title: Hai Bà Trưng

text:
Hai Bà Trưng (? – 5 tháng 3 năm 43) là tên chỉ chung hai chị em Trưng Trắc (徵側) và Trưng Nhị (徵貳), hai người phụ nữ được đánh giá là anh hùng dân tộc của người Việt. Trong sử sách, hai bà được biết đến như là những thủ lĩnh khởi binh chống lại chính quyền đô hộ của Đông Hán, lập ra một quốc gia với kinh đô tại Mê Linh và Trưng Trắc tự phong là Nữ vương. Thời kì của hai Bà xen giữa thời kỳ Bắc thuộc lần 1 và Bắc thuộc lần 2 trong lịch sử Việt Nam. Đại Việt sử ký toàn thư coi Trưng Trắc là một vị vua trong lịch sử, với tên gọi Trưng Nữ vương (徵女王).

Xuất thân và tên gọi

Thư Hán
Nguồn sử liệu đầu tiên đề cập đến chị em Hai Bà Trưng là cuốn Hậu Hán Thư viết vào thế kỷ thứ 5 (Công nguyên) bởi học giả Phạm Diệp, cuốn sách nói về lịch sử nhà Hán từ năm 6 đến năm 189 Công nguyên. Các tài liệu cổ của Trung Quốc đề cập đến hai chị em Bà Trưng khá ngắn gọn, được tìm thấy trong hai chương của Hậu Hán Thư mô tả về cuộc khởi nghĩa của Hai Bà thời kỳ nhà Tây Hán.

Ở quyển 86 của Hậu Hán Thư, phần "Tây Nam di liệt truyện" có viết:
Năm Kiến Vũ thứ 16, thời Hán Quang Vũ Đế (40), hai người phụ nữ Giao Chỉ là chị em Trưng Trắc () và Trưng Nhị () tạo phản, tấn công quận phủ. Trưng Trắc là con gái của Lạc tướng huyện Mê Linh. Bà ta được gả làm vợ cho người xứ Chu Diên tên Thi Sách (), là kẻ hùng dũng. Thái thú quận Giao Chỉ là Tô Định () dùng luật pháp để kiềm chế bà ta. Trưng Trắc phẫn nộ, bèn tạo phản. Những tộc trưởng xứ Man ở các quận Cửu Chân, Nhật Nam, Hợp Phố hưởng ứng, bà ta đã chiếm được 65 thành trì và tự xưng là Nữ vương. Thứ sử và Thái thú quận Giao Chỉ chỉ còn biết cố thủ. Hán Quang Vũ Đế vì vậy đã ra lệnh cho quận Trường Sa, Hợp Phố và Giao Chỉ chuẩn bị xe, thuyền bè, sửa cầu, mở thông lối đi qua khe núi, trữ lương thảo.
Năm thứ 18 (42), Quang Vũ Đế sai Phục Ba tướng quân Mã Viện (), Trung lang tướng Lưu Long () và Lâu thuyền tướng quân Đoàn Chí () dẫn quân Trường Sa, Quế Dương, Linh Lăng, Thương Ngô hơn vạn người đi thảo phạt. Vào mùa hè tháng 4 năm 43, Mã Viện phá Giao Chỉ, trảm Trưng Trắc và Trưng Nhị, những kẻ đồng đảng đầu hàng hoặc giải tán. Tiến đánh bọn Đô Dương () ở Cửu Chân, phá tan và bắt hàng phục. Bắt hơn 300 kẻ cầm đầu dời đi Linh Lăng (). Vùng Lĩnh Biểu () coi như bình định.

Việt sử
Bộ sử cổ nhất của Việt Nam đề cập đến Hai Bà Trưng là Đại Việt sử lược. Theo sách này, thời Việt Nam còn là Giao Chỉ, Trưng Trắc là con gái Lạc tướng ở huyện Mê Linh, lấy chồng là Thi Sách ở huyện Chu Diên.

Theo Đại Việt sử ký toàn thư, Hai Bà Trưng vốn họ Lạc, là dòng dõi Lạc tướng ở Mê Linh. Chồng bà Thi Sách cũng là con Lạc tướng, con hai nhà tướng kết hôn với nhau. Khi lên ngôi, Hai Bà mới đổi sang họ Trưng.

Nguồn khác
Truyền thuyết xác nhận quê nội Hai Bà ở làng Hạ Lôi và quê ngoại Hai Bà ở làng Nam Nguyễn (nay thuộc huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội). Mẹ Hai Bà là Man Thiện, còn được ghi với tên gọi Trần Thị Đoan.

Tuy nhiên, theo các sử gia hiện đại, thời đầu Công nguyên, người Việt chưa có họ. Tên Trần Thị Đoan của mẹ Hai Bà chỉ là tên thần phả đặt sau này, khoảng thế kỷ 17, 18. Cả cái tên Man Thiện có nghĩa là người Man tốt có thể do người Hán gọi. Theo một số dẫn chứng biện giải không rõ luận cứ và nguồn gốc cho rằng, tên của Hai Bà có nguồn gốc từ nghề dệt lụa truyền thống của Việt Nam, tương tự như cách đặt tên theo các loài cá của các vua nhà Trần sau này vốn xuất thân từ nghề chài lưới. Xưa kia nuôi tằm, tổ kén tốt gọi là kén chắc, tổ kén kém hơn gọi là kén nhì; trứng ngài tốt gọi là trứng chắc, trứng ngài kém hơn gọi là trứng nhì. Do đó, theo Nguyễn Khắc Thuần, tên Hai Bà vốn rất giản dị là Trứng Chắc và Trứng Nhì, phiên theo tiếng Hán gọi là Trưng Trắc và Trưng Nhị. Khi chữ Hán chưa được truyền bá hoặc chưa có điều kiện thấm sâu vào nhận thức xã hội thì xu hướng đặt tên người rất giản dị và mộc mạc, thể hiện sự gắn bó với cuộc sống đời thường và xu hướng này còn tiếp tục trong các thế hệ sau. Sau này các sử gia phương Bắc viết chệch tên Hai Bà thành Trắc và Nhị với nghĩa "phản trắc" và "nhị tâm". Tuy nhiên, những luận điểm trên hoàn toàn thiếu nguồn gốc và sự chứng minh một cách khoa học, mà thiên về tự biện giải của tác giả.

Tên của ông Thi Sách, theo Thủy kinh chú của Trung Quốc xác định: chồng bà Trưng Trắc tên là Thi.

Khởi nghĩa

Cuộc nổi dậy của Trưng Trắc, theo Hán thư cùng Việt sử ghi lại, chỉ gói gọn trong lý do vì Thái thú khi ấy là Tô Định dùng biện pháp khắc chế, nên Trưng Trắc cùng phẫn mà nổi dậy. Hán thư không đưa ra lý do Thi Sách bị giết, trong khi Việt sử thì chỉ có Đại Việt sử ký toàn thư ghi lý do này, Đại Việt sử lược trước đó thì không.

Theo một số học giả như Đào Duy Anh, Trần Quốc Vượng..., do chính sách đồng hóa gắt gao và bóc lột hà khắc của nhà Đông Hán đối với người Việt tại Giao Chỉ đương thời, các Lạc tướng người Việt liên kết với nhau để chống lại nhà Hán. Trưng Trắc kết hôn với con trai Lạc tướng ở Chu Diên là Thi Sách, hai nhà cùng có chí hướng chống Hán. Khoảng năm 39-40, nhằm trấn áp người Việt chống lại, Thái thú Tô Định giết Thi Sách.

Trưng Trắc và các Lạc tướng càng căm thù, cùng Trưng Nhị mang quân bản bộ về giữ Hát Giang nay là xã Hát Môn, huyện Phúc Thọ, Hà Nội. Sau một thời gian chuẩn bị, tháng 2 năm 40, Trưng Trắc cùng Trưng Nhị chính thức phát động khởi nghĩa chống lại nhà Đông Hán. Cuộc khởi nghĩa được sự hưởng ứng của nhiều đội quân và nhân dân các nơi thuộc Âu Lạc và Nam Việt cũ. Quân Hai Bà đánh hãm trị sở Luy Lâu. Tô Định phải chạy về Nam Hải (Trung Quốc).

Các quận Nam Hải, Cửu Chân, Nhật Nam, Hợp Phố đều hưởng ứng. Hai Bà lấy được 65 thành ở Lĩnh Nam. Trưng Trắc tự lập làm vua, xưng là Trưng Nữ Vương, hay còn gọi là Trưng Vương.

Cai trị
Hai Bà Trưng cai trị lãnh thổ vùng Lĩnh Nam của người Việt, tương đương với Bộ Giao Chỉ của nhà Hán trong ba năm. Thời gian cai trị ngắn ngủi và phải toan tính chuẩn bị chống lại cuộc chiến của nhà Hán khiến Hai Bà Trưng không có hoạt động gì đáng kể trong việc xây dựng lãnh thổ mà mình cai quản.

Hành chính

Do thời gian cai trị của Hai Bà Trưng không dài và không còn tài liệu để khôi phục lại hệ thống tổ chức bộ máy thời Hai Bà Trưng. Tuy nhiên, các sử gia căn cứ trên các sử liệu liên quan đến sự cai trị của nhà Hán trước và sau thời Hai Bà Trưng cho rằng, về cơ bản Hai Bà Trưng vẫn duy trì hệ thống quản lý của nhà Hán trước đó, do người Việt nắm giữ. Các quận, huyện do nhà Hán lập ra trên đất Nam Việt cũ.

Ghi chép về Mê Linh trong hai tài liệu cổ nhất của Việt Nam, đều thuộc thời Hậu Lê và cách nhau 44 năm đã mâu thuẫn về kinh đô của Hai Bà:

Dư địa chí của Nguyễn Trãi (năm 1434) chép: Mê Linh là Hát Môn thuộc huyện Phúc Lộc bây giờ… huyện Phúc Lộc là Mê Linh ngày xưa

Đại Việt sử ký toàn thư (năm 1479) chép: Thời Tây Hán trị sở của thái thú (Giao Châu) tại Long Uyên tức Long Biên. Thời Đông Hán tại Mê Linh tức Yên Lãng.

Do đó, ba thế kỷ sau Lê Quý Đôn viết Vân đài loại ngữ (năm 1773) rất lộn xộn, chép Yên Lãng thuộc về ba quận khác nhau cùng tồn tại trong một thời kỳ: Mê Linh nay là Yên Lãng… Phong Khê là đất Yên Lãng… Chu Diên nay là Yên Lãng

Cương mục nhà Nguyễn chép: Mi Linh là Phong Châu… ở địa phận hai huyện Phúc Lộc và Đường Lâm

Do đó đã xuất hiện các tranh cãi về Mê Linh, một số cho rằng Mê Linh ở phía nam sông Hồng và số khác cho là ở phía bắc, ngay gần thành Cổ Loa của Thục Phán. Ở huyện Yên Lãng này cũng có làng Hạ Lôi nhưng không có tên Nôm. Năm 1977 huyện này được đổi tên thành Mê Linh.

Từ năm 1973-1990, nhà nghiên cứu Đinh Văn Nhật  sử dụng phương pháp địa lý học lịch sử để nghiên cứu về các địa danh thời Hai Bà Trưng. Ông sau đó kết luận huyện Mê Linh nằm ở phía nam sông Hồng, cụ thể là phía tây sông Đáy của Hà Nội. Ở đây có các địa danh là Cấm Khê, Hạ Lôi, Đền Hát Môn và Miếu Mèn thờ mẹ Hai Bà là Bà Man Thiện. Các bài viết đều đăng trên Tạp chí Nghiên cứu lịch sử, Viện Khoa học Xã hội Việt Nam.
Quận Giao Chỉ
Quận Giao Chỉ được xác định vị trí là đất Bắc Bộ Việt Nam và một phần phía tây nam tỉnh Quảng Tây (Trung Quốc) hiện nay (từ sông Uất hay Tây Giang về phía nam), trừ đi những phần đất sau:
 Góc miền núi tây bắc ngoài phạm vi thống trị của nhà Hán.
 Góc tây nam Ninh Bình thuộc về huyện Vô Công, quận Cửu Chân.
 Vùng duyên hải từ thành phố Hải Phòng (huyện An Dương, Tiên Lãng, Vĩnh Bảo) đến huyện Kim Sơn tỉnh Ninh Bình khi đó chưa được bồi đắp thành đất liền (vẫn là biển).

Quận Giao Chỉ gồm có 10 huyện (縣) theo Đào Duy Anh như sau:

 Luy Lâu (羸婁 hoặc 羸𨻻 hoặc 𨏩𨻻): hoặc Liên Lâu, tương đương phần lớn tỉnh Bắc Ninh.
 Long Biên (龍編): tương đương gồm trung tâm Hà Nội và các huyện Hoài Đức, Thường Tín (Hà Nội), Khoái Châu (Hưng Yên), huyện Thuận Thành, huyện Quế Võ và Yên Phong tỉnh Bắc Ninh trở lên phía bắc, bao gồm cả các tỉnh Bắc Kạn, Thái Nguyên, Lạng Sơn, Cao Bằng và một phần phía tây nam tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc. (quan điểm của Đinh Văn Nhật  cho Long Uyên ở Bắc Giang và vùng núi đông bắc, ngăn cách với Cổ Loa (Tây Vu) bởi Lãng Bạc và không có Hà Nội).
 Mê Linh (麊泠 hoặc 麋泠): gồm khu vực tây bắc tỉnh Vĩnh Phúc, tây bắc tỉnh Hà Tây cũ và tỉnh Yên Bái. (quan điểm của Đinh Văn Nhật  cho rằng Mê Linh không có Vĩnh Phúc (Tây Vu) và thôn Hạ Lôi cùng suối Kim Khê (Cổ Lôi Trang) đều ở Thạch Thất. Mê Linh nằm ở hữu ngạn sông Lô và sông Hồng gồm Phú Thọ, Hòa Bình và vùng Sơn Tây. Đây là trung tâm của nhà nước Văn Lang thời Hùng Vương với cư dân bản địa là người Mường, có mối quan hệ gần nhất với người Kinh. Theo giáo sư Trần Quốc Vượng , Mê Linh gốc tiếng Mường là M'linh có nghĩa là "Con chim lớn" theo quan niệm tổ tiên là các loài chim của Mo Mường và sử thi Đẻ đất đẻ nước)
 Tây Vu (西于): tương đương tỉnh Vĩnh Phúc, Phú Thọ, phía bắc Hà Tây cũ và Hòa Bình. (quan điểm của Đinh Văn Nhật  không có Phú Thọ, Hà Tây, Hòa Bình do trùng lặp với Mê Linh mà có thêm Thái Nguyên, Tuyên Quang đều ở tả ngạn sông Lô và sông Hồng. Trung tâm của Tây Vu là thành Cổ Loa của Thục Phán và nhóm người Tày - Thái chiếm đa số)
 Chu Diên (朱鳶): tương đương phía nam tỉnh Hà Tây cũ, huyện Lương Sơn tỉnh Hòa Bình và tỉnh Hà Nam (quan điểm của Đinh Văn Nhật  là vùng đất giữa sông Hồng và sông Đáy, gồm cả trung tâm Hà Nội và vùng đầm lầy Hưng Yên)
 An Định (安定): tương đương miền Hải Dương và Hưng Yên, ở giữa sông Thái Bình và sông Hồng.
 Câu Lậu (苟漏 hoặc 笱屚 hoặc 句屚): tương đương tỉnh Nam Định và Ninh Bình, không kể vùng đông nam Nam Định và phía nam Ninh Bình lúc đó vẫn là biển, chưa được bồi đắp
 Khúc Dương (曲昜): tương đương huyện Kinh Môn tỉnh Hải Dương, huyện Đông Triều và Quảng Yên tỉnh Quảng Ninh trải lên phía bắc tới vùng Khâm châu thuộc Quảng Tây, Trung Quốc.
 Bắc Đái (北帶): tương đương huyện Yên Dũng tỉnh Bắc Giang và huyện Chí Linh tỉnh Hải Dương.
 Kê Từ (稽徐): tương đương huyện Lạng Giang và huyện Lục Ngạn tỉnh Bắc Giang (quan điểm của Đinh Văn Nhật  cho là vùng Hải Phòng, Quảng Ninh, nơi có cửa biển Bạch Đằng)

Quận trị Giao Chỉ lần lượt đặt ở Mê Linh, Luy Lâu và Quảng Tín.

Quận Cửu Chân
Quận Cửu Chân thời Hán được xác định vị trí từ góc tây nam tỉnh Ninh Bình đến tỉnh Hà Tĩnh hiện nay.

Quận trị Cửu Chân được xác định ở huyện Tư Phố. Cửu Chân gồm có bảy huyện như sau:
 Vô Thiết (無切): tương đương với Nho Quan, Yên Khánh tỉnh Ninh Bình hiện nay.
 Vô Biên (無編): tương đương huyện Vĩnh Lộc, Thạch Thành tỉnh Thanh Hóa.
 Tư Phố (胥浦): địa bàn tương đương huyện Thiệu Hóa, Thọ Xuân, Tĩnh Gia tỉnh Thanh Hóa và bắc Diễn Châu tỉnh Nghệ An.
 Cư Phong (居風): tương đương phía tây nam tỉnh Thanh Hóa.
 Dư Phát (餘發): tương đương các huyện Nga Sơn và Hậu Lộc tỉnh Thanh Hóa.
 Đô Lung (都龐): tương đương vùng thượng lưu sông Mã.
 Hàm Hoan (咸驩 hoặc 咸懽 hoặc 鹹驩): tương đương Nghệ An và Hà Tĩnh, là huyện lớn nhất ở cực nam Cửu Chân.

Quận Nhật Nam
Vị trí Nhật Nam được xác định là từ Quảng Bình tới địa giới Bình Định, Phú Yên hiện nay.

Nhật Nam gồm có năm huyện như sau:
 Tây Quyển (西卷): vùng sông Gianh, bắc Quảng Bình.
 Chu Ngô (硃吾): khoảng sông Thạch Hãn, tỉnh Quảng Trị.
 Lô Dung (盧容): miền Thừa Thiên, lưu vực sông Hương và sông Bồ.
 Ty Ảnh (比景): nam Quảng Bình, khoảng từ sông Nhật Lệ đến sông Bến Hải.
 Tượng Lâm (像林): từ đèo Hải Vân đến mũi Đại Lãnh (tỉnh Phú Yên).

Quận Hợp Phố
Quận Hợp Phố gồm năm huyện: Hợp Phố (合浦), Từ Văn (徐聞), Cao Lương (高涼), Lâm Nguyên (臨元), Chu Nhai (朱崖).

Hợp Phố được xác định vị trí là vùng duyên hải vịnh Bắc Bộ tỉnh Quảng Tây và địa cấp thị Trạm Giang tỉnh Quảng Đông.

Quận Thương Ngô
Quận Thương Ngô gồm có 10 huyện: Quảng Tín (廣信), Tạ Mộc (謝沐), Cao Yếu (高要), Phong Dương (封陽), Lâm Hạ (臨賀), Đoan Khê (端谿), Phùng Thừa (馮乘), Phú Xuyên (富川), Lệ Phổ (荔浦), Mãnh Lăng (猛陵).

Thương Ngô thời Hán được xác định vị trí tương đương với khu vực dãy núi Đô Bàng tỉnh Quảng Tây, phía đông núi Đại Dao, địa cấp thị Triệu Khánh tỉnh Quảng Đông, phía tây huyện cấp thị La Định, huyện Giang Vĩnh tỉnh Hồ Nam, phía nam huyện Giang Hoa, huyện Đằng tỉnh Quảng Tây, phía bắc thành phố cấp huyện Tín Nghi tỉnh Quảng Đông.

Quận Uất Lâm
Quận Uất Lâm thời Hán gồm có 12 huyện: Bố Sơn (布山), An Quảng (安廣), Hà Lâm (河林), Quảng Đô (廣都), Trung Lưu (中留), Quế Lâm (桂林), Đàm Trung (譚中), Lâm Trần (臨塵), Định Chu (定周), Lĩnh Phương (領方), Tăng Thực (增食), Ung Kê (雍雞).

Uất Lâm được xác định vị trí là từ các địa cấp thị Nam Ninh, Bách Sắc đến đại bộ phận Liễu Châu, phía bắc Ngọc Lâm, phía đông và phía nam Hà Trì đều thuộc Quảng Tây.

Quận Nam Hải
Quận Nam Hải gồm có sáu huyện: Phiên Ngung (番禺), Trung Túc (中宿), Bác La (博羅), Long Xuyên (龍川), Tứ Hội (四會), Yết Dương (揭陽).

Nam Hải được xác định vị trí bao trùm tỉnh Quảng Đông và phần đất phía đông nam tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc hiện nay.

Như vậy tổng số huyện thành đương thời chỉ có 54 huyện. Ngô Sĩ Liên dẫn thêm hai huyện mới đặt trong quận Giao Chỉ là Vọng Hải và Phong Khê do Mã Viện mới tách đặt sau thời Hai Bà Trưng, được chép gộp vào danh sách các huyện thuộc Giao Chỉ lúc đó, tổng cộng là 56 huyện thành.

Những mặt khác
Theo Viện Sử học, đội ngũ các cánh quân mới tập hợp của các Lạc hầu, Lạc tướng, thủ lĩnh địa phương chưa có điều kiện tổ chức theo kiểu chính quy thành các đơn vị, quân thứ kiểu hệ thống, cấp bậc quy củ như các triều đại sau này. Thành phần họ gồm bình dân trong kẻ, chạ… gia nô, nô tỳ thuộc quyền quản lý của các thủ lĩnh vùng. Các sử gia nhìn nhận lực lượng mới họp này chưa được tổ chức chặt chẽ nên có những yếu điểm bộc lộ trong cuộc chiến chống Mã Viện sau này.

Sử sách không ghi lại bất cứ hoạt động chính trị nào khác thời kì này. Ngoại trừ Viện Sử học ghi lại một sự kiện duy nhất liên quan tới kinh tế thời Hai Bà Trưng là Trưng vương cho xá thuế trong hai năm cho dân chúng. Luật pháp chưa có văn bản chính thức. Các sử gia xác định luật thời Hai Bà Trưng là một thứ “tập quán pháp”, “luật tục” của nhiều đời trước được khôi phục và sử dụng điều hành xã hội.

Sách Hậu Hán thư của Phạm Diệp dẫn lời tâu báo của Mã Viện lên Hán Quang Vũ Đế rằng luật Việt khác với luật nhà Hán đến hơn 10 điều.

Thất bại

Ngày 30 tháng 1 năm Tân Sửu (41), nhà Hán thấy Trưng Trắc xưng Vương dấy quân đánh lấy các thành ấp, nên hạ lệnh cho các quận Trường Sa, Hợp Phố và Giao Châu sắp sẵn xe thuyền, sửa sang cầu đường, thông các núi khe, chứa thóc lương, cho Mã Viện làm Phục Ba tướng quân, Phù Lạc hầu Lưu Long làm phó tướng, chỉ huy đạo quân lớn khoảng 2 vạn người, chia làm 2 cánh thủy, bộ sang xâm lược.

Cánh quân bộ tiến vào vùng Đông Bắc Mã Viện tiến theo đường ven biển, san núi làm đường hơn nghìn dặm, đến Lãng Bạc (ở phía tây Tây Nhai của La Thành) đánh nhau với Hai Bà. Quân Nam bấy giờ ô hợp, rất nhiều thủ lĩnh không phục hai vua là đàn bà, lớp tan rã, lớp tự ly khai hoặc đầu hàng quân Hán. Hai Bà thấy thế giặc mạnh lắm, không chống nổi, bèn lui quân về giữ Cấm Khê (sử chép là Kim Khê).

Năm Quý Mão (43), Hai Bà Trưng chống cự lại với quân nhà Hán ở Cấm Khê (nay thuộc huyện Thạch Thất, Hà Nội) thất thế, đều tử trận. Theo truyền thuyết Việt Nam, Hai Bà đã nhảy xuống sông Hát (tức sông Đáy, nay thuộc xã Hát Môn, huyện Phúc Thọ, thành phố Hà Nội) tự vẫn để bảo toàn khí tiết. Còn theo Hậu Hán thư, sách sử của Trung Quốc, Hai Bà đã bị quân Mã Viện bắt được và chặt đầu đem về Lạc Dương.

Tướng Đô Dương tiếp tục cầm quân chống lại quân Hán đến cuối năm 43. Mã Viện đuổi theo đánh quân còn sót lại huyện Cư Phong, cuối cùng lực lượng này cũng bị dẹp. Ngoài các cừ súy bị giết, hơn 300 cừ súy người Việt bị bắt và đày sang Linh Lăng (Hồ Nam). Mã Viện thu gom, phá hủy nhiều trống đồng và đúc rồi dựng cột đồng (tương truyền ở trên động Cổ Lâu châu Khâm) làm giới hạn biên giới của nhà Hán, và khắc lên đó dòng chữ thề: "Cột đồng gãy thì Giao Chỉ diệt" (Đồng trụ chiết, Giao Chỉ diệt).

Từ đây, nước Việt lại thuộc quyền kiểm soát của nhà Hán, bắt đầu thời Bắc thuộc lần 2. Thời kỳ Hai Bà Trưng chỉ kéo dài được hơn ba năm.

Sau khi Hai Bà Trưng thất bại, chế độ giao quyền cai quản cấp huyện ở Bộ Giao Chỉ cho các Lạc tướng không còn, quyền lực của các Lạc tướng, Lạc hầu bị thủ tiêu. Theo như cách gọi của sử gia Madrolle thì chế độ bảo hộ chấm dứt, bắt đầu chế độ cai trị trực tiếp. Nhà Hán đặt quan lại cai trị đến cấp huyện.

Đánh giá
Sử gia Lê Văn Hưu viết trong Đại Việt sử ký toàn thư:
Trưng Trắc, Trưng Nhị là đàn bà, hô một tiếng mà các quận Cửu Chân, Nhật Nam, Hợp Phố, cùng 65 thành ở Lĩnh Ngoại đều hưởng ứng, việc dựng nước xưng vương dễ như trở bàn tay, có thể thấy hình thế đất Việt ta đủ dựng được nghiệp bá vương. Tiếc rằng nối sau họ Triệu cho đến trước họ Ngô, trong khoảng hơn nghìn năm, bọn đàn ông chỉ cúi đầu bó tay, làm tôi tớ cho người phương Bắc, há chẳng xấu hổ với hai chị em họ Trưng là đàn bà hay sao? Ôi! Có thể gọi là tự vứt bỏ mình vậy.

Theo sử gia Nguyễn Nghiễm thời Lê trung hưng:
Trưng Vương là dòng dõi bậc thần minh, nhân lòng dân oán hận, nổi giận, khích lệ người cùng chung mối thù. Nghĩa binh đi đến đâu gần xa đều hưởng ứng, 65 thành ngoài miền Ngũ Lĩnh một buổi sớm đều thu phục được, người dân chịu khổ từ lâu, không khác gì đã ra khỏi vực thẳm được thấy mặt trời. Bà quả là bậc anh hùng khí khái hơn người. Tuy rằng quân mới tập hợp, bị tan rã khi đã thành công, cũng làm hả được lòng căm phẫn của thần dân một chút... Khi đất nước bị chìm đắm, thì hầu như lại được khôi phục do một nữ chúa ở Mê Linh. Lúc đó bậc con trai mày râu phải cúi đầu ngoan ngoãn tuân theo không dám làm gì, chẳng đáng thẹn lắm sao?

Vua Tự Đức viết trong Khâm định Việt sử Thông giám cương mục:

Hai Bà Trưng thuộc phái quần thoa, thế mà hăng hái quyết tâm khởi nghĩa, làm chấn động cả triều đình Hán. Dẫu rằng thế lực cô đơn, không gặp thời thế, nhưng cũng đủ làm phấn khởi lòng người, lưu danh sử sách. Kìa những bọn nam tử râu mày mà chịu khép nép làm tôi tớ người khác, chẳng những mặt dày thẹn chết lắm!

Hai Bà Trưng và hàng chục, hàng trăm nữ tướng tham gia phong trào kháng Hán, được người Việt Nam hiện đại xem là một biểu tượng đáng tuyên dương và tôn sùng. Theo quan điểm này, việc khởi nghĩa này đã góp phần tạo nên truyền thống anh hùng bất khuất cho giới nữ và cho cả dân tộc Việt Nam. Nguyên lý Mẹ và sắc thái bình quyền trai gái in đậm nét trong nền văn hóa dân tộc, dân gian Việt Nam đến nỗi nhiều học giả cho rằng đấy là điểm vượt trội không còn phải bàn cãi gì nữa của Việt Nam so với Trung Quốc và phương Tây.

Di sản

Các công trình gắn liền với tên tuổi của Hai Bà Trưng

Hiện nay, trên cả nước Việt Nam có 103 nơi thờ Hai Bà Trưng và các tướng lĩnh ở 9 tỉnh, thành phố như: Vĩnh Phúc, Phú Thọ, Hà Nội, Hải Phòng, Thái Bình, Ninh Bình trong đó riêng huyện Mê Linh có 25 di tích ở 13 xã.

 Hai Bà Trưng được coi là anh hùng dân tộc của Việt Nam và được thờ cúng tại nhiều đền thờ, trong đó lớn nhất là Đền Hát Môn thờ Hai Bà Trưng tại xã Hát Môn, huyện Phúc Thọ, Hà Nội, Đền Đồng Nhân ở quận Hai Bà Trưng, Hà Nội và Đền Hạ Lôi tại thôn Hạ Lôi, xã Mê Linh, huyện Mê Linh, Hà Nội - quê hương của hai bà. Theo ghi nhận của sử gia Ngô Thì Sĩ, từ nhiều thế kỷ trước khi đền thờ Hai Bà được lập ra, vì Hai Bà chết do binh đao nên đền thờ kiêng màu đỏ là màu máu: hương án đều sơn màu đen, không có màu đỏ; người dân địa phương cũng không dám mặc áo đỏ, kể cả người đến viếng thăm nếu mặc áo đỏ phải cởi bỏ để bên ngoài theo lệ cấm.
Ngoài ra, tại tỉnh Hồ Nam (Trung Quốc) hiện nay vẫn còn miếu thờ Trưng Vương (miếu này đã được kiểm chứng bởi hai nhà nho đi sứ là Nguyễn Thực và Ngô Thì Nhậm) do những thủ lĩnh bị bắt về đất Hán sau khi khởi nghĩa của Hai Bà Trưng thất bại lập ra để tưởng nhớ về quê hương và cũng là thể hiện tinh thần bất khuất của người Việt thời Hai Bà Trưng.
 Các danh xưng của Hai Bà như Trưng Trắc, Trưng Nhị, Trưng Vương, Hai Bà Trưng còn được đặt cho nhiều trường học, đường phố, phường, xã, quận... ở Việt Nam.

Trong văn hóa đại chúng
 Các câu chuyện về Hai Bà Trưng, Bà Triệu, và các nữ tướng khác được một số sử gia trích dẫn để làm bằng chứng cho luận điểm rằng xã hội Việt Nam trước khi bị Hán hóa là một xã hội mẫu hệ (hay còn gọi là chế độ mẫu hệ), trong đó phụ nữ có thể giữ vai trò lãnh đạo mà không gặp trở ngại.
 Nhiều tác phẩm, sách, kịch, nhạc... viết hoặc dựa vào Hai Bà làm nhân vật chính. Vở cải lương Tiếng trống Mê Linh về cuộc khởi nghĩa của Hai Bà là một vở cải lương kinh điển tại Việt Nam.

Đại Nam quốc sử diễn ca có đoạn kể về cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng đã trở thành quen thuộc đối với người Việt:

Bà Trưng quê ở Châu Phong
Giận người tham bạo thù chồng chẳng quên
Chị em nặng một lời nguyền
Phất cờ nương tử thay quyền tướng quân
Ngàn Tây nổi áng phong trần
Ầm ầm binh mã xuống gần Long Biên
Hồng quần nhẹ bước chinh yên
Đuổi ngay Tô Định, dẹp yên biên thành
Kinh kỳ đóng cõi Mê Linh
Lĩnh Nam riêng một triều đình nước ta
Ba thu gánh vác sơn hà
Một là báo phục hai là Bá Vương
Uy danh động tới Bắc Phương
Hán sai Mã Viện lên đường tấn công
Hồ Tây đua sức vẫy vùng
Nữ nhi địch với anh hùng được sao!
Cẩm Khê đến lúc hiểm nghèo
Hai Bà thất thế cùng liều với sông!
Trước là nghĩa, sau là trung
Kể trong lịch sử anh hùng ai hơn.
Bài hát Hồn tử sĩ có nguyên bản là Hát Giang Trường Hận, gợi nhớ đến công ơn và sự hy sinh của Hai Bà Trưng.

Sự kiện
Hàng năm, vào ngày 6 tháng 2 âm lịch, ngày giỗ hay lễ hội tưởng nhớ Hai Bà được tổ chức là ngày lễ chính thức của Việt Nam Cộng hòa từ năm 1955 đến 1975 có diễu hành. Ngày này cũng là Ngày Phụ nữ Việt Nam của miền Nam Việt Nam dưới chính thể Việt Nam Cộng hòa. Từ năm 1976 trở đi, sau khi hai miền thống nhất thì ngày lễ Hai Bà Trưng không còn là ngày lễ ở Việt Nam nữa.

Về sau, về truyền thuyết Hai Bà Trưng đã được lan rộng khắp người dân Việt Nam nhiều thế hệ sau này, và hình tượng của 2 bà tiếp tục được đưa vào những trò chơi dân gian, truyện tranh và tác phẩm thơ văn.

Tướng lĩnh của Hai Bà Trưng
Theo một số nguồn dã sử, cuộc khởi nghĩa Trưng Vương có đến hơn 70 tướng lĩnh, trong đó có nhiều thủ lĩnh các nghĩa quân địa phương, hiện còn nhiều đền thờ lập Thành hoàng làng ở miền Bắc Việt Nam và miền Nam Trung Quốc. Đặc biệt, trong số này có nhiều nữ tướng lĩnh.

 Thánh Thiên – Nữ tướng anh hùng: Khởi nghĩa ở Yên Dũng, Bắc Đái (nay thuộc Bắc Giang). Tài kiêm văn võ, được Trưng Vương phong làm Thánh Thiên công chúa, giữ chức Bình Ngô đại tướng quân, thống lĩnh binh mã trấn thủ vùng Nam Hải (Hải Nam). Hiện có đền thờ ở Ngọc Lâm, Yên Dũng, Bắc Ninh (Việt Nam) và ở cả hai tỉnh Quảng Đông, Quảng Tây của Trung Quốc.
 Lê Chân – Nữ tướng miền biển: Khởi nghĩa ở An Biên, Hải Phòng, được Trưng Vương phong làm Thánh Chân công chúa, giữ chức Trấn Đông đại tướng quân, thống lĩnh đạo quân Nam Hải. Hiện có đền Nghè ở An Biên, Hải Phòng thờ bà.
 Vũ Thị Thục: Khởi nghĩa ở Tiên La (Thái Bình), được Trưng Vương phong làm Bát Nạn đại tướng, Uy Viễn đại tướng quân, Trinh Thục công chúa. Hiện có đền thờ ở Phượng Lâu (Phù Ninh, Phú Thọ) và Tiên La (Hưng Hà, Thái Bình).
 Vương Thị Tiên: Được Trưng Vương phong làm Ngọc Quang công chúa, được thờ ở đền Sầy và miếu thờ ở xã Gia Sinh, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình. Tương truyền, bà có công giúp Hai Bà Trưng đánh giặc và gieo mình tự vẫn tại xã Hữu Bị, huyện Mỹ Lộc, phủ Thiên Trường, Nam Định. Sau này đến đời vua Lý Thái Tông có năm hạn hán lớn, nhà vua lập đàn cầu mưa, bà còn hiển linh giúp dân chống hạn. Nhà vua giáng chỉ cho dân địa phương thờ phụng theo nghi lễ đầy đủ hơn và tặng thêm hai chữ trong duệ hiệu, thành Ngọc Quang Thiên Hương công chúa.
 Nàng Nội – Nữ tướng vùng Bạch Hạc: Khởi nghĩa ở xã Bạch Hạc (thành phố Việt Trì, Phú Thọ ngày nay), được Trưng Vương phong làm Nhập Nội Bạch Hạc Thủy công chúa. Hiện thành phố Việt Trì có đền thờ bà.
 Lê Thị Hoa – Nữ tướng anh hùng: Khởi nghĩa ở Nga Sơn (Thanh Hóa), được Trưng Vương phong làm Nga Sơn công chúa, giữ chức Bình Nam đại tướng quân, phó thống lĩnh đạo binh Cửu Chân. Hiện có đền thờ ở Nga Sơn.
 Hồ Đề – Phó nguyên soái: Khởi nghĩa ở động Lão Mai (Thái Nguyên), được Trưng Vương phong làm Đề Nương công chúa, giữ chức Phó nguyên soái, Trấn Viễn đại tướng quân. Đình Đông Cao, Yên Lập (Phú Thọ) thờ Hồ Đề.
 Xuân Nương, chồng là Thi Bằng – em trai Thi Sách, trưởng quản quân cơ: Khởi nghĩa ở Tam Nông (Phú Thọ), được Trưng Vương phong làm Đông Cung công chúa, giữ chức Nhập Nội trưởng quản quân cơ nội các. Hiện có đền thờ ở Hưng Nha (Tam Nông), Phú Thọ.
 Nàng Quỳnh và Nàng Quế – Tiên Phong phó tướng: Khởi nghĩa ở châu Đại Man (Tuyên Quang), được Trưng Vương phong làm Nghi Hòa công chúa, giữ chức Hổ Oai đại tướng quân, thống lĩnh đạo quân Nhật Nam trấn thủ vùng bắc Nam Hải. Hiện ở Tuyên Quang còn miếu thờ hai vị nữ anh hùng.
Trương Tử Nương là tướng Đô Đốc thủy quân của Hai Bà Trưng. Trong một trận giao tranh với quân Mã Viện, Trương Tử Nương đã hy sinh anh dũng tại cửa biển Thần Phù thuộc tỉnh Ninh Bình. Hai Bà Trưng đã sắc phong nàng là “Trinh Thục Đoan Trang Anh Túc Thần Nữ” và cho lập đền thờ ở quê nhà gọi là đình Bà Tía, thôn Vĩnh Ninh, xã Vĩnh Quỳnh, huyện Thanh Trì, Hà Nội.
 Đàm Ngọc Nga – Tiền Đạo tả tướng: Khởi nghĩa ở Thanh Thủy, Thanh Sơn, Phú Thọ, được Trưng Vương phong làm Nguyệt Điện Tế Thế công chúa, giữ chức Tiền Đạo tả tướng quân, phó thống lĩnh đạo binh Nam Hải. Hiện có đền thờ ở Khúc Giang (nay thuộc tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc).
 Trần Thị Phương Châu: Tuẫn tiết ở Khúc Giang (nay thuộc tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc) năm 39 Công nguyên, được Trưng Vương phong làm Nam Hải công chúa. Hiện có đền thờ ở Khúc Giang. Sử cũ có chép vào năm 1288, vua Trần Nhân Tông đã sai Đại thần Đoàn Nhữ Hài qua Khúc Giang trùng tu đền thờ bà.
 Đinh Bạch Nương và Đinh Tĩnh Nương: Quê ở động Hoa Lư (Ninh Bình), theo Hai Bà Trưng phất cờ khởi nghĩa, được thờ ở đình Đông Ba thuộc thôn Đông Ba, xã Thượng Cát, quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội.
 Thiều Hoa – Tiên Phong nữ tướng: Khởi nghĩa ở Tam Thanh, Phú Thọ, được Trưng Vương phong làm Đông Cung công chúa, giữ chức Tiên Phong hữu tướng. Hiện ở xã Hiền Quan, Tam Nông, Phú Thọ có miếu thờ bà.
 Quách A – Tiên Phong tả tướng: Khởi nghĩa ở Bạch Hạc, Phú Thọ, được Trưng Vương phong làm Khâu Ni công chúa, giữ chức Tiên Phong tả tướng, tổng trấn Luy Lâu. Hiện có đền thờ ở trang Nhật Chiêu (Phú Thọ).
 Vĩnh Hoa – Nội Thị tướng quân: Khởi nghĩa ở Tiên Nha (Phú Thọ), được Trưng Vương phong làm Vĩnh Hoa công chúa, giữ chức Nội Thị tướng quân. Bà có trận đánh thần kỳ dẹp tan quân của đại tướng nhà Hán là Ngô Hán ở các vùng Độ Khẩu (nay thuộc Vân Nam), Khúc Giang (nay thuộc Quảng Đông) và đảo Hải Nam của Trung Quốc ngày nay. Đình Nghênh Tiên, xã Nguyệt Đức, huyện Yên Lạc, Vĩnh Phúc thờ Vĩnh Huy.
 Lê Ngọc Trinh – Đại tướng: Khởi nghĩa ở Lũng Ngòi, Vĩnh Tường, Vĩnh Phúc, được Trưng Vương phong làm Ngọc Phượng công chúa, giữ chức Chinh Thảo đại tướng quân, phó thống lĩnh đạo quân Quế Lâm. Hiện có miếu thờ ở Vĩnh Tường, Vĩnh Phúc.
 Lê Thị Lan – Tướng quân: Khởi nghĩa ở Đường Lâm, Sơn Tây, được Trưng Vương phong làm Nhu Mẫn công chúa, giữ chức Trấn Tây tướng quân, phó thống lĩnh đạo binh Hán Trung. Hiện ở Hạ Hòa, Vĩnh Phúc có miếu thờ bà.
 Phật Nguyệt – Tả tướng thủy quân: Khởi nghĩa ở Thanh Ba, Phú Thọ, được Trưng Vương phong làm Phật Nguyệt công chúa, giữ chức Thao Giang Thượng tả tướng thủy quân, Chinh Bắc đại tướng quân, tổng trấn khu hồ Động Đình - Trường Sa. Bà hình như không được ghi vào sử Việt Nam mà lại được ghi vào sử Trung Quốc. Bà có trận đánh kinh hồn chiến thắng Mã Viện, Lưu Long và Đoàn Chí ở hồ Động Đình (nay thuộc tỉnh Hồ Nam, Trung Quốc). Hiện di tích về bà còn rất nhiều: tại chùa Kiến Quốc thuộc thành phố Trường Sa (thủ phủ tỉnh Hồ Nam), tại ngôi chùa trên núi Thiên Đài trong hệ thống dãy núi Ngũ Lĩnh. Bà là nữ tướng gây kinh hoàng cho nhà Hán nhất.
 Trần Thiếu Lan: Hiện có miếu thờ tại cửa Thẩm Giang chảy vào hồ Động Đình (nay thuộc tỉnh Hồ Nam, Trung Quốc). Cả ngàn năm qua, mỗi lần sứ thần của Việt Nam đi ngang qua đều vào tế lễ bà. Hiện nay cũng còn một ngôi mộ mang tên bà.
 Phương Dung: Khởi nghĩa ở Lang Tài (Bắc Ninh), là người thông minh mưu lược, được Trưng Vương phong làm Đăng Châu công chúa, giữ chức Trấn Nam đại tướng quân, thống lĩnh đạo binh Giao Chỉ. Thời kỳ bắc tiến, bà giữ chức quân sư, Khi thiết lập triều đình Lĩnh Nam, vua Trưng phong cho Phương Dung làm tể tướng. Bà là vợ của Đào Kỳ (Bắc bình vương).
 Trần Năng - Trưởng lĩnh trung quân: Khởi nghĩa ở Thượng Hồng (Hải Dương), được Trưng Vương phong làm Hoàng công chúa, Vũ Kỵ đại tướng quân, giữ chức Trưởng lĩnh trung quân. Hiện ở Yên Lãng, Vĩnh Phúc có đền thờ bà.
 Trần Quốc hay nàng Quốc – Trung Dũng đại tướng quân: Khởi nghĩa ở Gia Lâm, Hà Nội, được Trưng Vương phong làm Gia Hưng công chúa, Trung Dũng đại tướng quân, giữ chức Đô đốc, trưởng quản thủy quân trấn bắc Nam Hải. Bà có trận thủy chiến lẫy lừng ở quận Uất Lâm (nay thuộc tỉnh Quảng Tây). Hiện ở Hoàng Xá, Kiêu Kỵ, Gia Lâm (Việt Nam) và cả dọc bờ biển các tỉnh Quảng Đông, Phúc Kiến, Hải Nam của Trung Quốc có nhiều đền thờ nàng Quốc. Dân ở các vùng này đã tôn bà là Giao Long tiên nữ giáng trần vì bà rất hiển linh.
 Tam Nương – Tả Đạo tướng quân: Ba chị em Đạm Nương, Hồng Nương và Thanh Nương. Trưng Vương phong Hồng Nương làm An Bình công chúa, Thanh Nương làm Bình Xuyên công chúa, Đạm Nương làm Quất Lưu công chúa, giao cho chức Kỵ binh Lĩnh Nam. Đình Quất Lưu, Vĩnh Phúc thờ Tam Nương.
 Quý Lan – Nội Thị tướng quân: Khởi nghĩa ở Lũng Động, Chí Linh (Hải Dương), được Trưng Vương phong làm An Bình công chúa, giữ chức Nội Thị tướng quân (Lễ bộ Thượng thư). Hiện ở Liễn Sơn, Lập Thạch, Vĩnh Phúc có đền thờ Quý Lan.
 Bà Chúa Bầu: Khởi nghĩa ở vùng Lập Thạch, Vĩnh Phúc. Hiện ở Lập Thạch, Sơn Dương có đền thờ tưởng nhớ công lao của bà.
 Sa Giang: quê Trường Sa, người Hán, sang giúp Lĩnh Nam, được Trưng Vương phong làm Lĩnh Nam công chúa. Bà là một nhân vật lịch sử. Hiện ở ngoại ô huyện Phong Đô tỉnh Tứ Xuyên (Trung Quốc) có đền thờ bà.
 Phùng Thị Chính: Tuấn Xuyên, Vạn Thắng, Ba Vì, được Trưng Vương phong làm Trưởng nội thị tướng quân, nổi tiếng với trận đánh ở Lãng Bạc, sinh con giữa trận chiến, một tay ôm con, một tay giết giặc. Có đền thờ bà tại thôn Tuấn Xuyên, xã Vạn Thắng, huyện Ba Vì, TP. Hà Nội.
 Ngoài ra còn có các thủ lĩnh người Tày, Nùng và Choang (Quảng Tây) lãnh đạo nhân dân tham gia cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng.
Nam tướng

 Đỗ Năng Tế: Thành hoàng làng Khánh Hiệp (nay là Mỹ Giang), xã Tam Hiệp, huyện Phúc Thọ, Hà Nội là thầy dạy võ và tướng của Hai Bà Trưng. Lăng mộ ông, Đình làng và Chùa Miếu thờ hai con ông đều là Di tích Quốc gia xếp hạng năm 1989.
 Hoàng Đạo: Thành hoàng làng Hạ Hiệp, xã Liên Hiệp, huyện Phúc Thọ, Hà Nội; xếp hạng Di tích quốc gia Đặc biệt 2020. Cả Tam Hiệp và Liên Hiệp xưa đều gọi chung là Kẻ Hiệp, nằm bên sông Hát, có lịch sử từ trước công nguyên.

 Ba anh em họ Trương: Trương Tế, Trương Lại, Trương Độ ở động Thiểm Khê (nay là làng Thiểm Khê, xã Liên Khê, huyện Thủy Nguyên, Hải Phòng) đã lặn suối trèo non, giong thuyền về Mê Linh tham gia cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng. Hiện ba anh em họ Trương được thờ ở di tích Miếu Ba Vua, xã Liên Khê.
Đô Thiên: người Hán, ứng nghĩa theo Lĩnh Nam, được Trưng Vương phong làm Động Đình công, giữ chức Trung Nghĩa đại tướng quân, thống lĩnh đạo quân Hán Trung, tổng trấn Trường Sa. Hiện vùng Lưỡng Quảng của Trung Quốc có rất nhiều miếu, đền thờ ông.
 Ba anh em họ Đào: Đào Chiêu Hiển, Đào Đô Thống và Đào Tam Lang, quê Thanh Hóa, là tướng của Hai Bà Trưng, Đào tam lang là em út, có tên là Đào Kỳ, rất giỏi võ và mưu lược, được phong là Bắc bình vương: Hi sinh trong trận Bồ Lăng, đánh với quân Hán tại khu vực nay là ngã ba sông Trường Giang và Ô Giang, thuộc địa phận thành phố Trùng Khánh, Trung Quốc. Hiện ở đây có miếu thờ. Để tưởng nhớ công ơn của ba anh em họ Đào, nhân dân Đa Tốn đã lập miếu thờ (Đào Đô Thống thờ ở miếu Sén Tóc, thôn Ngọc Động, Đào Chiêu Hiển thờ ở Nghè Ông Hai, thôn Lê Xá và Đào Tam Lang thờ ở nghè cũ sau chuyển về nghè Lê Xá). Về sau, từ thế kỷ XVII trở đi, dân làng Ngọc Động và Lê Xá đã thờ ba ông làm thành hoàng làng.
Nguyễn Tam Trinh,  quê ở huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa, cũng có tài liệu nói ông quê ở Long Biên, không rõ họ Nguyễn hay họ Triệu (theo thần tích ông mang họ Triệu nhưng nhiều người làng Mai Động nói ông họ Nguyễn). Ông là đô vật giỏi, lại có ít vốn chữ nghĩa. Từ quê nhà, ông ngao du xứ Bắc và dừng chân ở hương Cổ Mai (nay là khu vực làng Mai Động và phụ cận). Tại đây, ông đã dạy văn, dạy võ cho người dân địa phương, lại truyền nghề làm đậu phụ cho dân làng. Ông được tôn làm Châu trưởng.  Khi Hai Bà Trưng truyền hịch kêu gọi dân chúng đứng lên cứu nước, diệt Thái thú Tô Định của nhà Đông Hán, ông đã tập hợp được 3000 dân binh (có tài liệu nói hơn 5000 người) tham gia khởi nghĩa. Ông được giao tiến đánh Luy Lâu (nay thuộc Thuận Thành, Bắc Ninh) và cùng các cánh quân khác đã hạ được thành. Khi Hai Bà xưng vua, ông được phong tước hầu và giữ chức phụ chính.  Năm 42, vua Đông Hán sai Mã Viện kéo đại quân sang đánh, mùa hè năm 43 đã đến Cổ Loa. Trước thế giặc mạnh, quân của Tam Trinh đã lui về Mai Động đào hào đắp lũy chống giặc. Không lâu sau khi Hai Bà Trưng tuẫn tiết ở Hát Môn, quân Tam Trinh cũng thua trận. Tam Trinh ngửa mặt lên trời mà than rằng: “Than ôi ! Cơ đồ vua Trưng đã mất, nên bầy tôi cũng chỉ có về trời !“. Nói xong, ông bèn cưỡi ngựa lên núi rồi hoá. Theo thần tích ở Mai Động, ông mất vào đêm ngày 10 tháng 2 năm Quý Mão (43).

Xem thêm
 Khởi nghĩa Hai Bà Trưng
 Chiến tranh Hán-Việt, 42-43
 Mã Viện
 Hán Quang Vũ Đế
 Hành chính Việt Nam thời Bắc thuộc lần 1
 Tiếng trống Mê Linh

Tham khảo
Đại Việt sử lược.
Đại Việt sử ký toàn thư.
Khâm định Việt sử thông giám cương mục.
 Viện Sử học (2001), Lịch sử Việt Nam, tập 1, Nhà Xuất bản Khoa học Xã hội.
 Nguyễn Khắc Thuần (2005), Danh tướng Việt Nam, Nhà Xuất bản Giáo dục.
 Viện Khoa học Xã hội Việt Nam (2008), Tổng tập văn học dân gian người Việt, Nhà Xuất bản Khoa học Xã hội.
 Phan Huy Lê, Trần Quốc Vượng, Hà Văn Tấn, Lương Ninh (1991), Lịch sử Việt Nam, tập 1, Nhà Xuất bản Đại học và Giáo dục chuyên nghiệp.
 Viện Sử học (1988), Biên niên lịch sử cổ trung đại Việt Nam.
 Đào Duy Anh (2005), Lịch sử cổ đại Việt Nam, Nhà Xuất bản Văn hóa Thông tin.
 Ngô Thì Sĩ (2011), Đại Việt sử ký tiền biên, Nhà Xuất bản Văn hóa Thông tin.
 Lê Đình Sỹ chủ biên (2010), Thăng Long – Hà Nội những trang sử vẻ vang chống ngoại xâm, Nhà Xuất bản Hà Nội.
 Lê Văn Siêu (2006), Việt Nam văn minh sử, Nhà Xuất bản Văn học.

Chú thích

Liên kết ngoài

 Tiếng trống đồng Mê Linh: từ BBC Việt ngữ, nhận xét về Hai Bà Trưng
Hai Bà Trưng và bài học “việc nước trước việc nhà ”
Hậu Hán Thư phần đề cập Hai Bà Trưng: 卷八十六·南蠻西南夷列傳第七十 hoặc https://ctext.org/dictionary.pl?if=gb&id=77634

Nữ tướng Việt Nam
Người tự sát
Người Hà Tây


title: Vihti

text:
Vihti (), hay Vichtis trong tiếng Thụy Điển), là đô thị ở Vùng Uusimaa của tỉnh của Nam Phần Lan, khoảng 50 km về phía tây bắc Helsinki. Thủ phủ là Nummela. Dân số Vihti là 26.427 người (thời điểm 31 tháng 12 năm 2006) với diện tích 566,88 km² trong đó có 44,91 km² là diện tích mặt nước. Mật độ dân số là 50,63 người trên mỗi km².

Tham khảo

Liên kết ngoài
Vihti  - Trang mạng chính thức

Đô thị của vùng Uusimaa


title: Conoderus horistonotus

text:
Conoderus horistonotus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1878.

Chú thích

Tham khảo

Conoderus


title: Matthias Jabs

text:
Matthias Jabs (sinh ngày 25 tháng 10 năm 1955) là một nghệ sĩ ghita và viết nhạc người Đức. Anh hiện là thành viên của ban nhạc heavy metal Scorpions. Trước khi tham gia vào Scorpions, Jabs từng chơi cho các ban nhạc khác như Lady, Fargo và Deadlock.

Jabs tham gia Scorpions sau khi Ulrich Roth rời nhóm vào năm 1978. Album thu âm đầu tiên của Jabs cùng Scorpions là album Lovedrive. Tiếng ghita của anh đóng góp một phần quan trọng vào dòng âm thanh chủ đạo của nhóm.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Matthias Jabs Website

Sinh năm 1955
Nghệ sĩ ghita nhạc heavy metal
Nghệ sĩ ghita người Đức
Nhạc sĩ người Đức
Thành viên Scorpions
Nhân vật còn sống
Người Hannover


title: 13408 Deadoklestic

text:
13408 Deadoklestic (tên chỉ định: 1999 TF14) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Mario Jurić và Korado Korlević ở Đài thiên văn Višnjan ở Višnjan, Croatia, ngày 10 tháng 10 năm 1999. Nó được đặt theo tên Dea Doklestic, a geophysicist và Jurić's wife.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 13001–14000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiên thể phát hiện năm 1999
Được phát hiện bởi Korado Korlević


title: Blécourt, Nord

text:
Blécourt là một xã ở tỉnh Nord trong vùng Hauts-de-France, Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Nord

Tham khảo

 INSEE commune file

Blecourt


title: Tipula wulingshana

text:
Tipula wulingshana là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Liffol-le-Grand

text:
Liffol-le-Grand là một xã, nằm ở tỉnh Vosges trong vùng Grand Est của Pháp. Xã này có diện tích 33,91 km², dân số năm 1999 là 2524 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 310 m trên mực nước biển.

Dân địa phương tiếng Pháp gọi là Liffolois.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Liffol-le-Grand trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Xã của Vosges


title: Bulbophyllum tenompokense

text:
Bulbophyllum tenompokense là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

tenompokense]]

T


title: Mazerolles-le-Salin

text:
Mazerolles-le-Salin là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN
Mazerolles-le-Salin on the intercommunal Web site of the department

Xã của Doubs


title: Pseudacroclita

text:
Pseudacroclita là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.

Các loài
Pseudacroclita hapalaspis (Meyrick, 1931)
Pseudacroclita luteispecula (Kuznetzov, 1979)

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Enarmoniini


title: Engina zea

text:
Engina zea là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Buccinidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Engina


title: Orimarga tinguana

text:
Orimarga tinguana là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Orimarga
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Bombus avanus

text:
Bombus avanus là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Skorikov mô tả khoa học năm 1938.

Chú thích

Tham khảo

A
Động vật được mô tả năm 1938


title: Quận 1, Lyon

text:
Quận 1 là một trong những quận nội thành của thành phố Lyon, Pháp. Quận này được thành lập ngày 24 tháng 3 năm 1852. Quận 1 có dân số năm 1999: 26.861 người, dân số năm 2005: 28.100 người. Mật độ dân số quận này là 17.788 người/km².

Tham khảo

Quận Lyon


title: Tipula intemperata

text:
Tipula intemperata là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Brive-la-Gaillarde-Nord-Ouest

text:
Tổng Brive-la-Gaillarde-Nord-Ouest là một tổng của Pháp tọa lạc tại tỉnh Corrèze trong vùng Lumousin. Michel Da Cunha thuộc PS đã được bầu làm Tổng ủy viên hội đồng vào ngày 25 tháng 3 năm 2008 với hơn 72% phiếu bầu.

Địa lý
Tổng này được tổ chức xung quanh Brive-la-Gaillarde trong quận Brive-la-Gaillarde. Độ cao khu vực này là 102 m (Brive-la-Gaillarde) à 315 m (Brive-la-Gaillarde) độ cao trung bình trên mực nước biển là 142 m.

Hành chính

Kết quả bầu cử từng phần ngày 18 và 25 tháng 3 năm 2008
 Michel Da Cunha (PS) (suppléante: Line-Rose Mazaudoux (PCF)
 Marie Findeling (UMP) (suppléant: Ali Güven (UMP)
 Françoise Moreau (FN)
 Sylviane Vérité (Les Verts)

Kết quả bầu cử tổng này ngày 21 tháng 3 năm 2004
 Philippe Nauche (PS)
 Guy Auger (UMP)
 Jean-Pierre Nadin (UDF)
 Raymond Feral (FN)
 Ahmed Menasri (Đảng xanh)
 Francisco Ponce-Macias (PCF)

Phân chia đơn vị hành chính

|-
| Brive-la-Gaillarde || align="right" | 49 141 (1) || align="right" | 19100 || align="right" | 19031
|}
(1) fraction de commune.

Thông tin nhân khẩu

Xem thêm
 Corrèze
 Quận của Corrèze
 Tổng của Corrèze
 Xã của Corrèze
 Danh sách cãc tổng ủy viên của Corrèze

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tổng Brive-la-Gaillarde-Nord-Ouest sur le site de l'Insee
 plan du Tổng Brive-la-Gaillarde-Nord-Ouest sur Mapquest
 Localisation du Tổng Brive-la-Gaillarde-Nord-Ouest sur une carte de France

Brive-la-Gaillarde-Nord-Ouest


title: Agmina bimaculata

text:
Agmina bimaculata là một loài Trichoptera trong họ Ecnomidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Agmina


title: Exomalopsis bicellularis

text:
Exomalopsis bicellularis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Michener & Moure mô tả khoa học năm 1957.

Chú thích

Tham khảo

Exomalopsis
Động vật được mô tả năm 1957


title: Banos

text:
Banos là một xã trong tỉnh Landes ở Aquitaine tây nam nước Pháp

Xem thêm
 Xã của tỉnh Landes

Biến động dân số

Tham khảo

Xã của Landes


title: Pernilla August

text:
Pernilla August, tên khai sinh Mia Pernilla Wallgren (Wikipedia tiếng Thụy Điển và IMDb ghi là Mia Pernilla Hertzman-Ericson), sinh ngày 13.2.1958 là nữ diễn viên người Thụy Điển.

Cuộc đời và Sự nghiệp
Bà sinh tại Stockholm, Thụy Điển. Bà bắt đầu diễn xuất ở trường học và trên sân khấu từ khi còn nhỏ. Năm 1975 bà bắt đầu học diễn xuất. Bà được Ingmar Bergman chú ý tới và cho đóng vai Fanny trong phim Fanny och Alexander của ông. Sau đó bà diễn xuất trong phim The Serpent's Way của Bo Widerberg.

Bà đã diễn xuất trong nhiều kịch nổi tiếng như vở Hamlet của William Shakespeare, A Doll's House của Henrik Ibsen, và Three Sisters của Anton Chekhov. Nhiều người nói tiếng Anh biết đến bà trong vai diễn Shmi Skywalker (mẹ của Anakin Skywalker/Darth Vader) trong phim Star Wars. Bà cũng xuất hiện trong phim The Young Indiana Jones Chronicles, đóng vai Trinh nữ Maria trong phim truyền hình Mary, Mother of Jesus (Maria, mẹ chúa Giêsu) năm 1999, và vai người đặt bom trong phim Thụy Điển Sprängaren (2001).

Đời tư
August đã kết hôn 2 lần: lần đầu với Klas Östergren, lần thứ hai với đạo diễn Bille August (1991 - 1997). Bà có ba con gái: Agnes, Asta và Alba.

Danh mục phim
1975: Giliap
1981: Tuppen
1982: Fanny och Alexander
1986: Ormens väg på hälleberget
1989: Den goda viljan (TV-serie)
1996: Enskilda samtal
1996: Jerusalem
1997: Larmar och gör sig till
1998: Glasblåsarns barn
1998: Sista kontraktet
1999: Där regnbågen slutar}}
1999: Star Wars: tập I - Det mörka hotet
2000: Gossip
2001: Sprängaren
2002: Star Wars: tập II - Klonerna anfaller}}
2002: Jag är Dina
2003: Detaljer
2003: Om jag vänder mig om
2004: Rancid
2005: Doxa
2005: Mun mot mun
2009: Kenny Begins

Giải thưởng
 Giải cho nữ diễn viên xuất sắc nhất tại Liên hoan phim Cannes năm 1992, cho vai diễn trong phim Den goda viljan.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sinh năm 1958
Nữ diễn viên điện ảnh Thụy Điển
Nữ diễn viên sân khấu Thụy Điển
Nữ diễn viên truyền hình Thụy Điển
Nhân vật còn sống


title: 4676 Uedaseiji

text:
4676 Uedaseiji (1990 SD4) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 16 tháng 9 năm 1990 bởi Tetsuya Fujii và Kazuro Watanabe ở Đài thiên văn Kitami.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 4676 Uedaseiji

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1990


title: Dicladispa occator

text:
Dicladispa occator là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Brullé miêu tả khoa học năm 1838.

Chú thích

Tham khảo

Dicladispa


title: Phân nhánh Tiberian của Command & Conquer

text:
Nhánh Tiberian là một phân nhánh trò chơi chiến lược thời gian thực thuộc thương hiệu Command & Conquer của Westwood Studios và Electronic Arts. Các trò chơi của phân nhánh Tiberian là "vũ trụ" Command & Conquer "gốc", với trò chơi đầu tiên trong Command & Conquer: Red Alert , xê-ri lịch sử thay thế là một prequel cho trò chơi Tiberium đầu tiên, tuy nhiên sau đó EA đã quyết định rằng phân nhánh Red Alert sẽ là một chuỗi riêng biệt với nhánh Tiberium. Trong Command and Conquer: Tiberium Dawn, một vật chất ngoài Trái Đất được biết đến như là Tiberium được đưa đến Trái Đất thông qua một vụ va chạm thiên thạch trong thời gian đầu những năm 1990. Loại chất nguy hiểm này đã bắt đầu cho một cuộc chiến tranh leo thang giữa hai phe toàn cầu hóa, Global Defense Initiative của Liên Hợp Quốc, những người muốn ngăn chặn sự gia tăng của Tiberium vì lý do an toàn, và tổ chức bí ẩn và cổ xưa Brotherhood of Nod, những người coi Tiberium như là sự báo trước về một thời đại mới và là bước tiếp theo cho sự tiến hóa của nhân loại.

Các trò chơi trong phân nhánh
Command & Conquer (1995) (Lưu ý: Trò chơi này được gọi là "Tiberian Dawn")
Command & Conquer: The Covert Operations (bản mở rộng) (1996)
Command & Conquer: Sole Survivor (1997)
Command & Conquer: Tiberian Sun (1999)
Command & Conquer: Tiberian Sun 2 (2000) (được công bố và hủy bỏ)
Command & Conquer: Tiberian Sun: Firestorm (bản mở rộng) (2000)
Command & Conquer: Renegade (2002)
Command & Conquer 3: Tiberium Wars (2007)
Command & Conquer 3: Kane's Wrath (bản mở rộng) (2008)
Command & Conquer 4: Tiberian Twilight (2010)

Lịch sử sản xuất

Command & Conquer

Nguồn gốc của phân nhánh Tiberian cũng như thương hiệu C&C cũng được phát hành, có bổ sung thêm nhiệm vụ mới, bản đồ và âm nhạc với trò chơi gốc. Command & Conquer được biết đến dưới cái tên là Tiberian Dawn trong suốt cộng đồng fan hâm mộ C&C, và cũng được gọi như vậy bởi Westwood Studios trong các tập tin readme và một số câu hỏi thường gặp (FAQs) cho các trò chơi C&C tiếp theo của họ.

Các phiên bản của Command & Conquer cũng được phát hành cho Sega Saturn, PlayStation và Nintendo 64, tất cả đều có chứa các nhiệm vụ Covert Operations cũng như một gói nhiệm vụ Special Ops. Phiên bản Nintendo 64 của Command & Conquer cũng có độ họa 3D thay vì sprites. Trò chơi cũng là một trong những trò chơi đầu tiên được phát hành trên hai đĩa CD, thay vì một, cho phép chế độ chơi mạng giữa hai máy tính để được chơi với một bản copy duy nhất của trò chơi.

Covert Operations
Covert Operations là một tiện ích bổ sung cho Command & Conquer gồm 15 nhiệm vụ mới cùng một số bài nhạc mới và bản đồ cho chế độ nhiều người chơi. Không giống như trò chơi gốc, các nhiệm vụ của Covert Operations có thể chơi bất cứ lúc nào và không theo bất kỳ thứ tự, nhưng không kèm theo các đoạn cắt cảnh thông báo nhiệm vụ. Bản tiện ích này bổ sung thêm 2 đơn vị mới cho trò chơi, và 15 nhiệm vụ mới có phần khó khăn hơn so với các chiến dịch của bản gốc. Bản tiện ích cũng có các tính năng các bài nhạc của phiên bản hệ điều hành DOS, bao gồm các bài nhạc đã vắng mặt trong phiên bản trên Windows 95 hoặc Gold Edition. Covert Operations lúc đầu là cần thiết để mở khóa các nhiệm vụ bí mật, mà sau này được kích hoạt bởi một miếng vá cho trò chơi gốc.

Sole Survivor
Command & Conquer: Sole Survivor là một phiên bản phụ của chế độ chơi mạng trong Command & Conquer gốc. Nó có phong cách Deathmatch mà trong đó mỗi người chơi điều khiển một đơn vị của trò chơi Command & Conquer gốc và đi khắp nơi trên đấu trường để thu các thùng đồ nhằm tăng hỏa lực, áo giáp, tốc độ, phạm vi tấn công và tốc độ nạp đạn của đơn vị họ điều khiển. Sole Survivor được thường được so sánh như là một trò bắn súng góc nhìn người thứ nhất, mặc dù nó có cách nhìn từ trên xuống của đấu trường. Nó không có chế độ chơi đơn và chế độ nhiều người chơi đã không có gợi ý về cốt truyện, và nó đã không có mặt trong Command & Conquer: The First Decade.

Command & Conquer: Tiberian Sun

Phát hành vào năm 1999 bởi Westwood Studios, Command & Conquer: Tiberian Sun được dự đoán là phần tiếp theo cho Command & Conquer gốc. Tiberian Sun được xây dựng trên engine 2D với địa hình theo quan điểm isometric cho phép thay đổi cao độ địa hình, sự năng động của ánh sáng do đó cho phép chu kỳ ngày/đêm, cũng như một số hiệu ứng đặc biệt như bão ion và sao băng. Tiberian Sun có các bản đồ với các thành phố cung cấp cho người chơi với các tùy chọn để che giấu lực lượng của họ và chiến đấu trong môi trường đô thị. Nhiều cấu trúc và các đơn vị thiết giáp đã được thiết kế với công nghệ voxel, mặc dù tất cả các đơn vị bộ binh vẫn dùng công nghệ sprites. Bản đồ địa hình trong Tiberian Sun có khả năng biến dạng và tương tác; bắn phá mặt đất bằng vũ khí gây nổ dẫn đến việc hình thành các hố với những độ sâu khác nhau, các cây cầu trong khu vực thành thị có thể bị phá hủy và xây dựng lại, và một số bãi Tiberium nhất định, có thể cố ý hoặc vô tình phát nổ, tất cả đều có tác động chiến lược về lối chơi.

Tiberian Sun đã được suy đoán là một trò chơi thể loại BattleMech do trước khi phát hành, người chơi có thể xem quảng cáo của trò chơi nằm trong đoạn cắt cảnh kết thúc của Command & Conquer gốc, trong đó giới thiệu rộng rãi một mẫu walker chiến đấu thử nghiệm (xuất hiện trong Tiberian Sun như đơn vị "Wolverine" của GDI) đang được thử nghiệm bởi Global Defense Initiative. Khi phát hành, TS vẫn chứng minh là tiếp tục sử dụng công thức trò chơi chiến thuật thời gian thực, tuy nhiên ba đơn vị walker được giới thiệu cho phe GDI ("Wolverine", "Titan", và "Mammoth Mk. II") đã thay thế xe jeep thông thường và xe tăng mà phe này đã sử dụng trong Command & Conquer gốc.

Các đoạn video chuyển động của game là khá khác biệt so với các trò chơi khác trong xê-ri. Trong khi Command & Conquer gốc và Command & Conquer: Red Alert được quay từ góc nhìn người thứ nhất, Tiberian Sun sử dụng cách quay điện ảnh truyền thống trong đó có các diễn viên nổi tiếng của Hollywood như nam diễn viên James Earl Jones và Michael Biehn.

Nhạc nền của TS một lần nữa đã được sáng tác bởi Frank Klepacki nhưng lại được pha trộn giữa nhạc công nghiệp/hip hop theo phong cách của bản gốc Command & Conquer với phong cách nhạc thất thường, chậm rãi do trò chơi được đặt trong một thế giới mà hệ sinh thái bị tàn phá bởi Tiberium và nhân loại ngày càng phải đối mặt với một tương lai không chắc chắn. Một đĩa CD của nhạc nền trong game cũng được phát hành.

Cốt truyện của Tiberian Sun là tiếp tục cuộc đấu tranh giành quyền thống trị thế giới giữa Global Defense Initiative và Brotherhood of Nod, cũng như cuộc đấu tranh của con người với Tiberium. Nhà lãnh đạo của Nod và là kẻ thù công chúng số 1 của GDI, Kane, bỗng trỗi dậy từ một cái chết giả gần 40 năm sau cuộc xung đột ban đầu, dẫn đến Second Tiberium War giữa Global Defense Initiative và Brotherhood of Nod. Chủ đề của game cũng nhắc đến câu hỏi xoay quanh việc tại sao Tiberium lại đến Trái Đất, với việc khám phá ra một con tàu vũ trụ của người ngoài hành tinh và một vật thể bí ẩn được gọi là Tacitus.

Tiberian Sun đã nhận được các đánh giá hỗn hợp. Sự chậm trễ khiến trò chơi mất gần bốn năm rưỡi để phát triển, và kết quả là các tính năng của trò chơi bị lỗi thời. Westwood Studios sau đó đã loại bỏ nhiều vấn đề hiệu suất và tạo sự ổn định của Tiberian Sun, và có thể tái sử dụng động cơ 2D của họ để sản xuất Command & Conquer: Red Alert 2.

Firestorm
Firestorm là bản mở rộng của Tiberian Sun, giới thiệu các nhiệm vụ mới cho mỗi phe với bối cảnh diễn ra sau kết thúc của chiến dịch GDI trong game chính. Firestorm cũng giới thiệu các đơn vị và cấu trúc mới cho cả hai phe và kể một câu chuyện trong đó GDI và Nod được cho thấy là bị buộc phải miễn cưỡng liên minh với nhau để đánh bại trí thông minh nhân tạo đã phản bội lại Nod, CABAL. Trước khi Command & Conquer 3: Tiberium Wars được phát hành vào năm 2007, cốt truyện của Firestorm là độc nhất trong xê-ri Command & Conquer khi nó là game đầu tiên minh họa chuỗi kết thúc chiến dịch của phe GDI và Nod diễn ra đồng thời, và cả hai đều được coi là cốt truyện chính thức. Ngược lại, chỉ có những hành động và sự kiện xảy ra trong các chiến dịch GDI được coi là câu chuyện chính trong suốt tất cả các trò chơi Command & Conquer khác, với các sự kiện được mô tả trong chiến dịch của Brotherhood of Nod được coi là cốt truyện thay thế.

Command & Conquer: Renegade

Command & Conquer: Renegade là game bắn súng góc nhìn người thứ nhất, trong đó người chơi sẽ đóng vai trò của Nick "Havoc" Parker, một đặc công GDI trong cuộc chiến chống lại Nod. Trò chơi được thiết lập trong những tuần cuối cùng của câu chuyện mô tả trong Command & Conquer đầu tiên.

Engine của trò chơi, được gọi là "Renegade engine" hoặc "Westwood 3D", được tự phát triển bởi chính Westwood. Nó có thể hỗ trợ cơ chế vật lý trong thế giới thực và cho phép di chuyển liên tục từ trong nhà với môi trường ngoài trời. Trò chơi cũng đã dùng một trong những phương pháp tiếp cận khác thường nhất của thể loại FPS. Người chơi có thể tương tác với các đơn vị và cấu trúc của trò chơi Command & Conquer đầu tiên mà vẫn độc đáo và nguyên bản. Thông qua trò chơi, Havoc có thể xâm nhập và phá hủy công trình của đối phương bằng chất nổ C4, lái xe tăng khổng lồ, MRLSs và các loại phương tiện Command & Conquer cổ điển khác.

Chế độ chơi mạng đã mở rộng các khái niệm này hơn nữa, khiến cho trò chơi FPS này nhiều kết cấu của RTS. Ví dụ, người chơi sẽ được cấp một ngân sách để mua các nhân vật đặc biệt và xe. Hai người chơi cũng có thể điều khiển một chiếc xe duy nhất với một người thì điều triển và người kia là pháo thủ. Người chơi cũng có thể sử dụng các siêu vũ khí nổi tiếng là Ion Cannon hoặc Nuclear Warhead. Phá hoại các tòa nhà cụ thể của đối phương làm suy yếu họ đều phụ thuộc vào mục đích của các tòa nhà như là làm tê liệt nguồn điện, thu thập Tiberium, công trình phòng thủ, hoặc khả năng sản xuất các đơn vị. Mục tiêu cuối cùng là để tiêu diệt căn cứ của đối phương.

Trò chơi cũng không phải là không có những thiếu sót. Các nhà phê bình đã chỉ ra việc các hình ảnh mờ nhạt, AI nghèo nàn và hệ thống trực tuyến "laggy" là các lý do tại sao nó không được phổ biến. Tuy nhiên, các vấn đề như vậy đã được sửa và trò chơi có trung bình tới 50 máy chủ, và lên đến 450 người chơi trực tuyến tại bất kỳ thời điểm. Mạng lưới Renegade hiện được điều hành bởi Strike Team và Black-hand Studios, cộng tác với EA.

Command & Conquer: Renegade 2 (huỷ)

Command & Conquer: Renegade 2 là một trò chơi bắn súng góc nhìn người thứ nhất khác sử dụng một phiên bản cập nhật của engine "Westwood 3D". Renegade có 2 phiên bản: Phiên bản đầu tiên của Renegade 2, đã được soạn thảo như là một kết nối của Red Alert 2 với Command & Conquer. Tuy nhiên, điều này đã bị hủy bỏ do sự nổi tiếng của Red Alert 2 nên trò chơi chuyển sang bối cảnh của Yuri's Revenge. Cốt truyện kể về một tư lệnh của Xô Viết tấn công Mỹ để trả thù cho danh dự của Thủ tướng Romanov. Hầu hết các đơn vị thiết kế trong trò chơi đều dựa trên phong cách Red Alert 2 nhưng Light Tank của Đồng Minh và Hind Gunship của Xô Viết trong Red Alert cũng có mặt.

Command & Conquer: Continuum (huỷ)
Command & Conquer: Continuum là game MMOFPS thứ hai của Westwood phát triển trên engine "Westwood 3D", thiết lập trong vũ trụ Tiberian. Nó đã bị hủy bỏ, do sự chấm dứt của Westwood Studios vào năm 2003. Như đã nói bởi Adam Ishmael 'Isgreen và Rade Stojsavljevic, nó được cho là game MMORPG non-stand-and-swing, gồm:
 Minh họa "vùng khủng hoảng", đường bay hubbed, và những trận đánh boss theo kịch bản và rất nhiều ý tưởng khác trong các trò chơi MMORPG khác.
 GDI, Nod, Mutants và CABAL. Scrin được thêm vào sau đó. Một nửa khu ngầm của Los Angeles, Khu vực 51, đảo Dino, sân bay Newark, một thành phố của người đột biến, và các địa điểm khác.
 Một chuyển động và phát triển trên thế giới Tiberian, nơi mà các người chơi có thể đóng một vai trò lớn trong toàn bộ câu chuyện.

Command & Conquer 3: Tiberium Wars

Command & Conquer: Tiberium Wars là tiêu đề của trò chơi thứ ba trong câu chuyện Tiberian. Sau nhiều năm lưu hành những tin đồn rằng Westwood Studios đã làm việc trên một trò chơi Tiberian mới-tin đồn đã được thúc đẩy bởi một số ảnh khái niệm nghệ thuật bị rò rỉ được đăng trên Internet bởi một nghệ sĩ đã từng làm việc tại Westwood, các cuộc phỏng vấn với Louis Castle cũng như áp phích của ảnh khái niệm nghệ thuật của C&C 3 trong bộ sưu tập game The First Decade-EA cuối cùng công bố vào ngày 18 tháng 4 năm 2006 là trò chơi thứ ba trong series C & C đang trong giai đoạn phát triển.

Trước khi có thông báo này, người hâm mộ gọi đã dự đoán trò chơi thứ ba trong xê-ri có tên là "Tiberian Twilight", vì nó đã được phát hiện ra rằng http://www.tiberiantwilight.com  đã được đăng ký bởi Westwood và vẫn dẫn đến trang web của EA cho Command & Conquer. Trang web chính thức là: http://www.ea.com/commandandconquer/.

Những cảnh chụp đầu tiên của Command & Conquer 3: Tiberium Wars ra mắt trên chương trình Game Head của SpikeTV vào ngày 19 tháng 8 năm 2006 lúc nửa đêm. Command & Conquer 3: Tiberium Wars cuối cùng ra mắt vào ngày 28 tháng 3 năm 2007.

Command & Conquer 3: Kane's Wrath

Bốn tháng sau khi phát hành Tiberium Wars, một bản mở rộng đã được công bố với tên gọi Kane's Wrath, được phát hành vào ngày 26 tháng 3 năm 2008 cho PC và 24 tháng 6 năm 2008 cho Xbox 360. Trong chiến dịch, người chơi giữ vai trò của LEGION, một trí thông minh nhân tạo cao cấp của Nod được tạo ra từ phần còn lại của CABAL, AI của Nod đã nổi loạn trong các sự kiện của Tiberian Sun: Firestorm.

Trò chơi thuộc thể loại "Risk-on-steroids", khi mà người chơi di chuyển quân đội của họ trên toàn thế giới. Các trận đánh thực tế được chiến đấu với lối chơi truyền thống của xệ-ri Command & Conquer. Phần chơi chiến dịch lấy bối cảnh trong hai thập kỷ nói về các câu chuyện hậu trường phía sau của Nod từ sau kết thúc của Firestorm Crisis đến 5 năm sau Third Tiberium War.

Command & Conquer 4: Tiberian Twilight

Command & Conquer 4: Tiberian Twilight là trò chơi thứ 4 và cuối cùng của phân nhánh Tiberian liên quan đến Kane, nhưng không phải là toàn bộ vũ trụ. Sau nhiều tháng đồn đại về việc EA Los Angeles làm việc trên một trò chơi Tiberian mới-tin đồn đã được thúc đẩy bởi một cuộc khảo sát được tạo ra bởi Electronic Arts có liên quan đến Command & Conquer 4. Nó là game đầu tiên trong xê-ri Tiberian và thứ hai trong dòng game Command & Conquer có hệ thống Co-Operative Campaign, cũng như các đơn vị mới, và một hệ thống kinh nghiệm sẽ cho phép mua các đơn vị và khả năng mới dựa trên điểm kinh nghiệm. Command & Conquer 4 đã được chính thức công bố vào ngày 9 tháng 7 năm 2009, và đã phát hành vào ngày 16 tháng 3 năm 2010 độc quyền cho Microsoft Windows. Tên gọi "Tiberian Twilight" đã chính thức được công bố tại CommandCom, một sự kiện tư nhân tại GamesCom vào ngày 21 tháng 8 năm 2009 diễn ra sau Cuộc thi "Name the Game" có liên quan đến việc người hâm mộ gửi đề nghị của họ về tên gọi cho Command & Conquer 4.

Đoạn trailer đầu tiên của Command & Conquer 4: Tiberian Twilight đã được chiếu trên GameTrailers vào ngày 24 tháng 7 năm 2009.

Lối chơi của Tiberian Twilight là khác biệt so với các trò chơi khác trong xê-ri với việc loại bỏ các yếu tố truyền thống như thu hoạch tài nguyên cũng như các thanh bên đã được thay thế bằng một "thanh dưới" như trong Command & Conquer: Generals. Yếu tố xây dựng công trình cũng đóng một vai trò nhỏ khi mà trong game khi nó được thay thế bởi một đơn vị mới được gọi là Crawler có vai trò như một căn cứ di động cho tất cả các lớp ngoại trừ lớp phòng thủ là lớp duy nhất có thể xây dựng công trình. Giới hạn dân số cũng có trong trò chơi mặc dù nó chưa bao giờ được sử dụng trong bất kỳ trò chơi C&C khác ngoại trừ phiên bản Xbox 360 của Tiberium Wars và Kane's Wrath cũng như giới hạn dân số ẩn trong phiên bản N64 của Command & Conquer đầu tiên.

Cách chơi

Gameplay của xê-ri dựa trên trò chơi trước của Westwood là Dune II, trong đó người chơi không đóng vai trò của bất kỳ cá nhân nào trên màn hình mà thay vào đó đóng vai trò của một tư lệnh người giám sát các hoạt động quân sự trên chiến trường từ xa thông qua một thực thể AI hư cấu được gọi là "Electronic Video Agent" (EVA), cho phép người chơi xây dựng căn cứ và triển khai lực lượng.

Căn cứ được xây dựng thông qua một cơ chế tương lai và ít được giải thích, theo đó tòa nhà được xây dựng ngoài màn hình và sau đó được triển khai từ xa tại các vị trí mong muốn. Có một ngoại lệ là Construction Yard-trung tâm của các hoạt động cơ bản-chịu trách nhiệm xây dựng các công trình khác. Construction Yard không thể được xây dựng trực tiếp mà thay vào đó phải được triển khai từ một đơn vị được gọi là Mobile Construction Vehicle.

Căn cứ chịu trách nhiệm sản xuất của tất cả các đơn vị quân sự - lính, xe, máy bay. Những nỗ lực này được tài trợ bởi chất Tiberium có tác dụng như nguồn tài nguyên tự tái sinh có thể được tinh chế thành tiền cho các bên tương ứng để tài trợ cho nỗ lực chiến tranh của họ. Người chơi do đó phải tạo ra các nhà máy lọc và sử dụng xe thu hoạch để thu thập các nguồn tài nguyên từ bãi quặng Tiberium trên bản đồ trong game.

Trong trò chơi thì người chơi có thể lựa chọn giữa hai chiến dịch, mỗi cái tương ứng với một trong hai phe Global Defense Initiative hoặc Brotherhood of Nod. Chiến dịch này bao gồm một chuỗi các nhiệm vụ, với các mục tiêu được chi tiết trong một đoạn phim cắt cảnh diễn ra trước khi nhiệm vụ bắt đầu. Trong Command & Conquer gốc, người chơi được đề cập trực tiếp bởi các nhân vật game (bao gồm cả EVA). Ngược lại, trong Tiberian Sun người chơi được mô tả như là một nhân vật trên màn hình và các cuộc giao ban nhiệm vụ chủ yếu được mô tả một cách thụ động, mặc dù trong nhiều trường hợp EVA liên lạc người chơi trực tiếp trong các đoạn cắt cảnh riêng biệt. Thông thường các chiến dịch là riêng biệt và không cùng tồn tại. Nhưng từ bản mở rộng Firestorm của Tiberian Sun đến Tiberium Wars thì chúng thực sự gắn bó với nhau.

Ngoài các chi tiết mục tiêu của nhiệm vụ, các đoạn cắt cảnh đều theo cốt truyện tổng thể, mặc dù trong nhiều trường hợp cả hai chỉ là một và giống nhau.

Cốt truyện

First Tiberium War: Tiberian Dawn

Cốt truyện của xê-ri là kể về một cuộc chiến tranh leo thang giữa một tổ chức xã hội có quy mô quốc tế là Brotherhood of Nod, dẫn đầu bởi một nhà lãnh đạo tự bổ nhiệm và uy tín chỉ được biết đến như là Kane, và Global Defense Initiative, một nhóm được thành lập và tài trợ quân sự bởi Liên Hợp Quốc. Trong Command & Conquer, các sự kiện diễn ra trong thời gian này được gọi là First Tiberium War, hai phe phái chính tham gia trong cuộc xung đột đã được mô tả như sau bởi EVA:

EVA tiếp đó giải thích bản chất của chất Tiberium mà cốt truyện của game xoay quanh một cách gián tiếp:

Trong một cuộc họp báo sau đó, EVA việc cung cấp nhiều thông tin và phát hiện mới liên quan đến Tiberium:

Ngoài ra, trong một cuộc phỏng vấn trên truyền hình, một chuyên gia Tiberium lập dị là Tiến sĩ Ignatio Mobius giải thích Tiberium với người dẫn chương trình:

Trong khi hầu hết chỉ là suy đoán kĩ thuật, không chính xác, hoặc hư cấu, lời giới thiệu này đơn giản chỉ là vô nghĩa, và các khả năng và hoạt động của Tiberium được hoàn toàn định nghĩa lại trong Tiberium Wars:

Trong một đoạn phim cắt cảnh trong Command & Conquer, sau khi biết về sự độc hại của Tiberium đối với sinh thái và nhân văn:

Tiberium không bao giờ được giải thích đầy đủ trong xê-ri, và là liên tục được bao vây trong một bí ẩn vốn chỉ tăng thêm khi cốt truyện diễn tiến trong suốt các trò chơi Command & Conquer tiếp theo.

Trong chiến dịch của Global Defense Initiative, First Tiberium War kết thúc khi ngôi đền của Kane ở Sarajevo bị phá hủy bởi cuộc tấn công cuối cùng của GDI. Chiến dịch của Brotherhood of Nod thì kết thúc với chiến thắng của Nod ở châu Phi trước GDI, tuy nhiên xê-ri công nhận chiến thắng của GDI là cốt truyện chính trong Command & Conquer: Tiberian Sun, trong đó mô tả Second Tiberium War. Bản mở rộng Covert Operations với các nhiệm vụ khác nhau cho thấy chiến dịch của cả hai phe đồng thời xảy ra. Khi kết thúc cuộc xung đột, GDI đã giành chiến thắng ở châu Âu bằng cách chiếm và phá hủy Temple of Nod với sự trợ giúp của Ion Cannon. Để ngăn chặn sự mất kiểm soát của Nod ở châu Phi, người chơi phải chỉ huy một đội tấn công của Nod phá hủy một trung tâm thông tin liên lạc tiên tiến nằm ở đâu đó trên lục địa để đảm bảo rằng GDI không lấy lại được ưu thế. Một nhiệm vụ khác như "Infiltration" cho thấy một nỗ lực của GDI để triển khai trở lại vào khu vực do Nod kiểm soát ở châu Phi khi địa điểm diễn ra nhiệm vụ này là ở Đông Sudan.

Second Tiberium War: Tiberian Sun
Second Tiberium War bắt đầu vào năm 2030 khi Kane (người được cho là đã chết sau thất bại của Nod trong Command & Conquer) lại xuất hiện trong một buổi phát sóng trực tiếp cho Tướng James Solomon (James Earl Jones) trên trạm không gian GDSS Philadelphia.

Trong khi đó, Tiberium đã tàn phá thế giới trong 35 năm và đã phát triển thành nhiều biến thể, gây đột biến hệ động thực vật và buộc con người phải di chuyển đến các vùng cực, nơi mà sự lây lan của Tiberium bị chậm lại do cái lạnh và điều kiện khô hạn. Nhiều khu vực trên khắp hành tinh đã bước vào quá trình sa mạc hóa, và các tài nguyên thiên nhiên khác với Tiberium không còn tồn tại. Theo kết quả của sự lây lan Tiberium, dân số thế giới đang giảm ở mức báo động. Nhiều quốc gia, cũng như Liên Hợp Quốc, chấm dứt sự tồn tại. Các quốc gia khác vẫn còn tương đối nguyên vẹn không bị chạm đến bởi Brotherhood of Nod và Tiberium cũng đã bắt đầu hợp nhất với GDI. Trong khi trên giấy tờ vẫn có các quốc gia riêng biệt nhưng trên thực tế GDI đang trở thành một nhà nước quân sự và chính trị hợp nhất trên toàn cầu.

Ngoài những vấn đề đơn giản là chiến đấu chống sự lây lan của Tiberium, GDI cũng phải để đối phó với sự tái xuất hiện của Kane, người đã cùng với một nhóm người trung thành với mình thống nhất lại Brotherhood of Nod, vốn bị chia rẽ kể từ sau sự kết thúc của First Tiberium War. Sự thống nhất của Brotherhood đã tạo ra một cuộc cách mạng trên toàn cầu, cung cấp một hy vọng mới cho những người bị ảnh hưởng tồi tệ nhất bởi Tiberium, không phải dưới hình thức của một lời hứa là sẽ loại bỏ được Tiberium (được chứng minh gây tử vong cho nhiều người đột biến trong những thế hệ mới), nhưng trong hình thức của sự thích ứng và đồng hóa với hệ sinh thái Tiberium. Một cuộc chiến thứ hai để giành quyền thống trị thế giới ngay lập tức xảy ra và là một chuyển biến quan trọng trong lịch sử của vũ trụ Tiberian vì nhiều lý do: sự phát hiện của một con tàu vũ trụ của người ngoài hành tinh (vốn trên thực tế được bí mật xây dựng bởi Nod dưới sự chỉ huy của chính Kane), vai trò của người đột biến Forgotten, việc tạo ra các loại vũ khí nguy hiểm và mạnh mẽ hơn như đầu đạn sinh học chứa Tiberium, và trên tất cả, sự khám phá ra một vật thể có nguồn gốc bí ẩn được gọi là "Tacitus". Cuộc xung đột cuối cùng đã trở thành quy mô trên toàn thế giới, và người chơi được đưa đến các chiến trường trong các khu vực khác nhau của thế giới như Na Uy, Vương quốc Anh, Ai Cập, México, Hoa Kỳ,... Second Tiberium War cuối cùng đã kết thúc với cuộc chiến cuối cùng tại Cairo trong đó Kane cố gắng khởi động một MIRV- ICBM vào bầu khí quyển để lây lan Tiberium trên khắp hành tinh. Tuy nhiên, cuối cùng GDI đánh bại Nod ở Cairo và Kane được cho là bị giết bởi Tư lệnh McNeil.

Firestorm
Firestorm bắt đầu ngay sau kết thúc của Second Tiberium War, khi tàu Kodiak của GDI gặp tai nạn trong một cơn bão ion ngay sau khi rời Cairo với Tacitus trên tàu. Tất cả phi hành đoàn (ngoại trừ Tư lệnh McNeil) đều bị giết. Sự hủy diệt của Kodiak và sự gia tăng hoạt động của bão ion đã cắt dứt liên lạc của trạm không gian GDSS Philadelphia với lực lượng GDI trên hành tinh. Tướng Paul Cortez của GDI, chỉ huy của căn cứ Southern Cross đã kích hoạt giao thức Firestorm Protocol và đã tạm thời nắm quyền chỉ huy GDI cho đến khi liên hệ có thể được tái lập với Philadelphia. Sau thất bại của Nod, GDI tiếp tục chiến đấu với lực lượng còn lại của Nod, những người một lần nữa rơi vào tình trạng không có người lãnh đạo và vô vọng. Cuối cùng, hệ thống máy tính AI của Nod là CABAL khi được kích hoạt trở lại, đã phản bội lại chính Nod, và bắt đầu xây dựng một quân đội người máy và tấn công dân thường. GDI và Nod sau đó tiến hành ngưng bắn và liên minh với nhau để tiêu diệt CABAL. Tuy nhiên, hình như CABAL chưa thực sự bị phá hủy. Câu chuyện của Firestorm là game đầu tiên trong xê-ri Command và Conquer có tất cả các màn chiến dịch là một câu chuyện duy nhất, trái với hai kết thúc khác nhau đặc trưng trong các trò chơi khác.

Third Tiberium War: Tiberium Wars
Câu chuyện của Command & Conquer 3: Tiberium Wars bắt đầu vào năm 2047, khoảng 16-17 năm sau các sự kiện của Firestorm. Trong khi cuộc xung đột giữa GDI và Nod có vẻ đã giảm xuống đáng kể từ đó, sự phá hoại của Tiberium đã bắt đầu đạt đến mức độ nghiêm trọng và tiếp tục tiêu diệt các hệ sinh thái của Trái Đất ở mức báo động, khiến GDI phân thế giới thành ba khu vực địa lý khác nhau dựa trên mức độ phá hoại của từng địa phương. 30% bề mặt của thế giới đã được chỉ định là "Khu đỏ" (Red Zone), đã bị ô nhiễm tồi tệ nhất và còn có thể không còn hỗ trợ con người hay nói cách khác là dạng sống dựa trên carbon. 50% các vùng trên thế giới đã được chỉ định là "Khu vàng" (Yellow Zone), đó là vùng nguy hiểm chưa bị ô nhiễm nặng bởi Tiberium nhưng lại chứa hầu hết dân số thế giới. Nhiều thập kỷ chiến tranh và bất ổn dân sự đã để lại những khu vực này trong tình trạng xã hội sụp đổ và đã tiếp tục cung cấp Brotherhood of Nod cơ hội để che giấu cũng như tuyển dụng nhân lực quy mô lớn trong những năm qua. Còn lại 20% bề mặt của Trái Đất là không bị ảnh hưởng bởi Tiberium và là tương đối nguyên vẹn bởi không bị chạm đến bởi chiến tranh. Những "Khu xanh" (Blue Zone) được xem là nơi ẩn náu cuối cùng và hy vọng của thế giới văn minh của con người và đã được đặt dưới sự bảo vệ trực tiếp của Global Defense Initiative.

Tháng 3 năm 2047, Brotherhood of Nod bất ngờ bắn tên lửa hạt nhân vào trạm quỹ đạo không gian GDSS Philadelphia của GDI, phá huỷ điểm tựa của hệ thống chỉ huy của GDI trong một trận đánh lớn duy nhất, sau khi chiếm lấy hệ thống GDI A-SAT tại Trung tâm không gian Goddard trong một cuộc đột kích bất ngờ. Kể từ khi kết thúc Second Tiberium War, Nod đã âm thầm xây dựng ảnh hưởng và tiềm năng quân sự của mình vào trạng thái của một siêu cường, và bằng cách thực thi sự ổn định, trợ giúp y tế và sự căm ghét chống GDI và Blued Zone từ bên trong lãnh thổ Yellow Zone, Brotherhood được hỗ trợ bởi một tỷ lệ đáng kể của dân số thế giới của. Không chuẩn bị để xử lý các cuộc tấn công phối hợp lãnh đạo bởi quân xung kích của Nod trên toàn thế giới, phần còn lại của quan chức chính trị và quân sự của Global Defense Initiative lãnh trách nhiệm và bắt đầu tập hợp tất cả các lực lượng thường trực của mình, quyết tâm thay đổi tình thế và đạt được một chiến thắng mới trước Nod. Sau này trong chiến dịch phản công GDI đã mở một cuộc tấn công vào ngôi đền chính của Nod được xây dựng lại ở Sarajevo. Tướng Granger lên kế hoạch bao vây cho đến khi Kane và Inner Circle đầu hàng, nhưng Giám đốc GDI là Redmond Boylera lệnh sử dụng Ion Canon vaò Temple Prime để loại bỏ mối đe dọa của Kane "một lần và mãi mãi". Khi Ion Canon được triển khai bất chấp sự phản đối của Granger, nó kích nổ quả bom chất lỏng Tiberium bên trong ngôi đền, tạo ra một vụ nổ lớn phóng ra ngoài không gian và giết chết hàng triệu người ở Yellow Zone thuộc Đông Âu. Ngay sau sự kiện thảm khốc này, lực lượng ngoài hành tinh, chỉ được biết đến như là Scrin, đột nhiên bước vào trận chiến và thay đổi bản chất của Third Tiberium War hoàn toàn. Tại thời điểm này trong các chiến dịch Nod, Kane, người đã thoát chết bằng cách nào đó, tiết lộ rằng ông cố tình bắt đầu cuộc chiến với GDI để kích động cuộc tấn công bằng Ion Canon vào Temple Prime qua đó kích nổ quả bom Tiberium với sức mạnh đủ để thu hút Scrin đến Trái Đất. Scrin bắt đầu xây dựng các tòa tháp khổng lồ trên bề mặt của Trái Đất. GDI đã tiêu diệt hầu hết các tòa tháp và đánh lui Scrin, nhưng Nod đã bảo vệ tòa tháp cuối cùng ở Ý và kiểm soát nó. Khi tòa tháp duy nhất được hoàn thành, nó trở thành bất khả xâm phạm với tất cả các hình thức vũ khí được biết đến của con người. Sau khi hoàn thành tòa tháp cuối cùng, Scrin rời khỏi Trái Đất và lên kế hoạch xâm lược trở lại với một lực lượng lớn hơn.

Không giống như các trò chơi trước của Command và Conquer, cốt truyện của các phe phái trong Tiberium Wars có vẻ gắn bó với nhau giống như cốt truyện của Firestorm. Trong chiến dịch của một phe, các tài liệu tham khảo được thực hiện với các sự kiện và nhiệm vụ đã xảy ra trong các chiến dịch của các phe phái khác, do đó các sự kiện trong tất cả các chiến dịch đều là cốt truyện chính. Ví dụ, sau khi hoàn thành nhiệm vụ Nod Temple Prime Mission thì FMV cho thấy việc phá hủy Temple Prime bởi GDI Ion Cannon, là một nhiệm vụ có thể chơi trong chiến dịch của GDI.

Fourth Tiberium War: Tiberian Twilight
Câu chuyện của Command & Conquer 4: Tiberian Twilight diễn ra vào năm 2077, 30 năm sau khi các sự kiện của Tiberium Wars (dẫn tới cuộc xâm lược và thất bại của Scrin), và 15 năm sau sự kiện cuối cùng của Kane's Wrath (khi mà Kane đã lấy lại Tacitus). Trong khoảng thời gian này, Tiberium đã phát triển và đang lây lan với tốc độ sẽ khiến hành tinh trở thành không thể ở được vào năm 2068 . Tại thời điểm khủng hoảng, lãnh đạo của Brotherhood of Nod, Kane, thẳng tiến tới trụ sở của Global Defense Initiative, với hy vọng bằng cách sử dụng Tacitus và các nguồn lực của GDI để xây dựng một Tiberium Control Network trên toàn thế giới, cho phép sự lây lan của Tiberium được kiểm soát, cũng như biến nó thành một nguồn năng lượng rẻ tiền. Chiến dịch bắt đầu vào 15 năm sau sau sự liên minh giữa Nod và GDI khi những kẻ cực đoan từ cả hai phe đã gây ra tình trạng bất ổn, dẫn tới khởi nguồn của Fourth Tiberium War. Tiberian Twilight được thiết lập để là kết thúc câu truyện của Kane trong vũ trụ Tiberium, mặc dù toàn thể vũ trụ sẽ tiếp tục tồn tại .

Mối liên kết với các trò chơi thuộc phân nhánh Tiberian
Westwood Studios thiết kế Command & Conquer: Red Alert là để giải thích cho Command & Conquer: Tiberian Dawn  và phân nhánh Tiberian.

Trong diễn biến chiến dịch của Xô Viết, Kane được cho thấy là xuất hiện một cách không thường xuyên như là một cố vấn bí mật của Joseph Stalin, và cốt truyện ngụ ý rằng Kane trong thực tế là người gây ra cuộc chiến tranh thế giới giữa Liên Xô và các quốc gia Đồng Minh để tiếp tục các mục tiêu lâu dài của Brotherhood of Nod . Thực vậy, Nadia, người đứng đầu của NKVD, người tình của Stalin và rõ ràng là một thành viên bí mật của Brotherhood vào những năm 1950, chỉ thị người chơi "giữ hòa bình" cho đến khi Nod làm "tê liệt Liên Xô trong thập niên 1990" ngay sau khi kết thúc chiến dịch của Xô Viết trong Red Alert . Tuy nhiên Kane bắn chết Nadia và tuyên bố với người chơi rằng "Ta chính là tương lai" . Hơn nữa, trong đoạn phim thứ năm của chiến dịch Đồng Minh, theo tin tức báo cáo về việc Đồng minh để mất Hy Lạp là họ đột nhiên nghe nói rằng Liên Hợp Quốc đang trong quá trình thành lập một lực lượng đặc biệt nhằm ngăn chặn xung đột toàn cầu trong tương lai . Lực lượng đặc nhiệm này được biết với tên gọi "Special Operations Group Echo: Black Ops 9"-chính là tiền thân của Global Defense Initiative là tổ chức cùng với Brotherhood of Nod là một trong hai phe phái chính của phân nhánh Tiberian.

Một giả thuyết gây tranh cãi nhằm giải quyết các lỗi thời gian tồn tại giữa Command & Conquer: Tiberian Dawn và Command & Conquer: Red Alert 2 là xem xét Red Alert 1 là nguồn gốc của hai cốt truyện song song. Nếu chiến dịch của Xô Viết được hoàn thành trong Red Alert 1, Liên Xô sẽ nổi lên như là thế lực chi phối Á-Âu và Kane cùng Brotherhood of Nod sau đó sẽ kiểm soát đế chế mới này. Ngược lại, nếu chiến dịch Đồng Minh được hoàn thành, Đồng Minh sẽ chiến thắng và sẽ dẫn đến những sự kiện của Red Alert 2 (mặc dù Red Alert 2 đã hoàn toàn bỏ qua bất cứ điều gì có thể kết nối nó với phân nhánh Tiberian). Theo nhà cựu thiết kế của C&C là Adam Isgreen,Tiberian Dawn trong thực tế là diễn ra sau kết thúc của chiến dịch Đồng Minh trong Red Alert , trong khi Red Alert 2 và Yuri's Revenge diễn ra trong một vũ trụ song song thứ hai, được tạo ra bởi một nỗ lực mới để làm thay đổi lịch sử trong "Tiberian Incursion"  vốn là một phiên bản của Command & Conquer 3 do Westwood Studios đã bị ngưng phát triển . Isgreen cũng ngụ ý rằng Nikola Tesla có thể đã vô tình có trách nhiệm trong việc thu hút sự chú ý của Scrin qua cuộc thí nghiệm của ông, và vì thế đã dẫn đến sự xuất hiện của Tiberium trên Trái Đất .

[[Tập tin:Kane rawin95 quote.png|nhỏ|230px|trái|Hình ảnh nhìn thấy vào lúc kết thúc của việc cài đặt Red Alert''' trên (Windows 95). Lời lấy từ cuốn tiểu thuyết Nineteen Eighty-Four của George Orwell (câu trên có nghĩa là "Người kiểm soát quá khứ, chỉ huy tương lai - người chỉ huy tương lai, chinh phục quá khứ)]]
Khi Command & Conquer: The First Decade được phát hành vào tháng 2 năm 2006, Electronic Arts đã thông qua chính sách xem xét thương hiệu C&C bao gồm ba vũ trụ khác biệt, với quyết định này đã rõ ràng vi phạm các kết nối cốt truyện giữa Red Alert và Tiberian Dawn của Westwood Studios. Với việc Command & Conquer 3: Tiberium Wars phát hành vào tháng 3 năm 2007, Electronic Arts công bố một tài liệu trong đó một tham chiếu rõ ràng về sự xuất hiện của Kane trong Red Alert, tiết lộ rằng bộ phận tình báo của GDI là "InOps" sở hữu của các hình ảnh của Kane mà được chụp bởi đặc vụ của CIA trong thời kỳ năm 1950 của Red Alert'' .

Ghi chú

Chú thích

Liên kết ngoài

Command & Conquer


title: Sarrant

text:
Sarrant là một xã thuộc tỉnh Gers trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này có độ cao trung bình 130 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Gers
Plus Beaux Villages de France


title: Chấn tâm

text:
Chấn tâm hay tâm chấn là điểm trên bề mặt hành tinh ngay phía trên nơi xảy ra chấn động mạnh, như động đất, trong lòng hành tinh. Tiêu điểm phát sinh ra chấn động trong lòng hành tinh gọi là chấn tiêu (hypocenter). Sóng địa chấn lan truyền trong lòng hành tinh theo mặt cầu từ chấn tiêu ra ngoài.

Chấn tâm là một từ Hán-Việt trong đó "chấn" có nghĩa là chuyển động, còn "tâm" có nghĩa là một điểm ở giữa.

Tham khảo

Động đất
Địa chấn học


title: Agapetus limsusan

text:
Agapetus limsusan là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Agapetus


title: Anchastus elongatus

text:
Anchastus elongatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Laurent & Taminaux miêu tả khoa học năm 1962.

Chú thích

Tham khảo

Anchastus


title: Hérouvillette

text:
Hérouvillette là một xã ở tỉnh Calvados, thuộc vùng Normandie ở tây bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Calvados

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Hérouvillette sur le site de l'Institut géographique national

Herouvillette


title: Calophyllum tomentosum

text:
Calophyllum tomentosum là một loài thực vật có hoa thuộc họ Clusiaceae, tiếng Anh thường gọi là 'bintangur'.
Loài này chỉ có ở Sri Lanka.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Calophyllum tomentosum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

tomentosum
Thực vật Sri Lanka
Thực vật dễ tổn thương


title: Hylodes glaber

text:
Hylodes glaber là một loài ếch thuộc họ Leptodactylidae.
Đây là loài đặc hữu của Brasil.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao, và sông ngòi.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 da Rocha, C.F., Van Sluys, M. & Gonçalves da Cruz, C.A. 2004. Hylodes glaber. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Hylodes
Động vật đặc hữu Brasil
Động vật lưỡng cư Brasil


title: Hypsiophthalmus raninus

text:
Hypsiophthalmus raninus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Eschscholtz miêu tả khoa học năm 1829.

Chú thích

Tham khảo

Hypsiophthalmus


title: Limoges-Carnot (tổng)

text:
Tổng Limoges-Carnot là một tổng của Pháp tọa lạc tại tỉnh Haute-Vienne trong vùng Nouvelle-Aquitaine của Pháp.

Hành chính

Phân chia đơn vị hành chính

|-
| Limoges || align="right" | 133 968 (1) || align="right" | 87280 || align="right" | 87085
|}
(1) một phần của xã.

Xem thêm
 Haute-Vienne
 Quận của Haute-Vienne
 Tổng của Haute-Vienne
 Xã của Haute-Vienne
 Danh sách các tổng ủy viên của Haute-Vienne

Tham khảo

Liên kết ngoài

Limoges-Carnot


title: William Shockley

text:
William Bradford Shockley (13 tháng 2, năm 1910 – 12 tháng 8, năm 1989) là một nhà vật lý và nhà phát minh người Mỹ sinh tại Anh.

Cùng với John Bardeen và Walter Houser Brattain, Shockley là người đồng phát minh ra transistor. Nhờ phát minh này họ nhận được giải Nobel Vật lý vào năm 1956. Những nỗ lực của Shockley trong việc thương mại hóa một loại transistor mới từ năm 1950 đến những năm 1960 đã dẫn đến "Silicon Valley" trở thành một nơi cách tân các thiết bị điện tử, những thiết bị này đóng vai trò lớn trong việc phát triển nhanh chóng của khoa học kỹ thuật trong nửa cuối thế kỷ này. Shockley là giáo sư tai trường Đại học Stanford, ông là người ủng hộ thuyết ưu sinh.

Thời trẻ
Shockley sinh tại London, cha mẹ ông là người Mỹ, ông lớn lên ở California. Ông nhận bằng kỹ sư từ Đại học Kỹ thuật California năm 1932. Khi còn là một sinh viên, vào tháng 8 năm 1933, Shockley đã cưới vợ là Iowan Jean Bailey. Tháng 3 năm 1934 ông và Jean đã có con gái, Alison. Shockley nhân bằng Tiến sĩ từ Học viện Công nghệ Massachusetts (MIT) vào năm 1936. Đề tài luận án tiến sĩ của ông là Các tính toán về Hàm số sóng điện từ trong tinh thể Natri chloride. Sau khi nhận bằng tiến sĩ, ông gia nhập nhóm nghiên cứu được lãnh đạo bởi tiến sĩ C.J. Davisson tại Bell Labs ở New Jersey.

Khi Chiến tranh thế giới thứ hai nổ ra, Shockley bị cuốn vào việc nghiên cứu về radar tại một phòng thí nghiệm ở Whippany, New Jersey. Tháng 5 năm 1942 ông rời Bell Labs và trở thành giám đốc nghiên cứu của nhóm Nghiên cứu hoạt động chống tàu ngầm của Đại học Columbia. Các nghiên cứu này bao gồm cả việc phát minh ra những phương pháp chống lại các chiến thuật của tàu ngầm do việc phát triển kỹ thuật hộ vệ, quan sát, theo dõi những loại bom phá tàu.Dự án này đòi hỏi phải thường xuyên đi lại giữa Pentagon và Washington, nơi Shockley gặp các sĩ quan cấp cao và các quan chức chính phủ. Năm 1944, ông đã tổ chức một chương trình đào tạo cho các phi công lái máy bay ném bom B-29 để sử dụng loại radar mới phát hiện bom. Nhờ dự án này, Bộ trưởng Chiến tranh Robert Patterson đã trao tặng Shockley Huân chương Merit vào năm 1946.

Transistor bán dẫn

Chất bán dẫn của Shockley

Các bằng sáng chế
Shockley được công nhận là chủ nhân của trên 90 bằng sáng chế ở Hoa Kỳ. Một số đáng chú ý là:
  "Semiconductor Amplifier". Applied for on Sept. 24, 1948; His first involving transistors.
  "Bistable Circuits". Applied for on ngày 22 tháng 7 năm 1952; Used in computers.
  "Forming Semiconductive Devices by Ionic Bombardment". Applied for on Oct. 28, 1954; The diffusion process for implantation of impurities.
  "Process for Growing Single Crystals". Applied for on Feb. 20, 1959; Improvements on process for production of basic materials.
  "Method of Growing Silicon Carbide Crystals". Applied for on Sept. 26, 1960; Exploring other semiconductors.

Các sách của Shockley
 Shockley, William Electrons and holes in semiconductors, with applications to transistor electronics, Krieger (1956) ISBN 0-88275-382-7.
 Shockley, William Mechanics Merrill (1966).
 Shockley, William and Pearson, Roger Shockley on Eugenics and Race: The Application of Science to the Solution of Human Problems Scott-Townsend (1992) ISBN 1-878465-03-1.

Sách về Shockley
 Joel N. Shurkin; Broken Genius: The Rise and Fall of William Shockley, Creator of the Electronic Age. New York: Palgrave Macmillan. 2006. ISBN 1-4039-8815-3
 Michael Riordan and Lillian Hoddeson; Crystal Fire: The Invention of the Transistor and the Birth of the Information Age. New York: Norton. 1997. ISBN 0-393-31851-6 pbk.

Chú thích

Liên kết ngoài

 National Academy of Sciences biography
 Nobel biography
 PBS biography
 Time Magazine 100 Biography of William Shockley
 Interview with Shockley biographer Joel Shurkin
 Nobel Lecture
 History of the transistor
 Shockley and Bardeen-Brattain patent disputes
 Series of Slate.com Articles on the controversial sperm bank
 The genius factory
 William Shockley vs. Francis Cress-Welsing (Tony Brown Show, 1974)
 A Shockley website (shockleytransistor.com)

Sinh năm 1910
Mất năm 1989
S
S
S
Người Hoa Kỳ đoạt giải Nobel
Vật lý bán dẫn
Nhà vật lý thực nghiệm
Cựu sinh viên Viện Công nghệ Massachusetts
Doanh nhân Mỹ thế kỷ 20
Người được ghi danh tại Đại sảnh Danh vọng Nhà phát minh Quốc gia


title: Plesiocystiscus jewettii

text:
Plesiocystiscus jewettii là một loài ốc biển săn mồi cỡ nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cystiscidae.

Chú thích

Tham khảo

Plesiocystiscus


title: Lê Ngọc Nguyên Nhung

text:
Lê Ngọc Nguyên Nhung (sinh ngày 12 tháng 2 năm 1984) là một nữ vận động viên môn cầu lông Việt Nam. Cô tham gia đội dự tuyển TP Hồ Chí Minh từ năm 1996, trở thành thành viên của đội tuyển quốc gia Việt Nam tham dự các SEA Games 2001, 2003, 2005. Thứ hạng cao nhất của cô là hạng 99 trên thế giới theo Bảng xếp hạng của Liên đoàn cầu lông thế giới.

Thành tích cá nhân
Thành tích:
 HCB đơn nữ QG 2007-2009, VĐQG Đôi nữ 2009
 VĐQG đơn nữ: 2003-2005; VĐQG đôi nữ 2003; HC bạc QG đôi nữ 2004-2006; HC bạc đơn nữ QG 2006; HC đồng QG đơn nữ 2002.
 SEA Games: HC đồng đồng đội nữ 2001, 2003
 Hai HC bạc đơn nữ, HC bạc đôi nữ ở giải quốc tế North Shore City (New Zealand), Noumea (New Caledonia).
 Hai HC đồng đơn nữ ở giải quốc tế Robot VN, giải Romania 2007
 HC vàng đơn nữ giải Lao Future Series 2008
 Lọt vào vòng 32 môn cầu lông ở Olympic Bắc Kinh 2008

Chú thích

Nữ vận động viên cầu lông Việt Nam
Người Thành phố Hồ Chí Minh
Vận động viên Việt Nam tham gia Thế vận hội
Nữ giới Việt Nam thế kỷ 21


title: Giải thoát

text:
Giải thoát (zh. 解脫, sa. mokṣa, vimokṣa, mukti, vimukti, pi. vimutti, ja. gedatsu) hay mục tì nghĩa là đạt tự do sau khi buông xả tất cả những trói buộc trong cuộc sống. Các tôn giáo có gốc Ấn Độ như Phật giáo, Ấn Độ giáo, Kì-na giáo trình bày và giải thích Giải thoát khác nhau chút ít.

Giải thoát trong Phật giáo
Giải phóng ra khỏi Khổ bằng cách thấy biết nguyên nhân của khổ và tận diệt nó, tức là thực hiện Tứ diệu đế và đoạn diệt Ô nhiễm (sa. āśrava). Giải thoát tức là thoát khỏi ảo tưởng và khổ, thoát khỏi sự tái sinh trong Luân hồi (sa. saṃsāra) và đạt Niết-bàn (sa. nirvāṇa). Danh từ Giải thoát được dùng đồng nghĩa với Giác ngộ, Ngộ.

Giải thoát trong Ấn Độ giáo
Nếu như triết học Trung Quốc đi vào nghiên cứu đời sống chính trị xã hội với những quan niệm xã hội hiện thực, nhằm tìm ra những biện pháp, những cách thức để cải biến và ổn định trật tự xã hội, giáo dục đạo đức con người thì triết học Ấn Độ nói chung và tư tưởng Phật giáo nói riêng lại tập trung vào lý giải bản chất đời sống tâm linh con người. Theo đó, Phật giáo hướng con người vượt qua sự mê ngộ, vô minh, nhận ra bản tính của mình và thực tướng của vạn vật, hòa nhập được vào với bản thể vũ trụ tuyệt đối, chân thực, bằng nhận thức trực giác, "thực nghiệm tâm linh" – Đó chính là sự giải thoát.
Giải thoát theo tiếng Phạn là moksha, mukti (mộc xoa, mộc đề). "Gỉải" nghĩa là gỡ ra, cởi ra, chia tách ra hay giải thích cho rõ; chữ "thoát" nghĩa là vượt ra khỏi sự trói buộc, vượt ra ngoài sự ràng buộc…

Theo các kinh sách triết học và tôn giáo cổ Ấn Độ, từ giải thoát có rất nhiều nghĩa, người ta có thể xem xét nó qua các mặt khác nhau như trạng thái, mục đích, phương tiện và kết quả. Và người ta cũng có thể xem xét nó ở các bản thể luận hay mặt nhận thức luận, mặt triết học, mặt tâm lý cũng như mặt đạo đức, tôn giáo.

Trong triết lý Phật giáo Ấn Độ, giải thoát tức là trạng thái đời sống tinh thần con người vượt ra khỏi mọi sự rang buộc của thế giới nhục dục, là sự "diệt" hết mọi dục vọng hay dập tắt ngọn lửa dục vọng và đạt tới cảnh trí Niết bàn với cái tâm tuyệt đối thanh tịnh, không vọng động, an lạc, bất sinh, bất diệt và tự do, tự tại, bằng con đường tu luyện đạo đức giữ nghiêm giới luật và tu luyện tri thức, thiền định, thực nghiệm tâm linh để đạt tới giác ngộ theo: "Tam học" (Giới – Định – Tuệ).

Giải thoát trong Kì-na giáo

Xem thêm

Tham khảo

Phật giáo
Ấn Độ giáo
Kì-na giáo
Thuật ngữ tôn giáo


title: Chiến tranh hạt nhân

text:
Chiến tranh hạt nhân, hay chiến tranh nguyên tử, là chiến tranh mà trong đó vũ khí hạt nhân được sử dụng. Điều này cho đến nay chỉ mới diễn ra một lần, đó là vụ ném bom nguyên tử xuống Hiroshima và Nagasaki của Hoa Kỳ nhằm vào Đế quốc Nhật Bản tại thời điểm kết thúc Chiến tranh thế giới thứ 2. Ngày nay, thuật ngữ Chiến tranh hạt nhân thường dùng để chỉ các cuộc đối đầu giữa các bên có trang bị vũ khí hạt nhân. Khác với chiến tranh thông thường, chiến tranh hạt nhân có mức độ và phạm vi phá hủy lớn hơn nhiều và gây những hậu quả lâu dài trong nhiều năm, thậm chí nhiều thập kỷ sau cuộc chiến. Một cuộc chiến tranh hạt nhân trên quy mô lớn có thể dẫn đến sự hủy diệt tất cả các dạng sống trên Trái Đất.

Các dạng chiến tranh hạt nhân
Khả năng sử dụng vũ khí hạt nhân trong các cuộc chiến tranh thường được chia làm hai nhóm, mỗi nhóm có hiệu ứng khác nhau và sử dụng loại vũ khí hạt nhân khác nhau.

Nhóm đầu tiên là một cuộc chiến tranh hạt nhân hạn chế: là việc sử dụng vũ khí hạt nhân trên quy mô nhỏ bởi một hay vài nhóm. "Chiến tranh hạt nhân hạn chế" thường có khả năng xảy ra nhất đối với hai siêu cường hạt nhân đánh vào các cơ sở quân sự của nhau để đánh phủ đầu đối phương hay chỉ là mào đầu chống một cuộc xâm lấn của đối phương sử dụng vũ khí thông thường. Nó cũng có thể chỉ một cuộc chiến tranh hạt nhân giữa các cường quốc hạt nhân nhỏ thiếu khả năng tấn công đòn quyết định lên đối phương. Thuật ngữ này áp dụng cho bất cứ sự sử dụng vũ khí hạt nhân hạn chế nào mà có thể đánh vào mục tiêu quân sự hoặc dân sự.

Nhóm thứ hai là một cuộc chiến tranh hạt nhân quy mô toàn diện, bao gồm việc sử dụng với số lượng lớn vũ khí hạt nhân tấn công toàn bộ một quốc gia, bao gồm cả mục tiêu quân sự và dân sự. Cuộc tấn công như vậy nhằm phá hủy toàn bộ kết cấu hạ tầng kinh tế, xã hội, quân sự của một quốc gia thông qua tấn công hạt nhân áp đảo. Cuộc tấn công hạt nhân trên quy mô toàn diện này khó có khả năng giới hạn trong hai quốc gia, đặc biệt là nếu một trong hai quốc gia đó là siêu cường hạt nhân. Nếu xảy ra cuộc chiến hạt nhân trên quy mô toàn diện như thế này thì có thể khiến cho loài người tuyệt chủng hoặc chỉ có một số ít sống sót (những người ở những vùng xa cuộc chiến) với mức sống và tuổi thọ chỉ tương đương với thời kỳ trước Trung cổ trong nhiều thế kỷ. Ngoài ra, nó cũng sẽ hủy diệt hệ sinh thái và tác động lớn đến khí hậu Trái Đất.

Một dạng thứ ba, thường không bao gồm trong cả hai loại trên là chiến tranh hạt nhân tình cờ, trong đó một cuộc chiến hạt nhân xảy ra một cách vô ý do các lỗi máy móc, điều khiển, thử nghiệm, nhầm lẫn con người. Một số kịch bản nêu trên có xảy ra trong thời Chiến tranh Lạnh nhưng không sự kiện nào dẫn đến giao chiến hạt nhân. Nhiều kịch bản như trên đã được đưa vào văn hóa đại chúng, như trong tiểu thuyết năm 1962 Fail-Safe và bộ phim năm 1964 Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb.

Tham khảo

hạt nhân
Vũ khí hạt nhân


title: Tinodes tunisicus

text:
Tinodes tunisicus là một loài Trichoptera trong họ Psychomyiidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Chú thích

Tham khảo

Tinodes


title: Valmestroff

text:
Valmestroff là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Thionville-Est, tổng Metzervisse. Tọa độ địa lý của xã là 49° 21' vĩ độ bắc, 06° 15' kinh độ đông. Valmestroff nằm trên độ cao trung bình là 200 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 155 mét và điểm cao nhất là 256 mét. Xã có diện tích 3,78 km², dân số vào thời điểm 1999 là 258 người; mật độ dân số là 68 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Moselle


title: Fandom (website)

text:
Fandom (trước đây là Wikia, Wikicities) là một dịch vụ hosting web miễn phí và là một dịch vụ lưu trữ Wiki cho các trang wiki (còn gọi là wiki farm). Fandom cung cấp miễn phí cho người đọc, người viết (biên tập) tất cả các văn bản với tất cả các chủ đề được phát sinh từ hầu hết các vấn đề trong cuộc sống và quảng cáo, hiện hơn hàng nghìn máy chủ wiki, người dùng truy cập bằng cách sử dụng mã nguồn mở MediaWiki.

Điều hành của nó, Fandom Inc. là một tổ chức phi lợi nhuận của công ty Delaware. Fandom được thành lập vào cuối năm 2004 bởi Angela Beesley Starling và Jimmy Wales, 2 nhà đồng sáng lập ngang bằng với Chủ tịch danh dự và thành viên tư vấn Hội đồng của Tổ chức Wikimedia. Điều hành Fandom hiện nay là Perkins Miller (CEO).

Lịch sử
Fandom được ra mắt vào ngày 18 tháng 10 năm 2004 dưới tên "Wikicities", do Jimmy Wales và Angela Beesley Starling lập ra, lần lượt là Chủ tịch Hội đồng danh dự và thành viên Hội đồng tư vấn của Wikimedia Foundation. Ngày 27 tháng 3 năm 2006, nó chính thức đổi tên thành Wikia, vì tên "Wikicities" dễ gây nhầm lẫn do làm nhiều người tin rằng nó là một trang web viết về các thành phố chứ không còn một chủ đề nào khác.

Trong tháng trước khi di chuyển, Wikia công bố đã được đầu tư 4 triệu đô la Mỹ từ Bessemer Venture - doanh nghiệp đối tác đầu vòng vốn. Chín tháng sau, Amazon.com tuyên bố đầu tư vào loạt B của Wikia 10 triệu đô la Mỹ với phó chủ tịch cấp cao Jeff Blackburn phát triển kinh doanh tham gia vào hội đồng quản trị của công ty.

Trong tháng 11 năm 2006, Wikia tuyên bố chỉ bỏ ra 5,74 đô la Mỹ trong khi tạo ra đến khoảng 40 đến 50 triệu lượt xem. Công ty này sau đó đã chi 2 triệu đô la Mỹ để mua ArmchairGM, một diễn đàn thể thao wiki.

Wikia tuyên bố thành lập wiki thứ 100 vào ngày 03 tháng 2 năm 2005. Đến tháng 7 tháng 2007, Wikia đã có hơn 3.000 wiki với hơn 50 ngôn ngữ.

Wikia tăng trưởng không chỉ bắt nguồn từ ngày wiki đầu tiên thành lập mà còn kết hợp với một số wiki độc lập đã tồn tại trước đó như lyric wiki, the Vault, Wikipedia và wiki Warcraft (World of Warcraft wiki).

Ngày 07 tháng 4 năm 2010, Wikia tuyên bố thành lập wiki thứ 100.000. Trong tháng 5 năm 2010, Wikia cung cấp một chương trình quảng cáo cho từng wiki (quảng cáo bên ngoài lề các wiki khác để người dùng đang truy cập ở đó tìm đến) áp dụng cho các wiki có số trang ít hơn 20.000 với một lệ phí từ 4 đến 5 đô la Mỹ mỗi tháng.

Vào ngày 25 tháng 1 năm 2016, Wikia ra mắt Fandom, dịch vụ giải trí của họ. Vào ngày 26 tháng 9 năm 2016, Wikia thông báo rằng Wikia.com sẽ được đổi tên thành "FANDOM powered by Wikia" vào ngày 4 tháng 10 năm 2016, để liên kết tốt hơn với trang web của Fandom, mặc dù công ty chủ quản, Wikia, Inc., giữ nguyên tên gọi. Vào thời điểm đó, trang chủ của Wikia.com đã được chuyển đến wikia.com/fandom.

Vào ngày 15 tháng 8 năm 2018, Wikia tuyên bố sẽ thay đổi hoàn toàn tên miền thành fandom.com vào đầu năm 2019. Nhiều wiki đã được thử nghiệm với tên miền mới trong năm 2018, với Wikia xác nhận rằng quá trình sẽ hoàn tất vào ngày 4 tháng 2 năm 2019, ngoại trừ các wiki tập trung vào "các chủ đề nóng", thay vào đó, thì tên miền của chúng sẽ được thay đổi thành wikia.org thay vì fandom.com. Quá trình này đã bị trì hoãn vài tuần do các vấn đề với quảng cáo của Google, và cuối cùng đã hoàn thành vào ngày 22 tháng 2 năm 2019.

Trụ sở chính
Wikia. Inc có trụ sở tại 500 Third Street, quận SOMA, San Francisco, California, Hoa Kỳ. Công ty này ban đầu được thành lập tại Florida trong tháng 12 năm 2004 và tái thành lập tại Delaware ngày 10/01/2006.

Angela Beesley là người đầu tiên phục vụ tại Wikia và là Phó Chủ tịch Quan hệ cộng đồng Wikia. Gil Penchina, một nhà đầu tư hào phóng, là cựu phó chủ tịch kiêm tổng giám đốc tại eBay, đã được thuê làm CEO vào ngày 05/06/2006, hiện nay CEO là Craig Palmer. Michael E. Davis, một đối tác kinh doanh trước đây của Jimmy Wales đã phục vụ trong nhiều năm và là một thành viên sáng lập của Wikimedia Foundation và là Thủ Quỹ của tổ chức, ông được biết đến với cái tên "Thủ Quỹ và Bộ trưởng của Wikia" vào tháng 1/2006.

Wikia có một số nhân viên kỹ thuật tại Mỹ, nhưng cũng có một văn phòng tại Poznan, Ba Lan vào năm 2006. Giải thích về sự lựa chọn của ông về vị trí, Jimmy Wales nhận xét "Đó là về tiền lương hợp lý và chất lượng cao. Bạn có thể tìm thấy các lập trình viên với giá rẻ ở các nơi khác của thế giới, nhưng chất lượng không có !".

Wikia mở nguồn thu nhập từ việc quảng cáo. Ban đầu công ty sử dụng GoogleAdsense nhưng sau chuyển sang Federated Media trước khi mang quản lý cho quảng cáo tại nhà.

Các tính năng và dịch vụ
Các điều khoản sử dụng của Wikia cấm dùng các từ ngữ kích động, bôi nhọ, kích dục, hoặc xâm phạm luật bản quyền. Các tài nguyên được cho phép, nếu chúng không bị sao chép từ các dự án của Wikimedia Foundation projects. Nhiều trang wiki chứa trong site này có phong cách tựa như Wikipedia, nhưng cho phép những gì phù hợp với chính sách của Wikipedia. Ví dụ, một nhân vật phụ trong phim Star Wars có thể có một bài riêng trong Wookieepedia, trong khi nhân vật này không được chú ý đủ mức trong một trang Wikipedia. Các ví dụ khác thường được xem xét dựa trên quy mô thông tin của bài viết trên Wikipedia bao gồm thông tin Wikia về các game điện tử và các chủ đề về game điện tử, các hướng dẫn chi tiết, hướng dẫn chơi game, chi tiết về cốt truyện,... có liên quan. Khái niệm về chơi game cũng có thể có các bài viết riêng về chúng. Wikia cũng cho phép các trang wiki có một quan điểm riêng, hơn là quan điểm trung lập được yêu cầu bởi Wikipedia (mặc dù quan điểm trung lập là một chính sách trên nhiều cộng đồng Wikia).

Wikia yêu cầu tất cả nội dung văn bản của người dùng phải được công bố theo một giấy phép tự do; hầu hết sử dụng giấy phép tương tự dạng Creative Commons, mặc dù Memory Alpha và Uncyclopedia sử dụng một biến thể phi thương mại và một số sử dụng GNU Free Documentation License

Kho lưu trữ file của Wikia vào tháng 6 năm June 2011 bao gồm đến 8 triệu file lưu trữ trên SSD.

Trang hỏi đáp
Trong tháng 1 năm 2009, công ty đã tạo ra một trang web hỏi đáp được đặt tên là "Wikianswers". Vào tháng 3 năm 2010, Wikia lại tung ra "Answers from Wikia", nơi người dùng có thể tạo ra các trang wiki thị trường kiến thức gồm các chủ đề chuyên ngành dựa trên tên miền phụ Wikianswers của riêng Wikia.

OpenServing
OpenServing là một dự án xuất bản Web có tuổi thọ ngắn ngủi sở hữu bởi Wikia, được thành lập vào ngày 12 tháng 12 năm 2006, và bị bỏ rơi không báo trước vào tháng 1 năm 2008. Giống như Wikia, OpenServing cũng đã cung cấp wiki hosting miễn phí, nhưng nó khác nhau ở chỗ người sáng lập của mỗi wiki sẽ giữ lại bất kỳ doanh thu có được nào từ quảng cáo trên trang web. OpenServing sử dụng một phiên bản sửa đổi của phần mềm Wikimedia Foundation của MediaWiki tạo ra bởi ArmchairGM, nhưng được dự định để mở rộng ra các gói mã nguồn mở khác.

Theo đồng sáng lập và là chủ tịch Wikia Jimmy Wales, trang web OpenServing nhận được hàng ngàn ứng dụng trong tháng 1 năm 2007. Tuy nhiên, một năm sau, không có trang web nào được triển khai dưới cái tên OpenServing.

Chú thích

Liên kết ngoài

Wikia
Wiki
Công ty trực tuyến Hoa Kỳ
Công ty thành lập năm 2004
Trang web MediaWiki


title: Cagnes-sur-Mer-Centre (tổng)

text:
Tổng Cagnes-sur-Mer-Centre là một tổng của Pháp. Tổng này nằm ở tỉnh Alpes-Maritimes trong vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur.

Các đơn vị hành chính
Tổng Cagnes-sur-Mer-Centre contient la fraction Centre de la ville de Cagnes-sur-Mer.

Lịch sử

Biến động dân số

Xem thêm
Tổng của Alpes-Maritimes | Xã của Alpes-Maritimes | Danh sách các tổng ủy viên hội đồng Alpes-Maritimes |

Tham khảo

Tổng của Alpes-Maritimes


title: Zorochros kopeckyi

text:
Zorochros kopeckyi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia & Gudenzi miêu tả khoa học năm 1998.

Chú thích

Tham khảo

Zorochros