title: Chúa Thánh Linh

text:
Chúa Thánh Thần, Tin Lành gọi là Chúa Thánh Linh, là Ngôi Ba trong Ba Ngôi: Chúa Cha, Chúa Con, và Chúa Thánh Thần: Cả ba Ngôi vị là một Thiên Chúa duy nhất, theo niềm tin của đại đa số các tín hữu Kitô giáo.

Tân Ước có hơn 90 lần viết về Chúa Thánh Thần. Cả ba sách Tin Mừng Nhất Lãm đều khẳng định rằng xúc phạm Chúa Thánh Thần là tội lỗi không thể tha thứ. Chúa Thánh Thần có vị trí quan trọng trong các thư tín của Thánh Phaolô. Còn Thánh Tông đồ Gioan đã viết về Chúa Thánh Thần với ba danh hiệu: "Thần Khí", "Thần Chân Lý", và "Đấng An Ủi".

Tân Ước miêu tả mối tương giao mật thiết giữa Chúa Thánh Thần với Chúa Giê-su trong lúc ngài sống trên đất và trong thời kỳ ngài rao giảng Phúc Âm. Hai sách Phúc Âm Luca và Mátthêu cùng bản tín điều Nicea xác tín rằng Chúa Giêsu được "hoài thai bởi Chúa Thánh Thần, và sinh bởi Đức Trinh nữ Maria".

Thuật từ
Thuật từ Chúa Thánh Thần ở đây không phải mang nghĩa là "vị Chúa của Thánh và Thần" nhưng gồm hai thành tố: chữ "Thánh" nghĩa là mang nghĩa là "thánh thiện", "linh thiêng"; và "Thần" là "tinh thần", "tâm hồn" (hoặc nếu dùng "Thánh Linh" thì chữ "Linh" cũng mang nghĩa tương tự là "linh hồn", "tâm hồn"). Tiếng Anh là "Holy Spirit" và nhiều ngôn ngữ khác cũng tương ứng như vậy. Thuật từ này xuất phát trong Kinh Thánh tiếng Hebrew là רוח הקודש Ruach Ha-Kodesh và tiếng Hy Lạp là Πνεῦμα τὸ Ἅγιον Pneûma tò Hagion.

Quan điểm của Kitô giáo
Kitô hữu tin rằng Chúa Thánh Thần là một Ngôi vị trong Ba Ngôi, bình đẳng với Chúa Cha và Chúa Con (Chúa Giêsu).

Theo Tân Ước, Chúa Thánh Thần là Đấng dẫn dắt con người đến với Đức Tin để tiếp nhận Chúa Giê-su, ban cho họ năng lực để theo đuổi các giá trị của nếp sống Cơ Đốc. Chúa Thánh Thần ngự trong lòng tín hữu, xem họ là đền thờ của Ngài. Chúa Thánh Thần được miêu tả là "Đấng Dạy Dỗ", "Đấng Bảo Trợ" hoặc "Đấng An Ủi". Ngài dẫn dắt tín hữu vào mọi lẽ thật.

Quyền năng của Chúa Thánh Thần thể hiện trong đời sống của Kitô hữu, theo quan điểm Kitô giáo, sản sinh những kết quả tích cực được gọi là "Hoa quả của Chúa Thánh Thần". Kitô hữu tin rằng Chúa Thánh Thần là Đấng ban cho họ các loại ân tứ (khả năng) khác nhau như nói tiên tri, nói các thứ tiếng, khả năng chữa bệnh, sự hiểu biết,... (một số người cho rằng sự ban cho này đã dừng lại kể từ sau thời Tân Ước). Tuy vậy, phần lớn Kitô hữu tin rằng các ơn sủng ấy vẫn tiếp tục được ban cho, đặc biệt là các ơn hữu ích cho việc gây dựng Giáo hội như khả năng thi hành mục vụ, giảng dạy, làm việc từ thiện, lãnh đạo, và lòng nhân ái. Trong một số giáo phái, trải nghiệm nhận lãnh Chúa Thánh Linh được gọi là "được xức dầu". Theo truyền thống Nhạc Phúc Âm của người Mỹ gốc Phi, trải nghiệm này thường được nhắc đến như là "nhận lãnh phước hạnh".

Kitô hữu tin rằng Chúa Giê-su đã báo trước về Chúa Thánh Thần như là "Đấng Bảo Trợ". Sau khi sống lại, Đức Giê-su bảo cho các môn đồ biết rằng họ cần được "làm phép rửa trong Chúa Thánh Thần" và nhờ đó họ sẽ nhận lãnh năng lực siêu nhiên. Lời hứa này đã được ứng nghiệm qua những diễn biến được ký thuật trong chương thứ hai của Sách Công vụ Tông đồ. Ấy là trong ngày Lễ Ngũ Tuần (Pentecost) đầu tiên, các môn đồ của Đức Giê-su, khi đang nhóm lại với nhau tại Jerusalem, đột nhiên nghe tiếng gió thổi mạnh, và xuất hiện những lưỡi bằng lửa đậu trên từng người. Các môn đồ bắt đầu rao giảng Tin Mừng cho một đám đông với nhiều sắc dân khác nhau bằng chính ngôn ngữ của các sắc dân ấy.

Trong Phúc Âm của mình, Thánh Gioan Tông đồ không tập chú vào những gì Chúa Thánh Thần làm cho Chúa Giê-su, nhưng nhấn mạnh vào sự kiện Chúa Giê-su ban Chúa Thánh Thần cho các môn đồ. Học thuyết này của vị Tông đồ, có ảnh hưởng sâu đậm trên tiến trình hình thành thuyết Ba Ngôi, nhìn xem Chúa Giê-su là Chiên Con được hiến tế, đến thế gian để ban Thánh Thần của Thiên Chúa cho nhân loại.

Dù có văn phong tương tự với tác giả ba sách Phúc Âm còn lại khi miêu tả sự kiện Chúa Giê-su nhận lãnh Thánh Thần, Thánh Gioan ký thuật sự kiện này với chủ tâm giúp độc giả hiểu rằng Chúa Giêsu nhận lãnh Thánh Thần với mục đích ban Thánh Thần cho người theo Chúa Giê-su, nhờ vậy mà họ có thể hiệp nhất với Ngài, ở trong Ngài và vì vậy họ cũng hiệp nhất với Chúa Cha. (Xem "Tin Mừng theo Thánh Gioan", chương nói về Pneumatology, tác giả Raymond Brown). Theo Thánh sử Tông đồ Gioan, nhận lãnh Chúa Thánh Thần có nghĩa là nhận lãnh sự sống vĩnh cửu, sự thông hiểu về Thiên Chúa, năng lực để vâng phục, để tương giao với người khác và tương giao với Chúa Cha.

Hoa quả của Chúa Thánh Thần

Ki-tô hữu tin rằng "Hoa trái của Chúa Thánh Thần" là những đức hạnh được ban cho những ai chấp nhận Chúa Thánh Thần và để quyền năng của Ngài vận hành trong đời sống của mình. Những đức hạnh này được liệt kê trong Tân Ước (Gal. 5:22):

Truyền thống Công giáo cũng liệt kê 12 Hoa quả của Chúa Thánh Thần (Sách Giáo lý của Giáo hội Công giáo, Phần 1832): "từ thiện, vui thoả, bình an, nhẫn nại, nhân ái, từ tâm, độ lượng, hoà nhã, chung thủy, khiêm nhường, tiết chế và trinh bạch". Nhiều Kitô hữu tin rằng những Hoa quả của Chúa Thánh Thần ngày càng trở nên tinh tuyền bằng cách tuân giữ Lời của Thiên Chúa (Kinh Thánh) và bằng những trải nghiệm trong sống đạo.

Nhiều Kitô hữu tin rằng họ hiệp nhất với Thiên Chúa qua  Đức Giê-su Kitô, bởi quyền năng của Chúa Thánh Thần là Đấng ngự trong họ. Những người khác tin rằng sự quy đạo cần đi đôi với trải nghiệm đầy dẫy Thánh Thần (xảy ra cùng lúc hoặc sau đó). Họ gọi trải nghiệm này là "phép rửa trong Chúa Thánh Thần", theo họ, đó là lúc tín hữu thể hiện các ân tứ và khả năng.

Sự sống trong Chúa Thánh Thần
"Sự sống trong Chúa Thánh Thần" là thuật từ thể hiện quan điểm của các tín hữu thuộc Phong trào Tin Lành, miêu tả nếp sống Cơ Đốc dưới sự soi dẫn, và được thêm sức, bởi quyền năng của Chúa Thánh Linh.

Trải nghiệm này được đề cập nhiều lần trong Kinh Thánh, cũng được triển khai bởi các nhà thần học như Tiến sĩ Gilbert Stafford trong một tác phẩm của ông, Theology for Disciples, "Hội Thánh được ban năng lực không chỉ để gia tăng số lượng tín hữu mà còn để theo đuổi nếp sống Cơ Đốc chuẩn mực." Chúng ta cần nhận biết quyền năng của Chúa Thánh Linh vận hành trong đời sống tín hữu, trong ba khía cạnh: chịu cáo trách về tội lỗi, sự Thánh khiết trong bản chất, và năng lực để phục vụ.

 Cáo trách tội lỗi: Đây là công việc của Chúa Thánh Thần. Lần đầu tiên Chúa Giêsu đề cập đến điều này trong Tin Mừng Gioan 16:8 Mục tiêu của sự cáo trách tội lỗi là khuyến khích tín hữu theo đuổi nếp sống Thánh khiết hầu làm sáng danh Chúa. Chính sự cáo trách tội lỗi sẽ giúp tín hữu lớn lên trong nếp sống Cơ Đốc và đạt đến bản chất Thánh khiết.
 Bởi sự vận hành của quyền năng Chúa Thánh Linh trong đời sống tín hữu mà họ có thể theo đuổi nếp sống Thánh khiết từ trong bản chất. Những người tiếp nhận và đi theo bước chân của Chúa Giêsu sẽ được Chúa Thánh Linh ngự trị trong lòng. Trái của Thánh Linh sẽ thể hiện trong đời sống của họ, không chỉ giúp họ trưởng thành trong tâm linh mà còn ban cho họ năng lực để phụng sự Thiên Chúa và người khác.
 Chúa Thánh Linh ban năng lực cho tín hữu để họ phụng sự Chúa, và gây dựng Vương quốc Thiên Chúa, để danh Chúa được vinh hiển và hội Thánh được phát triển, tức là rao giảng thông điêp Phúc Âm cho mọi người.

Chú thích

Liên kết ngoài

 Holy Spirit Interactive
 Who or What is the Holy Spirit?  Arguments against Trinitarian Christianity
 Holy Spirit: Scripture Reference Guide
 a Lutheran's view of what the Holy Spirit does
 Lois Roden's studies on the Feminine aspect of the Godhead
 How To Live By The Power Of The Holy Spirit (Protestant Christian)
 Jewish Encyclopedia: Holy Spirit
 Catholic Encyclopedia: Holy Ghost
 The Holy Spirit: The Feminine Face of God

Ba Ngôi
Kitô giáo
Thần học
Thuật ngữ Kitô giáo
Biểu trưng Kitô giáo
Thuật ngữ tôn giáo


title: Bướm hải âu cam

text:
Bướm hải âu cam, Appias nero là một loài bướm nhỏ thuộc họ Pieridae, có màu vàng và trắng, được tìm thấy ở Ấn Độ.

Xem thêm
Pieridae

Hình ảnh

Tham khảo

 Evans, W.H. (1932) The Identification of Indian Butterflies. (2nd Ed), Bombay Natural History Society, Mumbai, India
 Gaonkar, Harish (1996) Butterflies of the Western Ghats, India (bao gồm Sri Lanka) - A Biodiversity Assessment of a threatened mountain system. Journal of the Bombay Natural History Society.
 Gay,Thomas; Kehimkar,Isaac & Punetha,J.C.(1992) Common Butterflies of India. WWF-India and Oxford University Press, Mumbai, India.
 Kunte,Krushnamegh (2005) Butterflies of Peninsular India. Universities Press.
 Wynter-Blyth, M.A. (1957) Butterflies of the Indian Region, Bombay Natural History Society, Mumbai, India.

Liên kết ngoài

N
Bướm tại Ấn Độ


title: Tư trị thông giám

text:
Tư trị thông giám (chữ Hán: 資治通鑒; Wade-Giles: Tzuchih T'ungchien) là một cuốn biên niên sử quan trọng của Trung Quốc, với tổng cộng 294 thiên và khoảng 3 triệu chữ. Tác giả chính của cuốn sử này là Tư Mã Quang – nhà sử học thời Tống.

Lịch sử
Ban đầu, Tư Mã Quang đặt tên sách là Thông chí, sau đó Tống Thần Tông đổi tên sách thành Tư trị thông giám với hàm ý nhìn việc xưa để thấy rõ việc ngày nay.

Ngoài Tư Mã Quang đóng vai trò chủ biên, những người biên soạn còn có Lưu Thứ, Lưu Ban, Phạm Tổ Vũ và con trai Tư Mã Quang là Tư Mã Khang.

Theo sự phân công của Tư Mã Quang:
 Lưu Ban soạn về giai đoạn Lưỡng Hán
 Lưu Thứ soạn giai đoạn Lưỡng Tấn Nam Bắc triều
 Phạm Tổ Vũ soạn giai đoạn Tùy Đường, Ngũ Đại

Bộ sách là kết quả lao động cật lực của các tác giả sau 19 năm. Để có được công trình này, Tư Mã Quang và các cộng sự đã bỏ ra gần như cả cuộc đời nghiên cứu, khảo chứng. Khi bộ sách hoàn thành năm 1084, Lưu Ban 62 tuổi trông già như ông lão 80, Phạm Tổ Vũ mới 43 tuổi tóc đã bạc, còn Tư Mã Quang 65 tuổi, tóc bạc da mồi và răng rụng. Cuối năm 1084, dù trời mùa đông đầy tuyết, Tư Mã Quang vẫn đóng sách vào 10 chiếc hòm được trang trí chạm trổ lộng lẫy và thân chinh áp tải từ Lạc Dương đến Biện Kinh dâng lên Tống Thần Tông. Khi Tư trị thông giám được mang in ấn nhân bản chưa đầy 1 tháng (1086) thì Tư Mã Quang qua đời vì lao lực.

Sử liệu và biên soạn
Triều đình rất ủng hộ việc soạn sách của Tư Mã Quang, cung cấp cho ông nguồn sử liệu phong phú và đa dạng:
Tàng thư của triều đình có 30.699 quyển sách
Đích thân Tống Thần Tông ban cho ông 2.400 quyển sách khác
Tư Mã Quang tự sưu tầm hơn 5.000 quyển sách ở nhà riêng

Tổng cộng số sách mà Tư Mã Quang và những người cộng sự đã tham khảo để soạn Tư trị thông giám lên đến gần 4 vạn cuốn. Thời đó sách đã được in trên giấy, tương truyền số sách tham khảo chất đầy 2 gian phòng.

Quá trình biên soạn của Tư Mã Quang và những người phụ tá chia làm 3 bước:
Sắp xếp lại các nguồn sử liệu theo trật tự thời gian, phân loại các tài liệu theo hạng mục
Trường biên, sơ bộ xử lý nguồn tư liệu đã sắp xếp, xem xét lựa chọn và cắt bỏ những phần không liên quan, đồng thời hiệu chỉnh cách hành văn
San thành định cảo, do Tư Mã Quang trực tiếp đọc, nghiên cứu, khảo đính những điểm giống và khác nhau giữa các tư liệu và loại bỏ những phần thừa, chỉnh lý và hoàn thành bản thảo.

Nội dung
Tác phẩm Tư trị thông giám được viết theo thể biên niên, khái quát một thời kỳ lịch sử dài 1362 năm, từ năm 403 TCN thời Chiến Quốc đến năm 959 hết thời Hậu Chu. Toàn bộ tác phẩm có 294 quyển, có khoảng 3 triệu chữ, ngoài ra còn có 30 quyển mục lục, 30 quyển Khảo dị (khảo sát sự giống và khác nhau).

Tư trị thông giám được chia thành 16 kỷ:

 Chu kỷ, 5 quyển, ghi chép về nhà Chu (từ năm 403 TCN, khi Chu Uy Liệt Vương phong cho ba họ Hàn, Triệu, Ngụy ở nước Tấn trở thành chư hầu)
Quyển 1: Từ Mậu Dần (403 TCN) đến Nhâm Tí (369 TCN), Uy Liệt vương năm 23 đến Liệt vương năm 7, gồm 35 năm.
Quyển 2: Từ Quý Sửu (368 TCN) đến Canh Tí (321 TCN), Hiển vương năm 1 đến năm 48, gồm 48 năm.
Quyển 3: Từ Tân Sửu (320 TCN) đến Quý Hợi (298 TCN), Thận Tịnh vương năm 1 đến Noản vương năm 17, gồm 23 năm.
Quyển 4: Từ Giáp Tí (297 TCN) đến Mậu Tí (273 TCN), Noản vương năm 18 đến năm 42, gồm 25 năm.
Quyển 5: Từ Kỉ Sửu (272 TCN) đến Ất Tị (256 TCN), Noản vương năm 43 đến năm 59, gồm 17 năm.
Tần kỷ, 3 quyển, ghi chép về nhà Tần. Chu kỷ và Tần kỷ nguyên là quyển Thông chí mà Tư Mã Quang đã dâng lên Tống Anh Tông năm 1066.
Quyển 6: Từ Bính Ngọ (255 TCN) đến Quý Dậu (228 TCN), Chiêu Tương vương năm 52 đến Thủy hoàng đế năm 19, gồm 28 năm.
Quyển 7: Từ Giáp Tuất (227 TCN) đến Nhâm Mùi (209 TCN), Thủy hoàng đế năm 20 đến Nhị Thế năm 1, gồm 19 năm.
Quyển 8: Từ Quý Tị (208 TCN) đến Giáp Ngọ (207 TCN), Tần Nhị Thế năm 2 đến năm 3, gồm 2 năm.
 Hán kỷ, 60 quyển, ghi chép về nhà Hán
Quyển 9: Từ Ất Mùi (206 TCN) đến Bính Thân (205 TCN), Cao Đế năm 1 đến năm 2, gồm 2 năm.
Quyển 10: Từ Đinh Dậu (204 TCN) đến Mậu Tuất (203 TCN), Cao Đế năm 3 đến năm 4, gồm 2 năm.
Quyển 11: Từ Kỉ Hợi (202 TCN) đến Tân Sửu (200 TCN), Cao Đế năm 5 đến năm 7, gồm 3 năm.
Quyển 12: Từ Nhâm Dần (199 TCN) đến Quý Sửu (188 TCN), Cao Đế năm 8 đến Huệ Đế năm 7, gồm 12 năm.
Quyển 13: Từ Giáp Dần (187 TCN) đến Quý Hợi (178 TCN), Cao Hậu nguyên niên đến Văn Đế Tiền năm 2, gồm 10 năm.
Quyển 14: Từ Giáp Tí (177 TCN) đến Tân Mùi (170 TCN), Văn Đế Tiền năm 3 đến năm 10, gồm 8 năm.
Quyển 15: Từ Nhâm Thân (169 TCN) đến Bính Tuất (155 TCN), Văn Đế Tiền năm 11 đến Cảnh Đế Tiền năm 2, gồm 15 năm.
Quyển 16: Từ Đinh Hợi (154 TCN) đến Canh Tí (141 TCN), Cảnh Đế Tiền năm 3 đến Hậu năm 3, gồm 14 năm.
Quyển 17: Từ Tân Sửu (140 TCN) đến Đinh Mùi (134 TCN), Võ đế Kiến Nguyên năm 1 đến Nguyên Quang năm 1, gồm 7 năm.
Quyển 18: Từ Mậu Thân (133 TCN) đến Bính Tuất (125 TCN), Võ Đế Nguyên Quang năm 2 đến Nguyên Sóc năm 4, gồm 9 năm.
Quyển 19: Từ Đinh Tị (124 TCN) đến Nhâm Tuất (119 TCN), Võ Đế Nguyên Sóc năm 5 đến Nguyên Thú năm 4, gồm 6 năm.
Quyển 20: Từ Quý Hợi (118 TCN) đến Tân Mùi (110 TCN), Võ Đế Nguyên Thú năm 5 đến Nguyên Phong năm 1, gồm 9 năm.
Quyển 21: Từ Nhâm Thân (109 TCN) đến Nhâm Ngọ (99 TCN), Võ Đế Nguyên Phong năm 2 đến Thiên Hán năm 2, gồm 11 năm.
Quyển 22: Từ Quý Mùi (98 TCN) đến Giáp Ngọ (87 TCN), Võ Đế Thiên Hán năm 3 đến Hậu Nguyên năm 2, gồm 12 năm.
Quyển 23: Từ Ất Mùi (86 TCN) đến Bính Ngọ (75 TCN), Chiêu Đế Thủy Nguyên năm 1 đến Phụng Nguyên năm 6, gồm 12 năm.
Quyển 24: Từ Đinh Mùi (74 TCN) đến Quý Sửu (68 TCN), Chiêu Đế Nguyên Bình nguyên niên đến Tuyên Đế Địa Tiết năm 2, gồm 7 năm.
Quyển 25: Từ Giáp Dần (67 TCN) đến Kỷ Mùi (62 TCN), Tuyên Đế Địa Tiết năm 3 đến Nguyên Khang năm 4, gồm 7 năm.
Quyển 26: Từ Canh Thân (61 TCN) đến Nhâm Tuất (59 TCN), Tuyên Đế Thần Tước nguyên niên đến năm thứ 3, gồm 3 năm.
Quyển 27: Từ Quý Hợi (58 TCN) đến Nhâm Thân (49 TCN), Tuyên Đế Thần Tước năm 4 đến Hoàng Long nguyên niên, gồm 10 năm.
Quyển 28: Từ Quý Dậu (48 TCN) đến Kỷ Mão (42 TCN), từ Nguyên Đế Sơ Nguyên nguyên niên đến Vĩnh Quang năm 2, gồm 7 năm.
Quyển 29: Từ Canh Thìn (41 TCN) đến Mậu Tý (33 TCN), từ Nguyên Đế Vĩnh Quang năm 3 đến Cánh Ninh nguyên niên, gồm 9 năm.
Quyển 30: Từ Kỷ Sửu (32 TCN) đến Mậu Tuất (23 TCN), Thành Đế Kiến Thủy nguyên niên đến Dương Sóc năm 2, gồm 9 năm.
Quyển 31: Từ Kỷ Hợi (22 TCN) đến Đinh Mùi (14 TCN), Thành Đế Dương Sóc năm 3 đến Vĩnh Thủy năm 3, gồm 9 năm.
Quyển 32: Từ Mậu Thân (13 TCN) đến Quý Sửu (8 TCN), Thành Đế Vĩnh Thủy năm 4 đến Tuy Hòa nguyên niên, gồm 6 năm.
Quyển 33: Từ Giáp Dần (7 TCN) đến Ất Mão (6 TCN), Thành Đế Tuy Hòa năm 2 đến Ai Đế Kiến Bình nguyên niên, gồm 2 năm.
Quyển 34: Từ Bính Thìn (5 TCN) đến Mậu Ngọ (3 TCN), Ai Đế Kiến Bình năm 2 đến năm 4, gồm 3 năm.
Quyển 35: Từ Kỷ Mùi (2 TCN) đến Nhâm Tuất (2), Ai Đế Nguyên Thọ nguyên niên đến Bình Đế Nguyên Thủy năm 2, gồm 4 năm.nguyên thủy nguyên niên nhị niên
Quyển 36: Từ Quý Hợi (3) đến Mậu Thìn (8), Bình Đế Nguyên Thủy năm 3 đến Vương Mãng Sơ Thủy nguyên niên, gồm 6 năm.
Quyển 37: Từ Kỷ Tị (9) đến Giáp Tuất (14), Vương Mãng Thủy Kiến Quốc nguyên niên đến Thiên Phụng nguyên niên, gồm 6 năm.
Quyển 38: Từ Ất Hợi (15) đến Nhâm Ngọ (22), Vương Mãng Thiên Phụng năm 2 đến Địa Hoàng năm 3, gồm 8 năm.
Quyển 39: Từ Quý Mùi (23) đến Giáp Thân (24), Hoài Dương vương Canh Thủy nguyên niên đến năm 2, gồm 2 năm.
Quyển 40: Từ Ất Dậu (25) đến Bính Tuất (26), Quang Vũ đế Kiến Vũ nguyên niên đến năm 2, gồm 2 năm.
Quyển 41: Từ Đinh Hợi (27) đến Kỷ Sửu (29), Quang Vũ Đế Kiến Vũ năm 3 đến năm 5, gồm 3 năm.
Quyển 42: Từ Canh Dần (30) đến Ất Mùi (35), Quang Vũ Đế Kiến Vũ năm 6 đến năm 11, gồm 6 năm.
Quyển 43: Từ Bính Thân (36) đến Bính Ngọ (46), Quang Vũ Đế Kiến Vũ năm 12 đến năm 22, gồm 11 năm.
Quyển 44: Từ đinh vị(47) đến Canh Thân (60), Quang Vũ Đế Kiến Vũ năm 23 đến Minh Đế Vĩnh Bình năm 3, gồm 14 năm.
Quyển 45: Từ Tân Dậu (61) đến Ất Hợi (75), từ Minh Đế Vĩnh Bình năm 4 đến năm 18, gồm 15 năm.
Quyển 46: Từ Bính Tí (76) đến Giáp Thân (84), từ Chương Đế Kiến Sơ nguyên niên đến Nguyên Hòa nguyên niên, gồm 9 năm.
Quyển 47: Từ Ất Dậu (85) đến Tân Mão(91), Chương Đế Nguyên Hòa năm 2 đến Hòa Đế Vĩnh Nguyên năm 3, gồm 7 năm.
Quyển 48: Từ Nhâm Thìn (92) đến Ất Tị (105), Hòa Đế Vĩnh Nguyên năm 4 đến Nguyên Hưng nguyên niên, gồm 14 năm.
Quyển 49: Từ Bính Ngọ (106) đến Ất Mão (115), Thương Đế Diên Bình nguyên niên đến An Đế Nguyên Sơ năm 2, gồm 10 năm.
Quyển 50: Từ Bính Thìn (116) đến Giáp Tý (124), An Đế Nguyên Sơ năm 3 đến Diên Quang năm 3, gồm 9 năm.
Quyển 51: Từ Ất Sửu (125) đến Quý Dậu (133), An Đế Diên Quang năm 4 đến Thuận Đế Dương Gia năm 2, gồm 9 năm.
Quyển 52: Từ Giáp Tuất (134) đến Ất Dậu (145), Thuận Đế Dương Gia năm 3 đến Xung Đế Vĩnh Gia nguyên niên, gồm 12 năm.
Quyển 53: Từ Bính Tuất (146) đến Bính Thân (156), Chất Đế Bản Sơ nguyên niên đến Hoàn Đế Nguyên Thọ năm 2, gồm 11 năm.
Quyển 54: Từ Đinh Dậu (157) đến Quý Mão (163), Hoàn Đế Vĩnh Thọ năm 3 đến Diên Hy năm 6, gồm 7 năm.
Quyển 55: Từ Giáp Thìn (164) đến Bính Ngọ (166), Hoàn Đế Diên Hy năm 7 đến năm 9, gồm 3 năm.
Quyển 56: Từ Đinh Mùi (167) đến Tân Hợi (171), Hoàn Đế Vĩnh Khang nguyên niên đến Linh Đế Kiến Ninh năm 4, gồm 5 năm
Quyển 57: Từ Nhâm Tí (172) đến Canh Thân (180), Linh Đế Hy Bình nguyên niên đến Quảng Hòa năm 3, gồm 9 năm.
Quyển 58: Từ Tân Dậu (181) đến Đinh Mão (187), Linh Đế Quang Hòa năm 4 đến Trung Bình năm 4, gồm 7 năm.
Quyển 59: Từ Mậu Thìn (188) đến Canh Ngọ (190), Linh Đế Trung Bình năm 5 đến Hiến Đế Sơ Bình nguyên niên, gồm 3 năm.
Quyển 60: Từ Tân Mùi (191) đến Quý Dậu (193), Hiến Đế Sơ Bình năm 2 đến năm 4, gồm 3 năm
Quyển 61: Từ Giáp Tuất (194) đến Ất Hợi (195), Hiến Đế Hưng Bình nguyên niên đến năm 2, gồm 2 năm.
Quyển 62: Từ Bính Tí (196) đến Mậu Dần (198), Hiến Đế Kiến An nguyên niên đến năm 3, gồm 3 năm.
Quyển 63: Từ Kỷ Mão (199) đến Canh Thìn (200), Hiến Đế Kiến An năm 4 đến năm 5, gồm 2 năm.
Quyển 64: Từ Tân Tị (201) đến Ất Dậu (205), Hiến Đế Kiến An năm 6 đến năm 10, gồm 5 năm.
Quyển 65: Từ Bính Tuất (206) đến Mậu Tí (208), Hiến Đế Kiến An năm 11 đến năm 13, gồm 3 năm.
Quyển 66: Từ Kỷ Sửu (209) đến Quý Tị (213), Hiến Đế Kiến An năm 14 đến năm 18, gồm 5 năm.
Quyển 67: Từ Giáp Ngọ (214) đến Bính Thân (216), Hiến Đế Kiến An năm 19 đến năm 21, gồm 3 năm.
Quyển 68: Từ Đinh Mậu (217) đến Kỷ Hợi (219), Hiến Đế Kiến An năm 22 đến năm 24, gồm 3 năm.
 Ngụy kỷ, 10 quyển, ghi chép về Tào Ngụy. Thục Hán và Đông Ngô không có kỷ.
Quyển 69: Từ Canh Tý (220) đến Nhâm Dần (222), Văn Đế Hoàng Sơ nguyên niên đến năm 3, gồm 3 năm
Quyển 70: Từ Quý Mão (223) đến Đinh Mùi (227), Văn Đế Hoàng Sơ năm 4 đến Minh Đế Thái Hòa nguyên niên, gồm 5 năm.
Quyển 71: Từ Mậu Thân (228) đến Canh Tuất (230), Minh Đế Thái Hòa năm 2 đến năm 4, gồm 3 năm.
Quyển 72: Từ Tân Hợi (231) đến Giáp Dần (234), Minh Đế Thái Hòa năm 5 đến Thanh Long năm 2, gồm 4 năm.
Quyển 73: Từ Ất Mão (235) đến Đinh Tị (237), Minh Đế Thanh Long năm 3 đến Cảnh Sơ nguyên niên, gồm 3 năm.
Quyển 74: Từ Mậu Ngọ (238) đến Ất Sửu (245), Minh Đế Cảnh Sơ năm 2 đến Thiệu Lăng Lệ công Chánh Thủy năm 6, gồm 8 năm.
Quyển 75: Từ Bính Dần (246) đến Nhâm Thân (252), Thiệu Lăng Lệ công Chánh Thủy năm 7 đến Gia Bình năm 4, gồm 7 năm.
Quyển 76: Từ Quý Dậu (253) đến Ất Hợi (255), Thiệu Lăng Lệ công Gia Bình năm 5 đến Cao Quý Hương công Chánh Nguyên năm 2, gồm 3 năm.
Quyển 77: Từ Bính Tí (256) đến Tân Tị (261), Cao Quý Hương công Cam Lộ nguyên niên đến Nguyên Đế Cảnh Nguyên năm 2, gồm 6 năm.
Quyển 78: Từ Nhâm Ngọ (262) đến Giáp Thân (264), Nguyên Đế Cảnh Nguyên năm 3 đến Hàm Hi nguyên niên, gồm 3 năm.
 Tấn kỷ, 40 quyển, ghi chép về nhà Tấn
Quyển 79: Từ Ất Dậu (265) đến Nhâm Thìn (272), Vũ Đế Thái Thủy nguyên niên đến năm 8, gồm 8 năm.
Quyển 80: Từ Quý Tị (273) đến Kỷ Hợi (279), Vũ Đế Thái Thủy năm 9 đến Hàm Ninh năm 5, gồm 7 năm.
Quyển 81: Từ Canh Tí (280) đến Mậu Thân (288), Vũ Đế Thái Khang nguyên niên năm năm 9, gồm 9 năm.
Quyển 82: Từ kỉ dậu (289) đến Mậu Ngọ (298), Vũ Đế Thái Khang năm 10 đến Huệ Đế Nguyên Khang năm 8, gồm 10 năm.
Quyển 83: Từ Kỷ Mùi (299) đến Canh Thân (300), Huệ Đế Nguyên Khang năm 9 đến Vĩnh Khang nguyên niên, gồm 2 năm.
Quyển 84: Từ Tân Dậu (301) đến Nhâm Tuất (302), Huệ Đế Vĩnh Ninh nguyên niên đến Thái An nguyên niên, gồm 2 năm.
Quyển 85: Từ Quý Hợi (303) đến Giáp Tí (304), Huệ Đế Thái An năm 2 đến Vĩnh Hưng nguyên niên, gồm 2 năm.
Quyển 86: Từ Ất sửu (305) đến Mậu Thần (308), Huệ Đế Vĩnh Hưng năm 2 đến Hoài Đế Vĩnh Gia năm 2, gồm 4 năm.
Quyển 87: Từ Kỉ Tị (309) đến Tân Mùi (311), Hoài Đế vĩnh gia năm 3 đến năm 5, gồm 3 năm.
Quyển 88: Từ Nhâm Thân (312) đến Quý Dậu (313), Hoài Đế Vĩnh Gia năm 6 đến Mẫn Đế Kiến Hưng nguyên niên, gồm 2 năm.
Quyển 89: Từ Giáp Tuất (314) đến Bính Tí (316), Mẫn Đế Kiến Hưng năm 2 đến năm 4, gồm 3 năm.
Quyển 90: Từ Đinh Sửu (317) đến Mậu Dần (318), Nguyên Đế Kiến Vũ nguyên niên đến  thái hưng nguyên niên, gồm 2 năm.
 Tống kỷ, 16 quyển, ghi chép về nhà Lưu Tống
 Tề kỷ, 10 quyển, ghi chép về nhà Nam Tề
 Lương kỷ, 22 quyển, ghi chép về nhà Lương
 Trần kỷ, 10 quyển, ghi chép về nhà Trần. Các triều đại Bắc triều bao gồm Bắc Ngụy, Bắc Tề, Bắc Chu không có kỷ.
 Tùy kỷ, 8 quyển, ghi chép về nhà Tùy
 Đường kỷ, 81 quyển, ghi chép về nhà Đường
 Hậu Lương kỷ, 6 quyển, ghi chép về nhà Hậu Lương
 Hậu Đường kỷ, 8 quyển, ghi chép về nhà Hậu Đường
 Hậu Tấn kỷ, 6 quyển, ghi chép về nhà Hậu Tấn
 Hậu Hán kỷ, 4 quyển, ghi chép về nhà Hậu Hán
 Hậu Chu kỷ, 5 quyển, ghi chép về nhà Hậu Chu. Các nước trong Thập quốc không có kỷ.

Tư Mã Quang viết Tư trị thông giám nhằm mục đích củng cố sự thống trị của triều đình nhà Tống nên nội dung cũng như hình thức mang màu sắc chính trị rõ nét, có thể gọi là sử chính trị. Căn cứ vào đức độ và tài năng của các bậc vua chúa, Tư Mã Quang chia thành năm loại: sáng nghiệp, thủ thành, lăng di, trung hưng và loạn vong. Những vua sáng nghiệp được đề cao như Hán Cao Tổ, Hán Quang Vũ Đế, Tùy Văn Đế, Đường Thái Tông… Những ông vua thủ thành như Hán Văn Đế, Hán Cảnh Đế… Loại vua kém nhất là loại thứ 5: loạn vong như Trần Hậu Chủ, Tùy Dạng Đế…

Tư trị thông giám chú trọng đề cập đến nhiều lĩnh vực khác của đời sống xã hội trong tiến trình phát triển của lịch sử.
Về quân sự, những trận đánh nổi tiếng như trận Xích Bích hay trận Phì Thủy được đề cập không chỉ nội dung mà còn nguyên nhân cũng được nêu chi tiết.
Về kinh tế, Tư trị thông giám đi sâu ghi chép những chính sách ruộng đất, tô thuế và lao dịch của các triều đại. Đây là những vấn đề ảnh hưởng đến quốc kế dân sinh như biến pháp của Thương Ưởng thời Chiến Quốc, chính sách trị quốc của Hán Văn Đế, chế độ quân điền của Ngụy Hiếu Văn Đế.
Về văn hóa tư tưởng và học thuật, Tư trị thông giám đưa ra tổng quan về sự phát triển hưng thịnh của nền học thuật Trung Quốc từ Nho giáo, Đạo giáo, Pháp gia, Hình danh, Âm dương, Tung hoành gia; các học phái nhỏ cũng được thống kê ghi chép.

Không chỉ ghi chép các sự kiện lịch sử, Tư Mã Quang còn đưa ra những bình luận, kiến giải về các sự kiện đó. Có phần do ông ghi lại lời bình chú của người đời trước, có phần do ông tự bình chú.

Đặc điểm và giá trị
Tư trị thông giám được đánh giá là cuốn sử biên niên quan trọng hàng đầu của Trung Quốc. Cuốn sách cung cấp những bài học kinh nghiệm cho giai cấp thống trị theo tôn chỉ ban đầu mà cuốn sách đặt ra và thực sự là kiệt tác của sử học Trung Quốc. Nhà sử học đời nhà Thanh là Vương Minh Thịnh đã đánh giá đây là một cuốn sách "không thể thiếu được trong trời đất, tất cả các học giả đều không thể không đọc".

Những ưu điểm nổi bật của Tư trị thông giám là:
Tập hợp lịch sử trong 1362 năm vào một bộ sách, được viết với văn phong gọn gàng, chặt chẽ và tiếp thu được một số ưu điểm của thể loại "kỷ truyện". Mỗi khi bắt đầu một sự kiện lớn trong lịch sử, tác phẩm đều nêu rõ nguyên nhân, kết quả, sử dụng nguồn sử liệu thống nhất, không bị phân tán. Điều đó mở ra một kỷ nguyên mới cho thể biên niên sử
Sách sáng tạo ra phương pháp biên soạn sử mới gồm 3 bước và khảo dị các sự kiện lịch sử, đóng góp to lớn vào việc soạn sách
Về tư tưởng sử học, Tư trị thông giám phản ánh chủ trương dựa vào sự việc để viết thành sách, không hoa mỹ, bài trừ tư tưởng mê tín, phản đối thuyết ma quỷ thần thánh, tôn sùng sự tiến bộ, khi nói sự kiện thì nói sơ lược thời cổ, nói kỹ về thời đại.

Tư trị thông giám có ảnh hưởng sâu rộng trong lịch sử sử học Trung Quốc. Sự thành công của Tư Mã Quang được sánh ngang với tác phẩm Sử ký Tư Mã Thiên.

Có một đặc điểm bị đánh giá là hạn chế của tác phẩm: thể lệ biên niên của sách chỉ biên chép 1 niên hiệu cuối cùng trong năm của các vua chúa, trên thực tế có những năm có hơn 1 niên hiệu lại không được nhắc đến, vì vậy gây khó khăn cho độc giả.

Khái niệm chủ yếu
"Nhược nhục, cường thực" (Yếu thì thịt, mạnh thì ăn) - Tư Trị Thông Giám, chương Đường Kỷ 56 (唐紀 56) viết: "Nhược chi nhục, cường chi thực = Yếu thì thịt, mạnh thì ăn (弱之肉、強之食)".
"Giai tiền vạn lý" (Trước thềm, muôn dặm) - Tư Trị Thông Giám, chương Đường Kỷ 65 (唐紀 65) viết: "Khanh đáo bỉ vi chính thiện ác, trẫm giai tri chi, vật vị kỳ viễn. Thử giai tiền tắc vạn lý dã = Bề tôi đến kia để sửa tốt với ác, mọi sự ta đều biết, bất kỳ ở xa. Chỗ muôn dặm như ở trước thềm (卿到彼為政善惡、朕皆知之、勿謂其遠。此階前則萬里也)".

Bản dịch tiếng Việt
Bộ Tư trị thông giám do nhóm Cổ Thư Lâu tổ chức dịch, Nhà xuất bản Văn học và Công ty TNHH Sách và Truyền thông Việt Nam xuất bản.

 Tập 1, năm 2017, gồm Chu kỷ 5 quyển, Tần kỷ 3 quyển, Hán kỷ từ Quyển 1 đến Quyển 8.
 Tập 2, năm 2018, gồm Hán kỷ từ Quyển 9 đến Quyển 25.
 Tập 3, năm 2018, gồm Hán kỷ từ Quyển 26 đến Quyển 42.
 Tập 4, năm 2019, gồm Hán kỷ từ Quyển 43 đến Quyển 60.
 Tập 5, năm 2020, gồm Ngụy kỷ 10 Quyển, Tấn kỷ từ Quyển 1 đến Quyển 8.
 Tập 6, năm 2020, gồm Tấn kỷ từ Quyển 9 đến Quyển 24.
 Tập 7, năm 2020, gồm Tấn kỷ từ Quyển 25 đến Quyển 40.
 Tập 8, năm 2022, gồm Tống kỷ 16 Quyển.
 Tập 9, năm 2022, gồm Tề kỷ  10 Quyển, Lương kỷ từ Quyển 1 đến Quyển 6.

Xem thêm
Tư Mã Quang
Nhị thập tứ sử
Tục tư trị thông giám

Tham khảo
 Nguyễn Thanh Hà (2009), Mười nhà sử học nổi tiếng Trung Quốc, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin

Chú thích

Liên kết ngoài
Tư Trị Thông Giám phần Châu Kỷ (tiếng Việt)
The Original Text in its Entirety (Chinese)
Emperor Huan and Emperor Ling  from Zizhi Tongjian 54-59 (157-189), Translated and annotated by Rafe de Crespigny.

Các văn bản lịch sử Trung Quốc
Văn bản cổ điển Trung Quốc
Tùng thoại
Sách thập niên 1080


Bộ môn Khiêu vũ thể thao tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2005 được thi đấu trong ngày 27 tháng 11 năm 2005 tại sảnh chính khách sạn Waterfront, thành phố Cebu, Philippines. Các cặp vận động viên sẽ tranh 2 bộ huy chương ở 2 nội dung: Khiêu vũ La-tinh và Khiêu vũ tiêu chuẩn.

Khiêu vũ thể thao được đưa vào thi đấu tại đại hội lần này do đây là một môn rất phổ biến rại nước đăng cai.

Bảng thành tích

Tham khảo

Khiêu vũ thể thao


title: Ngan cánh trắng

text:
Ngan cánh trắng (danh pháp hai phần: Cairina scutulata) là một loài ngan, thông thường được đặt trong chi Cairina và coi là có quan hệ họ hàng gần với các loài trong phân họ Anatinae. Tuy nhiên, phân tích các trình tự mtADN cytochrome b và NADH dehydrogenaza và kiểu phân bố địa sinh học lại chỉ ra rằng sự tương đồng về mặt giải phẫu với ngan bướu mũi (Cairina moschata) chỉ là biểu hiện bề ngoài. Vì thế, để chính xác hơn thì loài này có lẽ cần được đặt vào chi độc loài cũ của nó, với danh pháp Asarcornis scutulata, dường như không có quan hệ họ hàng gần với ngan bướu mũi mà có quan hệ họ hàng gần với các loài vịt lặn (Aythyinae).

Về mặt lịch sử, ngan cánh trắng đã từng phân bố rộng khắp từ đông bắc Ấn Độ và Bangladesh, qua khu vực Đông Nam Á tới Java và Sumatra. Tuy nhiên, vào năm 2002 quần thể hoang dã của nó chỉ còn khoảng 800 con, với khoảng 200 con tại Lào, Thái Lan, Việt Nam và Campuchia, 150 con ở Sumatra, chủ yếu là trong vườn quốc gia Way Kambas và khoảng 450 con tại Ấn Độ, Bangladesh và Myanmar. Tại Việt Nam, hiện chỉ còn thấy có tại Vườn quốc gia Cát Tiên và Khu bảo tồn thiên nhiên Kẻ Gỗ.

Do sự mất môi trường sống vẫn đang diễn ra, quần thể nhỏ và cô lập, cũng như việc săn bắt loài ngan này để lấy trứng và thịt nên ngan cánh trắng đã được đánh giá là nguy cấp trong Sách đỏ IUCN về các loài đang bị đe dọa. Nó được liệt kê trong Phụ lục I của CITES.

Đặc điểm
Ngan trống có bộ lông màu đen nhạt, phần đầu và cổ trên màu trắng. Khi bay nhìn rõ phía trên có cánh đen, bao cánh nhỏ trắng. Mỏ và ngón chân có màu vàng đến màu cam. Mắt màu đỏ. Ngan mái nhỏ hơn ngan trống, mắt màu nâu. Sinh sống ở các đầm lầy nước ngọt hoặc rừng, ven sông suối. Ghép thành đôi hoặc thành gia đình trong mùa sinh sản. Đẻ trong hốc cây to và già. Thức ăn chính là một số loại hạt, côn trùng, giun, cá nhỏ, đôi khi cả nhái.. Sống trong các khu rừng đầm lầy nước ngọt hoặc rừng ven sông suối. Có thể gặp ở độ cao tới 1.500 m. Ban ngày chúng ở trong rừng, ban đêm mới ra đầm lầy hoặc suối để kiếm ăn..

Hình ảnh

Liên kết ngoài

 BirdLife Species Factsheet

Tham khảo-Ghi chú

S
Chim Ấn Độ
Chim Việt Nam
Chim Lào
Chim Myanmar
Chim Malaysia
Chim Thái Lan
Chim Indonesia
Chim Campuchia
Chim Bangladesh
Vịt
Chim Đông Nam Á
Thủy cầm
Hệ động vật Assam


title: Vườn quốc gia Flinders Group

text:
Vườn quốc gia Flinders Group là một vườn quốc gia ở Queensland, Úc.

Tham khảo

Vườn quốc gia Queensland


title: Angerville-l'Orcher

text:
Angerville-l’Orcher là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Huy hiệu

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime

Tham khảo

INSEE

Liên kết ngoài
 Angerville-l’Orcher on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Wilsecker

text:
Wilsecker là một đô thị ở huyện Bitburg-Prüm, trong bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị Wilsecker có diện tích 4,53 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 189 người.

Dân số
Thống kê dân số Wilsecker

 Nguồn: Cục thống kê bang Rheinland-Pfalz

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Bitburg-Prüm


title: Colaspoides nepalensis

text:
Colaspoides nepalensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Kimoto miêu tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

Colaspoides


title: Allen, Bắc Samar

text:
Allen là một đô thị hạng 5 ở tỉnh Northern Samar, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2015, đô thị này có dân số 25.469 người.

Nó nằm ở mũi phía tây bắc của tỉnh giáp với khu đô thị của Victoria ở phía nam, đô thị Lavezares ở phía đông, và eo biển San Bernardino chiến lược ở phía bắc và phía tây.

Allen được biết đến là một cảng quan trọng cho giao thông liên đảo, đặc biệt là giữa đảo Samar và đảo lớn Luzon.

Barangay

Allen được chia thành 20 barangay.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin

Đô thị của Bắc Samar


title: 493 Griseldis

text:
493 Griseldis

493 Griseldis là một tiểu hành tinh ở vành đai chính. Nó được Max Wolf phát hiện ngày 7.9.1902 ở Heidelberg, và được dặt theo tên Griselda, nữ anh hùng trong một vài truyện dân gian.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1902
Được phát hiện bởi Max Wolf


title: Hồng lâu mộng (phim truyền hình 1987)

text:
Hồng lâu mộng () là bộ phim truyền hình do Đài truyền hình trung ương Trung Quốc sản xuất căn cứ vào tiểu thuyết cùng tên của nhà văn Tào Tuyết Cần, khởi quay năm 1984, hoàn thành và công chiếu năm 1987. Các nhà biên kịch đã căn cứ vào ý kiến của nhà Hồng học Chu Nhữ Xương, quyết định không theo 40 hồi tục biên của Cao Ngạc mà tiến hành cải biên phần kết để làm cho câu chuyện triệt để bi kịch.

Kịch bản bộ phim do nhiều nhà hoạt động văn nghệ nổi tiếng như Khải Công, Thẩm Tòng Văn, Vương Côn Luân đảm nhiệm cố vấn, khâu tuyển chọn diễn viên diễn ra trên quy mô toàn quốc, chỉ riêng vai diễn Lâm Đại Ngọc đã thu hút hơn ba vạn người tham gia dự tuyển. Đoàn làm phim đã tiến hành xây dựng khu Đại Quan Viên ở phía tây nam thành phố Bắc Kinh làm phim trường chính, lấy bối cảnh từ nhiều danh thắng như Hoàng Sơn, Trường Giang, Tô Châu Viên Lâm, các diễn viên đều được huấn luyện về Hồng học cũng như nghệ thuật thi, ca, nhạc, hoạ bởi các chuyên gia tên tuổi.

Bộ phim sau đó đã thành công ngoài sức tưởng tượng của các nhà sản xuất, nhiều ca khúc trong phim như Uổng ngưng my, Táng hoa từ đã được phổ biến hết sức rộng rãi. Tuy nhiên cái kết trong phim cũng đã gây ra những cuộc tranh luận gay gắt vì không theo 40 hồi tục biên của Cao Ngạc.

Năm 2008, bộ phim được bình chọn là một trong 30 bộ phim truyền hình có sức ảnh hưởng lớn nhất trong suốt 30 năm phim truyền hình Trung Quốc (tính từ năm 1978).

Các tập phim
Tập 1: Lâm Đại Ngọc biệt phụ tiến kinh đô (Lâm Đại Ngọc từ biệt cha vào kinh)
Tập 2: Bảo Đại Thoa sơ hội Vinh Khánh đường (Bảo Ngọc, Đại Ngọc, Bảo Thoa hội ngộ Vinh Khánh đường)
Tập 3: Lưu lão lão nhất tiến Vinh Quốc phủ (Già Lưu đến thăm phủ Vinh Quốc)
Tập 4: Thám Bảo Thoa Đại Ngọc bán hàm toan (Thăm Bảo Thoa Đại Ngọc nếm phải chua)
Tập 5: Vương Hy Phượng độc thiết tương tư cục (Vương Hy Phượng độc địa bày kế tương tư)
Tập 6: Vương Hy Phượng hiệp lý Ninh Quốc phủ (Vương Hy Phượng sang giúp phủ Ninh Quốc)
Tập 7: Đại Quan Viên thí tài đề đối ngạch (Vườn Đại Quan thử tài đề câu đối)
Tập 8: Vinh Quốc phủ quy tỉnh khánh nguyên tiêu (Về thăm phủ Vinh Quốc mừng tết nguyên tiêu)
Tập 9: Ý miên miên tĩnh nhật ngọc sinh hương (Ý triền miên ngày vắng ngọc thêm hương)
Tập 10: Thính khúc văn Bảo Ngọc ngộ thiền cơ (Nghe lời hát Bảo Ngọc ngộ thiền cơ)
Tập 11: Vị tranh sủng thư đệ tao ma yểm (Ghen tình thương, chị em bị ma ám)
Tập 12: Mai Hương trũng Phi Yến khấp tàn hồng (Mộ Mai Hương Phi Yến khóc hoa tàn)
Tập 13: Hưởng phúc nhân phúc thâm hoàn đảo phúc (Người hưởng phúc, phúc lớn, còn cầu phúc)
Tập 14: Hàm sỉ nhục tình liệt tử Kim Xuyến (Ngậm sỉ nhục Kim Xuyến liều thân)
Tập 15: Lộng thần thiệt Bảo Ngọc tao si thát (Khéo ton hót, Bảo Ngọc bị đòn)
Tập 16: Lưu lão lão hy du Đại Quan Viên (Già Lưu vui chơi Đại Quan Viên)
Tập 17: Biến sinh bất trắc Phượng thư bát thố (Chuyện xảy ra bất ngờ Phượng thư đánh ghen)
Tập 18: Uyên Ương nữ thệ tuyệt uyên ương ngẫu (Gái Uyên Ương thề dứt bạn uyên ương)
Tập 19: Lưu ly thế giới bạch tuyết hồng mai (Cõi lưu ly mai hồng tuyết trắng)
Tập 20: Dũng Tình Văn bệnh bổ tước kim cừu (Tình Văn dũng cảm, đang ốm vá áo cừu)
Tập 21: Vinh Quốc phủ nguyên tiêu khai dạ yến (Tối nguyên tiêu phủ Vinh mở yến tiệc)
Tập 22: Phán oan quyết ngục Bình Nhi hành quyền (Xử vụ oan Bình Nhi khéo hành quyền)
Tập 23: Tuệ Tử Quyên tình từ thí mang Ngọc (Tử Quyên khôn ngoan đặt chuyện thử lòng Bảo Ngọc)
Tập 24: Thọ Di Hồng quần phương khai dạ yến (Chúc thọ Di Hồng quần phương mở yến tiệc)
Tập 25: Giả nhị xá thâu thú Vưu nhị di (Giả Liễn vụng trộm cưới dì Hai họ Vưu)
Tập 26: Toan Phượng thư đại náo Ninh Quốc phủ (Phượng thư chanh chua đại náo phủ Ninh Quốc)
Tập 27: Hiềm khích nhân hữu tâm sinh hiềm khích (Người hiềm khích cố ý gây hiềm khích)
Tập 28: Khai dạ yến dị triệu phát bi âm (Mở tiệc đêm điềm lạ phát tiếng đau thương)
Tập 29: Si công tử đỗ soạn phù dung luỵ (Công tử ngốc làm văn tế phù dung)
Tập 30: Đại Quan Viên chư phương lưu tán (Những bông hoa Đại Quan Viên ly tán)
Tập 31: Gia trạch loạn ngộ thiết thông linh (Trong nhà hỗn loạn mất viên ngọc quý)
Tập 32: Thương ly biệt Thám Xuân viễn giá (Lấy chồng xa Thám Xuân khóc ly biệt)
Tập 33: Kinh ngạc háo Đại Ngọc hồn quy (Nghe tin dữ Đại Ngọc kinh hồn)
Tập 34: Cường anh hùng Phượng thư tri mệnh (Đàn bà thép Phượng thư tri mệnh)
Tập 35: Đại hạ khuynh công phủ mạt lộ (Toà nhà đổ hai phủ cùng đường)
Tập 36: Bạch mang mang hậu địa cao thiên (Trời cao đất rộng một dãy trắng ngần)

Ban cố vấn

Chủ nhiệm
Vương Côn Luân (1902 - 1985), nhà Hồng học nổi tiếng, chủ tịch trung ương Uỷ ban cách mạng Quốc dân đảng Trung Quốc, phó chủ tịch uỷ ban Chính hiệp toàn quốc, tác giả cuốn Hồng Lâu Mộng nhân vật luận nổi tiếng.

Phó chủ nhiệm
Vương Triều Văn (1909), nhà mỹ học, phê bình văn nghệ, nhà điêu khắc. Nghiên cứu về Hồng Lâu Mộng có cuốn Luận Phượng thư nổi tiếng.

Uỷ viên Ban cố vấn
Chu Gia Tấn (1914 - 2003), chuyên gia văn vật, chuyên gia nghiên cứu lịch sử Minh Thanh và nghệ thuật hý khúc, uỷ viên Uỷ ban Văn hoá - giáo dục của Học xã Cửu Tam.
Thành Ấm (1917 - 1984), nhà biên kịch, đạo diễn, viện trưởng Học viện Điện ảnh Bắc Kinh.
Lâm Thần Phu, nhà biên kịch, hội trưởng Uỷ ban nghiên cứu phim truyền hình và nghệ thuật hý khúc Trung Quốc.
Nguyễn Nhược Lâm (1929), phó giám đốc Đài truyền hình trung ương Trung Quốc, chủ nhiệm Trung tâm sản xuất phim truyền hình, hội trưởng Hội nghiên cứu nghệ thuật truyền hình thiếu nhi.
Thẩm Tòng Văn (1902 - 1988), nhà văn hiện đại nổi tiếng, nhà nghiên cứu lịch sử văn vật, với các tác phẩm như Biên thành, Trung Quốc phục sức sử, nhiền lần tham gia phục sức và khảo chứng Hồng Lâu Mộng.
Khải Công (1912 - 2005), nhà thư hoạ và giám định văn vật, cố vấn trung ương của Học xã Cửu Tam.
Ngô Thế Xương (1908 - 1986), nhà nghiên cứu văn học sử, nghiên cứu Hồng Lâu Mộng.
Ngô Lãnh Tây (1919 - 2002), Bộ trưởng Bộ Quảng bá truyền hình, bí thư trung ương đảng.
Chu Dương (1908 - 1989), nhà lý luận văn nghệ, phiên dịch văn học, hoạt động văn nghệ, viện sĩ Viện Khoa học Trung Quốc, chủ tịch Hội liên hiệp văn nghệ Trung Quốc, bí thư trung ương đảng, phó chủ tịch Hội liên hiệp sáng tác Trung Quốc, phó bộ trưởng Bộ Tuyên truyền trung ương Đảng cộng sản Trung Quốc.
Chu Nhữ Xương (1918), nhà Hồng học và thư pháp nổi tiếng.
Dương Nãi Tế, nhà lữ học nổi tiếng.
Dương Hiến Ích (1914), nhà phiên dịch nổi tiếng, đã cùng với vợ là Đới Nãi Điệt (người Anh) hợp tác phiên dịch toàn bộ cuốn tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc Hồng Lâu Mộng, lời văn dịch chuẩn xác sinh động, nhận được nhiều đánh giá tốt đẹp và có ảnh hưởng rộng tại nước ngoài.
Triệu Tầm, nhà bình luận hý kịch.
Chung Điếm Phỉ (1919 - 1987), nhà bình luận nhiếp ảnh, cha của nhà tiểu thuyết A Thành.
Tào Ngu (1910 - 1996), nhà biên kịch đương đại nổi tiếng của Trung Quốc, tác giả của Lôi Vũ, Nhật Xuất.
Tưởng Hoà Sâm, nhà Hồng học.
Đới Lâm Phong, giám chế Hồng Lâu Mộng, giám đốc Đài truyền hình trung ương Trung Quốc.

Thành viên đoàn làm phim
Đạo diễn: Vương Phù Lâm
Biên kịch: Chu Lôi, Lưu Canh Lộ, Chu Linh
Quay phim: Lý Diệu Tông
Âm nhạc: Vương Lập Bình

Diễn viên

Bảo Ngọc và Kim Lăng thập nhị thoa
Giả Bảo Ngọc - Âu Dương Phấn Cường (lồng tiếng: Cù Giai)
Lâm Đại Ngọc - Trần Hiểu Húc (lồng tiếng: Trương Hải Linh)
Tiết Bảo Thoa - Trương Lợi (lồng tiếng: Trương Tuệ Quân)
Giả Nguyên Xuân - Thành Mai (lồng tiếng: Hoàng Lộ Lộ)
Giả Thám Xuân - Đông Phương Văn Anh (lồng tiếng: Lưu Bách Hoành)
Sử Tương Vân - Quách Tiêu Trân (lồng tiếng: Trương Vệ Ninh)
Diệu Ngọc - Cơ Ngọc (lồng tiếng: Vu Hiểu Lâm)
Giả Nghênh Xuân - Kim Lợi Lợi, Mưu Nhất (lồng tiếng: Trương Kinh)
Giả Tích Xuân - Hồ Trạch Hồng
Vương Hy Phượng - Đặng Tiệp (lồng tiếng: Lý Chân, Trần A Hỷ)
Giả Xảo Thư - Lý Đoan, Vương Huyên
Lý Hoàn - Tôn Mộng Tuyền (lồng tiếng: Lý Tinh Châu)
Tần Khả Khanh - Trương Lôi, Hạ Lệ Dung (lồng tiếng: Liễu Thanh)

Vinh Quốc phủ
Giả mẫu - Lý Đình (lồng tiếng: Lã Trung)
Giả Chính - Mã Gia Kỳ (kiêm phó đạo diễn) (lồng tiếng: Chu Chính)
Vương phu nhân - Chu Hiền Trân (lồng tiếng: Lý Lâm)
Giả Xá - Lý Hiệt
Hình phu nhân - Hạ Minh Huy (lồng tiếng: Hứa Phục Triệu)
Hình Tụ Yên - Lý Y
Giả Liễn - Cao Hoằng Lượng (lồng tiếng: Tề Kiệt)
Giả Hoàn - Vương Úy
Dính Yên - Lý Nam
Tập Nhân - Viên Mân (lồng tiếng: Lưu Thuần Yến)
Tình Văn - Trương Tĩnh Lâm (lồng tiếng: Vương Tuyết Thuần)
Lại Đại - Trình Tăng Khôi
Già Lại - Lương Thọ Huyên
Lâm Chi Hiếu - Quách Hoa
Uyên Ương - Trịnh Tranh
Chị dâu Uyên Ương - Hồ Chúc Viễn
Kim Văn Tường (anh Uyên Ương) - Dương Lai Hữu
Tư Kỳ - Cốc Đồng
Thị Thư - Trương Manh
Mẹ Tư Kỳ - Trương Lực
Nhập Họa - Phương Phương
Thụy Châu - Trác Kim Yến
Chị Ngốc - Trương Hải Yến
Xạ Nguyệt - Hàn Lưu Lưu
Thu Văn - Bách Thục Thanh
Xuân Yến - Tề Hồng
Mẹ Xuân Yến - Trịnh Lợi Phong
Hổ Phách - Trương Duyên
Huệ Hương (con Tư) - Chu Vân
Cô Đa - Điền Thiều Xuân
Phương Quan - Khổng Phồn Thiết
Linh Quan - Trình Vinh
Phong Nhi - Hà Lợi
Con Năm - Nữu Hiểu Tình
Thằng Hưng - Tôn Kỳ
Tuyết Nhạn - Mã Minh Muội
Tiểu Hồng - Lưu Kế Hồng
Giả Vân - Ngô Hiểu Đông (lồng tiếng: Vương Diễm)
Kim Xuyến - Trương Nghênh Cửu
Ngọc Xuyến - Vu Kiệt
Vú Triệu - Kim Nhã Cầm
Dì Triệu - Trạm Ái Hà, Tô Thu Đông (lồng tiếng: Dương Thanh)
Bình Nhi - Thẩm Lâm (lồng tiếng: La Lợi)
Thu Đồng - Thẩm Lộ
Vợ Vương Thiện Bảo - Kim Thục Viên
Chu Thụy - Bảo Lai Phúc
Vợ Chu Thụy - Tôn Thái Hồng
Vợ Ngọc Trụ - Lý Ái Hoa
Trụy Nhi - Nhan Yến
Mẹ Trụy Nhi - Lưu Lan
Tử Quyên - Từ Lệ Hà (lồng tiếng: Từ Lạc)

Ninh Quốc phủ
Giả Trân - Lý Chí Tân
Giả Kính - Hàn Chuẩn (lồng tiếng: Trương Vĩ)
Giả Dung - Dương Tuấn Dũng (lồng tiếng: Trương Vân Minh)
Giả Tường - La Lập Bình
Giả Cần - Mã Cường
Giả Thụy - Mã Quảng Nho (lồng tiếng: Lý Dương)
Giả Đại Nho - Tiễn Phồn
Vợ Giả Đại Nho - Dương Ngọc Linh
Vưu Nhị Thư - Trương Minh Minh (lồng tiếng: Hoàng Lộ Lộ)
Già Vưu - Kim Vân Anh
Vưu Tam Thư - Chu Nguyệt
Vưu Thị - Vương Quý Nga (lồng tiếng: Lý Uẩn Kiệt)
Lại Thăng - Từ Kỳ
Vợ Lại Thăng - Đỗ Thanh Văn
Tiều Đại - Khổng Nhuế (lồng tiếng: Viên Chấn Bình)
Vợ sau của Giả Dung - Bạch Xuân Hương

Tiết phủ
Tiết Bảo Cầm - Vương Dương
Người nhà họ Tiết - Điền Trung Hòa
Tiết Khoa - Lưu Hào
Tiết Bàn - Trần Hồng Hải (lồng tiếng: Tống Thông)
Tiết di ma - Lý Phượng Anh (lồng tiếng: Lý Hiểu Lan)
Hạ Kim Quế - Dương Tiểu Dương
Hương Lăng - Trần Kiếm Nguyệt
Anh Liên (Hương Lăng lúc nhỏ) - Thạch Khả
Oanh Nhi - Lưu Linh Linh

Các diễn viên khác
Giả Vũ Thôn - Lưu Tông Hữu
Bản Nhi (nhỏ) - Lý Nguyệt
Bản Nhi (lớn) - Lý Văn Huy
Bảo Thiềm - Diêm Thanh
Bảo Châu - Vương Tiểu Kiệt
Chủ chứa - Kim Văn Anh
Vợ Bão Nhị - Triệu Hồng
Bắc Tĩnh Vương - Hầu Trường Vinh
Đạo sĩ chân què - Vương Huy (lồng tiếng: Hàn Đình Kỳ)
Bốc Thế Nhân - Dương Chấn Vũ
Thái Vân - Lý Mạn
Phong Thị - Trần Tổ Vinh
Người nhà họ Phùng - Trương Chí Bân
Phùng Tử Anh - Hoàng Thực
Hoa Tự Phương - Cảnh Thủ Xuân
Mẹ Tập Nhân - Ngưu Phượng Trân
Hoắc Khải - Vương Tiến Trung
Tưởng Ngọc Hàm - Hầu Hoa
Kiều Hạnh - Trương Lệ Lâm
Tĩnh Hư - Bạch Huệ Văn (lồng tiếng: Ma Thục Vân)
Hòa thượng chốc đầu - Vương Tiểu Đông
Lão Tam (quản ngục) - Vương Dũng
Già Lý - Thôi Hồng Mại
Liên Hoa - Trương Sảng
Lâm Như Hải - Trịnh Càn Long
Già Lưu - Sa Ngọc Hoa (lồng tiếng: Lê Tần)
Thím Liễu - Trần Lực
Liễu Tương Liên - Hầu Trường Vinh
Mã đạo bà - Lý Bội
Chú tiểu - Hồng Đơn Cường
Nam An thái phi - Tôn Quế Trân (kiêm phó đạo diễn)
Nghê Nhị - Mã Tăng Thọ
Phan Hựu An - Lý Nhã Đông
Tiền đại nhân - Nhâm Đại Huệ (kiêm chủ nhiệm sản xuất phim)
Tần Chung - Sư Ngọc Quyên
Thiện Thư - Tôn Tuyết Mai
Đan Sính Nhân - Kim Trọng Thuấn
Tư lễ - Mã Cường
Già Tống - Diệp Chi Vinh
Thái y (trị bệnh cho Tình Văn) - Thôi Chiếm Nguyên
Già Vương - Đoạn Ý Bình
Vương Nhất Thiếp - Phan Hồng
Vượng Nhi - Tô Kiến Vũ
Vợ Vượng Nhi - Bạch Vũ Linh (lồng tiếng: Từ Văn Yến)
Vệ Nhược Lan - Thái Trường Húc
O Tiến Hiếu - Chu Châu
Già Hạ - Kiều Anh
Tiểu Cưu - Tào Địch
Tú Quất - Đới Anh
Ngân Điệp - Tôn Đan Hoành
Thiềm Quang - Trần Tín Thành
Trương đạo sĩ - Tạ Lăng Tiêu (lồng tiếng: Hàn Đình Kỳ)
Trương Hoa - Khang Thiếu Tường
Trương Như Khuê - Từ Thượng Tân
Chân Sĩ Ẩn - Vương Trung Tín

Nhạc phim
Nhạc sĩ Vương Lập Bình đã chọn nhiều bài thơ hay trong Hồng lâu mộng để phổ nhạc trong phim Hồng lâu mộng 1987. Các ca khúc trong phim do nữ ca sĩ Trần Lực trình bày.

Chú thích

Liên kết ngoài
Diễn viên Hồng lâu mộng ngày ấy - bây giờ

Chương trình gốc của Đài truyền hình trung ương Trung Quốc
Phim truyền hình Trung Quốc ra mắt năm 1987
Tác phẩm dựa trên Hồng lâu mộng
Phim truyền hình lãng mạn Trung Quốc
Chương trình truyền hình tiếng Quan thoại


title: Tiếng Quảng Châu

text:
Tiếng Quảng Châu (phồn thể: 廣州話, giản thể: 广州话, phiên âm Yale: Gwóngjāu wá, Hán-Việt: Quảng Châu thoại) hay tiếng tỉnh Quảng Đông là một phương ngữ tiếng Trung được nói tại Quảng Châu và các vùng phụ cận ở Đông Nam Trung Quốc. Đây là phương ngữ ưu thế nhất trong nhóm phương ngữ tiếng Quảng Đông, là tiếng mẹ đẻ của khoảng trên 80 triệu người.

Tại Trung Quốc Đại lục, đây là lingua franca của tỉnh Quảng Đông và một phần khu tự trị Quảng Tây. Đây cũng là ngôn ngữ chính thức và có ưu thế nhất tại Hồng Kông và Ma Cao. Ngoài ra, đây là ngôn ngữ được sử dụng nhiều nhất trong cộng đồng Hoa kiều Đông Nam Á (tại các nước Việt Nam, Malaysia, Thái Lan, Singapore, Campuchia,...) và phương Tây (tại các nước Canada, Úc, Tây Âu, Hoa Kỳ,...).

Tiếng Quảng Châu đôi khi còn được gọi là tiếng Quảng Đông (廣東話 / 广东话, Quảng Đông thoại). Tuy nhiên, trong ngôn ngữ học, tiếng Quảng Đông đề cập đến một nhóm lớn các phương ngữ của tiếng Trung Quốc, trong đó tiếng Quảng Châu là phương ngữ ưu thế.

Tiếng Quảng Châu rất khác biệt với các ngữ âm khác trong tiếng Trung Quốc, đặc trưng cho đặc điểm văn hóa và đặc tính dân tộc của một bộ phận người Trung Quốc.

Tên gọi

Tiếng Quảng Châu đôi khi còn được gọi là tiếng Quảng Đông hay Việt ngữ (粵語/粤语, vì tỉnh Quảng Đông còn được gọi là tỉnh Việt 粵/粤, đồng âm khác nghĩa với Việt (越) trong Việt Nam (越南)). Tuy nhiên, xét về mặt ngôn ngữ học, Việt ngữ là một nhánh rộng hơn, gồm một số phương ngữ như tiếng Đài Sơn, tiếng Cao Dương,...

Trong lịch sử, người ta gọi tên là tiếng Quảng Châu, mặc dù phạm vi nói của thứ tiếng này rộng hơn nhiều. Tại Quảng Đông và Quảng Tây, người ta gọi đây là tiếng tỉnh thành (省城話/省城话, tỉnh thành thoại) hoặc bạch thoại (白話/白话) hoặc tiếng Quảng Phủ (廣府話/广府话, Quảng Phủ thoại). Người Hoa hải ngoại nói tiếng Quảng Châu là tiếng mẹ đẻ, họ tự gọi ngôn ngữ của mình là tiếng Đường (唐話, Đường thoại), vì họ tự gọi mình là người Đường (唐人, Đường nhân).

Tại Hồng Kông, Ma Cao và những cộng đồng người Hoa ở nước ngoài, người ta thường gọi ngôn ngữ này là tiếng Quảng Đông (廣東話/广东话) (vì nguồn gốc dân cư là từ di cư từ khu vực này đến) hay đơn giản hơn là tiếng Trung (中文: trung văn)  (vì trong lịch sử ngôn ngữ này từng có giai đoạn thịnh hành ở Trung Quốc, trước khi bị tiếng Trung phổ thông thay thế).

Do là phương ngữ ưu thế trong Việt ngữ, ngôn ngữ này còn được gọi là Việt ngữ tiêu chuẩn (標準粵語/标准粤语).

Lịch sử

Do thiếu những văn kiện lịch sử, nguồn gốc của tiếng Quảng Châu chỉ có thể dựa vào ước đoán. Sự khác biệt giữa các thứ tiếng địa phương ở Trung Quốc cổ đại được ghi nhận sớm nhất vào thời Xuân Thu (770-476 trước Công Nguyên). Một vài nguồn suy đoán rằng tiếng Quảng Châu cùng với tiếng Ngô và tiếng Tương (tiếng Hồ Nam ngày nay) đã hình thành vào khoảng thời nhà Tần (221-206 trước Công Nguyên). Cho đến cuối thời Tần, người Hán đã định cư tại khu vực tỉnh Quảng Đông và Phúc Kiến ngày nay cùng với ngôn ngữ của họ. Trong sách vở, tiếng Hán được dùng để đề cập đến ngôn ngữ phương Bắc. Ngôn ngữ này được dùng như ngôn ngữ chính thức vào thời Tần. Sau thời nhà Hán (202 trước Công Nguyên đến 220), quãng thời gian hỗn loạn chính trị kéo dài và phân tách lãnh thổ liên miên dẫn đến sự tách biệt giữa phương ngữ địa phương và phương ngữ phương Bắc. Việc giao tiếp qua lại với người bản địa cũng giúp hình thành loại phương ngữ đặc biệt mà ngày nay gọi là Việt ngữ. Mặc dù không được ghi nhận rõ ràng trong lịch sử, nhiều người đồng tình rằng vào thời nhà Đường (618-907), tiếng Quảng Châu có những đặc trưng ngôn ngữ giống với thứ tiếng Trung phổ biến thời kỳ này hơn các phương ngữ khác.

Vào thời Nam Tống, Quảng Châu trở thành trung tâm văn hoá của khu vực.  tiếng Quảng Châu phát triển thành nhánh phương ngữ có uy thế nhất của Việt ngữ khi thành phố cảng Quảng Châu ở đồng bằng sông Châu Giang trở thành hải cảng lớn nhất Trung Quốc, với mạng lưới thương mại trải rộng đến tận Ả Rập.  Tiếng Quảng Châu cũng được sử dụng trong loại hí kịch truyền thống Quảng Đông có tên gọi là "Việt kịch" hay "đại kịch".  Thêm vào đó, trong quá trình phát triển, ngôn ngữ này đã hình thành nên một dòng văn học đặc biệt có cách phát âm từ thời Trung cổ gần giống với tiếng Quảng Châu hiện đại hơn bất kỳ phương ngữ Trung Quốc nào khác ngày nay, kể cả tiếng Hoa phổ thông.

So với tiếng phổ thông và tiếng Ngô, tiếng Quảng Châu gần với tiếng Khách Gia và tiếng Mân hơn.

Khi Quảng Châu trở thành trung tâm thương mại, nơi thực hiện phần lớn giao thương với nước ngoài vào thế kỷ 18, tiếng Quảng Châu là ngôn ngữ chủ yếu được sử dụng để giao tiếp với thế giới phương Tây.  Suốt giai đoạn này và kéo dài đến tận thế kỷ 20, tổ tiên hầu hết dân cư Hồng Kông và Ma Cao đều đến từ Quảng Châu và những khu vực lân cận sau khi hai nơi này biến thành thuộc địa của Anh và Bồ Đào Nha.

Tại Trung Quốc lục địa, tiếng Hoa phổ thông là đối tượng cốt lõi dùng để giảng dạy và học tập ở trường học, đồng thời là ngôn ngữ chính thức, đặc biệt là sau khi Đảng Cộng sản Trung Quốc lên nắm quyền từ năm 1949. Trong khi đó, tiếng Quảng Châu vẫn được xem là ngôn ngữ chính thức tại Hồng Kông và Ma Cao kể từ thời kỳ thuộc địa cho đến nay.

Vị trí phân bố

Hồng Kông và Ma Cao

Trung Quốc

Đông Nam Á
Hiện nay, tiếng Quảng Châu được sử dụng ở rất nhiều nơi trên thế giới trong đó có cả Việt Nam. Khi xưa người Trung Quốc di cư sang Việt Nam và tập trung đa phần ở miền Nam Việt Nam. Những người Trung Quốc này chủ yếu là đến từ Quảng Đông và Phúc Kiến. Họ đem theo nền văn hóa cũng như tiếng nói Quảng Đông đặc trưng của mình. Khi sang Việt Nam người ta thường gọi họ là người Hoa.

Ngày nay người Hoa tập trung đông đúc và chủ yếu ở Chợ Lớn thuộc Quận 5, Quận 6 và Quận 11, Thành phố Hồ Chí Minh. Người Hoa ở đây chủ yếu dùng tiếng Quảng Đông để giao tiếp và buôn bán hàng ngày.

Bắc Mỹ

Tây Âu

Vai trò văn hoá và xã hội
Ngôn ngữ giao tiếp Trung Quốc khác nhau rất lớn tuỳ theo vùng và khu vực, phần lớn không thể dùng để giao tiếp lẫn nhau được. Hầu hết những loại ngôn ngữ bản địa này ít gặp tại những địa phương khác, dù vẫn có thể gặp người sử dụng chúng ở bên ngoài Trung Quốc. Từ sau sắc lệnh năm 1909 của nhà Thanh, tiếng Hoa phổ thông trở thành ngôn ngữ sử dụng trong giáo dục, truyền thông và giao tiếp. Tuy nhiên, tuyên bố đưa tiếng Hoa phổ thông làm ngôn ngữ chính thức quốc gia không được các nhà chức trách ở khu vực sử dụng ngôn ngữ này hoàn toàn chấp nhận vào đầu thế kỷ 20. Tiếng Quảng Châu vẫn kiên trì được sử dụng ở một số đài truyền hình và phát thanh Quảng Đông ngày nay, xen lẫn với tiếng phổ thông. Riêng tại Hồng Kông, hầu hết mọi chương trình và đài phát thanh đều phát tiếng Quảng Châu. Do chính sách năm 1949, ngày càng nhiều người Quảng Đông dùng song song hai thứ tiếng này cùng lúc, đặc biệt là trong môi trường giáo dục và hành chính. Ở Hồng Kông, ngôn ngữ thứ hai không phải tiếng phổ thông mà là tiếng Anh.

Những năm gần đây việc sử dụng tiếng Quảng Châu ở Trung Quốc lục địa va phải một số nỗ lực hạn chế. Nổi bật nhất là một đề nghị năm 2010, yêu cầu đài truyền hình Quảng Châu tăng thời lượng phát sóng tiếng phổ thông, sử dụng kinh phí của những chương trình tiếng Quảng Châu. Điều này dẫn đến
cuộc biểu tình lớn tại Quảng Châu. Kết quả là đã ngăn cản được chuyện ép buộc thay đổi ngôn ngữ của các nhà chức trách. Thêm vào đó, có những tin tức về việc sinh viên bị phạt do nói thứ tiếng không phải tiếng phổ thông tại trường học. Những việc này càng làm gia tăng thêm vai trò của tiếng Quảng Châu trong văn hoá địa phương, người ta xem ngôn ngữ là đặc trưng nhận dạng người bản địa để phân biệt với những người dân nhập cư phần lớn đến từ những miền nghèo hơn ở Trung Quốc - họ chủ yếu nói tiếng phổ thông.

Do lịch sử ngôn ngữ tại Hồng Kông và Ma Cao cùng với việc sử dụng tiếng Quảng Châu phổ biến trong cộng đồng người Hoa ở nước ngoài, phạm vi sử dụng quốc tế của tiếng Quảng Châu lan rộng tỉ lệ thuận với số người nói. tiếng Quảng Châu là ngôn ngữ nói chiếm ưu thế tại Hồng Kông và Ma Cao. Tại những khu vực này, những bài diễn thuyết, phát biểu chính trị hầu hết đều bằng tiếng Quảng Châu, khiến nó trở thành phương ngữ Trung Quốc duy nhất ngoài tiếng phổ thông được sử dụng cho chức năng chính sự.

Đặc biệt từ sau khi Hồng Kông được Anh trao trả lại cho Trung Quốc, tiếng Quảng Châu càng được sử dụng như một biểu tượng bản địa tại Hồng Kông, càng phổ biến hơn nữa qua chính sách phát triển dân chủ tại Hồng Kông và chính sách thoát ly Trung Quốc nhằm bất đồng hoá với Trung Quốc lục địa và chính quyền của nó.

Tình huống tương tự cũng xảy ra tại Hoa Kỳ, tại đây mâu thuẫn xã hội ngày càng gia tăng trong cộng đồng người Mỹ gốc Hoa do một lượng lớn dân cư nói tiếng phổ thông từ Đài Loan và Trung Quốc tràn vào Hoa Kỳ trong những năm gần đây. Trong khi nhiều di dân từ Đài Loan đã học tiếng Quảng Châu để củng cố quan hệ với cộng đồng người Mỹ gốc Hoa nói tiếng Quảng Châu truyền thống, ngày càng nhiều người dân mới nhập cư gần đây và phần lớn dân nhập cư từ Trung Quốc đại lục vẫn tiếp tục dùng tiếng phổ thông, đôi khi họ dùng nó như thứ ngôn ngữ duy nhất của họ thay vì cố gắng sử dụng tiếng Anh. Điều này đã góp phần tạo nên sự chia rẽ cộng đồng dựa trên sự phân biệt nói những loại tiếng Trung khác nhau. Song song đó là việc ngày càng nhiều người Mỹ gốc Hoa (bao gồm những người Hoa sinh ra tại Mỹ) nói tiếng Quảng Châu bảo vệ nền văn hoá từ xưa đến nay của cộng đồng của họ trước luồng dân di cư nói tiếng phổ thông.

Cũng như tiếng Hoa phổ thông và tiếng Phúc Kiến, tiếng Quảng Châu cũng sở hữu dòng nhạc riêng, thường gọi là Cantopop hay HK-pop. Tại Hồng Kông, nhạc tiếng Quảng Châu giữ vị trí thống trị trong dòng nhạc thịnh hành. Nhiều nghệ sĩ đến từ Bắc Kinh và Đài Loan phải học tiếng Quảng Châu để tạo ra phiên bản ca khúc tiếng Quảng Châu. Nhiều ca sĩ nói tiếng phổ thông bản địa như Vương Phi, Vu Khải Hiền,... và những ca sĩ đến từ Đài Loan phải học tiếng Quảng Châu để biểu diễn tại đây.

Từ buổi đầu sơ khai của nền điện ảnh Trung Quốc, người ta đã làm những bộ phim tiếng Quảng Châu. Bộ phim đầu tiên có tên là "Bạch Kim Long" (白金龍/白金龙) được hãng phim Thiên Nhất của Thượng Hải sản xuất năm 1932. Bất chấp lệnh cấm đối với phim tiếng Quảng Châu do chính quyền Nam Kinh đưa ra vào thập niên 1930, hãng phim tiếng Quảng Châu tiếp tục làm phim tại Hồng Kông - khi đó vẫn đang là thuộc địa của Anh. Từ giữa thập niên 1970 đến thập niên 1990, những bộ phim tiếng Quảng Châu sản xuất tại Hồng Kông đều rất phổ biến trong giới cộng đồng người Hoa ở hải ngoại.

Chữ viết
Do là ngôn ngữ chính thức tại hai đặc khu hành chính Hồng Kông, Ma Cao và sử dụng nhiều bởi người Hoa hải ngoại, tiếng Quảng Châu sử dụng bộ chữ Hán phồn thể thay vì bộ bộ giản thể như tiếng Trung Quốc phổ thông. Ngoài ra, tiếng Quảng Châu còn có một số từ ngữ không có trong văn viết của tiếng Trung Quốc phổ thông. Một số từ phát âm giống hoặc gần giống nhau, nhưng phần lớn là khác biệt. Cách dùng từ, đặc biệt là trong giao tiếp đôi khi không giống nhau. Ví dụ như từ "không có", tiếng phổ thông là 没有 (méi yǒu), tiếng Quảng Châu là 冇 (mou5). Văn nói tiếng Quảng Châu thường có những câu tận cùng bằng từ 啊 (aa3) nhiều hơn so với tiếng phổ thông.

Do Quảng Châu và Hồng Kông từ thế kỷ 18 là nơi có nhiều người nước ngoài sinh sống, một số từ vựng chịu ảnh hưởng phát âm tiếng Anh.

Về ngữ pháp, tiếng phổ thông và Quảng Châu có đôi chút khác biệt. Tuy nhiên, nếu một người sử dụng một trong hai thứ tiếng và đọc được cả hai loại chữ giản thể và phồn thể, họ có thể hiểu được văn bản viết bằng văn phong chính luận của thứ tiếng kia (tuy không thể nghe hiểu được), nhưng nếu viết bằng văn phong hội thoại sẽ khó hiểu hơn.

Phiên âm La tinh
Hệ thống phiên âm Latinh tiếng Quảng Châu dựa trên giọng nói của người dân bản địa và Hồng Kông, hỗ trợ tạo nên khái niệm gọi là tiếng Quảng Đông chuẩn. Các hệ thống phiên âm chính gồm Barnett–Chao, Meyer–Wempe, phiên âm La tinh tiếng Quảng Đông của chính phủ Trung Quốc, Yale và Việt bính (粵拼/jyutping). Các hệ thống phiên âm này về cơ bản không khác nhau nhiều.

Nhà ngôn ngữ học Hồng Kông Sidney Lau đã sửa đổi hệ thống Yale trong giáo trình tiếng Quảng Đông nổi tiếng của ông và vẫn được sử dụng rộng rãi ngày nay. Hệ thống phiên âm La tinh tiếng Quảng Đông của Ma Cao khá khác biệt so với Hồng Kông, phát âm chịu ảnh hưởng cơ bản từ tiếng Bồ Đào Nha. Tuy nhiên, vài từ ngữ trong hệ thống phiên âm của Ma Cao cũng tương tự như của Hồng Kông (ví dụ 林 là "Lam" và 陳 là "Chan"). Những từ trong hệ thống phiên âm của Hồng Kông dùng "u" thì được thay bằng "o" trong hệ thống phiên âm của Ma Cao (ví dụ 周 là "Chau" và "Chao", 梁 là "Leung" và "Leong"). Trong khi đó, cả hai hệ thống phiên âm này đều khác nhiều với hệ thống bính âm tiếng Quảng Đông của Trung Quốc.

Giáo trình và bộ gõ chữ
Một giáo trình dạy tiếng Quảng Châu phổ biến hiện nay là Pimsleur Cantonese.

Số người theo học tiếng Quảng hiện nay ít hơn so với tiếng Trung Quốc phổ thông bởi tiếng Trung Quốc phổ thông là ngôn ngữ được sử dụng chính thức và nhiều nhất tại CHND Trung Hoa.

Bộ gõ chữ Hán tiếng Quảng Châu phổ biến hiện nay là Cantonese Phonetic IME rất thuận lợi cho những người mới tiếp xúc với tiếng Quảng Châu.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Ngôn ngữ tại Ma Cao
Ngôn ngữ tại Hồng Kông
Ngôn ngữ tại Singapore
Ngôn ngữ tại Malaysia
Ngôn ngữ tại Trung Quốc
Ngôn ngữ tại Việt Nam
Văn hóa tiếng Quảng Đông


title: Melanotus insipiens

text:
Melanotus insipiens là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Say miêu tả khoa học năm 1825.

Chú thích

Tham khảo

Melanotus


title: (29173) 1990 QW4

text:
{{DISPLAYTITLE:(29173) 1990 QW4}}

(29173) 1990 QW4 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 24 tháng 8 năm 1990.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 29001–30000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1990
Được phát hiện bởi Henry E. Holt
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Fleutiauxellus sugiurai

text:
Fleutiauxellus sugiurai là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Kishii miêu tả khoa học năm 1993.

Chú thích

Tham khảo

Fleutiauxellus


title: Teos của Ai Cập

text:
Djedhor, được biết đến nhiều hơn với tên gọi là Teos (Tiếng Hy Lạp cổ đại: Τέως) hoặc Tachos (tiếng Hy Lạp cổ đại: Τάχως), là một pharaon thuộc vương triều thứ 30 của Ai Cập cổ đại. Teos là một người con trai của vị tiên vương Nectanebo I, ông đã đồng nhiếp chính với vua cha trong ba năm trước khi lên ngôi vào năm 361/0 TCN.

Triều đại

Cuộc viễn chinh chống người Ba Tư
Thành công của Nectanebo trước đạo quân xâm lược của người Ba Tư ở khu vực đồng bằng châu thổ sông Nile vào năm 374/3 TCN đã khuyến khích Teos bắt đầu lên kế hoạch về một cuộc viễn chinh quân sự nhằm vào Palestine và Phoenicia, những vùng lãnh thổ này đang nằm dưới sự cai trị của người Ba Tư. Tận dụng hoàn cảnh thuận lợi vào lúc Đế chế Achaemenes đang suy yếu do sự nổi loạn của một số satrap ở Tiểu Á, Teos đã tìm kiếm sự giúp đỡ từ cả vua Agesilaus II của Sparta và tướng Chabrias của Athen, ngoài ra còn gồm cả một lượng lớn lính đánh thuê và 200 tàu trireme từ Hy Lạp. Tuy nhiên, để có tiền tiến hành cuộc viễn chinh như vậy, Teos đã phải áp đặt những loại thuế mới và tước đoạt của cải từ các ngôi đền. Việc làm này đảm bảo nguồn tài chính cần thiết cho Teos nhưng cũng khiến cho dân chúng vô cùng bất mãn.

Cuộc hành quân chống lại người Ba Tư bắt đầu bằng việc Chabrias là đô đốc của hạm đội, Agesilaus là chỉ huy của lực lượng lính đánh thuê Hy Lạp và người cháu trai của Teos là Nakhthorheb chỉ huy lực lượng machimoi (theo Diodorus Siculus tuyên bố thì lực lượng machimoi có 80.000 người, điều này chắc chắn là sự phóng đại). Teos tự mình đảm nhiệm vai trò là tổng chỉ huy của cuộc viễn chinh và để cho người em trai Tjahapimu của ông, cha của Nakhthorheb, ở lại Ai Cập làm quan nhiếp chính. Đạo quân viễn chinh đã tiến đến Phoenicia mà không gặp phải những vấn đề đặc biệt nào.

Sự phản bội và qua đời
Thật không may cho Teos, người em trai Tjahapimu của ông đã âm mưu chống lại ông. Lợi dụng việc Teos bị mất lòng dân cùng với sự ủng hộ của tầng lớp tư tế, Tjahapimu đã thuyết phục được người con trai Nakhthorheb của ông ta nổi loạn chống lại Teos và tự phong mình làm pharaon. Nakhthorheb đã thuyết phục Agesilaus cùng tham gia với ông ta bằng cách lợi dụng những bất đồng nảy sinh giữa vị vua Sparta với vị pharaon. Nakhthorheb sau đó được tôn lên làm pharaoh - ngày nay ông ta được biết đến nhiều hơn với tên gọi là Nectanebo II - còn Teos thì không còn cách nào khác ngoài việc chạy trốn đến Susa, triều đình của kẻ thù.

Ngày nay, chúng ta biết được về số phận cuối cùng của Teos thông qua một dòng chữ khắc đến từ một quý tộc có tên là Wennefer, ông ta cũng đã tham gia vào chuyến viễn chinh tai hại của Teos với vai trò là một thầy thuốc. Wennefer được Nectanebo II phái đi tìm Teos và đã tìm được cách để bắt được ông, vốn đang bị vua Artaxerxes II giữ lại ở Susa. Wennefer sau đó đã xích Teos để đem về giao nộp cho vị pharaon của Ai Cập.

Chú thích

Thư mục

Liên kết ngoài
Livius.org: Teos

Pharaon Vương triều thứ Ba mươi của Ai Cập
Pharaon


title: Alatuncusia

text:
Alatuncusia là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.

Chú thích

Tham khảo

Dichogamini


title: Belvís de la Jara

text:
Belvís de la Jara là một đô thị trong tỉnh Toledo, Castile-La Mancha, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2006 (INE), đô thị này có dân số là 1735 người.

Tham khảo

Đô thị ở Toledo


title: Physalaemus randi

text:
Engystomops randi là một loài ếch trong họ Leptodactylidae. Chúng là loài đặc hữu của Ecuador.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đầm nước ngọt, đất canh tác, vùng đồng cỏ, các đồn điền, vườn nông thôn, các khu rừng trước đây bị suy thoái nặng nề, đất có tưới tiêu, và đất nông nghiệp có lụt theo mùa.

Tham khảo

 Coloma, L.A. & Ron, S. 2004. Physalaemus randi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Physalaemus
Động vật lưỡng cư Ecuador
Động vật đặc hữu Ecuador


title: Capannori

text:
Capannori là một đô thị và thị xã của Ý. Đô thị này thuộc tỉnh Lucca trong vùng Toscana. Capannori có diện tích km2, dân số theo ước tính năm 2005 của Viện thống kê quốc gia Ý là người.
Các đơn vị dân cư:
Đô thị Capannori giáp với các đô thị:

Tham khảo

Đô thị tỉnh Lucca


title: Trận Raphia

text:
Trận Raphia (Rafah) hay còn gọi là trận Gaza, là trận đánh diễn ra vào ngày 22 tháng 6 năm 217 TCN, tại vùng Rafah, gần Gaza, giữa các lực lượng  của Ptolemaios IV, vua của Ai Cập và Antiochos III của đế quốc Seleucos trong cuộc chiến tranh Syria. Đây là một trong những trận đánh lớn nhất xảy ra giữa các quốc gia Hy Lạp hóa - Diadochi nhằm xác định chủ quyền đối với vùng đất Coele Syria.

Tương quan lực lượng
Theo Polybius, Ptolemaios có 70.000 lính bộ binh, 5.000 kị binh và 73 voi chiến. Còn Antiochus có 62.000 bộ binh, 6.000 kị binh và 103 voi chiến.

Lực lượng của Antiochus theo Polybius
Quân đội của Antiochus gồm:
 5.000 lính khinh binh gồm người Daae, Carmanians và Cilicians  đặt dưới quyền chỉ huy của Byttacus, người Macedonia;
 10.000 lính Phalangites (các Argyraspides hoặc Những chiếc khiên bạc) dưới sự chỉ huy của Theodotus, người xứ Aetolian, kẻ đã phản bội Ptolemaios và đem dâng những vùng đất như Coele Syria và Phoenicia cho Antiochus;
 20.000 lính Phalangites dưới quyền của Nicarchus và Theodotus Hemiolius;
 2.000 lính bắn cung và ném đá người Ba Tư và Agriania;
 1.000 lính Thracia dưới quyền của Menedemus xứ Alabanda;
 5.000 lính người Medes, Cissians, Cadusia và Carmania do Aspasianus xứ Medes chỉ huy;
 10.000 lính Arabians dưới quyền Zabdibelus;
 5.000 lính đánh thuê Hy Lạp dưới quyền của Hippolochus người xứ Thessalia;
 1.000 lính Neocreta dưới quyền của Zelys xứ Gortynian
 500 lính phóng lao Lydian và 1.000 lính Cardakes dưới quyền Lysimachus, người xứ Gaul.
 4.000 lính dưới quyền của Antipater, cháu của nhà vua
 2.000 quân dưới quyền của Themison, chỉ huy kị binh
 103 voi chiến Ấn Độ dưới quyền của Philip và Myischos.

Lực lượng của Ptolemaios theo Polybius
Ptolemaios đã hoàn thiện sự tuyển dụng quân đội và thiết lập kế hoạch với sự giúp đỡ của nhiều tướng lĩnh đánh thuê. Các lực lượng của ông gồm:
 3.000 lính Hypaspists dưới quyền Eurylochus, người Magnesia (xứ Agema);
 2.000 lính phóng lao dưới quyền Socrates, người Boeotian;
 25.000 lính Phalangites dưới quyền Andromachus, người Aspendia và Ptolemaios, con trai của Thraseas,
 8.000 lính đánh thuê Hy Lạp dưới quyền của Phoxidas, người Achaean;
 2.000 lính bắn cung Crete và 1.000 lính bắn cung Neocretan dưới quyền của Philon, người Cnossian;
 3.000 lính Libyans dưới quyền Ammonius, người Barcian;
 20.000 lính Ai Cập dưới quyền của tổng tư lệnh của Ptolemaios là Sosibius huấn luyện theo cách của người Macedonia.

Ngoài ra, Ptolemaios còn chiêu mộ 4.000 lính Thracia và Gaul đến từ Ai Cập và 2.000 lính khác tới từ châu Âu dưới quyền của Dionysius người Thracia.

Voi chiến
Những con voi của Ptolemaios là voi rừng châu Phi, còn của Antiochos là những con voi lớn của Syria, được mang đến từ Ấn Độ. Theo Polybius, voi châu Phi không thể chịu mùi hôi, âm thanh và đối phó lại với những con voi Ấn Độ giống hệt và sẽ dễ dàng tháo chạy toán loạn.

Trận đánh
Antiochos bước đầu xây dựng trại của mình ở một khoảng cách 10 stades (khoảng 2 km) và sau đó dời xuống chỉ cách 5 stades (khoảng 1 km) tới kẻ địch của mình. Nhiều cuộc giao tranh nhỏ đã nổ ra trước khi cuộc chiến bắt đầu do quá gần nhau. Theodotus, người Aetolian, trước đây là một tướng lĩnh cũ của Ptolemaios, đã lẻn vào trại của Ptolemaios, thậm chí còn tìm được lều của Ptolemaios, nhưng không thực hiện được việc ám sát vì Ptolemaios đi vắng.

Sau 5 ngày giao tranh nhỏ, hai vị vua quyết định dàn quân của mình để giao chiến. Cả hai đội hình Phalanx của họ được đặt ở trung tâm. Bên cạnh đó, họ đặt lính trang bị nhẹ và lính đánh thuê ở đằng trước voi, thậm chí xa hơn ở 2 cánh cùng với kị binh của mình. Họ nói với lính của mình, đánh chiếm vùng đất phía trước ranh giới. Ptolemaios ở bên trái của đội hình quân mình còn Antiochus ở bên phải đội hình của mình khi trận đánh bắt đầu.

Vào lúc bắt đầu trận đánh,những con voi ngẫu nhiên được bố trí ở bên cánh của quân đội đã đưa tới sự thay đổi.Phần lớn voi châu Phi,được sử dụng bởi Ptolemaios,rút lui trong hoảng sợ trước tác động và chạy qua những hàng quân của mình phía sau chúng gây ra sự rối loạn đội ngũ.Đồng thời, Antiochus đã chỉ huy kị binh của mình tới bên phải,di chuyển đến cánh trái của những con voi của Ptolemaios mà đã được thay bằng kị bi binh của kẻ thù.Đồng thời,cánh phải của Ptolemaios đang rút lui và xoay ra để bảo vệ chính nó từ sự uy hiếp của những con voi. Ptolemaios cưỡi ngựa tới khu trung tâm để chỉ đạo đội hình Phalanx tấn công.Trong khi ở rất xa bên phải,kị binh của Ptolemaios cũng tiến quân về phía kẻ thù.

Antiochos tiến quân về phía những kị binh Ptolemaios đang đối đầu với ông và truy kích những kẻ đang bỏ chạy khỏi đội hình,tin tưởng vào một chiến thắng ngày hôm đó.Nhưng ở trung tâm,quân Ptolemaios đã đuổi những người Syria quay trở lại và Antiochos sớm nhận ra rằng những nhận định của ông là sai.Ông cưỡi ngựa quay trở lại nhưng không thể tập hợp những người lính của mình.Trận chiến đã kết thúc.

Sau trận đánh,Antiochos muốn tập hợp và đóng trại bên ngoài thành phố Raphia,nhưng hầu hết binh lính của ông đều trốn trong thành phố.Dẫu vậy họ vẫn phải đến trình diện với ông.Sau đó, ông hành quân tơi Gaza,đề nghị đình chiến với Ptolemaois để chôn cất những xác chết.

Theo Polybius,người Syria mất khoảng 10000 người,khoảng 300 con ngựa và 5 voi, 4000 người bị bắt làm tù binh. Thiệt hại bên phía Ptolemaios là 1500 người,700 ngựa  và 16 con voi.Hầu hết voi của Antiochos bị phe Ptolemaios thu giữ.

Kết quả
Chiến thắng của Ptolemaios đã bảo đảm tỉnh Coele-Syria cho Ai Cập, nhưng nó chỉ là một thời gian ngắn; tại trận Panium vào năm 198 trước Công nguyên Antiochus đã đánh bại quân đội của con trai của Ptolemaios, Ptolemaios V và chiếm lại Coele Syria cùng Judea.

Chiến thắng của Ptolemaios dựa vào việc trang bị và huấn luyện theo kiểu đội hình Phalanx cho người Ai Cập bản xứ mà lần đầu tiên chiếm một tỷ lệ lớn trong lực lượng Phalangites của ông, và giúp giải quyết vấn đề nhân lực của ông.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Battle of Raphia animated battle map  by Jonathan Webb

Năm 217 TCN
Xung đột thập niên 210 TCN
Trận đánh liên quan tới Ai Cập thuộc Hy Lạp
Trận đánh liên quan tới Đế quốc Seleukos
Chiến tranh Syria


title: Gouzeaucourt

text:
Gouzeaucourt là một xã ở tỉnh Nord trong vùng Hauts-de-France, Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Nord

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Nord


title: Indi

text:
Indi (tiếng Latinh: Indium) là một nguyên tố hóa học với ký hiệu In và số nguyên tử 49. Nó là một kim loại yếu hiếm, mềm, dễ uốn và dễ dàng nóng chảy, về mặt hóa học là tương tự như nhôm và gali, nhưng tương tự nhiều hơn với kẽm (các quặng kẽm cũng là nguồn chủ yếu chứa kim loại này). Ứng dụng chủ yếu của nó hiện nay là để tạo ra các điện cực trong suốt từ oxide thiếc indi (tức Indium tin oxide (ITO)) dùng trong các màn hình tinh thể lỏng (LCD). Nó cũng được sử dụng rộng rãi trong các màng mỏng để tạo ra các lớp bôi trơn (trong Đại chiến thế giới lần thứ hai nó được sử dụng nhiều để che phủ các vòng bi trong một số loại tàu bay). Nó cũng được dùng để tạo một số hợp kim cụ thể có nhiệt độ nóng chảy thấp và là thành phần trong một vài dạng thiếc hàn không chứa chì.

Đặc trưng

Indi là một kim loại thật sự, tương đối hiếm, rất mềm, màu trắng hay xám bạc với ánh sáng màu. Khi ở dạng kim loại nguyên chất và bị uốn cong thì nó phát ra các tiếng kêu răng rắc, tựa như thiếc. Cả gali và indi đều có thể làm ướt thủy tinh.

Một tính chất bất thường của indi là phần lớn các đồng vị thông thường của nó đều có tính phóng xạ nhẹ; nó phân rã rất chậm theo bức xạ beta để trở thành thiếc. Tính phóng xạ này không bị coi là nguy hiểm, chủ yếu là do chu kỳ bán rã rất dài của nó (4,41×1014 năm hay 441 nghìn tỷ năm), cao khoảng gấp 10.000 lần tuổi của vũ trụ và gần 50.000 lần lâu dài hơn của thori tự nhiên. Không giống như nguyên tố chu kỳ 5 cận kề là cadmi, indi không phải là chất độc tích lũy nguy hiểm trong cơ thể.

Ứng dụng
Ứng dụng quy mô lớn đầu tiên của indi là làm lớp bôi trơn cho các vòng bi của một số tàu bay trong thời kỳ Đại chiến thế giới lần thứ hai. Sau đó, sản xuất indi dần dần tăng lên các ứng dụng mới được tìm thấy trong các hợp kim dễ nóng chảy, thiếc hàn và trong ngành điện tử. Trong thập niên 1950, các hạt indi nhỏ được dùng làm cực phát và cực thu của các tranzito biên hợp kim kiểu PNP. Vào giữa và cuối thập niên 1980, sự phát triển các chất bán dẫn từ phosphide indi và các màng mỏng từ oxide thiếc indi cho LCD đã gây ra nhiều sự chú ý. Vào năm 1992, ứng dụng màng mỏng đã trở thành ứng dụng lớn nhất của indi. Các ứng dụng khác có:
 Để sản xuất các hợp kim có điểm nóng chảy thấp. Hợp kim chứa 24% indi và 76% gali là một chất lỏng ở nhiệt độ phòng.
 Một số hợp chất của indi như antimonua indi, phosphide indi, nitride indi là các chất bán dẫn với các tính chất hữu ích.
 Là thành phần bắt buộc trong tổng hợp chất bán dẫn selenide gali indi đồng (CIGS), được sử dụng trong sản xuất các màng mỏng cho các tế bào năng lượng mặt trời.
 Sử dụng trong các điốt quang (LED) và các điốt laze (LD) dựa trên các chất bán dẫn phức hợp được sản xuất nhờ công nghệ mọc ghép pha hơi hữu cơ kim loại (MOVPE).
 Các chất hữu cơ kim loại siêu tinh khiết của indi, cụ thể là trimethylindi (TMI) độ tinh khiết cao được sử dụng làm tiền chất trong các chất bán dẫn phức hợp nhóm nguyên tố III-V, trong khi nó cũng được sử dụng làm tác nhân kích thích chất bán dẫn trong các chất bán dẫn phức hợp nhóm nguyên tố II-VI.
 Có thể được mạ vào các kim loại hay cho bốc hơi vào thủy tinh để tạo ra các gương tốt như như các gương sử dụng bạc nhưng có khả năng chóng ăn mòn tốt hơn.
 Oxide indi (III) (In2O3) được sử dụng như là chất nền thủy tinh dẫn điện trong suốt trong sản xuất các tấm phát quang điện.
 Sử dụng làm bộ lọc ánh sáng trong các đèn hơi natri áp suất thấp.
 Điểm đông đặc của indi (429,7485 K hay 156,5985 °C) là điểm cố định định nghĩa trên thang nhiệt độ quốc tế ITS-90.
 Tiết diện bắt neutron cao của indi đối với các neutron nhiệt làm cho nó trở thành phù hợp để sử dụng trong các thanh kiểm soát trong các lò phản ứng hạt nhân, thông thường ở dạng hợp kim chứa 80% bạc, 15% indi và 5% cadmi.
 Trong công nghệ hạt nhân, các phản ứng (n,n') của In113 và In115 được sử dụng để xác định thông lượng của luồng neutron.
 In111 bức xạ gama và được sử dụng trong chiếp chụp hạt nhân, một kỹ thuật của chiếu chụp y học. Chiếu chụp hạt nhân có nhiều ứng dụng, bao gồm các pha đầu của phát triển thuốc hay kiểm soát độ hoạt động của các tế bào bạch cầu. Một thử nghiệm máu được thực hiện đối với bệnh nhân, các tế bào bạch cầu được lấy ra và dán nhãn bằng In111 phóng xạ, sau đó truyền trở lại vào bệnh nhân. Hình ảnh gama sẽ phát hiện bất kỳ khu vực nào mà các tế bào bạch cầu có hoạt động cao, như các chỗ bị áp xe.
 Một lượng rất nhỏ được dùng trong hợp kim nhôm với anôt mòn dần (trong các ứng dụng môi trường nước mặn) để ngăn chặn thụ động hóa nhôm.
 Trong dạng sợi dây, nó được dùng như là xi chân không trong các ứng dụng sinh hàn.
 Sử dụng như là vật liệu định cỡ cho các thiết bị phân tích trọng lượng nhiệt.

Lịch sử
Indi (đặt tên theo vạch chàm trong phổ bức xạ nguyên tử của nó, trong tiếng Đức từ indigo là để chỉ màu chàm) được hai nhà hóa học người Đức là Ferdinand Reich và Hieronymous Theodor Richter phát hiện năm 1863 khi họ kiểm tra quặng kẽm bằng quang phổ kế để nghiên cứu tali. Richter cô lập được kim loại này năm 1867.

Phổ biến và tiêu thụ

Indi đứng thứ 61 về độ phổ biến trong lớp vỏ Trái Đất ở hàm lượng khoảng 0,25 ppm , nghĩa là nó có nhiều gấp ba lần bạc (hàm lượng 0,075 ppm). Cho tới năm 1924, chỉ có khoảng 1 gam indi đã cô lập được trên Trái Đất. Indi được sản xuất chủ yếu từ các cặn bã còn lại sau khi tinh chế quặng kẽm, nhưng nó cũng có trong các quặng sắt, chì và đồng.

Canada là nhà sản xuất hàng đầu về indi. Nhà máy tinh chế của Công ty khai thác mỏ Teck Cominco ở Trail (British Columbia) là nơi cung cấp lớn nhất, với sản lượng là 32,5 tấn năm 2005, 41,8 tấn năm 2004 và 36,1 tấn năm 2003.

Lượng indi được tiêu thụ chủ yếu trong sản xuất LCD khắp thế giới. Sản lượng toàn thế giới hiện nay khoảng 476 tấn/năm từ khai thác mỏ và 650 tấn/năm từ tái chế . Nhu cầu sử dụng indi đã gia tăng nhanh chóng trong những năm gần đây với sự phổ biến của màn hình máy tính/ti vi bằng LCD, hiện tại chiếm tới 50% lượng indi được tiêu thụ. Hiệu suất sản xuất tăng lên cùng tái chế (đặc biệt tại Nhật Bản) giúp duy trì sự cân bằng tạm thời giữa cung và cầu. Nhu cầu thì tăng lên do sử dụng trong LCD, còn cung thì giảm do một số công ty khai thác mỏ tại Trung Quốc đã dừng việc chiết tách indi từ căn bã quặng kẽm. Năm 2002, giá của indi trên thị trường là 94 USD mỗi kilôgam, nhưng các thay đổi gần đây trong cung-cầu đã làm giá của indi tăng lên và dao động mạnh, trong giai đoạn từ năm 2005 tới năm 2007 giá của nó nằm trong khoảng 700-1.000 USD/kg. Nhu cầu về indi có thể còn tiếp tục gia tăng với việc sản xuất ở quy mô lớn các màng mỏng dựa trên CIGS trong công nghệ năng lượng mặt trời do một số công ty, như Nanosolar và Miasole, bắt đầu triển khai trong năm 2008.

Dựa trên hàm lượng indi trong các nguồn dự trữ quặng kẽm thì dự trữ toàn thế giới là khoảng 6.000 tấn indi có thể khai thác quy mô thương mại. Điều này cho thấy, với tốc độ tiêu thụ như hiện tại thì chỉ còn đủ indi cho 13 năm. Tuy nhiên, ước tính như vậy thường được coi như là gieo hoang mang hay phao tin đồn nhảm. Indium Corporation, nhà chế biến indi lớn nhất, cho rằng dựa trên cơ sở của hiệu suất phục hồi đang tăng lên trong quá trình chiết tách, sự phục hồi từ khoảng rộng hơn các kim loại cơ sở (như trầm tích thiếc, đồng và các trầm tích đa kim khác) cũng như các đầu tư khai thác mỏ mới, thì cung dài hạn về indi là ổn định, tin cậy và đủ để đáp ứng cho nhu cầu đang gia tăng trong tương lai. Kết luận này dường như là hợp lý với thực tế là bạc, một kim loại ít phổ biến hơn, nhưng hiện tại đang được khai thác ở ngưỡng khoảng 18.300 tấn mỗi năm, gấp khoảng 40 lần so với tốc độ khai thác indi hiện nay.

Phòng ngừa
Indi tinh khiết ở dạng kim loại được nhiều nguồn tài liệu cho là không độc hại. Trong công nghiệp bán dẫn và hàn kim loại, những nơi mà độ phơi nhiễm indi là tương đối cao, vẫn chưa có báo cáo nào cho thấy nó gây ra các hiệu ứng phụ độc hại.

Nhưng điều này có thể không đúng đối với các hợp chất của indi: có một số chứng cứ chưa được xác nhận cho rằng indi có độc tính thấp. Ví dụ, Indi(III) chloride khan (InCl3) là hoàn toàn độc hại, trong khi Indi(I) phosphide (InP) là độc hại và bị nghi ngờ là chất gây ung thư.

Xem thêm
 Hợp chất indi

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Phòng thí nghiệm quốc gia Los Alamos – Indi
 WebElements.com – Indium
 Indium Corporation
 Tác nhân khử > Indi hóa trị thấp

Nguyên tố hóa học
Kim loại yếu

Bán dẫn
Nhóm Bo


title: Veghel

text:
Veghel (pronounced ) là một đô thị và thị xã ở phía nam Hà Lan.

Từ năm 1994, Veghel và làng kề bên Erp đã được hợp nhất để lập đô thị đơn nhất.
Veghel kết nghĩa với Goch ở Đức.

Các trung tâm dân cư
Boerdonk
Eerde (North Brabant)
Erp
Keldonk
Mariaheide
Veghel
Zijtaart

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức

Đô thị cũ Noord-Brabant


title: Abelater morio

text:
Abelater morio là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1878.

Chú thích

Tham khảo

Abelater


title: (120787) 1998 FS12

text:
{{DISPLAYTITLE:(120787) 1998 FS12}}

(120787) 1998 FS12 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 20 tháng 3 năm 1998.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 120001–121000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1998
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Damua

text:
Damua là một thị trấn thống kê (census town) của quận Chhindwara thuộc bang Madhya Pradesh, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Damua có dân số 15.856 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Damua có tỷ lệ 73% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 79%, và tỷ lệ cho phái nữ là 66%. Tại Damua, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Madhya Pradesh


title: Hữu Lũng

text:
Hữu Lũng là một huyện trung du nằm ở phía nam tỉnh Lạng Sơn, Việt Nam.

Địa lý
Huyện Hữu Lũng nằm ở phía tây nam của tỉnh Lạng Sơn, nằm cách thành phố Lạng Sơn khoảng 80 km về phía tây nam, cách trung tâm thủ đô Hà Nội khoảng 95 km, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp huyện Chi Lăng và huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang
Phía tây giáp huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên và huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang
Phía nam giáp huyện Lục Nam và huyện Lạng Giang thuộc tỉnh Bắc Giang
Phía bắc giáp huyện Bắc Sơn và huyện Văn Quan.

Huyện Hữu Lũng có diện tích 806,74 km², dân số năm 2019 là 121.735 người. Tỉnh lộ 244 theo hướng tây bắc đi huyện Võ Nhai (Thái Nguyên) và tỉnh lộ 242 theo hướng tây nam đi huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang.

Hữu Lũng là huyện miền núi nằm ở phía tây nam của tỉnh Lạng Sơn, cách thành phố Lạng Sơn 80 km, thuộc dải đất nối liền vùng trung du và vùng đồng bằng Bắc bộ nước ta. Phía đông giáp huyện Chi Lăng và huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang, phía tây giáp huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên và huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang, phía nam giáp huyện Lục Nam và huyện Lạng Giang thuộc tỉnh Bắc Giang, phía bắc giáp huyện Bắc Sơn và huyện Văn Quan.

Địa hình gồm ba vùng: vùng núi đá chạy từ Đông - Bắc xuống Đông - Nam, vùng núi đất thuộc các xã phía Đông Nam và Tây Nam, vùng thung lũng ruộng đồng bao gồm các xã chạy dọc Quốc lộ 1.

Khí hậu trên địa bàn huyện thuộc tiểu vùng khí hậu núi thấp phía Nam. Có nền nhiệt độ trung bình hàng năm 22,7 °C, lượng mưa lớn bình quân hàng năm từ 1.500 - 2.000 mm, độ ẩm cao 83%.

Tổng diện tích đất tự nhiên trên địa bàn huyện là 806,74 km², chủ yếu là đồi núi thấp, trong đó: diện tích đồi núi đá có: 33.056 ha, chiếm 41,9% diên tích đất tự nhiên; diện tích đồi núi đất 45.223 ha, chiếm 57,3%. Đất trên địa bàn huyện có bốn loại đất chính: đất đỏ vàng trên đá sét (Fs) 18.691 ha, đất vàng nhạt trên đá cát (Fq) 9.021 ha, đất vàng đỏ trên đá mácm axit (Fa) 7.080 ha, đất đỏ nâu trên đá vôi (Fv) 4.350 ha.

Theo số liệu năm 2000 tổng diện tích đất đang sử dụng của huyện là 43.760 ha, chiếm 55,4% diện tích đất tự nhiên. Trong đó đất nông nghiệp 14.310 ha, chiếm 32,7% diện tích đất đang sử dụng, đất lâm nghiệp 25.940 ha, chiếm 59,3%, đất ở 700 ha. Diện tích đất chưa sử dụng là 35.166 ha, trong đó đất có khả năng sử dụng phát triển sản xuất nông, lâm nghiệp là 12.689 ha.

Hệ thống sông, suối của huyện khá phong phú; Chi lưu sông Thương phát nguồn từ dãy núi Na Pa Phước, cao 600m bắt đầu chảy từ chân đèo Nả Tần. Từ Làng Nác trở đi sông chảy giữa hai dãy núi, bên Hữu có dãy núi Cai Kinh, bên Tả có dãy núi Bảo Đài rồi chảy vào địa phận tỉnh Bắc Giang.

Sông Thương chảy qua địa phận huyện Hữu Lũng có 02 nhánh lớn là sông Hóa và sông Trung và nhiều suối đổ vào sông.

I. HỮU NGẠN SÔNG THƯƠNG:

1- Suối Tiên Hồ, phát nguyên từ núi Tiên Hồ

2- Suối Mỏ Phiếu, phát nguyên từ đèo Loi, đến đèo Mỏ Phiếu thì chảy ngầm sau đó chảy theo dãy núi Cai Kinh ra sông Thương.

3- Sông Trung: Từ Thái Nguyên chảy qua núi đá thuộc vòng cung Bắc Sơn đến Na Hoa thì đổ vào sông Thương

Sông Róng (sông Trung) có các suối đổ vào:

a- Suối Luộc chảy trong lòng hầm đất đến làng Nỷ thì đổ vào sông

b- Suối Đầu Rồng: Chảy ngầm qua đèo Váo

c- Suối Thục

d- Suối Làng Hét

4- Suối Tung

5- Suối Rùa

6- Suối Ngao

	II. TẢ NGẠN SÔNG THƯƠNG:

1- Sông Hóa phát nguyên vùng núi Khuổi Ma, cao 475m

2- Suối Nghè

3- Suối Ken

4- Suối Thổ

5- Suối Vị

6- Suối Minh

7- Suối Ngạn

Tài nguyên khoáng sản trên địa bàn huyện gồm có đá vôi với hàm lượng CaO = 55%, trữ lượng khoảng 14 triệu tấn; có đất sét trữ lượng khoảng 9,8 triệu tấn, là những nguyên liệu chủ yếu sản xuất xi măng. Ngoài ra, trên địa bàn huyện còn có nguồn cát, sỏi được phân bổ ở các xã ven đường quố lộ 1A là nguồn nguyên liệu để phát triển ngành sản xuất vật liệu xây dựng của huyên và tỉnh.

Theo số liệu năm 2000, dân số trên địa bàn huyện có 108.527 người, tỷ lệ tăng dân số trung bình hàng năm 1,12%, trong đó: lao động trong độ tuổi là 49.967 người, chiếm 46% dân số. Mật độ dân cư ở vùng thấp là 200 - 300 người/km² và ở vùng đồi núi là 40 - 60 người/km².

Trên địa bàn huyện, số lao động qua đào tạo chiếm tỷ lệ rất thấp 8%, lao động chưa có việc làm chiếm 9,2%. Số lao động ở thành thị chiếm 12% tổng số lao động trong độ tuổi. Lao động hoạt động trong ngành nông lâm nghiệp là 37.562 người, chiếm 75%; thương mại dịch vụ 7.145 người, chiếm 14,3%.

Lịch sử

Từ Triều Lý (1009 – 1225) sau khi rời cố đô Hoa Lư (Ninh Bình) ra Thăng Long vua Lý Thái Tổ chia đất nước thành 24 lộ, lộ Lạng Giang có địa giới hành chính gần trùng với các tỉnh Bắc Giang, Hưng Yên, Hải Dương ngày nay, quản lý gồm 03 châu là châu Lạng Giang, Nam Sách, Thượng Hồng và 05 huyện. Châu Lạng Giang gồm 04 huyện: huyện Yên Thế, Yên Ninh, Cổ Lũng (Hữu Lũng ngày nay), Bảo Lộc. Cuối thời nhà Trần và đầu thời nhà Hồ, thời kỳ này Hữu Lũng có tên gọi là Cổ Lũng nằm trong lộ Lạng Giang. Đến Thế kỷ XIV, khi nhà Minh (Trung Quốc) xâm lược nước ta, Cổ Lũng nằm trong phủ Lạng Giang, lộ Bắc Giang. Thời nhà Lê, Vua Lê Thánh Tông là hoàng đế thứ năm của hoàng triều Lê nước Đại Việt trị vì đất nước từ ngày 26 tháng 6 năm 1460 – 1497, từ năm 1460 – 1469 vua Lê lấy niên hiệu là Quang Thuận, thời kỳ này lộ Bắc Giang được đổi thành thừa tuyên Bắc Giang, huyện Cổ Lũng thuộc phủ Lạng Giang, thừa tuyên Bắc Giang. Năm 1469 vua Lê Thánh Tông cho vẽ lại bản đồ và đổi tên đơn vị hành chính từ thừa tuyên Bắc Giang thành trấn Kinh Bắc. Phủ Lạng Giang thuộc trấn Kinh Bắc, có 06 huyện: Phượng Nhân, Hữu Lũng, Bảo Lộc, Yên Thế, Lục Ngạn, Yên Dũng. Huyện Hữu Lũng thuộc phủ Lạng Giang, trấn Kinh Bắc gồm 25 xã, lỵ, sở của huyện đặt ở tổng Hữu Thượng( ). Đến năm Minh Mạng thứ 20 (1839), giảm tri huyện, Hữu Lũng do phân phủ Lạng Giang kiêm lý, lãnh 04 tổng là Vân Nham, Thuốc Sơn, Hữu Thượng, Hương Vĩ và 30 xã, thôn, trại. Huyện lỵ đặt ở tổng Hữu Thượng. Năm 1822 trấn Kinh Bắc được đổi thành trấn Bắc Ninh. Năm 1831 trấn Bắc Ninh đổi thành tỉnh Bắc Giang, huyện Hữu Lũng thuộc phủ Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang.

Năm 1858, thực dân Pháp xâm lược nước ta, sau khi chiếm xong tỉnh Bắc Ninh chính quyền thực dân cắt toàn bộ đất đai của Hữu Lũng, Lục Ngạn và Bảo Lộc thành lập nên tỉnh Lục Nam vào ngày 05 tháng 11 năm 1889. Đến tháng 8 năm 1891, tỉnh Lục Nam được thay đổi bằng đạo quân quan binh Phả Lại để phù hợp với yêu cầu chiến tranh của bọn thực dân phong kiến. Ngày 10 tháng 10 năm 1895, giải tán đạo quân quan binh Phả Lại, khi đó tỉnh Bắc Giang được thành lập, phần đất Hữu Lũng lại sáp nhập với Lạng Giang trở thành huyện Kế Từ. Ngày 11 tháng 4 năm 1900, Hữu Lũng được trả lại tên gọi xưa và nằm trong tỉnh Bắc Giang, năm 1908 đổi thành châu Hữu Lũng. Từ đó đến trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Hữu Lũng là 01 châu thuộc tỉnh Bắc Giang, với 02 tổng là Thuốc Sơn và Vân Nham.

Từ sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945 Hữu Lũng là 01 huyện nằm trong cơ cấu hành chính của tỉnh Bắc Giang gồm có 15 xã, gồm các xã: Chiêu Tuấn, Cù Sơn, Chi Quan, Tiên Lệ, Hòa Lạc, Thuốc Sơn, Khuôn Lâu, Nhật Lãng, Minh Lễ, Vân Nham, Thiện Kỵ, Vô Muộn, Bảo Lộng, Đằng Yên và Đằng Sơn.

Cuối năm 1948 huyện đã sáp nhập 15 xã thành 09 xã, bao gồm các xã: Tuấn Sơn, Chi Tiên, Hòa Lạc, Cai Kinh, Nhật Minh, Vân Nham, Thiện Kỵ, Yên Bình và Yên Vượng.

Tháng 11 năm 1953, huyện tách 09 xã thành 24 xã, bao gồm các xã: Cai Kinh, Đô Lương, Đồng Tân, Đồng Tiến, Hồ Sơn, Hòa Bình, Hòa Lạc, Hòa Sơn, Hòa Thắng, Minh Hòa, Minh Sơn, Minh Tiến, Nhật Tiến, Quyết Thắng, Sơn Hà, Tân Lập, Tân Thành, Thanh Sơn, Thiện Kỵ, Vân Nham, Yên Sơn, Yên Thịnh, Yên Vượng và Yên Bình.

Trước đây, huyện Hữu Lũng thuộc tỉnh Bắc Giang nhưng từ năm 1956 thì nhập vào Lạng Sơn trực thuộc khu tự trị Việt Bắc.

Ngày 19 tháng 1 năm 1965, thành lập thị trấn Hữu Lũng gồm các xóm An Ninh, Tập Lập, Cầu Mười và khu nhà Trạm, nhà thờ cũ thuộc xóm Gai của xã Sơn Hà và các xóm Tân Mỹ, Na Đâu của xã Đồng Tân.

Năm 1975, hợp nhất 2 tỉnh Cao Bằng và Lạng Sơn thành tỉnh Cao Lạng, huyện Hữu Lũng thuộc tỉnh Cao Lạng và đến năm 1978, lại tách ra thành 2 tỉnh như cũ.

Ngày 11 tháng 9 năm 1989, chuyển xã Hữu Liên từ huyện Chi Lăng về huyện Hữu Lũng quản lý.

Ngày 1 tháng 1 năm 2020, sáp nhập xã Đô Lương vào xã Vân Nham, sáp nhập xã Thiện Kỵ và Tân Lập thành xã Thiện Tân.

Ngày 8 tháng 9 năm 2022, Ủy ban nhân dân tỉnh Lạng Sơn ban hành Quyết định số 1470/QĐ-UBND về việc công nhận thị trấn Hữu Lũng là đô thị loại V trực thuộc tỉnh Lạng Sơn. Theo đó, thị trấn Hữu Lũng là thị trấn huyện lỵ, trung tâm hành chính cấp huyện về kinh tế, văn hóa, giáo dục, đào tạo, y tế, du lịch, đầu mối giao thông, có vai trò thúc đẩy kinh tế - xã hội của huyện Hữu Lũng.

Huyện Hữu Lũng có 1 thị trấn và 23 xã trực thuộc như hiện nay.

Hành chính
Huyện Hữu Lũng có 24 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm thị trấn Hữu Lũng (huyện lỵ) và 23 xã: Cai Kinh, Đồng Tân, Đồng Tiến, Hồ Sơn, Hòa Bình, Hòa Lạc, Hòa Sơn, Hòa Thắng, Hữu Liên, Minh Hòa, Minh Sơn, Minh Tiến, Nhật Tiến, Quyết Thắng, Sơn Hà, Tân Thành, Thanh Sơn, Thiện Tân, Vân Nham, Yên Bình, Yên Sơn, Yên Thịnh, Yên Vượng.

Giao thông
Huyện có Quốc lộ 1, đường sắt Hà Nội - Đồng Đăng, đường cao tốc Bắc Giang – Lạng Sơn chạy qua.

Văn hóa
Huyện Hữu Lũng là nơi có nhiều lễ hội như:
 Hội chợ thị trấn Hữu Lũng tổ chức ngày 12/1 âm lịch, ngày 27/3 âm lịch, ngày 12 tháng 8 âm lịch, ngày quốc khánh 2 tháng 9 dương lịch
 Hội chợ Phổng ở xã Vân Nham tổ chức vào ngày 20 tháng giêng
 Hội chợ Bắc Lệ ở xã Tân Thành tổ chức vào ngày 15 tháng giêng

Có nhiều hội đền như:
 Hội đền Bắc Lệ ở xã Tân Thành
 Đền Suối Ngang ở xã Hoà Thắng
 Đền Quan Giám Sát và đền 94 ở xã Hoà Lạc
 Đền Ba Nàng ở xã Cai Kinh
 Hội Trò Ngô ở xã Yên Thịnh.

Tham khảo

Liên kết ngoài


title: Sân bay Gomel

text:
Sân bay Gomel  là một sân bay nằm cách thành phố Gomel (thành phố lớn thứ 2 ở Belarus) 8 km. Sân bay Gomel được khai trương năm 1968.

Sân bay Gomel có một đường băng dài 2570 m.

Các hãng hàng không và các tuyến điểm
Hiện có các hãng hàng không sau hoạt động tại sân bay Gomel với các tuyến điểm kết nối:
Gomelavia (Grodno, Kaliningrad, Minsk, Mogilev, Moscow)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức (tiếng Anh và tiếng Nga)

Homiel Voblast
Gomel
Sân bay Belarus
Sân bay xây dưới thời Liên Xô


title: Ceratophrys calcarata

text:
Ếch sừng Venezuela hoặc Sapo Cuaima (Ceratophrys calcarata) là một loài ếch thuộc họ Leptodactylidae.
Loài này có ở Colombia và Venezuela.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là xavan khô, vùng cây bụi khô khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đồng cỏ khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất thấp, và đầm nước ngọt có nước theo mùa.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Tham khảo

 Rueda, J.V. & Mijares, A. 2004. Ceratophrys calcarata. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Ceratophrys
Động vật lưỡng cư Colombia
Động vật lưỡng cư Venezuela


title: Nickel

text:
Nickel, Niken hay kền là một nguyên tố hóa học kim loại, ký hiệu là Ni và số thứ tự trong bảng tuần hoàn là 28.

Những đặc tính nổi bật

Nickel là một kim loại màu trắng bạc, bề mặt bóng láng. Nickel nằm trong nhóm sắt từ. Đặc tính cơ học: cứng, dễ dát mỏng và dễ uốn, dễ kéo sợi. Trong tự nhiên, nickel xuất hiện ở dạng hợp chất với lưu huỳnh trong khoáng chất millerit, với asen trong khoáng chất niccolit và với asen cùng lưu huỳnh trong quặng nickel.

Ở điều kiện bình thường, nó ổn định trong không khí và trơ với oxy nên thường được dùng làm tiền xu nhỏ, bảng kim loại, đồng thau, v.v.., cho các thiết bị hóa học và trong một số hợp kim như bạc Đức (German silver). Nickel có từ tính và nó thường được dùng chung với cô ban, cả hai đều tìm thấy trong sắt từ sao băng. Nó là thành phần chủ yếu có giá trị cho hợp kim nó tạo nên.

Nickel là một trong năm nguyên tố sắt từ.

Số oxy hóa phổ biến của nickel là +2, mặc dù 0, +1 và +3 của phức nickel cũng đã được quan sát.

Ứng dụng
Khoảng 65% nickel được tiêu thụ ở phương Tây được dùng làm thép không rỉ. 12% còn lại được dùng làm "siêu hợp kim". 23% còn lại được dùng trong luyện thép, pin sạc, chất xúc tác và các hóa chất khác, đúc tiền, sản phẩm đúc, và bảng kim loại. Khách hàng lớn nhất của nickel là Nhật Bản, tiêu thụ 169.600 tấn mỗi năm (2005) .

Các ứng dụng của nickel bao gồm:
 Thép không rỉ và các hợp kim chống ăn mòn.
 Hợp kim AlNiCo dùng làm nam châm.
 Hợp kim NiFe - Permalloy dùng làm vật liệu từ mềm.
 Kim loại Monel là hợp kim đồng-nickel chống ăn mòn tốt, được dùng làm chân vịt cho thuyền và máy bơm trong công nghiệp hóa chất.
 Pin sạc, như pin nickel kim loại hydride (NiMH) và pin nickel-cadmi (NiCd).
 Tiền xu.
 Dùng làm điện cực.
 Trong nồi nấu hóa chất bằng kim loại trong phòng thí nghiệm.
 Làm chất xúc tác cho quá trình hiđrô hóa (no hóa) dầu thực vật.

Lịch sử
Nickel đã được dùng rất lâu, có thể từ năm 3500 trước Công nguyên. Đồng từ Syria có chứa nickel đến 2%. Hơn nữa, có nhiều bản thảo của Trung Quốc nói rằng "đồng trắng" đã được dùng ở phương Đông từ năm 1700 đến 1400 trước Công nguyên. Loại đồng trắng Paktong này được xuất sang Anh vào đầu thế kỷ XVII, nhưng hàm lượng nickel trong hợp kim này không được phát hiện mãi cho đến năm 1822.

Vào thời kỳ Đức trung cổ, khoáng vật màu đỏ được tìm thấy trong Erzgebirge (núi quặng- Ore Mountains) giống như quặng đồng. Tuy nhiên, khi người thợ mỏ không thể tách ra được bất kỳ loại đồng nào từ nó, thì họ đổ lỗi cho một yêu tinh hay phá hoại trong thần thoại nước Đức.Họ gọi quặng này là Kupfernickel trong tiếng Đức Kupfer nghĩa là đồng. Quặng này hiện nay gọi là niccolit, một loại arsenide nickel. In 1751, Năm 1751, Baron Axel Frederik Cronstedt cố gắng tách đồng từ kupfernickel (), nhưng thu được một kim loại trắng mà ông gọi là nickel. In modern German, Kupfernickel or Kupfer-Nickel designates the alloy cupronickel.

Tiền xu đầu tiên bằng nickel nguyên chất được làm vào năm 1881 ở Thụy Sĩ.

Xuất hiện trong tự nhiên
Một lượng lớn mỏ nickel chứa một trong hai quặng. Đầu tiên là quặng laterit, thành phần chính của quặng có chứa nickel là limonit (Fe,Ni)O(OH) và garnierit (nickel silicat ngậm nước (Ni,Mg)3Si2O5(OH). Quặng thứ hai là sulfide magma, thành phần chính là pentlandit (Ni,Fe)9S8.

Vùng Sudbury ở Ontario, Canada sản xuất khoảng 30% sản lượng nickel trên thế giới. Mỏ tại Sudbury nằm gần vùng với chứng cứ về vụ va chạm thiên thạch lớn đã rất lâu trong lịch sử địa lý của Trái Đất. Nhiều mỏ khác được tìm thấy ở những nơi khác tại Canada, cũng như tại Nga, Nouvelle-Calédonie, Úc, Cuba và Indonesia. Những sự phát triển gần đây đã khai thác các mỏ ở tây Thổ Nhĩ Kỳ, đặc biệt thuận lợi cho các xưởng đúc, nhà sản xuất thép, xưởng ở châu Âu.

Dựa trên các bằng chứng địa lý, hầu hết nickel trên Trái Đất được cho là tập trung ở lõi Trái Đất.

Tách và tinh chế
Nickel có thể tái tạo bằng phương pháp luyện kim. Các quặng chứa oxide hay hydroxide được tách bằng phương pháp thủy luyện, và quặng giàu sulfide tách bằng phương pháp nhiệt luyện hoặc thủy luyện. Quặng giàu sulfide được sản xuất bằng cách áp dụng quy trình tuyển quặng.

Tách nickel từ quặng của nó thuận lợi trong việc nung và giảm việc xử lý đạt hiệu suất cao với độ tinh khiết trên 95%. Quá trình tinh chế cuối cùng đạt độ tinh khiết 99,99% diễn ra bởi sự phản ứng của nickel và carbon monoxide để tạo thành nickel carbonyl. Khí này được đưa vào một bình lớn với nhiệt độ cao hơn. Nickel cacbonyl sẽ tách ra và đựng trong các quả cầu nickel. Việc tổng hợp carbon monoxide được tái tạo qua quy trình này.

Nhà sản xuất nickel lớn nhất là nước Nga tách 267.000 tấn nickel mỗi năm. Úc và Canada đứng thứ hai và ba, tạo 207 và 189,3 ngàn tấn mỗi năm.

Chú giải
  Số liệu về sản lượng và tiêu thụ được lấy từ The Economist: Pocket World in Figures 2005, Profile Books (2005), ISBN 1-86197-799-9

Tham khảo

Liên kết ngoài

Kim loại chuyển tiếp
Chất khoáng dinh dưỡng
Khoáng vật tự sinh


title: Euryglossina healesvillensis

text:
Euryglossina healesvillensis là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Exley mô tả khoa học năm 1968.

Chú thích

Tham khảo

Euryglossina
Động vật được mô tả năm 1968


title: Nguyễn Mạnh Dũng

text:
Nguyễn Mạnh Dũng có thể là:
 Nguyễn Mạnh Dũng, Trung tướng Công an nhân dân Việt Nam, Cục trưởng Cục An ninh nội địa, Bộ Công an Việt Nam
 Nguyễn Mạnh Dũng (sinh 1973): hiện là Quyền Bí thư Tỉnh ủy Hà Giang
 Nguyễn Mạnh Dũng (sinh 1977): cựu trung vệ của Thể Công và Đội tuyển bóng đá quốc gia Việt Nam.
 Nguyễn Mạnh Dũng (sinh 1981): từng là thủ môn bắt cho Câu lạc bộ bóng đá Thanh Hóa.


title: Bruchus rufopygialis

text:
Bruchus rufopygialis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Motschulsky miêu tả khoa học năm 1874.

Chú thích

Tham khảo

Bruchus


title: Eurypteryx shelfordi

text:
Eurypteryx shelfordi là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở Borneo và Sumatra.
Chiều dài cánh trước là 42–46 mm.

Chú thích

Tham khảo

Eurypteryx


title: Melanotus christophi

text:
Melanotus christophi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Dolin & Gurjeva miêu tả khoa học năm 1994.

Chú thích

Tham khảo

Melanotus


title: Conicochyta

text:
Conicochyta là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hadeninae