title: Ampe kế

text:
Ampe kế là dụng cụ đo cường độ dòng điện được mắc nối tiếp trong mạch. Ampe kiềm dùng để đo dòng rất nhỏ cỡ miliampe gọi là miliampe . Tên của dụng cụ đo lường này được đặt theo đơn vị đo cường độ dòng điện là ampe.

Ampe kế can thiệp

Các ampe kế can thiệp khi đo dòng điện chạy trong một dây điện phải được mắc nối tiếp với dây điện.

Mọi ampe kế đều tiêu thụ một hiệu điện thế nhỏ nối tiếp trong mạch điện.

Ký hiệu ampe kế trong mạch điện là một vòng tròn có chữ A ở giữa và có thể thêm ký hiệu các cực dương và âm hai bên cho dòng điện một chiều.

Để giảm ảnh hưởng đến mạch điện cần đo, hiệu điện thế tiêu thụ trong mạch của ampe kế phải càng nhỏ càng tốt. Điều này nghĩa là trở kháng tương đương của ampe kế trong mạch điện phải rất nhỏ so với điện trở của mạch.

Khi mắc ampe kế vào mạch điện một chiều, chú ý nối các cực điện theo đúng chiều dòng điện.

Luôn chọn thang đo phù hợp trước khi đo: chọn thang lớn nhất trước, rồi hạ dần cho đến khi thu được kết quả nằm trong thang đo.

Trong nhiều thiết kế, ampe kế là một điện kế có mắc sơn. Tùy theo loại điện kế mà ampe kế thuộc các loại khác nhau: ampe kế điện từ có khung quay chỉ đo được dòng 1 chiều, ampe kế có sắt quay hoặc amppe kế nhiệt do được cả dòng một chiều và xoay chiều.

Ampe kế khung quay
Xem thêm bài Gavanô kế

Ampe kế truyền thống, còn gọi là Gavanô kế (điện kế), là một bộ chuyển đổi từ cường độ dòng điện sang chuyển động quay, trong một cung, của một cuộn dây nằm trong từ trường.

Loại ampe kế truyền thống này thường dùng để đo cường độ của dòng điện một chiều chạy trong một mạch điện. Bộ phận chính là một cuộn dây dẫn, có thể quay quanh một trục, nằm trong từ trường của một nam châm vĩnh cửu. Cuộn dây được gắn với một kim chỉ góc quay trên một thước hình cung. Một lò xo xoắn kéo cuộn và kim về vị trí số không khi không có dòng điện. Trong một số dụng cụ, cuộn dây được gắn với một miếng sắt, chịu lực hút của các nam châm và cân bằng tại vị trí số không.

Khi dòng điện một chiều chạy qua cuộn dây, dòng điện chịu lực tác động của từ trường (do các điện tích chuyển động bên trong dây dẫn chịu lực Lorentz) và bị kéo quay về một phía, xoắn lò xo, và quay kim. Vị trí của đầu kim trên thước đo tương ứng với cường độ dòng điện qua cuộn dây. Các ampe kế thực tế có thêm cơ chế để làm tắt nhanh dao động của kim khi cường độ dòng điện thay đổi, để cho kim quay nhẹ nhàng theo sự thay đổi của dòng điện mà không bị rung. Một cơ chế giảm dao động được dùng là ứng dụng sự chuyển hóa năng lượng dao động sang nhiệt năng nhờ dòng điện Foucault. Cuộn dây được gắn cùng một đĩa kim loại nằm trong từ trường của nam châm. Mọi dao động của cuộn dây và đĩa sinh ra dòng Foucault trong đĩa. Dòng này làm nóng đĩa lên, tiêu hao năng lượng dao động và dập tắt dao động.

Để giảm điện trở của ampe kế, cuộn dây trong nó được làm rất nhỏ. Cuộn dây đó chỉ chịu được dòng điện yếu, nếu không cuộn dây sẽ bị cháy. Để đo dòng điện lớn, người ta mắc song song với cuộn dây này một điện trở nhỏ hơn, gọi là shunt, để chia sẻ bớt dòng điện. Các thang đo cường độ dòng điện khác nhau ứng với các điện trở shunt khác nhau. Trong các ampe kế truyền thống, các điện trở shunt được thiết kế để cường độ dòng điện tối đa qua cuộn dây không quá 50mA.

Việc đọc kết quả do kim chỉ trên thước có thể sai sót nếu nhìn lệch. Một số ampe kế lắp thêm gương tạo ra ảnh của kim nằm sau thước đo. Với ampe kế loại này, kết quả đo chính xác được đọc khi nhìn thấy ảnh của kim nằm trùng với kim.

Ampe kế sắt từ
Ampe kế sắt từ cấu tạo từ hai thanh sắt non nằm bên trong một ống dây. Một thanh được cố định còn thanh kia gắn trên trục quay, và gắn với kim chỉ góc quay trên một thước hình cung. Khi cho dòng điện qua ống dây, dòng điện sinh ra một từ trường trong ống. Từ trường này gây nên cảm ứng sắt từ trên hai thanh sắt, biến chúng thành các nam châm cùng chiều. Hai nam châm cùng chiều luôn đẩy nhau, không phụ thuộc vào chiều dòng điện qua ống dây. Vì lực đẩy này, thanh nam châm di động quay và góc quay tương ứng với cường độ dòng điện qua ống dây.

Ampe kế sắt từ có thể đo dòng xoay chiều, do góc quay của kim không phụ thuộc chiều dòng điện.

Ampe kế nhiệt
Bộ phận chính của ampe kế nhiệt là một thanh kim loại mảnh và dài được cuộn lại giống một lò xo xoắn với một đầu gắn cố định, còn đầu kia gắn với một kim chuyển động trên nền một thước hình cung. Khi dòng điện chạy qua, thanh xoắn nóng lên đến nhiệt độ cân bằng (công suất nhiệt nhận được từ dòng điện bằng công suất nhiệt tỏa ra môi trường), và giãn nở nhiệt, đẩy đầu tự do quay. Góc quay, thể hiện bởi vị trí đầu kim trên thước đo, tương ứng với cường độ dòng điện.

Ampe kế điện tử

Xem thêm vạn năng kế

Ampe kế điện tử thường là một chế độ hoạt động của vạn năng kế điện tử. Bản chất hoạt động của loại ampe kế này có thể mô tả là một vôn kế điện tử đo hiệu điện thế do dòng điện gây ra trên một điện trở nhỏ gọi là shunt. Các thang đo khác nhau được điều chỉnh bằng việc chọn các shunt khác nhau. Cường độ dòng điện được suy ra từ hiệu điện thế đo được qua định luật Ohm.

Ampe kế không can thiệp
Ampe kế can thiệp có nhược điểm là cần phải được lắp đặt như một thành phần trong mạch điện. Chúng không dùng được cho các mạch điện đã được chế tạo khó thay đổi. Đối với các mạch điện này, người ta có thể đo đạc từ trường sinh ra bởi dòng điện để suy ra cường độ dòng điện. Phương pháp đo như vậy không gây ảnh hưởng đến mạch điện, an toàn, nhưng đôi khi độ chính xác không cao bằng phương pháp can thiệp.

Đầu dò hiệu ứng Hall
Xem thêm bài đầu đo dòng điện hiệu ứng Hall

Phương pháp đo này sử dụng hiệu ứng Hall tạo ra một hiệu điện thế tỷ lệ thuận (với hệ số tỷ lệ biết trước) với cường độ dòng điện cần đo.

Hiệu điện thế Hall vH gần như tỷ lệ thuận với cường độ từ trường sinh ra bởi dòng điện, do đó tỷ lệ thuận với cường độ của dòng điện đó. Chỉ cần cuốn một hoặc vài vòng dây mang dòng điện cần đo quanh một lõi sắt từ của đầu đo là ta có được từ trường đủ để kích thích hoạt động của đầu đo. Thậm chí đôi khi chỉ cần kẹp lõi sắt cạnh đường dây là đủ.

Tuy nhiên hiện tượng từ trễ không tuyến tính trong sắt từ có thể làm giảm độ chính xác của phép đo. Trên thực tế người ta có thể sử dụng một mạch điện hồi tiếp để giữ cho từ thông trong lõi sắt luôn xấp xỉ không, giảm thiểu hiệu ứng từ trễ và tăng độ nhạy của đầu đo, như trong hình vẽ. Dòng điện hồi tiếp iS được chuyển hóa thành hiệu điện thế ra vS nhờ bộ khuếch đại điện. Tỷ lệ giữa số vòng cuốn trên lõi sắt từ m (thường trong khoảng từ 1000 đến 10000) cho phép liên hệ giữa dòng cần đo và dòng hồi tiếp: iS = 1/m · iP.

Các ưu điểm:
 Hiệu điện thế tiêu thụ trên đoạn dây cuốn vào đầu đo chỉ chừng vài mV.
 Hệ thống rất an toàn do được cách điện với mạch điện.
 Hệ thống có thể đo dòng điện xoay chiều có tần số từ 0 (tức là điện một chiều) đến 100kHz

Hệ thống này cũng được ứng dụng trong vạn năng kế điện tử, hay thậm chí trong dao động kế.

Ampe kế kìm

Trong dòng điện xoay chiều, từ trường biến thiên sinh ra bởi dòng điện có thể gây cảm ứng điện từ lên một cuộn cảm nằm gần dòng điện. Đây là cơ chế hoạt động của Ampe kế kìm.

Xem thêm
 Điện học
 Điện tử học
 Dòng điện
 Vạn năng kế
 Ampe kế kìm
 Hiệu ứng Hall

Tham khảo

Liên kết ngoài

Dụng cụ đo lường điện tử
Điện từ học


title: T34

text:
T34 có thể là:

 Xe tăng T-34 - một xe tăng của Liên Xô sản xuất từ năm 1940
 T34 (mạch vi xử lý), một mạch vi xử lý tương thích z80 của Zilog
 T34 Calliope, một hệ thống phóng tên lửa đặt trên thân xe tăng của Hoa Kỳ - sản xuất năm 1943
 T-34 Mentor, một máy bay huấn luyện của Hoa Kỳ sản xuất năm 1953
 Hội chứng tê cóng với mô bị chết hoại (ICD-10 mã số T34)
 T34, một phiên bản của xe tăng hạng nặng T29 của Hoa Kỳ
 T34, một phân loại trong Paralympics disability classification
 T.34 (1978–1980), một nhóm nhạc tiền thân của nhóm This Window
 Slingsby T.34 Sky, một tàu lượn của hãng Slingsby Aviation
 Pratt & Whitney T34, một động cơ tuabin phản lực cánh quạt


title: Kbk wz. 2005 Jantar

text:
Kbk wz. 2005 Jantar là mẫu súng trường tấn công có thiết kế bullpup thử nghiệm được thiết kế bởi Wojskowa Akademia Techniczna dựa tên khẩu Kbs wz. 1996 Beryl.

Jantar là mẫu thử nghiệm để xác định những tính năng nổi trội của loại súng trường tấn công có thiết kế bullpup, mà tiêu biểu nhất là độ chính xác tăng khi bắn liên thanh. Dự án Kbk wz. 2005 Jantar không có ý định sản xuất hàng loạt loại súng này mà chỉ để thu thập các số liệu cũng như kin nghiệm về việc sử dụng loại vũ khí này để dùng trong những dự án vũ khí tiên tiến sau này của quân đội Ba Lan.

Tham khảo

Liên kết ngoài
The Beryl at lucznik.com
Fabryka Broni Łucznik - Radom

Súng trường tấn công
Súng trường bullpup
Súng Ba Lan


title: Jharia

text:
Jharia là một thành phố và là một khu vực quy hoạch (notified area) của quận Dhanbad thuộc bang Jharkhand, Ấn Độ.

Địa lý
Jharia có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 77 mét (252 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Jharia có dân số 81.979 người. Phái nam chiếm 54% tổng số dân và phái nữ chiếm 46%. Jharia có tỷ lệ 68% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 74%, và tỷ lệ cho phái nữ là 60%. Tại Jharia, 14% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Jharkhand
Cộng đồng khai thác mỏ ở Ấn Độ


title: Megachile wyndhamensis

text:
Megachile wyndhamensis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Rayment mô tả khoa học năm 1935.

Chú thích

Tham khảo

W
Động vật được mô tả năm 1935


title: Boucardicus antiquus

text:
Boucardicus antiquus là một loài ốc có nắp, là động vật thân mềm chân bụng sống trên cạn thuộc họ Cyclophoridae.

Đây là loài đặc hữu của Madagascar. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất nơi sống.

Chú thích

Tham khảo
 Emberton, K.C. 2000. Boucardicus antiquus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 6 tháng 8 năm 2007.

Antiquus
Động vật thân mềm Madagascar


title: Tiếng nói nước Nga

text:
Đây là đài phát thanh quốc tế chính thức của Chính phủ Nga. Cơ quan tiền thân của đài là Đài Tiếng nói Matxcơva (Radio Moscow) – đài phát thanh của Chính phủ Liên Xô.

Đài Tiếng nói Matxcơva bắt đầu lên sóng vào năm 1929, từ trạm truyền thanh RV-1 ở Matxcơva. Năm 1935, đài xây dựng thêm 1 trạm truyền thanh ở Lêningrát. Năm 1939, đài được phát sóng bằng sóng trung và sóng ngắn với 5 thứ tiếng: Anh, Pháp, Đức, Ý và Ả Rập. Là một đài phát thanh XHCN, đài luôn bộc lộ rõ quan điểm chính trị của giai cấp mình, đặc biệt chống lại Chủ nghĩa phát xít. Đài từng bộc lộ rõ sự lo ngại về việc Hitler lên nắm quyền ở Đức vào thập kỷ 30, cũng như Chính phủ Mussolini đã từng công khai làm nhiễu sóng của đài trong những năm cuối của thập kỷ này.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tiếng nói nước Nga Website chính thức (tiếng Nga)
 Tiếng nói nước Nga Website chính thức (tiếng Việt)
 SWDXER ¨The SWDXER¨ - with general SWL information and radio antenna tips.
 Russia Today TV (bằng tiếng Anh)

N
N
Mạng phát thanh


title: Megachile coloradensis

text:
Megachile coloradensis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Mitchell mô tả khoa học năm 1936.

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật được mô tả năm 1936


title: William Thomson

text:
William Thomson, Nam tước Kelvin thứ nhất (26/06/1824 – 17/12/1907) là một nhà vật lý, toán học, nhà phát minh vĩ đại người Scotland, là một giáo sư Đại học Glasgow, Scotland. Ông được phong tước vị Hoàng gia Anh là Nam tước Kelvin (lấy theo tên dòng sông Kelvin chảy qua trường Glasgow) vì những đóng góp vĩ đại của ông cho sự phát triển khoa học kỹ thuật cũng như sự lớn mạnh của trường Glasgow. Tên Kelvin của ông cũng được đặt cho thang nhiệt độ tuyệt đối.

Những năm đầu đời và công việc

Gia đình
Cha của William Thomson là James Thomson, vốn là một giảng viên toán học và kĩ thuật tại Viện hàn lâm hoàng gia Belfast và là con của một nông dân. James Thomson cưới Margaret Gardener năm 1817 và có được bốn trai, ba gái; tuy nhiên, chỉ bốn người sống tới tuổi trưởng thành. Margaret Thomson chết năm 1830 khi William mới sáu tuổi còn chị cả chỉ mới mười hai tuổi.

William và người anh James (con) được dạy tại nhà bởi chính cha của họ trong khi hai người em trai còn lại được dạy bởi các chị của họ. James (con) nhận được rất nhiều lợi ích từ sự cổ vũ, sức ảnh hưởng và tài chính từ người cha nên đã hướng theo con đường kĩ sư.

Năm 1832, cha của William về Glasgow và giữ vị trí trưởng khoa Toán học tại đại học Glasgow cho tới khi ông (James) chết vì bệnh dịch tả năm 1849. Vì thuận tiện cho công việc của James, gia đình của William dời về Glasgow năm 1833. William vào đại học Glasgow năm 1834 khi mới mười tuổi và viết bài báo khoa học đầu tiên khi chỉ mới mười sáu tuổi với bút danh "PQR".

Vốn tiếng Pháp của William lúc trẻ đủ để giúp ông đọc được các công trình của các nhà toán học lỗi lạc thời ấy như Jean Baptiste Joseph Fourier.

Thuở thiếu thời
Thomson mắc bệnh tim và suýt chết năm 9 tuổi. Ông nhập học tại Viện hàn lâm hoàng gia Belfast (lúc bấy giờ cha ông ấy còn dạy ở đấy) trước khi vào Đại học Glasgow năm 1834 lúc 10 tuổi. Trường Đại học đã cung cấp rất nhiều cơ sở vật chất của trường tiểu học cho các học sinh tiềm năng, và đây được xem là một khởi đầu điển hình.

Ở trường, Thomson đã cho thấy sự hứng thú đầy kiên nhẫn vào các tác phẩm kinh điển và niềm say mê tự nhiên vào khoa học. Ở tuổi 12, ông đã thắng 1 giải thưởng cho việc dịch tác phẩm "Đối thoại của các vị thần" của Lucian xứ Samosata từ tiếng Latin sang tiếng Anh.

Trong năm học 1839-1840, Thomson đã đoạt giải chiêm tinh học hạng ưu cho bài Luận về hình ảnh của Trái đất, cái cho thấy nền tảng toán phân tích toán học và sự sáng tạo từ sớm của ông. Giảng viên Vật lý lúc bấy giờ của ông là giáo sư David Thomson (nhà vật lý học người Scotland), cũng là thầy của nhiều học giả nổi tiếng khác.

Câu nói nổi tiếng
"Tôi thường hay bảo rằng khi bạn có thể đong đo cân đếm những điều mà bạn đang nói tới và thể hiện chúng qua những con số tức là bạn đã biết được chút ít gì về điều đó rồi đấy; còn nếu không thể đo, không thể thể hiện điều đó qua những con số, cái mớ mà bạn cho là kiến thức chỉ là những thứ được chấp vá một cách bất mãn; nó có thể là sự khởi đầu của kiến thức, nhưng hầu như trong đầu bạn lại không tiến về khoa học, mặc kệ vấn đề đó là gì."-Lord Kelvin, 1893, Bài giảng cho Viện Kĩ sư xây dựng, 3/5/1883.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Heroes of the Telegraph at Project Gutenberg
 "Horses on Mars", from Lord Kelvin
 William Thomson: king of Victorian physics at Institute of Physics website
 Measuring the Absolute: William Thomson and Temperature , Hasok Chang and Sang Wook Yi (PDF file)
 Mathematical and physical papers. Volume I  (PDF copy from gallica.bnf.fr)
 Mathematical and physical papers. Volume II (gallica)
 Mathematical and physical papers. Volume III (gallica)
 Mathematical and physical papers. Volume V (Internet Archive)
 Reprint of papers on electrostatics and magnetism (gallica)
 Elements of natural philosophy: Part I (gallica)
 Treatise on natural philosophy (Volume 1) (Internet Archive)
 Treatise on natural philosophy (Volume 2) (Internet Archive)
 The molecular tactics of a crystal (Internet Archive)
 	Baltimore lectures on molecular dynamics and the wave theory of light (Internet Archive)
 Quotations. This collection includes sources for many quotes.
 Kelvin Building Opening - The Leys School, Cambridge (1893)

Nhà vật lý Scotland
Nhà toán học Ireland
Hội viên Hội Hoàng gia
Sinh năm 1824
Mất năm 1907
Nhà vật lý Vương quốc Liên hiệp Anh


title: Emerald (lớp tàu tuần dương)

text:
Lớp tàu tuần dương Emerald hoặc lớp E là một lớp bao gồm hai tàu tuần dương hạng nhẹ của Hải quân Hoàng gia Anh Quốc chế tạo sau khi Chiến tranh Thế giới thứ nhất kết thúc, và đã phục vụ rộng rãi trước và trong Chiến tranh Thế giới thứ hai. Cả hai chiếc đều sống sót qua cuộc chiến, và được tháp dỡ vào năm 1946-1948

Bối cảnh
Sau lớp Hawkins vào cuối Chiến tranh Thế giới thứ nhất, ba chiếc thuộc một lớp tàu mới được đặt hàng vào tháng 3 năm 1918, được thiết kế hy sinh các đặc tính khác nhằm nhấn mạnh đến tốc độ cao, với mục đích chống lại các tàu tuần dương mới tốc độ cao được đồn đại của Đức, như lớp lớp Brummer và đặc biệt là các tàu rải mìn tại Bắc Hải. Tuy nhiên, việc chế tạo chiếc thứ ba, HMS Euphrates, bị hủy bỏ vào tháng 11 năm 1918.

Thiết kế
Lớp Emerald được thiết kế dựa trên lớp Danae trước đó, nhưng có một tỉ lệ chiều dài so với chiều ngang mạn tàu rất cao, nhưng chỉ có thêm một khẩu pháo chính cho dù lớn hơn và đắt hơn nhiều. Nhiều tính năng được cắt giảm để có thể đạt được tốc độ , Công suất động cơ được tăng gấp đôi và chiều dài lườn tàu được tăng thêm , trọng lượng rẽ nước tăng 50%. Chỉ có hai chiếc được thực sự chế tạo, và chúng được hoàn tất vào năm 1926. Phải cần đến bốn chân vịt cho hệ thống động lực được gia tăng, và được vận hành từ hai phòng động cơ. Có bốn phòng nồi hơi, các phòng số 2 và số 3 được sắp đặt cạnh nhau và khí thải thoát vào một ống khói chung. Các hầm đạn được đặt giữa phòng nồi hơi số 2 và số 3 và phòng động cơ phía trước, và giữa phòng nồi hơi số 4 và phòng động cơ phía sau. Điều này đã đưa đến cách bố trí ống khói kỳ lạ, nhất là khi vào năm 1935, việc lắp đặt một máy phóng dài hơn buộc phải chuyển cột ăn-ten chính ra phía trước ống khói sau, và các ống khói được nâng cao thêm .

Vào đầu những năm 1930, Enterprise được trang bị một kiểu tháp pháo 152 mm (6 inch) nòng đôi nguyên mẫu vào chỗ của hai tháp pháp nòng đơn phía trước; đây là kiểu tháp pháo mà sau này được trang bị cho các lớp Leander, Amphion và Arethusa. Chúng chiếm ít chỗ hơn so với các tháp pháo 'A' và 'B' bắn thượng tầng trên chiếc Emerald, nhờ đó cầu tàu được dịch chuyển lên phía trước. Bản thân cầu tàu cũng là một thiết kế mới, là một khối duy nhất với tháp chỉ huy bên trên, thay vì là những bệ truyền thống được xây dựng chung quanh cột ăn-ten trước và đài hoa tiêu với bệ quan sát bên trên. Thiết kế cầu tàu này sau đó được áp dụng cho lớp tàu tuần dương County.

Bất kể tuổi tác và hình dạng khác thường bên ngoài, hai chiếc trong lớp tiếp tục là những tàu tuần dương nhanh nhất của Hải quân Hoàng gia vào lúc Chiến tranh Thế giới thứ hai nổ ra, HMS Emerald đã đạt hơn  khi chạy thử máy đầy tải vào năm 1939. Giống như những chiếc thuộc lớp lớp Hawkins, chúng được sử dụng chủ yếu trên các tuyến đường hàng hải thương mại đại dương, cũng như hoạt động cùng hạm đội tại Viễn Đông.

Cải biến
Vào giữa những năm 1930, cả hai chiếc đều được trang bị máy phóng thay thế cho các bệ cất cánh đã lỗi thời; và được bổ sung bộ điều khiển hỏa lực Mark I cho các khẩu đội 4 inch, bố trí giữa tàu giữa bệ đèn pha và ống khói phía sau. Ống khói cũng được nâng cao thêm  vào giai đoạn này. Dự định tăng cường hỏa lực phòng không bằng cách bổ sung một khẩu đội 4 inch nòng đôi cùng nhiều khẩu 2 pounder bị ngăn trở do chiến tranh nổ ra. Emerald được trang bị hai khẩu đội súng máy 0,50 caliber bốn nòng trước chiến tranh, rồi trong đợt tái trang bị kéo dài từ tháng 8 năm 1942 đến tháng 4 năm 1943, nó tháo dỡ tháp pháo 152 mm (6 inch) phía sau, hai khẩu 2 pounder nòng đơn và các súng máy để thay bằng sáu khẩu 20 mm nòng đôi vận hành bằng điện, hai khẩu 2 pounder bốn nòng cùng các hệ thống radar Kiểu 273 chỉ định mục tiêu bước sóng centimet, Kiểu 281 cảnh báo trên không, Kiểu 282 và Kiểu 285 đo tầm xa cho các dàn phòng không. Vào tháng 4 năm 1944, sáu khẩu 20 mm nòng đơn được bổ sung và máy phóng được tháo dỡ.

Enterprise tháo dỡ hai tháp pháo 152 mm (6 inch) nòng đơn vào năm 1941 và thay bằng một khẩu đội 2 pounder bốn nòng. Sau đó nó được bổ sung bốn khẩu 20 mm nòng đơn; rồi trong đợt tái trang bị kéo dài từ tháng 12 năm 1942 đến tháng 10 năm 1943, nó tháo bỏ các khẩu 2 pounder và 20 mm nòng đơn, thay bằng sáu khẩu 20 mm nòng đôi vận hành bằng điện. Hai tháp pháo 152 mm (6 inch) được trang bị trở lại và bổ sung một khẩu đội 2 pounder bốn nòng thứ hai. Nó cũng được trang bị các hệ thống radar Kiểu 272 chỉ định mục tiêu bước sóng centimet cùng các kiểu 281, 282, 284 và 285. Vào tháng 2 năm 1944, bốn khẩu 20 mm nòng đơn được bổ sung và máy phóng được tháo dỡ.

Những chiếc trong lớp

Tham khảo

 British and Empire Warships of the Second World War, H T Lenton, Greenhill Books, ISBN 1-85367-277-7
 Conway's All the World's Fighting Ships, 1922-1946, Ed. Robert Gardiner, Naval Institute Press, ISBN 0-87021-913-8
 Colledge, J. J.; Warlow, Ben (1969). Ships of the Royal Navy: the complete record of all fighting ships of the Royal Navy (Rev. ed.). London: Chatham. ISBN 978-1-86176-281-8. OCLC 67375475.
 Jane's Fighting Ships of World War One (1919), Jane's Publishing Company
 Emerald class at U-boat.net

Lớp tàu tuần dương
Lớp tàu tuần dương Emerald
Tàu tuần dương của Hải quân Hoàng gia Anh
Tàu tuần dương trong Thế Chiến I
Tàu tuần dương trong Thế Chiến II


title: Glabrocyphella

text:
Glabrocyphella là một chi nấm thuộc họ Marasmiaceae. Chi này phân bố rộng rãi và chứa 13 loài.

Các loài
Glabrocyphella ailanthi
Glabrocyphella bananae
Glabrocyphella brunneocrystallina
Glabrocyphella dermatoides
Glabrocyphella ellisiana
Glabrocyphella epileucina
Glabrocyphella filicicola
Glabrocyphella ohiensis
Glabrocyphella palmarum
Glabrocyphella rubescens
Glabrocyphella upplandensis

Xem thêm

List of Marasmiaceae genera

Tham khảo

Marasmiaceae


title: Autophila

text:
Autophila là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Các loài
 Autophila afghana Ronkay, 1986
 Autophila anaphanes Boursin, 1940
 Autophila asiatica (Staudinger, 1888)
 Autophila banghaasi Boursin, 1940
 Autophila cataphanes (Hübner, [1813])
 Autophila cerealis (Staudinger, 1871)
 Autophila chamaephanes Boursin, 1940
 Autophila cinnamonea Ronkay, 1989
 Autophila cryptica Ronkay, 1986
 Autophila cymaenotaenia Boursin, 1940
 Autophila deleta Benedek & Ronkay, 2001
 Autophila depressa (Püngeler, 1914)
 Autophila dilucida (Hübner, [1808])
 Autophila einsleri Amsel, 1935
 Autophila eremocharis Boursin, 1940
 Autophila eremochroa Boursin, 1940
 Autophila eurytaenia Boursin, 1963
 Autophila fuscolampra Hacker & Ronkay, 1990
 Autophila glebicolor (Ershov, 1874)
 Autophila gracilis (Staudinger, 1874)
 Autophila himalayica (Hampson, 1894)
 Autophila hirsuta (Staudinger, 1870)
 Autophila hirsutula (Alphéraky, 1893)
 Autophila horrida Boursin, 1955
 Autophila inconspicua (Butler, 1881)
 Autophila iranica Ronkay, 1989
 Autophila laetifica (Staudinger, 1888)
 Autophila lia (Püngeler, 1906)
 Autophila libanotica (Staudinger, 1901)
 Autophila ligaminosa (Eversmann, 1851)
 Autophila limbata (Staudinger, 1871)
 Autophila maculifera (Staudinger, 1888)
 Autophila magnifica Boursin, 1963
 Autophila maura (Staudinger, 1888)
 Autophila monstruosa Boursin, 1967
 Autophila myriospea Boursin, 1940
 Autophila pauli Boursin, 1940
 Autophila plattneri Boursin, 1955
 Autophila rasilis (Püngeler, 1906)
 Autophila rosea (Staudinger, 1888)
 Autophila simplex (Staudinger, 1888)
 Autophila simulata Ronkay, 1986
 Autophila sinesafida Wiltshire, 1952
 Autophila subfusca (Christoph, 1893)
 Autophila tancrei Boursin, 1940
 Autophila tetrastigma Boursin, 1940
 Autophila vartianae Ronkay, 1986
 Autophila vespertalis (Staudinger, 1896)
 Autophila xena Ronkay, 1986
 Autophila xenomima Ronkay, 1989

Tham khảo

 Autophila at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Clionella subcontracta

text:
Clionella subcontracta là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Clavatulidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Clionella


title: Giebelstadt

text:
Giebelstadt là một đô thị ở huyện Würzburg bang Bayern thuộc nước Đức.

Tham khảo


title: Arusha

text:
Arusha là một thành phố miền đông bắc Tanzania, là thủ phủ của vùng Arusha, với dân số 416.442 người (thống kê 2012). Nằm cạnh núi Meru ở rìa đông mạn đông thung lũng tách giãn lớn, Arusha có khí hậu tương đối ôn hòa. Thành phố gần vườn quốc gia Serengeti, khu bảo tồn thiên nhiên Ngorongoro, vườn quốc gia hồ Manyara, hẽm núi Olduvai, vườn quốc gia Tarangire, núi Kilimanjaro, và vườn quốc giá Arusha.

Arusha là nơi đặt trụ sở Cộng đồng Đông Phi. Từ năm 1994 đến 2015, đây cũng là nơi đặt Tòa án Hình sự Quốc tế Rwanda, nhưng cơ quan này đã dừng hoạt động. Đây là một thành phố đa chủng tộc với dân cư nhiều thành phần: người châu Phi bản địa, người Tanzania gốc Ả Rập, người Tanzania gốc Ấn, cùng vài cộng đồng người Âu-Mỹ nhỏ. Những tôn giáo ở Arushan là Kitô giáo, Hồi giáo, Sikh giáo và Ấn Độ giáo.

Khí hậu
Arusha có khí hậu cao nguyên cận nhiệt đới (phân loại khí hậu Köppen Cwb).

Thành phố kết nghĩa
  Durham, North Carolina, Hoa Kỳ
  Thành phố Kansas, Missouri, Hoa Kỳ
  Mürzzuschlag, Áo
  Tifariti, Tây Sahara

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Forestry Training Institute Olmotonyi (FTI)
 Eastern and Southern Africa Management Institute
 David Marsh's Childhood Map of European Area of Arusha, ca. 1956

Thành phố Tanzania
Thủ phủ vùng Tanzania
Khu dân cư ở vùng Arusha

Khởi đầu năm 1900


title: 1570

text:
Năm 1570 (số La Mã: MDLXX) là một năm thường bắt đầu vào ngày Chủ nhật trong lịch Julius.

Sự kiện

Tháng 8
 Mạc Kinh Điển dẫn đại quân tấn công Thanh Hóa

Tháng 10
 Quân Mạc và Hậu Lê giao chiến tại Bảo Lạc và Long Sùng

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 1570


title: Sân bay Tallinn

text:
Sân bay Tallinn hay Sân bay Ülemiste (IATA: TLL, ICAO: EETN; tiếng Estonia: Lennart Meri Tallinna lennujaam) là sân bay lớn nhất ở Estonia, là căn cứ hoạt động của hãng hàng không quốc gia Estonian Air. Sân bay Tallinn phục vụ cả các chuyến bay nội địa và quốc tế. Sân bay này nằm cách trung tâm Tallinn khoảng 4 km, bên bờ đông của hồ Ülemiste.

Sân bay này có một đường cất hạ cánh có bề mặt asphalt-bê tông dài 3070 m, rộng 45 m, 4 đường lăn và 8 cổng kết nối nhà ga.

Sân bay Tallinn bắt đầu được xây năm 1932, chính thức khánh thành ngày 20 tháng 9 năm 1936, dù sân bay này đã hoạt động trước khi khai trương chính thức. Hiện nay, sân bay này đang được nâng cấp mở rộng

Số liệu thống kê
Tổng số lượt káhc qua sân bay này tăng bình quân 14,2% mỗi năm kể từ năm 1998. Số liệu này không tính các chuyến bay trung chuyển trực tiếp.

Hãng hàng không và tuyến bay

Hành khách

Hàng hóa

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức
 AIP Estonia EETN AD 2 Tallinn  - thông tin từ AIP Estonia (.pdf)
 Estonia air transport infrastructure (.pdf)
 Tallinn Life: A guide to Tallinn Airport, including transferring from the airport to the city

Tallinn
Sân bay Estonia
Sân bay xây dưới thời Liên Xô


title: 20730 Jorgecarvano

text:
20730 Jorgecarvano (tên chỉ định: 1999 XC151) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được khám phá thông qua Chương trình nghiên cứu đối tượng gần Trái Đất của đài thiên văn Lowell ở Anderson Mesa Station ở Coconino County, Arizona, ngày 9 tháng 12 năm 1999. Nó được đặt theo tên Jorge Carvano, a planetary scientist ở the Rio de Janeiro National Observatory.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 20001–21000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Navarredonda y San Mamés

text:
Navarredonda y San Mamés là một đô thị trong Cộng đồng Madrid, Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích 27,44 km², dân số theo điều tra năm 2010 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha là 140 người. Đô thị này nằm ở khu vực có độ cao mét trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị ở Cộng đồng Madrid


title: 331

text:
Năm 331 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 331


title: Nassarius arcularia

text:
Nassarius arcularia (danh pháp cũ: Nassarius arcularius) là một loài ốc biển, một động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Nassariidae.

Có hai phân loài:

 Nassarius arcularia arcularia (Linnaeus, 1758): đượ chấp nhận là Nassarius arcularia.
 Nassarius arcularia plicatus (Röding, 1798)

 Phân loài được chuyển thành từ đồng nghĩa

 Nassarius arcularius arcularius (Linnaeus, 1758) accepted as Nassarius arcularia arcularia (Linnaeus, 1758)

Mô tả
Kích thước vỏ dao động từ 18 mm đến 40 mm.

Vỏ hình trứng, bụng khá dày. Nó bao gồm sáu hoặc bảy vòng xoắn dẹt, có góc ở trên và phần thấp nhất trong số đó hình thành một nửa của chính nó. Phần thân này phồng lên rất nhiều, và được trang bị bên ngoài với các nếp gấp dày, dọc, xa, được giao nhau bởi các vân ngang. Phần trên của mỗi nếp gấp được kết thúc bởi một nốt sần hình nón, đôi khi được ngăn cách với nó bằng một đường vân ngang chia bề ngoài thành hai. Các đường xoắn phía trên lồi, cũng có các nếp gấp nhỏ và vân ngang. Nhưng ở những nơi này, các nốt lao hơi có thể cảm nhận được, và trên một số mẫu vật thì không. Khe màu trắng hình trứng và kết thúc ở đỉnh bởi một rãnh được đào ở đầu môi ngoài và bởi một nếp gấp của môi trong. Phần sâu của hốc có màu nâu hoặc màu tím, được đánh dấu bằng các dải ngang màu trắng. Môi ngoài mỏng ở rìa, có vết lõm một phần chiều dài, có vân sâu bên trong. Trụ có hình vòng cung, được bao phủ bởi môi trong, được mở rộng trên thân vỏ và tạo thành một khối hình bán nguyệt, thường dày, được đánh bóng, được đánh dấu ở phần dưới bởi các đường ruột ngang và được kết thúc bởi một ke xiên, đó là kéo dài đến một thời điểm. Màu sắc của lớp vỏ này nhìn chung là màu tro, bên ngoài. Nhưng đôi khi nó có màu hơi xanh, được trang trí bằng một hoặc vài dải ngang, trắng hoặc nâu. Một dải màu nâu khác luôn kéo dài giữa các nốt sần của cơ thể. Quả nang có hình bầu dục và tròn, có màng và có răng cưa ở một trong các cạnh của nó.

Loài này rất phổ biến và thường có nhiều hình dáng khác nhau. Các vòng xoắn ít nhiều dài ra, các nếp gấp dọc và các vân ngang, đôi khi hoàn toàn biến mất trên phần thân, tuy nhiên, vẫn còn lại các nốt sần bao phủ lớp vỏ này và các rãnh ở gốc được đánh dấu rất rõ. Màu sắc thay đổi như nhau, một số mẫu có màu trắng hoàn toàn. Một số khác có màu hơi đỏ hoặc màu hạt dẻ. Con non của loài này có các nếp gấp và vân nổi rõ hơn nhiều. Môi chúng mỏng, mịn và không tồn tại độ dẻo trên cột.

Phân bố
Loài này xuất hiện ở Ấn Độ Dương ngoài khơi Đông Phi, Madagascar và Mozambique và ở Trung và Tây Thái Bình Dương; ngoài khơi Đông Ấn Độ, Sri Lanka, Philippines, Indonesia, quần đảo Nansei, Papua New Guinea, Nouvelle-Calédonie, Tân Hebrides, Fiji, quần đảo Tanga và Úc (lãnh thổ Bắc Úc, Queensland).

Chú thích

 Linnaeus, C. 1758. Systemae naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differetiis, synonymis, locis.v. Holmiae: Laurentii Salvii 824 pp.
 Mörch, O.A.L. 1852. Catalogus Conchyliorum quae reliquit d. Alphonso d'Aguirra & Gadea Comes de Yoldi, regis daniae cubiculariorum princeps, ordinis dannebrogici in prima classe & ordinis caroli Tertii eques. Part 1. Cephalophora. Copenhagen: Hafinae Vol. 1 170 pp.
 Dautzenberg, Ph. (1929). Mollusques testacés marins de Madagascar. Faune des Colonies Francaises, Tome III
 Cernohorsky W. O. (1984). Systematics of the Family Nassariidae (Mollusca: Gastropoda). Bulletin of the Auckland Institute and Museum 14: 1–356
 Wilson, B. 1994. Australian Marine Shells. Prosobranch Gastropods. Kallaroo, WA: Odyssey Publishing Vol. 2 370 pp.

Tham khảo
 Dautzenberg, Ph. (1929). Mollusques testacés marins de Madagascar. Faune des Colonies Francaises, Tome III
 Cernohorsky W. O. (1984). Systematics of the Family Nassariidae (Mollusca: Gastropoda). Bulletin of the Auckland Institute and Museum 14: 1-356
 Gofas, S.; Le Renard, J.; Bouchet, P. (2001). Mollusca, in: Costello, M.J. et al. (Ed.) (2001). European register of marine species: a check-list of the marine species in châu Âu and a bibliography of guides to their identification. Collection Patrimoines Naturels, 50: pp. 180–213

Liên kết ngoài
 Gastropods.com: Nassarius (Nassarius) arcularius arcularius; accessed: 24 tháng 2 năm 2011

Động vật được mô tả năm 1758
Nassarius


title: Ambulyx sinjaevi

text:
Ambulyx sinjaevi là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở Ấn Độ.

Chú thích

Tham khảo

Ambulyx
Động vật được mô tả năm 1998


title: Đại số tuyến tính

text:
Đại số tuyến tính là một nhánh của toán học liên quan đến các phương trình tuyến tính như:

ánh xạ tuyến tính như:

và biểu diễn của chúng trong không gian vectơ và thông qua ma trận.

Đại số tuyến tính là trung tâm của hầu hết các lĩnh vực toán học. Ví dụ, đại số tuyến tính là cơ bản trong các bài thuyết trình hiện đại về hình học, bao gồm cả việc xác định các đối tượng cơ bản như đường thẳng, mặt phẳng và phép quay. Ngoài ra, giải tích hàm, một nhánh của giải tích toán học, về cơ bản có thể được xem là ứng dụng của đại số tuyến tính vào không gian của các hàm.

Đại số tuyến tính cũng được sử dụng trong hầu hết các ngành khoa học và lĩnh vực kỹ thuật, vì nó cho phép mô hình hóa nhiều hiện tượng tự nhiên và tính toán hiệu quả với các mô hình như vậy. Đối với các hệ thống phi tuyến, không thể được mô hình hóa bằng đại số tuyến tính, nó thường được sử dụng để xử lý các phép xấp xỉ bậc nhất, do thực tế là vi phân của một hàm đa biến tại một điểm là ánh xạ tuyến tính gần đúng nhất của hàm gần điểm đó.

Đại số tuyến tính được sử dụng nhiều trong toán học, như trong đại số đại cương, giải tích hàm, hình học giải tích... để giải các bài toán như phép quay trong không gian, nội suy bình phương nhỏ nhất, nghiệm của hệ phương trình vi phân, tìm đường tròn qua ba điểm... Nó cũng có vô vàn ứng dụng trong khoa học tự nhiên (vật lý, công nghệ...) và khoa học xã hội (kinh tế...), vì các mô hình phi tuyến tính hay gặp trong tự nhiên và xã hội thường có thể xấp xỉ bằng mô hình tuyến tính.

Lịch sử
Quy trình giải các phương trình tuyến tính đồng thời, ngày nay được gọi là phép khử Gauss xuất hiện trong văn bản toán học Trung Quốc cổ đại Chương 8: Mảng chữ nhật trong Cửu chương toán thuật. Việc sử dụng nó được minh họa trong 18 bài toán, với 2 đến 5 phương trình.

Hệ phương trình tuyến tính phát sinh ở châu Âu với sự ra đời năm 1637 hệ tọa độ trong hình học do René Descartes đưa ra. Thực tế, trong hình học mới này, ngày nay được gọi là hình học Descartes, các đường thẳng và mặt phẳng được biểu diễn bằng các phương trình tuyến tính, và việc tính toán các giao điểm của chúng biến thành việc giải các hệ phương trình tuyến tính.

Các phương pháp hệ thống đầu tiên để giải hệ thống tuyến tính sử dụng các định thức, được Leibniz xem xét lần đầu tiên vào năm 1693. Năm 1750, Gabriel Cramer sử dụng chúng để đưa ra các giải pháp rõ ràng của hệ thống tuyến tính, ngày nay được gọi là quy tắc Cramer. Sau đó, Gauss mô tả thêm phương pháp loại trừ, phương pháp này ban đầu được coi là một tiến bộ trong ngành trắc địa.

Năm 1844, Hermann Grassmann xuất bản "Lý thuyết mở rộng" bao gồm các chủ đề mới cơ bản về cái mà ngày nay được gọi là đại số tuyến tính. Năm 1848, James Joseph Sylvester đưa ra thuật ngữ ma trận.

Đại số tuyến tính phát triển với những ý tưởng được ghi nhận trong mặt phẳng phức. Ví dụ: hai số  và  trong  có sự khác biệt , và các đoạn thẳng  và  có cùng chiều dài và hướng. Các phân đoạn này là tương đương nhau. Hệ thống bốn chiều  của các quaternion được bắt đầu vào năm 1843. Thuật ngữ vectơ được giới thiệu là  đại diện cho một điểm trong không gian. Chênh lệch bậc bốn  cũng tạo ra một đoạn tương đương với  Các hệ thống số siêu phức khác cũng sử dụng ý tưởng về một không gian tuyến tính có cơ sở.

Arthur Cayley đã giới thiệu phép nhân ma trận và ma trận nghịch đảo vào năm 1856, làm cho nhóm tuyến tính tổng quát trở nên khả thi. Cơ chế biểu diễn nhóm đã có sẵn để các nhà toán học mô tả các số phức và siêu phức. Điều quan trọng nhất là Cayley sử dụng một chữ cái duy nhất để biểu thị một ma trận, do đó coi ma trận như một đối tượng tổng hợp. Ông cũng nhận ra mối liên hệ giữa ma trận và định thức, và viết "Sẽ có nhiều điều để nói về lý thuyết ma trận này, theo tôi, có vẻ như, có trước lý thuyết về định thức".

Benjamin Peirce đã xuất bản tác phẩm Đại số liên kết tuyến tính của mình (1872), và con trai của ông là Charles Sanders Peirce đã mở rộng tác phẩm này sau đó.

Điện báo yêu cầu một hệ thống vật lý giải thích nó, và ấn phẩm năm 1873 có tên Một luận thuyết về điện và từ trường đã thiết lập một lý thuyết trường về lực và yêu cầu hình học vi phân để biểu thị. Đại số tuyến tính là hình học vi phân phẳng và phục vụ trong không gian tiếp tuyến với đa tạp. Đối xứng điện từ của không thời gian được biểu thị bằng các phép biến đổi Lorentz, và phần lớn lịch sử của đại số tuyến tính là lịch sử của các phép biến đổi Lorentz.

Định nghĩa hiện đại và chính xác hơn đầu tiên của không gian vectơ được Peano đưa ra vào năm 1888; đến năm 1900, một lý thuyết về các phép biến đổi tuyến tính của không gian vectơ hữu hạn chiều đã xuất hiện. Đại số tuyến tính có hình thức hiện đại vào nửa đầu thế kỷ XX, khi nhiều ý tưởng và phương pháp của các thế kỷ trước được khái quát hóa thành đại số trừu tượng. Sự phát triển của máy tính dẫn đến việc tăng cường nghiên cứu các thuật toán hiệu quả để loại bỏ Gaussian và phân rã ma trận, và đại số tuyến tính trở thành một công cụ thiết yếu để mô hình hóa và mô phỏng.

Phạm vi nghiên cứu

Không gian vectơ
Cấu trúc chính của đại số tuyến tính là các không gian vectơ. Một không gian vectơ trên trường số  là một tập  kèm theo phép toán hai ngôi. Các phần tử trong  gọi là những vectơ, các phần tử trong  gọi là vô hướng. Phép toán đầu tiên là phép cộng vectơ, cộng 2 vectơ  và  cho ra một vectơ thứ 3 là . Phép toán thứ hai là phép nhân một vô hướng  với bất kỳ vectơ  nào và kết quả cho ra một vectơ mới , phép toán này gọi là phép nhân vô hướng của  với . Các phép nhân và cộng trong không gian vectơ phải thỏa mãn 8 tiên đề sau, với ,  và  là các vectơ trong tập .  và  là các vô hướng trong trường số .

Ánh xạ tuyến tính
Cho 2 không gian vectơ  và  trên trường , một biến đổi tuyến tính (còn gọi là ánh xạ tuyến tính) là một ánh xạ:

bảo toàn phép cộng và phép nhân vô hướng:

với mọi vectơ  và mọi vô hướng .

Các chủ đề chính
 Định thức
 Độc lập tuyến tính
 Hệ phương trình tuyến tính
 Lý thuyết Lie
 Ma trận
 Vĩnh thức

Giới thiệu chung

Trong trường đại học, đại số tuyến tính bắt đầu từ nghiên cứu các vectơ trong hệ tọa độ Descartes 2 chiều hoặc 3 chiều. Các vectơ là các đoạn thẳng có hướng và độ lớn. Các kết quả trong không gian 2 hoặc 3 chiều có thể được mở rộng ra cho nhiều chiều hơn, gọi tổng quát là không gian vectơ.

Không gian vectơ là một khái niệm trừu tượng của đại số trừu tượng, được định nghĩa trên một trường toán học, phổ biến trong ứng dụng là trường số thực hoặc trường số phức.

Các biến đổi tuyến tính chuyển các phần tử trong một không gian vectơ này sang không gian vectơ kia, tuân thủ phép cộng và phép nhân vô hướng. bản thân tập hợp của các biến đổi này cũng hình thành nên không gian vectơ của chính chúng.

Nếu hệ cơ sở của một không gian vectơ là cố định, mọi biến đổi tuyến tính đều có thể viết thành bảng gọi là ma trận. Việc nghiên cứu các tính chất của ma trận, như định thức và vectơ riêng là một phần quan trọng của đại số tuyến tính.

Sử dụng đại số tuyến tính có thể giải chính xác hoặc gần đúng rất nhiều bài toán, bao gồm cả các bài toán không tuyến tính. Lý do là ta luôn có thể sử dụng vi giải tích để biến các hàm không tuyến tính thành gần đúng tuyến tính ở gần những điểm quan tâm. Phương pháp này là một trong những phương pháp phổ biến nhất trong toán học ứng dụng vào khoa học và kỹ thuật.

Một số định lý quan trọng

 Mọi không gian véc tơ đều có một hệ cơ sở.
 Một ma trận  vuông cỡ  được gọi là khả nghịch nếu tồn tại ma trận vuông  cỡ  thoả mãn  với  là ma trận đơn vị cùng cỡ với .
 Với một ma trận  vuông cỡ , các mệnh đề sau đây là tương đương (tức là luôn cùng đúng hoặc cùng sai)
  khả nghịch
 .
 .
 .
  không có giá trị riêng bằng .
 Với mọi ,  có duy nhất một nghiệm .
  khả nghịch.
 Các hàng (hoặc cột) của  tạo nên các vectơ độc lập tuyến tính trong không gian vectơ của .

Chú thích

Ghi chú

Xem thêm
 Vectơ
 Ma trận
 Định thức
 Biến đổi tuyến tính
 Đại số trừu tượng
 Bài toán quy hoạch tuyến tính

Tham khảo

 Strang,Gilbert, Linear Algebra and Its Applications (4th Edition), 2006
 Banerjee, Sudipto; Roy, Anindya, Linear Algebra and Matrix Analysis for Statistics (Chapman & Hall/CRC Texts in Statistical Science), 2014
 Grassmann, Hermann, Die lineare Ausdehnungslehre dargestellt und durch Anwendungen auf die übrigen Zweige der Mathematik, wie auch auf die Statik, Mechanik, die Lehre vom Magnetismus und die Krystallonomie, 1844.

Giải tích số


title: Miraclathurella clendenini

text:
Miraclathurella clendenini là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Miraclathurella


title: Geranomyia caribica

text:
Geranomyia caribica là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Geranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Tôn giáo tại Việt Nam

text:
Tôn giáo tại Việt Nam khá đa dạng, gồm có Phật giáo (cả Đại thừa, Tiểu thừa và một số tông phái cải biên như Hòa Hảo, Tứ Ân Hiếu Nghĩa, Bửu Sơn Kỳ Hương, Tịnh độ cư sĩ Phật hội), Kitô giáo (gồm Công giáo và Tin Lành), tôn giáo nội sinh như đạo Cao Đài, và một số tôn giáo khác (Ấn Độ giáo và Hồi giáo). Các loại hình tín ngưỡng dân gian cũng có nhiều ảnh hưởng tại Việt Nam.

Một lượng đáng kể người dân tự xem mình là người không tôn giáo, hoặc ít ra là trên giấy tờ thể hiện như vậy, mặc dù họ có đi đến các địa điểm tôn giáo vào một vài dịp trong năm. Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên cũng có chỗ đứng rất quan trọng trong tâm tưởng của đa phần người dân Việt Nam, được thực hành bởi đa số dân cư dù họ có theo tôn giáo nào hay không.

Theo số liệu cuộc Tổng điều tra Dân số và Nhà ở Việt Nam năm 2019 thì cả nước có hơn 13,162 triệu người xác nhận theo một trong những tôn giáo được đăng ký chính thức. Năm tôn giáo lớn nhất là Công giáo, Phật giáo, Hòa Hảo, Tin Lành, và Cao Đài; các tôn giáo khác chiếm tỷ trọng nhỏ. Ban Tôn giáo Chính phủ là cơ quan thực hiện quản lý nhà nước về công tác tôn giáo, tín ngưỡng.

Số liệu

Các nguồn cho thấy các số liệu khác nhau về tôn giáo tại Việt Nam.

Theo số liệu của Tổng cục Thống kê (Việt Nam) trong 3 lần Tổng điều tra dân số và nhà ở.

Theo các số liệu thống kê từ Pew Research Center (2010) và Ban Tôn giáo Chính phủ (2014 và 2018):

Lịch sử
Việt Nam thời cổ đã có các hình thức thực hành tôn giáo đối với các đối tượng tự nhiên. Các hình trang trí trên trống đồng Đông Sơn đã phản ánh các nghi lễ tôn giáo thời ấy, trong đó mô tả rất nhiều về hình ảnh một loài chim, mà cụ thể là chim Lạc, khiến các sử gia tin rằng, chúng là đối tượng được người Việt cổ tin thờ. Ngoài ra, con rồng cũng được xuất hiện nhiều trong các sản phẩm nghệ thuật, mỹ thuật Việt Nam, phát sinh từ việc thờ kính Lạc Long Quân, một huyền thoại về người được cho là cha đẻ của dân tộc Việt Nam. Bên cạnh đó, các đối tượng tự nhiên khác như động vật, núi, sông, biển... cũng được người Việt tôn làm thần bảo vệ, chúc phúc cho con người. Tôn giáo tại Việt Nam có mối liên hệ với nền văn minh Trung Hoa và văn minh Ấn Độ.

Trong thời quân chủ tại Việt Nam, Nho giáo được chính quyền khuyến khích, có vai trò là nền tảng luân lý quy định các mối quan hệ xã hội. Nho giáo cũng gắn liền với chế độ khoa cử; nhiều văn miếu được xây dựng trong cả nước. Hiếu thảo, biểu hiện một phần qua các thực hành tôn kính tổ tiên, được coi là nhân đức nền tảng để duy trì sự hài hòa trong xã hội.

Trong các triều đại như nhà Lý, nhà Trần và các chúa Nguyễn, chính quyền cũng sùng mộ và hỗ trợ Phật giáo. Các tôn giáo có mặt lâu đời tại Việt Nam là Nho giáo, Đạo giáo và Phật giáo (gọi chung là tam giáo). Từ thời Lê trung hưng có thêm Kitô giáo. Đầu thế kỷ 20 chứng kiến sự lan truyền các phong trào tôn giáo mới, đặc biệt là tại miền Nam như đạo Cao Đài và Phật giáo Hòa Hảo. Ấn Độ giáo và sau đó Hồi giáo có nhiều vai trò trong lịch sử, văn hóa của người Chăm.

Công giáo tới Việt Nam từ thế kỷ 16, và phát triển khá mạnh từ thế kỷ 17 nhờ các thừa sai Dòng Tên Bồ Đào Nha và Ý. Hội Thừa sai Paris, Dòng Đa Minh, Dòng Âu Tinh, Dòng Phan Sinh tiếp sức công việc truyền giáo. Tới cuối thế kỷ 18, Công giáo đã trở thành một phần vững chãi trong khung cảnh tâm linh và xã hội Việt Nam, đặc biệt là tại Đàng Ngoài. Nhiều giáo sĩ phương Tây từng phục vụ trong chính quyền Đàng Trong. Thời nhà Nguyễn, đạo Công giáo được vua Gia Long cho phép hoạt động nhưng bị bức hại nặng nề dưới thời Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức và phong trào Văn Thân. Quan hệ giữa người Công giáo và nhà Nguyễn cải thiện trở lại dưới thời Đồng Khánh và Thành Thái. Các giám mục người Việt tiên khởi được bổ nhiệm vào thập niên 1930, và các địa phận dần được trao cho hàng giáo sĩ bản địa coi sóc. Sau cuộc di cư 1954, số tín hữu tại miền Nam nhiều hơn miền Bắc. Các nhóm Kháng Cách (thường gọi là Tin Lành) tới Việt Nam từ năm 1911 bởi những nhà truyền giáo Bắc Mỹ. Các hệ phái Tin Lành phát triển tại các đô thị, vùng Tây Nguyên, và gần đây là giữa cộng đồng người H'mông.

Hồi giáo đến Việt Nam bởi những người truyền giáo Ả Rập và Malay từ thế kỷ 10 hoặc 11 nhưng mạnh lên vào thế kỷ 15, mạnh mẽ ở cộng đồng người Chăm vốn là dân Ấn Độ giáo. Cùng lúc đó, sự phân chia tôn giáo giữa người Chăm ngày càng trở nên rõ ràng. Những người Chăm thuần Ấn giáo tiếp tục theo đuổi tôn giáo này; trong khi Hồi giáo Chăm Bani lại được tách ra khỏi Hồi giáo Chăm Islam. Chăm Bani có niềm tin Hồi giáo không giống như người theo Islam gốc, khi Chăm Bani tích hợp cả Phật giáo, Ấn Độ giáo và tín ngưỡng Chăm cổ đại, tạo nên một bản sắc riêng của người Chăm Bani.

Sau năm 1954, khi người cộng sản cầm quyền tại miền Bắc, họ xem vấn đề tâm linh như là một đối tượng đấu tranh tư tưởng, thậm chí là đấu tranh bằng ý thức hệ. Họ cố gắng bài trừ mê tín dị đoan đến mức mọi chuyện liên quan đến tâm linh đều bị đả phá. Đền Hùng cũng bị phá vì bị cho rằng đó là mê tín dị đoan. Những thời kỳ Cải cách ruộng đất và thành lập hợp tác xã, nhiều đình chùa, đền miếu bị phá bỏ. Sau năm 1954 đến đầu những năm 1980, ở miền Bắc các thực hành tín ngưỡng bị suy giảm trầm trọng nhưng ở miền Nam thì vẫn duy trì. Cũng tại miền Nam, các chính sách của Ngô Đình Diệm bị quan điểm phổ biến cho là thiên vị Công giáo, phân biệt đối xử với Phật giáo. Điều đấy dẫn đến Biến cố Phật giáo năm 1963 lật đổ chính phủ có Tổng thống là người Công giáo.

Việc ngắt quãng trong một thời gian dài tại miền Bắc, từ 1954 đến đầu những năm 1980 đã khiến cho hệ thống lễ hội bị phá vỡ. Từ năm 1986 đến nay, chính quyền cộng sản cầm quyền thừa nhận sai lầm trước đây và gần 8.000 lễ hội đã được phục hồi và hình thành mới, được quan tâm nhiều nhất là lễ hội dân gian. Việc tổ chức nghi lễ tâm linh hiện nay do người dân, cộng đồng tự quyết định và thực hiện, thay vì chính quyền can thiệp như trước đây.

Hiện nay, nhà nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam chủ trương tự do tín ngưỡng, nhưng có một số nguyên tắc do một vài cá nhân thiếu hiểu biết đưa ra khiến việc thực hành đôi khi lại bị ngăn cản. Ông Nguyễn Quốc Tuấn, Viện trưởng Viện nghiên cứu tôn giáo, nhận xét "dường như những chính sách về tôn giáo nghiêm trọng và sai lầm trước đây mà cả hiện nay nữa đã tạo ra một quá trình sa mạc hóa về tâm linh ở Việt Nam, để giờ đây tâm hồn của người Việt đã biến thành một bãi hoang có thể chấp nhận các loại bụi gai xương rồng và không thể trồng được loại cây có hoa thơm, quả ngọt". Theo ông, đây là bài học về việc đừng nên tạo ra những sa mạc nhận thức như đã từng làm, vì không ai khác, chính các thế hệ người Việt sau này sẽ phải gánh chịu hậu quả. Theo tác giả Trần Đình Hượu, người Việt Nam được cho là ít có tinh thần tôn giáo, các tôn giáo thường được tập trung ở mặt thờ cúng, còn mặt giáo lý, tinh thần lại ít được quan tâm.

Các tôn giáo

Phật giáo

Phật giáo hiện nay có số tín đồ cao thứ hai cả nước (theo số liệu từ cuộc điều tra dân số năm 2019). Theo thống kê này, có 4,6 triệu tín đồ Phật giáo, chiếm 35% tổng số người theo tôn giáo và chiếm 4,8% dân số cả nước. Theo số liệu thống kê của Giáo hội Phật giáo Việt Nam năm 2008, cả nước có gần 4,5 triệu tín đồ đã quy y Tam bảo, có 839 đơn vị gia đình Phật tử và khoảng 54.773 tăng ni; 14.244 ngôi chùa trong cả nước. Một số người cho rằng từ 40% đến 45% dân số Việt Nam mang thiên hướng Phật giáo. Địa phương có số tín đồ Phật giáo đông nhất cả nước là Thành phố Hồ Chí Minh với 1.570.220 người.

Phật giáo ở Việt Nam gồm cả Đại thừa, Tiểu thừa, và các tôn giáo cải biên từ Phật giáo. Phật giáo Đại thừa lần đầu tiên từ Trung Quốc vào tới vùng đồng bằng châu thổ sông Hồng của Việt Nam từ khoảng năm 200 CN và từng trở thành tôn giáo phổ biến nhất cả nước, trong khi Phật giáo Tiểu thừa từ Ấn Độ du nhập vào phía nam đồng bằng sông Cửu Long từ khoảng năm 300 - 600 và trở thành tôn giáo chính ở vùng đồng bằng phía nam Việt Nam.

Có thuyết khác lại cho rằng Phật giáo bắt đầu truyền vào Việt Nam trong khoảng thế kỉ thứ ba đến thế kỉ thứ hai trước công nguyên từ Ấn Độ theo đường biển chứ không phải từ Trung Hoa. Lúc đầu Phật giáo tại Việt Nam (đồng bằng châu thổ sông Hồng) mang màu sắc của Phật giáo Tiểu thừa nhưng về sau do ảnh hưởng của Trung Hoa mới chuyển dần thành Đại thừa.

Phật giáo Đại thừa được nhìn nhận là có nhiều ảnh hưởng với đa số người Việt, người Hoa. Đại thừa tại Việt Nam có ba tông phái chính là Thiền tông, Tịnh độ tông và Mật tông. Phật giáo Đại thừa ở Việt Nam tồn tại hòa hợp với các tín ngưỡng như tục thờ cúng tổ tiên, thờ Mẫu. Thời Lê sơ và Nguyễn sơ, Phật giáo gặp hạn chế khi Nho giáo thịnh.

Phật giáo Tiểu thừa (Nam tông) là tôn giáo chính của người Khmer tại Việt Nam.

Công giáo

Công giáo lần đầu tiên tới Việt Nam vào thế kỉ 16. Sau một số nỗ lực ban đầu ít hiệu quả, Công giáo phát triển mạnh từ thế kỷ 17 khi các thừa sai Dòng Tên từ nhiều nước như Bồ Đào Nha, Ý, Nhật Bản tới truyền giáo tại Đàng Trong năm 1615 và tại Đàng Ngoài năm 1627. Hai Hạt đại diện Tông tòa đầu tiên được thành lập vào năm 1659. Các thừa sai Pháp, Tây Ban Nha, Ý thuộc một số nhóm (Hội Thừa sai Paris, Dòng Đa Minh, Dòng Phan Sinh, Dòng Âu Tinh Chân đất, Bộ Truyền bá Đức tin) góp sức vào công cuộc truyền giáo. Công giáo Việt Nam phát triển trong suốt giai đoạn sơ khởi này thời Lê trung hưng và trở thành một trong những cộng đồng Kitô giáo thiểu số lớn nhất tại châu Á. Các cuộc bách hại diễn ra mạnh nhất dưới thời Minh Mạng và bởi phong trào Văn Thân. Vào giai đoạn chấm dứt Chiến tranh Pháp–Thanh, có khoảng 700 ngàn người Công giáo Việt Nam, chiếm khoảng 6–7% dân số, đa số sống ở vùng đồng bằng sông Hồng, nhiều nhất là các tỉnh Nam Định, Ninh Bình, Hải Dương, Hà Nội; kế tiếp là các khu vực Vinh, Huế, Sài Gòn và Quy Nhơn.

Từ nửa sau thế kỷ 19 cho tới nay, tỉ lệ người Công giáo trong tổng dân số Việt Nam không thay đổi đáng kể. Theo điều tra dân số năm 2019, Công giáo là tôn giáo lớn nhất cả nước với số lượng tín hữu hơn 5,86 triệu người, chiếm 44,6% tổng số người theo tôn giáo và chiếm 6,1% tổng dân số cả nước. Theo các nguồn khác, Việt Nam hiện nay có khoảng 7 triệu người Công giáo, chiếm 7% tổng dân số, với 4.000 linh mục, 4.500 giáo xứ, 22.000 tu sĩ với hơn 240 dòng tu, hơn 2400 đại chủng sinh  cùng khoảng 10.000 nhà thờ. Tỉnh có số tín đồ Công giáo đông nhất cả nước là Đồng Nai với 1.035.015 người.

Các giám mục người Việt đầu tiên được Tòa Thánh bổ nhiệm thập niên 1930. Hàng Giáo phẩm Việt Nam được thành lập năm 1960. Năm 1988, Giáo hoàng Gioan Phaolô II tuyên thánh cho 117 tín hữu tử vì đạo ở Việt Nam. Khi tấn phong giám mục hoặc các chức phẩm cao hơn, Vatican sẽ tham khảo ý kiến của chính phủ Việt Nam nhưng Vatican mới là bên có thể bổ nhiệm giám mục tại Việt Nam. Việt Nam đã làm việc với Vatican kể từ năm 1990 tới nay, một điểm nhấn đối lập với các chế độ cộng sản khác.

Tin Lành

Kháng Cách, thường gọi là đạo Tin Lành, được truyền vào Việt Nam năm 1911. Đầu tiên tôn giáo này chỉ được cho phép tại một số vùng; đến năm 1920, Tin Lành  được phép hoạt động trên khắp Việt Nam. Năm 1927, Hội thánh Tin Lành Việt Nam (hỗ trợ bởi Hội Truyền giáo Phúc âm Liên hiệp) được chính thức thành lập.

Các hệ phái Kháng Cách khác như Baptist, Trưởng lão, Mennonite, Ngũ tuần tiếp bước truyền giảng Phúc Âm tại Việt Nam, đồng thời tham gia tích cực các hoạt động xã hội. Năm 2019, số tín đồ Tin Lành ở Việt Nam theo số liệu chính thức là 960.558 người, chủ yếu tập trung ở khu vực Tây Nguyên, vùng núi Tây Bắc, và một số đô thị. Tin Lành hiện là tôn giáo phát triển nhanh nhất tại Việt Nam.

Cao Đài

Cao Đài, hay Đại Đạo Tam Kỳ Phổ Độ, là một tôn giáo bản địa Việt Nam do Ngô Văn Chiêu, Cao Quỳnh Cư, Phạm Công Tắc thành lập năm 1926, với trung tâm là Tòa Thánh Tây Ninh. Tôn giáo này thờ Đức Chí Tôn Ngọc Hoàng Thượng đế. Các tín đồ Cao Đài thi hành những giáo điều như không sát sanh, sống lương thiện, hòa đồng, làm lành, lánh dữ, giúp đỡ xung quanh, cầu nguyện, thờ cúng tổ tiên và thực hành tình yêu thương vạn loại qua việc ăn chay với mục tiêu tối thiểu là đem sự hạnh phúc đến cho mọi người, đưa mọi người về với Thượng đế nơi Thiên Giới và mục tiêu tối thượng là đưa vạn loại thoát khỏi vòng luân hồi.

Theo số liệu thống kê năm 2019 thì có 556.234 tín đồ Cao Đài phân bố tại 39 tỉnh thành cả nước đông nhất là tại Tây Ninh và khoảng 30.000 tín đồ nữa sống ở Bắc Mỹ, Châu Âu và Úc. Đạo Cao Đài đã trở thành tôn giáo lớn thứ ba tại Việt Nam

Hòa Hảo

Hòa Hảo, hay Phật giáo Hòa Hảo, là một tôn giáo Việt Nam gắn chặt với truyền thống Phật giáo, do Đức Huỳnh Phú Sổ thành lập năm 1939 tại làng Hòa Hảo, quận Tân Châu (nay Thị Trấn Phú Mỹ, huyện Phú Tân, Tỉnh An Giang).

Đạo Hoà Hảo phát triển ở miền Tây Nam Bộ, kêu gọi mọi người sống hòa hợp. Tôn giáo này đánh giá cao triết lý "Phật tại tâm", khuyến khích nghi lễ thờ cúng đơn giản (chỉ có hoa và nước sạch) và loại bỏ mê tín dị đoan. Những buổi lễ được tổ chức rất đơn giản và khiêm tốn, không có ăn uống, hội hè. Lễ lộc, cưới hỏi hay ma chay không cầu kỳ như thường thấy ở những tôn giáo khác. Đạo không có tu sĩ, không có tổ chức giáo hội mà chỉ có một số chức sắc lo việc đạo và cả việc đời.

Theo thống kê năm 2019 có khoảng 983.079 tín đồ Phật giáo Hòa Hảo. Tín đồ Phật giáo Hòa Hảo tập trung chủ yếu ở miền Tây Nam Bộ (Đặc biệt là An Giang với 936.974 tín đồ Phật giáo Hòa Hảo là tỉnh có số tín đồ Phật giáo Hòa Hảo đông nhất cả nước).

Đạo Mẫu

Đạo Mẫu hay còn gọi với những tên khác như Tín ngưỡng thờ Mẫu Việt Nam, Tam Phủ-Tứ Phủ, là một tín ngưỡng dân gian mang đậm bản sắc dân tộc Việt, được tổng hợp từ tục thờ cha mẹ tổ tiên (đạo Lương) và niềm tin vào các đấng thần linh, tiên thánh như Chí Tôn Ngọc Hoàng Thượng Đế, Diêu Trì Kim Mẫu (Tây Vương Mẫu), Quán Thế Âm, Tứ Thánh Bất Tử (Tản Viên Sơn Thánh, Chử Đạo Tổ, Phù Đổng Thiên Vương, Liễu Hạnh Công Chúa), Tam Phủ-Tứ Phủ (Đệ Nhất Thượng Thiên, Đệ Nhị Thượng Ngàn, Đệ Tam Thượng Thoải, Đệ Tứ Địa Mẫu), Đức Thánh Trần (Trần Quốc Tuấn), Bát Hải Long Vương, Lạc Long Quân và Âu Cơ, Ngũ Vị Tôn Quan, Chầu Bà, Ông Hoàng, Cô, Cậu, Ông Ngũ Hổ, Ông Lốt,...

Đạo Mẫu vì là tín ngưỡng dân tộc Việt gắng liền với tục lệ thờ cúng tổ tiên với văn hoá truyền thống dân tộc "Uống nước nhớ nguồn" và niềm tin vào các đấng thần linh tiên thánh, là chổ dựa tinh thần cho mọi người khi gặp cảnh khó khăn như hạn hán mất mùa, chiến tranh, bệnh dịch,... Khi đã không còn biện pháp gì để giải quyết vấn đề khó khăn con người sẽ tìm đến những đấng siêu nhiên như Thần, Tiên, Thánh để mong sự cứu giúp của những vị ấy.

Đạo Mẫu không có năm thành lập rõ ràng vì xuất phát từ tục thờ cúng trong tín ngưỡng dân tộc Việt, chủ yếu phát triển mạnh ở Miền Bắc Việt Nam, sau lan truyền mạnh mẽ về Bắc Trung Bộ và các miền khác trên toàn đất nước.
Đạo Mẫu đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hoá thế giới năm 1/12/2016 với tên gọi Đạo Mẫu hay Tín Ngưỡng Thờ Mẫu Việt Nam.

Ấn Độ giáo

Ấn Độ giáo là từng tôn giáo phổ biến nhất của người Chăm. Ấn Độ giáo chưa được công nhận chính thức bởi Chính phủ Việt Nam.

Với cách hiểu Ấn Độ giáo là Bà-la-môn giáo (của người Chăm Bà la môn) thì Bà la môn đã được chính phủ Việt Nam công nhận là 1 trong số 16 tôn giáo chính thức (theo thống kê Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2019 của Tổng cục Thống kê). Bà-la-môn giáo có 64.547 tín đồ tập trung chủ yếu ở Ninh Thuận với 40.695 tín đồ.

Hồi giáo

Hầu hết tín đồ Hồi giáo tại Việt Nam là người Chăm song 1/3 người Hồi giáo là thuộc các sắc dân khác. Người ta cho rằng Hồi giáo đã được truyền vào Việt Nam đầu tiên là khoảng thế kỉ 10, 11, ở cộng đồng người Chăm. Năm 2019, tại Việt Nam có khoảng 70.934 tín đồ Hồi giáo, chủ yếu ở Bình Thuận, Ninh Thuận, An Giang, Tây Ninh, Đồng Nai, Thành phố Hồ Chí Minh trong đó đông nhất là tại Ninh Thuận với 44.990 tín đồ. Có hai giáo phái Hồi giáo của người Chăm: người Chăm ở Châu Đốc, TP. Hồ Chí Minh, Tây Ninh và Đồng Nai theo Hồi giáo chính thống, còn người Chăm ở Bình Thuận, Ninh Thuận theo phái Chăm Bà Ni.

Các tôn giáo khác
Các thực hành tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên phổ biến ở đa số dân cư bất kể họ có theo tôn giáo nào hay không. Trong các cuộc điều tra về tôn giáo của Viện Nghiên cứu Tôn giáo tiến hành từ 1995 đến 2007 thì số người thực hiện việc thờ cúng tổ tiên chiếm tỷ lệ trung bình là 98% dân số.

Ngoài những tôn giáo lớn, Việt Nam còn có các tôn giáo nhỏ được chính quyền công nhận như: Tứ Ân Hiếu Nghĩa (30.416 tín đồ), Cơ đốc Phục lâm (11.830 tín đồ), Baha'i (7.000 tín đồ), Mormon (4.281 tín đồ), Bửu Sơn Kỳ Hương (2.975 tín đồ), Tịnh độ cư sĩ Phật hội Việt Nam (2.306 tín đồ), Hiếu Nghĩa Tà Lơn (401), Minh Sư Đạo (260), Minh Lý Đạo (193).

Ngoài ra còn có một số tín ngưỡng và tôn giáo chưa được đăng ký chính thức như:
 Các tín ngưỡng dân gian ở miền núi phía Bắc và Tây Nguyên.
 Đạo Dừa ở Bến Tre. Đạo Ông Trần tại đảo Long Sơn, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu.
 Các tín ngưỡng khác như đạo Mẫu, Đạo giáo, Nho giáo, thờ thành hoàng. Phần nào các tín ngưỡng này được tích hợp và chấp nhận bởi đa số tín đồ Phật giáo và Phật giáo Hòa Hảo.
 Chính thống giáo tại Việt Nam bao gồm ba giáo xứ của Giáo hội Chính thống giáo Nga tại Vũng Tàu, TP.HCM, và Hà Nội. Thành viên là các tín hữu nói tiếng Nga, trong số đó có các chuyên gia của Liên doanh Việt-Nga Vietsovpetro và các viên chức ngoại giao.
 Do Thái Giáo tại Việt Nam có 1 Hội Đường Do Thái Giáo tại  đường Nguyễn Đình Chiểu, Quận 1 .

Không tôn giáo
Nhà nước Việt Nam theo chủ trương thế tục, trong đó chủ nghĩa Marx–Lenin và tư tưởng Hồ Chí Minh là hệ tư tưởng chính trị của nhà nước, được khuyến khích trên các phương tiện thông tin và giảng dạy trong các trường học tại Việt Nam. Đến năm 2019, có khoảng 5,2 triệu đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam. Phần lớn người dân Việt Nam nhận mình là không tôn giáo. Trong số họ, đa số vẫn duy trì tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên ở các mức độ khác nhau. Không rõ số liệu cụ thể những người coi mình là vô thần, hoặc bất khả tri.

Tổ chức tôn giáo có đăng ký
Nhà nước Việt Nam hiện nay công nhận 36 tổ chức tôn giáo thuộc 16 tôn giáo.

Hình ảnh

Xem thêm
 Tự do tôn giáo ở Việt Nam
 Ban Tôn giáo Chính phủ Việt Nam

Chú thích

Tham khảo

 https://tcdulichtphcm.vn/giai-tri/mot-do-thai-nho-giua-long-sai-gon-rong-lon-c3a33550.html
 Tôn giáo#:~:text=Có khoảng 10.000 tôn giáo,dạng tôn giáo dân gian.
 Luận về các phái của người Trung Hoa và Đàng Ngoài: Nghiên cứu về tôn giáo ở Trung Hoa và Bắc Việt Nam thế kỷ 18. Nguyễn Thanh Xuân dịch, Võ Minh Tuấn hiệu đính. Alpha Books & Nhà xuất bản Thế giới (2017).
Tập san

Liên kết ngoài


title: Peperomia espinosae

text:
Peperomia espinosae là một loài thực vật thuộc họ Piperaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador.

Chú thích

Tham khảo
 Santiana, J. & Pitman, N. 2004. Peperomia espinosae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
espinosae


title: Comitas granuloplicata

text:
Comitas granuloplicata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Chú thích

Tham khảo

Comitas


title: Montdidier (quận)

text:
Quận Montdidier là một quận của Pháp, nằm ở tỉnh Somme, ở vùng Hauts-de-France. Quận này có 5 tổng và 132 xã.

Các đơn vị hành chính

Các tổng
Các tổng của quận Montdidier là:
 Ailly-sur-Noye
 Montdidier
 Moreuil
 Rosières-en-Santerre
 Roye

Các xã
Các xã của quận Montdidier, và mã INSEE là:

Tham khảo

Liên kết ngoài
Montdidier trên trang Viện quốc gia Pháp và Nghiên cứu kinh tế (INSEE, tiếng Pháp)

Montdidier


title: Alairac

text:
Alairac là một xã thuộc tỉnh Aude trong vùng Occitanie. Người dân địa phương trong tiếng Pháp gọi là Alairacois.
Xã này thuộc vùng đô thị Carcassonne.

Hành chính

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Alairac trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
Le site de la commune d'Alairac
la page d'Alairac sur le site des circulades

Alairac


title: Argia popoluca

text:
Argia popoluca là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Loài này được xếp vào nhóm Loài ít quan tâm trong sách Đỏ của IUCN năm 2007, de trend van de populatie is volgens de IUCN stabiel.

Argia popoluca được Calvert miêu tả khoa học năm 1902.

Chú thích

Tham khảo

Argia


title: Valdesotos

text:
Valdesotos là một đô thị trong tỉnh Guadalajara, Castile-La Mancha, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 26 người.

Tham khảo

Đô thị ở Guadalajara


title: Scea bellona

text:
Scea bellona là một loài bướm đêm thuộc họ Notodontidae. Nó được tìm thấy ở Nam Mỹ, bao gồm và có thể limited to Peru.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Species page at Tree of Life project


title: Henry Luce

text:
Henry Robinson Luce (3 tháng 4 năm 1898 – 28 tháng 2 năm 1967) là một chủ bút có quyền lực ở Mỹ, người sáng lập ra tạp chí Fortune năm 1930. Ông sinh tại Đăng Châu, Trung Quốc, là con của một nhà truyền giáo Giáo hội Trưởng Lão (Thiên Chúa giáo). 15 tuổi, ông quay trở về Mỹ sinh sống và học tập. Ông tốt nghiệp Đại học Yale năm 1920.

Tham khảo

Cựu sinh viên Đại học Yale
Hội kín Skull & Bones

ja:燕京大学


title: Agriocnemis rubricauda

text:
Agriocnemis rubricauda là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Agriocnemis rubricauda được Tillyard miêu tả khoa học năm 1913.

Chú thích

Tham khảo

Agriocnemis


title: Miranda de Ebro

text:
Miranda de Ebro là một đô thị trong tỉnh Burgos, Castile và León, Tây Ban Nha.

Biến động dân số

Thành phố kết nghĩa

 Vierzon (Pháp)

Tham khảo

Liên kết ngoài
  Oficial website of Miranda de Ebro
  Cámara de Comercio de Miranda de Ebro
  Center os History of Miranda de Ebro

Đô thị ở Burgos


title: Hypericum socotranum

text:
Hypericum socotranum là một loài thực vật có hoa thuộc họ Clusiaceae.
Loài này chỉ có ở Yemen.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới and vùng nhiều đá.

Chú thích

Tham khảo

 Miller, A. 2004. Hypericum socotranum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

s
Thực vật Yemen


title: Ectoedemia ilicis

text:
Ectoedemia ilicis là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được tìm thấy ở miền tây Mediterranean Region, in miền nam Pháp và bán đảo Iberia.

Sải cánh dài 5.1-7.2 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 3 đến the end of tháng 6. Có một lứa một năm.

Ấu trùng ăn Quercus coccifera, Quercus ilex, Quercus ilex rotundifolia và Quercus suber. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Fauna Europaea
bladmineerders.nl
A Taxonomic Revision Of The Western Palaearctic Species Of The Subgenera Zimmermannia Hering And Ectoedemia Busck s.str. (Lepidoptera, Nepticulidae), With Notes On Their Phylogeny

Ectoedemia


title: Icteranthidium decoloratum

text:
Icteranthidium decoloratum là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Alfken mô tả khoa học năm 1932.

Chú thích

Tham khảo

Icteranthidium
Động vật được mô tả năm 1932


title: Crassispira mennoi

text:
Crassispira mennoi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Crassispira


title: Acicula parcelineata

text:
Acicula parcelineata là một loài ốc đất liền cỡ nhỏ với một nắp, là động vật thân mềm chân bụng sống trên cạn thuộc họ Aciculidae.

Phân bố
Loài này phân bố ở Cộng hòa Séc (chỉ ở Morava), Ba Lan, Slovakia và các khu vực khác.

Chú thích

Liên kết ngoài

Acicula


title: Balagoda (Bolani)

text:
Balagoda (Bolani) là một thị trấn thống kê (census town) của quận Kendujhar thuộc bang Orissa, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Balagoda (Bolani) có dân số 11.830 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Balagoda (Bolani) có tỷ lệ 63% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 72%, và tỷ lệ cho phái nữ là 52%. Tại Balagoda (Bolani), 14% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Orissa


title: Sissa

text:
Sissa là một đô thị ở tỉnh Parma ở vùng Emilia-Romagna, Italia, tọa lạc cách khoảng 100 km về phía tây bắc của Bologna và khoảng 20 km về phía tây bắc của Parma.

Sissa tiếp giáp các đô thị sau đây: Colorno, Gussola, Martignana di Po, Roccabianca, San Secondo Parmense, Torricella del Pizzo, Torrile, Trecasali.

Điạn điểm nổi bật
 Rocca dei Terzi

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Parma
Lâu đài Ý


title: Perungalathur

text:
Perungalathur là một thị xã panchayat của quận Kancheepuram thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Perungalathur có dân số 19.343 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Perungalathur có tỷ lệ 82% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 85%, và tỷ lệ cho phái nữ là 79%. Tại Perungalathur, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu


title: 1599

text:
Năm 1599 (số La Mã: MDXCIX) là một năm thường bắt đầu vào thứ Sáu trong lịch Gregory (hoặc một năm thường bắt đầu vào thứ hai của lịch Julius chậm hơn 10 ngày).

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 1599


title: Sinh vật dị dưỡng

text:
Sinh vật dị dưỡng là một nhóm sinh vật tiêu thụ hoặc hấp thụ cacbon hữu cơ (thay vì cố định cacbon từ các nguồn vô cơ như cacbon dioxide) để có thể sản xuất năng lượng và tổng hợp các hợp chất để duy trì sự sống. Kiểu dinh dưỡng này khác với dinh dưỡng của các sinh vật tự dưỡng như thực vật và tảo, chúng là những loài có thể dùng năng lượng từ ánh sáng mặt trời hoặc các hợp chất vô cơ để tạo ra các hợp chất hữu cơ như cacbohydrat, mỡ, và protein từ cacbon dioxide vô cơ. Các hợp chất cacbon bị khử này có thể được sử dụng làm nguồn năng lượng cho quá trình tự dưỡng và cung cấp năng lượng ở dạng thực phẩm được tiêu thụ bởi các sinh vật dị dưỡng.

Phân loại
Sinh vật dị dưỡng có thể được chia ra loài vô cơ dưỡng hoặc hữu cơ dưỡng. Loài vô cơ dưỡng dùng các chất vô cơ làm nguồn dinh dưỡng, trong khi đó loài hữu cơ dưỡng dùng các chất hữu cơ. Cũng có một cách chia khác là loài quang dưỡng và hóa dưỡng. Loài quang dưỡng sử dụng nguồn năng lượng từ ánh sáng cho các Trao đổi chất chuyển đổi thức ăn/nhiên liệu thành năng lượng để sử dụng cho các quá trình của tế bào, biến đổi thức ăn/nhiên liệu thành các đơn vị để tạo nên protein, lipid, axit nucleic cùng một số carbohydrate và loại bỏ chất thải nitơ, còn loài hóa dưỡng lấy năng lượng từ các phản ứng oxy-hóa bao gồm tập hợp các phản ứng và quá trình trao đổi chất diễn ra trong các tế bào của sinh vật để chuyển đổi năng lượng hóa học có trong chất dinh dưỡng.

2 cách phân loại trên cho ta nhiều phân loại nhỏ hơn như sau:

Quang hữu cơ dưỡng là loài vừa dùng ánh sáng làm nguồn năng lượng, vừa dùng năng lượng từ phản ứng oxy-hóa và xây dựng tế bào bằng chất hữu cơ trong môi trường. Hóa vô cơ dưỡng là loài dùng năng lượng từ phản ứng oxy-hóa các chất vô cơ. Hỗn dưỡng là loài đứng giữa dị dưỡng và tự dưỡng, do đó có thể sống trong điều kiện cần tự dưỡng và dị dưỡng.

Sinh vật dị dưỡng sử dụng toàn bộ năng lượng cho quá trình phát triển và sinh sản, khác với các sinh vật tự dưỡng phải dùng một phần năng lượng để tổng hợp cacbon.

Sinh thái

Nhiều loài sinh vật dị dưỡng cũng là loài hóa hữu cơ dưỡng, chúng sử dụng hợp chất cacbon hữu cơ làm nguồn cacbon, và chất hữu cơ làm chất khử và nguồn năng lượng. Sinh vật dị dưỡng trong đa số trường hợp là sinh vật tiêu thụ trong chuỗi thức ăn, chúng nhận dinh dưỡng mà các loài hủ sinh, kí sinh, và hoàn sinh. Chúng phân rã các chất hữu cơ phức tạp (tinh bột, protein, chất béo) do các loài tự dưỡng tổng hợp thành các chất hữu cơ đơn giản hơn (đường glucozo, amino acid, axit béo và rượu glycerol).Những sinh vật phân giải chất hữu cơ trên xác sinh vật để tổng hợp chất hữu cơ của bản thân gọi là dị dưỡng hoại sinh.

Động vật là loài dị dưỡng do nuốt, nấm là loài dị dưỡng do hấp thụ.

Tham khảo

Hệ sinh thái nhiệt đới
Thuật ngữ sinh học


title: Làng Mai

text:
Làng Mai, nguyên tên là Đạo tràng Mai thôn là một cộng đồng thiền tập thuộc Cộng Đồng Phật Giáo Dấn Thân Làng Mai (Plum Village Community of Engaged Buddhism) Plum Village ở Tây Nam nước Pháp, cách thủ đô Paris 600 km. Cộng đồng này do thiền sư Thích Nhất Hạnh sáng lập với chủ đích làm nơi tu hành và giảng dạy Phật giáo của Việt Nam cho mọi người muốn tìm hiểu về thiền kể cả người gốc Việt ở Pháp. Ngôi làng có diện tích 1 km², chia thành nhiều xóm với những tên gọi mang đậm màu sắc Việt như: Xóm Thượng, Xóm Trung, Xóm Hạ, Xóm Đoài...

Ngoài Làng Mai tại Pháp, Đạo tràng Mai thôn còn có các chi nhánh Tu viện Bích Nham, Tu viện Lộc Uyển,... tại Mỹ và Trung tâm Làng Mai Quốc tế Thái Lan cũng như nhiều nơi khác.

Thành lập
Làng Mai được hình thành vào đầu năm 1982, lúc đầu mang tên Làng Hồng vì trồng nhiều cây hồng ăn trái. Sau thấy cây mận pruniers d'Agen hợp phong thổ, phát triển mạnh nên đổi tên thành Làng Mai (tiếng Pháp: Village des pruniers, tiếng Anh: Plum Village).

Viện sở
Tại Làng Mai có ba ngôi chùa dùng làm thiền viện: Chùa Pháp Vân ở Xóm Thượng, Chùa Từ Nghiêm ở Xóm Mới và chùa Cam Lộ ở Xóm Hạ. Chùa Pháp Vân là thiền viện dành cho tăng sĩ. Chùa Từ Nghiêm và chùa Cam Lộ dành cho các ni.

Ngoài cơ sở ở chính Làng Mai, tổ chức này còn có một số trung tâm tu thiền khác trên thế giới gồm chùa Từ Hiếu ở Huế, Việt Nam; Tu viện Bích Nham ở New York, Lộc Uyển ở California và Mộc Lan ở Mississippi, Mỹ; Viện Phật học Ứng dụng châu Âu ở Koln, Đức; Thai Plum Village ở Thái Lan; và chùa Đại Bi. Số thiền sinh theo học lên tới hàng nghìn, thuộc 30 quốc tịch khác nhau.

Mỗi năm tại Làng Mai mở nhiều khóa tu học mỗi bốn mùa bằng tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Ý. Có những khóa dành riêng cho những ngành chuyên môn như cảnh sát, văn nghệ sĩ, v.v.

Chú thích

Liên kết ngoài

 Trang chủ Làng Mai
Làng Mai trên Buddism Today
 Làng Mai 'trong lòng nước Pháp', Caroline Vion, BBC, 28/2/2015

Phật giáo Việt Nam tại hải ngoại
Cơ sở tôn giáo hải ngoại
Chùa Việt Nam tại hải ngoại


title: Chloanohieris

text:
Chloanohieris là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.

Các loài
Chloanohieris comastes Diakonoff, 1989

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Cochylini


title: Tô Lịch

text:
Tô Lịch (chữ Hán:蘇瀝) là vị thần của sông Tô Lịch (Tô Lịch giang thần). Nhiều khi vị thần này được đồng nhất với thần Long Đỗ - tức vị thần của núi Long Đỗ (núi Nùng); cả hai đều được phong là Thành hoàng của đất Thăng Long xưa.

Nguồn gốc
Hai chữ Tô Lịch lần đầu tiên được sử sách ghi chép là vào thế kỷ VI, trong các sách Lương thư, Trần thư của Trung Quốc, nói vắn tắt về sự kiện: Nam Việt đế Lý Bí cho đắp dựng một tòa thành bên một dòng sông xưa trên đất Hà Nội cổ (545), được gọi là "Tô Lịch giang thành" (Thành sông Tô Lịch). Như vậy, lần đầu trong sử sách, Tô Lịch xuất hiện là danh xưng của một con sông. Tuy nhiên, tên con sông lại bắt nguồn từ một người, tên Tô Lịch, sống vào cuối thế kỷ thứ III, đầu thế kỷ thứ IV, về sau được tôn làm thần, phong lên tới chức Thành hoàng Thăng Long.

Trong cuốn sách Việt điện u linh của Lý Tế Xuyên từ thế kỷ XIV, Tô Lịch lại được nhắc tới trong truyện "Bảo quốc Trấn linh Định bang Quốc đô Thành hoàng đại vương". Cuốn sách này dẫn theo những thư tịch cổ hơn là Báo cực truyện và Giao Châu ký, nhắc lại chuyện về Tô Lịch đại vương, như sau:

.

Một phiên bản của cuốn Lĩnh Nam chích quái cũng chép về người tên Tô Lịch: "Nước ta có người họ Tô tên Lịch xưa sống ở Long Đỗ, nay là mé ven sông, ba đời nhân nhượng mà sống chung với nhau. Đời Tấn được cử làm chức Hiếu liêm, cắm cờ ở trước cổng xóm, vì vậy người đời bèn gọi xóm ấy là xóm Tô Lịch".

Phong thần
Năm Trường Khánh thứ hai (822) đời Đường Mục Tông, Lý Nguyên Hỷ (hay Lý Nguyên Gia) lúc đấy là quan đô hộ giữ đất Long Biên, thấy ngoài cửa Bắc thành có dòng nước chảy ngược (nghịch thủy), sợ dân chúng có lòng phản nghịch nên mới dời phủ trị tới bên bờ sông. Sau khi chuyển thành tới, Lý Nguyên Hỷ bèn mời các bậc phụ lão tới bàn bạc, rồi cho xây một ngôi đền lớn, tôn Tô Lịch làm Thần chủ của cả thành. Sách Việt điện u linh chép lại truyện trên, có đoạn là khi Lý Nguyên Hỷ xây xong đền, cho mở tiệc náo nhiệt, "trăm điệu múa đều có, đàn địch vang trời", thì tối hôm đó, Tô Lịch đã hiện lên trong giấc mộng:

Đến khi Cao Biền xây thành Đại La (866), vị thần này lại xuất hiện thêm lần nữa. Sách Lĩnh Nam chích quái cũng chép truyện sông Tô Lịch, tuy nhiên trong đó lại đồng hóa hai vị thần Tô Lịch và Long Đỗ. Trong sách này, khi chơi trên con sông quanh thành Đại La, Biền gặp vị thần tự xưng là Tô Lịch, nên mới đặt tên sông là Tô Lịch. Sách viết:

Sách Việt điện u linh không chép lại chuyện này, chỉ ghi rằng: "Kịp đến lúc Cao Biền xây thành Đại La, nghe Vương linh dị, lập tức đem lễ điện tế bái chức Đô phủ Thành hoàng Thần quân".

Khi Lý Thái Tổ dời đô (1010), thường nằm mơ thấy một ông lão râu bạch, đến bên bệ rồng, hô vạn tuế, chúc mừng nhà vua. Vua cười hỏi: "Tôn thần cũng giữ được hương lửa trăm năm hay sao?". Ông liền đáp: "Mong muốn hoàng đồ như Thái Sơn bàn thạch, thánh thọ vô cương, trong triều ngoài quận thái hòa, bọn thần không chỉ hương hỏa một trăm năm mà thôi".

Sau khi tỉnh dậy, bèn sai quan Thái chúc đem rượu tế, phong thần làm Quốc đô Thăng Long Thành hoàng Đại vương.

Đến niên hiệu Trùng Hưng năm đầu (1285), Trần Nhân Tông sắc phong cho thần Tô Lịch hai chữ "Bảo quốc"; năm Trùng Hưng thứ tư (1288), lại gia phong thêm hai chữ "Hiển linh". Năm Hưng Long thứ 21 (1313), Tô Lịch được phong thêm hai chữ "Định bang" nữa.

Thờ phụng
Do nhiều khi bị đồng hóa với thần Long Đỗ, nên theo Từ điển bách khoa Việt Nam, nơi thờ chính của thần sông Tô Lịch là ở đền Bạch Mã, trấn Đông trong Thăng Long tứ trấn.

Tuy nhiên cũng có nơi như đình Tân Khai, thờ riêng cả hai vị thần Bạch Mã (Long Đỗ) và Tô Lịch.

Ngoài ra còn có hội Đình Gừng (tên nôm làng Khương Hạ, nay thuộc phường Khương Đình, quận Thanh Xuân, Hà Nội) thờ thần Tô Lịch và Lê Dương Vệ, tổ chức vào 12 tháng 2 âm lịch hàng năm.

Đình Liên Ngạc (phường Đông Ngạc, Bắc Từ Liêm, Hà Nội) thờ thần Tô Lịch cùng Tháp Nương công chúa, 12/2 ÂL hằng năm rước nước, rước kiệu ra giữa sông Hồng lấy nước về thờ, 13/2 ÂL chính hội.

Làng Thuần Lương (tên Nôm: Làng Ngói), xã Hùng Thắng, huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương là ngôi làng duy nhất ở ngoài Thăng Long - Hà Nội ở giữa tam giác châu thổ sông Hồng thờ nhân vật lịch sử Tô Lịch làm Thần thành hoàng làng.

Chú thích

Thần thánh Việt Nam
Nhân vật truyền thuyết Việt Nam


title: 3391 Sinon

text:
3391 Sinon là một tiểu hành tinh Trojan Sao Mộc có quỹ đạo  Điểm Lagrange thuộc hệ Mặt trời-Sao Mộc, ở "Trại Hy Lạp". Nó được đặt theo tên anh hùng Sinon Hy Lạp cổ đại, chiến binh trong Chiến tranh thành Troia. Nó được phát hiện bởi Hiroki Kosai và Kiichiro Hurukawa ở Đài thiên văn Kiso ở Nhật Bản ngày 18 tháng 2 năm 1977.

Liên kết ngoài
 Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets
 Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris

Được phát hiện bởi Hiroki Kosai
Được phát hiện bởi Kiichiro Hurukawa
Thiên thể phát hiện năm 1977


title: Atelopus monohernandezi

text:
Atelopus monohernandezi là một loài cóc trong họ Bufonidae. Chúng là loài đặc hữu của Colombia.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông.

Hình ảnh

Nguồn

Tham khảo

Atelopus
Động vật lưỡng cư Colombia


title: Acanthoscelides surrufus

text:
Acanthoscelides surrufus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Johnson miêu tả khoa học năm 1983.

Chú thích

Tham khảo

S


title: Okinawa (định hướng)

text:
Okinawa có thể là:
 Tỉnh Okinawa, một trong 47 tỉnh của Nhật Bản.
 Đảo Okinawa
 Thành phố Okinawa, thành phố lớn thứ hai trong tỉnh Okinawa.


title: Stylosomus hartmanni

text:
Stylosomus hartmanni là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 2003.

Chú thích

Tham khảo

Stylosomus


title: Mazzè

text:
Mazzè là một đô thị ở tỉnh Torino trong vùng Piedmont, có vị trí cách khoảng 30 km về phía đông bắc của Torino. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 4.058 người và diện tích là 27,8 km².

Mazzè giáp các đô thị: Vische, Candia Canavese, Moncrivello, Caluso, Cigliano, Villareggia, Rondissone, và Chivasso.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Torino
Canavese
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Octhispa maculaticeps

text:
Octhispa maculaticeps là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Pic mô tả khoa học năm 1927.

Chú thích

Tham khảo

Octhispa


title: Baelen

text:
Baelen là một đô thị ở vùng Wallonie. Đô thị này thuộc tỉnh Liège. Tại thời điểm ngày 1 tháng 1 năm 2006, Baelen có tổng dân số 4.060 người. Tổng diện tích là 85,73 km² với mật độ dân số 47.36 người trên mỗi km².

Tham khảo

Đô thị của Liège


title: Sagy, Val-d'Oise

text:
Sagy là một xã ở tỉnh Val-d’Oise, thuộc vùng Île-de-France ở miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Val-d’Oise

Tham khảo

Association of Mayors of the Val d'Oise
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
Land use (IAURIF)

Xã của Val-d'Oise


title: Tầng Ngô Gia Bình

text:
Tầng Ngô Gia Bình (còn gọi là tầng Djulf, tầng Longtan, tầng Rustler, tầng Salado, tầng Castile, tầng Dzhulf, tầng Tatar (một phần)) là tầng động vật thứ nhất của thế Lạc Bình trong kỷ Permi. Nó kéo dài từ khoảng 260,4 ± 0,7 triệu năm trước (Ma) tới khoảng 253,8 ± 0,7 Ma. Tên gọi của nó lấy theo phẫu diện Ngô Gia Bình (吴家坪) ở phía tây huyện Nam Trịnh, Hán Trung, tỉnh Thiểm Tây. Đứng trước nó là tầng Capitan của thế Guadalupe còn đứng sau nó là tầng Trường Hưng cùng thế.

GSSP chính thức của ICS là phẫu diện bờ nam thác Bồng Lai, huyện Lai Tân, khu tự trị người Tráng Quảng Tây, Trung Quốc. Mốc đánh dấu sự bắt đầu của tầng này là thời điểm xuất hiện lần đầu tiên của các loài động vật răng nón Clarkina postbitteri. Mốc đánh dấu sự kết thúc của tầng này là thời điểm gần với sự xuất hiện lần đầu tiên của loài động vật răng nón Clarkina wangi.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Wuchiapingian - GeoWhen Database
 Upper Paleozoic stratigraphic chart at the website of the subcommission for stratigraphic information of the ICS

Kỷ Permi
Niên đại địa chất


title: Đắk Sôr

text:
Đắk Sôr là một xã thuộc huyện Krông Nô, tỉnh Đắk Nông, Việt Nam.

Địa lý
Xã Đắk Sôr nằm ở phía bắc huyện Krông Nô, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Nam Đà và tỉnh Đắk Lắk
Phía tây giáp huyện Đắk Mil và xã Nam Xuân
Phía nam giáp xã Nam Đà
Phía bắc giáp các huyện Đắk Mil và Cư Jút.

Xã có diện tích 27,64 km², dân số năm 2007 là 4.023 người, mật độ dân số đạt 146 người/km².

Lịch sử
Ngày 18 tháng 10 năm 2007, Chính phủ ban hành Nghị định 155/2007/NĐ-CP. Theo đó, thành lập xã Nam Xuân trên cơ sở điều chỉnh 2.394 ha diện tích tự nhiên và 6.687 người của xã Đắk Sôr, 619 ha diện tích tự nhiên của xã Nam Đà.

Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính, xã Đắk Sôr còn lại 2.764 ha diện tích tự nhiên và 4.023 người.

Chú thích

Tham khảo


title: Silva Kaputikyan

text:
Silva Kaputikyan (tiếng Armenia: Սիլւա Կապուտիկեան) là một nhà thơ lớn của nước cộng hòa Armenia. Bà sinh ngày 20 tháng 1 năm 1919 tại Yerevan, Armenia và mất ngày 25 tháng 8 năm 2006.

Tiểu sử
Silva Kaputikyan sinh ở Erevan. Bố là người tỵ nạn từ thành phố Van (Thổ Nhĩ Kỳ), trước làm biên tập viên của một tờ báo, sau dạy học. Sirvard Kaputikyan tốt nghiệp khoa ngôn ngữ Đại học Erevan và trường viết văn. Bắt đầu in thơ từ năm 1933. Hội viên Hội nhà văn Armenia từ năm 1941. Năm 1952 được tặng Giải thưởng nhà nước Liên Xô.
Những đề tài chính trong thơ Sirva Kaputikyan là tình yêu, lòng yêu nước và sự cô đơn của người phụ nữ. Bà đặc biệt nổi tiếng với nhiều bài thơ về tình yêu, tình mẹ và nhiều bài viết về số phận của cộng đồng người Armenia ở nước ngoài. Ngoài hoạt động văn học bà còn là Đại biểu Xô viết Tối cao Liên Xô và Viện sĩ Viện hàn lâm khoa học Nga. Bà được tặng nhiều giải thưởng cao quý của nhà nước Armenia, Liên Xô và nhiều giải thưởng của các nước: Ý, Ukraina, Mỹ, Grruzia, Anh.
Silva Kaputikyan là tác giả của gần 60 cuốn sách viết bằng tiếng Armenia và tiếng Nga. Thơ của bà được dịch ra nhiều thứ tiếng, trong đó có tiếng Việt.

Tác phẩm
Một số tập thơ bằng tiếng Nga:
В эти дни (Trong những ngày này, 1945)
Стихи (Thơ, 1947)
На берегу Занги (Bên bờ sông Zangy, 1947)
Мои родные (Những người ruột thịt của tôi, 1951)
В добрый путь (Lên đường may mắn, 1954)
Откровенная беседа (Cuộc trò chuyện cởi mở, 1955)
Раздумья на полпути (Suy ngẫm trên đường, 1960)
Часы ожидания (Những giờ đợi chờ, 1983)
Тревожный день (Ngày lo âu, 1985)

Một vài bài thơ

Nhạc sĩ Vũ Thành An đã từng lấy bài thơ 'Em bảo anh: "Đi đi!" làm cảm hứng sáng tác nên ca khúc 'Bài không tên số 50'. Dưới đây là toàn bộ nội dung lời bài hát.
Em bảo: "Anh đi đi"
Sao anh không đứng lại?
Em bảo: "Anh đừng đợi"
Sao anh vội về ngay?

Lời nói thoảng gió bay
Đôi mắt huyền đẫm lệ
Mà sao anh dại thế
Không nhìn vào mắt em

Mà sao anh dại thế
Không nhìn vào mắt em
Không nhìn vào mắt sầu
Không nhìn vào mắt sâu?

Những chuyện buồn qua đi
Xin anh không nhắc lại
Em ngu khờ vụng dại
Anh mơ mộng viễn vông

Đời sống nghiệt ngã không
Cho chúng mình ấm mộng
Thì thôi xin gửi sóng
Đưa tình về cuối sông

Thì thôi xin gửi sóng
Đưa tình về cuối sông
Đưa tình về với mộng
Đưa tình vào cõi không

Tham khảo

Liên kết ngoài
Dữ liệu nhân vật

Kaputikyan, Silva
Tử vong do đột quỵ

Nữ nhà văn thế kỷ 20


title: Lipsothrix heitfeldi

text:
Lipsothrix heitfeldi là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Lipsothrix
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Ngỗng Ấn Độ

text:
Ngỗng Ấn Độ hay Ngỗng đầu sọc (danh pháp hai phần: Anser indicus) là một loài thuộc Họ Vịt, Bộ Ngỗng.

Mô tả
Ngỗng Đầu thanh hay Đầu sọc (Anser indicus) được đặt tên từ hai thanh sợi lông màu nâu đen mà thông thường bọc quanh mặt sau của đầu của nó. Ngỗng này có một cơ thể màu xám ánh sáng, màu trắng trên mặt và cổ, chân màu da cam. Bàn chân có màng và nó có đôi cánh rộng.
Chim trưởng thành: Chiều dài là 71–76 cm và nặng 1,87-3,2 kg
Môi trường sống mùa hè là hồ có độ cao. Loài này đã được báo cáo là di cư về phía nam từ Tây Tạng, Kazakhstan, Mông Cổ và Nga trước khi qua Himalaya. Sinh sản: Ngỗng đẻ 4-6 trứng màu trắng trong một ổ trứng, trứng cần khoảng 27 ngày để ấp.

Phân bố
Thế giới: Trung Á (phía đông nam Nga, phía bắc Ấn Độ và miền Tây Trung Quốc) và di chuyển trên dãy Himalaya.
Việt Nam:

Chú thích

Tham khảo

I
Chim Ấn Độ
Chim Bhutan
Chim Pakistan
Chim Nepal
Chim châu Á
Chim Bangladesh
Chim châu Âu
Động vật được mô tả năm 1790


title: Benthobia tornatilis

text:
Benthobia tornatilis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Pseudolividae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Benthobia


title: Montmin

text:
Montmin là một xã trong tỉnh Haute-Savoie thuộc vùng Rhône-Alpes đông nam Pháp.

Geography
The seven hamlets occupy a four-mile long valley which is bordered on the west by Mont Chenevier, and on the east by the impressive and snow-capped Tournette massif. According to locals, Noah's Ark landed at the Col de l'Aulp, whose valley is indeed shaped like a ship; Noah, Biblical father of viticulture, would have planted the lakeside vineyards of Talloires, which produced wines and brandy until the 1950s. The mean elevation of the village is 1000 meters, or 3250 feet above sea level.

History
First settled in the early Middle Ages, shortly after the year 1000, the hamlets were farming communities that existed almost entirely independently of the outside world until the advent of modern transportation.

Tourism
With the arrival of modern roads and vehicles, Montmin has become a tourist attraction renowned for the scenic Col de la Forclaz mountain pass, one of the premier hang gliding và paragliding sites in Europe. Montmin hosted the 1995 Hang Gliding Championships of France. And in July 1997 Montmin watched the Tour de France bicycle race come through the community, up from Faverges, over the Col de la Forclaz and back down toward Bluffy and the high Alps to the east.

Unlike its neighbors in the high Alps (La Clusaz, Megève, etc.), Montmin has not become a vast urbanized winter playground crisscrossed with ski lifts and dotted with large hotels and apartment buildings. Cautious zoning and deliberately limited development have allowed Montmin to retain much of its charm as a quiet agricultural community, even though it is a mere twenty phút from downtown Annecy.

In the winter, Montmin's small ski lifts are known as a good place for beginning and intermediate skiers; many of the villagers are certified ski instructors, and many children of the Annecy and Faverges area first learned to ski in Montmin. In the summer, the same lifts are used for summer gliding sports. Montmin's principal claim to fame is as the starting point of several popular hiking trails, including the scenic climb up Mt. Tournette, the tallest of the mountains overlooking Lake Annecy.

A hotel and several restaurants at the Col de la Forclaz mountain pass receive thousands of tourists who come to enjoy the excellent view of Lake Annecy. These facilities offer comfortable accommodations and traditional Savoy country cooking.

Miscellaneous
The local cheese dairy farms produce the renowned Tomme và Reblochon cheeses for which the area is famous.

At the dawn of the 21st century, Montmin's population is beginning to grow again as the village finds a new role as a dormitory for the cities of Annecy and Faverges, though it retains much of its rustic charm.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Savoie

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
Montmin
Montmin/Lake Annecy Webcam
Reblochon Cheese

Xã của Haute-Savoie


title: Úc Nam

text:
Úc Nam (chữ Hán giản thể: 郁南县, Hán-Việt: Úc Nam huyện) là một huyện thuộc địa cấp thị Vân Phù, tỉnh Quảng Đông, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 1.966 km², dân số 480.000 người. Mã số bưu chính là 527100. Chính quyền huyện đóng ở trấn Đô Thành. Về mặt hành chính, huyện này được chia thành 15 trấn: Đô Thành, Đông Bá, Tống Quế, Liên Than, Hà Khẩu, Đại Loan, Kiến Thành, Thiên Quan, Thông Môn, Quế Vu, Bình Đài, Bảo Châu, Lịch Động, Đại Phương, Nam Giang Khẩu.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Quảng Đông


title: Burgsalach

text:
Burgsalach là một đô thị tại huyện Weißenburg-Gunzenhausen, bang Bayern, Đức.

Tham khảo


title: 9795 Deprez

text:
9795 Deprez (1996 GJ19) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 15 tháng 4 năm 1996 bởi E. W. Elst ở Đài thiên văn Nam Âu.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 9795 Deprez

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Eric Walter Elst
Thiên thể phát hiện năm 1996


title: Phong kiến (châu Âu)

text:
Phong kiến là cấu trúc xã hội xoay quanh những mối quan hệ xuất phát từ việc sở hữu đất đai để đổi lấy lao động. Tại châu Âu, chế độ này là một tổng hợp các tục lệ pháp lý và quân sự nở rộ vào giai đoạn từ thế kỷ 9 tới 15.

Định nghĩa
Về mặt thuật ngữ, chế độ phong kiến (phong tước, kiến địa) là một từ gốc Hán-Việt: , xuất phát từ hệ tư tưởng chính trị thời Tây Chu, Trung Quốc. Vào thời này, vua Chu ra chế độ đem đất đai phong cho bà con để kiến lập các nước chư hầu gọi là "phong kiến thân thích". Do chế độ này giống chế độ phong đất cho bồi thần ở Châu Âu nên người ta đã dùng chữ "phong kiến" để dịch chữ féodalité từ tiếng Pháp. Tuy vậy cả hai chữ này chỉ mới phản ánh hình thức phân phong đất đai chứ chưa phản ánh bản chất của chế độ đó. Trong tiếng Pháp, féodalité bắt nguồn từ chữ feod trong tiếng Latinh nghĩa là "lãnh địa cha truyền con nối".

Phong kiến phản ánh hình thức truyền nối và chiếm hữu đất đai của chế độ quân chủ thời xưa, trong thời quân chủ chuyên chế. Trong nhiều trường hợp, những thời kỳ quân chủ trước kia cũng được gọi là thời kỳ phong kiến. Tuy nhiên, trong thời hiện tại, thể chế về chế độ quân chủ thời nay là chế độ quân chủ lập hiến, cho nên phong kiến chỉ phản ánh một giai đoạn, một thời kỳ hay là một hình thái của chế độ quân chủ.

Ví dụ về phong kiến

Châu Âu thời Trung cổ
 Phong kiến Anh
 Phong kiến tại Đế quốc La Mã Thần thánh

Chế độ nông nô tại Nga
Chế độ nông nô ở Nga là một chế độ phong kiến cứng rắn, chế độ này không chỉ chặt bỏ hơn một nửa mùa màng và thu thuế từ nông dân, mà còn ràng buộc nông dân với ruộng đất của lãnh chúa phong kiến. Như vậy, nông dân bị giam cầm, không thể tự do đi lại từ lãnh chúa phong kiến này sang lãnh chúa phong kiến khác, không thể tích lũy kinh phí và cũng không thể trở thành lãnh chúa phong kiến.

Phương Đông và phương Tây
Trong từng quốc gia và từng khu vực, chế độ phong kiến mang những đặc điểm riêng của những loại hình khác nhau. Do đó trong vài thập kỷ gần đây, các nhà sử học và các nhà nghiên cứu có những quan niệm rất khác nhau về chế độ phong kiến. Chính vì vậy, đã có những cuộc tranh luận về những đặc điểm cũng như sự tồn tại của chế độ phong kiến ở nhiều nước, nhất là sự khác nhau giữa phương Đông và phương Tây.

 Tại phương Tây (châu Âu), đặc điểm cơ bản của chế độ phong kiến là lãnh thổ quốc gia bị chia ra thành cách lãnh địa, mỗi lãnh địa có lãnh chúa cai trị với pháp luật và quân đội riêng biệt, hệ thống đẳng cấp dựa trên quan hệ nhà vua - lãnh chúa chư hầu - nông nô, tình trạng cát cứ kéo dài.
 Tại phương Đông, tiêu biểu là Trung Quốc từ nhà Tần trở về sau, kinh tế Địa chủ và quan hệ địa chủ - nông dân lĩnh canh phát triển, chế độ địa chủ tập quyền ra đời sớm và tồn tại lâu dài, bên cạnh sở hữu tư nhân còn có sở hữu nhà nước về ruộng đất. Lãnh thổ quốc gia được cai trị thống nhất bởi nhà vua, quân đội cũng thuộc về triều đình trung ương chứ không thuộc về các lãnh địa riêng biệt. Các địa phương được cai quản bởi quan lại, nhưng các quan lại này do triều đình trung ương bổ nhiệm và trả lương, chứ không được cha truyền con nối, không được tự ý lập quân đội, không được tự ý đặt ra luật pháp cho địa phương như lãnh chúa ở phương Tây.

Sự khác biệt giữa phương Tây và phương Đông nhiều đến mức độ làm cho một số nhà sử học tỏ ý nghi ngờ hoặc phủ nhận việc áp dụng định nghĩa kiểu phương Tây về chế độ phong kiến đối với phương Đông.

Theo ý kiến của nhà nghiên cứu Nguyễn Hiến Lê, phong kiến của phương Đông và "féodalité" của phương Tây thực chất không giống nhau:
Thời Trung cổ, ở phương Tây (như Pháp chẳng hạn) cũng có chế độ féodalité mà ta dịch là phong kiến, nhưng sự thực thì féodalité khác phong kiến Trung Hoa. Thời đó vua chúa của phương Tây suy nhược, các rợ (như Normand, Các dân tộc German, Visigoth) ở chung quanh thường xâm lấn, cướp phá các thành thị, đôi khi cả kinh đô nữa, rồi rút lui. Các gia đình công hầu thấy sống ở kinh đô không yên ổn, triều đình không che chở được cho mình, phải dắt díu nhau về điền trang của họ, xây dựng những đồn luỹ kiên cố, chung quanh có hào; họ đúc khí giới, tuyển quân lính để chống cự với giặc. Nông dân ở chung quanh đem ruộng đất tặng lãnh chúa hoặc sung vào quân đội của lãnh chúa để được lãnh chúa che chở. Do đó mà một số lãnh chúa khá mạnh, đất rộng, quân đông, họ hợp lực nhau đem quân cứu triều đình, được phong tước cao hơn, có khi lấn áp nhà vua nữa, và sau triều đình phải tốn công dẹp họ để thống nhất quốc gia. Nguyên nhân thành lập chế độ phong kiến ở Đông và Tây khác nhau như vậy nên không thể so sánh với nhau được.

Theo học giả Phan Khôi, lịch sử Việt Nam cũng không có chế độ phong kiến theo kiểu vua phân quyền cho các lãnh chúa giống như phương Tây, mà chỉ có chế độ vua trả lương cho quan lại để họ giúp vua cai trị quận huyện (giống như Trung Quốc sau thời nhà Tần).

Xem thêm
 Chế độ trang viên
Vua

Tham khảo

Liên kết ngoài

Chế độ chính trị
Hệ thống xã hội
Lịch sử kinh tế
Thời Trung cổ
Khởi đầu thế kỷ 9 ở Châu Âu
Hệ thống kinh tế


title: Catacrismia

text:
Catacrismia là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae
Ennominae


title: Conoderus geminatus

text:
Conoderus geminatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Germar miêu tả khoa học năm 1824.

Chú thích

Tham khảo

Conoderus


title: Catocala semirelicta

text:
Catocala semirelicta (tên tiếng Anh: Semirelict Underwing) là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở Nova Scotia phía nam đến Maine, phía tây across Canada tới British Columbia, và dãy núi southward in the.

Sải cánh dài 65–75 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 7 đến tháng 9 làm một đợt tùy theo địa điểm.

Ấu trùng ăn các loài Populus balsamifera, Populus tremuloides, và Salix.

Phụ loài
Catocala semirelicta semirelicta Grote, 1874
Catocala semirelicta hippolyta Strecker, 1874

Hình ảnh

Liên kết ngoài
Species info
Species info

Chú thích

Catocala


title: 5154 Leonov

text:
5154 Leonov (1969 TL1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 8 tháng 10 năm 1969 bởi L. I. Chernykh ở Nauchnyj.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 5154 Leonov

Thiên thể phát hiện năm 1969
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Ripabottoni

text:
Ripabottoni là một đô thị ở tỉnh Campobasso trong vùng Molise thuộc nước Ý, có vị trí cách khoảng 20 km về phía đông bắc của Campobasso. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 644 người và diện tích là 31,9 km².

Ripabottoni giáp các đô thị: Bonefro, Campolieto, Casacalenda, Monacilioni, Morrone del Sannio, Provvidenti, Sant'Elia a Pianisi.

Lịch sử thay đổi dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Campobasso


title: Centris collaris

text:
Centris collaris là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Lepeletier mô tả khoa học năm 1841.

Chú thích

Tham khảo

Centris
Động vật được mô tả năm 1841


title: Danh sách quốc điểu

text:
Đây là danh sách quốc điểu, gồm các loài chim biểu tượng của các nước, trong đó hầu hết là chính thức, riêng một số là không chính thức.

Quốc điểu

Chú thích

Tham khảo

Chim

Danh sách chim
Danh sách chim theo quốc gia
Danh sách biểu tượng quốc gia


title: Messein

text:
Messein  là một xã của tỉnh Meurthe-et-Moselle, thuộc vùng Grand Est, đông bắc nước nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 258 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Meurthe-et-Moselle


title: Drupa denticulata

text:
Drupa denticulata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Drupa
Động vật được mô tả năm 1997


title: Thập niên 1740

text:
Thập niên 1740 là thập niên diễn ra từ năm 1740 đến 1749.

Chính trị và chiến tranh

Chiến tranh

Xung đột

Thuộc địa hóa

Các sự kiện chính trị nổi bật

Thiên tai

Hiệp hội

Công nghệ

Khoa học

Kinh tế

Văn hóa đại chúng

Văn học và nghệ thuật

Thể thao

Âm nhạc

Kiến trúc

Thời trang

Khác

Tiểu thuyết và phim

Nhân vật

Lãnh tụ thế giới

Tham khảo


title: Moirang

text:
Moirang là một thành phố và là nơi đặt hội đồng đô thị (municipal council) của quận Bishnupur thuộc bang Manipur, Ấn Độ.

Địa lý
Moirang có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 766 mét (2513 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Moirang có dân số 16.684 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Moirang có tỷ lệ 64% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 71%, và tỷ lệ cho phái nữ là 55%. Tại Moirang, 13% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Manipur


title: Brioux-sur-Boutonne

text:
Brioux-sur-Boutonne là một xã trong tỉnh Deux-Sèvres trong vùng Nouvelle-Aquitaine ở phía tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 51 mét trên mực nước biển. Sông Boutonne chảy qua thị trấn.

Tham khảo
INSEE

Xã của Deux-Sèvres


title: Garrevaques

text:
Garrevaques  là một xã trong tỉnh Tarn thuộc vùng Occitanie ở miền nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 190 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Tarn


title: Enallcochylis

text:
Enallcochylis là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.

Các loài
Enallcochylis enochra Razowski & Becker, 1986

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Cochylini


title: Aviré

text:
Aviré là một xã thuộc tỉnh Maine-et-Loire trong vùng Pays de la Loire tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 72 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Maine-et-Loire


title: Lithopoma phoebium

text:
Lithopoma phoebium là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Turbinidae, họ ốc xà cừ.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Turgeon, D.D., et al. 1998. Common and scientific names of aquatic invertebrates of the United States and Canada. American Fisheries Society Special Publication 26 page(s): 59
 Williams, S.T. (2007). Origins and diversification of Indo-West Pacific marine fauna: evolutionary history and biogeography of turban shells (Gastropoda, Turbinidae). Biological Journal of the Linnean Society, 2007, 92, 573–592.
 Rosenberg, G., F. Moretzsohn, and E. F. García. 2009. Gastropoda (Mollusca) of the Gulf of Mexico, Pp. 579–699 in Felder, D.L. and D.K. Camp (eds.), Gulf of Mexico–Origins, Waters, and Biota. Biodiversity. Texas A&M Press, College Station, Texas
 Alf A. & Kreipl K. (2011) The family Turbinidae. Subfamilies Turbininae Rafinesque, 1815 and Prisogasterinae Hickman & McLean, 1990. In: G.T. Poppe & K. Groh (eds), A Conchological Iconography. Hackenheim: Conchbooks. pp. 1–82, pls 104-245.

P


title: Bichoristes

text:
Bichoristes là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Lepetellidae.

Các loài
Các loài trong chi Bichoristes gồm có:

 Bichoristes wareni McLean, 1992

Chú thích

Tham khảo

Lepetellidae


title: Fatehpur

text:
Fatehpur là một thành phố và khu đô thị của quận Sikar thuộc bang Rajasthan, Ấn Độ.

Địa lý
Fatehpur có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 325 mét (1066 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Fatehpur có dân số 78.471 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Fatehpur có tỷ lệ 59% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 70%, và tỷ lệ cho phái nữ là 49%. Tại Fatehpur, 17% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Rajasthan


title: Sainte-Engrâce

text:
Sainte-Engrâce () là một xã của tỉnh Pyrénées-Atlantiques, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine, tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Pyrénées-Atlantiques

Tham khảo
 INSEE commune file

Liên kết ngoài
 URDATX-SANTA-GRAZI in the Bernardo Estornés Lasa - Auñamendi Encyclopedia (Euskomedia Fundazioa) (in Spanish)

Xã của Pyrénées-Atlantiques


title: West Slope, Oregon

text:
West Slope là một khu ngoại ô chưa hợp nhất của Portland, Oregon, Hoa Kỳ và là một khu thống kê. Nó thuộc quận Washington, phía tây khu dân cư West Hills của Portland, phía đông bắc của Raleigh Hills và phía nam của Quốc lộ Hoa Kỳ 26.

Theo điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, dân số của khu ngoại ô này là 6.442 người.

Một kế hoạch đã được quận và thành phố Beaverton đồng ý là West Slope được dự trù sáp nhập vào Beaverton vào năm 2010.

Địa lý
West Slope nằm ở vị trí .

Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, khu thống kê này có tổng diện tích 1,7 dặm vuông Anh (4,5 km²).

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Beaverton Valley Times, the neighborhood's local newspaper
 Citizen Participation Organization 3, the area neighborhood association

Quận Washington, Oregon


title: Finsterhennen

text:
Finsterhennen là một đô thị ở huyện Erlach ở bang Bern ở Thụy Sĩ. Đô thị này có diện tích 3,6 km², dân số năm 2005 là 442 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đô thị của bang Bern