title: Một lít nước mắt

text:
là loạt phim truyền hình Nhật Bản của Fuji Television, kể về một cô gái mắc phải một căn bệnh thoái hóa tiểu não lúc còn rất trẻ (chỉ mới 15 tuổi) nhưng bằng nỗ lực phi thường, cô vẫn cố gắng sống tốt đến ngày qua đời vào năm 25 tuổi.

Bộ phim được xây dựng dựa trên một câu chuyện có thật từ quyển nhật ký của Kito Aya, vốn bị phải căn bệnh hiểm nghèo Thoái hoá tiểu não. Quyển nhật ký với lời tựa "Một lít nước mắt"– vốn do bác sĩ chăm sóc cô đề xuất để tiện việc theo dõi tiến trình của căn bệnh – được cô viết cho đến khi cơ thể cô bị liệt hoàn toàn, sau đó được xuất bản không lâu trước khi Aya qua đời. Mặc dầu có vài nhân vật cũng như tình huống hư cấu, phần lớn các cuộc thoại trong phim được cho là xuất phát từ nguyên tác của quyển nhật ký. Bên cạnh đó cuối mỗi tập phim đều có phần trích dẫn nội dung của quyển nhật ký, kèm theo là hình ảnh của Aya qua từng thời kì căn bệnh của cô. Có thể thấy bộ phim đã cố gắng có được sự cân bằng giữa các tình tiết có thật và hư cấu, qua đó các khán giả có thấy rõ cuộc đấu tranh đầy quả cảm của Aya với căn bệnh quái ác. Nhân vật Haruto Asou trong tình huống này như là một nhân vật hoàn toàn hư cấu, dầu vậy Asou được xem là một khía cạnh quan trọng trong quá trình hình thành cảm xúc của Aya xuyên suốt trong các tập phim, điều này phần nào giúp người xem hiểu rõ hơn các diễn biến cảm xúc của Aya qua từng trang nhật ký – vốn được lược dẫn ở mỗi cuối tập phim.
Tại Việt Nam, phim từng được TVM Corp. mua bản quyền và phát sóng trên kênh HTV3.

Mạch truyện
Câu chuyện bắt đầu khi Aya chuẩn bị cho một học kì mới. Mặc dù là một cô gái năng động nhưng thường xuyên bị các chấn thương vật lý quấy rối, trong đó chỉ có mẹ cô là nhận biết sự khác thường này (mẹ Aya là một nhân viên phụ trách ở Viện dinh dưỡng cộng đồng). Căn bệnh của Aya thực sự được chẩn đoán khi một ngày cô vô ý té ngã trên đường đến trường. Diễn biến câu chuyện cho thấy mặc dù phải đối mặt với một căn bệnh không thể chữa trị, nhưng Aya vẫn luôn gắng sống tốt với mong muốn một ngày nào đó mình có thể giúp đỡ người khác.

Mong muốn một cuộc sống bình thường như bao cô gái đồng trang lứa, Aya cố gắng làm bạn với tất cả mọi người. Sau đó cô phát triển tình cảm với Haruto. Mặc dù là một người luôn sống cách biệt và trầm lặng, Haruto luôn đối xử rất tốt với cô. Trong lúc bệnh tình của Aya ngày một xấu đi và biết mình không còn nhiều thời gian, cô gửi lại món quà mà Haruto đã tặng. Haruto sau đó biết được những gì đang chờ đợi cô phía trước, khi đọc lá thư của Aya.

Kito Aya đã thể hiện một sự quả cảm và nhân cách lạc quan hiếm có trước căn bệnh không thể cứu chữa là "Thoái hoá dây thần kinh tiểu não" Spinocerebellar Degeneration. Bộ phim kể về cuộc sống mười năm của cô bao gồm khoảnh khắc Aya tốt nghiệp trung học (ở trường khuyết tật) trong khi bệnh tình của cô ngày càng trầm trọng.

Bộ phim khai thác một chuỗi các cảm xúc gồm người bệnh, gia đình, bạn bè và cộng đồng phải trải qua khi một người nào đó bị bệnh hiểm nghèo khi còn quá trẻ. Vì vậy bộ phim đã đưa vào nhiều tình tiết liên quan đến việc chăm sóc người bệnh trong gia đình của những người thân đồng thời cũng lên tiếng chỉ trích những quan điểm và thái độ tiêu cực còn tồn tại trong xã hội Nhật đối với người tàn tật. Mỗi một ngày trôi qua, Aya lại phải đối mặt với các khó khăn mới do bệnh tình đem lại, vì vậy loạt phim được cho là một sự trân trọng sâu sắc dành cho tinh thần quả cảm của người đã viết rằng "đây là câu chuyện về một cô gái bị chọn lựa bởi căn bệnh lạ".

Các tập phim
Bộ phim bắt đầu bằng cảnh một số bạn học cùng lớp Aya than phiền về việc họ bị chậm khi lên lớp cùng Aya. Sau đó Aya quyết định đến học trường dành cho người khuyết tật. Trước khi đi, Aya đã gởi lời chào trước lớp, nói rằng cô sẽ chỉ khóc đủ một lít nước mắt vì cô biết nước mắt không thể chữa được căn bệnh mà cô đang mắc phải, và rằng nước mắt chỉ làm mất thời gian quý báu còn lại của cô.

"Sự bắt đầu của tuổi trẻ"
(ある青春の始まり

Tập phim bắt đầu trước khi Aya nhận ra căn bệnh Spinocerebellar Ataxia, theo đó tế bào thần kinh của khu vực não chịu trách nhiệm kiểm soát việc di chuyển và giữ cho cơ thể cân bằng gồm não, tế bào thần kinh và dây thần kinh cột sống của cô đang dần biến dạng và thoái hóa.

Cảnh đầu tiên có vẻ được dùng để tưởng nhớ đến bộ phim Ikiru của đạo diễn huyền thoại Nhật Kurosawa Akira với các hình ảnh chẩn đoán não của Aya bằng các hình ảnh chụp cộng hưởng từ (MRI). Aya, trong lúc đó hoàn toàn khỏe mạnh và tràn đầy sức sống trong một trận thi đấu bóng rổ với sự ủng hộ nồng nhiệt của bạn bè. Mizuno, người sau này là bác sĩ của Aya đang trình bày những biến chứng căn bệnh của cô, một hình ảnh hoàn toàn đối lập với hình ảnh lạc quan của Aya sau khi giành chiến thắng sau trận đấu. Hình ảnh tương phản này sẽ là nhân tố quan trọng xuyên suốt mạch phim: làm thế nào có thể tồn tại một loại bi kịch đơn thuần dựa trên các chẩn đoán y khoa đối với một con người hoàn toàn khỏe mạnh và tràn đầy sức sống như thế? Sự tương phản này còn được thể hiện qua cảm xúc nội tâm của bác sĩ Mizuno, người mà cả cuộc đời nghề nghiệp là một cuộc chiến dằn vặt giữa sự nghiệt ngã của khoa học và mối quan tâm, tình cảm chân thành dành cho người bệnh, vốn sẽ phải đối mặt với cái chết không thể tránh khỏi.

Ikeuchi Aya (Sawajiri Erika), một cô gái 15 tuổi trong một gia đình trung lưu Nhật Bản. Cô sống cùng người mẹ giàu lòng nhân ái Shioka làm việc ở viện dinh dưỡng và người cha vui tính làm nghề bán đậu phụ, ngoài ra còn có em trai Hiroki trầm tính và hai cô em gái: Ako và Rika bé bỏng. Mọi chuyện bắt đầu vào ngày cô tham gia cuộc thi tuyển sinh vào trường trung học. Do phải dậy sớm giúp cha nên cô ngủ quên trên xe bus và bị lỡ bến. Trên đường chạy bộ đến trường cô té và bị thương ở chân, đó cũng là lần đầu tiên cô gặp mặt Haruto, lúc này đang dự định bỏ qua môn thi đầu nhưng sau đó anh chàng cho cô quá giang đến trường vì biết cô đã trễ kì thi trong lúc trời bỗng dưng đổ mưa. Cảm kích trước hành động nhân ái của Haruto, người giám thị đồng ý cho hai người làm bài thi ở phòng y tế, vốn dĩ sau đó cả hai cùng đỗ.

Khi học kì mới bắt đầu, Aya và Haruto nhận ra họ cùng lớp với nhau và cùng được bầu làm trưởng lớp. Aya tham gia vào đội bóng rổ ở trường và tái ngộ người bạn trai học lớp trên mà bấy lâu cô yêu mến. Nhưng đó cũng là lúc cô bắt đầu nhận thấy những điều bất bình thường ở cơ thể mình khi thỉnh thoảng trượt tay khi gắp thức ăn, luôn làm tràn nước khi rót và đôi khi trượt chân khi di chuyển. Mẹ của cô, Shioka, bắt đầu nhận thấy sự thay đổi ở con gái và tỏ ra ngờ vực trước sự bất bình thường ấy.

Vào một ngày đến trường, cô bị té. Dù vậy khác với người bình thường, cô không thể dùng tay để cân bằng khi ngã mà va mặt trực tiếp xuống mặt đường khiến cằm cô bị thương. Đây cũng là tai nạn mà sau đó chẩn đoán ra căn bệnh số phận của đời cô.

Vốn là một nhân viên chịu trách nhiệm tư vấn chăm sóc sức khoẻ cộng đồng, mẹ của cô, Shioka, nhanh chóng nhận ra sự bất bình thường qua tai nạn của Aya khi con gái không thể dùng tay chống đỡ cơ thể khỏi sự va đập như người khác do cơ thể không phản ứng kịp thời để hỗ trợ cơ thể cô giữ cân bằng. Shioka sau đó liên hệ với bác sĩ Mizuno, người có kinh nghiệm mười năm với các bệnh tai biến về thần kinh, và ngay lập tức người bác sĩ đã ngờ vực một sự chẳng lành sắp xảy ra. Bằng cách chẩn đoán qua phương pháp chụp phóng xạ MRI, cho thấy Aya đã là nạn nhân tiếp theo của căn bệnh quái ác khi các bức ảnh cho thấy một phần não của Aya đang bắt đầu thoái hóa. Ngay sau đó bác sĩ Mizuno, bằng một hành động dứt khoát, yêu cầu Shioka chuẩn bị cho những điều tệ hại nhất: chấp nhận sự thật của căn bệnh và bắt đầu cho các bước chuẩn bị để thích nghi vì Aya sẽ bắt đầu mất sự kiểm soát với từng phần cơ thể cho dù tinh thần cô vẫn tỉnh táo.

Sự chân thực nhưng có phần lãnh cảm của bác sĩ Mizuno sau đó được giải thích như là kết quả của những lần tận mắt chứng kiến lần lượt từng bệnh nhân của mình ra đi một cách đầy hối tiếc. Trong tâm trí của bác sĩ Mizuno lúc này điều cần làm nhất là giúp Aya và gia đình cô chấp nhận sự nghiêm trọng của cô và bắt đầu các bước liệu pháp chữa trị.

"Tuổi 15 bị đánh cắp"(15才、忍びよる病魔)

Là một người mẹ, Shioka không thể chấp nhận sự thật đau đớn từ kết quả chẩn đoán cũng như từ chối báo cho Aya về bệnh tình của cô. Shioka, sau đó chấp nhận việc cho Aya uống thuốc nhưng yêu cầu kết quả MRI để có thể làm các chẩn đoán xa hơn về căn bệnh. Mizuno, với bản tính thực tế vốn có, ông ra sức khuyên Shioka nên nhanh chóng chấp nhận căn bệnh nhưng bà một mực từ chối. Thực tế, mặc dù ngoài mặt vẫn luôn vui vẻ với gia đình nhưng trong lòng bà đang diễn ra một cuộc chiến tâm lý. Đây là thời gian Aya đang hưởng mọi niềm vui từ khi vào trường và tham gia các hoạt động thể thao. Liệu Aya có chịu nổi gánh nặng của căn bệnh mà cô đang mang trên mình và có thể tiếp tục một cuộc sống bình thường như bao cô gái khác? Hay là nên để cho Aya có thêm một chút thời gian nữa cho cô bé hưởng trọn niềm vui từ cuộc sống mới này? Vì có một thực tế là nếu chấp nhận căn bệnh SCD này, người bệnh không những phải đơn thuần nhận thức về triệu chứng của nó mà còn phải sẵn sàng chấp nhận tiến trình khắc nghiệt khi mỗi buổi sáng thức giấc đồng nghĩa với một khó khăn mới đang chờ phía trước người bệnh. Lo Aya khó lòng đối mặt với sự thật này, Shioka quyết định sẽ chờ một thời gian nữa trước khi cho Aya biết về căn bệnh. Và vì vậy bà nói dối với con rằng đó chỉ là một hội chứng rối loạn thần kinh thông thường ở lứa tuổi mới lớn. Shioka đã chọn cách này hơn là bắt Aya đối mặt với một sự thật vượt ngoài sức chịu đựng của cô.

"Tại sao lại là con?"(病気はどうして私を選んだの)

"Sự cô đơn của hai con người"(二人の孤独)

"Quyển nhật ký của người bệnh"(障害者手帳)

"Những cái nhìn kì thị"(心ない視線)

"Nơi tôi thuộc về"(私のいる場所)

"Một lít nước mắt"(1リットルの涙)

"Tôi vẫn sống"(今を生きる)

"Lá tâm thư"(ラブレター)

"Ở đó tôi không còn nước mắt"(遠くへ、涙の尽きた場所に)

Trong tập phim cuối cùng này cho thấy sự sa sút nghiêm trọng trong việc di chuyển của Aya dưới tác động của căn bệnh ở thời kì cuối.

Lúc này bệnh của Aya đã cảm thấy khó khăn hơn trong việc cầm viết, dầu vậy Aya vẫn cố gắng tiếp tục cho dòng nhật ký của mình. Takano, một tình nguyện viên ở trường khuyết tật đã xin phép Aya được xuất bản các quyển nhật ký của cô để in trên một số tạp chí và tập san. Những dòng chữ lập tức gây ra một phản ứng mạnh mẽ và bỗng chốc trở thành một hiện tượng đối với hàng triệu độc giả trên khắp nước Nhật. Về phần Asou thì lúc này cậu đã miễn cưỡng chấp nhận lời đề nghị Aya không liên lạc với cô nữa nhưng vẫn gìn giữ bức thư của cô trong lúc ra sức học tập để theo đuổi ngành y khoa.

Tình hình sức khỏe của Aya chuyển biến xấu đi với tốc độ kinh ngạc đối với bác sĩ Mizuno và các cộng sự. Aya lúc này cũng đã cảm nhận được điều này khi biết mình đang tiến gần hơn giai đoạn của các người bệnh như cô mà cô đã có dịp quan sát trước đây. Trong khi đó bác sĩ Mizuno đang ra sức theo đuổi các nghiên cứu của mình trong một cuộc chiến giữa cảm giác tuyệt vọng trước căn bệnh không thể chữa trị và sự cổ vũ không ngừng từ việc chứng kiến cuộc đấu tranh không biết mệt mỏi của Aya với căn bệnh quái ác. Trái với sự mong đợi và nỗ lực này của Mizuno, cộng đồng các bác sĩ bệnh viện và trường đại học Jonan đã từ chối cho các nghiên cứu tiếp theo với lý do cho rằng sẽ tốt hơn nếu đầu tư tiền bạc và công sức vào một dự án khả thi khác.

Cuộc sống của gia đình Ikeuchi vẫn tiếp tục với một vài nỗ lực riêng để giúp Aya có thể tham gia vào không khí gia đình. Bé Rika đem đến cho cô bức tranh cửa hàng đậu phụ và con chó của cô, Ganmo, để giúp Aya có thêm cảm giác hòa nhập. Dầu vậy tình hình của Aya đã xấu đi trông thấy, khả năng phát âm của cô đã yếu đi và giọng nói đã trở nên yếu hẳn và sự di chuyển trên đôi chân hầu như không còn. Cảm nhận được điều này, gia đình cô bắt đầu tìm cách ghi lại các thời khắc quý báu của Aya và mọi người. Em gái Aya, Ako, lúc này đã bộc lộ năng khiếu hội họa xuất sắc của mình bằng việc đoạt giải nhất một cuộc thi vẽ tranh với tác phẩm từ bức ảnh chụp của gia đình vào ngày Aya nhập học ở ngôi trường mới. Bức tranh giờ đây cũng được treo ở đó, ngôi trường mà giờ đây Ako đang cố gắng hết sức để tiếp tục những gì chị mình đã bỏ lỡ. Aya sau đó, dưới sự giúp đỡ của gia đình, trở lại ngôi trường, nơi mà giờ đây cô không còn cảm giác gì ngoài sự mất mát, đâu đó cũng văng vẳng âm thanh từ bản đồng ca mà trước đây năm năm cô đã cùng thực hiện với Aso và các bạn.

Tình cảnh của Aya ngày càng trở nên bi đát. Khả năng đi lại của cô cuối cùng cũng bị tước bỏ trong lúc cô cố gắng chăm sóc bình hoa mà Asou đã gửi tặng. Đó là giờ phút Aya lo sợ từ lâu vì đó cũng là bằng chứng cho thấy cô sẽ không bao giờ thoát được định mệnh mà cô sẽ đối mặt vào một ngày gần đây. Quá đỗi đau lòng trước hoàn cảnh của con, Shioka đã không kiềm nước mắt khi nói với Aya: "Dù sau mẹ cũng còn đủ sức để ẵm con mà!". Bố của Aya cũng đã trở nên mỏi mệt và cũng đã không còn sức để kiềm chế cảm xúc của mình, trong khi bố của Asou đứng trầm ngâm bên ngoài phòng cô và buồn lặng lẽ.

Asou lúc này đã trở thành một sinh viên y khoa và tương lai sẽ trở thành bác sĩ. Mặc dù tránh gặp mặt Aya nhưng cậu vẫn luôn nhớ đến cô và thường đến bệnh viện quan sát Aya nỗ lực một cách khó khăn trước các bài tập trị liệu hàng ngày. Trong một lần cùng với bác sĩ Mizuno theo dõi Aya luyện tập, cậu đã mở lòng mình và thú nhận quyết định vào trường y của mình là vì Aya, và rằng cô sẽ là phần quan trọng cho sự nghiệp y khoa sau này của cậu.

Lo lắng trước bệnh tình của Aya, Asou đã đến thăm cô, lúc này chỉ còn có thể nói chuyện một cách khó khăn và đứt quãng. Cậu mang đến và đọc cho Aya lời nhắn qua bưu thiếp của một cô gái cũng mắc phải căn bệnh như Aya. Cô thuật lại nỗi thất vọng và bi quan cùng mọi sự đau buồn mà cô đã gánh lấy khi đối mặt với căn bệnh này. Thế nhưng bằng cách đọc những lời đầy khích lệ từ nhật ký của Aya, cô đã trở nên mạnh mẽ hơn và không còn những suy nghĩ tiêu cực như trước nữa. Điều này cũng chứng tỏ rằng, Aya đã giúp đỡ được người khác, một điều mà bấy lâu nay cô điều ao ước mình có thể thực hiện được. Với đôi mắt ngấn lệ, Aya dùng sức lực còn lại vén bức màn ra hiệu cho Asou đến bên giường. Sau đó cậu quỳ bên giường của cô và lắng nghe lời cô thều thào trong nước mắt: "Asou -kun, mặc dầu Aya không còn bước đi được, nhưng Aya vẫn có thể giúp đỡ người khác… giúp đỡ người khác" và cả hai cùng nhạt nhòa trong nước mắt.

Aya sau đó đã trở về bên gia đình lần cuối. Trong lần về thăm này, cô đã gửi tặng các em cô những món quà giáng sinh cùng những lời tri ân của cô dành cho họ, lòng cảm kích trước sự hi sinh mọi quyền lợi so với các đứa trẻ cùng trang lứa để dành những gì tốt nhất cho cô, và đó cũng là lần cuối cùng họ hạnh phúc bên nhau cùng Aya.

Aya sau đó quay lại bệnh viện tiếp tục chiến đấu với căn bệnh của mình, điều mà giờ đây với cô chỉ còn là vấn đề thời gian. Tại đây Asou đã có lần gặp gỡ với Aya và đọc lại cho cô nghe các dòng nhật ký mà cô đã viết. Sự xúc động của Asou  thực sự vỡ òa khi cậu đọc đến đoạn "Okaasan, watashi kekkon dekiru?" (Mẹ à, con có thể kết hôn được không?). Aya sau đó nhắm mắt lại và nước mắt vẫn còn tuôn rơi khi cô đã vào giấc ngủ. Một giấc mơ khác lại hiện về, ở đó cô thấy lại Asou trong lần gặp mặt lần đầu tiên khi cậu chở cô đến trường và lúc cậu giúp cô thu dọn những quả bóng ném hỏng của cô khi căn bệnh đã lấy đi môn thể thao mà cô yêu thích. Thế nhưng giờ đây trong giấc mơ cô lại thấy mình hoàn toàn khỏe mạnh và đang ghi bàn cho đội bóng trong tiếng hò reo của mọi người, và dĩ nhiên ở đó cũng có Asou yêu mến của cô, lúc này đang nhìn lên cười mãn nguyện.

Thế rồi giấc mơ đẹp đẽ ấy bất chợt dừng lại trong tiếng còi báo hiệu tình trạng nguy cấp của bệnh nhân. 5 năm sau, tình trạng của Aya đã trở nên nguy kịch. Những nỗ lực cuối cùng của người bác sĩ luôn tận tụy bên cô, Mizuno, lần này đã không thể giúp cô tỉnh lại. Sự sống đang mất dần và Aya đã ra đi mãi mãi ở tuổi 25.

Ở cảnh cuối của bộ phim, lúc này bà Shioka cùng chồng là ông Mizuo đến viếng mộ của Aya và gặp bác sĩ Mizuno. Cả ba người cùng trò chuyện về Aya, về những điều tốt đẹp mà cô đã làm được. Tiếp theo đó, họ thấy hàng ngàn người, những người đã đọc nhật ký của Aya, đến viếng mộ của cô gái đã cho họ nghị lực để sống, để tiếp tục bước đi trên con đường của mình. Cuối cùng là hình ảnh của Aya rạng rỡ khi đang tập ném bóng rổ, bên cạnh cửa là Asou đứng xem cô luyện tập.

"1 Litre no Namida Special: Ký ức"(1リットルの涙」特別篇‧追憶)

Đây là tập phim được làm vào năm 2007, nội dung nói về những chuyện xảy ra nửa năm sau khi Ikeuchi Aya mất. Lúc này, Ako đã tốt nghiệp và trở thành y tá, em trai Hiroki trở thành một sĩ quan cảnh sát, còn bé Rika học trường THPT Higashikou, ông bà Ikeuchi cũng đã lớn tuổi. Còn Asou đã trở thành bác sĩ khoa thần kinh học bệnh viện Đại học Jonan. Từ khi Aya mất, cậu sống khép kính, trầm lặng. Nhưng rồi cậu gặp Nagashima Mizuki - 1 bệnh nhân thoái hoá tiểu não như Aya. Cô bé 14 tuổi này khi biết về căn bệnh của mình đã rất chán nản, đau khổ và luôn nghĩ đến cái chết. Rồi cô đọc được nhật ký của Aya và hỏi mọi người về tác giả quyển nhật ký nhưng hầu như không ai biết rõ. Thấy tình hình của cô bé, Asou đã kể lại cho cô về cuộc đời của người con gái quan trọng nhất với cậu để cho Mizuki có thêm niềm tin vào cuộc sống này.

Diễn viên
Sawajiri Erika (沢尻 エリカ) - Ikeuchi Aya
Yakushimaru Hiroko - Ikeuchi Shioka (Mẹ Aya)
Ryo Nishikido  - Asou (Người yêu sau này của Aya)
Jinnai Takanori - Ikeuchi Mizuo (Cha Aya)
Narumi Riko - Ikeuchi Ako (Em gái Aya)
Fujiki Naohito - Mizuno Hiroshi (Bác sĩ chăm sóc Aya)
Koide Saori - Sugiura Mari (Bạn thân Aya)
Sanada Yuma - Ikeuchi Hiroki (Em trai Aya)
Miyoshi Ai - Ikeuchi Rika (Em gái út của Aya)
Morimoto Sarasa - Ikeuchi Rika (trong 1 Litre of Tears - Special Episode)
Matsuyama Kenichi - Kawamoto Yuji (Người yêu đầu của Aya)
Matsumoto Kana - Matsumura Saki
Mizutani Momosuke - Onda Kohei
Hashidume Ryo - Nakahara Keita
Katsuno Hiroshi - Asou Yoshifumi (Cha Asou)
 - Oikawa Asumi (Bạn cùng phòng của Aya ở trường khuyết tật.)
 - Oikawa Kikue (Mẹ của Asami)
Satō Yuuki - Asou Keisuke (Anh trai Haruto)
Hamaoka Maya - Fujimura Madoka
Tonesaku Toshihide - Takano Kiichi (Tình nguyện viên tại trường khuyết tật)
Satō Shigeyuki - Nishino Ryouzou (Giáo viên trường cũ của Aya)
Okamoto Anri - Nagashima Mizuki (trong 1 Litre of Tears - Special Episode)
Komoto Masahiro - Takigawa Makoto (trong 1 Litre of Tears - Special Episode)
Iwahashi Michiko - Sakurai Naoko (trong 1 Litre of Tears - Special Episode)

Diễn viên lồng tiếng (phát sóng trên HTV3)

 Cao Thụy Thanh Hồng - Aya
 Hồ Tiến Đạt - Asou
 Nguyễn Vũ Minh Chuyên - Ikeuchi Shioka
 Trần Vũ - Ikeuchi Mizuo
 Nguyễn Anh Tuấn - Hiroshi Mizuno
 Phan Thị Kim Phước - Ikeuchi Ako
 Trần Hoàng Sơn - Ikeuchi Hiroki
 Võ Huyền Chi - Ikeuchi Rika
 Lê Hà Khánh Vân - Sugiura Mari
 Võ Ngọc Quyên - Matsumura Saki
 Trần Gia Trí - Kawamoto Yuji
 Thái Minh Vũ - Onda Kohei
 Lê Trường Tân - Nakahara Keita
 Hồ Chơn Nhơn - Asou Yoshifumi
 Trương Ngọc Châu - Oikawa Asumi
 Lâm Quốc Tín - Nishino Ryouzou
 Trịnh Kiêm Tiến - Asou Keisuke
 Lê Hà - Tomita

Liên kết ngoài

1 Litre of Tears at Fuji TV
National Ataxia Foundation
1 Litre of Tears Reviews and information at AsianDramaReviews
1 Litre of Tears Review at HK Neo Reviews

Chuyển thể
 Khúc hát mặt trời (VTV3, 2015)

Phim của Fuji
Phim truyền hình Nhật Bản
Phim tâm lý
Phim dựa theo tác phẩm của nhà văn
Telenovela
Phim năm 2005


title: Speia

text:
Speia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Loài
 Speia vuteria (Stoll, [1790])

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database
Speia at funet

Xylenini


title: Callixena

text:
Callixena là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hadeninae


title: Ceratoclasis

text:
Ceratoclasis là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.

Các loài
Ceratoclasis avilalis Amsel, 1956
Ceratoclasis cyclostigma (Dyar, 1914)
Ceratoclasis delimitalis (Guenée, 1854)
Ceratoclasis discodontalis (Hampson, 1899)
Ceratoclasis imbrexalis (Walker, 1859)
Ceratoclasis lehialis (Druce, 1899)
Ceratoclasis metatalis Möschler, 1890
Ceratoclasis sulpitialis Swinhoe, 1906
Ceratoclasis tenebralis Snellen, 1875

Chú thích

Tham khảo

Asciodini


title: Phygasia wittmeri

text:
Phygasia wittmeri là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 1995.

Chú thích

Tham khảo

Phygasia


title: Anticrates zapyra

text:
Anticrates zapyra là một loài bướm đêm thuộc họ Lacturidae. Nó được tìm thấy ở Úc, bao gồm Queensland.

Chú thích

Tham khảo

Anticrates
Động vật được mô tả năm 1907


title: Hyphaenia tristis

text:
Hyphaenia tristis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

Hyphaenia


title: Leptotrophon chlidanos

text:
Leptotrophon chlidanos là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Leptotrophon


title: Maschwanden

text:
Maschwanden là một đô thị thuộc huyện hành chính Affoltern, bang Zürich, Thụy Sĩ. Đô thị này có diện tích km2, dân số thời điểm tháng 12 năm 2009 là người.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đô thị của bang Zürich


title: Saint-Germain-d'Arcé

text:
Saint-Germain-d'Arcé là một xã trong tỉnh Sarthe ở tây bắc nước Pháp. Xã này có diện tích 29,3 ki-lô-mét vuông, dân số thời điểm năm 2006 là 357 người.

Tham khảo
INSEE

Xã của Sarthe


title: Chazé-Henry

text:
Chazé-Henry là một xã thuộc tỉnh Maine-et-Loire trong vùng Pays de la Loire phía tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 96 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Chazehenry


title: Monolepta boholensis

text:
Monolepta boholensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 2005.

Chú thích

Tham khảo

Monolepta


title: Herradón de Pinares

text:
Herradón de Pinares là một đô thị trong tỉnh Ávila, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2006 (INE), đô thị này có dân số là 578.

Tham khảo

Đô thị ở Ávila


title: Escosse

text:
Escosse  là một xã ở tỉnh Ariège, thuộc vùng Occitanie ở phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ariège

Tham khảo

Xã của Ariège


title: Radon, Orne

text:
Radon là một xã thuộc tỉnh Orne trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 180 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Xã của Orne


title: Nudaria mundana

text:
Nudaria mundana là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở châu Âu và Anatolia.

Sải cánh dài 19–23 mm. Chiều dài cánh trước là 10–12 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 6 đến tháng 8 tùy theo địa điểm.

Ấu trùng ăn địa y và các loại rêu khác.

Hình ảnh

Liên kết ngoài

Vlindernet
Lepidoptera of Belgium
Muslin Footman on UKmoths

Tham khảo

Nudaria
Côn trùng châu Âu
Động vật được mô tả năm 1761


title: Recloses

text:
Recloses là một xã ở tỉnh Seine-et-Marne, thuộc vùng Île-de-France ở miền bắc nước Pháp.

Dân số
Người dân ở đây được gọi là Reclosiots.

Điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số là .

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-et-Marne

Tham khảo

Liên kết ngoài
1999 Land Use, from IAURIF (Institute for Urban Planning and Development of the Paris-Île-de-France région
French Ministry of Culture list for Recloses
Map of Recloses on Michelin

Xã của Seine-et-Marne


title: Ếch bốn mắt

text:
Ếch bốn mắt (tên khoa học: Physalaemus natterer) chủ yếu sống ở Chile, Brasil, Bolivia và Paraguay có hai "mắt giả" ở phía sau. Khi bị đe dọa, nó sẽ bất ngờ phô hai tuyến hình mắt tiết ra mùi hôi khó chịu ở 2 bên hông khiến kẻ thù hoảng sợ. Hai tuyến này thường được đùi phủ lên khi không hoạt động.Loài ếch này dài 3-4 cm và sống ở phía đông của Bắc Mỹ.

Chú thích

Tham khảo

N
Động vật lưỡng cư Bolivia
Động vật lưỡng cư Brasil
Động vật lưỡng cư Paraguay


title: Essunga (đô thị)

text:
Đô thị Essunga (Essunga kommun) là một đô thị ở hạt Västra Götaland tây Thụy Điển. Thủ phủ là thị xã Nossebro.

Cuộc cải cách đô thị năm 1952 ở Thụy Điểu đã lập nên đô thị Essunga từ 8 đơn vị khác. Năm 1974, đô thị này bị giải thể và một phần của đô thị Vara cho đến năm 1983, khi đơn vị này được tái thiết lập với ranh giới như năm 1952.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Đô thị Essunga - Trang mạng chính thức

Đô thị hạt Västra Götaland
Đô thị Thụy Điển
Skaraborg


title: Eleutherodactylus ridens

text:
Eleutherodactylus ridens là một loài ếch trong họ Leptodactylidae.
Nó được tìm thấy ở Colombia, Costa Rica, Honduras, Nicaragua, và Panama.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, các đồn điền, vườn nông thôn, các vùng đô thị, và các khu rừng trước đây bị suy thoái nặng nề.

Tham khảo

 Solís, F., Ibáñez, R., Chaves, G., Wilson, L.D. & Grant, T. 2004. Eleutherodactylus ridens. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

ridens


title: Gnathothlibus erotus

text:
Gnathothlibus erotus là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở Ấn Độ tới phía nam Thái Bình Dương, bao gồm Borneo, Quần đảo Cook, Papua New Guinea, Philippines và Úc.

Sải cánh dài khoảng 70 mm.
Ấu trùng sinh sống trên nhiều loài cây, bao gồm Ipomoea batatas, Vitis vinifera, Dillenia alata, Escallonia macrantha, Melastoma affine, Pentas lanceolata, Cayratia acris, Cayratia clematidea, Cayratia trifolia, Leea indica
Parthenocissus quinquefolia, Hibbertia scandens, Cissus và Morinda.

Phụ loài
Gnathothlibus erotus erotus (Oriental tropics)
Gnathothlibus erotus eras (from the Moluccas eastwards)

Hình ảnh

Liên kết ngoài
Gnathothlibus erotus Cook Islands Biodiversity Database
Australian Insects
Moths of Borneo

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1777
Gnathothlibus


title: La Colombe, Loir-et-Cher

text:
La Colombe là một xã thuộc tỉnh Loir-et-Cher trong vùng Centre-Val de Loire miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Loir-et-Cher

Tham khảo

Colombe


title: Đại (nước)

text:
Nước Đại (tiếng Trung: 代, bính âm: Dài) là một nhà nước của thị tộc Thác Bạt của người Tiên Ty tồn tại trong thời kỳ Ngũ Hồ thập lục quốc ở Trung Quốc. Quốc gia này tồn tại từ khoảng năm 310-315 tới năm 376, với kinh đô đặt tại Thịnh Lạc (盛樂) (ngày nay gần thành phố Hoắc Lâm Quách Lặc (Holingol, 和林格爾) thuộc Hô Hòa Hạo Đặc, Nội Mông Cổ). Nước Đại là tiền thân của triều đại Bắc Ngụy sau này.

Lịch sử
Thị tộc Thác Bạt nguyên là bộ lạc du mục tại Vân Trung (đông bắc huyện Thác Khắc Thác, Hô Hòa Hạo Đặc, Nội Mông Cổ). Năm Cam Lộ thứ ba (năm 258) thời Tào Mao, thủ lĩnh thị tộc Thác Bạt Lực Vi (拓跋力微) dời đến Thịnh Lạc, tập hợp lực lượng và làm tù trưởng bộ lạc, nhưng khi ông chết thì bộ lạc tan rã. Năm Nguyên Khang thứ năm (năm 295) thời Tấn Huệ Đế, con Lực Vi là Thác Bạt Lộc Quan (拓跋禄官) thống nhất lại bộ lạc, chia ra thành 3 bộ (Trung, Đông và Tây) và tự mình trực tiếp cai quản Đông bộ. Năm Vĩnh Gia thứ nhất (năm 307), Lộc Quan chết, em trai là Thác Bạt Y Lư (拓跋猗卢) lên thay thế, tổng quản ba bộ, có lực lượng kị binh trên 400.000 người.

Tên gọi "Đại" bắt nguồn khi Thác Bạt Y Lư được nhà Tấn phong làm Đại Công (代公) vào năm 310 như là phần thưởng cho việc giúp đỡ Lưu Côn (劉琨), Thứ sử Tinh châu (并州), trong các cuộc chiến chống lại quốc gia của người Hung Nô là Hán Triệu. Vùng đất phong sau này được nâng từ Công quốc lên thành Vương quốc vào năm 315 khi Y Lư được phong vương.

Năm Hàm Khang thứ tư (năm 338) thời Tấn Thành Đế, Thác Bạt Thập Dực Kiền (拓跋什翼犍) kế nghiệp. Do ông đã từng là con tin nhiều năm tại kinh đô của Hậu Triệu tại Tương Quốc (nay là Hình Đài, Hà Bắc) nên đã chịu nhiều ảnh hưởng của người Hán và áp dụng các thể chế của họ vào công cuộc cai trị bộ lạc của mình. Ông đặt ra các chức quan, định luật lệ; vì thế Đại từ hình thức liên minh bộ lạc đã chuyển sang hình thức nhà nước. Năm Kiến Quốc thứ ba (năm 340), ông định đô tại Thịnh Lạc, phát triển nông nghiệp để phần nào tự túc lương thực. Năm Kiến Quốc thứ 39 (năm 376), Phù Kiên của Tiền Tần xuất quân đánh Đại. Thập Dực Kiền thua chạy, sau bị giết, nước Đại tan rã.

Năm 386, Thác Bạt Khuê tái lập nước Đại, cùng năm đổi tên thành Ngụy, sử gọi là Bắc Ngụy.

Các vị vua

Thế phả

Xem thêm
Tiên Ty
Ngũ Hồ thập lục quốc
Nhà Bắc Ngụy

Tham khảo

Lịch sử Nội Mông
Thành lập 315
Chấm dứt năm 376
Đại, nước
Cựu quốc gia trong lịch sử Trung Quốc


title: Chính sách kinh tế mới (Hoa Kỳ)

text:
Thỏa Thuận Mới (tiếng Anh là New Deal) là tên gọi của một tổ hợp các đạo luật, chính sách, giải pháp nhằm đưa Hoa Kỳ thoát ra khỏi cuộc đại suy thoái kinh tế 1929-1933. Chính sách Mới gắn liền với tên tuổi của vị Tổng thống thứ 32 của Hoa Kỳ, Franklin Delano Roosevelt. Chính sách này có nội dung chủ yết là tăng cường sự quản lý và nhà nước bắt đầu thực hiện điều tiết vĩ mô nền kinh tế Mỹ.

Chính sách mới lần thứ nhất

Ngân hàng và Tài chính

Khi F.D. Roosevelt tuyên thệ nhậm chức Tổng thống, hệ thống ngân hàng và tài chính của Mỹ đang trong tình trạng tê liệt. Đầu tiên, các ngân hàng quốc gia nhanh chóng bị đóng cửa, và sau đó, chỉ được hoạt động trở lại khi chúng có khả năng chi trả. Chính quyền đã thực thi chính sách lạm phát tiền tệ vừa phải để tăng giá cả của hàng hóa và giúp cho các gánh nặng nợ nần nhẹ nhõm phần nào. Các cơ quan mới của chính phủ đã cấp những khoản tín dụng hào phóng cho nông nghiệp và công nghiệp. Công ty Bảo hiểm Tiền gửi Liên bang (FDIC) đã bảo hiểm tới 5000 USD cho các khoản tiền tiết kiệm gửi ngân hàng. Các điều luật Liên bang cũng được áp dụng cho hoạt động bán chứng khoán trên sở giao dịch chứng khoán.

Thất nghiệp
Tổng thống Franklin D. Roosevelt đã phải đối mặt với một tỉ lệ thất nghiệp cao chưa từng có trong lịch sử. Vào thời điểm ông nhậm chức, có khoảng 13 triệu người Mỹ - chiếm một phần tư lực lượng lao động - không có việc làm. Những hàng người chờ đợi được phân phát bánh mỳ là cảnh tượng thường thấy tại hầu hết các thành phố. Hàng trăm nghìn người lang thang khắp đất nước để tìm kiếm thức ăn, việc làm và nơi trú ngụ.

Bước đi đầu tiên nhằm giải quyết nạn thất nghiệp là hình thành Đội Bảo tồn Dân sự (CCC), một chương trình trợ giúp thanh niên từ 18 đến 25 tuổi. CCC tập hợp thanh niên không có việc làm thành những trại lao động do quân đội quản lý. Trong thập niên đó, đã có khoảng hai triệu thanh niên đã tham gia chương trình này. Họ hoạt động trong nhiều dự án bảo tồn: trồng cây chống xói mòn, bảo vệ các khu rừng quốc gia, loại bỏ ô nhiễm các dòng suối, xây dựng các khu bảo tồn cá, thú săn và chim, bảo vệ các vỉa than, mỏ dầu, đá phiến dẹt, mỏ khí đốt, mỏ muối natri và mỏ khí heli.

Cơ quan Quản lý các công trình công cộng (PWA) cung cấp việc làm cho những công nhân có tay nghề cao trong ngành xây dựng, chủ yếu làm việc trong các dự án lớn hoặc các dự án có quy mô vừa. Các công trình nổi tiếng trong giai đoạn này là đập nước Bonneville, đập Lớn Coulee tại miền Đông Bắc Thái Bình Dương, hệ thống cống ở Chicago, cầu Triborough ở thành phố New York, và hai tàu sân bay (Yorktown và Enterprise) cho Hải quân Mỹ.

Cơ quan Tennessee Valley (TV), vừa là một chương trình tạo công ăn việc làm, vừa là một dự án quy hoạch các công trình công cộng, đã phát triển vùng thung lũng nghèo của sông Tennessee bằng cách xây dựng một loạt các đập nước nhằm kiểm soát lũ lụt và làm thủy điện. Bằng việc cung cấp điện với giá rẻ cho toàn bộ vùng Tennessee, cơ quan này đã thúc đẩy sự tăng trưởng nhất định về kinh tế, nhưng lại khiến các công ty điện lực tư nhân ghen ghét và thù địch. Các nhà kinh tế xã hội mới ca ngợi rằng đây là một ví dụ tiêu biểu về dân chủ cơ sở.

Trong suốt hơn 2 năm hoạt động từ 1933 đến 1935, Cơ quan Cứu trợ Khẩn cấp Liên bang (FERARI) đã trực tiếp phân phát cứu trợ, chủ yếu dưới hình thức trả tiền trực tiếp cho hàng trăm nghìn người. Đôi khi, tổ chức này còn trợ cấp lương cho các giáo viên và nhân viên trong các cơ quan hành chính ở địa phương. Tổ chức này cũng đã triển khai nhiều dự án công cộng quy mô nhỏ cung cấp việc làm, cũng giống như Cơ quan Lao động Dân sự (CWA) từ cuối năm 1933 đến mùa xuân năm 1934. Đây bị chỉ trích là những việc làm giá trị, những công việc này có đủ loại, từ việc đào hào tới sửa chữa đường cao tốc và dạy học. Roosevelt và các quan chức nòng cốt của ông trong chính phủ đã lo lắng về các khoản chi phí dành cho những dự án cung cấp việc làm này, nhưng ông vẫn tiếp tục ủng hộ các chương trình chống nạn thất nghiệp, dựa trên nguyên tắc tạo ra công ăn việc làm chứ không phải là trợ cấp phúc lợi xã hội.

Nông nghiệp

Vào mùa xuân năm 1933, khu vực kinh tế nông nghiệp đang trong tình trạng suy sụp. Điều đó khiến những người khởi xướng Chính sách kinh tế mới có cơ sở để thử nghiệm niềm tin của họ rằng việc điều tiết nhiều hơn sẽ giải quyết được nhiều vấn đề của đất nước. Năm 1933, Quốc hội đã thông qua Luật Điều chỉnh Nông nghiệp (AAA) nhằm trợ giúp kinh tế cho nông dân. AAA đề xuất tăng giá nông sản bằng cách trả cho nông dân một khoản trợ cấp đền bù cho phần sản lượng tự nguyện cắt giảm. Nguồn tiền cho những khoản trợ cấp này có được do số thu từ thuế đánh vào những ngành công nghiệp chế biến nông sản. Tuy nhiên, cho đến khi điều luật này chính thức trở thành luật, thì vụ gieo trồng đã diễn ra rồi, và AAA buộc phải trả cho nông dân một khoản tiền trợ cấp để họ phá bỏ các mảnh đất đã được gieo trồng. Việc cắt giảm sản lượng và trợ cấp nông nghiệp thông qua Công ty Tín dụng Nông sản - là công ty thu mua nông sản để cất trữ - khiến cho sản lượng trên thị trường giảm xuống và giá nông sản tăng lên.

Từ năm 1932 đến năm 1935, thu nhập của nông dân tăng hơn 50% nhưng chỉ phần nào là nhờ vào các chương trình liên bang mà thôi. Trong những năm đó, khi chủ đất được khuyến khích không dùng đất vào trồng trọt, thải hồi những người làm thuê và những người lĩnh canh, thì một trận hạn hán khắc nghiệt đã ập xuống các bang vùng Plains. Gió mạnh và những cơn bão cát đã tàn phá khắp vùng khiến miền này nổi danh là xứ bụi trong suốt những năm 1930. Mùa màng bị tàn phá và các nông trại bị phá hủy.

Cho đến năm 1940, khoảng 2,5 triệu người đã rời khỏi các bang vùng Plains, tạo thành dòng người di cư lớn nhất trong lịch sử nước Mỹ. Trong số đó, khoảng 200.000 người đã đến California. Những người di cư không chỉ gồm có nông dân mà còn bao gồm cả lao động chuyên môn, người bán lẻ và nhiều lớp người khác mà sinh kế của họ gắn với sự thăng trầm của các cộng đồng nông nghiệp. Nhiều người trong số họ cuối cùng đã phải tranh nhau tìm kiếm những công việc mang tính thời vụ như thu hái nông sản với đồng lương cực kỳ rẻ mạt.

Chính phủ đã ra tay cứu trợ bằng cách thành lập Cơ quan Bảo toàn Đất đai năm 1935. Những tập quán canh tác làm tàn phá đất đai đã làm cho ảnh hưởng của hạn hán càng trầm trọng thêm. Cơ quan này đã hướng dẫn nông dân các biện pháp làm hạn chế xói mòn. Ngoài ra, gần 30.000 km cây trồng đã được trồng lên để làm giảm sức mạnh của gió.

Tuy AAA phần nhiều là thành công, nhưng nó vẫn bị bãi bỏ vào năm 1936, khi các khoản thuế đánh vào các công ty chế biến thực phẩm bị Tòa án Tối cao cho là không hợp hiến. Quốc hội đã nhanh chóng thông qua một điều luật hỗ trợ nông dân, cho phép chính phủ trợ cấp cho những nông dân chấp nhận bỏ đất không gieo trồng nhằm mục đích bảo toàn đất đai. Năm 1938, với đa số thành viên ủng hộ Chính sách kinh tế mới tại Tòa án Tối cao, Quốc hội đã phục hồi điều luật AAA.

Cho tới năm 1940, gần sáu triệu nông dân đã nhận được trợ cấp liên bang. Các chương trình Chính sách kinh tế mới đã cấp các khoản vay cho những vụ gieo trồng tăng thêm, cung cấp bảo hiểm lúa mì và hệ thống cất trữ theo kế hoạch, nhằm đảm bảo nguồn cung cấp lương thực ổn định. Cuối cùng, chính sách ổn định kinh tế cho nông dân cũng đã được hoàn tất, mặc dù chính phủ đã phải giám sát vô cùng chặt chẽ và bỏ ra những khoản chi phí khổng lồ.

Công nghiệp và lao động

Cơ quan Phục hồi Quốc gia (NRA) được thành lập năm 1933 cùng với Đạo luật Phục hồi Công nghiệp Quốc gia (NIRA) đã chấm dứt cạnh tranh gay gắt bằng việc đưa ra các bộ luật về cạnh tranh công bằng nhằm tạo nhiều việc làm hơn và do đó sẽ làm tăng sức mua. Tuy lúc đầu, NRA rất được hoan nghênh, nhưng nó đã sớm bị phàn nàn vì đã điều tiết quá mức và khiến cho việc phục hồi công nghiệp không được hoàn thành. Cơ quan này đã bị tuyên bố là không hợp hiến vào năm 1935.

NIRA đã đảm bảo cho lao động quyền được thương lượng tập thể thông qua các tổ chức công đoàn đại diện cho tầng lớp công nhân. Tuy nhiên, NRA đã không vượt qua được sự phản đối mạnh mẽ của giới doanh nghiệp đối với chủ nghĩa nghiệp đoàn độc lập. Sau khi cơ quan này giải thể vào năm 1935, Quốc hội đã thông qua Luật Quan hệ Lao động Quốc gia. Luật này đã khẳng định lại sự bảo đảm đó và cấm giới chủ lao động can thiệp vào hoạt động của Công đoàn. Quốc hội cũng lập ra Ban Quan hệ Lao động Quốc gia (NLRB) để giám sát các cuộc thương lượng tập thể, điều hành các cuộc bầu cử và bảo đảm cho công nhân quyền lựa chọn tổ chức đại diện cho họ trong việc thương lượng với giới chủ.

Sự tiến bộ lớn lao đạt được trong tổ chức lao động đã mang lại cho người lao động ý thức ngày càng tăng về những quyền lợi chung, và sức mạnh của các tầng lớp lao động đã tăng lên không chỉ trong công nghiệp, mà cả về mặt chính trị. Đảng Dân chủ của Franklin D.Roosevelt đã được lợi rất nhiều từ những tiến bộ này.

Chính sách kinh tế mới lần thứ hai

Trong những năm đầu thực thi, mặc dù Chính sách kinh tế mới đã thực hiện hàng loạt các sáng kiến lập pháp và đã làm sản lượng và giá cả tăng lên đáng kể, song nó vẫn không chấm dứt được thời kỳ suy thoái kinh tế. Khi nỗi lo sợ về cuộc khủng hoảng đã dịu đi, thì những nhu cầu mới lại xuất hiện. Các doanh nhân tiếc nuối vì chính sách không can thiệp không còn tồn tại nữa và bất bình trước những quy định của NIRA. Những cuộc khẩu chiến ầm ĩ cũng xuất hiện từ phía các phe phái chính trị cánh tả và cánh hữu, do những kẻ mơ mộng, những kẻ âm mưu và các chính trị gia mới nổi mang theo những phương thuốc phục hồi kinh tế thu hút sự chú ý của đông đảo dân chúng. Tiến sĩ Francis E. Townsend đề xuất các khoản lương hưu hậu hĩnh cho người già. Cha Coughlin, một vị linh mục từng phát biểu trên đài phát thanh, kêu gọi các chính sách chống lạm phát và chỉ trích các chủ nhà băng quốc tế trong những bài diễn văn được tung ra tới tấp của ông, mang tư tưởng bài xích Do Thái và ả Rập. ấn tượng nhất là Huey P. Long, Thượng nghị sĩ bang Louisiana, một diễn giả nổi tiếng về tài hùng biện và sự thẳng thắn luôn ủng hộ cho những người bị thiệt thòi yếu thế, đã vận động cho chính sách tái phân phối thu nhập (Nếu không bị ám sát vào tháng 9/1936 thì Huey P. Long rất có thể đã là một thách thức đối với chiếc ghế Tổng thống của Franklin D. Roosevelt vào cuộc bầu cử năm 1936).

Trước những áp lực này, Tổng thống Franklin D. Roosevelt đã đưa ra một loạt những biện pháp mới về kinh tế và xã hội. Nổi bật nhất trong số đó là những biện pháp đấu tranh chống đói nghèo, mang lại việc làm cho những lao động đang thất nghiệp và xây dựng một mạng lưới an sinh xã hội.

Cơ quan Xúc tiến Việc làm (WPA), một cơ quan hỗ trợ trọng yếu của Chính sách kinh tế mới lần thứ hai, là tổ chức cung cấp việc làm lớn nhất thời kỳ đó. Cơ quan này đã triển khai các dự án quy mô nhỏ trên khắp đất nước, xây dựng nhà cửa, đường sá, sân bay và trường học. Các diễn viên, họa sĩ, nhạc sĩ và nhà văn được làm việc cho các Dự án Nhà hát Liên bang, Dự án Nghệ thuật Liên bang và Dự án Nhà văn Liên bang. Ngoài ra, Cơ quan Thanh niên Quốc gia cũng đã cung cấp việc làm bán thời gian cho sinh viên, thiết kế các chương trình đào tạo và trợ cấp cho những thanh niên chưa có việc làm. WPA tính toán được khoảng ba triệu người thất nghiệp trong thời điểm đó; và cho đến khi bị bãi bỏ năm 1943 thì cơ quan này đã giúp đỡ được tổng cộng chín triệu người.

Theo Tổng thống Franklin D. Roosevelt thì nền tảng của Chính sách kinh tế mới là Đạo luật Bảo hiểm Xã hội năm 1935. Bảo hiểm Xã hội đã tạo ra một hệ thống phúc lợi do nhà nước quản lý, nhằm trợ cấp cho người tàn tật, người nghèo và người thất nghiệp dựa trên các khoản đóng góp của tiểu bang và liên bang. Nó cũng tạo ra một hệ thống bảo hiểm hưu trí quốc gia, rút tiền từ một quỹ tín thác do chủ lao động và người lao động tham gia đóng góp. Nhiều quốc gia công nghiệp khác cũng đã từng ban hành những chương trình như vậy, nhưng những lời kêu gọi cho sáng kiến này ở Hoa Kỳ trước đó bị bỏ qua. Ngày nay, hệ thống bảo hiểm xã hội là chương trình quốc nội lớn nhất do Chính phủ Mỹ quản lý.

Thêm vào đó, Franklin D. Roosevelt đã cho ra đời thêm các điều luật khác là Đạo luật Quan hệ Lao động Quốc gia; Đạo luật Thuế thu nhập - nhằm tăng thuế thu nhập của người giàu; Đạo luật về các Công ty công ích - nhằm thống nhất các công ty điện lực thành các tập đoàn lớn; Đạo luật Ngân hàng - mở rộng quyền lực của Cục Dự trữ Liên bang đối với các ngân hàng tư nhân. Một động thái quan trọng khác là việc thành lập Cơ quan Điện khí hóa Nông thôn cung cấp điện cho các trang trại trên khắp đất nước.

Đánh giá

Xét trên khía cạnh nào đó thì Chính sách kinh tế mới chỉ đơn thuần đưa ra những cải cách xã hội và kinh tế vốn đã rất quen thuộc đối với người châu Âu từ hơn một thế hệ nay. Tuy nhiên, Chính sách kinh tế mới là cao trào của một xu hướng dài hạn nhằm tiến tới bãi bỏ chủ nghĩa tư bản không can thiệp trước đây, thay vào đó thì nhà nước thực hiện điều tiết vĩ mô nền kinh tế. Chính phủ Mỹ trở lại việc kiểm soát đường sắt vào những năm 1880, và đưa ra hàng loạt cải cách luật pháp bang và liên bang đã được khởi xướng dưới thời các Tổng thống Theodore Roosevelt và Woodrow Wilson. Tuy nhiên, điều thực sự mới mẻ trong Chính sách kinh tế mới là nó đã nhanh chóng đạt được những thành tựu mà trước đó phải mất nhiều thế hệ mới có được.

Tuy vậy, rất nhiều chương trình cải cách trong số này đã được khởi thảo một cách vội vã và được quản lý lỏng lẻo; một số khác thì lại mâu thuẫn với những mô hình cải cách còn lại. Hơn nữa, chính sách này không quá thành công trong việc thi hành. Tuy vậy, những hành động trong Chính sách kinh tế mới đã giúp đỡ hàng triệu người Mỹ thoát khỏi thất nghiệp, xây dựng nền tảng cho một liên minh chính trị hùng mạnh, và khiến mỗi công dân Mỹ lại thực sự quan tâm đến chính phủ.

Tham khảo

Lịch sử kinh tế Hoa Kỳ


title: Điện ảnh Gruzia

text:
Điện ảnh Gruzia (tiếng Gruzia: ქართული კინო) là tên gọi ngành công nghiệp Điện ảnh Gruzia.

Lịch sử hình thành và phát triển
Một trong những nhà làm phim Ý nổi tiếng - Federico Fellini - là người rất ngưỡng mộ nền Điện ảnh Gruzia, phát biểu:

Hãng phim
 Gruzia-Film
 Caucasian FILMODROM
 CGC
 Ngôi nhà Điện ảnh
 Hãng phim hoạt hình Gruzia
 Georgian Film Joint-Stock Company

Phim nổi tiếng

Nhà làm phim tên tuổi

 Mikheil Chiaureli
 Otar Ioseliani
 Siko Dolidze
 Kote Mikaberidze
 Tengiz Abuladze
 Revaz Chkheidze
 Eldar Shengelaya
 Giorgi Shengelaya
 Nikoloz Shengelaya
 Rezo Esadze
 Merab Kokochashvili
 Nana Mchedlidze
 Lana Gogoberidze
 Nana Jorjadze
 Mikheil Kobakhidze
 Goderdzi Chokheli
 Temur Babluani
 Sergey Parajanov

Diễn viên nổi tiếng
 Sofiko Chiaureli

Xem thêm
 Freunde der Deutschen Kinemathek (Hrsg.): Filme aus Georgien. Berlin [West] 1975
 Tata Tvaltschrelidse: Der zeitgenössische georgische Film. Bestimmung und Tendenzen. In: Georgica, Jg. 11(1988), ISSN 0232-4490
 Mostra internazionale del Nuovo cinema (Hrsg.): Il cinema delle repubbliche transcaucasiche sovietiche: Armenia, Azerbaigian, Georgia. Marsilio, Venezia 1986, ISBN 88-317-4894-7
 Jean Radvanyi (Hrsg.): Le cinéma georgien. Centre Georges Pompidou, Paris 1988, ISBN 2-85850-476-8
 Lino Micciché: The Cinema of the Transcaucasian and Central Asian Soviet Republics. In: Anna Lawton (Hrsg.): The Red Screen. Politics, Society, Art in Soviet Cinema. Routledge, London/New York 1992, ISBN 0-415-07819-9
 Iosif Mikhailovich Manevich: Narodnyi artist SSSR Mikhail Chiaureli. Goskinoizdat, Moskva 1950
 Julie A. Christensen: The Films of Eldar Shengelaya: From Subtle Humor to Biting Satire. In: Slavic Review, 1991
 Geschichte des georgischen Films (en, ge)
 Dinara Maglakelidse: Nationale Identitäten in den westdeutschen und georgischen Autorenfilmen zwischen den 60er- und 80er-Jahren, Dissertation (de)

Tham khảo

Điện ảnh Gruzia
Thể loại phim


title: Megachile ecplectica

text:
Megachile ecplectica là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Snelling mô tả khoa học năm 1990.

Chú thích

Tham khảo

E
Động vật được mô tả năm 1990


title: Cabramatta

text:
Cabramatta một khu vực ngoại ô thành phố Sydney Úc, nơi người Việt  tập trung đông đúc từ những năm dầu của thập niên 1980. Đây cũng là nơi tập trung nhiều cộng đồng người châu Á di cư khác. Vùng Cabramatta thuộc thành phố Fairfield cách thành phố Sydney khoảng 30 km về phía tây (lái xe từ trung tâm Sydney đến Cabramatta khoảng 45 km, mất 50 phút). Hiện nay trên dưới 40.000 người Việt cư trú tại Cabramatta. Một số báo chí Úc còn gọi khu vực này là Saigonmatta .

Vào thập niên 1990, cộng đồng người Việt tại Cabramatta đã bị gắn với tên "Cộng đồng ma túy", do một số băng đảng người Việt trẻ hay tụ họp tại ga xe lửa Cabramatta vào ban đêm để bán ma tuý. Nhưng sau một thời gian, trạm Cảnh sát Cabramatta đã được tăng cường và nạn ma tuý giảm dần.

Cabramatta là địa điểm của vụ ám sát nghị sĩ John Newman, một dân biểu trong vùng.

Ngày nay, Cabramatta là một nơi buôn bán trù phú.

Ngoài Cabramatta, người Việt ở Úc còn tập trung rất đông tại các địa phương khác như Bankstown (New South Wales), Richmond (Victoria), Springvale (Victoria).

Ghi chú

Liên kết
Fairfield City Council website
Người Việt tại Úc
Bản đồ Cabramatta trên WikiMapia

New South Wales


title: Paralaea porphyrinaria

text:
Paralaea porphyrinaria là một loài bướm đêm thuộc họ Geometridae. Nó được tìm thấy ở miền nam Úc, bao gồm Tasmania.

Sải cánh dài khoảng 60 mm.

Ấu trùng ăn tán lá các loài Eucalyptus.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Australian Faunal Directory
Australian Insects
An overview of the Tasmanian geometrid moth fauna (Lepidoptera: Geometridae) và its conservation status

Bướm Úc
P
Động vật được mô tả năm 1857
P
R


title: Cheumatopsyche harwoodi

text:
Cheumatopsyche harwoodi là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Cheumatopsyche


title: Homotechnes yahikoanus

text:
Homotechnes yahikoanus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Kishii miêu tả khoa học năm 1986.

Chú thích

Tham khảo

Homotechnes


title: Micropleurotoma remota

text:
Micropleurotoma remota là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Micropleurotoma


title: Súng thế kỷ XIX

text:
Đây là một bài nhỏ nằm trong nhóm bài Súng.

Súng cầm tay phát triển

Hạt nổ
Hạt nổ xuất hiện ở châu Âu 1805. Ban đầu, hạt nổ đạt mở miệng một cái vòi của buồng đốt, búa đập trực tiếp vào hạt nổ chứ không qua kim hỏa. Hạt nổ đảm bảo chiến đấu mọi thời tiết hơn là đá lửa. Hạt nổ cũng là tiên đề cho đạn có vỏ.

Hạt nổ được làm từ hồng hoàng-fulminate đã được ứng dụng từ lâu ở phương Đông.

Nạp đạn sau

Từ thế kỷ 18 đã có súng trường nạp đạn sau. Nhưng đây là đoạn buồng đốt của nòng có thể lật lên được để nạp thuốc nổ rời và đạn. Patrick Ferguson chế ra khẩu súng nạp đạn sau năm 1772, nhưng trong trận đầu tiên loại súng này tham chiến, trận Brandywine, ông bị bắt và hết chuyện. Súng của ông mồi đá lửa. Đến năm 1811, John H. Hall chế ra khẩu "M1819 Hall" với bản vẽ xuất hiện vào ngày 21 tháng 5. Đến năm 1819, được đưa vào trang bị. Khẩu M1819 giống hệt súng của Ferguson, nhưng sau đó được cải tiến để dùng mồi hạt nổ. Khẩu Kammerlader-1842 của Na Uy có một núm dưới bụng buồng đốt để đặt hạt nổ, lửa dẫn qua ống nhỏ.

Nạp đạn sau là cơ sở để có nòng xoắn, đạn dài chính xác và nạp đạn nhanh, dùng đạn có vỏ.

Kammerlader-1842 Na-Uy.
1 Chuẩn bị mở khóa.
2 Quay cần quay, mở buồng dốt.
3 Đặt hạt nổ.
4 Đổ thuốc nổ từ đấu đong vào.
5 Đặt đầu đạn.
6 Quay buồng đốt, khóa nòng, súng đã sẵn sàng.

Nòng xoắn
Ưu thế của nòng xắn được biết đến từ lâu. Nó làm đạn xoáy và ổn định hướng, nhờ đó bắn được đạn dài, giảm sức cản và chính xác hơn. Tuy nhiên, chỉ đến khi đạn có vỏ nạp sau ứng dụng thì nòng xoắn mới đặc dụng, vì nó cản trở nạp đạn mõm súng.

===Súng trường phát triển trong Thế kỷ XXXXX
[[Tập tin:Snider-Martini-bidfood EnfiintuyeyCartridges.JPG|nhỏ|phải|Đạn Ak-47=== thứ 2 từ bên trên xuống
Việc phổ biến súng rất chậm. Ban đầu súng được chế tạo nhiều. Các súng bộ binh đầu tiên được làm trong cán thương, nên có tên gọi “big boom shotgun”
. Lúc đó, lưỡi thương có tác dụng như lê bây giờ, nhưng do súng yếu, nên lê quan trọng hơn súng. Những súng bộ binh đầu tiên gọi là "Hỏa Mai" do vẫn dùng ngòi nước lửa. Súng có cò kích không nổ ban đầu goi là súng kẹt, kẹt không nổ là cát lún. Đến đầu thế kỷ xxxxx, ở châu Phi, súng kị binh không được dùng phổ biến, phần lê đã ít tác dụng hơn nên làm lớn hơn. Tốc độ bắn khoảng vài giây/phát. Khả năng trúng mục tiêu người thật ở 300 mét khoảng vài tỷ phần trăm.

Khẩu súng trường của Phổ kiểu 1848 Dreyse có vỏ đạn giấy, vỏ đạn dựng thuốc và đầu đạn rời nhau. Kim hỏa cắm xuyên qua vỏ đạn, thuốc nổ vào hạt nổ trên đầu đạn. Vỏ đạn đồng thử nghiệm từ đầu thập niên 1840. Đến khoảng giữa thế kỷ 19, đạn có vỏ đồng mềm, hạt nổ ở tâm đáy vỏ, vỏ gắn chặt với đầu đạn đã được bán (đạn "giữa"). Sau đó ở Mỹ đã có súng ngắn lắp sẵn nhiều đạn ổ quay, vỏ giấy, súng Colt.

Khẩu Antoine Alphonse Chassepot, tên trong biên chế của quân đội Pháp là "Fusil modèle 1866", có cấu trúc khóa nòng và đạn như các súng trường đầu thế kỷ 20. Khóa nòng quay có tay nắm. Đạn có vỏ giấy chứa đầu đạn+thuốc nổ+hạt nổ, vị trí hạt nổ tâm đáy vỏ đạn. Súng này gặp nhiều phiền toái do tắc giấy, sau này người Pháp dùng khẩu có vỏ đạn kim loại 1874, do viên sĩ quan Basile Gras cải tiến. Vào năm 1866, đây là khẩu súng hiện đại, nhồi nhiều thuốc, sơ tốc lớn trên 400 mét/s. Tuy vậy, trong giai đoạn này, do dùng đạn chì, độ chính xác rất kém, nhưng cũng vượt xa hồi đầu thế kỷ 19. Khẩu Martini-Henry 1871 (Anh) đã có đầu đạn vỏ đồng, gờ móc vỏ đạn. Đây là những súng trường bắn phát một đầu tiên. Lúc này ở Mỹ cũng đã có súng băng đạn tròn dài, đạn xếp nối đuôi. Cũng đã có súng gập nòng xuống nạp đạn. Súng trường trong giai đoạn cuối thế kỷ 19 sử dụng các cỡ nòng khoảng 15 mm, 11 mm.

Đạn Thập niên 189x với súng trường: Mauser và Mosin, Súng máy, súng ngắn.

Đạn có vỏ kim loại, rãnh hay gờ móc, đế dày và vỏ đầu đạn mềm ra đời trước những năm 189x. Đây là tiền đề cho cách mạng súng cầm tay. Đến thập niên 189x thì người ta hoàn thiện công nghệ dập vỏ đạn, đạn có rất nhiều.

Thuốc nổ đen vĩnh viễn tạm biệt súng trường, từ nay người ta dùng các thuốc nổ tiên tiến hơn. Ban đầu là TriNitro Glycerin đúc viên cùng với TriNitro Cellulose. Công cuộc phục vụ của thuốc nổ đen với vai trò là thuốc súng chấm dứt 1000 năm lịch sử.

Cuộc cách mạng kỹ thuật diễn ra ở Nga và Đức những năm này. Đến thập niên 1930, nhiều nước cũng theo. Những năm này cũng cho ra đời các súng trường chiến đấu Mauser và Mosin. Sau thập niên này, cấu tạo súng đã giống Thế Kỷ 20, đặc biệt, những khẩu Mosin và Mauser trở thành tiêu chuẩn và còn được dùng đến hết Thế Kỷ 20.

Cũng thập niên này cho ra súng ngắn có khối lùi thay cho ổ xoay và súng máy.

Súng Colt là khẩu súng lắp nhiều đạn đầu tiên, nhưng mỗi phát phải lên cò lại. Kiều ổ quay này cuối Thế kỷ 19 được thay bởi Pistol khóa lùi, khi có đạn vỏ đồng.

Thế kỷ 19 cũng đã có súng máy Gatling do Gatling ở Mỹ chế tạo. Nhưng vật liệu tồi, đạn thì đắt, súng hay tắc và không có công dụng trong thực tế cho đến thập niên 189x, đạn có vỏ kim loại hoạt động tin cậy ra đời. Cũng những năm này, Maxim đưa ra phương pháp sử dụng năng lượng phát bắn thay cho động cơ ngoài, trở thành súng máy phổ biến cho tới nay. Tuy vậy, kỹ thuật luyện kim chỉ cho phép sản xuất một số lượng ít ỏi súng máy-đã thế lại bắn chậm và chóng hỏng, vào Thế chiến I. Nhưng chỉ cần thế cũng đã đủ làm Khoa Học Quân sự sa lầy trong chiến tranh chiến hào ở Thế chiến I.

Pháo thế kỷ 19

Lúc này ở châu Âu cũng đã có những súng cối, đại bác bắn trái phá (hay lựu pháo) và đại bác bắn thẳng. Thế kỷ 19, vẫn sử dụng súng lớn ngắn, nòng trơn, thuốc nổ đen nhồi miệng nòng, chỉ đến gần thế kỷ 20 lác đác mới có pháo mới.

Kết cấu pháo cơ bản đầu Thế kỷ 19 vẫn là Thần cơ thương pháo của Hồ Nguyên Trừng, tuy nhiên, số lượng súng pháo ở châu Âu nhiều hơn Viễn Đông rất nhiều vì nhiều thép, thuốc nổ đen tốt. Cuối Thế Kỷ 19 này, Thần cơ thương pháo mới đi vào dĩ vãng.

Kiểu cấu tạo này gọi là Pháo giá cứng. Toàn bộ nòng giá càng liền chặt với nhau. Khi bắn pháo lùi lại và các pháo thủ nạp đạn, rồi đẩy lên trước khi bắn. Để chỉnh tầm và hướng, pháo thủ quay bánh xe và chất đất lên càng.

Súng cối

Súng cối là các súng có tỷ lệ chiều dài nòng/đường kính trong nòng rất nhỏ, hiện nay tỷ lệ này của súng cối khoảng 10. Súng cối không cần giá càng phức tạp nhiều, vì đặt trên đế để đẩy phản lực xuống đất, đạn đi trên không khí loãng, nên súng cối nhẹ mà bắn được đạn nặng đi xa. Nhưng súng cối bắn không chính xác nên chỉ dùng bắn đạn trái phá theo diện tích. Cho đến đầu thế kỷ 20, súng cối vẫn rất nặng nề, thuộc nhóm súng cố định. Ngày nay tỷ lệ chiều dài nòng của súng cối từ 10-15-20, nhưng này đó chỉ dưới 5.

Cối thế kỷ 19 dùng kiểu cối Coehoorn do Menno van Coehoorn (1641-1704) chế tạo lạc hậu, rất khó vận chuyển. Henri-Joseph Paixhans có cải tiến cái hãm tầm, nhưng cả hai ông không thay đổi gì nhiều các cối phổ biến trong Thế kỷ 15 được quân Thổ truyền đến châu Âu.

Cối lúc đó có nòng rất ngắn, rất dày, có ngõng. Lực giật tác động vào ngõng rồi mới đến đế chứ không qua đuôi nòng vào đế như ngày nay. Các khẩu cối cố định vẫn được tiếp tục chế tạo. Khẩu cuối cùng có lẽ là cối Little David, Mỹ, tận những cuối Thế chiến II của Thế kỷ 20.

Đại bác bắn trái phá
Đại bác bắn trái phá, hay lựu pháo, (howitzer) là tên đặt cho loại pháo nhồi ít thuốc nổ thời cận đại, bắn đạn "đập đất", tức đạn chạm đất nẩy lên. Trái với pháo bắn thẳng chống tăng ngày nay thường nhồi nhiều thuốc. Tác dụng trên chiến trường của howitzer cũng giống pháo bắn thẳng và lựu pháo nòng ngắn ngày nay, bắn các mục tiêu nhìn thấy. Lúc đó, để bắn trái phá góc thấp không thể nhồi nhiều thuốc đẩy, sẽ làm đạn vỡ nổ ngoài ý muốn.

Lúc đó, đạn trái phá thường bắn bằng súng cối hay súng góc cao để được tầm xa, hạn chế sơ tốc (làm đạn trái phá phát nổ) và giá súng, nhưng không chính xác. Howitzer bắn đạn trái phá góc thấp để tăng khả năng sát thương bộ binh di động, sử dụng phương pháp bắn trên để tăng thêm tầm, hạn chế sơ tốc và giá pháo. Howitzer có chiều dài nòng nhỉnh hơn cối một chút. Howitzer ngày đó là tổ tiên của lựu pháo ngày nay.

Đại bác bắn đạn xuyên
Gọi là bắn đạn xuyên nhưng thực chất đạn cầu tốc độ thấp chỉ đập vỡ được tường thành. Tuy loại pháo này vẫn như thời cổ đại nhưng cũng làm các công sự kiểu thành quách đến lúc nay lạc hậu. Tỷ lệ chiều dài nòng/cỡ nòng nay gọi là CaL hoặc L. Cấu tạo pháo bắn thẳng ngày đó rất đơn giản, chả giá pháo ngõng ngáng khối lùi gì hết, nòng-giá liên kết thành một khối đặt trên bánh, ngày nay còn gọi là "pháo giá cứng". Mỗi lần bắn, súng lùi về sau, pháo thủ lại đẩy về trước. Đạn và thuốc nhồi từ miệng nòng. Đạn bi gang dùng để công thành, sau trận đánh, khi đã chiếm được thành, người ta đi nhặt các viên đạn này dùng lại. Đạn ria đặt trong các hộp, nhồi cả hộp vào nòng, đạn ria là các mảnh gang sát thương.

Thế kỷ 19 đánh dấu việc dùng nòng gang, thép thay thế cho nòng đồng và mồi lửa hạt nổ thay thế dần cho mồi lửa ngòi châm, mồi lửa đá lửa. Súng vẫn được sản xuất thủ công, đơn chiếc và dùng thuốc nổ đen.

Công Thành Pháo
Những khẩu Đại bác bắn đạn xuyên lớn nhất được gọi là Công Thành Pháo Siege, những khẩu pháo công thành lớn nhất thời cổ do Ấn Độ và Thổ Nhĩ Kỳ làm, nay vẫn còn. Thuận lợi của nguyên liệu Trung Á sau này thúc đẩy châu Âu hoàn thiện súng.

Dã pháo, pháo bãi, trường pháo, nhân pháo.
Cuối Thế kỷ 18 đầu Thế kỷ 19, xuất hiện Dã Pháo field-gun, được dùng nhiều trong các cuộc chiến lớn như chiến tranh Lập Quốc Mỹ và chiến tranh của Napoleon. Dã pháo là loại pháo bắn đạn ria hay trái phá sát thương. Mục tiêu nhiệm vụ là pháo phải di chuyển theo bộ binh và thực hiện những yêu cầu của bộ binh, thường là bắn bộ binh địch và nhà cửa không kiên cố.

Pháo thường nhỏ gọn, dễ dàng được người kéo, dễ xoay hướng, không cần bắn xa. Tuy nhiên, các dã pháo đầu tiên vẫn là pháo giá cứng. Do yêu cầu như vây nên pháo tường có tầm rất gần-nòng ngắn, ngược hẳn với dã pháo hiện tại.

Dã pháo là gọi tắt của pháo dã chiến. Cũng được gọi là pháo hỗ trợ. Nhân pháo vì di chuyển bằng người.

Hải pháo Paixhans

Hồi Nội chiến Mỹ, xuất hiện các pháo trung gian giữa thần công thời cổ và pháo hiện đại. Đây là các pháo đặt ở mũi tuần dương hạm, còn gọi là "hải pháo". Chúng có ngõng ngáng tầm hướng, có nòng xoắn, khóa nòng xoay ren. Nhưng vì chưa có thuốc nổ chậm, dùng thuốc nổ đen nên nòng rất dày, đạn cỡ nhỏ, trông khẩu súng ngắn tũn gù lưng rất xấu. Kết cấu này phát triển thành cỗ máy chiến đấu dùng súng thay thế các tuần dương hạm cổ, đó là các tàu thiết giáp.

Hải pháo gắn liền với tên tuổi Henri-Joseph Paixhans người Pháp. Ông đã tìm ra phương pháp sử dụng tối đa thuốc nổ đen trong liều phóng và trái phá để không còn sợ nổ trước như howitzer. Thử nghiệm đầu tiên năm 1824, đến năm 1840, có đơn đặt hàng đầu tiên súng nòng nặng 5 tấn. Nga là nước đầu tiên sử dụng Hải Pháo trong chiến tranh trên Biển Đen với Thổ. Trong thập niên 1840, các nước lớn Pháp, Anh, Mỹ đã đặt hàng hải pháo này theo Nga. Cùng với việc đặt trên tàu, hải pháo cũng được đặt trên các giá quay chỉnh được tầm hướng, nhưng không lùi, dùng bắn đạn hải quân, đặt trong những pháo đài dùng chống tàu. Hải pháo thừa kế "tên pháo cố định" thời cổ.

Nội chiến Mỹ đem đến cơ hội hiện đại hóa hải pháo và pháo nói chung. Các tàu quân Nam (Hiệp ước, CSS) dùng hải pháo lạc hậu hơn, tàu có giá pháo nhưng chỉ thay đổi được tầm ngắm và vẫn nạp đạn trước, không hoàn thiện giáp và tháp pháo các tàu bọc thép. Cuối thế kỷ 19 khóa nòng đã phổ biến.

Sơn pháo, súc pháo.
Lúc đó cơ giới còn yếu, nên có sơn pháo, đấy là một pháo hạng nhẹ, nòng rất ngắn và mỏng, đặt trên giá pháo nhẹ có các bánh xe to để dễ kéo trên núi (L rất thấp, chỉ 10-20, gần như súng cối). Sơn pháo và hải pháo lúc đó thường áp dụng kỹ thuật bắn trực tiếp như pháo bắn thẳng ngày nay, tầm rất gần. Sơn pháo nhiều nơi còn gọi là pháo dã chiến, thừa kế tên "field gun"=dã pháo cổ, chỉ khác người kéo và bò kéo.

Sau Thế chiến thứ hai hình thành súng hiện đại.

Tham khảo


title: Vòng quanh thế giới trong 80 ngày

text:
Vòng quanh thế giới trong 80 ngày (tiếng Pháp: Le Tour du monde en quatre-vingts jours) là một tiểu thuyết phiêu lưu cổ điển của nhà văn Pháp Jules Verne, xuất bản lần đầu tiên năm 1873. Trong truyện, Phileas Fogg ở Luân Đôn và tùy tùng người Pháp vừa thuê tên là Passepartout cố gắng đi vòng quanh thế giới trong 80 ngày để đạt giải thưởng 20.000 bảng Anh do bạn của ông tại Câu lạc bộ Cải cách đưa ra.

Nhân vật và tính cách
 Phileas Fogg: điềm tĩnh, thông minh, có nguyên tắc
 Người tùy tùng Jean Passepartout (có bản dịch cho là Vạn Năng): chính trực, dũng cảm, tốt bụng
 Phu nhân Auoda, vợ Phileas Fogg sau này: dịu dàng, quý phái, thông minh
 Thanh tra Fix: đa nghi, giàu trách nhiệm
 Thiếu tướng Francis
 Ông chủ gánh xiếc Batulcar
 Đại tá Proctor
 Vị chỉ huy ở doanh trại quân đội
 Thuyền trưởng Speedy
 Những người bạn chơi bài của Phileas Fogg ở Câu lạc bộ Cải Cách

Hoàn cảnh ra đời
Sau chiến tranh giữa quyền xâm chiếm của nước Anh vào nước Pháp vào Waterloo năm 1815, nước Pháp đang lâm vào cuộc khủng hoảng nghiêm trọng về quyền độc lập và phát triển Cuộc cải cách "Xây dựng nền Cộng hòa cho đất nước" từ những năm 1820-1875. Sau khi thực dân Anh xin rút khỏi Khải Hoàn Môn, Tháp Elise, ... ; nước Pháp đã xây dựng cải cách về nền Cộng hòa mới. Nhà văn Pháp, ông Jules Verne đã sáng tác chính tác phẩm này bằng hình ảnh thực kì mới, hiện tượng thiên nhiên, ... và vẻ đẹp của bức tranh chất phác của người dân thủ đô Paris êm đềm này.

Nội dung
Câu chuyện bắt đầu ở Luân Đôn vào ngày 2 tháng 10 năm 1872. Phileas Fogg là một người đàn ông giàu có, cô độc, chưa lập gia đình với nhiều thói quen bình thường. Nguồn gốc của tài sản của ông ta không ai biết và ông sống khá khiêm tốn. Ông đã sa thải người tùy tùng trước đây, James Forster, vì đem đến nước cạo râu lạnh hơn 2 độ so với thường lệ và loại một nhân viên cũ của ông vì đưa một bữa sáng trễ hơn ngày thường 1 phút. Ông thuê người tùy tùng mới tên là Passepartout, một người Pháp khoảng 30 tuổi.

Sau đó, trong ngày tại Câu lạc bộ Cải cách, ông tham gia vào một cuộc tranh cãi về một bài báo trên tờ nhật báo The Daily Telegraph, nói rằng với việc mở ra một đoạn đường sắt ở Ấn Độ mới, bây giờ người ta có thể đi vòng quanh thế giới trong 80 ngày.

Hành trình đề nghị

Hành trình này đã không tính đến những tình huống thực tế như rắc rối khi đi tìm phương tiện di chuyển, nhưng Fogg chắc chắn rằng với đầu óc tính toán siêu phàm của ông, ông có thể làm được điều đó. Ông chấp nhận một cuộc đánh cược trị giá £20.000 với các thành viên trong câu lạc bộ, rằng ông sẽ đi vòng quanh thế giới trong 80 ngày. Cùng với người tùy tùng Passepartout, ông rời London bằng tàu hỏa vào 8 giờ 45 tối ngày 2 tháng 10 năm 1872, và hẹn sẽ quay trở lại Câu lạc bộ Cải cách 80 ngày sau đó, ngày 21 tháng 12. Ông đã gặp những rắc rối như thanh tra Fix hay soi mói, đại tá Proctor, chủ tàu Speedy, bị người bản địa tấn công, bị ra trước tòa án, vào ngục, con tàu Tankadere gặp bão, người giúp việc Passepartout bị chuốc rượu say nhưng cuối cùng ông đã vượt qua với lòng dũng cảm, kiên cường, bình thản trước khó khăn.

Ý nghĩa
Vòng quanh thế giới trong tám mươi ngày được viết trong thời kỳ khó khăn của cả nước pháp Pháp và bản thân tác giả. Đó là thời kỳ Chiến tranh Pháp-Phổ (1870–1871), khi ấy Verne được giao nhiệm vụ làm lính tuần duyên; ông đang gặp khó khăn về tài chính (các tác phẩm trước đây của anh ấy không được trả tiền bản quyền); cha của ông vừa qua đời.

Những đổi mới công nghệ của thế kỷ 19 đã mở ra khả năng đi vòng quanh thế giới nhanh chóng, và viễn cảnh đó đã mê hoặc Verne và độc giả của ông. Đặc biệt, ba đột phá về công nghệ đã xảy ra vào giai đoạn 1869–1870, khiến cho người ta có thể thực hiện được một chuyến du lịch vòng quanh thế giới đó là hoàn thành tuyến đường sắt xuyên lục địa đầu tiên ở Mỹ (1869), mở cửa Kênh đào Suez (1869) , và sự liên kết của các tuyến đường sắt Ấn Độ xuyên tiểu lục địa (1870). Đó là một dấu ấn đáng chú ý vào cuối thời đại khám phá và bắt đầu thời đại du lịch toàn cầu khiến cho việc đi lại hoàn toàn có thể được tận hưởng một cách tương đối thoải mái và an toàn. Nó khơi dậy trí tưởng tượng rằng bất cứ ai cũng có thể ngồi xuống, lên lịch trình, mua vé và đi du lịch vòng quanh thế giới, một kỳ tích trước đây chỉ dành cho những nhà thám hiểm anh hùng và gan dạ nhất.

Câu chuyện bắt đầu được đăng nhiều kỳ trên Le Temps vào ngày 6 tháng 11 năm 1872 và xuất bản thành nhiều phần trong 45 ngày tiếp theo, với thời gian kết thúc để đồng nhất cùng thời hạn ngày 21 tháng 12 của Fogg với thế giới thực. Chương 35 xuất hiện vào ngày 20 tháng 12; Ngày 21 tháng 12, ngày mà Fogg dự kiến sẽ xuất hiện trở lại London, không đăng chuyện mà đến hôm sau, vào ngày 22 tháng 12, hai chương cuối đã đăng về thành công của nhân vật Fogg. Khi truyện được xuất bản nhiều kỳ lần đầu tiên, một số độc giả tin rằng cuộc hành trình đang thực sự diễn ra và đã có những vụ cá cược, và một số công ty đường sắt và công ty vận chuyển tàu đã tác động Vern để được xuất hiện trong cuốn sách. Không rõ liệu Verne đồng ý yêu cầu của họ hay không, nhưng những mô tả về một số tuyến đường sắt và vận tải biển khiến một số người nghi ngờ rằng ông đã bị ảnh hưởng.

Liên quan đến cuộc đảo chính cuối cùng, Fogg đã nghĩ rằng nó diễn ra muộn hơn một ngày so với thực tế bởi vì ông đã quên rằng trong chuyến hành trình của mình, cứ đi qua 15 kinh độ thì thời gian cộng thêm 1 giờ. Tại thời điểm xuất bản và cho đến năm 1884, chưa có khái niệm đường đổi ngày quốc tế. Nếu có thì Fogg đã được biết về sự thay đổi ngày khi ông đến đường đổi ngày. Tuy nhiên, sai lầm của Fogg sẽ không có khả năng xảy ra trong thế giới thực bởi vì thời gian thực tế có thể dễ dàng nhận thấy được. Vương quốc Anh, Ấn Độ và Hoa Kỳ có cùng lịch chỉ khác nhau về các giờ địa phương. Khi đến San Francisco, Fogg sẽ nhận thấy rằng ngày địa phương sớm hơn một ngày so với nhật ký hành trình của mình. Do đó, chắc chắn Fogg sẽ thấy ngày khởi hành của chuyến tàu xuyên lục địa ở San Francisco và của tàu hơi nước Trung Quốc ở New York sớm hơn một ngày so với nhật trình. Ngoài ra, để không nhật thấy sai lệch về thời gian, Fogg cũng phải không được đọc báo. Bên cạnh đó, trong Who Betrays Elizabeth Bennet?, John Sutherland chỉ ra rằng Fogg và cộng sự sẽ phải "điếc, câm và mù" để không nhận thấy đường phố nhộn nhịp như thế nào vào "Chủ nhật" rõ ràng, khi mà Sunday Observance Act 1780 (Đạo luật Tuân thủ Chủ nhật 1780) vẫn còn đang có hiệu lực.

Chuyển thể

Phim
 Tám mươi ngày vòng quanh thế giới (phim 1956)
 Tám mươi ngày vòng quanh thế giới (phim 1988)
 Tám mươi ngày vòng quanh thế giới (phim 2004)

Phim
 Tám mươi ngày vòng quanh thế giới (phim 1956)
 Tám mươi ngày vòng quanh thế giới (phim 1988)
 Tám mươi ngày vòng quanh thế giới (phim 2004)

Truyền hình

Hoạt hình

Các bản dịch tiếng Việt
 Vòng quanh thế giới 80 ngày, Hà Mai Anh dịch, Sài Gòn, Nhà xuất bản Sống Mới, 1957
 Vòng quanh thế giới trong 80 ngày, Duy Lập dịch, Nhà xuất bản Văn Học
 80 ngày vòng quanh thế giới, Phương Nhung dịch, Nhà xuất bản Mĩ Thuật

Chú thích

Liên kết ngoài

 Văn bản gốc 1873  (câu chuyện bằng tiếng Pháp)

Tiểu thuyết của Jules Verne
Tiểu thuyết phiêu lưu
Hoa Kỳ trong các tác phẩm giả tưởng
Tiểu thuyết năm 1873
Tiểu thuyết được chuyển thể thành video game


title: Adalia decempunctata

text:
Adalia decempunctata là một loài bọ cánh cứng trong họ Coccinellidae. Loài này đặc trưng bở 10 đốm trên lưng.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

D
Bọ cánh cứng châu Âu
Động vật được mô tả năm 1758
Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên


title: Hoplitis enslini

text:
Hoplitis enslini là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Alfken mô tả khoa học năm 1935.

Chú thích

Tham khảo

Hoplitis
Động vật được mô tả năm 1935


title: Gunungiella spila

text:
Gunungiella spila là một loài Trichoptera thuộc họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Gunungiella


title: Anthophora orophila

text:
Anthophora orophila là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1910.

Chú thích

Tham khảo

Anthophora
Động vật được mô tả năm 1910


title: Epeolus tibetanus

text:
Epeolus tibetanus là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Meade-Waldo mô tả khoa học năm 1913.

Chú thích

Tham khảo

Epeolus
Động vật được mô tả năm 1913


title: Aldingen

text:
Aldingen là một đô thị ở bang Baden-Württemberg thuộc nước Đức. Đô thị này có diện tích 22,17 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 7594 người. Thị xã thuộc huyện Tuttlingen, nằm giữa Stuttgart và hồ Constance. Aldingen toạ lạc ở chân núi Swabian Alb bên sông Prim.

Berchtold Haller, sinh ra ở Aldingen. David G. Jüngling, người sáng lập hãng bia Yuengling ở Pennsylvania, đã sinh sống ở Aldingen trước khi di cư đến Hoa Kỳ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng của Aldingen


title: Lasioglossum onocephalum

text:
Lasioglossum onocephalum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Ebmer mô tả khoa học năm 1996.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1996


title: Gentianella gracilis

text:
Gentianella gracilis là một loài thực vật thuộc họ Gentianaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao.

Chú thích

Tham khảo
 Montúfar, R. & Pitman, N. 2004. Gentianella gracilis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

gracilis
Thực vật đặc hữu Ecuador


title: Junonia natalica

text:
Junonia natalica là một loài bướm ngày thuộc họ Nymphalidae. Nó được tìm thấy ở Afrotropic ecozone.

Sải cánh dài 45–50 mm đối với con đực và 48–55 mm đối với con cái.

Ấu trùng ăn Asystasia gangetica và Phaulopsis imbricata.

Chú thích

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1860
Junonia


title: Alberic

text:
Alberic là một đô thị ở comarca Ribera Alta cộng đồng Valencia, Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích 26,96 km², dân số thời điểm năm 2006 là 10.234 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Website 2.0 about Alberique

Đô thị ở Valencia
Ribera Alta
Khu dân cư ở tỉnh Valencia


title: Megapenthes automolus

text:
Megapenthes automolus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1859.

Chú thích

Tham khảo

Megapenthes


title: Liên Khê, Khoái Châu

text:
Liên Khê là một xã thuộc huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên, Việt Nam.

Địa lý
Xã Liên Khê nằm phía tây huyện Khoái Châu, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Bình Kiều
Phía đông nam giáp xã Phùng Hưng
Phía tây giáp xã Đông Ninh
Phía tây nam giáp xã Đại Tập và xã Chí Tân
Phía bắc giáp xã Đông Kết.

Xã Liên Khê có diện tích 5,12 km², dân số năm 2019 là 5.741 người, mật độ dân số đạt 1.121 người/km².

Hành chính
Xã Liên Khê được chia thành 5 thôn: Bối Khê, Cẩm Khê, Kênh Thượng, Kênh Hạ, Cẩm Bối.

Lịch sử
Trước đây, Liên Khê là một xã thuộc huyện Châu Giang cũ.

Ngày 24 tháng 7 năm 1999, Chính phủ ban hành Nghị định số 60/1999/NĐ-CP về việc chuyển xã Liên Khê thuộc huyện Châu Giang cũ chuyển về huyện Khoái Châu mới tái lập quản lý.

Chú thích

Tham khảo


title: Xylocopa viridigastra

text:
Xylocopa viridigastra là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Lepeletier mô tả khoa học năm 1841.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ong bầu
Động vật được mô tả năm 1841


title: Gibberula punctilum

text:
Gibberula punctilum là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Marginellidae, sometimes instead placed trong họ Cystiscidae.

Phân bố
Đây là loài đặc hữu của São Tomé và Príncipe.

Chú thích

Tham khảo

Gibberula
Động vật được mô tả năm 1987
Động vật đặc hữu São Tomé và Príncipe


title: Tích phân bội

text:
Tích phân bội là một loại tích phân xác định được mở rộng cho các hàm có nhiều hơn một biến thực, ví dụ, ƒ(x, y) hoặc ƒ(x, y, z). Các tích phân của một hàm hai biến trên một vùng trong không gian ℝ2 được gọi là tích phân kép, và tích phân của hàm ba biến trên một miền của R3 được gọi là tích phân bội ba.

Giới thiệu
Tích phân xác định của một hàm số dương có 1 biến là một diện tích nằm giữa đồ thị của hàm số đó và trục x, tích phân kép của một hàm số dương 2 biến là thể tích được xác định bởi bề mặt tạo ra bởi hàm số đó (mặt phẳng trong tọa độ 3 chiều z = ƒ(x, y)) và mặt phẳng chứa tập xác định của nó. (Cùng một thể tích có thể thu được thông qua tích phân bội ba—tích phân của một hàm ba biến—của hàm liên tụcf(x, y, z) = 1 trong những miền nói trên giữa bề mặt và mặt phẳng.) Nếu có nhiều biến hơn thì phép tính tích phân sẽ tạo ra các siêu thể tích của các hàm đa chiều.

Tích phân của một hàm n biến: f(x1, x2,..., xn) trên một tập xác định D thường được biểu diễn bằng nhiều ký hiệu tích phân lồng nhau và được tính theo tứ tự từ trong ra ngoài (từ phải sang trái). Miền tích phân hoặc được biểu diễn dạng ký hiệu đối với từng dấu tích phân, hoặc được viết ngắn gọn bằng một biến phía trên của ký hiệu tích phân tận cùng bên phải:

Vì khái niệm nguyên hàm chỉ được xác định đối với các hàm số có một biến thực, nên định nghĩa thông thường của tích phân bất định không mở rộng cho tích phân nhiều biến.

Định nghĩa
Cho n > 1, tập xác định T gồm n đoạn nửa mở được định nghĩa là:

Chia mỗi đoạn [aj, bj) thành một tập Ij các khoảng nhỏ không trùng nhau ijα, trong đó các khoảng nhỏ này đóng bên trái và mở bên phải.

Sau đó, một tập hợp phần tử hữu hạn C được xác lập

là một tập con của T; trong đó Ck là các phần không trùng nhau và tập hợp của chúng là T.

Cho một hàm f: T → R xác định trên T, trong đó tập con C của T được xác định như trên, như vậy C là một tập có m phần tử Cm và

Chúng ta có thể tính gần đúng thể tích tổng thứ n-chiều được giới hạn bên dưới bởi T và bên trên bởi f theo tổng Riemann:

với Pk là điểm ở Ck và m(Ck) là tích của số đoạn Ck.

Đường kính của một đoạn con Ck là chiều dài lớn nhất trong các khoảng mà tích Descartes bằng Ck. Đường kính của một phân vùng cho trước T được định nghĩa là đường kính lớn nhất của các đoạn con trong phân vùng đó. Bằng trực giác, khi đường kính của phân vùng C được giới hạn càng ngày càng nhỏ, số lượng các đoạn con m càng lớn, và số đo m(Ck) của mỗi đoạn con lại càng nhỏ. Hàm f được gọi là khả tích Riemann của f trên T nếu tồn tại giới hạn

, khi giới hạn tiếp nhận tất cả các phân vùng có thể có của T với đường kính tối đa là δ.

Nếu f khả tích Riemann thì S được gọi là tích phân Riemann của f trên T và được ký hiệu là

Có thể viết ngắn gọn là

với x là số biến (x1,... xn) và dnx là vi phân thể tích n-chiều.

Tích phân Riemann của một hàm được xác định trên một tập n-chiều bị chặn tùy ý mà có thể được định nghĩa bằng cách mở rộng hàm đó thành một hàm được xác định trên một đoạn nửa mở có giá trị là zero bên ngoài miền của hàm ban đầu. Thì tích phân của hàm ban đầu trên miền gốc được xác định là tích phân của hàm mở rộng trên miền chữ nhật của nó, nếu nó tồn tại.

Trong phần tiếp theo tích phân Riemann trong không gian n-chiều sẽ được gọi tích phân bội.

Tính chất
Tích phân bội có nhiều tính chất chung với các tích phân của các hàm một biến (tuyến tính, giao hoán, đơn điệu, vv.). Một tính chất quan trọng của tích phân bội là giá trị của một tích phân độc lập với thứ tự của các hàm lấy tích phân dưới những điều kiện nhất định. Tính chất phổ biến này được gọi là định lý Fubini.

Các trường hợp đặc biệt
Trong trường hợp T ⊆ R2, tích phân

là tích phân kép của f trên T, và nếu T ⊆ R3 thì tích phân

là tích phân bội ba của f trên T.

Theo quy ước, tích phân kép có hai dấu tích phân, và tích phân bội ba có ba dấu; đây là một quy ước ký hiệu cực kỳ tiện lợi khi tính toán một tích phân bội như là tính một tích phân được lặp, mà sẽ được chứng minh sau trong bài viết này.

Các phương pháp lấy tích phân
Trong hầu hết các trường hợp việc giải các bài toán liên quan đến tích phân bội bao gồm việc tìm kiếm một cách để giảm tích phân bội thành một tích phân lặp, một loạt các tích phân một biến, từng cái được giải quyết một cách trực tiếp. Đối với các hàm số liên tục, điều này được chứng minh bằng định lý Fubini. Đôi khi, có thể thu được kết quả lấy tích phân bằng cách kiểm tra trực tiếp mà không cần tính toán.

Sau đây là một số phương pháp đơn giản lấy tích phân:

Lấy tích phân các hàm liên tục
Khi hàm lấy tích phân là một hàm hằng c, tích phân bằng với tích của c và các số đo các miền của cách lấy tích phân. Nếu c = 1 và miền là một tiểu vùng của R2, tích phân cho diện tích của vùng, trong khi nếu miền là một tiểu vùng của R3, tích phân cho thể tích của vùng.Ví dụ: Đặt f(x, y) = 2 vàtrong trường hợp,từ định nghĩa ta có:

Sử dụng tính đối xứng
Khi miền của phép lấy tích phân đối xứng về nguồn gốc với ít nhất một trong các biến lấy tích phân và hàm lấy tích phân là hàm lẻ liên quan đến biến này, tích phân bằng không, bởi vì tích phân trong hai nửa của các miền có giá trị tuyệt đối như nhau nhưng trái dấu. Khi hàm lấy tích phân là hàm chẵn đối với biến này, tích phân bằng hai lần tích phân trên một nửa miền, bởi vì tích phân trên hai phần của miền đều bằng nhau.Ví dụ 1: Cho  có tích phân trên miềnmột hình tròn với bán kính 1 có tâm tại gốc bao luôn biên.Sử dụng tính chất tuyến tính, tích phân có thể phân tích thành ba phần:Hàm  là hàm lẻ trong biến  và hình tròn  đối xứng với trục y, do đó giá trị của tích phân đầu là 0. Tương tự, hàm 3y3 là hàm lẻ của y, và T đối xứng với trục x, và do đó tích phân thứ ba sẽ ảnh hưởng đến kết quả cuối cùng. Do đó, tích phân gốc bằng diện tích của hình tròn nhân 5, hay 5π.Ví dụ 2: Cho f(x, y, z) = x exp(y2 + z2) và vùng tích phân là hình cầu bán kính 2 với tâm tại gốc,"Khối cầu" đối xứng về cả ba trục, nhưng ta chỉ cần để lấy tích phân trên trục x để chứng minh rằng tích phân bằng 0, vì hàm đã cho là hàm lẻ của biến đó.

Các miền thông thường trên R2
Xem thêm: Thứ tự lấy tích phânPhương pháp này được áp dụng cho bất kỳ miền D mà:
 phép chiếu của D vào một trong hai trục x hoặc y có biên là 2 giá trị a và b
 bất kỳ đường thẳng nào vuông góc với trục này mà đi qua hai giá trị giao với miền trong một khoảng mà các điểm cuối được cho bởi đồ thị của hai hàm, α và β.
Trong tất cả các trường hợp, hàm được tính tích phân phải liên tục trên miền.

Trục x
Nếu miền D bình thường với trục x, và f: D → R là một hàm liên tục; thì α(x) và β(x) (được xác định trên đoạn [a, b]) là hai hàm số xác định D. Khi đó:

Trục y
Nếu miền D bình thường với trục y, và f: D → R là một hàm liên tục; thì α(y) và β(y) (được xác định trên đoạn [a, b]) là hai hàm số xác định D. Khi đó:

Ví dụ

Cho miền (Xin xem ảnh trong phần ví dụ):

Tính

Miền này bình thường với cả trục x và y. Để áp dụng các công thức bắt buộc phải tìm ra các hàm xác định D và các khoảng trên đó đều các hàm này xác định. Trong trường hợp này, hai hàm số này là:

lúc này khoảng được cho bởi các giao điểm của các hàm với đường thẳng x = 0, từ đó [a, b] = [0, 1] là khoảng cần tìm (bình thường ta chọn trục x để hình dung tốt hơn).

Bây giờ có thể áp dụng công thức:

(Lúc đầu tích phân thứ hai được tính bằng cách coi x là hằng số). Các hoạt động còn lại bao gồm việc áp dụng các kỹ thuật cơ bản để lấy tích phân:

Nếu chọn chuẩn tắc với trục y, ta có thể tính

và đạt được cùng 1 kết quả.

Các miền chuẩn tắc trên R3
Việc mở rộng các công thức tích phân bội ba cần được rõ ràng:

nếu T là một miền tiêu chuẩn với mặt phẳng xy và được xác định bởi các hàm α(x, y) và β(x, y), thì

(Định nghĩa này tương tự cho năm trường hợp chuẩn hoá khác trên R3).

Đổi biến
Các giới hạn của phép lấy tích phân thường không dễ thay đổi được (mà không chuẩn tắc hoặc với công thức phức tạp để tính tích phân). Đổi biến là viết lại tích phân một miền "thuận tiện" hơn, tích phân có thể được mô tả theo công thức đơn giản hơn. Để làm như vậy, hàm số phải được điều chỉnh cho tọa độ mới.Ví dụ 1a: Cho hàm ; nếu đặt  thì  ta có hàm mới
 Tương tự cho miền vì nó bị giới hạn bởi các biến gốc mà đã được biến đổi (x và y trong ví dụ).
 các vi phân dx và dy chuyển đổi qua giá trị tuyệt đối của định thức ma trận Jacobian chứa các đạo hàm riêng của những biến đổi liên quan đến biến mới (ví dụ như chuyển đổi vi phân trong tọa độ cực).
Tồn tại ba "loại" cách đổi biến chính (một cách trong R2, hai cách trong R3); tuy nhiên, phép thế tổng quát hơn có thể thực hiện bằng cách sử dụng cùng một nguyên tắc.

Toạ độ cực

Trong R2 nếu miền có đối xứng tâm và hàm có một số tính chất đặc biệt mà ta có thể áp dụng việc chuyển đổi thành toạ độ cực (xem ví dụ trong hình) nghĩa là các điểm chung P(x, y) trong tọa độ Descartes chuyển sang các điểm tương ứng trong tọa độ cực. Điều đó cho phép thay đổi hình dạng miền và đơn giản hóa các phép toán.

Mối quan hệ căn bản để thực hiện phép chuyển đổi như sau:

Ví dụ 2a: Hàm , áp dụng phép biến đổi ta được:Ví dụ 2b. Hàm , trong trường hợp này ta có:bằng cách sử dụng đồng nhất thức lượng giác Pythagore (rất hữu ích để đơn giản hóa phép toán này).Việc chuyển đổi miền được thực hiện bằng cách xác định chiều dài lớn nhất của bán kính và độ phương vị của các góc được mô tả để tìm khoảng ρ, φ từ x, y.

Ví dụ 2c. Miền , đó là một đường tròn bán kính 2; hiển nhiên rằng các góc bị phủ là góc tròn, do đó φ thay đổi từ 0 đến 2π, trong khi bán kính dao động từ 0 đến 2.Ví dụ 2d. Miền  đó là chóp tròn trong nửa mặt phẳng y dương (xin xem hình ảnh trong ví dụ); φ mô tả một góc mặt phẳng trong khi ρ thay đổi từ 2 đến 3. Do đó miền được biến đổi sẽ là hình chữ nhật sau:Định thức Jacobian của phép biến đổi đó như sau:mà có được chính bằng cách chèn các đạo hàm riêng của , trong cột đầu tiên cho  và trong cột thứ hai cho , do đó vi phân trong phép biến đổi này trở thành .Khi các hàm số được biến đổi và miền được đánh giá, có thể xác định công thức đổi biến trong tọa độ cực: có giá trị trong khoảng  trong khi , một số đo của chiều dài, chỉ có thể có có giá trị dương.Ví dụ 2e. Cho hàm và miền giống như Ví dụ 2d. Từ các phân tích trước đó của D chúng ta biết được các khoảng ρ (từ 2 lên 3) và φ (từ 0 đến π). Bây giờ hãy thay đổi các hàm:cuối cùng áp dụng công thức tích phânVì các khoảng đã được biết, ta được:

Tọa độ hình trụ

Tọa độ cầu

Ví dụ

Tích phân kép

Tính thể tích

Tích phân bội suy rộng

Tích phân bội và tích phân lặp

Một số ứng dụng thực tế

Xem thêm

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Mathematical Assistant on Web online evaluation of double integrals in Cartesian coordinates và polar coordinates (includes intermediate steps in the solution, powered by Maxima (software))

Tích phân
Giải tích nhiều biến

de:Integralrechnung#Mehrdimensionale Integration


title: Ếch zaparo

text:
Ếch zaparo, tên khoa học Allobates zaparo, là một loài ếch thuộc họ Aromobatidae. Loài này có ở Ecuador và Peru.

Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông ngòi.

Chú thích

Tham khảo
 Monteza, J.I., Coloma, L.A., Ron, S., Jungfer, K.-H., Angulo, A. & Cisneros-Heredia, D. 2004. Allobates zaparo. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Z
Động vật lưỡng cư Ecuador
Động vật lưỡng cư Peru


title: Norderstapel

text:
Norderstapel () là một đô thị thuộc huyện Schleswig-Flensburg, bang Schleswig-Holstein, Đức.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Schleswig-Flensburg


title: 17764 Schatzman

text:
17764 Schatzman (1998 ES1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 2 tháng 3 năm 1998 bởi Khảo sát tiểu hành tinh OCA-DLR ở Caussols.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 17764 Schatzman

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Thới Sơn (định hướng)

text:
Thới Sơn có thể là một trong số các địa danh Việt Nam sau:

 Phường Thới Sơn, thị xã Tịnh Biên, tỉnh An Giang
 Xã Thới Sơn, thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang


title: Valdidentro

text:
Valdidentro là một đô thị ở tỉnh Sondrio trong vùng Lombardia của Italia, có vị trí khoảng 140 km về phía đông bắc của Milano và khoảng 50 km về phía đông bắc của Sondrio, ở biên giới với Thụy Sĩ. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 3.975 người và diện tích là 244,2 km².

Đô thị Valdidentro có các frazioni (các đơn vị cấp dưới, chủ yếu là các làng) Premadio, Pedenosso, Isolaccia, và Semogo.

Valdidentro giáp các đô thị: Bormio, Grosio, Livigno, Müstair (Thụy Sĩ), Poschiavo (Thụy Sĩ), Santa Maria Val Müstair (Thụy Sĩ), Tschierv (Thụy Sĩ), Valdisotto, Zernez (Thụy Sĩ).

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Sondrio
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Arnetta

text:
Arnetta là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu.

Hình ảnh

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database


title: (23464) 1989 TN15

text:
{{DISPLAYTITLE:(23464) 1989 TN15}}

(23464) 1989 TN15 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henri Debehogne ở Đài thiên văn La Silla ở Chile ngày 3 tháng 10 năm 1989.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 23001–24000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1989
Được phát hiện bởi Henri Debehogne
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Méounes-lès-Montrieux

text:
Méounes-lès-Montrieux là một xã thuộc tỉnh Var trong vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur, Pháp. Xã này có diện tích 40,92 km², dân số năm 2006 là 1762 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 275 mét trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Le site de Méounes-lès-Montrieux
 Le site de l'association 'les Monts Rieurs'
 l'Office Intercommunal de Tourisme de la Provence Verte
 Méounes-lès-Montrieux trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Meounes-les-Montrieux


title: Tri Phương (định hướng)

text:
Tri Phương có thể là một trong số các địa danh sau:

 Xã Tri Phương, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh
 Xã Tri Phương, huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng
 Xã Tri Phương, huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn


title: Anteuil

text:
Anteuil là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Doubs


title: Hướng dẫn viên du lịch

text:
Hướng dẫn viên du lịch là người sử dụng ngôn ngữ đã lựa chọn để giới thiệu và giải thích cho du khách các di sản văn hóa cũng như thiên nhiên của một vùng cụ thể được các cơ quan liên quan công nhận. Nói cách khác, hướng dẫn viên du lịch là người thực hiện các điều khoản được ký kết trong hợp đồng cung ứng dịch vụ lữ hành, giúp doanh nghiệp lữ hành thu được lợi nhuận kinh tế và giúp du khách hiểu biết thêm về điểm đến (điểm tham quan) thông qua chuyến đi và bài thuyết minh.

Yêu cầu

Điều kiện tiên quyết để hành nghề Hướng dẫn viên là phải có thẻ hướng dẫn. Theo luật du lịch, nếu hướng dẫn viên không có, không đeo hoặc cho mượn thẻ hướng dẫn trong lúc đang hành nghề thì sẽ bị phạt nặng. Thứ yếu là hướng dẫn viên phải tự trang bị cho mình một nền tảng văn hóa, kiến thức, ngoại ngữ thật vững và một bản lĩnh nghề nghiệp để sẵn sàng đối phó với bất kỳ tình huống phát sinh nào trong suốt thời gian dẫn tour . Đối với nghề nghiệp, hướng dẫn viên không được cung cấp những thông tin lệch lạc, vi phạm chính trị. Đối với du khách thì không được trễ giờ hay sai hẹn. Một quy định "bất thành văn" đối với hướng dẫn viên du lịch là không được say xe. Ngoài ra, hướng dẫn viên còn phải hiểu, biết nhiều Luật khác nhau, đặc biệt là Luật Du lịch để hướng dẫn cho du khách quốc tế thực hiện đúng luật pháp địa phương - nơi du khách đến du lịch.

Vai trò, nhiệm vụ
Hướng dẫn viên du lịch có thể là người đại diện cho chính phủ giới thiệu với du khách về văn hóa, lịch sử... của đất nước mà du khách đến tham quan. Đối với tour du lịch về lịch sử, HDV đóng một vai trò cực kỳ quan trọng trong việc tái hiện lại phần nào lịch sử thông qua bài thuyết minh, đặc biệt khi vết tích chiến tranh không còn lại nhiều. Bài thuyết minh và cách diễn đạt của HDV có ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng chương trình tour. Nói cách khác, vai trò của HDV là một trong những yếu tố quan trọng quyết định sự thành bại, sống còn đối với một chương trình du lịch, nhất là những chương trình tour về lịch sử.

Hướng dẫn viên du lịch là người có điều kiện gặp gỡ nhiều người. Nhờ có vai trò của hướng dẫn viên mà du khách có được những giây phút thoải mái và thông qua chuyến đi, hình ảnh điểm đến được du khách biết đến thông qua chuyến đi.

Chú thích

Xem thêm

Liên kết ngoài

Nghề dịch vụ và chăm sóc cá nhân


title: Hypnos monopterygius

text:
Hypnos monopterygius là một loài cá đuối điện nhỏ đặc hữu của Úc, nó phổ biến ở các vùng nước ven bờ nông hơn .. Nó là loài duy nhất trong phân họ Hypninae, họ Torpedinidae, mặc dù một số tác giả xếp nó vào trong họ của chính nó là Hypnidae. Loài này thường đạt chiều dài .

Phân bố và môi trường sống
H. monopterygius có phân bố rộng nhưng các vùng phân bố lại đứt đoạn, nó sống ở vùng nước nhiệt đới ấm thuộc Úc. Vùng phân bố phía tây kéo dài từ Vịnh Saint Vincent tại Nam Úc tới Broome tại Tây Úc, vùng phân bố phía đông từ Eden ở New South Wales tới Đảo Heron ở Queensland. Nó không sống ở Victoria hay Tasmania. Loài cá này thường sống gần đáy biển, không sâu hơn , mặc dù nó đã được ghi nhận ở độ sâu . Môi trường sống ưa thích của nó là đáy cát hay đáy bùn, gồm bãi biển, cửa sông, và vịnh, và cũng có thể sống quanh vùng nhiều đá hay rạn san hô.

Chú thích

Tham khảo

M
M
Cá Úc
Động vật được mô tả năm 1795


title: Acrocercops marmaritis

text:
Acrocercops marmaritis là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Loài này có ở México. Nó được miêu tả bởi Edward Meyrick năm 1914.

Chú thích

Tham khảo

Acrocercops


title: Beauclair

text:
Beauclair  là một xã thuộc tỉnh Meuse trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 190 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Meuse


title: Dicladispa gestroi

text:
Dicladispa gestroi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Chapuis miêu tả khoa học năm 1877.

Chú thích

Tham khảo

Dicladispa


title: (37593) 1991 UJ

text:
(37593) 1991 UJ là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Seiji Ueda và Hiroshi Kaneda ở Kushiro, Hokkaidō, Nhật Bản, ngày 18 tháng 10 năm 1991.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 37001–38000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1991
Được phát hiện bởi Hiroshi Kaneda
Được phát hiện bởi Seiji Ueda
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Dichorragia nesimachus

text:
Dichorragia nesmachus là một loài bướm thuộc họ Nymphalidae được tìm thấy ở châu Á.

Hình ảnh

Tham khảo

Dichorragia
Bướm tại Ấn Độ


title: Damloup

text:
Damloup  là một xã thuộc tỉnh Meuse trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 230 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Meuse


title: Cheumatopsyche hoasena

text:
Cheumatopsyche hoasena là một loài Trichoptera thuộc họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Cheumatopsyche


title: Tipula satirica

text:
Tipula satirica là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Australia.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Sân bay quốc tế Luxor

text:
Sân bay quốc tế Luxor  là sân bay chính tại Luxor, Ai Cập. Sân bay này cách trung tâm thành phố 6 km về phía đông.

Nhiều hãng hàng không thuê bao sử dụng sân bay này chuyên chở du khách tham quan sông Nin và thung lũng các vua.

Năm 2004, sân bay này phục vụ 1.977.568 lượt khách (giảm 3,6% so với năm 2006). Năm 2005, sân bay này đã được nâng cấp để có công suất thiết kế 8 triệu lượt khách mỗi năm.

Sân bay này có 48 quầy làm thủ tục, 8 cửa, 5 băng truyền hành lý, một bưu điện, mộ ngân hàng, một phòng ngoại hối, nhà hàng, cửa hàng miễn tuến, cửa hàng dược…

Các hãng hàng không và các tuyến điểm

Aigle Azur (Paris-Orly, Paris-Charles de Gaulle, Toulouse, Marseille)
Air Arabia (Sharjah)
Air Austral (Paris-Charles de Gaulle)
Alexandria Airlines (Alexandria, Kuwait)
AMC Airlines (various domestic and international charter services)
Austrian Airlines (Vienna)
Edelweiss Air (Zurich)
EgyptAir (Aswan, Barcelona, Brussels, Cairo, Frankfurt, Hurghada, Jeddah, Kuwait, London-Heathrow, Madrid, Milan-Malpensa, Paris Orly, Rome-Fiumicino, Sharm El Sheikh, Vienna)
EgyptAir Express (Cairo) và (Alexandria, Sharm El Sheikh)
Jazeera Airways (Kuwait)
Kuwait Airways (Kuwait)
Luxair (Luxembourg)
Luxor Air (Baku, Istanbul)
Qatar Airways (Doha)
Thomas Cook Airlines (Birmingham, London-Gatwick, Manchester)
Thomsonfly (Birmingham, London-Gatwick, Manchester)
transavia.com (Amsterdam, Paris-Orly)
TUIfly (Nuremberg, Stuttgart)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sân bay Ai Cập
Luxor


title: Hibarette

text:
Hibarette là một xã thuộc tỉnh Hautes-Pyrénées trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 225 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Hautes-Pyrénées


title: Lý Nhân Nghĩa

text:
Lý Nhân Nghĩa (chữ Hán: 李仁義 ?-?) là một đại thần nhà Lý trong lịch sử Việt Nam. Ông có công phò tá Thái tử Lý Phật Mã (Lý Thái Tông) lên ngôi, trấn áp loạn tam vương.

Tiểu sử

Đi sứ
Lý Nhân Nghĩa không rõ quê quán. Khi nhà Lý mới thành lập, ông giữ chức Viên ngoại lang. Tháng 4 năm Tân Hợi (1011), Lý Nhân Nghĩa cùng Đào Khánh Văn được vua Lý Thái Tổ cử làm sứ giả sang nước Tống để đáp lễ. Trong chuyến đi này, Đào Khánh Văn trốn ở lại Tống.

Tham gia dẹp loạn ba vương
Ngày 1 tháng 3 năm Mậu Thìn (1028), Lý Thái Tổ mất. Triều thần đến cung Long Đức đón Thái tử Lý Phật Mã lên ngôi. Ba hoàng thân là Đông Chinh vương, Dực Thánh vương, Vũ Đức vương kéo quân vây kinh thành Thăng Long, định làm binh biến bắt đánh úp Thái tử.

Bấy giờ Thái tử Lý Phật Mã nghĩ đến tình thân, có chút chần chừ không quyết, muốn thuyết phục ba vương tự rút quân. Lý Nhân Nghĩa phải ba lần thuyết phục:

Tuy nhiên, Thái tử Lý Phật Mã sau đó vẫn không quyết, khi quân ba vương đánh vào thì Thái tử mới giao quyền cho các đại thần. Lý Nhân Nghĩa cùng các quan viên bèn lạy rằng:

Sau đó các quan dẫn dắt các vệ sĩ ra chống cự. Binh lực giữa quân Thái tử và ba vương chênh lệch lớn, một đối với một trăm. Vũ vệ tướng quân Lê Phụng Hiểu bèn đuổi theo chém chết Vũ Đức vương. Quân ba vương trông thấy sợ hãi bỏ chạy. Dực Thánh vương và Đông Chinh vương cũng phải chạy trốn. Việt sử lược thì ghi rằng: Vua sai Nguyễn (Lý) Nhân Nghĩa ra đánh, quân tam phủ bị bại. Vũ Đức vương bị Lê Phụng Hiểu giết.

Lưu thủ Kinh sư
Sau loạn ba vương, Thái tử Lý Phật Mã lên ngôi vua, tức Lý Thái Tông. Sau đó Thái Tông thu hàng Đông Chinh vương và Dực Thánh vương. Khai Quốc vương khi đó lại có ý định tự lập, Thái Tông thân chinh đi đánh, cho Lý Nhân Nghĩa giữ Kinh đô Thăng Long. Khai Quốc vương sau đó đầu hàng, đất nước ổn định trở lại.

Tháng 11 năm 1028, Lý Thái Tông thăng chức tước cho các quan lại có công. Lý Nhân Nghĩa được phong Hữu phúc tâm. Tuy có công lớn, nhưng không rõ vì lý do gì, ông lại chỉ đứng hàng cuối trong các đại thần được phong. Đại Việt sử ký toàn thư ghi ông đứng hàng thứ 17 trên 18 người. Việt sử lược thì lược ghi một số tên, nhưng ông lại xếp cuối cùng trong số 10 người. Thậm chí thứ bậc của Lý Nhân Nghĩa còn sau cả Nguyễn Khánh, người về sau âm mưu lật đổ nhà Lý vào năm 1035.

Sử sách sau đó không ghi gì thêm về ông.

Chú thích

Tham khảo
 Đại Việt sử ký toàn thư
 Đại Việt sử lược
 Trương Hữu Quýnh (chủ biên) (2008), Đại cương lịch sử Việt Nam, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, Hà Nội.

Quan lại nhà Lý
Năm sinh thiếu
Năm mất thiếu
Nhà ngoại giao Việt Nam thời Lý


title: Anthophora sinensis

text:
Anthophora sinensis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Wu mô tả khoa học năm 1982.

Chú thích

Tham khảo

Anthophora
Động vật được mô tả năm 1982


title: 9178 Momoyo

text:
9178 Momoyo (1991 DU) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 23 tháng 2 năm 1991 bởi S. Inoda và T. Urata ở Karasuyama.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 9178 Momoyo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1991