title: Ngân hàng Grameen

text:
Ngân hàng Grameen (tiếng Bengali: গ্রামীণ ব্যাংক) là một tổ chức tài chính vi mô (tiếng Anh: microfinance) khởi đầu tại Bangladesh với mục đích cho vay vốn nhỏ (được gọi tín dụng vi mô; tiếng Anh: microcredit) cho người nghèo mà không cần điều kiện bảo đảm. Hệ thống dựa trên ý tưởng người nghèo có các kỹ năng mà không được tận dụng hết. Ngân hàng cũng nhận ký quỹ, cung cấp các dịch vụ khác và kinh doanh trên các lĩnh vực hướng-phát triển bao gồm các công ty sản xuất, điện thoại và năng lượng. Tổ chức này và người thành lập, Muhammad Yunus, được nhận giải thưởng Nobel Hòa bình năm 2006.

Lịch sử

Muhammad Yunus, nhà sáng lập ngân hàng, đạt học vị Tiến sĩ ngành Kinh tế học tại trường Đại học Vanderbilt, Hoa Kỳ. Qua nạn đói khủng khiếp tại Bangladesh năm 1977 ông được tiếp cảm hứng cho vay một khoản nhỏ 27 đôla Mỹ cho một nhốm 43 hộ gia đình để họ có thể tạo các đồ vật nhỏ đem bán mà không đòi hỏi thế chấp Yunus tin rằng việc cho vay các khoản nhỏ như vậy nếu được đem áp dụng rộng rãi cho cộng đồng thì có thể làm cải thiện đói nghèo tại làng quê phổ biến tại Bangladesh.

Ngân hàng Grameen (tiếng Bangla nghĩa là "Ngân hàng của làng quê") bắt nguồn từ ý tưởng của Muhammad Yunus. Ngân hàng bắt đầu với một dự án nghiên cứu của Yunus và dự án kinh tế nông thôn tại trường đại học Chittagong, Bangladesh để kiểm tra phương pháp của ông trong việc cho vay tín dụng và các dịch vụ ngân hàng cho người nghèo nông thôn. Vào năm 1976, làng Jobra và các làng quê khác xung quanh trường đại học Chittagong trở thành khu vực đầu tiên đạt điều kiện tiếp nhận dịch vụ từ ngân hàng Grameen. Ngân hàng thành công vang dội và dự án, được chính phủ hỗ trợ, được giới thiệu vào năm 1979 cho quận Tangail (phía bắc thủ đô Dhaka). Sự thành công của ngân hàng tiếp tục và nó nhanh chóng trải rộng đến các quận các của Bangladesh và vào năm 1983 nó chuyển thành một ngân hàng độc lập dưới quyết định của cơ quan lập pháp Bangladesh. Tỷ lệ hoàn vốn bị ảnh hưởng mạnh bởi trận lụt năm 1998 nhưng lại phục hồi một vài năm sau.

Ngân hàng ngày nay tiếp tục mở rộng phạm vi biên giới và vẫn cung cấp tín dụng cho người nghèo nông thôn. Vào giữa năm 2006, số lượng chi nhánh ngân hàng Grameen Bank vượt qua con số 2.100. Thành công của nó truyền cảm hứng cho các dự án tương tự trên thế giới.

Việc áp dụng tín dụng vi mô
Hệ thống kết hợp chặt chẽ một tập hợp các giá trị vào hệ thống ngân hàng, nòng cốt tại Bangladesh bởi Mười sáu quyết định .

Hệ thống là cơ sở cho hệ thống tín dụng vi mô và các nhóm tự giúp (self-help group) hiện hoạt động trên 43 quốc gia. Mỗi nhóm gồm năm cá thể được vay một khoản tiền, nhưng cả nhóm sẽ bị từ chối nhận tín dụng tiếp nếu một cá thể vỡ nợ. Việc này tạo động lực kinh tế cho nhóm hoạt động có trách nhiệm, và làm tăng tính khả thi kinh tế của Grameen.

Tại một quốc gia trong đó ít phụ nữ có khả năng vay vốn từ các ngân hàng thương mại lớn có một thực tế đáng ngạc nhiên là phần lớn (96%) người vay vốn là phụ nữ. Tại các khu vực khác, kỷ lục đáng ngạc nhiên của Grameen là tỷ lệ hoàn vốn đạt đến trên 98 phần trăm. Hơn một nửa những người vay vốn của Grameen tại Bangladesh (gần tới 50 triệu) đã thoát khỏi nghèo đối nhờ khoản vay của ngân hàng, được đánh giá bằng các tiêu chuẩn như có tất cả con trong tuổi đến trường được đi học, tất các thành viên gia đình được ăn ba bữa một ngày, một nhà vệ sinh, một nhà có mái tránh dột, nước uống sạch và khả năng hoàn vốn một khoản 300 taka (8 USD) một tuần.

Quyền sở hữu và các thông tin khác

Một đặc điểm đáng ngạc nhiên của Ngân hàng Grameen là ngân hàng được sở hữu bởi những người nghèo vay vốn từ ngân hàng mà phần lớn trong số họ là phụ nữ. Trong tổng số cổ phiếu của ngân hàng, người vay sở hữu 94%, và 6% còn lại thuộc sở hữu của Chính phủ Bangladesh.

Một số thông tin khác về ngân hàng, vào tháng 8 năm 2006:

Tổng số người vay là 6.61 triệu, và 97% trong số này là phụ nữ (3.123.802 thành viên vào năm 2003 )
Ngân hàng có 2.226 chi nhánh, bao phủ 71.371 thôn bản, với tổng số nhân viên là 18.795. (43.681 thôn bản vào năm 2003 )
Tỷ lệ hoàn vốn là 98.85% (tỷ lệ hoàn vốn là 95% vào năm 1998)
Tính từ khi bắt đầu tổng số vốn được phân bổ cho vay là Tk 290.03 tỷ (tương đương US$ 5.72 tỷ). Trong số này, Tk 258.16 tỷ (tương đương US$ 5.07 tỷ) đã được hoàn trả.

Giải thưởng Nobel Hòa bình

Ngày 13 tháng 10 năm 2006 Ủy ban Nobel đã trao cho Ngân hàng Grameen Bank và người sáng lập Muhammad Yunus Giải thưởng Hòa bình Nobel năm 2006, "vì những nỗ lực của họ trong việc tạo ra sự phát triển kinh tế và xã hội từ dưới lên."

Các doanh nghiệp liên quan
Ngân hàng Grameen đã phát triển sang hơn hai tá các doanh nghiệp do Nhóm Doanh nghiệp Grameen đại diện bao gồm:

 Grameen Trust
 Grameen Fund
 Grameen Communications
 Grameen Shakti/Energy
 Grameen Shikkha/Education
 Grameen Telecom
 Grameen Knitwear Ltd
 Grameen Cybernet Ltd.

Đến tháng 11 năm 2004 Ngân hàng đã vượt qua con số cho vay trên 4,4 tỷ dollar Mỹ cho người nghèo. Cùng với việc mang năng lượng đến cho cư dân nông thôn và mở rộng việc làm, nhóm doanh nghiệp Grameen còn mở rộng sang cả việc quản lý các ao hồ nông thôn thông qua Grameen Motsho hay Hiệp hội Nghề cá, tìm kiếm giải pháp bảo vệ tính đa dạng của các loài cá trong các ao hồ đánh bắt cá của Bangladesh .

Ngày 11 tháng 7 năm 2005, Quỹ Grameen Mutual Fund One đã được Ủy ban Chứng khoán và Hối đoái (SEC) Bangladesh cho phép phát hành chứng khoán ra công chúng lần đầu. Là một trong những quỹ tương hỗ đầu tiên trong số những quỹ tương tự, GMFO sẽ cho phép hơn 4 triệu thành viên của Grameen cũng như những người chưa phải thành viên tham gia thị trường vốn của Bangladesh. Ngân hàng và các công ty con của nó ngân hàng hiện có trị giá trên 7 tỷ dollar Mỹ .

Các chương trình cải thiện xã hội
Bên cạnh việc mở rộng vốn tín dụng vi mô cho người nghèo, Ngân hàng Grameen đã có nhiều chương trình xóa đói giảm nghèo.

Chương trình các thành viên xóa đói giảm nghèo
Chương trình này tập trung phân bổ vốn nhỏ cho người ăn xin. Các quy định hiện hành của ngân không được áp dụng ở đây như:

 Vốn vay hoàn toàn không có lãi suất.
 Kỳ hoàn vốn có thể kéo dài, ví dụ, một người ăn xin có thể nhận một khoản vay nhỏ khoảng 100 taka (tương đương US $1.50) có thể trả chỉ 2.00 taka (tương đương 3.4 US cents) một tuần.
 Người vay được hưởng bảo hiểm tính mệnh hoàn toàn miễn phí.

Ngân hàng không áp buộc người vay phải ngừng ăn xin; thay vì đó ngân hàng khuyến khích họ sử dụng vốn để tạo thu nhập từ việc bán các vật phẩm giá hạ. Vào năm 2005, khoảng 45.000 người ăn xin đã nhận khoảng Tk 28.7 triệu (tức khoảng US$441.538) và đã hoàn trả Tk. 13.66 triệu (tức US$210.154).

Chương trình điện thoại nông thôn
Bangladesh có mật độ điện thoại thấp nhất thế giới. Trên tổng số hơn 85.000 thôn bản phần lớn đều không có mạng điện thoại kéo dây của các công ty viễn thông thuộc sở hữu nhà nước. Để phá bỏ tình trạng này, Ngân hàng Grameen đã có chương trình mang điện thoại tới các thôn bản xa xôi. Grameen Phone, một công ty chị em với ngân hàng, hiện đã là nhà cung cấp điện thoại di động lớn nhất nước. Sử dụng mạng lưới trên toàn quốc của mình, Grameen Telecom, và các công ty chị em khác của Ngân hàng Grameen, đã mang điện thoại di động và vô tuyến đế gần một nửa thôn bản tại Bangladesh. Ngân hàng đồng thời cũng phân bổ vốn vay đến khoảng 139.000 phụ nữ nghèo tại nông thôn để họ mua điện thoại. Những người phụ nữ này thiết lập tại nhà mình trung tâm liên lạc nơi những người dân làng có thể đến và trả một khoản phí nhỏ để sử dụng điện thoại. Chương trình này thường được gọi là Polli Phone (Điện thoại thôn bản) tại Bangladesh.

Xem thêm
 Grameen Foundation, nhân rộng mô hình Ngân hàng Grameen trên thế giới
 Vikram Akula, thể chế tín dụng vi mô theo mô hình Ngân hàng Grameen

Tham khảo
 Bornstein, David. The Price of a Dream: The Story of the Grameen Bank. Oxford University Press, NY: 2005, ISBN 0-19-518749-0
 Counts, Alex, Give Us Credit, Crown, 1996, ISBN 0-8129-2464-9
 Yunus, Muhammad (with Alan Jolis), Banker to the Poor: The Autobiography of Muhammad Yunus, Founder of Grameen Bank, Oxford University Press: USA, ISBN 0-19-579537-7
 "Micro Loans for the Very Poor", New York Times, February 16, 1997

Chú thích

Liên kết ngoài
 Big banks find little loans a Nobel winner, too The Christian Science Monitor
 Official Grameen Bank Site
 Grameen Foundation Australia, replicating the Grameen Bank model within South East Asia
 gramBangla, Australian Bangladeshi Community Grameen Support Group
 One World, author Paul Sinclair
 Grameen Bank: Taking Capitalism to the Poor , a study by members of the Columbia Business School
 A video by Muhammad Yunus talking about Grameen Bank
 Measuring the Impact of Microfinance: Taking Stock of What We Know ; Nathanael Goldberg, December 2005.
 Business-Social Ventures: Reaching for Major Impact ; changemakers.net, Nov 2003
 Grameen II: The First Five Years, 2001-2006 ; Stuart Rutherford et al for MicroSave, February 2006.
 Criticism: The Miles Institute

Tổ chức đoạt giải Nobel Hòa bình
Công ty Bangladesh
Ngân hàng Bangladesh
Tổ chức tài chính vi mô
Ngân hàng hợp tác xã


title: Dahlem, Euskirchen

text:
Dahlem là một đô thị ở huyện Euskirchen trong bang Nordrhein-Westfalen, Đức. Đô thị Dahlem nằm ở đồi Eifel, khoảng 35 km về phía tây nam của Euskirchen. Thị trấn thời Trung cổ Kronenburg thuộc đô thị này.

Tham khảo


title: Võ Văn Tần

text:
Võ Văn Tần (21 tháng 08, 1891 — 28 tháng 08, 1941) là một nhà cách mạng Việt Nam, một lãnh đạo cấp cao của Đảng Cộng sản Đông Dương giai đoạn 1930-1940.

Tiểu sử
Ông sinh ngày 21 tháng 8 năm 1891, quê ở huyện Đức Hòa, tỉnh Chợ Lớn (nay thuộc tỉnh Long An), là anh ruột của Võ Văn Ngân. Xuất thân trong một gia đình nông dân nghèo. Lớn lên ra thành phố làm nghề kéo xe để kiếm sống. Sớm tham gia các cuộc đấu tranh ở địa phương. Tham gia hoạt động yêu nước trong tổ chức của Nguyễn An Ninh, sau chuyển sang tổ chức An Nam Cộng sản Đảng vào năm 1929. Bí thư Huyện ủy đầu tiên huyện Đức Hòa (1930), trực tiếp tổ chức cuộc đấu tranh của nông dân ở Đức Hoà ngày 4 tháng 6 năm 1930, bị thực dân Pháp kết án tử hình vắng mặt. Bí thư Tỉnh uỷ Chợ Lớn (1931), bí thư Tỉnh ủy Gia Định (1932). Từ 1936, tổ chức lãnh đạo phong trào đấu tranh dân chủ ở Sài Gòn và các tỉnh Nam Kỳ; bí thư Xứ uỷ Nam Kỳ, uỷ viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng (1937 - 1940). Tham dự Hội nghị lần thứ 6 (tháng 11 năm 1939) của Ban Chấp hành Trung ương Đảng họp ở Bà Điểm, Hóc Môn. Ông bị thực dân Pháp bắt vào ngày 21 tháng 4 năm 1940 tại xã Tân Xuân, huyện Hóc Môn và sau đó bị xử bắn tại Hóc Môn ngày 28 tháng 8 năm 1941, cùng với một số nhà cách mạng và lãnh đạo Cộng sản khác.

Vinh danh
Ngày nay tên của ông được đặt cho nhiều con đường tại Thành phố Hồ Chí Minh và nhiều địa phương khác trong cả nước.
Tại quê hương ông, tên ông được đặt cho trường phổ thông cơ sở Võ Văn Tần khu phố 3, thị trấn Đức Hòa, huyện Đức Hòa, tỉnh Long An. Tại khu di tích lịch sử Ngã tư Đức Hòa, tượng đài Võ Văn Tần được đặt trong công viên mang tên ông.

Xem thêm
 Võ Văn Ngân

Chú thích

Người Long An
Nhà cách mạng Việt Nam
Khởi nghĩa Nam Kỳ
Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa I
Bí thư Tỉnh ủy Chợ Lớn
Bí thư Tỉnh ủy Gia Định
Người bị xử tử hình


title: Frasne-le-Château

text:
Frasne-le-Château là một xã thuộc tỉnh Haute-Saône trong vùng Franche-Comté phía đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Saône

Tham khảo
INSEE

Xã của Haute-Saône


title: Schwalbach, Saarlouis

text:
Schwalbach là một đô thị thuộc huyện huyện Saarlouis, bang Saarland, Đức. Đô thị này có cự ly khoảng 5 km về phía đông Saarlouis, và 15 km về phía tây bắc Saarbrücken. Đô thị Schwalbach có diện tích 27,31 km2.

Tham khảo


title: Macgregoromyia shikokuana

text:
Macgregoromyia shikokuana là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Macgregoromyia


title: Mutisia discoidea

text:
Mutisia discoidea là một loài thực vật có hoa thuộc họ Asteraceae.
Loài này chỉ có ở Ecuador.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng cây bụi khô khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Montúfar, R. & Pitman, N. 2003. Mutisia discoidea. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

Mutisia
Thực vật dễ tổn thương
Thực vật đặc hữu Ecuador


title: Nectopsyche gracilis

text:
Nectopsyche gracilis là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới và vùng Tân Bắc giới.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Trichoptera vùng Tân Bắc giới
Nectopsyche


title: 29 tháng 2

text:
Ngày 29 tháng 2 là ngày thứ 60 trong một năm nhuận của lịch Gregory. Còn 306 ngày trong năm. Theo định nghĩa, năm nào có ngày này là một năm nhuận (tiếng Anh: leap year). Nó chỉ xuất hiện mỗi bốn năm một lần như 2004, 2008, 2012, 2016, 2020, 2024, v.v. Đặc biệt năm nào có số năm chỉ chia hết cho 100 nhưng không chia hết cho 400 không phải là năm nhuận, ví dụ như các năm 1700, 1800, 1900, 2100, v.v. chỉ có 365 ngày.

Sự kiện
1752 - Aung Zeya xưng là Alaungpaya, lập ra triều Konbaung, nền quân chủ cuối cùng của Myanmar.
1720 - Không thể thiết lập đồng trị vì như William và Mary của Anh, nữ vương Ulrika Eleonora của Thụy Điển nhường ngôi cho phu quân, người trở thành Fredrik I.
1940 - Do chiến tranh, Ernest Lawrence được Lãnh sự quán Thụy Điển trao giải Giải Nobel Vật lý năm 1939 tại Berkeley, California.
1952 - Quyền cai quản đảo Heligoland được chuyển giao cho chính quyền Tây Đức.
1960 - Trận động đất lớn nhất lịch sử Maroc xảy ra tại thành phố Agadir, giết chết khoảng 12.000 - 15.000 người và khiến 12.000 người khác bị thương.
1964 - Honekawa Suneo, nhân vật hoạt hình nổi tiếng ở Nhật Bản.
2012 - Việc xây dựng Tokyo Sky Tree hoàn thành, đương thời là tháp cao nhất trên thế giới.

Sinh
 1468 - Giáo hoàng Phaolô III.
 1692 - John Byrom, nhà thơ người Anh (mất năm 1763).
 1736 - Ann Lee, người sáng lập Shakers người Mỹ (mất năm 1784).
 1792 - Gioacchino Rossini, nhà soạn nhạc người Ý (mất năm 1868).
 1840 - John Philip Holland, nhà phát minh người Ireland (mất năm 1914).
 1852 - Frank Gavan Duffy, quan tòa người Úc (mất năm 1936).
 1860 - Herman Hollerith, kĩ thuật viên thống kê người Mỹ (mất năm 1929).
 1896 - Morarji Desai, Thủ tướng Ấn Độ (mất năm 1995).
 1896 - William A. Wellman, đạo diễn phim người Mỹ (mất năm 1975).
 1904 - Jimmy Dorsey, người chỉ huy dàn nhạc nhỏ người Mỹ (mất năm 1957).
 1904 - Pepper Martin, vận động viên bóng chày (mất năm 1965).
 1904 - Rukmini Devi Arundale, diễn viên múa, người sáng lập Kalakshetra Ấn Độ (mất năm 1986).
 1908 - Balthus, họa sĩ người Pháp (mất năm 2001).
 1908 - Dee Brown, nhà văn người Mỹ (mất năm 2002).
 1908 - Alf Gover, cầu thủ cricket người Anh (mất năm 2001).
 1916 - Dinah Shore, ca sĩ người Mỹ (mất năm 1994).
 1920 - Arthur Franz, diễn viên người Mỹ (mất năm 2006).
 1920 - James Mitchell, diễn viên người Mỹ.
 1920 - Michèle Morgan, nữ diễn viên người Pháp (mất năm 2016).
 1920 - Howard Nemerov, nhà thơ người Mỹ (mất năm 1991).
 1924 - Al Rosen, vận động viên bóng chày người Mỹ.
 1924 - Carlos Humberto Romero, tổng thống El Salvador .
 1928 - Joss Ackland, diễn viên người Anh.
 1932 - Jaguar, người vẽ tranh biếm hoạ người Brasil.
 1932 - Gene Golub, nhà toán học người Mỹ (mất năm 2007).
 1936 - Henri Richard, vận động viên khúc côn cầu người Canada.
 1936 - Alex Rocco, diễn viên người Mỹ.
 1944 - Phyllis Frelich, nữ diễn viên người Mỹ.
 1944 - Dennis Farina, diễn viên người Mỹ.
 1944 - Paolo Eleuteri Serpieri, người minh họa người Ý.
 1944 - Ene Ergma, chính khách người Estonia.
 1952 - Tim Powers, nhà văn người Mỹ.
 1952 - Raisa Smetanina, cross-country vân động viên trượt tuyết người Nga.
 1952 - Bart Stupak, chính khách người Mỹ.
 1956 - Jonathan Coleman, người dẫn chuyện giải trí người Úc-Anh.
 1956 - Bob Speller, chính khách người Canada.
 1956 - Aileen Wuornos, sát nhân hàng loạt người Mỹ (mất năm 2002).
 1960 - Ian McKenzie Anderson, nhạc sĩ người Anh.
 1960 - Khaled, nhạc sĩ người Algérie.
 1960 - Richard Ramirez, sát nhân hàng loạt người Mỹ.
 1964 - Lyndon Byers, vận động viên khúc côn cầu người Canada.
 1964 - Jahred Shane, ca sĩ nhạc Rap, ca sĩ người Brasil.
 1968 - Chucky Brown, cầu thủ bóng rổ người Mỹ.
 1968 - Naoko Iijima, nữ diễn viên người Nhật Bản.
 1968 - Gonzalo Lira, tiểu thuyết gia Chile.
 1968 - Bryce Paup, cầu thủ bóng đá người Mỹ.
 1972 - Antonio Sabàto Jr., diễn viên người Ý.
 1972 - Dave Williams, ca sĩ (Drowning Pool) người Mỹ (mất năm 2002).
 1972 - Saul Williams, ca sĩ nhạc Rap, nhà thơ, diễn viên người Mỹ.
 1972 - Pedro Zamora, nhà hoạt động AIDS người Mỹ gốc Cuba (mất năm 1994).
 1976 - Ja Rule, ca sĩ nhạc Rap, diễn viên người Mỹ.
 1980 - Simon Gagné, vận động viên khúc côn cầu trên băng người Canada.
 1980 - Taylor Twellman, cầu thủ bóng đá người Mỹ.
 1984 - Cam Ward, vận động viên khúc côn cầu trên băng người Canada.
 1984 - Darren Ambrose, cầu thủ bóng đá người Anh.
 2000 - Ferran Torres, cầu thủ bóng đá người Tây Ban Nha.
 1988 - Benedikt Howedes, cầu thủ bóng đá người Đức.

Mất
 468 - Giáo hoàng Hilariô
 1528 - Patrick Hamilton, người cải tổ tôn giáo người Scotland (sinh năm 1504)
 1592 - Alessandro Striggio, nhà soạn nhạc người Ý (sinh năm 1540)
 1604 - John Whitgift, tổng giám mục Canterbury (sinh năm 1530)
 1740 - Pietro Ottoboni, giáo chủ hồng y người Ý (sinh năm 1667)
 1744 - John Theophilus Desaguliers, nhà triết học người Pháp (sinh năm 1683)
 1792 - Johann Andreas Stein
 1820 - Johann Joachim Eschenburg, nhà phê bình văn học người Đức (sinh năm 1743)
 1868 - Ludwig I của Bayern
 1940 - Edward Frederic Benson, nhà văn người Anh (sinh năm 1867)
 1944 - Pehr Evind Svinhufvud, tổng thống Phần Lan (sinh năm 1861)
 1956 - Elpidio Quirino, tổng thống Philippines (sinh năm 1890)
 1968 - Tore Ørjasæter, nhà thơ người Na Uy (sinh năm 1886)
 1980 - Gil Elvgren, nghệ sĩ người Mỹ (sinh năm 1914)
 1992 - Ruth Pitter, nhà thơ người Anh (sinh năm 1897)
 2004 - Jerome Lawrence, nhà soạn kịch người Mỹ (sinh năm 1915)
 2008 - Phùng Tất Đắc, nhà biên soạn người Việt (sinh năm 1907)
 2012 - Davy Jones (nghệ sĩ)

Phong tục cổ truyền
Tại Iceland và Anh Quốc, ngày này gọi là Ngày Độc thân, theo đó phái nữ có thể chủ động tỏ tình, cầu hôn vào ngày này.

Ngày lễ và kỷ niệm

Tham khảo

Liên kết ngoài

 BBC: On This Day
 On This Day: February 29 The New York Times
 On This Day in Canada

Tháng hai
Ngày trong năm


title: Khlong Thom (huyện)

text:
Khlong Thom () là một huyện (amphoe) ở tỉnh Krabi, Thái Lan.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía tây theo chiều kim đồng hồ) Ko Lanta, Nuea Khlong, Khao Phanom và Lam Thap của tỉnh Krabi, và Wang Wiset và Sikao của tỉnh Trang. Về phía tây nam là biển Andaman.

Hành chính
Huyện này được chia ra thành 5 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia thành 65 làng (muban). Có hai thị trấn(thesaban tambon) - Khlong Thom Tai và Khlong Phon, each nằm trên một phần của tambon cùng tên. Mỗi tambon có một Tổ chức hành chính tambon.

Tham khảo

Huyện của Krabi


title: Amoria spenceriana

text:
Amoria spenceriana là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Volutidae, họ ốc dừa.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

[[Thể loại:Amoria
Amoria


title: Chlamydogobius micropterus

text:
Chlamydogobius micropterus (tên tiếng Anh: Elizabeth Springs goby) là một loài cá thuộc họ Gobiidae. Nó là loài đặc hữu của Úc.

Nguồn

Tham khảo

Cá Úc
Chlamydogobius
Động vật cực kì nguy cấp Úc
Hệ động vật loài cực kỳ nguy cấp Úc
Loài sắp nguy cấp theo Sách đỏ IUCN


title: Siévoz

text:
Siévoz là một xã thuộc tỉnh Isère trong vùng Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 800 mét trên mực nước biển. Theo điều tra dân số năm 1999 của INSEE, xã có dân số là 116 người.

Tham khảo

Xã của Isère


title: Sphecodes brachycephalus

text:
Sphecodes brachycephalus là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Mitchell mô tả khoa học năm 1956.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Sphecodes
Động vật được mô tả năm 1956


title: Tipula rufoabdominalis

text:
Tipula rufoabdominalis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Indomalaya.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Amegilla perasserta

text:
Amegilla perasserta là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Rayment mô tả khoa học năm 1947.

Chú thích

Tham khảo

Amegilla
Động vật được mô tả năm 1947


title: Sezze

text:
Sezze là một đô thị và cộng đồng (comune) ở tỉnh Latina trong vùng Lazio nước Ý.
Đô thị Sezze có diện tích ki lô mét vuông, dân số thời điểm năm 31 tháng 5 năm 2005 là 22.859 người.
Đô thị này có các đơn vị dân cư (frazioni) sau:
Các đô thị giáp ranh:

Tham khảo

Đô thị tỉnh Latina


title: Neopolyptychus pygarga

text:
Neopolyptychus pygarga là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở forests ở miền tây châu Phi, bao gồm Cameroon và Nigeria.

Sải cánh dài 33–38 mm đối với con đực.

Chú thích

Tham khảo

Neopolyptychus
Côn trùng Angola
Động vật Gabon
Côn trùng Cameroon


title: 25813 Savannahshaw

text:
25813 Savannahshaw (tên chỉ định: 2000 DW18) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi dự án Nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất Lincoln ở Socorro, New Mexico, ngày 29 tháng 2 năm 2000. Nó được đặt theo tên Savannah Shaw, an American high school student whose biochemistry team project won second place ở the 2009 Giải thưởng Khoa học và Kỹ thuật Intel.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 25001–26000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Belvedere di Spinello

text:
Belvedere di Spinello là một đô thị ở tỉnh Crotone, vùng Calabria, phía nam Italia.

Chú thích

Tham khảo

Đô thị của Calabria


title: (73694) 1991 RL15

text:
{{DISPLAYTITLE:(73694) 1991 RL15}}

(73694) 1991 RL15 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 15 tháng 9 năm 1991.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 73001–74000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1991
Được phát hiện bởi Henry E. Holt
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Grambek

text:
Grambek là một đô thị thuộc huyện Lauenburg, trong bang Schleswig-Holstein, nước Đức. Đô thị Grambek có diện tích 12,66 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 409 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Herzogtum Lauenburg


title: Vietteilus

text:
Vietteilus là một chi bướm đêm thuộc họ Pterophoridae.

Các loài
Vietteilus borbonica (Viette, 1957)
Vietteilus stenoptilioides Gibeaux, 1994

Chú thích

Tham khảo

Platyptiliini


title: Clypeodytes concivis

text:
Clypeodytes concivis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Guignot miêu tả khoa học năm 1955.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Clypeodytes


title: Sầm Củng

text:
Sầm Củng (chữ Hán giản thể: 岑巩县, bính âm: Céngǒng Xiàn, âm Hán Việt: Sầm Củng huyện) là một huyện thuộc Châu tự trị dân tộc Miêu và dân tộc Đồng Kiềm Đông Nam, tỉnh Quý Châu, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 1486 km², dân số năm 2002 là 210.000 người. Mã số bưu chính của huyện Sầm Củng là 557800. Chính quyền huyện Sầm Củng đóng ở trấn Tư Dương. Về mặt hành chính, huyện này được chia thành 9 trấn và 2 hương.
Trấn: Tư Dương, Chú Khê, Long Điền, Khách Lâu, Bình Trang, Khải Bản, Thiên Mã, Đại Hữu và Thủy Vĩ.
Hương: Thiên Tinh và hương dân tộc Thổ-gia Dương Kiều.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Chính quyền Sầm Củng

Kiềm Đông Nam
Đơn vị cấp huyện Quý Châu


title: Epeolus flavociliatus

text:
Epeolus flavociliatus là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1899.

Chú thích

Tham khảo

Epeolus
Động vật được mô tả năm 1899


title: Courteron

text:
Courteron  là một xã ở tỉnh Aube, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aube

Tham khảo

Xã của Aube


title: Abagrotis rubricundis

text:
Abagrotis rubricundis là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở vùng núi của California và tây nam Oregon.

Sải cánh dài khoảng 38 mm.

Liên kết ngoài
Photo of Adult

Chú thích

rubricundis


title: Aeoloderma soudana

text:
Aeoloderma soudana là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1934.

Chú thích

Tham khảo

Aeoloderma


title: Wouter Weylandt

text:
| death_date  =
| death_place = {{Mezzanego, Ý}}
| height  =
| weight  =
| currentteam =
| discipline  = Road
| role   = Rider
| ridertype =
| amateurteams =
| amateuryears =
| proyears  = 2004–20102011
| proteams  =
| majorwins = Vuelta a España, 17th stage (2008),Giro d'Italia, 3rd stage (2010)
| updated  =
}}

Wouter Weylandt (27 Tháng 9, 1984 - 09 tháng 5 năm 2011) là một tay đua xe đạp chuyên nghiệp người Bỉ đua cho UCI ProTeam-Quick-Step và sau đó cho Leopard-Trek. đầu tiên giành chiến thắng lớn của anh là chặng 17 của Vuelta a España 2008. Anh cũng giành được chiến thắng trong chặng đua hứ 3 của Giro d'Italia 2010. Anh thiệt mạng qua một vụ tai nạn trong giải đua Giro d'Italia 2011.

Sự nghiệp
Vào tháng 9 năm 2004, Wouter Weylandt trở thành một thành viên của đội Quick Step-Davitamon, tham gia Rik Van Steenbergen Memorial, Grote Prijs Jef Scherens và Circuit Franco-Belge, nơi anh đã về vị trí thứ mười hai. Anh là một phần của đội đua Bỉ trong thể loại dưới 23 tuổi vào năm UCI Road World Championships năm 2005.

Weylandt chuyển sang chuyên nghiệp cho Quick Step-Innergetic trong năm 2005, nhưng sự nghiệp chuyên nghiệp đầu tiên trong mùa giải này đã gặp trở ngại bởi chứng bạch cầu đơn nhân phát hiện vào đầu năm. Hướng tới cuối mùa giải, anh đã giành chiến thắng ở GP Briek Schotte, và kết thúc thứ năm tại Memorial Rik Van Steenbergen và giải thưởng quốc gia, thể hiện phẩm chất tuyệt vời của mình trong cuộc đua chạy nước rút.

Năm 2006, lần đầu tiên mùa giải đầy đủ của mình, anh đã về thứ năm trong ba ngày của Tây Flanders, sau đó thứ hai trong Koerse Nokere, nơi anh đã chiến thắng trong cuộc chạy nước rút bó phía sau Bert Roesems. Trong mùa giải này, anh không đạt được bất kỳ chiến thắng, ngoài việc nhỏ GP Vichte, nhưng đã cho thấy sự nhất quán lớn trong nước rút, đặc biệt, chiến thắng trong phân loại điểm của vòng đua Ba Lan và về thứ năm ở giải vô địch thứ năm của Flanders.
Trong năm 2007, anh đã giành thêm chiến thắng. Trong tháng ba, anh đã giành chiến thắng 1 đoạn trong ba ngày của Giải vô địch Tây Flanders, nơi anh giành vị trí thứ 2 tổng thể, 5 giây sau Jimmy Casper. Hai tuần sau, anh đã chiến thắng trong Tour Groene Hart, sau đó hoàn thành thứ tư tại giải Grand Prix de l'Escaut. Về hình thức tốt, ông đã giành được ba chiến thắng giai đoạn nhiều hơn trong phần còn lại của mùa giải trong Tour của Bỉ, Elektrotoer Ster và các Tour Eneco. Cuối cùng, trong Tour của Ba Lan, ông đã lợi dụng một hiệu suất tốt với đội bóng của ông trong thời gian thử nghiệm đội của giai đoạn 1 để có áo màu vàng của nhà lãnh đạo trong một ngày.

2008 bắt đầu đẹp tốt cho Weylandt. Anh đã giành chiến thắng trong cuộc chạy nước rút trong Nokere Koerse, và kết thúc thứ hai trong Tour của Groene Hart, đánh bại Tomas Vaitkus. Trong tháng tư đến một trong những màn trình diễn tốt nhất của sự nghiệp của mình vào những cuộc đua trong một ngày, kết thúc thứ ba trong các cổ điển Gent-Wevelgem phía sau Oscar Freire và Aurelien Clerc sau khi nước rút khốc liệt. Cuối mùa giải 2008, Weylandt đã tham gia các tour của Tây Ban Nha, tour du lịch lớn đầu tiên của mình. Anh tham gia như rider-ra dẫn cho đội ngũ lãnh đạo Tom Boonen, nhưng khi ông ta đã bỏ cơ hội của mình Weylandt thu giữ và chiến thắng trong giai đoạn 17 ở Valladolid. Xây dựng trên đà chiến thắng này, anh đã giành vị trí thứ 4 thứ tư của mùa giải trên Omloop van de Vlaamse Scheldeboorden hai tuần sau đó.

Sau cái chết của người bạn Frederiek Nolf của mình tại Tour of Qatar vào tháng 2 năm 2009, Weylandt giành được hai chiến thắng nhiều hơn vào đầu mùa giải. Ông đã nhận được tưởng niệm José Samyn cuộc đua sau khi ly khai với Remi Cusin, và bốn ngày sau đó, ông đã giành được một giai đoạn trong ba ngày của Tây Flanders. Ông đã hoàn thành thứ mười một ở Paris-Roubaix hồi tháng Tư.

Trong trường hợp không có kết quả khả quan vào cuối năm 2009 và đầu năm 2010, ông đã công khai chỉ trích bởi Quick Step quản lý Patrick Lefevere. Vào tháng Năm, anh đã giành chiến thắng trong cuộc chạy nước rút của giai đoạn thứ ba của Tour của Italy. Bị viêm dạ dày ruột đòi hỏi phải nhập viện, anh rời cuộc đua vài ngày sau đó.

Mặc dù hợp đồng của anh tại Quick Step đã không được gia hạn, anh đã đạt được một hợp đồng với một đội hình UCI ProTeam, các mới thành lập Leopard Trek. Anh là người thứ hai được xếp vào đội tuyển chạy nước rút, sau Daniele Bennati, và được đặt trong đội hình của cho Giro d'Italia 2011. Bennati đã bỏ đội hình đua một vài ngày trước khi bắt đầu.

Tham khảo

Vận động viên đua xe đạp Bỉ
Người Bỉ
Vận động viên xe đạp Bỉ
Nhân vật thể thao từ Gent


title: Hyposmocoma filicivora

text:
Hyposmocoma filicivora là một loài bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae. Nó là loài đặc hữu của Oahu. Loài địa phương ở Konahuanui.

The larva constructs a flat case. Nó sống ở the hollows of dead treefern fronds.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 9, Microlepidoptera

Hyposmocoma
Loài đặc hữu của Hawaii


title: Eleutherodactylus galdi

text:
Eleutherodactylus galdi là một loài ếch trong họ Leptodactylidae.
Nó được tìm thấy ở Ecuador và Peru.
Môi trường sống tự nhiên của nó là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Rodríguez, L., Martinez, J.L., Coloma, L.A., Ron, S., Almeida, D. & Morales, M. 2004. Eleutherodactylus galdi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

galdi


title: 13097 Lamoraal

text:
13097 Lamoraal (tên chỉ định: 1993 BU7) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Eric Walter Elst ở Đài thiên văn La Silla ở Chile ngày 23 tháng 1 năm 1993. Nó được đặt theo tên Lamoral, Count of Egmont, a Flemish military leader và statesman of the 16th century.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 13001–14000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiên thể phát hiện năm 1993
Được phát hiện bởi Eric Walter Elst


title: Tetraloniella paenalbata

text:
Tetraloniella paenalbata là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được LaBerge mô tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

Tetraloniella
Động vật được mô tả năm 2001


title: Perdita humilis

text:
Perdita humilis là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1968.

Chú thích

Tham khảo

Perdita
Động vật được mô tả năm 1968


Giải của Hiệp hội phê bình phim Chicago cho nữ diễn viên chính xuất sắc nhất là một giải thưởng hàng năm của Hiệp hội phê bình phim Chicago dành cho nữ diễn viên đớng vai chính trong một phim, được bầu chọn là xuất sắc nhất.

Các người đoạt giải

Thập niên 1980

Thập niên 1990

Thập niên 2000

Tham khảo

Giải thưởng của Hiệp hội phê bình phim Chicago


title: Aristobrotica atrilineata

text:
Aristobrotica atrilineata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Blake miêu tả khoa học năm 1966.

Chú thích

Tham khảo

Aristobrotica


title: Stigmella rhynchosiella

text:
Stigmella rhynchosiella là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được miêu tả bởi Vári năm 1955. Nó được tìm thấy ở Nam Phi (Nó đã dược miêu tả ở Pretoria).

Ấu trùng ăn Rhynchosia nitens. Chúng có thể ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

R


title: Hán Minh Đế

text:
Hán Minh Đế (chữ Hán: 漢明帝; 15 tháng 6, 28 – 5 tháng 9, 75), húy Lưu Trang (劉莊), cũng gọi Hán Hiển Tông (漢顯宗), là vị Hoàng đế thứ hai của nhà Đông Hán, cũng như là Hoàng đế thứ 17 của triều đại nhà Hán trong lịch sử Trung Quốc, trị vì từ ngày 29 tháng 3 năm 57 đến khi qua đời, tổng cộng 18 năm.

Trong lịch sử nhà Đông Hán, Minh Đế được coi là một Hoàng đế tài giỏi, không chỉ giữ được sự hưng thịnh từ cha mình là Hán Quang Vũ Đế mà còn phát huy cùng phát triển thêm nữa. Khi ông chấp chính, tuy không theo chủ trương dựa vào "nhu" để trị nước như cha mình Hán Quang Vũ Đế mà thi hành sự thống trị hà khắc nhưng vẫn có những công lao nhất định. Ông củng cố chính quyền, thu phục được Hung Nô và Tây Vực, mở đường cho Phật giáo phát triển, mở ra sự giao lưu văn hóa giữa Trung Quốc và Tây Á.

Thời kỳ trị vì của ông, cùng với con trai Hán Chương Đế được gọi là Minh Chương chi trị (明章之治).

Thân thế

Thời thơ ấu
Nguyên tên ông là Lưu Dương (劉陽), sinh vào ngày Giáp Thân tháng 5 âm lịch năm Kiến Vũ thứ 4 (28), tức ngày 15 tháng 6 năm 28 dương lịch, là Hoàng tử thứ tư của Hán Quang Vũ Đế Lưu Tú, mẹ là Âm Lệ Hoa, người cùng quê Tân Dã, Nam Dương với Lưu Tú. Ông ra đời khi Quang Vũ Đế đã lên ngôi và đang hoàn thành việc đánh dẹp các chư hầu, thống nhất thiên hạ loạn lạc từ cuối thời nhà Tân. Khi đó, mẹ ông Âm Lệ Hoa vẫn đang là phong vị Quý nhân.

Lưu Dương được hạ sinh tại huyện Nguyên Thị. Đây là một lần sinh nở khó hiểu, vì Âm Lệ Hoa khi đó đã mang thai, thế mà Quang Vũ Đế vẫn kiên quyết đem bà đi theo hành quân, lại ở huyện thôn hẻo lánh hạ sinh Hoàng tử. Khi Lưu Dương vừa sinh, Quang Vũ Đế vui lắm, đánh giá ngũ quan sáng ngời như Đế Nghiêu thời thượng cổ, lại lấy biểu tượng màu đỏ của ánh dương đặt tên Hoàng tử là "Dương", biểu thị sự coi trọng cùng yêu thích của ông đối với đứa con này của Âm Lệ Hoa.

Năm Kiến Vũ thứ 13 (37), Lưu Dương được 10 tuổi, Quang Vũ Đế khen ngợi gọi là Ngô Quý Tử (吴季子), điều này càng làm triều đình chấn động. Vì ở thời Xuân Thu, có Ngô Quý Tử, cũng gọi Ngô Quý Trát, là con trai thứ tư của Ngô vương Ngô Thọ Mộng, vốn dĩ không có tư cách kế thừa Vương vị, nhưng Thọ Mộng lại hi vọng đứa con này kế thừa, cho nên con cả của Thọ Mộng là Ngô Chư Phàn quyết liệt xin nhường Trữ vị cho Quý Tử, nhưng Quý Tử kiên quyết từ chối. Nhìn đây có thể suy ra, Quang Vũ Đế thực sự mong Lưu Dương kế vị, nhưng lại sợ gia tộc họ Âm sẽ là điều liên lụy Lưu Dương, khiến Lưu Dương không thể kế vị. Thế nhưng, Lưu Dương khi nghe xong lại nói:"Ngu dốt vô cùng!", cho thấy thái độ không chịu nhường ai của Lưu Dương.

Lập làm Thái tử
Năm Kiến Vũ thứ 15 (39), ông được phong làm Đông Hải công (東海公). Năm thứ 17 (41), được phong Đông Hải vương (東海王).

Bấy giờ, Hán Quang Vũ đế đã lập con lớn của Hoàng hậu Quách Thánh Thông là Lưu Cương làm Hoàng thái tử. Tuy vậy, Hán Quang Vũ đế rất sủng ái mẹ ông là Âm Quý nhân, cộng thêm lúc trước Âm thị vốn là nguyên phối phu nhân, nên Quang Vũ Đế luôn tìm cách cho hai mẹ con Lưu Dương có được địa vị. Từ đó, Quang Vũ đế có ý định phế ngôi vị Thái tử của Lưu Cương để dành cho Lưu Dương.

Năm Kiến Vũ thứ 17 (41), Quang Vũ Đế Lưu Tú lấy lý do: 「Hoài thế oán đỗi, sổ vi giáo lệnh, bất năng phủ tuần tha tử, huấn trường dị thất; 懷勢怨懟，數違教令，不能撫循他子，訓長異室」, ra chỉ phế truất Quách hậu, lập Âm thị làm Hoàng hậu. Quách hậu sau khi bị phế truất, vẫn được thiện đãi, song Hoàng thái tử Lưu Cương nhận thấy địa vị của mình không chắc chắn, từ vị trí "Đích trưởng tử" bây giờ trở thành "Thứ trưởng tử", danh không chính ngôn không thuận, nên đã nghe theo thầy học Chất Uẩn (郅恽) khuyên can, nhiều lần thỉnh cầu lên Quang Vũ Đế chủ động được từ bỏ ngôi vị. Từ đây, Đông Hải vương Lưu Dương lấy thân phận Đích trưởng tử ở trong triều đình tham dự chính vụ.

Năm Kiến Vũ thứ 19 (43), mùa xuân, Đông Hải vương Lưu Dương bình định Thiền vu Đan Thần (单臣), công lao hiển hách. Tháng 6 năm đó, Quang Vũ Đế lập Lưu Dương làm Hoàng thái tử, cải tên thành Lưu Trang, còn Thái tử Lưu Cương bị giáng phong làm Đông Hải vương. Từ trước, lúc Lưu Cương làm Thái tử, Quang Vũ Đế vẫn mãi không cho Lưu Cương tức vị Đông Cung, nên nghi chế cùng quan viên cần thiết vẫn chưa được thiết lập, từ khi Lưu Trang được sách lập, mới bắt đầu định quy chế triều nghi, cách thức Thái tử ngự triều như thế nào, cũng mới dần được ghi chép rõ ràng.

Năm Kiến Vũ trung nguyên thứ 2 (57), ngày 29 tháng 3, Hán Quang Vũ Đế Lưu Tú băng hà, Thái tử Lưu Trang lên nối ngôi, tức là Hán Minh đế. Khi đó ông đã 29 tuổi.

Cai trị

Củng cố chính quyền
Thời Hán Quang Vũ Đế, xét thấy Vương Mãng soán vị tất cả là vì ngoại thích, nên Quang Vũ Đế luôn dùng hết mức hạn chế ngoại thích, nhưng đồng thời lại lợi dụng ngoại thích để phòng bị tôn thất. Sau khi Đại tư mã Ngô Hán mất, Quang Vũ Đế muốn dùng cậu em vợ Âm Hưng thay thế chức Đại tư mã mà không thành, thế nhưng vẫn dùng con rể Lương Tùng (梁松) làm phụ chính cho Tân hoàng đế.

Sau khi Lưu Trang kế vị, xây dựng Vân Đài nhị thập bát tướng, mà không đem cha vợ là Mã Viện đưa vào danh sách tranh vẽ. Đối với các đại thần mà nói, điều này chứng tỏ Lưu Trang muốn phát tín hiệu, tiếp tục kiềm chế ngoại thích. Tiếp theo đó, ông bắt đầu đối phó với các đại thần không ủng hộ mình, tức là những nhóm cường hào có thế lực. Lưu Trang tự mình quyết định tập trung quyền lực vào bản thân, nắm toàn bộ quyền bính, không cho phép bất kỳ cường hào hay ngoại thích có thể lợi dụng chính mình. Sau khi suy tính, Lưu Trang trong vài tháng sẽ nắm lấy binh quyền về kinh đô, từng bước khống chế những huyện ở xung quanh kinh đô. Thế lực của ông càng lớn mạnh.

Ông áp dụng ba chiến lược:
 Một là quy tụ những lão thần trung thành như Đặng Vũ làm Thái phó, Triệu Hý làm Thái úy, hình thành trung tâm quyền lực.
 Ra sức lôi kéo những anh chị em ủng hộ mình, làm như vậy thì trong họ hàng thân thích sẽ không còn kẻ thù địch nữa. Trong đó phải kể đến em trai cùng mẹ với Lưu Trang là Đông Bình vương Lưu Thương, được phong chức Phiêu Kỵ tướng quân quản lý một đại lượng binh quyền.
 Ba là đại xá thiên hạ, tiếp tục thi hành chính sách khoan thư sức dân của Hán Quang Vũ Đế Lưu Tú.

Đối với quan viên, Lưu Trang cực kỳ nghiêm khắc. Chính bởi vì phụ thân Quang Vũ Đế thi hành biện pháp chính trị mềm dẻo phù hợp với thời gian đầu, đến khi Lưu Trang lên ngôi đã là không phù hợp, hơn nữa các đại lão thần quy phục chính là vì Quang Vũ Đế, còn bản thân Lưu Trang chưa thực sự được đại bộ phận trong triều ủng hộ cùng quy thuận. Ông tiến hành nghiêm khắc khảo sát cùng truất trắc, mọi việc từ Thượng thư đài quản lý quan viên, Lưu Trang luôn có giám sát chặt chẽ, lại quy định ra điều mục mỗi năm sẽ khảo sát quan lại địa phương, cực kỳ nghiêm ngặt không hề lơi lỏng. Đối với việc tuyển quan lại, Lưu Trang nghiêm khắc dựa vào tài cán, mà không lựa chọn xuất thân. Em gái ông là Quán Đào công chúa Lưu Hồng Phu (劉紅夫) từng xin cho một người con trai làm chức Câu lang, cũng bị Lưu Trang cự tuyệt, chỉ thưởng vàng và tiền mà thôi.

Đối với dân chúng, Lưu Trang quan tâm giúp dân nghèo, người ốm. Đồng thời, ông hạ lệnh giảm tô thuế cho những nơi bị thiên tai mất mùa, mang một phần ruộng công ra phát cho những người không có ruộng. Ông quan tâm sửa sang, đắp thêm đê điều, trọng dụng Vương Cảnh, Vương Ngô vào việc trị thủy. Vương Cảnh đã chỉ huy đào con kênh hơn 1000 dặm từ Vinh Dương đến Hải Khẩu có tác dụng đảm bảo tưới tiêu, phân dòng chống lũ lụt.

Khắc nghiệt thân tộc
Sau khi Lưu Trang kế vị, rất nhiều kẻ âm mưu cướp ngôi. Bởi ông là con trai thứ 4 mà được làm Hoàng thái tử nên rất nhiều anh em của ông cho là không hợp lễ, hầu như đều rất bất mãn. Lúc này em trai của Lưu Trang là Quảng Lăng vương Lưu Kinh cũng đố kỵ với ông.

Quảng Lăng vương Lưu Kinh là em cùng mẹ của Lưu Trang, khi còn trẻ cũng là người có tài cán, do không chịu phục bởi anh trai nên luôn dòm ngó Hoàng vị. Bấy giờ, Lưu Kinh sai người bắt chước nét chữ của anh trai Quách hoàng hậu là Quách Huống, viết thư cho Đông Hải vương Lưu Cương khuyên Cương dấy binh làm loạn, nên noi gương Hán Cao Tổ dấy binh mà đoạt được thiên hạ. Đông Hải vương Lưu Cương là người nhút nhát, sợ hãi chạy đến thanh minh với Lưu Trang, giao nộp bức thư. Sau khi Lưu Trang tra xét biết được là do Lưu Kinh làm thì ông vẫn không trách cứ, chỉ lưu đày Lưu Kinh đến đất phong Quảng Lăng. Đi đất phong, Lưu Kinh hỏi tướng sĩ:"Ta lớn lên giống Tiên đế, mà Tiên đế năm 30 tuổi làm Hoàng đế. Nay ta cũng 30 tuổi, nên hay không khởi binh dây nên cơ nghiệp?". Tướng sĩ hoảng sợ, báo lên cho quận quốc quan viên, tấu trình lên Lưu Trang những lời nói này của Lưu Kinh. Thế nhưng Lưu Trang lại không có truy cứu. Về sau, Lưu Kinh phạm tội trong việc hiến tế, bị quan viên của quận quốc truy cứu, nên sợ hãi mà tự sát.

Năm Vĩnh Bình thứ 13 (70), có người tố cáo Sở vương Lưu Anh mưu phản. Sở vương Lưu Anh là người anh khác mẹ của Lưu Trang, đương khi Lưu Trang còn là Thái tử thì Lưu Anh đối với ông tương đối không tồi, còn giúp Lưu Trang trong rất nhiều công vụ. Nhưng từ khi Lưu Trang kế vị, Lưu Anh luôn tỏ ra bất mãn, cho khắc kim quy ngọc hạc, tích cực chuẩn bị tạo phản. Có người tố cáo Lưu Anh lên, nhưng Lưu Trang không đành lòng nên chỉ lưu đày Lưu Anh. Bị lưu đày, Lưu Anh tự sát, Lưu Trang liền tìm được danh sách kết giao của Lưu Anh đối với các nhân sĩ khác. Lưu Trang dựa vào quyển sổ này của Lưu Anh, ghép tội cho tất cả những hoàng thân, vương hầu, quan lại mà ông muốn báo thù, tạo thành một vụ án lớn liên quan đến mấy ngàn người. Sau khi xem xét hồ sơ vụ án, biết rằng có rất nhiều người bị oan nhưng Lưu Trang vẫn phê chuẩn. Chỉ một bước mà Lưu Trang đã hoàn thành mục đích của mình.

Sau này, hai người con trai của Quách hoàng hậu là Tế Nam vương Lưu Khang cùng Trung Sơn vương Lưu Yên tụ tập khách khứa, mưu đồ phản nghịch, nhưng tính chất lại không nghiêm trọng như Lưu Kinh cùng Lưu Anh, nên chỉ bị cắt đất phong. Tiếp theo đó, em trai của Âm Thái hậu là Âm Tựu (陰就) có một con trai tên Âm Phong (陰豐), đã lấy em gái út của Lưu Trang là Ly Ấp công chúa Lưu Thụ (劉绶), thế nhưng trong một lần đã ra tay hại chết công chúa. Lưu Trang tức giận, mặc kệ cho lúc đó vẫn còn có Âm Thái hậu, Lưu Trang xử tử Âm Phong. Hai vợ chồng Âm Tựu cũng theo đó mà tự sát.

Hạn chế cường hào
Đối với các cường hào ỷ vào chiến công mà hống hách, Lưu Trang cũng đặc biệt thẳng tay. Khi đó, Đậu Dung (竇融), vốn là hậu duệ 7 đời của Đậu Quảng Quốc (竇廣國) - em trai của Hiếu Văn Đậu hoàng hậu thời Tây Hán. Vì có công lao thời gian đầu khai quốc, nhà họ Đậu leo lên đến vị trí cực cao, khó tránh khỏi gia môn tử đệ cậy quyền mà làm bậy.

Từ thời Quang Vũ Đế, Đậu Dung đã có công mà phong làm đến tận Đại tư không, thuộc hàng Tam công trong triều, lại gia thêm tước hiệu An Phong hầu (安豐侯), thực ấp 4 huyện lớn. Nhà họ Đậu một môn có tới 3 người cưới công chúa: Đậu Mục (竇穆) thú Nội Hoàng công chúa (內黃公主); Đậu Huân (竇勛) thú con gái Đông Hải vương Lưu Cương là Tỉ Dương công chúa (沘陽公主); còn Đậu Cố (竇固) thú con gái thứ hai của Quang Vũ Đế là Niết Dương công chúa Lưu Trung Lễ (劉中禮). Đậu Huân cùng Đậu Hiến, cậy sủng mà kiêu, ỷ thế hiếp người.

Năm Vĩnh Bình thứ 2 (59), con trai của người anh trong họ của Đậu Dung là Đậu Lâm (竇林) nhân tội xử tử, Lưu Trang nhân đó xuống chiếu mắng Đậu Dung, lại dẫn việc Đậu Anh (竇嬰) cùng Điền Phấn (田蚡) khi trước, ép Đậu Dung cáo bệnh mà bị tạm giam trong phủ đệ, tạm treo ấn và dây triện. Năm thứ 5 (61), Đậu Mục vì muốn lấy đất Lục An, bèn giả mạo ý chỉ của Âm Thái hậu, khiến Lục An hầu cưới con gái mình để lấy đất. Sự việc bị phát hiện, Đậu Mục bị bãi miễn, cả nhà họ Đậu trừ Đậu Dung đều bị trục xuất khỏi Lạc Dương mà quay về cố hương Phù Phong. Đậu Dung cũng bị Lưu Trang trách cứ, sợ tới mức phải từ quan, không lâu sau thì chết. Đậu Mục nhân có đại xá, được quay lại kinh sư, nhưng Lưu Trang phái người nghiêm khắc giám thị bọn họ. Cảm thấy chán nản, Đậu Mục có lời oán trách, tìm cách hối lộ quan lại để mở đường công danh, thế là Lưu Trang cho người bắt Đậu Mục cùng hai con trai là Tuyên, Huân vào ngục mà chết ở đấy.

Khắc chế Hung-Tây

Thời Hán Quang Vũ Đế còn tại vị, do chính sách bình ổn đóng cửa với bên ngoài đã làm Hung Nô trỗi dậy, chia làm Bắc Hung Nô cùng Nam Hung Nô. Trong đó Nam Hung Nô chủ động yêu cầu nội phụ, Quang Vũ Đế sắc phong Nam Hung Nô, còn thực hiện chính sách Hòa thân. Bắc Hung Nô nhìn Nam Hung được lợi từ nhà Hán, cũng yêu cầu Hòa thân. Quang Vũ Đế vì thế cùng nhóm công khanh thương lượng, nhất thời khó có thể quyết định. Khi ấy, Lưu Trang còn là Thái tử, chủ trương không nên hòa hảo với Bắc Hung Nô, chỉ ra rằng bởi vì Bắc Hung Nô thấy Hán triều cùng Nam Hung Nô giao hảo, sợ bị cô lập, nay đáp ứng yêu cầu của họ, ngược lại càng khiến Bắc Hung Nô không còn tâm thế kiêng dè. Hán Quang Vũ Đế thấy Thái tử nói có lý, bèn không đáp ứng yêu cầu của Bắc Hung Nô.

Từ năm 65 đến năm 72, Lưu Trang bãi bỏ chính sách hà khắc của nhà Tân, đại bộ phận cư dân không còn sự ràng buộc, mối quan hệ giữa Hán và Hung Nô lại trở nên tốt đẹp. Thế nhưng Lưu Trang vẫn còn tâm lý tiêu trừ Bắc Hung Nô để đạt được kết cục toàn vẹn, nên năm Vĩnh Bình thứ 16 (73), Lưu Trang phái Đậu Cố cùng Cảnh Bỉnh chinh phạt Bắc Hung Nô. Sau khi đến Thiên Sơn, Đậu Cố và Cảm Bỉnh đồn trú tại Lương Châu (nay thuộc Vũ Uy, Cam Túc), rồi liên minh với các dân tộc như Nam Hung Nô, Ô Hoàn, Tiên Ty xuất quân tấn công Bắc Hung Nô, liên tiếp giành thắng lợi. Chính quyền của Hô Diễn vương (呼衍王). Nhân đó, Đậu-Cảnh hai vị tướng quân còn đánh đến Xa Sư quốc (車師國), khiến Quốc vương đầu hàng.

Từ năm Kiến Thủy Quốc nguyên niên (9) của nhà Tân đến nay, qua 65 năm, cuối cùng nhà Hán đã khôi phục lại sự liên kết giữa Trung nguyên và Tây Vực. Lưu Trang phái Ban Siêu đi sứ Tây Vực, tuyên truyền chính sách Tây Vực của nhà Hán, để các quốc gia Tây Vực quy thuận nhà Hán. Ban Siêu dẫn 26 người đến Thiện Thiện quốc (鄯善國), tiêu diệt tàn dư Bắc Hung Nô, còn thiết lập lại Tây Vực đô hộ (西域都護). Theo sự điều lệnh của Ban Siêu, các quốc gia Tây Vực phải thần phục, nếu không Ban Siêu sẽ dùng đại quân đội tập kích bất kỳ thành quốc nào không tuân phục.

Thời đại của Lưu Trang, đã tiêu diệt Bắc Hung Nô, tiến đến từng bước hoàn thành việc khống chế Tây Vực của nhà Hán.

Tôn giáo
Lưu Trang tôn trọng Nho giáo, ông cho mở trường Thái học dạy con em quý tộc và tự mình giảng sách cho thái tử Lưu Đát và các thân vương. Ông cũng thường tế lễ Khổng Tử và 72 vị tiên hiền đất Lỗ. Bên cạnh đó, Phật giáo bắt đầu du nhập vào Trung Quốc cũng trong thời kỳ này.

Nói về sự kiện Phật giáo được truyền vào Trung Quốc, có một ý kiến mà xưa nay các sử gia thường công nhận, đó là "Vua Minh Đế nhà Hán nằm mơ, Phật giáo bắt đầu truyền vào Trung Quốc" (Hán Minh cảm mộng, sơ truyền kỳ đạo - Cao Tăng truyện). Các bộ Quốc sử và lịch sử Phật giáo Trung Hoa đều cho rằng khi Lưu Trang nằm mơ thấy một người thân bằng vàng ròng, thân hình tỏa sáng rực rỡ và bay khắp cung điện; rồi sai người đi cầu Pháp, là lúc đạo Phật bắt đầu truyền vào Trung Quốc. Theo Lý hoặc luận, ...Sáng ra, hỏi khắp quần thần, đấy là vị thần tiên nào? Có vị quan Thông nhân tên Phó Nghị tâu: "Thần nghe, bên nước Thiên Trúc có một người tu hành đắc Đạo, gọi là Phật. Vị ấy có thể bay trong hư không, toàn thân tỏa ra ánh sáng rực rỡ. Có lẽ ấy là vị thần trong mơ"....

Nghe thế, Lưu Trang chợt tỉnh ngộ, rồi sai Sái Âm, Trương Khiên, Vương Tuân, Tần Cảnh, v.v... tổng cộng 12 người sang tận Tây Trúc mang tượng Đức Phật Thích Ca Mâu Ni và Kinh sách về. Ông cho dựng chùa Bạch Mã ở kinh đô để đặt tượng, Kinh và thờ Phật và mời hai vị cao Tăng từ Tây Trúc đến hành lễ. Chùa Bạch Mã là ngôi Chùa đầu tiên ở Trung Quốc. Tuy Đạo Phật được tôn sùng, đạo Nho vẫn có vai trò lớn trong xã hội.

Qua đời
Năm Vĩnh Bình thứ 18 (75), ngày 6 tháng 8 (tức ngày 5 tháng 9 dương lịch), Lưu Trang băng hà tại Đông Cung ở Lạc Dương, hưởng dương 47 tuổi. Ông được tôn miếu hiệu là Hiển Tông (顯宗), thụy hiệu là Hiếu Minh hoàng đế (孝明皇帝), táng tại Hiển Tiết lăng (顯節陵; nay nằm ở phía đông nam quận Mạnh Tân, thành phố Lạc Dương, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc).

Trong thời gian 18 năm ở ngôi, ông sử dùng 2 niên hiệu là:
 Kiến Vũ Trung Nguyên (建武中元 57)
 Vĩnh Bình (永平 58 - 75).

Hán Minh Đế có 20 người con, Thái tử Lưu Đát năm đó 18 tuổi lên ngôi, tức là Hán Chương Đế.

Gia quyến
 Thân phụ: Hán Quang Vũ Đế Lưu Tú.
 Thân mẫu: Quang Liệt hoàng hậu Âm Lệ Hoa. Khi Minh Đế lên ngôi, tôn làm Hoàng thái hậu.
 Hậu phi:

Hậu duệ

Xem thêm
 Nhà Hán
 Hán Quang Vũ Đế
 Hán Chương Đế

Tham khảo
 Lê Đông Phương, Vương Tử Kim, Kể chuyện Tần Hán, Nhà xuất bản Đà Nẵng, 2007
 Đặng Huy Phúc, Các hoàng đế Trung Hoa, Nhà xuất bản Hà Nội, 2001
 Nguyễn Khắc Thuần, Các đời đế vương Trung Hoa, Nhà xuất bản Giáo dục, 2003
 Thương Thánh, Chính sử Trung Quốc qua các triều đại, Nhà xuất bản Văn hóa - Thông tin.
 Tào Hồng Toại, Thời niên thiếu của các bậc đế vương, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin, 2004
 Bielenstein, Hans. (1986). "Wang Mang, the Restoration of the Han Dynasty, and Later Han," in The Cambridge History of China: Volume I: the Ch'in and Han Empires, 221 TCN. – A.D. 220, 223–290. Edited by Denis Twitchett and Michael Loewe. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-24327-0.
 Tư trị thông giám của Tư Mã Quang, các quyển 38-44 (bản gốc tại :zh:s:資治通鑑), và bản tiếng Hán hiện đại được Bá Dương biên tập (Đài Bắc, 1982-1989).
 Hậu Hán thư của Phạm Diệp, quyển 1 thượng và hạ (Thế Tổ Quang Vũ Đế kỷ).

Chú thích

Minh đế
Sinh năm 28
Mất năm 75
Vua thế kỉ 1


title: Denticollis jacobsoni

text:
Denticollis jacobsoni là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Reitter miêu tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Denticollis


title: Chợ cá

text:
Chợ cá hay hàng cá là một loại chợ dành riêng để buôn bán, tiếp thị các loại cá và sản phẩm từ cá, thường thì chợ cá nằm gần các điểm bến cảng, ngư trường... những nơi tiếp nhận các sản phẩm cá từ hoạt động đánh bắt hay nuôi trồng các loại cá và đóng vai trò như là những chợ đầu mối chuyên cung cấp, phân phối cá tươi. Chợ cá có thể được dành riêng cho hoạt động mậu dịch, bán buôn giữa các ngư dân và các thương gia chuyên kinh doanh, buôn bán cá, hoặc để thu mua rồi bán hải sản cho người tiêu dùng cá nhân. Hàng cá một loại chợ cá bán lẽ thường là nguồn cung cấp, cho những người bán thức ăn đường phố. Chợ cá có lẽ được bắt nguồn từ Hy Lạp cổ đại nơi ghi nhận những hoạt động mậu dịch, hàng hải.

Tham khảo

Chợ
Luật ngư nghiệp


title: Đoàn Thượng

text:
Đoàn Thượng (chữ Hán: 段尚, 1181-1228) là vị tướng cuối thời nhà Lý đời vua Lý Cao Tông và Lý Huệ Tông. Ông là hào trưởng vùng Hồng và là chủ soái của sứ quân họ Đoàn ở lộ Hồng Châu,  là một trung thần của nhà Lý, và không thần phục sự chuyển giao từ Nhà Lý sang nhà Trần do Trần Thủ Độ sắp đặt trong lịch sử Việt Nam. Ông cùng với tướng quân Nguyễn Phục được nhiều di tích sắc phong là Đông Hải Đại vương.

Gia thế
Theo ngọc phả ở Hải Dương, Đoàn Thượng sinh năm Tân Sửu (1181), là con của Đoàn Trung và bà Hoàng Thị Mỹ. Sử sách thống nhất ghi ông người làng Thung Độ (nay thuộc xã Đoàn Thượng), huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dương. Tổ 5 đời của Đoàn Thượng là Đoàn Văn Khâm, Công bộ Thượng thư đời Lý Nhân Tông.

Khi Nhà Lý suy vi
Đoàn Thượng trở thành hào trưởng vùng Hồng. Theo Đại Việt Sử ký toàn thư, ông có cùng một vú nuôi với vua Lý Huệ Tông. Ông lớn lên lúc nhà Lý đã suy vi. Vua Lý Cao Tông chơi bời vô độ, tăng cường bóc lột dân chúng, vì thế nhân dân oán thán, nhiều nơi nổi dậy chống lại. Nhân lúc lòng dân chán nhà Lý, Đoàn Thượng cũng nổi dậy tại quê nhà vùng Hồng.

Vùng Hồng, theo sách Đại Nam Nhất thống chí nói về phủ Bình Giang và Ninh Giang: "Xưa gọi là Hồng châu, cuối đời Trần chia làm châu Thượng Hồng và châu Hạ Hồng...". Vùng Hồng gồm các huyện Cẩm Giàng, Bình Giang, Thanh Miện, Gia Lộc, Ninh Giang và Tứ Kỳ ở phía nam tỉnh Hải Dương ngày nay.

Sử sách chép không thống nhất về thời gian Đoàn Thượng nổi lên. Đại Việt sử lược khuyết danh tác giả viết vào thế kỷ 14 cho rằng ông nổi dậy vào năm 1207 là đúng, trong khi Đại Việt Sử ký Toàn thư cho rằng ông nổi dậy vào năm 1212 là không chính xác. Nội dung dưới đây lấy theo Đại Việt sử lược.

Tháng 3 năm 1207, Đoàn Thượng và Đoàn Chủ nổi dậy bất tuân triều đình. Ông xây đắp thành, đắp lũy. Lý Cao Tông sai đem đại binh đi đánh. Đàm Dĩ Mông đem quân đạo Đại Thông (miền Hà Đông cũ dọc sông Đáy), Phạm Bỉnh Di đem quân đạo Khả Liễu, Trần Hinh đem quân đạo Phù Đái (Vĩnh Bảo, Hải Phòng), Bảo Trinh hầu đem quân đạo Nam Sách (Nam Sách, Hải Dương), cùng họp nhau đánh Đoàn Thượng. Thấy thế lực quân triều đình quá mạnh, Đoàn Thượng liền ngầm sai người đem của cải đút lót cho Thượng phẩm phụng ngự Phạm Du, nguyện xin đem quân chúng theo Du. Cuộc liên minh giữa Đoàn Thượng và Phạm Du bắt đầu từ đó. Phạm Du cố vì Thượng mà xin với Cao Tông tha cho ông.

Tháng 10 năm 1208, Cao Tông sai Phạm Du coi việc quân ở châu Nghệ An. Du làm trái lệnh chống triều đình. Cao Tông liền sai Phạm Bỉnh Di lấy quân ở Đằng Châu (nay là thành phố Hưng Yên) để đánh Phạm Du. Du trở về Cổ Miệt (Hồng Châu) cùng với Đoàn Thượng, Đoàn Chủ ở hợp binh làm phản triều đình, đánh Đằng Châu. Bỉnh Di bị thua. Tháng 2 năm 1209, Bỉnh Di lại đem binh ở Đằng Châu, Khoái Châu đi đánh Du. Phạm Du thua trận bỏ trốn. Bỉnh Di tịch biên gia sản của Du rồi đốt hết.

Tháng 3 năm 1209, Phạm Bỉnh Di đánh Đoàn Thượng và Đoàn Chủ tại Vệ Kiều. Quân đoàn Thượng thua trận, Đoàn Chủ bị hãm ở chỗ bùn lầy và bị tướng Hà Văn Lôi đâm chết.

Tháng 4 năm 1209, Phạm Bỉnh Di lại đánh tan quân Đoàn Thượng. Tuy nhiên, trong lúc Đoàn Thượng suy yếu thì sự mê muội của vua Lý Cao Tông, tin theo gian thần Phạm Du khiến nhà Lý càng suy vi.

Làm tướng nhà Lý
Phạm Du ngầm sai người về kinh đút lót cho các quan lại trong triều, nói rằng Bỉnh Di tàn ác, giết hại người vô tội và kể lể tình oan, xin về kinh đợi tội. Cao Tông sai Trần Hinh triệu Phạm Du về kinh, lại triệu cả Bỉnh Di về triều. Phạm Du về kinh trước hầu Cao Tông, được vua tin theo; Bỉnh Di đến kinh sau, vào triều phụng mệnh. Cao Tông sai bắt Bỉnh Di và con là Phụ.

Tướng của Bỉnh Di là Quách Bốc nghe tin đó, đem binh lính phá cửa Đại Thanh kéo vào nội điện để cứu chủ. Du cùng em là bọn Phạm Kinh giết Bỉnh Di và con Bỉnh Di là Phụ rồi cùng Cao Tông chạy trốn. Quách Bốc liền tôn hoàng tử nhỏ là Thầm lên làm vua. Cao Tông chạy về Tam Nông (Phú Thọ) nương nhờ nhà Hà Vạn, một thủ lĩnh miền thiểu số có thế lực.

Thái tử Sảm cùng mẹ là Nguyên phi Đàm thị và hai em gái chạy về Hải Ấp, Thái Bình, được thủ lĩnh địa phương là Trần Lý và Tô Trung Từ lập làm vua, tôn xưng là Thắng Vương. Thấy con gái của Trần Lý là Trần Thị Dung có nhan sắc, Lý Sảm bèn lấy làm vợ, nhân đó Trần Lý được phong làm Minh Tự, Tô Trung Từ làm Điện tiền Chỉ huy sứ.

Biết tin Thái tử Sảm lập triều đình riêng và tự ý phong tước cho Trần Lý, Tô Trung Từ,... nên vua Lý Cao Tông ở Quy Hóa muốn đánh dẹp, bèn sai Phạm Du đi để liên lạc với Đoàn Thượng. Nhưng Du lại ham sắc, tư thông với công chúa Thiên Cực, nên lỡ hẹn với Thượng. Khi thuyền của Thượng đến đón không gặp Du bèn trở về. Khi Du lên thuyền khác đi gặp họ Đoàn, tới Ma Lãng thì bị quân của hào trưởng Bắc Giang là Nguyễn Nậu và Nguyễn Nải đón bắt và giết chết.

Trần Lý và Tô Trung Từ bèn mang quân đánh về kinh thành dẹp Quách Bốc. Trần Lý tử trận, Tô Trung Từ đón vua Cao Tông về cung.

Cao Tông chết, Thái tử Sảm lên ngôi tức là Lý Huệ Tông. Tô Trung Từ trở thành quyền thần trong triều. Sau một loạt biến cố, năm 1211, nhiều đại thần nhà Lý và cả Trung Từ bị giết. Cháu gọi Trung Từ bằng cậu là Trần Tự Khánh ở Hải Ấp lại mang quân về kinh, an táng Trung Từ.

Đoàn Thượng và Đoàn Văn Lôi nhân đó nói với vua Huệ Tông rằng:
Trần Tự Khánh đem binh về kinh sư là muốn mưu đồ việc phế lập.

Huệ Tông tin theo, nổi giận, bèn hạ chiếu cho các đạo binh đánh Trần Tự Khánh và giáng Nguyên phi Trần Thị Dung xuống làm Ngự nữ. Đoàn Thượng và Đoàn Văn Lôi đem binh về kinh sư. Huệ Tông hạ chiếu tấn phong tước hầu cho Đoàn Thượng.

Đoàn Thượng đem quân đánh anh em họ Trần ở ải Hoàng Điểm. Trần Tự Khánh sai bộ tướng Lại Linh cùng tướng Khoái Châu là Nguyễn Đường ra chống cự. Nguyễn Đường bị bắt. Tự Khánh bị thua, giận dữ phá đê cho nước sông chảy tràn vào các ấp rồi về. Miền Khoái Châu mất tin tưởng ở họ Trần, theo về với họ Đoàn.

Tuy nhiên, Trần Tự Khánh là một tướng tài. Sau đó Tự Khánh hai lần đánh bại quân họ Đoàn của Đoàn Ma Lôi, đóng ở Đội Sơn (Duy Tiên, Hà Nam). Họ Trần kiểm soát được cả miền Lý Nhân (Hà Nam). Trần Tự Khánh tìm cách liên kết với hào trưởng Nguyễn Tự để đối địch với Đoàn Thượng.

Năm 1213, Đoàn Thượng phối hợp với quân triều đình đụng độ với Trần Tự Khánh. Tuy nhiên, lực lượng họ Trần mạnh hơn, có nhiều tướng giỏi hơn; trong khi đó quân nhà Lý do vua Huệ Tông và Thái sư Đàm Dĩ Mông không có tài làm tướng chỉ huy nên nhanh chóng bị thua trận. Cánh quân Đoàn Thượng cử đi do Đoàn Cấm và Vũ Hốt chỉ huy bị bộ tướng của Tự Khánh là Nguyễn Nộn đánh bại. Lý Huệ Tông bỏ chạy lên Lạng châu, quân họ Đoàn rút khỏi kinh đô trở về vùng Hồng.

Trở về Hồng châu
Năm 1214, anh em họ Đoàn tấn công đất Bắc Giang do tướng của Tự Khánh là Nguyễn Nộn đóng giữ. Hai bên đánh nhau ở núi Đông Cứu (Gia Bình, Bắc Ninh), Nguyễn Nộn giết chết được Đoàn Nguyễn. Tuy nhiên lúc đó nội bộ phe Tự Khánh xảy ra phản loạn lớn. Tướng ở Cam Giá (thị xã Sơn Tây) là Đỗ Bị lại nổi lên chống cự. Miền Cam Giá lại tách khỏi phạm vi thế lực của anh em họ Trần, hình thành một thế lực mới. Cùng lúc đó, Nguyễn Nộn ở Bắc Giang sau khi đánh được họ Đoàn cũng phản lại Tự Khánh, xây dựng một thế lực rất lớn. Do việc cát cứ của Đỗ Bị, Nguyễn Nộn, kinh thành Thăng Long bị uy hiếp. Tự Khánh phóng hỏa đốt kinh đô rồi chạy về Lý Nhân (Hà Nam).

Song lực lượng họ Trần vẫn rất mạnh. Sau hàng loạt biến cố khác, thế lực của Trần Tự Khánh ngày càng mạnh hơn, buộc vua Huệ Tông phải dựa vào họ Trần. Nhiều thế lực cát cứ lần lượt bị Trần Tự Khánh đánh dẹp. Tuy nhiên, bộ tướng của Khánh là Nguyễn Nộn lại phản họ Trần mà cát cứ ở Bắc Giang.

Năm 1216, Huệ Tông sách phong Ngự nữ Trần thị làm Thuận Trinh Phu nhân (順貞夫人). Đàm thái hậu cho Trần Tự Khánh là kẻ phản trắc, nên ghét Trần Thị Dung, bảo vua đuổi bỏ đi, lại nhiều lần muốn làm hại, nhưng Huệ Tông đều che chở.

Trước sức ép muốn giết con dâu của Đàm Thái hậu, Huệ Tông cùng với phu nhân lẻn đi đến chỗ quân của Tự Khánh ở bãi Cửu Liên. Từ đấy, Huệ Tông lại dựa vào Trần Tự Khánh. Tự Khánh bèn phế bỏ vua mới Lý Nguyên vương, tôn Huệ Tông là vua như cũ mà chuyên tâm bình định các thế lực: Nguyễn Nộn ở Bắc Giang, Hiển Tín vương Nguyễn Bát, Đoàn Văn Lôi và Đoàn Thượng ở Hồng châu và Hà Cao ở Qui Hóa (Yên Bái, Tuyên Quang).

Năm 1218, Trần Thừa đem binh thuyền tiến đánh Nguyễn Nộn ở Bắc Giang. Ông cho người mở đê, để nước lan vào các thái ấp, rồi dùng binh thủy theo lối ấy mà đánh. Nộn thua to, chạy về Phù Ninh (Bắc Ninh). Năm đó, để yên Hồng châu, Trần Tự Khánh đưa em gái là Trần Tam Nương gả cho Hồng hầu là Đoàn Văn Lôi vốn là người có uy tín với người Hồng châu.

Tháng 6 năm 1217, Đoàn Thượng thấy thế lực họ Trần mạnh, tạm quy hàng triều đình, được phong tước vương và vẫn giữ vùng Hồng châu. Sau khi Trần Tự Khánh chết (1223), em họ là Trần Thủ Độ lên thay, tiếp tục thao túng nhà Lý. Thủ Độ sắp đặt đưa cháu là Trần Cảnh (con Trần Thừa) lên thay ngôi nhà Lý, lập ra nhà Trần.

Trần Thủ Độ mang quân đánh Đoàn Thượng nhưng không thắng, đành phải hứa hẹn phong tước cho ông. Thủ Độ định ngày hội họp, làm lễ minh thệ, nhưng Đoàn Thượng không đến họp.

Năm 1228, Trần Thủ Độ ngầm giao ước cùng Nguyễn Nộn mưu hẹn gặp 3 bên ở xứ Đồng Đao để làm lễ minh thệ. Đoàn Thượng sơ suất cả tin, vô tình y hẹn, đã một mình một ngựa đến xứ Đồng Đao mắc phải mưu của Thủ Độ và Nguyền Nộn đã bố trận phục sẵn, bị quân của Nguyễn Nộn giết chết. Con ông là Đoàn Văn đem gia thuộc đến hàng Nguyễn Nộn. Tuy nhiên tháng 3 năm sau, Nộn cũng ốm chết. Cả nước thống nhất về tay nhà Trần.

Lăng mộ/Thờ phụng

Theo Việt điện u linh tập của Lý Tế Xuyên thì Đoàn Thượng là một trung thần của nhà Lý, Anh liệt Chinh khí quân. Sau khi ông mất, được nhiều đời vua Nhà Trần, Nhà Lê, Nhà Nguyễn sắc phong là Đông Hải Đại vương Đoàn Thượng Thượng đẳng thần (xem Thảo luận: Đoàn Thượng).

• Trong dân gian gọi Ông là Đức Thánh Đông Hải Đại vương Đoàn Thượng, có đền thờ ở rất nhiều nơi. Đền thờ chính ở thôn Thung Độ, xã Đoàn Thượng, Gia Lộc, tỉnh Hải Dương (là quê của ông) và ở làng Yên Phú, huyện Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên (nơi ông hóa (chết).

• Tại thôn Bần - Yên Nhân nay là phường Bần Yên Nhân, thị xã Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên (là nơi ông hóa) có lập đền thờ ông. Ngài thường hay linh ứng trợ giúp dân chúng, dân chúng rất ghi ơn Ngài.

• Đương thời, Hồng Hà nữ sĩ Đoàn Thị Điểm trong một lần đến thăm và yết lễ tại đây đã cảm tác đề tặng một câu đối, sau được chạm khắc ở đền thờ Ngài. Câu đối này được viết bằng chữ Hán như sau:
Thanh Miếu tuế thời hương, lăng cốc bất khai canh hoàn cục
Hồng Châu kim cổ lộ, cương thường sức kởi vãng lai nhân.

Bản dịch của Đoàn Trọng Hân như sau:
Chí thời Thanh Miếu ngát hương, Thủy Nhật Nguyệt chiếu minh Gương Trung Nghĩa
Kim cổ Hồng Châu qua lại, Khách Vãng Lai trông rõ Cột Cương Thường.

• Hàng năm vào ngày 11 tháng 4 âm lịch tại đền thờ Ngài có mở hội, tế lễ. Dân chúng thôn Bần - Yên Nhân, dân làng Yên Phú và khách thập phương xa gần nô nức đi xem hội và yết lễ.

• Trong dân gian còn có tín ngưỡng thờ đức thánh Ông Hoàng Cả  tức Đông Hải Đại vương Đoàn Thượng trong Tứ phủ Quan Hoàng  (gồm có mười vị Quan Hoàng, mà huyền tích về sự xuất hiện của họ thường có liên hệ mật thiết với các nhân vật lịch sử, danh tướng có công đánh dẹp giặc hay những người khai sáng, mở mang cho đất nước, địa phương nơi họ hiển linh).

Giai thoại

Ngày nay, tại vùng Bần Yên Nhân còn lưu truyền một truyền thuyết về Đông Hải Đại Vương Đoàn Thượng như sau :
Sau khi bị đội quân của Trần Thủ Độ phục kích và bị chém gần đứt đầu nhưng Đoàn Thượng không chết mà vẫn giục ngựa chạy về mạn Hồng Châu (ngày nay là Hưng Yên ) thì gặp một bà bán nước ngồi dưới gốc đa. Đoàn Thượng ngạc nhiên vì cả vùng này vắng hoe, không có mấy người qua lại nhưng lại có bà hàng nước ở đây. Ông thấy lạ xuống ngựa hỏi thì bà ta nói là đợi ông ở đây đã lâu. Đoàn Thượng ngạc nhiên. Rồi bà bán nước sai con mổ gà làm cơm thết đãi ông nhưng đứa con còn nhỏ nên cắt cổ gà không đứt mà còn tuột tay để con gà chạy ra chỗ Đoàn Thượng.
Ông cầm con gà nên thấy nó cùng cảnh ngộ với mình thì hỏi bà bán nước rằng gà đứt cổ mà vẫn sống thì liệu người đứt cổ còn sống không. Người đàn bà nhìn ông buồn bã lắc đầu, tức thì ông ngã vật ra chết.
Người dân thương ông trung nghĩa với nhà Lý nên chôn cất tử tế lại lập miếu thờ, quanh năm hương khói nên ông rất linh thiêng thường hiển linh giúp nhân dân trong vùng. Ngày 11 tháng 4 âm lịch hàng năm trong vùng làm lễ hội to để tưởng nhớ ông.

Tuy nhiên, cũng có một giai thoại khác nói rằng vì biết tài của Đoàn Thượng nên sau khi diệt nhà Lý thì Trần Thủ Độ sai sứ giả chiêu hàng Thượng, nếu quy hàng thì sẽ được gả công chúa phong hầu nhưng ông không nghe và viết chiến thư cho Trần Thủ Độ. Vốn có sức khỏe lại thạo nghề cung kiếm nên ông một mình một ngựa cầm đao xông vào bên quân của Trần Thủ Độ khiến cho ba quân khiếp vía. Trần Thủ Độ biết nếu đơn đấu sẽ rất khó hạ được Thượng nên đã cùng Nguyễn Nộn hợp sức đánh cho Thượng bị thua. Nguyễn Nộn chém đứt đầu ông rơi ở Hồng Châu ( tức Bần Yên Nhân ngày nay ) nhưng thân mình ông không ngã mà chạy về tận Mao Điền ( Cẩm Giàng, Hải Dương ngày nay ) mới ngã. Vì vậy trong nhân gian mới có câu " đầu Bần thân Mao ".

Lịch sử vinh danh

 Tên ông được đặt tên cho một xã thuộc huyện Gia Lộc và một đường phố ở thành phố Hải Dương - quê hương ông.
 Tên ông cũng được đặt cho Trường THPT Đoàn Thượng - huyện Gia Lộc, các Trường THCS Đoàn Thượng và Trường Tiểu học Đoàn Thượng ở xã Đoàn Thượng, huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dương

Trong văn hóa

 Tướng quân Đoàn Thượng do diễn viên Tạ Minh Thảo thể hiện trong phim Thái sư Trần Thủ Độ

Chú thích

Tham khảo
Đại Việt sử lược
Đại Việt Sử ký Toàn thư

Xem thêm

Nhà Lý
Sự suy vong của nhà Lý
Lý Cao Tông
Lý Huệ Tông
Trần Tự Khánh
Nguyễn Nộn

Người Hải Dương
Võ tướng nhà Lý
Sinh năm 1181
Vương tước nhà Lý


title: Fusinus rutilus

text:
Fusinus rutilus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Fasciolariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Fusinus


title: Gras

text:
Gras là một xã ở tỉnh Ardèche, vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
 Côtes du Vivarais AOC

Tham khảo

Xã của Ardèche