1 tháng 9 năm 1953 || Uccle || S. J. Arend
|-
| 1626 Sadeya || 1927 AA || 10 tháng 1 năm 1927 || Barcelona || J. Comas Solá
|-
| 1627 Ivar || 1929 SH || 25 tháng 9 năm 1929 || Johannesburg || E. Hertzsprung
|-
| 1628 Strobel || 1923 OG || 11 tháng 9 năm 1923 || Heidelberg || K. Reinmuth
|-
| 1629 Pecker || 1952 DB || 28 tháng 2 năm 1952 || Algiers || L. Boyer
|-
| 1630 Milet || 1952 DA || 28 tháng 2 năm 1952 || Algiers || L. Boyer
|-
| 1631 Kopff || 1936 UC || 11 tháng 10 năm 1936 || Turku || Y. Väisälä
|-
| 1632 Sieböhme || 1941 DF || 26 tháng 2 năm 1941 || Heidelberg || K. Reinmuth
|-
| 1633 Chimay || 1929 EC || 3 tháng 3 năm 1929 || Uccle || S. J. Arend
|-
| 1634 Ndola || 1935 QP || 19 tháng 8 năm 1935 || Johannesburg || C. Jackson
|-
| 1635 Bohrmann || 1924 QW || 7 tháng 3 năm 1924 || Heidelberg || K. Reinmuth
|-
| 1636 Porter || 1950 BH || 23 tháng 1 năm 1950 || Heidelberg || K. Reinmuth
|-
| 1637 Swings || 1936 QO || 28 tháng 8 năm 1936 || Uccle || J. Hunaerts
|-
| 1638 Ruanda || 1935 JF || 3 tháng 5 năm 1935 || Johannesburg || C. Jackson
|-
| 1639 Bower || 1951 RB || 12 tháng 9 năm 1951 || Uccle || S. J. Arend
|-
| 1640 Nemo || 1951 QA || 31 tháng 8 năm 1951 || Uccle || S. J. Arend
|-
| 1641 Tana || 1935 OJ || 25 tháng 7 năm 1935 || Johannesburg || C. Jackson
|-
| 1642 Hill || 1951 RU || 4 tháng 9 năm 1951 || Heidelberg || K. Reinmuth
|-
| 1643 Brown || 1951 RQ || 4 tháng 9 năm 1951 || Heidelberg || K. Reinmuth
|-
| 1644 Rafita || 1935 YA || 16 tháng 12 năm 1935 || Madrid || R. Carrasco
|-
| 1645 Waterfield || 1933 OJ || 24 tháng 7 năm 1933 || Heidelberg || K. Reinmuth
|-
| 1646 Rosseland || 1939 BG || 19 tháng 1 năm 1939 || Turku || Y. Väisälä
|-
| 1647 Menelaus || 1957 MK || 23 tháng 6 năm 1957 || Palomar || S. B. Nicholson
|-
| 1648 Shajna || 1935 RF || 5 tháng 9 năm 1935 || Crimea-Simeis || P. F. Shajn
|-
| 1649 Fabre || 1951 DE || 27 tháng 2 năm 1951 || Algiers || L. Boyer
|-
| 1650 Heckmann || 1937 TG || 11 tháng 10 năm 1937 || Heidelberg || K. Reinmuth
|-
| 1651 Behrens || 1936 HD || 23 tháng 4 năm 1936 || Nice || M. Laugier
|-
| 1652 Hergé || 1953 PA || 9 tháng 8 năm 1953 || Uccle || S. J. Arend
|-
| 1653 Yakhontovia || 1937 RA || 30 tháng 8 năm 1937 || Crimea-Simeis || G. N. Neujmin
|-
| 1654 Bojeva || 1931 TL || 8 tháng 10 năm 1931 || Crimea-Simeis || P. F. Shajn
|-
| 1655 Comas Solá || 1929 WG || 28 tháng 11 năm 1929 || Barcelona || J. Comas Solá
|-
| 1656 Suomi || 1942 EC || 11 tháng 3 năm 1942 || Turku || Y. Väisälä
|-
| 1657 Roemera || 1961 EA || 6 tháng 3 năm 1961 || Đài thiên văn Zimmerwald || P. Wild
|-
| 1658 Innes || 1953 NA || 13 tháng 7 năm 1953 || Johannesburg || J. A. Bruwer
|-
| 1659 Punkaharju || 1940 YL || 28 tháng 12 năm 1940 || Turku || Y. Väisälä
|-
| 1660 Wood || 1953 GA || 7 tháng 4 năm 1953 || Johannesburg || J. A. Bruwer
|-
| 1661 Granule || A916 FA || 31 tháng 3 năm 1916 || Heidelberg || M. F. Wolf
|-
| 1662 Hoffmann || A923 RB || 11 tháng 9 năm 1923 || Heidelberg || K. Reinmuth
|-
| 1663 van den Bos || 1926 PE || 4 tháng 8 năm 1926 || Johannesburg || H. E. Wood
|-
| 1664 Felix || 1929 CD || 4 tháng 2 năm 1929 || Uccle || E. Delporte
|-
| 1665 Gaby || 1930 DQ || 27 tháng 2 năm 1930 || Heidelberg || K. Reinmuth
|-
| 1666 van Gent || 1930 OG || 22 tháng 7 năm 1930 || Johannesburg || H. van Gent
|-
| 1667 Pels || 1930 SY || 16 tháng 9 năm 1930 || Johannesburg || H. van Gent
|-
| 1668 Hanna || 1933 OK || 24 tháng 7 năm 1933 || Heidelberg || K. Reinmuth
|-
| 1669 Dagmar || 1934 RS || 7 tháng 9 năm 1934 || Heidelberg || K. Reinmuth
|-
| 1670 Minnaert || 1934 RZ || 9 tháng 9 năm 1934 || Johannesburg || H. van Gent
|-
| 1671 Chaika || 1934 TD || 3 tháng 10 năm 1934 || Crimea-Simeis || G. N. Neujmin
|-
| 1672 Gezelle || 1935 BD || 29 tháng 1 năm 1935 || Uccle || E. Delporte
|-
| 1673 van Houten || 1937 TH || 11 tháng 10 năm 1937 || Heidelberg || K. Reinmuth
|-
| 1674 Groeneveld || 1938 DS || 7 tháng 2 năm 1938 || Heidelberg || K. Reinmuth
|-
| 1675 Simonida || 1938 FB || 20 tháng 3 năm 1938 || Belgrade || M. B. Protić
|-
| 1676 Kariba || 1939 LC || 15 tháng 6 năm 1939 || Johannesburg || C. Jackson
|-
| 1677 Tycho Brahe || 1940 RO || 6 tháng 9 năm 1940 || Turku || Y. Väisälä
|-
| 1678 Hveen || 1940 YH || 28 tháng 12 năm 1940 || Turku || Y. Väisälä
|-
| 1679 Nevanlinna || 1941 FR || 18 tháng 3 năm 1941 || Turku || L. Oterma
|-
| 1680 Per Brahe || 1942 CH || 12 tháng 2 năm 1942 || Turku || L. Oterma
|-
| 1681 Steinmetz || 1948 WE || 23 tháng 11 năm 1948 || Nice || M. Laugier
|-
| 1682 Karel || 1949 PH || 2 tháng 8 năm 1949 || Heidelberg || K. Reinmuth
|-
| 1683 Castafiore || 1950 SL || 19 tháng 9 năm 1950 || Uccle || S. J. Arend
|-
| 1684 Iguassú || 1951 QE || 23 tháng 8 năm 1951 || La Plata Observatory || M. Itzigsohn
|-
| 1685 Toro || 1948 OA || 17 tháng 7 năm 1948 || Mount Hamilton || C. A. Wirtanen
|-
| 1686 De Sitter ||  || 28 tháng 9 năm 1935 || Johannesburg || H. van Gent
|-
| 1687 Glarona || 1965 SC || 19 tháng 9 năm 1965 || Đài thiên văn Zimmerwald || P. Wild
|-
| 1688 Wilkens ||  || 3 tháng 3 năm 1951 || La Plata Observatory || M. Itzigsohn
|-
| 1689 Floris-Jan || 1930 SO || 16 tháng 9 năm 1930 || Johannesburg || H. van Gent
|-
| 1690 Mayrhofer || 1948 VB || 8 tháng 11 năm 1948 || Nice || M. Laugier
|-
| 1691 Oort || 1956 RB || 9 tháng 9 năm 1956 || Heidelberg || K. Reinmuth
|-
| 1692 Subbotina || 1936 QD || 16 tháng 8 năm 1936 || Crimea-Simeis || G. N. Neujmin
|-
| 1693 Hertzsprung || 1935 LA || 5 tháng 5 năm 1935 || Johannesburg || H. van Gent
|-
| 1694 Kaiser || 1934 SB || 29 tháng 9 năm 1934 || Johannesburg || H. van Gent
|-
| 1695 Walbeck || 1941 UO || 15 tháng 10 năm 1941 || Turku || L. Oterma
|-
| 1696 Nurmela || 1939 FF || 18 tháng 3 năm 1939 || Turku || Y. Väisälä
|-
| 1697 Koskenniemi || 1940 RM || 8 tháng 9 năm 1940 || Turku || H. Alikoski
|-
| 1698 Christophe || 1934 CS || 10 tháng 2 năm 1934 || Uccle || E. Delporte
|-
| 1699 Honkasalo || 1941 QD || 26 tháng 8 năm 1941 || Turku || Y. Väisälä
|-
| 1700 Zvezdara || 1940 QC || 26 tháng 8 năm 1940 || Belgrade || P. Đurković
|-

Tham khảo


title: Pallikonda

text:
Pallikonda là một thị xã panchayat của quận Vellore thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Pallikonda có dân số 20.678 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Pallikonda có tỷ lệ 73% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 80%, và tỷ lệ cho phái nữ là 66%. Tại Pallikonda, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu


title: Weir

text:
Weir có thể là:
 Họ Weir (họ), một họ của người Anh, Mỹ, Canada, Scotland, Úc.
 Địa danh
 Úc
 Mundaring Weir, Tây Úc
 Ấn Độ
 Weir, Bharatpur
 Vương quốc Anh
 Weir, Lancashire
 Tumbling Weir, Devon, Anh
 Wyre, Orkney, Scotland. Đôi khi cũng phát âm và viết như "Weir"
 Hoa Kỳ
 Weir, Kansas
 Weir, Mississippi
 Weir, Texas
 Khu di tích lịch sử quốc gia trang trại Weir, Connecticut, USA
 Weir Hill, một công viên tại Massachusetts
 James Weir House, Tennessee, USA


title: (14422) 1991 SK2

text:
{{DISPLAYTITLE:(14422) 1991 SK2}}

(14422) 1991 SK2 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 16 tháng 9 năm 1991.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 14001–15000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1991
Được phát hiện bởi Henry E. Holt
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Metrioidea blakeae

text:
Metrioidea blakeae là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Wilcox miêu tả khoa học năm 1965.

Chú thích

Tham khảo

Metrioidea


title: Protosmia burmanica

text:
Protosmia burmanica là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Bingham mô tả khoa học năm 1897.

Chú thích

Tham khảo

Protosmia
Động vật được mô tả năm 1897


title: Ulundurpettai

text:
Ulundurpettai là một thị xã panchayat của quận Viluppuram thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Ulundurpettai có dân số 19.251 người. Phái nam chiếm 50% tổng số dân và phái nữ chiếm 50%. Ulundurpettai có tỷ lệ 71% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 79%, và tỷ lệ cho phái nữ là 63%. Tại Ulundurpettai, 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu


title: Bruchidius chinensis

text:
Bruchidius chinensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Thunberg miêu tả khoa học năm 1816.

Chú thích

Tham khảo

C


title: Anisotremus moricandi

text:
The brownstriped grunt (Anisotremus moricandi) là một loài cá thuộc họ Haemulidae. Nó được tìm thấy ở Brasil, Colombia, Panama, và Venezuela.

Chú thích

Tham khảo

 Acero, A. 1996. Anisotremus moricandi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Anisotremus


title: Lasioglossum fasciger

text:
Lasioglossum fasciger là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Strand mô tả khoa học năm 1909.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1909


title: Senodonia fengshuiana

text:
Senodonia fengshuiana là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 2006.

Chú thích

Tham khảo

Senodonia


title: Hydrovatus naviger

text:
Hydrovatus naviger là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Biström miêu tả khoa học năm 1997.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hydrovatus


title: Onycodes

text:
Onycodes là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


Vùng Nữ Hướng đạo châu Á-Thái Bình Dương là văn phòng vùng của Hội Nữ Hướng đạo Thế giới có trụ sở tại Makati ở Philippines; Úc; và Nhật Bản. Vùng Nữ Hướng đạo châu Á-Thái Bình Dương (WAGGGS) phục vụ Nữ Hướng đạo trên vùng đất châu Á, phía nam của Nga phần châu Á và phần đa số thuộc Lòng chảo Thái Bình Dương.

Tất cả các cựu quốc gia cộng sản Trung Á và Liên Xô đã và đang phát triển Nữ Hướng đạo trong sự trỗi dậy phục hưng trong vùng. Rất là nhiều năm, chủ nghĩa cộng sản đã kiềm chế Nữ Hướng đạo tại Afghanistan nơi mà Hướng đạo mới bắt đầu trở lại cũng như tại Mông Cổ từng là quốc gia trong quỹ đạo của Xô Viết đầu tiên kể từ năm 1924.

Vùng này là đồng nhiệm của Vùng châu Á-Thái Bình Dương của Tổ chức Phong trào Hướng đạo Thế giới (WOSM). Không có Vùng Nữ Hướng đạo tương ứng với Vùng Hướng đạo Âu-Á của Tổ chức Phong trào Hướng đạo Thế giới; các quốc gia hậu Xô Viết được chia giữa Vùng Nữ Hướng đạo châu Âu và Vùng Nữ Hướng đạo châu Á-Thái Bình Dương của Hội Nữ Hướng đạo Thế giới.

Xem thêm

Vùng Hướng đạo châu Á-Thái Bình Dương (WOSM)
Danh sách thành viên của Hội Nữ Hướng đạo Thế giới
Hội Nữ Hướng đạo Thế giới

Tham khảo

Hội Nữ Hướng đạo Thế giới


title: San Nicolò Gerrei

text:
San Nicolò Gerrei là một đô thị ở tỉnh Cagliari, vùng Sardinia của Italia, có vị trí cách khoảng 35 km về phía đông bắc của Cagliari. Đến thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 947 và diện tích là 62,6 km².

San Nicolò Gerrei giáp các đô thị: Armungia, Ballao, Dolianova, San Basilio, Sant'Andrea Frius, Silius, Villasalto.

Lịch sử biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Cagliari


title: Sapignicourt

text:
Sapignicourt  là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 120 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Marne


title: Gonystylus spectabilis

text:
Gonystylus spectabilis là một loài thực vật thuộc họ Thymelaeaceae. Đây là loài đặc hữu của Malaysia.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Gonystylus spectabilis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Malaysia
spectabilis
Thực vật dễ tổn thương


title: Eriopterodes celestis

text:
Eriopterodes celestis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Eriopterodes
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Austrolimnophila fulvipennis

text:
Austrolimnophila fulvipennis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Austrolimnophila
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Hildegardia populifolia

text:
Hildegardia populifolia là một loài thực vật có hoa thuộc họ Sterculiaceae, chỉ có ở Ấn Độ.

Nó bị đe dọa do mất môi trường sống; chỉ khoảng 20 cây được ghi nhận ở triền phía đông ngọn đồi Kalrayan.

Các danh pháp đồng nghĩa: Clompanus populifolia Kuntze, Firmiana populifolia Terrac., Hildegardia candolleana Steud., Hildegardia candollei Schott & Endl., Sterculia populifolia Roxb. & Wall..

Chú thích

Tham khảo

P
P
P
Thực vật cực kỳ nguy cấp
Thực vật đặc hữu Ấn Độ


title: Sericostoma romanicum

text:
Sericostoma romanicum là một loài Trichoptera trong họ Sericostomatidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Sericostoma


title: Ectomis

text:
Ectomis là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Họ Bướm nhảy


title: Lavena Ponte Tresa

text:
Lavena Ponte Tresa là một đô thị bên hồ Lugano ở tỉnh Varese trong vùng Lombardia, có cự ly khoảng 60 km về phía tây bắc của Milan và khoảng 15 km về phía bắc của Varese, tại biên giới với Thụy Sĩ. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 5.303 người và diện tích là 4,4 km².

Lavena Ponte Tresa giáp các đô thị: Brusimpiano, Cadegliano-Viconago, Caslano (Thụy Sĩ), Croglio (Thụy Sĩ), Marzio, Ponte Tresa (Thụy Sĩ).

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Varese
Thành phố và thị trấn ở Lombardia
Khu dân cư trên hồ Lugano


title: Gersten

text:
Gersten là một đô thị thuộc huyện Emsland, trong bang Niedersachsen, Đức. Đô thị này có diện tích 28,83 km².

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Emsland


title: Turqueville

text:
Turqueville  là một xã thuộc tỉnh Manche trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 11 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Manche


title: 4541 Mizuno

text:
4541 Mizuno (1989 AF) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 1 tháng 11 năm 1989 bởi Kenzo Suzuki và Toshimasa Furuta ở Toyota.

Liên kết ngoài

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1989


title: Phường 4 (định hướng)

text:
Phường 4 (riêng tại các thành phố Vị Thanh và Tây Ninh là Phường IV) là tên gọi một số đơn vị hành chính cấp xã của Việt Nam tại:

Thành phố Hồ Chí Minh
 Phường 4, Quận 3.
 Phường 4, Quận 4.
 Phường 4, Quận 5.
 Phường 4, Quận 6.
 Phường 4, Quận 8.
 Phường 4, Quận 10.
 Phường 4, Quận 11.
 Phường 4, quận Gò Vấp.
 Phường 4, quận Phú Nhuận.
 Phường 4, quận Tân Bình.

Thị xã và thành phố thuộc tỉnh
 Phường 4, thành phố Vũng Tàu, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu.
 Phường 4, thành phố Bến Tre, tỉnh Bến Tre.
 Phường 4, thành phố Cà Mau, tỉnh Cà Mau.
 Phường 4, thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp.
 Phường 4, thành phố Sa Đéc, tỉnh Đồng Tháp.
 Phường 4, thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng.
 Phường 4, thành phố Tân An, tỉnh Long An.
 Phường 4, thành phố Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên.
 Phường 4, thành phố Đông Hà, tỉnh Quảng Trị.
Phường 4, thành phố Sóc Trăng, tỉnh Sóc Trăng.
 Phường 4, thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang.
 Phường 4, thành phố Trà Vinh, tỉnh Trà Vinh.
 Phường 4, thành phố Vĩnh Long, Vĩnh Long.
 Phường 4, thị xã Cai Lậy, tỉnh Tiền Giang.
 Phường 4, thị xã Gò Công, tỉnh Tiền Giang.
 Phường IV, thành phố Tây Ninh, tỉnh Tây Ninh.
 Phường IV, thành phố Vị Thanh, tỉnh Hậu Giang.


title: Lasioglossum yakuticum

text:
Lasioglossum yakuticum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Pesenko & Davydova mô tả khoa học năm 2004.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 2004


title: Lachnaia pubescens

text:
Lachnaia pubescens là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Dufour miêu tả khoa học năm 1820.

Chú thích

Tham khảo

Lachnaia


title: Paracalyx balfourii

text:
Paracalyx balfourii là một loài rau đậu thuộc họ Fabaceae.
Loài này chỉ có ở Yemen.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và vùng nhiều đá.

Chú thích

Tham khảo

 Miller, A. 2004. Paracalyx balfourii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

Paracalyx
Thực vật Yemen


title: Hemipolygona centrifuga

text:
Hemipolygona centrifuga là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Fasciolariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Hemipolygona


title: Nesosphecodes cubicola

text:
Nesosphecodes cubicola là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Engel mô tả khoa học năm 2006.

Chú thích

Tham khảo

Nesosphecodes
Động vật được mô tả năm 2006


title: Neuschönau

text:
Neuschönau là một đô thị thuộc huyện Freyung-Grafenau trong bang Bayern nước Đức. Đô thị Neuschönau có diện tích 27,54 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 2359 người.

Baumwipfelpfad Neuschönau

Tham khảo


title: Alleyras

text:
Alleyras là một xã thuộc tỉnh Haute-Loire nam trung bộ nước Pháp. Xã  nằm ở khu vực có độ cao trung bình 1095 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Haute-Loire


title: Monteparano

text:
Monteparano là một đô thị ở tỉnh Taranto, vùng Apulia đông nam nước Ý. Đô thị này có diện tích km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 2361 người.
Các đô thị giáp ranh: Carosino, Roccaforzata, San Giorgio Ionico, Taranto.

Tham khảo

Đô thị tỉnh Taranto


title: Dysiodes beauforti

text:
Dysiodes beauforti là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1908.

Chú thích

Tham khảo

Dysiodes


title: Tuồng Huế

text:
Tuồng Huế là một nghệ thuật hát bội có ở Huế, Việt Nam.

Lịch sử
Năm 1627, Đào Duy Từ là người đầu tiên đã mang về cho chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên nghệ thuật tuồng (hát bội). Giới nghệ nhân tuồng và cổ nhạc Huế đến nay vẫn thờ Đào Duy Từ làm tổ sư và coi 1627 là niên đại khởi đầu của lịch sử tuồng Huế. Nhà sư Thích Đại Sán, người Trung Quốc, đã được chúa Nguyễn Phúc Chu mời đến Huế năm 1695 đă kể lại buổi xem diễn tuồng trong phủ chúa. J. Barrow trong tác phẩm "A Voyage to Cochinchine in the year 1792–1793" đã vẽ lại cảnh diễn tuồng ở Đàng Trong thời Tây Sơn. Nghệ thuật tuồng Huế đã trải qua 3 thế kỷ phát triển trong dòng truyền thống văn hóa Phú Xuân và phát triển rực rỡ dưới triều đại các vua nhà Nguyễn. Vua Tự Đức đã từng tổ chức hàng ngũ sáng tác tuồng bao gồm những tác gia lỗi lạc trong nước, đứng đầu là Đào Tấn, sau này là tác giả kiệt xuất của nhiều vở tuồng nổi tiếng. Tuồng đã được biểu diễn trong nhà hát ở Đại nội như: Duyệt Thị Đường, Tĩnh Quang viện, Thông Minh đường, Khiêm Minh đường...

Dưới thời vua Tự Đức, hàng trăm vở tuồng đã được sáng tác, hàng trăm đào kép giỏi quy tụ về kinh đô. Vua Đồng Khánh thì mê tuồng đến nỗi đã dùng tên các nhân vật trong vở tuồng ông yêu thích để đặt cho các cung nữ. Còn vua Thành Thái cũng say sưa với nghệ thuật tuồng và rất trọng các đào kép giỏi, ông không chỉ ban thưởng tiền bạc mà còn phong tước hiệu cho nhiều bậc thầy hát bội. Ông là Hoàng đế duy nhất của triều Nguyễn đã lên sân khấu diễn tuồng "đóng trò" đồng thời là một tay trống tuồng tài ba. Vua Khải Định cũng đam mê với tuồng. Ông đã thiết lập hẳn một nơi diễn tuồng riêng tại cung An Định, ban xiêm y tốt cho các đoàn hát, tạo điều kiện cho các tài năng phát triển..

Từ sau thời Tự Đức, tuồng Huế dần vượt ra khỏi cung đình và trở thành sân khấu của quần chúng bình dân. Nhiều người đã tự đứng ra lập gánh hát, nuôi "đào", "kép" riêng và ganh đua với nhau. Nghệ thuật tuồng từ đó sống và phát triển được nhờ công chúng.

Tại kinh đô Huế, các rạp hát bắt đầu mọc lên khắp nơi, sân khấu tuồng từ trước vốn có chỉ phục vụ vua quan triều đình, dàn dần lan ra chiếm lĩnh ở những nơi công cộng. Những rạp hát nổi tiếng ở Huế trước năm 1945: Bắc Hòa, Nam Hòa, Đồng Xuân Lâu, Kim Long, An Cựu, Vĩ Dạ, Bao Vinh...Tên tuổi những cô đào sắc vẹn toàn vẫn còn thời Khải Định như: cô Thuôi, cô Ba Lài, cô Bạch Trúc, cô Cầm, cô Cháu Em, cô Nghè Đồng, cô Ba Vĩnh... Hơn 50 rạp hát khắp Đông Dương bấy giờ vang dội tiếng hát, tiếng trống của sân khấu tuồng Huế.

Tình hình tuồng bản ở Huế
Huế là nơi tập trung nhiều kịch bản tuồng nhất. Tuồng bản Hán Nôm chỉ xuất hiện khi văn học kịch nghệ cùng kỹ thuật in ấn mộc bản phát triển. Vào giai đoạn đầu, diễn viên tuồng "diễn cương", không có kịch bản. Ông bầu gánh hát sẽ soạn một sườn theo nội dung tích truyện rồi phân vai diễn viên theo nội dung đó mà tự tạo lời thoại, tương tự như diễn dân gian chèo ở miền Bắc.

Tuồng Huế được diễn cương đến trước nửa thế kỷ 18. Cuối thế kỷ 18, văn học dần dần phát triển và giới nho sỹ, trí thức xem tuồng như phương tiện giải trí hội đủ các yếu tố văn học nghệ thuật nên đã quan tâm đến các lời thoại, lời hát trong khi trình diễn, do đó kịch bản tuồng đã dần hình thành. Thời kỳ kịch bản tuồng được sáng tác mạnh mẽ nhất là từ thời Minh Mạng đến Tự Đức. Riêng pho tuồng Vạn bửu trình tường đã có hơn 100 hồi. Thời Tự Đức có một tổ chức sáng tác tuồng được thành lập, đó là Ban Hiệu Thư, gồm các tiến sĩ và cử nhân cũng các thành phần trí thức chuyên việc sáng tác kịch bản và hiệu đính các phường bản (bản tuồng trong dân gian) thành kinh bản (bản tuồng ở kinh đô) cho phù hợp với quan điểm đạo lý và chính trị của nhà nước đương thời.

Trải qua nhiều biến cố lớn như: biến cố thất thủ kinh đô năm 1885, giai đoạn 1945-1946 (Cách mạng Tháng Tám), giai đoạn 1954-1963...kho tàng tuồng bản ở Huế đã bị mất mát lớn. Vào năm 1975, lại một lần nữa dân Huế lại di tản, đa phần dân Huế đưa gia đình, tài sản, gia vật vào Đà Nẵng và các thành phố khác. Các bản tuồng, nếu có cũng như các sách vở khác thường bị bỏ lại.

Các tuồng bản dân gian nổi tiếng: Di tình (Nghêu, sò, ốc, hến); Trương Ngáo; Trương đồ nhục; Trần Bồ; Giác sanh duyên; Tào lao; Lâm Sanh - Xuân Nương; Phạm Công - Cúc Hoa...

Tuy ý kiến về nguồn gốc phát sinh của tuồng dân gian có khác nhau với mỗi tài liệu, nhưng xác định giai đoạn phát triển của loại tuồng này thì đã được giới nghiên cứu đồng nhất: đó là thời điểm cuối thế kỷ 19. Chính vào thời điểm này, xã hội có những chuyển biến thuận lợi cho sự lớn mạnh của loại tuồng này về nhu cầu cách tân nghệ thuật biểu diễn. Chỉ có tuồng dân gian mới đáp ứng được những yêu cầu đó khi chế độ phong kiến triều Nguyễn không còn giữ được vị thế chính trị vững mạnh như trước.

Một số vở tuồng nổi tiếng
Vạn bửu trình tường: là tuồng đồ sộ nhất, mới thu thập được 108 hồi, ra đời dưới triều vua Tự Đức (1847 - 1883), nhiều người cùng soạn (Diên Khánh Vương, Đào Tấn, Ngô Quý Đồng,Vũ Đình Phương v.v..). "Vạn Bửu Trình Tường" nặng tư tưởng tôn quân, lấy trung hiếu,tiết nghĩa làm đạo lý. Một số hồi quen thuộc trong "VBTT" như Bạch Đầu Công lăn lửa, Kim Anh Tử gặp Mộc Nữ La... Vở tuồng này diễn chủ yếu trong cung đình Huế; văn chương được vua Tự Đức khen là kĩ thuật như thần.
Quần phương hiến thụy
Hỏa hầu tinh

Một số nghệ sĩ nổi tiếng
Đời vua Thành Thái: Lê Bá Phước, Nguyễn Văn Em, Nguyễn Văn Hứa
Đời vua Duy Tân: Sáu Đá, Lập Nậy, Năm Lớm
Đời vua Khải Định: Quyền Nhung, Viên Bờ, Bát Lễ.
Đời vua Bảo Đại: Bát Hòa, La Cháu, Thất Luận

Sách tuồng
Học lâm toàn tập (Hiện có ở Thư viện Quốc gia và ở Thư viện Hoàng gia Anh)

Chú thích

Tham khảo
Tuồng Huế, nửa thế kỷ vàng son cuối cùng. Hoàng Phủ Ngọc Tường
Tạp chí Nghiên cứu và Phát triển. Sở Khoa học công nghệ và môi trường tỉnh Thừa Thiên Huế.
Tạp chí Thông tin Khoa học và Công nghệ, số 2(6), 1993; số 1(11), 1996; số 2(16), 1997. Sở Khoa học công nghệ và môi trường tỉnh Thừa Thiên Huế.
Sơ khảo lịch sử nghệ thuật tuồng. Hoàng Châu Ký. Nhà xuất bản Văn hóa, Hà Nội, 1973.

Xem thêm
Tuồng Quảng Nam
Ca múa nhạc cung đình Huế
Khiêm Minh đường

Liên kết ngoài
Tuồng cổ chữ Nôm
Âm nhạc thời Nguyễn
Khi tuồng Huế về làng
Lễ tế tổ ngành tuồng Huế

Âm nhạc Huế
Tuồng


title: Tượng Lâm

text:
Xem các nghĩa khác tại Tượng Lâm (định hướng)

Về vùng đất Tượng Lâm (), các sử liệu Trung Hoa xưa xác nhận đó là phần đất ở vùng cực nam quận Nhật Nam, trực thuộc quyền cai trị của Giao Châu thời Bắc thuộc, ngày nay là các tỉnh Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định (có tài liệu cho là đến tận cửa Đại Lãnh, Phú Yên). Những nhà khảo cổ học phương Tây cho rằng Tượng Lâm có thể là phần đất chạy dọc theo bờ biển, từ đèo Ngang đến đèo Hải Vân, nằm trong lãnh thổ các tỉnh Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên Huế. Một số học giả Chăm học cho rằng lãnh thổ Tượng Lâm bao gồm: Indrapura (Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế ngày nay), Amavarati (Quảng Nam) và Vijaya (Bình Định), sau này gọi chung là bắc Chiêm Thành.

Sự hòa trộn văn hóa
Tượng Lâm là nơi tập cư của nhiều nhóm người xuất thân từ nhiều nền văn hóa khác nhau, một sự pha trộn văn hóa tự nhiên giữa các giống người vào thời hoang sơ. Đầu tiên là sự pha trộn văn hóa giữa các nhóm người Indonesia di cư (văn hóa Indus) và Cổ Mã Lai (văn hóa Sa Huỳnh), kế là với nhóm Việt tộc sơ sử (văn hóa Đông Sơn), sau có thêm người Hán (văn hóa Khổng-Mạnh) từ phương bắc di cư xuống và người Môn-Khmer (văn hóa Óc Eo-Phù Nam) từ tây nam đi lên. Cuối cùng là những nhóm Malaysia-Polynesia (văn hóa Mã Lai-Đa Đảo hay Nam Đảo) từ biển cả tràn vào hồi đầu Công nguyên. Nhóm sau cùng, hùng mạnh hơn, đã thu phục hay đồng hóa những nhóm có trước, để chỉ còn yếu tố Nam Đảo độc tôn, và thiết đặt quyền cai trị lâu dài (thế kỷ 1 TCN cho đến thế kỷ 1). Một số cư dân bản địa, không chấp nhận hay không chịu nổi sự cai trị của nhóm di dân mới tới, đã di tản lên vùng rừng núi sinh sống và trở thành những nhóm sắc tộc thiểu số ngày nay, nhưng không vì vậy mà quan hệ giữa đồng bằng và miền núi bị cắt đứt, dân cư hai vùng đã nương tựa nhau để tồn tại trong suốt thời gian dài.

Sang thế kỷ 2, một số thương nhân Ấn Độ đến vùng đất này buôn bán và phổ biến nền văn minh, văn hóa của mình cho những nhà cầm quyền địa phương và một số thể chế tổ chức quốc gia đã được hình thành từ nam đến bắc. Một tấm bia đá tìm được ở làng Võ Cảnh (Nha Trang) cho thấy vị vương cai trị vùng đất phía nam vào thế kỷ 2 tên là Sri Mara, không có phần kế tiếp. Sri Mara chỉ là một tiểu vương Chăm pa ở phía nam (Kauthara), trong khi Khu Liên là một tiểu vương khác ở phía bắc (Indrapura).

Do nằm cạnh lãnh thổ với Trung Quốc, sự hình thành Vương quốc Chăm Pa phía bắc được biết đến nhiều nhất bởi các nguồn sử liệu Trung Hoa và cũng nhờ đó người ta biết thêm về quan hệ giữa người Việt (các Lạc hầu, Lạc tướng) và người Chăm trong thời Bắc thuộc đã rất gắn bó.

Cột đồng Mã Viện
Cột đồng Mã Viện là mốc ranh giới đầu tiên giữa nhà Hán và dân cư gốc Nam Đảo. Sự kiện này chứng minh các nhóm dân cư gốc người Kinh theo nhà Hán sinh sống trên phần đất phía nam quận Nhật Nam rất e ngại những cuộc tấn công của người Nam Đảo từ phía nam. Về địa điểm của cột đồng, sử cổ Trung Hoa như Hậu Hán thư và Thủy Kinh chú cho rằng nó nằm ở phần lãnh thổ cực nam của nhà Hán (quận Nhật Nam) ở huyện Cửu Phong (tỉnh Quảng Trị ngày nay). Những nguồn sử khác như Tấn thư, Nam Tề thư và Lương thư cũng cho rằng cột đồng được dựng lên ở phía nam huyện Tượng Lâm (phía bắc Thừa Thiên Huế). Tân Đường thư thì cho rằng cột đồng được dựng lên ở phía nam Quảng Châu.

Nổi dậy ở Tượng Lâm
Sau biến cố Hai Bà Trưng, tình hình chính trị ở phía nam huyện Tượng Lâm, luôn dao động.

Mùa hè năm 100, hơn 2.000 dân Tượng Lâm nổi lên phá đồn, đốt thành, giết một số quan quân cai trị. Chính quyền đô hộ phải huy động quân của các quận huyện khác đến dẹp, giết được chủ tướng, cuộc nổi loạn mới tạm yên. Từ đó chính quyền nhà Hán không dám ức hiếp một cách thô bạo dân cư tại đây nhưng đặt vùng đất này dưới quyền cai trị trực tiếp, do một binh trưởng sứ cầm đầu, đề phòng những cuộc nổi loạn sau này. Để lấy lòng dân cư địa phương, quan quân nhà Hán tổ chức phát chẩn cho dân nghèo, miễn thuế hai năm, ...

Mục đích của chính sách cai trị trực tiếp này là thu thuế và nhận phẩm vật triều cống (vàng, bạc, sừng tê giác, ngà voi, móng chim ưng, hương liệu, vải lụa) càng nhiều càng tốt. Thuế và phẩm vật triều cống do những lãnh chúa địa phương thay mặt nhà Hán thu của dân. Như vậy nhà Hán vừa có thu nhập vừa không hao tốn ngân quỹ, lại duy trì được ảnh hưởng trên vùng đất đó, bù lại lãnh chúa địa phương được sắc phong và được bảo vệ khi bị tấn công.

Theo sử liệu cổ của Trung Hoa (Hậu Hán thư, Lưu Long truyện, Mã Viện truyện) ghi lại thì người huyện Tượng Lâm luôn chống đối lại chính sách cai trị của nhà Hán và thường tranh chấp lẫn nhau về quyền cai trị tại vùng đất này. Tượng Lâm ở quá xa chính quốc nên sự cai trị trực tiếp của những quan đô hộ và binh lực nhà Hán làm hao tốn công quỹ mà lợi ích chính trị và kinh tế không cao, do đó đã rất lơ là.

Năm 136, khoảng 1.000 dân Tượng Lâm nổi lên chống lại sự cai trị của nhà Hán và đánh chiếm huyện Tượng Lâm, họ đốt thành và giết trưởng lại (huyện trưởng). Năm sau thứ sử Giao Chỉ là Phàn Diễn phải điều hơn 10.000 binh sĩ từ hai quận Giao Chỉ và Cửu Chân xuống đàn áp nhưng thất bại. Thay vì đi dẹp loạn, đoàn quân này lại phối hợp với dân quân Tượng Lâm chống lại và chiếm đóng một số thành quách khác trong quận, quan quân Đông Hán phải rút lui khỏi huyện Tượng Lâm.

Năm 138, Giả Xương, quan thị ngự sử nhà Hán đi sứ phía nam, đã cùng với các quan thái thú trong quận Nhật Nam gom quân dẹp những cuộc nổi loạn ở huyện Tượng Lâm. Sau gần một năm, tất cả đều thất bại, và họ còn bị quân địa phương bao vây hơn cả năm trời. Từ đó nhà Hán mất tin tưởng ở đám quan quân địa phương và chỉ tin dùng quan quân từ Trung Hoa đưa xuống. Năm sau Hán Thuận Đế sai tướng Cổ Xương huy động 40.000 quân ở các châu Kinh, Dương, Duyên, Dự xuống đàn áp cuộc nổi dậy. Cổ Xương bị quân nổi loạn đánh bại, nhà Hán sai một tướng khác là Lý Cố mang viện binh tiếp trợ nhưng Lý Cố viện các lý do để hoãn binh. Cuộc tiến quân bị dừng lại.

Những kế sách của Lý Cố là:
Ly gián nội bộ những người nổi loạn bằng cách mua chuộc những lãnh chúa địa phương nhằm làm suy yếu tiềm lực của dân quân Tượng Lâm.
Tránh can thiệp bằng quân sự vào những tranh chấp cục bộ của người địa phương.
Chỉ để lại một quan lại người địa phương thay mặt thiên triều cai trị.
Vấn đề lãnh đạo địa phương để cho người địa phương chọn lấy, người thắng cuộc được thiên triều tấn phong.
Quan cai trị địa phương phải là một lãnh chúa thần phục thiên triều.
Tước Vương Hầu (dành cho người nhà Hán) và Liệt Thổ (dành cho người địa phương).

Để thực hiện mưu kế này, nhà Hán phong Trương Kiều làm thứ sử Giao Chỉ và Chúc Lương làm thái thú Cửu Chân; cả hai có nhiệm vụ thu thuế và nhận phẩm vật từ những quan lại được nhà Hán tấn phong. Trương Kiều đã thu phục được hàng chục ngàn dân thường của Nhật Nam và Tượng Lâm quy thuận Hán triều.

Năm 144, dân quận Nhật Nam và huyện Tượng Lâm lại nổi lên chống lại ách cai trị của nhà Hán, nhưng bị thứ sử Hạ Phương đánh bại. Năm 157, Chu Đạt cùng với dân chúng Cửu Chân nổi lên giết huyện lệnh Cự Phong và thái thú Nghê Thức chiếm quyền lãnh đạo. Sự kết hợp tự nhiên giữa dân chúng hai quận Cửu Chân và Nhật Nam gây nhiều bối rối cho các quan quân cai trị. Dưới sự chỉ huy của đô úy quận Cửu Chân là Ngụy Lãng, quân Hán phản công quyết liệt, giết hơn 2.000 dân Cửu Chân, phe nổi loạn phải chạy xuống phía nam chiếm quận Nhật Nam và chống trả lại. Trong ba năm, từ 157 đến 160, quân Tượng Lâm (khoảng 20.000 người) tiến lên đánh quân Hán và chiếm nhiều huyện khác của Nhật Nam. Vài năm sau, năm 178, Lương Long cầm đầu cuộc khởi nghĩa chống lại quân Hán, chiếm được nhiều vùng đất từ Giao Chỉ đến Hợp Phố và từ Cửu Chân đến Nhật Nam; năm 181 Hán vương cử Lã Đại mang quân sang đánh dẹp.

Đến đời Hán Sơ Bình (190-193), nhân nội tình Trung Hoa rối loạn, dân Tượng Lâm, phối hợp với dân 2 quận Cửu Chân và Nhật Nam, nổi lên đánh đuổi quân Hán và giành thắng lợi. Năm 192, tiểu vương quốc Chăm pa đầu tiên phía bắc ra đời, dưới tên gọi Lâm Ấp dưới sự lãnh đạo của Khu Liên. Tiểu vương quốc này mở đầu cuộc đấu tranh giành độc lập của người Kinh ở phía bắc và phong trào thống nhất vương quốc Chiêm Thành ở phía nam.

Xem thêm
Hồ Tôn Tinh
Lâm Ấp
Hoàn Vương Quốc
Chiêm Thành
Lịch sử Chăm Pa

Tham khảo

Lịch sử Việt Nam thời Bắc thuộc lần 1
Lịch sử Chăm Pa
Địa danh cũ Việt Nam
Lịch sử Việt Nam


title: Orthetrum austeni

text:
Orthetrum austeni là một loài chuồn chuồn ngô thuộc họ Libellulidae. Loài này có ở Angola, Bénin, Cameroon, Cộng hòa Trung Phi, Cộng hòa Dân chủ Congo, Bờ Biển Ngà, Guinea Xích Đạo, Gabon, Ghana, Guinea, Liberia, Nigeria, Sierra Leone, Tanzania, Togo, Uganda, và Zambia. Môi trường sống tự nhiên của nó là các khu rừng đất thấp ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông.

Tham khảo

 Clausnitzer, V. 2005. Orthetrum austeni . 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2007.

Orthetrum


title: Xylophanes

text:
Xylophanes là một chi bướm đêm thuộc họ Sphingidae.

Các loài
Xylophanes acrus - Rothschild & Jordan 1910
Xylophanes adalia - (Druce 1881)
Xylophanes aglaor - (Boisduval 1875)
Xylophanes alexandrei - Haxaire & Vaglia, 2009
Xylophanes alvarezsierrai - Alvarez Corral, 2001
Xylophanes amadis - (Stoll 1782)
Xylophanes anubus - (Cramer 1777)
Xylophanes aristor - (Boisduval 1870)
Xylophanes barbuti - Haxaire & Eitschberger, 2007
Xylophanes belti - (Druce 1878)
Xylophanes bilineata - Gehlen, 1928
Xylophanes blanca - Eitschberger, 2001
Xylophanes ceratomioides - (Grote & Robinson 1867)
Xylophanes chiron - (Drury, 1773)
Xylophanes chiron cubanus - Rothschild & Jordan, 1906
Xylophanes chiron lucianus - Rothschild & Jordan, 1906
Xylophanes chiron nechus - (Cramer, 1777)
Xylophanes clarki - Ramsden 1921
Xylophanes colinae - Haxaire 1994
Xylophanes columbiana - Clark 1935
Xylophanes cosmius - Rothschild & Jordan 1906
Xylophanes crenulata - Vaglia & Haxaire, 2009
Xylophanes crotonis - (Walker 1856)
Xylophanes cyrene - (Druce 1881)
Xylophanes damocrita - (Druce 1894)
Xylophanes depuiseti - (Boisduval 1875)
Xylophanes docilis - (Butler 1875)
Xylophanes dolius - (Rothschild & Jordan 1906)
Xylophanes elara - (Druce 1878)
Xylophanes epaphus - (Boisduval 1875)
Xylophanes eumedon - (Boisduval 1875)
Xylophanes falco - (Walker 1856)
Xylophanes fassli - Gehlen, 1928
Xylophanes fernandezi - Chacin, Clavijo & De Marmels 1996
Xylophanes ferotinus - Gehlen 1930
Xylophanes fosteri - Rothschild & Jordan 1906
Xylophanes furtadoi - Haxaire, 2009
Xylophanes fusimacula - (R Felder 1874)
Xylophanes germen - (Schaus 1890)
Xylophanes germen yurakano - Lichy, 1945
Xylophanes godmani - (Druce 1882)
Xylophanes guianensis - (Rothschild 1894)
Xylophanes gundlachii - (Herric-Schaffer 1863)
Xylophanes hannemanni - Closs 1917
Xylophanes hannemanni pacifica - Cadiou & Haxaire, 1997
Xylophanes haxairei - Cadiou 1985
Xylophanes huloti - Haxaire & Vaglia, 2008
Xylophanes hydrata - Rothschild & Jordan 1903
Xylophanes indistincta - Closs 1915
Xylophanes irrorata - (Grote 1865)
Xylophanes isaon - (Boisduval 1875)
Xylophanes jamaicensis - Clark 1935

Xylophanes jordani - Clark 1916
Xylophanes josephinae - Clark 1920
Xylophanes juanita - Rothschild & Jordan 1903
Xylophanes kaempferi - Clark 1931
Xylophanes katharinae - Clark 1931
Xylophanes kiefferi - Cadiou 1995
Xylophanes lamontagnei - Vaglia & Haxaire, 2007
Xylophanes letiranti - Vaglia & Haxaire, 2003
Xylophanes libya - (Druce 1878)
Xylophanes lichyi - Kitching & Cadiou 2000
Xylophanes lissyi - Eitschberger, 2001
Xylophanes loelia - (Druce 1878)
Xylophanes macasensis - Clark 1922
Xylophanes maculator - (Boisduval 1875)
Xylophanes marginalis - Clark 1917
Xylophanes media - Rothschild & Jordan 1903
Xylophanes meridanus - Rothschild & Jordan 1910
Xylophanes mineti - Haxaire & Vaglia, 2004
Xylophanes mineti boliviana - Haxaire & Vaglia, 2004
Xylophanes mirabilis - Clark 1916
Xylophanes monzoni - Haxaire & Eitschberger, 2003
Xylophanes mossi - Clark, 1917
Xylophanes mulleri - Clark 1920
Xylophanes nabuchodonosor - Oberthur 1904
Xylophanes neoptolemus - (Cramer 1780)
Xylophanes norfolki - Kernbach 1962
Xylophanes obscurus - Rothschild & Jordan 1910
Xylophanes ockendeni - Rothschild 1904
Xylophanes ockendeni sensu - Eitschberger, 2001
Xylophanes pearsoni - Soares & Motta, 2002
Xylophanes pistacina - (Boisduval 1875)
Xylophanes ploetzi - (Moschler 1876)
Xylophanes pluto - (Fabricius 1777)
Xylophanes porcus - (Hubner 1823)
Xylophanes porcus continentalis - Rothschild & Jordan, 1903
Xylophanes porioni - Cadiou, 2000
Xylophanes pyrrhus - Rothschild & Jordan 1906
Xylophanes resta - Rothschild & Jordan 1903
Xylophanes rhodina - Rothschild & Jordan 1903
Xylophanes rhodocera - (Walker 1856)
Xylophanes rhodochlora - Rothschild & Jordan 1903
Xylophanes rhodotus - Rothschild 1904
Xylophanes robinsonii - (Grote 1865)
Xylophanes rothschildi - (Dognin 1895)
Xylophanes rufescens - (Rothschild 1894)
Xylophanes sarae - Haxaire 1989
Xylophanes schausi - (Rothschild 1894)
Xylophanes schausi serenus - Rothschild & Jordan, 1910
Xylophanes schreiteri - Clark 1923
Xylophanes schwartzi - Haxaire 1992
Xylophanes staudingeri - (Rothschild 1894)
Xylophanes suana - (Druce 1889)
Xylophanes tersa - (Linnaeus 1771)
Xylophanes tersa chaconi - De Marmels, Clavijo & Chacín, 1996
Xylophanes thyelia - (Linnaeus 1758)
Xylophanes thyelia salvini - (Druce, 1878)
Xylophanes titana - (Druce 1878)
Xylophanes turbata - (Edwards 1887)
Xylophanes tyndarus - (Boisduval 1875)
Xylophanes undata - Rothschild & Jordan 1903
Xylophanes vagliai - Haxaire, 2003
Xylophanes virescens - (Butler, 1875)
Xylophanes xylobotes - (Burmeister 1878)
Xylophanes zurcheri - (Druce 1894)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Macroglossini


title: Barygnathella

text:
Barygnathella là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.

Các loài
Barygnathella acrogonia (Diakonoff, 1954)
Barygnathella anthracospila (Diakonoff, 1954)
Barygnathella argentea (Diakonoff, 1954)
Barygnathella bathyglypha (Diakonoff, 1951)
Barygnathella caryotrota (Meyrick, 1938)
Barygnathella centripeta Diakonoff, 1973
Barygnathella chrysauges (Diakonoff, 1954)
Barygnathella diagrapha Diakonoff, 1973
Barygnathella glaucops (Diakonoff, 1954)
Barygnathella lithodes (Diakonoff, 1954)
Barygnathella olivacea (Diakonoff, 1954)
Barygnathella ophiodora (Diakonoff, 1954)
Barygnathella orphnina (Diakonoff, 1954)
Barygnathella phanerosema Diakonoff, 1972
Barygnathella plagiozona Diakonoff, 1972
Barygnathella polystalagma (Diakonoff, 1954)
Barygnathella prosecta Diakonoff, 1972
Barygnathella psorospora Diakonoff, 1973
Barygnathella pulverulosa Diakonoff, 1972
Barygnathella rhodantha (Diakonoff, 1954)
Barygnathella seriographa Diakonoff, 1974
Barygnathella subtilis (Diakonoff, 1954)
Barygnathella teratographa (Diakonoff, 1954)
Barygnathella triangulum (Diakonoff, 1954)
Barygnathella tricolor (Diakonoff, 1944)
Barygnathella virens (Diakonoff, 1954)

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Schoenotenini


title: Gemmula sikatunai

text:
Gemmula sikatunai là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Gemmula


title: Temnora fumosa

text:
Temnora fumosa là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở most habitats throughout châu Phi phía nam Sahara.

Chiều dài cánh trước khoảng 22–28 mm. Cánh trước màu nâu ô liu.

Phân loài
Temnora fumosa fumosa
Temnora fumosa albuquerqueae Darge, 1970 (Sao Tomé & Príncipe)
Temnora fumosa chanudeti Turlin, 1996 (quần đảo Comoro)

Chú thích

Tham khảo

Temnora
Động vật Cộng hòa Trung Phi
Côn trùng Angola


title: Sân bay Lư Sơn Cửu Giang

text:
Sân bay Cửu Giang Giang Tây là một sân bay ở Cửu Giang, tỉnh Giang Tây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Sân bay có đường băng dài 2800 m.

Các hãng hàng không và tuyến bay
China Express Airlines (Hạ Môn)
China Southern Airlines (Quảng Châu)
Shanghai Airlines (Bắc Kinh-Thủ đô, Thượng Hải-Hồng Kiều)

Xem thêm
Danh sách sân bay Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa

Tham khảo

Lư Sơn Cửu Giang


title: Golden Valley, Minnesota

text:
Golden Valley, Minnesota là một thành phố nằm ở quận thuộc tiểu bang Minnesota, Hoa Kỳ. Thành phố có diện tích km2, dân số theo ước tính năm 2008 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là  người.

Tham khảo

Thành phố của Minnesota


title: Ka Long

text:
Ka Long là một phường thuộc thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh, Việt Nam.

Địa lý
Phường Ka Long nằm ở trung tâm thành phố Móng Cái, thuộc hữu ngạn sông Ka Long. Địa giới hành chính phường:
Phía đông giáp các phường Trần Phú và phường Hòa Lạc với ranh giới là sông Ka Long
Phía tây và phía nam giáp phường Ninh Dương
Phía bắc giáp Trung Quốc.

Phường Ka Long có diện tích 1,53 km², dân số năm 1999 là 6.068 người, mật độ dân số đạt 3.966 người/km².

Lịch sử
Trước đây, Ka Long là tên một khu thuộc thị trấn Móng Cái, huyện lỵ huyện Hải Ninh cũ.

Ngày 20 tháng 7 năm 1998, Chính phủ ban hành Nghị định số 52/1998/NĐ-CP. Theo đó, chuyển huyện Hải Ninh thành thị xã Móng Cái và thành lập phường Ka Long thuộc thị xã Móng Cái trên cơ sở khu Ka Long của thị trấn Móng Cái.

Sau khi thành lập, phường Ka Long có 152,8 ha diện tích tự nhiên, dân số là 6.068 người.

Chú thích

Xem thêm

Xã, phường, thị trấn biên giới Việt Nam - Trung Quốc


title: 4833 Meges

text:
4833 Meges (1989 AL2) là một Trojan của Sao Mộc được phát hiện ngày 8 tháng 1 năm 1989 bởi C. S. Shoemaker ở Palomar.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 4833 Meges

Được phát hiện bởi Carolyn S. Shoemaker
Thiên thể phát hiện năm 1989


title: Hydroporus brevis

text:
Hydroporus brevis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được R.F.Sahlberg miêu tả khoa học năm 1834.

Hình ảnh

Chú thích

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hydroporus


title: Fimbriosotis

text:
Fimbriosotis là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Noctuidae
Noctuinae


title: Aubepierre-sur-Aube

text:
Aubepierre-sur-Aube  là một xã thuộc tỉnh Haute-Marne trong vùng Grand Est đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 270 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Aubepierresuraube


title: Hệ thống đánh giá CAMEL

text:
Hệ thống đánh giá CAMEL là hệ thống đánh giá tình trạng vững mạnh của các tổ chức tài chính. Việc đánh giá dựa trên 5 tiêu chí: vốn, chất lượng tài sản, quản lý, doanh thu và mức thanh khoản của tổ chức tài chính. CAMEL chính là viết tắt từ chữ cái đầu của các chữ tiếng Anh Capital, Asset quality, Management, Earnings, và Liquidity của 5 tiêu chí trên.

Hệ thống đánh giá CAMEL do Cục Quản lý các tổ hợp tín dụng Hoa Kỳ (National Credit Union Administration - NCUA) xây dựng, song không chỉ có Hoa Kỳ mà còn có nhiều nước trên thế giới áp dụng. Sau khủng hoảng kinh tế châu Á 1997, hệ thống đánh giá CAMEL được Quỹ Tiền tệ Quốc tế và Nhóm Ngân hàng Thế giới khuyến nghị áp dụng ở các nước bị khủng hoảng như một trong các biện pháp để tái thiết khu vực tài chính.

Tham khảo

 Thư của NCAU gửi các tổ chức tín dụng trong đó có thuyết minh về hệ thống đánh giá CAMEL.

Thuật ngữ tài chính
Hệ thống đánh giá
Kinh tế năm 2008