title: Cerithiovermetus vinxi

text:
Cerithiovermetus vinxi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Vermetidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Cerithiovermetus


title: Crepidomenus trawalla

text:
Crepidomenus trawalla là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Calder miêu tả khoa học năm 1986.

Chú thích

Tham khảo

Crepidomenus


title: Cô bé Igraine không biết sợ

text:
Cô bé Igraine không biết sợ (Tiếng Đức: Igraine Ohnefurcht) là cuốn tiểu thuyết giả tưởng dành cho trẻ em của Cornelia Funke.

Cốt truyện
Cô bé Igraine sống trong lâu đài Bibernell cũ kỹ với gia đình cô. Cha cô, Nam tước Lamorak và quý bà Melisande, mẹ cô cùng anh trai Albert là những người rất giỏi pháp thuật. Họ biết sử dụng phép thuật được là do vô vàn câu thần chú chứa đựng trong những cuốn sách ma thuật biết hát và luỹ thành bao năm cũng được bảo vệ là nhờ đó. Dù vậy như Igraine lại không hứng thú với trò phù phép này, cô bé luôn mơ được làm hiệp sĩ với những trận so gươm đọ kiếm trong cuộc thi của nhà vua và những con rồng tội nghiệp chờ người cứu mạng như cụ tổ của cô - cụ Pelleas von Bibernell.

Vào ngày sinh nhật thứ 12 của cô, cha mẹ Igraine đã phù phép để tạo nên món quà sinh nhật cho cô bé- một bộ áo giáp tuỵệt đẹp. Nhưng vì một sơ suất trong quá trình làm phép, họ bị biến thành lợn và không thể trở lại nguyên hình bởi đã hết nguyên liệu làm phép. Vấn đề còn tồi tệ hơn khi tên "Gilgalad Tham lam" (đứa cháu độc ác của nữ bá tước lâu đài Đá Âm U) dẫn đạo quân của hắn tới tấn công lâu đài Bibernell bởi muốn lấy đi những sách ma thuật biết hát. Hắn ta muốn dùng chúng để lật đổ nhà vua. Igraine và Albert phải tìm cách để bảo vệ lâu đài trước cuộc bao vây của Gilgalad trong khi vẫn giữ bí mật cho cha mẹ. Albert với sự giúp đỡ của sách thần sẽ thay cha mẹ chống cự bọn Gilgalad và Igraine nhận nhiệm vụ đi tìm kiếm món "tóc khổng lồ" của chàng khổng lồ Galeff để phục hồi cho cha mẹ trở lại hình dáng cũ con người.

Cô bé đã tìm thấy món tóc và gặp được chàng Hiệp sĩ Buồn Rầu của Núi Nước Mắt, người không chỉ đồng ý giúp đưa cô trở về nhà mà còn giảng dạy cho Igraine các quy tắc của tinh thần hiệp sĩ. Hiệp sĩ cho biết sở dĩ anh có tên như vậy là do tên Rowan Không Tim- tên kỵ sĩ luôn mặc bộ giáp đầy gai, kẻ đã dùng phép thuật để đánh bại anh ba lần và hiện đang là tay sai đắc lực của Gilgalad. Khi trở về lũy thành, bằng bộ cánh rồng tàng hình do cụ tổ để lại, Igraine đã lẻn vào doanh trại của chúng và phá vỡ phép thuật trên cây giáo của Rowan Không Tim. Khi Hiệp sĩ Buồn Rầu thách đấu, hắn cùng đám quân của Gilgalad đã thảm bại. Cuối cùng, cha mẹ Igraine đã trở lại hình hài ban đầu và lâu đài của họ thoát khỏi sự bao vây.

Nhân vật

Igraine: Cô bé dũng cảm của luỹ thành Bibernell, say mê làm hiệp sĩ và đã bảo vệ được Bibernell trước "Gilgalad Tham lam".
Sisifus: Con mèo biết nói của Igraine
Albert: Anh trai Igraine, cậu bé phù thủy dũng cảm không kém em gái. Cậu ta có cả một bày chuột thú cưng. Albert phù phép rất giỏi chỉ trừ việc cậu luôn chỉ biến được ra bánh quy khô khốc và trứng màu xanh cho bữa sáng.
Nam tước Lamorak và quý bà Melisande: cha mẹ của Albert và Igraine, chủ nhân của lũy thành Bibernell
Betram: Người dạy ngựa ở lâu đài Đá Âm U. Chính chú là người đã cảnh báo cho gia đình Igraine khi gã Gilgalad tấn công dù biết mình sẽ bị Gilgalad phát hiện và giam cầm.
Hiệp sĩ buồn rầu: Trước đây mọi người gọi anh là Urban Mùa Đông Xanh- hiệp sĩ bảo vệ danh dự của ba quý cô xinh đẹp. Nhưng sau khi bị tên Rowan Không Tim đánh bại (nhờ phép thuật của Gilgalad), anh trở về Núi Nước Mắt và đổi tên thành Hiệp sĩ Buồn Rầu. Anh chính là người đã bảo vệ an toàn cho Igraine trở về Bibernell và cùng sát cánh bên họ để bảo vệ lũy thành.
Gilgalad Tham Lam: đứa cháu của nữ bá tước lâu đài Đá Âm U- kẻ đã giam cô mình lại để dễ dàng tấn công lũy thành Bibernell, cướp đi những cuốn sách thần quý giá nhưng âm mưu của hắn đã bị Igraine chặn đứng
Rowan Không Tim: tay sai của Gilgalad, hắn luôn khoác lên mình bộ áo giáp đầy gai. Albert và chú Betram gọi hắn ta là "Gai Nhọn"
Garleff: chàng khổng lồ có bộ tóc màu đỏ

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang web giới thiệu cuốn sách mới của Cornelia Funke
Trang web của Cornelia Funke

Tiểu thuyết Đức
Văn học thiếu nhi Đức
Tác phẩm giả tưởng Đức
Truyện thiếu nhi
Tiểu thuyết năm 2007


title: Tiếng Belarus

text:
Tiếng Belarus (  ) là ngôn ngữ đồng chính thức của Belarus (cùng với tiếng Nga), và được nói ở một số quốc gia khác, chủ yếu là Nga, Ukraina, và Ba Lan.

Tiếng Belarus là một ngôn ngữ Đông Slav và chia sẻ nhiều đặc điểm ngữ pháp và từ vựng với các ngôn ngữ khác chung nhóm. Ở chừng mực nào đó, người nói tiếng Nga hay tiếng Ukraina và người nói tiếng Belarus có thể thông hiểu lẫn nhau. Tiếng Belarus cổ (thế kỷ 14-17) là một hậu duệ của tiếng Đông Slav cổ (thế kỷ 10-13).

Theo thống kê 1999, tiếng Belarus là "ngôn ngữ nói tại nhà" của chừng 3.686.000 công dân Belarus (36,7% dân số). Khoảng 6.984.000 (85,6%) người Belarus báo cáo rằng đây là "tiếng mẹ đẻ" của họ. Những người khác cho rằng có 6.715.000 tại Belarus và 9.081.102 trên toàn cầu. Theo thống kê do chính phủ Belarus thực hiện năm 2009, 72% người Belarus nói tiếng Nga tại nhà, nhưng chỉ 11,9% người Belerus nói tiếng Belarus tại nhà. 29,4% người Belarus biết viết, nói và đọc tiếng Belarus, 52,5% chỉ biết đọc và nói.

Chú thích

Đọc thêm

 Кalita I. V. Современная Беларусь: языки и национальная идентичность. Ústí nad Labem, , 2010, 300 s. s. 112–190.
 Mayo P. (1993). "Belorussian." In Comrie B. & Corbett G. (eds.) The Slavonic languages. London & New York: Routledge. p. 887–946.
 McMillin A. (1980). "Belorussian." In Schenker A. & Stankiewicz E. (eds.) The Slavic literary languages, formation and development. New Haven: Yale Concilium on International and Area Studies. p. 105–117.
 Wexler P. (1977). A historical phonology of the Belorussian language. Heidelberg: C. Winter.
 Pashkievich V. (1974). Fundamental Byelorussian — Беларуская мова. Books 1,2. Toronto.

Liên kết ngoài

 Belarusian Swadesh list of basic vocabulary words (from Wiktionary's Swadesh list appendix)
 English–Belarusian dictionaries, in Lacinka
 Metrica of GDL
 Statutes of GDL
  Belarusian language
 Fundamentals of Modern Belarusian
 Belarusian–English Dictionary from Webster's Online Dictionary – The Rosetta Edition
 English-Belarusian dictionary
 English–Belarusian online dictionary
 Composition of the population of Belarus
 Are The Belarusian And Russian Languages Very Similar?

Nhóm ngôn ngữ Slav Đông
Ngôn ngữ tại Nga
Ngôn ngữ tại Belarus
Ngôn ngữ tại Ukraina
Ngôn ngữ tại Latvia
Ngôn ngữ tại Ba Lan
Ngôn ngữ tại Estonia
Ngôn ngữ tại Litva
Tiếng Rus


title: Zoppola

text:
Zoppola là một đô thị ở tỉnh Pordenone trong vùng Friuli-Venezia Giulia, có cự ly khoảng 90 km về phía tây bắc của Trieste và khoảng 9 km về phía đông của Pordenone. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 8.231 người và diện tích là 45,4 km².

Đô thị Zoppola có 10 frazioni (các đơn vị cấp dưới, chủ yếu là các làng) Castions di Zoppola, Cusano, Murlis, Orcenico Inferiore, Orcenico Superiore, Ovoledo, Poincicco, Policreta, Cevraia và Ponte Meduna.

Zoppola giáp các đô thị: Arzene, Casarsa della Delizia, Cordenons, Fiume Veneto, Pordenone, San Giorgio della Richinvelda.

Biến động dân số

Thành phố kết nghĩa
 Tonneins, Pháp, từ năm 1981
 Sankt Georgen am Längsee, Áo, từ năm 1996

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.zoppola.pn.it/

Đô thị tỉnh Pordenone


title: Prays moschettinella

text:
Prays moschettinella là một loài bướm đêm thuộc họ Yponomeutidae.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Prays moschettinella at www.catalogueoflife.org.

Prays


title: Hondeghem

text:
Hondeghem là một xã ở tỉnh Nord trong vùng Hauts-de-France, Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Nord

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Nord


title: 3809 Amici

text:
3809 Amici (1984 FA) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 26 tháng 3 năm 1984 bởi Osservatorio San Vittore ở Bologna. It has an ecliptic orbit characterized bởi a semi-major axis equal to 2.6941350 AU và and an eccentricity of 0.1047081, 6.55157 °.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 3809 Amici

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1984


title: Triepeolus timberlakei

text:
Triepeolus timberlakei là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1929.

Chú thích

Tham khảo

Triepeolus
Động vật được mô tả năm 1929


title: Cassis tessellata

text:
Cassis tessellata là một loài ốc biển lớn, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cassidae, họ ốc kim khôi.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

 Gofas, S.; Afonso, J.P.; Brandào, M. (Ed.). (S.a.). Conchas e Moluscos de Angola = Coquillages et Mollusques d'Angola. [Shells and molluscs of Angola]. Universidade Agostinho / Elf Aquitaine Angola: Angola. 140 pp
 Dautzenberg, Ph. (1929). Mollusques testacés marins de Madagascar. Faune des Colonies Francaises, Tome III
 Bernard, P.A. (Ed.) (1984). Coquillages du Gabon [Shells of Gabon]. Pierre A. Bernard: Libreville, Gabon. 140, 75 plates pp.
 Rolán E., 2005. Malacological Fauna From The Cape Verde Archipelago. Part 1, Polyplacophora and Gastropoda.

T
Động vật được mô tả năm 1791


title: Hoplitis alchata

text:
Hoplitis alchata là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Warncke mô tả khoa học năm 1990.

Chú thích

Tham khảo

Hoplitis
Động vật được mô tả năm 1990


title: Psilogramma wannanensis

text:
Psilogramma wannanensis là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở đông Trung Quốc.

Chú thích

Tham khảo

Psilogramma
Động vật đặc hữu Trung Quốc


title: Brion, Vienne

text:
Brion là một xã, tọa lạc ở tỉnh Vienne trong vùng Nouvelle-Aquitaine, Pháp. Xã này có diện tích 16,08 km², dân số năm 2006 là 237 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 130 m trên mực nước biển.

Dân địa phương danh xưng tiếng Pháp là Brionnais.

Biến động dân số

Liên kết ngoài
 Brion Trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Tham khảo

Brion


title: Ourouër

text:
Ourouër là một xã của tỉnh Nièvre, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền trung nước Pháp.

Dân số
Theo điều tra dân số 1999 có dân số là 332. On ngày 1 tháng 1 năm 2004, the estimate was 325.

Xem thêm
Xã của tỉnh Nièvre

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Nièvre


title: 3358 Anikushin

text:
3358 Anikushin (1978 RX) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 1 tháng 9 năm 1978 bởi Chernykh, N. ở Nauchnyj.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 3358 Anikushin

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Nikolai Chernykh
Thiên thể phát hiện năm 1978


title: Crete

text:
Crete (, hiện đại: Kríti, cổ đại: Krḗtē; ) là đảo lớn nhất và đông dân nhất của Hy Lạp, và là đảo lớn thứ năm tại Địa Trung Hải, đồng thời cũng là một trong 13 vùng của Hy Lạp. Hòn đảo có ý nghĩa lớn trong kinh tế và di sản văn hóa của Hy Lạp song vẫn duy trì các đặc điểm văn hóa địa phương (như phương ngữ Crete, thi ca và âm nhạc). Crete là trung tâm của văn minh Minoan (), nền văn minh có trình độ phát triển cao đầu tiên tại châu Âu, và là nền văn minh đã tạo nên các cung điện đầu tiên của châu Âu.

Tên gọi
Hòn đảo lần đầu tiên được đề cập đến với tên gọi Kaptara trong các văn bản từ thành phố Mari của Syria có niên đại từ thế kỷ 18 TCN, được lặp lại sau đó trong các ghi chép của Tân Assyria và Kinh thánh (Caphtor). Đảo được biết đến tại Ai Cập cổ đại là Keftiu, cả hai đều tương tự như tên Minoan của đảo.

Tên tiếng Hy Lạp Mycenaea của Crete không được biết; nó không được nêu trong các văn bản văn tự tuyến hình B còn lại cho đến nay. Tên gọi Crete (Κρήτη) làn đầu tiên được đề cập tới là trong sử thi Odyssey của Homer. Từ nguyên của nó không rõ. Một suy đoán cho rằng nó có nguồn gốc từ tiếng Luwian *kursatta (kursawar "đảo", kursattar "cắt, miếng"). Trong tiếng Latinh, tên của đảo trở thành Creta.

Tên gốc tiếng Ả Rập của Crete là Iqrīṭiš ( < (της) Κρήτης), nhưng sau khi Tiểu vương quốc Crete được thành lập với kinh đô mới đặt tại ربض الخندق Rabḍ al-ḫandaq (nay là Iraklion), cả thành phố và đảo đều được gọi là Χάνδαξ (Khandhax) hay Χάνδακας (Khandhakas). Dưới thời đế chế Ottoman, trong tiếng Thổ Ottoman, Crete được gọi là Girit (كريت).

Địa lý

Crete là đảo lớn nhất tại Hy Lạp và là đảo lớn thứ hai ở phía đông của Địa Trung Hải (sau Síp). Đảo nằm ở phía nam của biển Aegea tách biển Aegea với biển Libya.

Hòn đảo có hình thon dài: kéo dài  từ đông sang tây, điểm rộng nhất là , và điểm hẹp nhất là  (gần Ierapetra). Crete có diện tích , với đường bờ biển dài ; ở phía bắc, nó giáp với biển Crete (tiếng Hy Lạp: Κρητικό Πέλαγος); và ở phía nam là biển Libya (tiếng Hy Lạp: Λιβυκό Πέλαγος); ở phía tây là biển Myrtoan, và ở phía đông là biển Karpathion. Đảo nằm cách xấp xỉ  về phía nam của Hy Lạp đại lục.

Crete có địa hình đồi núi, và có một dãy núi chạy từ đông sang tây, gồm ba nhóm núi khác nhau:
Dãy Trắng hay Lefka Ori
Dãy Idi (Psiloritis
Dãy Dikti

Khí hậu
Crete trải dài trên hai vùng khí hậu, chủ yếu là Địa Trung Hải và một phần là Bắc Phi. Do vậy, khí hậu Crete chủ yếu là ôn đới. Bầu không khí khá ẩm ướt, tùy thuộc vào vị trí gần hay xa biển, trong khi mùa đông khá êm dịu. Tuyết thường rơi trên các ngọn núi từ giữa tháng 11 và tháng 5, song hiếm khi thấy ở các vùng thấp. Trong khi các đỉnh núi cao bị tuyết bao phủ cả năm thì vùng gần biển tuyết chỉ có thể ở lại trên mặt đất một vài phút hoặc vài giờ. Tuy nhiên, một đợt lạnh vào tháng 2 năm 2004 đã khiến toàn bộ hòn đảo bị tuyết bao phủ. Vào mùa hè tại Crete, nhiệt độ dao động từ 20 °C đến dưới 30 °C, và tối đa có thể lên tới trên 30 °C hay thậm chí 40 °C.

Bờ biển phía nam, bao gồm đồng bằng Mesara và dãy núi Asterousia, nằm trong vùng khí hậu Bắc Phi, và do đó chịu ảnh hưởng đáng kể với các ngày nắng và nhiệt độ cao trong suốt năm. Tại đây, cọ chà là đâm hoa kết quả, và nhạn sinh sống quanh năm chứ không di cư sang châu Phi. Khu vực màu mỡ quanh Ierapetra, ở góc đông nam của đảo, có thể sản xuất nông nghiệp quanh năm, với tất cả các loại rau mùa hè và hoa quả được trồng trong nhà kính suốt mùa đông.

Hành chính
Crete là đảo đông dân nhất của Hy Lạp với trên 600.000 người. Xấp xỉ 42% cư dân sống tại các thành phố và thị trấn chính của đảo trong khi 45% sống tại các khu vực nông thôn.

Crete cùng với các đảo nhỏ lân cận tạo nên vùng Crete (), một trong 13 vùng của Hy Lạp được thành lập theo đợt cải cách đơn vị hành chính vào năm 1987. Theo kế hoạch Kallikratis năm 2010, quyền hạn của vùng được xác định lại và mở rộng. Thủ phủ của vùng đặt tại Heraklion và vùng được chia thành bốn đơn vị thuộc vùng (trước kế hoạch-Kallikratis là các quận). Từ tây sang đông là: Chania, Rethymno, Heraklion và Lasithi. Chúng được chia tiếp thành 24 khu tự quản.

Thành phố

Heraklion (Iraklion hay Candia) (130.914 cư dân)
Chania (Haniá) (53.373 cư dân)
Rethymno (27.868 cư dân)
Ierapetra (23.707 cư dân)
Agios Nikolaos (19.462 cư dân)
Sitia (14.338 cư dân)

Văn hóa

Người dân trên đảo nói phương ngữ Crete của tiếng Hy Lạp với nhiều từ vựng đặc trưng của đảo. Crete có thể loại thi ca Mantinada riêng biệt. Đảo được biết đến với nền âm nhạc dựa trên các tác phẩm thi ca Mantinada và nhiều điệu nhảy múa bản địa, đáng chú ý nhất trong đó là Pentozali.

Các tác gia người Crete đã có đóng góp quan trọng cho văn học Hy Lạp trong suốt thời kỳ hiện đại; các tên tuổi chính gồm Vikentios Kornaros, tác giả của sử thi lãng mạn Erotokritos (tiếng Hy Lạp: Ερωτόκριτος) vào thế kỷ 17, và đến thế kỷ 20 có tác gia Nikos Kazantzakis. Vào thời Phục hưng, Crete có các trường Crete về hội họa tượng thánh, ảnh hưởng đến El Greco và thông qua ông là với nền hội họa châu Âu.

Xã hội Crete có các gia đình khét tiếng và các mối thù truyền kiếp giữa các gia tộc vẫn còn lại trên đảo cho đến nay. Người Crete cũng có truyền thống giữ súng ở nhà, một truyền thống có từ thời kỳ kháng chiến chống lại đế chế Ottoman. Gần như mọi hộ gia đình tại vùng nông thôn của Crete đều sở hữu một khẩu súng không đăng ký. Việc sở hữu súng được chính phủ Hy Lạp quy định nghiêm ngặt, song các cơ quản có thẩm quyền nhắm mắt làm ngơ, chấp nhận cho họ sở hữu súng theo truyền thống.

Kinh tế
Nền kinh tế của Crete chủ yếu dựa vào nông nghiệp và là một trong số ít các hòn đảo của Hy Lạp có nền kinh tế độc lập mà không cần phải dựa vào du lịch. Nền kinh tế đã bắt đầu thay đổi rõ rệt vào thập niên 1970 khi du lịch đạt được tầm quan trọng nhất định. Trong khi trồng trọt và chăn nuôi vẫn có tầm quan trọng, song do khí hậu và thổ nhưỡng trên đảo, đã có sự sụt giảm trong sản xuất và cùng với đó là sự mở rộng đáng kể của các ngành dịch vụ. Tất cả ba lĩnh vực trong nền kinh tế Crete (nông nghiệp, chế biến-đóng gói, dịch vụ), đều kết nối trực tiếp và phụ thuộc lẫn nhau. Thu nhập bình quân của đảo cao hơn nhiều so với mức trung bình của Hy Lạp, trong khi tỉ lệ thất nghiệp cũng thấp hơn.

Cũng như nhiều khu vực của Hy Lạp, nghề trồng nho và ô liu khá quan trọng; cam và thanh yên cũng được trồng. Cho đến gần đây, có những hạn chế về việc nhập khẩu chuối đến Hy Lạp, do đó chuối cũng được trồng trên đảo, chủ yếu là trong nhà kính. Các sản phẩm từ sữa có vai trò quan trọng trong kinh tế địa phương và có một số loại pho mát đặc sản như mizithra, anthotyros, và kefalotyri.

Hòn đảo có ba sân bay chính, Nikos Kazantzakis tại Heraklion, Daskalogiannis tại Chania và một sân bay nhỏ hơn tại Sitia. Hai sân bay đầu có các đường bay quốc tế, và là cửa ngõ khi các du khách đến với hòn đảo.

Hòn đảo có các tuyến phà chủ yếu là kết nối với Athens do một số công ty điều hành như Minoan Lines và ANEK Lines.

Lịch sử

Họ Người đã sống tại Crete ít nhất là từ 130.000 năm trước. Vào hậu kỳ đồ đá mới và thời kỳ đồ đồng, dưới nền văn minh Minoan, Crete đã có một trình độ phát triển cao, một nền văn minh có học thức. Đảo được cai trị bởi các thực thể Hy Lạp cổ đại, đế quốc Đông La Mã, đế quốc Đông La Mã, Tiểu vương quốc Crete, Cộng hòa Venezia và đế chế Ottoman. Sau một thời gian ngắn tự chủ (1897–1913) dưới sự quản lý của chính phủ lâm thời Crete, đảo gia nhập vương quốc Hy Lạp. Đảo bị Đức Quốc xã xâm lược trong Chiến tranh Thế giới thứ 2.

Thời tiền sử
Cá thể người đầu tiên đến định cư tại Crete là từ 130.000 năm trước, vào thời đại đồ đá cũ. Các điểm định cư vào giai đoạn tiền đồ gốm của thời kỳ đồ đá mới vào thiên niên kỷ thứ 7 TCN, sử dụng gia súc, cừu, dê, lợn và chó cũng như các loại ngũ cốc và cây đậu đã được thuần hóa; Knossos cổ là một trong những địa điểm chính vào thời kỳ đồ đá mới (và sau này là Minoan). Các điểm định cư vào thời đồ đá mới khác bao gồm Kephala, Magasa, và Trapeza.

Văn minh Minoan

Crete là trung tâm của nền văn minh tiến bộ đầu tiên của châu Âu, Minoan (). Nền văn minh này được viết trong các văn bản mà đến nay vẫn không giải mã được, chúng được gọi là văn tự tuyến hình A. Lịch sử Crete đầy rẫy những huyền thoại như Vua Minos, Theseus, và Minotaur, được truyền khẩu qua những thi sĩ như Homer. Sự kiện phun trào núi lửa Minoa trên đảo Thera đã tàn phá nền văn minh Minoa.

Văn minh Mycenea
Bắt đầu từ năm 1420 TCN, nền văn minh Minoan bị nền văn minh Mycenae từ Hy Lạp đại lục tàn phá. Các mẫu văn bản cổ nhất được viết bằng tiếng Hy Lạp, được Michael Ventris nhận dạng, là các tài liệu bằng văn tự tuyến hình B từ Knossos, có niên đại xấp xỉ 1425–1375 TCN.

La Mã cai trị
Crete đã tham gia vào các cuộc chiến tranh Mithridatic, ban đầu đã đẩy lùi được cuộc tấn công của tướng La Mã Marcus Antonius Creticus vào năm 71 TCN. Tuy thế, một chiến dịch ác liệt trong ba năm đã sớm xảy ra sau đó dưới sự chỉ huy của Quintus Caecilius Metellus Creticus, trang bị với ba quân đoàn và Crete cuối cùng bị La Mã chinh phục vào năm 69 TCN, Metellus được ban tước hiệu "Creticus". Gortyn trở thành thủ phủ của hòn đảo, và Crete trở thành một tỉnh của La Mã, cùng với Cyrenaica được gọi là Creta et Cyrenaica.

Đông La Mã – thời kỳ thứ nhất
Crete được tách khỏi Cyrenaica khoảng năm 297. Đảo vẫn là một phần của đế quốc La Mã, và đế quốc Đông La Mã sau năm 600 SCN. Crete đã phải hứng chịu một cuộc tấn công từ người Vandal vào năm 467, các trận động đất lớn vào các năm 365 và 415, một cuộc tấn công của người Slav năm 623, các cuộc tấn công của người Ả Rập vào năm 654 và thập niên 670, và tiếp diễn vào thế kỷ thứ 8. Khoảng năm 732, Hoàng đế Leo III đã chuyển hòn đảo từ phạm vi quyền lực của Giáo hoàng sang Tổng chủ giáo thính Constantinopolis.

Tiểu vương quốc Crete
Vào thập niên 820, khi Crete là một phần của Đế quốc Đông La Mã, đảo đã bị người Ả Rập do Abu Hafs cầm đầu xâm chiếm và họ đã lập nên Tiểu vương quốc Crete. Đông La Mã đã phát động một chiến dịch để tái chiếm hòn đảo vào các năm 842 và 843 dưới quyền Theoktistos và đạt được một số thành công. Các chiến dịch của Đông La Mã tiếp tục vào các năm 911 và 949 song đã thất bại. Năm 960/1, chiến dịch của Nikephoros Phokas đã thu hồi thành công Crete về tay Đông La Mã.

Đông La Mã - thời kỳ thứ hai
Năm 961, Nikephoros Phokas đã đưa hòn đảo trở về với quyền cai quản của Đông La Mã sau khi trục xuất những người Ả Rập. Năm 1204, cuộc Thập tự chinh lần thứ 4 đã khiến kinh đô Constantinopolis bị chiếm và cướp phá. Crete bước đầu nằm dưới quyền lãnh đạo của Boniface của Montferrat trong việc phân vùng các chiến lợi phẩm sau đó. Tuy nhiên, Boniface đã bán chủ quyền của mình cho Cộng hòa Venezia, thế lực chiếm đa số trong cuộc Thập tự chinh. Đối thủ của Venezia, Cộng hòa Genova đã ngay lập tức chiếm giữa hòn đảo và cho đến tận năm 1212, đảo mới trở thành một thuộc địa của Venezia.

Venezia cai trị

Từ năm 1212, trong suốt bốn thế kỷ dưới sự cai trị của Venezia, thời kỳ Phục hưng đã quét qua hòn đảo, minh chứng rõ ràng nhất là các tác phẩm nghệ thuật có niên đại trong khoảng thời gian này. Được biết đến với cái tên trường phái Crete hay Nghệ thuật hậu Byzantine, nó là một trong những sự thăng hoa cuối cùng cùng của nghệ thuật truyền thống. Các đại diện đáng chú ý nhất của thời kỳ Phục hưng Crete là họa sĩ El Greco và nhà văn Nicholas Kalliakis (1645–1707), Georgios Kalafatis (1652–1720), Andreas Musalus (1665–1721) và Vitsentzos Kornaros.

Dưới sự cai trị của Venezia, một thế lực Công giáo, Candia được coi là thành phố vững chắc nhất tại phía đông của Địa Trung Hải. Ba pháo đài chính được đặt tại Gramvousa, Spinalonga, và Fortezza. Các công sự khác bao gồm pháo đài Kazarma. Năm 1492, những người Do Thái bị trục xuất từ Tây Ban Nha đã đến định cư trên đảo. Năm 1574–77, Crete nằm dưới quyền quản lý của Giacomo Foscarini. Theo Starr (1942), thời kỳ quản lý của Giacomo Foscarini là những năm đen tối đối với người Do Thái và Hy Lạp. Khi đó, những người không theo Công giáo phải nộp thuế cao và không có chiết khấu. Năm 1627, có 800 người Do Thái tại Candia, tức 7% dân số của thành phố.

Ottoman cai trị

Người Ottomans đã chinh phục Crete vào năm 1669, sau cuộc bao vây Candia. Nhiều người Hy Lạp tại Crete đã đào thoát đến các khu vực khác của Cộng hòa Venezia sau các cộc chiến tranh Ottoman–Venezia, một số thậm chí còn trở nên thịnh vượng như gia đình Simone Stratigo (1733 – 1824), họ đã nhập cư đến Dalamatia từ Crete vào năm 1669.. Hầu hết người Hồi giáo Crete là những người Hy Lạp bản địa cải đạo, họ nói tiếng Hy Lạp Crete, song trong bối cảnh chính trị vào thế kỷ 19 tại đảo, họ được người Thổ nhìn nhận là người Thiên Chúa giáo. Các ước tính đương thời có sự khác biệt, song vào đêm trước của Chiến tranh giành độc lập Hy Lạp, có thể 45% dân cư của đảo là người Hồi giáo. Số người theo phái Sufi phân bổ rộng khắp hòn đảo, Bektashi là phổ biến nhất, có ít nhất năm tekkes. Nhiều người trong số họ nguyên là Ki-tô hữu và đã cải đạo trở lại trong những năm tiếp sau, trong khi nhiều người khác rời khỏi Crete vì tình trạng bất ổn, định cư tại Thổ Nhĩ Kỳ, Rhodes, Syria và các nơi khác. Đến năm 1900, 11% dân cư của đảo là người Hồi giáo. Số còn lại này được tái định cư theo thỏa thuận Trao đổi dân cư giữa Hy Lạp và Thổ nhĩ Kỳ vào năm 1924.

Nhà nước Crete
Crete được một lực lượng quốc tế đồn trú, với một Cao ủy (Armostis) do chính phủ Hy Lạp lựa chọn là Alexandros Zaimis. Hòn đảo bị phân chia thành bốn phần cho bốn thế lực chính vào thời gian đó là Ý, Nga, Anh và Pháp, các khu vực chiếm đóng tương ứng là Chania, Rethymnon, Heraklion và Lasithi. Crete thống nhất với Hy Lạp vào ngày 1 tháng 12 năm 1913.

Thế chiến II
Trong Thế chiến II, đảo là nơi đã diễn ra trận Crete nổi tiếng vào tháng 5 năm 1941. Các lính nhảy dù người Đức đã có 7.000 thương vong, gặp phải sự kháng cự quyết liệt từ Khối Thịnh vượng chung Anh và người dân địa phương, do tướng Bernard Freyberg chỉ huy. Kết quả là, Adolf Hitler đã ngăn cấm các hoạt động bằng đường không có quy mô lớn hơn. Trong thời gian chiếm đóng, quân Đức thường hành quyết các thường dân là nam giới khi họ ngẫu nhiên tụ tập tại các ngôi làng nhằm trả thù cho các binh lính Đức, như tại Kondomari.

Tham khảo

Nguồn

Liên kết ngoài

Natural History Museum of Crete at the University of Crete.
Cretaquarium Thalassocosmos, Heraklion, Crete.
Aquaworld Aquarium, Hersonissos, Crete.
"Ancient Crete." Oxford Bibliographies Online: Classics.

Crete The Official website of the Greek National Tourism Organisation
Interactive Virtual Tour of Crete
What happened on July 21, 365 A.D.? A mega-tsunami of the ancient world

Đảo Hy Lạp
Vùng hành chính Hy Lạp
Du lịch Hy Lạp
Đảo Địa Trung Hải


title: Sendai (tàu tuần dương Nhật)

text:
Sendai (tiếng Nhật: 川内) là một tàu tuần dương hạng nhẹ của Hải quân Đế quốc Nhật Bản, là chiếc dẫn đầu trong lớp của nó bao gồm ba chiếc, và được đặt tên theo sông Sendai ở về phía Nam Kyūshū thuộc Nhật Bản. Nó được sử dụng rộng rãi trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, và đã bị tàu tuần dương Mỹ đánh chìm ngày 3 tháng 11 năm 1943 trong trận chiến vịnh Nữ hoàng Augusta, tại biển Java ở tọa độ .

Thiết kế và chế tạo
Sendai là chiếc dẫn đầu của lớp tàu tuần dương hạng nhẹ Sendai, và giống như những chiếc cùng lớp, nó được dự định sử dụng như là soái hạm của hải đội tàu khu trục.

Sendai được đặt lườn vào ngày 16 tháng 2 năm 1922. Nó được hạ thủy vào ngày 30 tháng 10 năm 1923 và hoàn tất tại xưởng tàu của Mitsubishi tại Nagasaki vào ngày 29 tháng 4 năm 1924.

Lịch sử hoạt động

Các hoạt động ban đầu
Ban đầu Sendai được phân công tuần tra sông Dương Tử thuộc Trung Quốc. Nó đóng một vai trò quan trọng trong trận Thượng Hải vào giai đoạn mở đầu của cuộc Chiến tranh Trung-Nhật, rồi sau đó hỗ trợ cho các cuộc đổ bộ lực lượng Nhật Bản tại phía Nam Trung Quốc.

Chinh phục Đông Nam Á
Ngày 20 tháng 11 năm 1941, Sendai trở thành soái hạm của Hải đội Khu trục 3 dưới quyền chỉ huy của Chuẩn Đô đốc Shintaro Hashimoto.

Vào lúc xảy ra trận tấn công Trân Châu Cảng, Sendai tham gia hộ tống các tàu vận tải vận chuyển Tập đoàn quân 25 Lục quân và Trung tướng Yamashita Tomoyuki xâm chiếm Malaya. Lúc 23 giờ 45 phút ngày 7 tháng 12 năm 1941, Sendai cùng các tàu khu trục Ayanami, Isonami, Shikinami và Uranami trong hải đội của nó mở cuộc bắn phá Kota Bharu, Malaya. Chúng bị bảy máy bay ném bom Lockheed Hudson của Không quân Hoàng gia Australia tấn công, đánh chìm một tàu vận tải và làm hư hại hai chiếc khác.

Ngày 9 tháng 12 năm 1941, tàu ngầm I-65 báo cáo trông thấy Lực lượng Z của Hải quân Hoàng gia Anh, bao gồm thiết giáp hạm Prince of Wales, tàu chiến-tuần dương Repulse và các tàu khu trục hộ tống. Bức điện báo cáo được Sendai bắt được, và được chuyển tiếp đến Phó Đô đốc Jisaburō Ozawa trên soái hạm Chokai của mình. Tuy nhiên, việc thu sóng vô tuyến quá kém và thông điệp phải mất thêm 90 phút để giải mã. Hơn nữa, báo cáo của I-65 không chính xác về hướng đi của Lực lượng Z. Ngày hôm sau, Lực lượng Z bị áp đảo bởi máy bay ném bom-ngư lôi thuộc Không đoàn 22 xuất phát từ Đông Dương, khi Prince of Wales và Repulse bị đánh chìm.

Ngày 19 tháng 12 năm 1941, ngoài khơi Kota Bahru, tàu ngầm O-20 thuộc Hải quân Hoàng gia Hà Lan trông thấy Sendai đang hộ tống Đoàn tàu vận tải Malaya thứ hai bao gồm 39 tàu vận tải. Lúc 11 giờ 15 phút, thủy phi cơ Kawanishi E7K2 "Alf" của Sendai đã phát hiện và ném bom O-20, đồng thời nó cũng bị các tàu khu trục Ayanami và Yugiri tấn công bằng thủy lôi. Đêm hôm đó O-20 phải nổi lên mặt nước để nạp điện các bình ắc-quy, và một ánh lửa từ ống xả của động cơ đã khiến nó bị lộ diện. O-20 bị Uranami đánh chìm.

Sendai thực hiện thêm ba chuyến đi hộ tống các đoàn tàu vận chuyển lực lượng đến Malay vào cuối tháng 12 năm 1941 và tháng 1 năm 1942. Trong chuyến đi thứ tư vào ngày 10 tháng 1 năm 1942, tàu ngầm Mỹ Seadragon phát hiện ra đoàn tàu và đã bắn hai quả ngư lôi vào chiếc tàu vận chuyển sau cùng, nhưng tất cả đều bị trượt. Trong chuyến đi thứ năm vào ngày 26 tháng 1, Sendai và đoàn tàu của nó bị Thanet và Vampire tấn công ở vị trí 150 km (80 hải lý) về phía Bắc Singapore trong trận chiến ngoài khơi Endau. Các quả ngư lôi phóng từ các tàu chiến Đồng Minh đều bị trượt, và các tàu khu trục Shirayuki và Sendai phản công bằng hỏa lực hải pháo 102 mm (4 inch). Thanet bị đánh chìm, trong khi Vampire không bị hư hại và thoát được về Singapore.

Từ tháng 2 đến tháng 3, Sendai được gaio nhiệm vụ bảo vệ cho các cuộc đổ bộ lực lượng Nhật Bản lên Sumatra, và truy quét các tuyến đường biển cùng eo biển Malacca để tiêu diệt các tàu bè Anh và Hà Lan rút lui từ Singapore. Vào cuối tháng 3, Sendai hỗ trợ cho việc đổ bộ một tiểu đoàn của Sư đoàn 18 Lục quân xuống Port Blair thuộc quần đảo Andaman. Đến cuối tháng 4, Sendai quay về Sasebo, Nagasaki để sửa chữa.

Trận Midway
Ngày 29 tháng 5 năm 1942, Sendai khởi hành cùng với lực lượng chính của Hạm đội Liên Hợp tham gia trận Midway. Lực lượng này ở cách 1.100 km (600 hải lý) phía sau Lực lượng Tấn công Tàu sân bay của Phó Đô đốc Nagumo Chuichi nên đã không đụng độ với lực lượng Mỹ. Sendai quay trở về Kure, Hiroshima ngày 14 tháng 6 năm 1942.

Chiến dịch Quần đảo Solomon
Vào ngày 15 tháng 7 năm 1942, Hải đội Khu trục 3 được tái bố trí cho Lực lượng Tây Nam nhằm hỗ trợ các hoạt động tại Miến Điện và Ấn Độ Dương, đi đến Mergui thuộc Burma vào ngày 31 tháng 7. Tuy nhiên, với việc lực lượng Đồng Minh đổ bộ lên Guadalcanal, các kế hoạch hoạt động tại Ấn Độ Dương bị hủy bỏ, và thay vào đó Sendai được gửi đến Makassar, Davao và Truk để hộ tống các đoàn tàu vận chuyển binh lính đến Rabaul, New Britain và Shortland thuộc Bougainville. Vào ngày 8 tháng 9, Sendai nả pháo xuống Tulagi, và vào ngày 12 tháng 9, nó cùng các tàu khu trục Shikinami, Fubuki và Suzukaze bắn phá sân bay Henderson tại Guadalcanal. Sendai tiếp tục có mặt trong các hoạt động tại quần đảo Solomon cho đến tháng 11 năm 1942, tham gia trong cả trận Hải chiến Guadalcanal thứ nhất nơi nó tham gia lực lượng hỗ trợ từ xa, lẫn trận thứ hai khi nó chịu đựng hải pháo 406 mm (16 inch) từ dàn pháo chính của thiết giáp hạm Washington, nhưng đã thoát được mà không bị hư hại.

Ngày 25 tháng 2 năm 1943, Sendai được bố trí về Hạm đội 8 tại Rabaul dưới quyền chỉ huy của Phó Đô đốc Gunichi Mikawa, và nó tuần tra chung quanh Rabaul cho đến hết tháng 4. Quay trở về Sasebo vào tháng 5, Sendai được sửa chữa và cải biến. Tháp pháo 140 mm (5,5 inch) số 5 được tháo dỡ, và được trang bị hai khẩu đội pháo phòng không 25 mm Kiểu 96 ba nòng cùng một bộ radar Kiểu 21. Công việc sửa chữa hoàn tất vào ngày 25 tháng 6 năm 1943 và Sendai quay trở lại Truk vào ngày 5 tháng 7. Ngày 7 tháng 7, Chuẩn Đô đốc Nam tước Matsuji Ijuin tiếp nhận quyền chỉ huy Hải đội Khu trục 3. Trong ba tháng tiếp theo sau, Sendai hoạt động ngoài khơi Rabaul bảo vệ các đoàn tàu vận tải tăng cường đến Buin và Shortland.

Vào ngày 18 tháng 7 năm 1943, ngoài khơi Kolombangara, hải đội bị các máy bay ném bom-ngư lôi Grumman TBM Avenger của Thủy quân Lục chiến đặt căn cứ tại Guadalcanal tấn công, và hai ngày sau bởi máy bay ném bom North American B-25 Mitchell nhưng không bị hư hại. Sendai cũng tránh được một cuộc ném bom khác bởi một chiếc Consolidated B-24 Liberator vào ngày 1 tháng 11 năm 1943.

Ngày hôm sau 2 tháng 11 năm 1943, trong trận chiến vịnh Nữ hoàng Augusta, hạm đội Nhật Bản dự định tăng cường cho Bougainville bị đánh chặn bởi Lực lượng Đặc nhiệm 39 Mỹ với các tàu tuần dương hạng nhẹ Cleveland, Columbia, Montpelier và Denver cùng các tàu khu trục Stanly, Charles Ausburne, Claxton, Dyson, Converse, Foote, Spence và Thatcher. Lực lượng Nhật Bản bao gồm các tàu tuần dương Myoko, Haguro, Sendai và Agano cùng các tàu khu trục Shigure, Samidare, Shiratsuyu, Naganami, Wakatsuki, Hatsukaze, Amagiri, Yūnagi, Uzuki và Fuzuki.

Shigure nhìn thấy các tàu khu trục Mỹ ở khoảng cách 6.750 m (7.500 yard) và đã ngoặt gấp về mạn trái và phóng ra tám quả ngư lôi. Sendai cũng ngoặt sang mạn trái nhưng phải lách qua Shigure, tránh một cú va chạm gần như hiển nhiên. Cả bốn chiếc tàu tuần dương đều nhắm vào Sendai bằng các khẩu pháo 152 mm (6 inch) điều khiển bằng radar, bắn trúng nó ngay loạt đạn đầu tiên và làm nó bốc cháy. Sendai chìm sáng hôm sau ở tọa độ . Thuyền trưởng Shoji và 184 thành viên thủy thủ đoàn đi theo con tàu, nhưng có 236 người khác còn sống sót được các tàu khu trục vớt lên. Đến ngày 3 tháng 11 năm 1943, Đô đốc Ijuin cùng 75 người khác sống sót từ Sendai được cứu bởi tàu ngầm Nhật RO-104.

Sendai được rút khỏi danh sách Đăng bạ Hải quân vào ngày 5 tháng 1 năm 1944.

Danh sách thuyền trưởng
 Kizo Isumi (sĩ quan trang bị trưởng): 1 tháng 12 năm 1923 - 29 tháng 4 năm 1924
 Kizo Isumi: 29 tháng 4 năm 1924 - 1 tháng 12 năm 1924
 Kiyohiro Ijichi: 1 tháng 12 năm 1924 - 2 tháng 7 năm 1925
 Shikai Nakahara: 2 tháng 7 năm 1925 - 1 tháng 11 năm 1926
 Tatsuo Sagara: 1 tháng 11 năm 1926 - 21 tháng 12 năm 1927
 Jiro Ban: 21 tháng 12 năm 1927 - 15 tháng 3 năm 1928
 Kasumi Masaki: 15 tháng 3 năm 1928 - 10 tháng 12 năm 1928
 Senzo Wada: 10 tháng 12 năm 1928 - 1 tháng 5 năm 1929
 Noboru Osamu: 1 tháng 5 năm 1929 - 30 tháng 11 năm 1929
 Taichi Miki: 30 tháng 11 năm 1929 - 1 tháng 12 năm 1930
 Kaneji Kishimoto: 1 tháng 12 năm 1930 - 14 tháng 9 năm 1931
 Terumichi Goto: 14 tháng 9 năm 1931 - 1 tháng 12 năm 1932
 Takeo Takasaki: 1 tháng 12 năm 1932 - 15 tháng 11 năm 1933
 Kozo Suzukida: 15 tháng 11 năm 1933 - 4 tháng 7 năm 1934
 Tsunemitsu Yoshida: 4 tháng 7 năm 1934 - 1 tháng 11 năm 1934
 Kazuo Nakamura: 1 tháng 11 năm 1934 - 15 tháng 11 năm 1935
 Torahiko Nakajima: 15 tháng 11 năm 1935 - 1 tháng 12 năm 1936
 Masao Yamamoto: 1 tháng 12 năm 1936 - 1 tháng 12 năm 1937
 Susumu Kimura: 1 tháng 12 năm 1937 - 15 tháng 12 năm 1938
 Shunji Izaki: 15 tháng 12 năm 1938 - 15 tháng 11 năm 1939
 Sojiro Hisamune: 15 tháng 11 năm 1939 - 15 tháng 7 năm 1940
 Toshio Shimazaki: 15 tháng 7 năm 1940 - 25 tháng 4 năm 1942
 Nobue Morishita: 25 tháng 4 năm 1942 - 20 tháng 5 năm 1943
 Kiichiro Shoji: 20 tháng 5 năm 1943 - 2 tháng 11 năm 1943 (tử trận, được truy thăng Chuẩn Đô đốc)

Tham khảo

Chú thích

Thư mục

Liên kết ngoài

 tabular record: CombinedFleet.com: Sendai history

Xem thêm
Danh sách tàu chiến trong Thế Chiến II

Lớp tàu tuần dương Sendai
Tàu tuần dương của Hải quân Đế quốc Nhật Bản
Tàu tuần dương trong Thế Chiến II
Trận Midway
Chiến dịch Guadalcanal
Xác tàu đắm trong Thế Chiến II tại Thái Bình Dương
Tàu tuần dương Thế chiến thứ hai của Nhật Bản


title: Rạch Gầm – Xoài Mút

text:
Rạch Gầm – Xoài Mút là tên gọi một đoạn sông Tiền, giới hạn bởi 2 sông nhánh nhỏ đổ vào sông Tiền là sông Rạch Gầm (phía thượng lưu) và sông Xoài Mút (phía hạ lưu). Đoạn sông này ngày nay nằm giữa địa phận thành phố Mỹ Tho và huyện Châu Thành, tỉnh Tiền Giang (trước năm 1976 là tỉnh Mỹ Tho), Việt Nam.

Tại đây, ngày 20 tháng 1 năm 1785, quân Tây Sơn do Long Nhương Tướng quân Nguyễn Huệ chỉ huy đã đánh bại 5 vạn quân thủy bộ của Xiêm La qua can thiệp giúp Nguyễn Phúc Ánh, đồng thời đốt rụi 200 tháp thuyền to, Xiêm chỉ còn sống sót được vài nghìn quân trốn chạy về nước.

Chú thích

Sông tại Tiền Giang


title: 548 Kressida

text:
548 Kressida

548 Kressida là một tiểu hành tinh ở vành đai chính. Nó được Paul Götz phát hiện ngày 14.10.1904 ở Heidelberg và được đặt theo tên Cressida, công chúa thành Troia, nhân vật trong vở kịch Troilus và Cressida của Shakespeare.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris

Tiểu hành tinh được đặt tên
548
Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1904


title: Conoderus rufifrons

text:
Conoderus rufifrons là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1878.

Chú thích

Tham khảo

Conoderus


title: Parmaphorella mawsoni

text:
Parmaphorella mawsoni là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Fissurellidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Parmaphorella


title: Chalepoxenus zabelini

text:
Chalepoxenus zabelini là một loài kiến thuộc họ Formicidae. Đây là loài đặc hữu của Turkmenistan.

Chú thích

Tham khảo

 Social Insects Specialist Group 1996. Chalepoxenus zabelini. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 31 tháng 7 năm 2007.

Chalepoxenus
Động vật cánh màng châu Á
Động vật Turkmenistan
Động vật đặc hữu Turkmenistan


title: Gary

text:
Gary  có thể đề cập đến:
Gary Cooper
Gary Neville
Gary Lineker
Gary Becker
Gary Oak (Pokémon)
Kang Gary (Korean rapper)

Xem thêm


title: Quái vật

text:
Quái vật chỉ các loài vật truyền thuyết thường xuất hiện trong truyền thuyết hoặc truyện kinh dị. Từ quái vật chỉ những thực thể là các ngoại lệ kì quái đối với các định chuẩn của một hệ sinh thái nào đó. Một người bị gọi là quái vật thường được coi là độc ác một cách bất thường. Chữ quái vật bao hàm một cái gì đó sai trái và độc ác; một thực thể quái vật thường bị phản đối về mặt đạo đức, có cấu tạo cơ thể hoặc tâm lý tạo cảm giác ghê tởm, hoặc có bản chất kì dị.

Xem thêm
 Ma cà rồng
 Người sói
 Ma quỷ
 Zombie

Tham khảo

Sinh vật giả tưởng
Văn học dân gian
Kinh dị
Sinh học phát triển
Văn hóa dân gian
Quái vật
Sinh vật huyền thoại
Giả tưởng kinh dị


title: Nassarius mutabilis

text:
Nassarius mutabilis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Nassariidae.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1758
Nassarius


title: Lasioglossum novascotiae

text:
Lasioglossum novascotiae là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Mitchell mô tả khoa học năm 1960.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1960


title: Cuphanoa

text:
Cuphanoa là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hadeninae


title: Unity

text:
Unity có thể là.

 Unity, một mô đun của hệ thống Trạm vũ trụ Quốc tế.
 Unity, một Game engine đa nền tảng phát triển bởi Unity Technologies.
 Unity, một môi trường desktop mã nguồn mở cho các bản phân phối Linux.
 Unity, một tiểu bang của Nam Sudan.


title: Chapuisia pallida

text:
Chapuisia pallida là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1897.

Chú thích

Tham khảo

Chapuisia


title: Tragöß

text:
Tragöß là một đô thị thuộc huyện Bruck an der Mur thuộc bang Steiermark, nước Áo. Đô thị  có diện tích 110,52 km², dân số thời điểm cuối năm 2005 là 1084 người. Tại đây có hồ Grüner, mùa Thu khô hẳn, mùa Xuân có tuyết

Tham khảo


title: Ospedaletto d'Alpinolo

text:
Ospedaletto d'Alpinolo là một đô thị (comune) thuộc tỉnh Avenllino trong vùng Campania của Ý. Ospedaletto d'Alpinolo có diện tích 5 km2, dân số là 1879 người (thời điểm ngày 1 tháng 5 năm 2009).

Tham khảo

Đô thị tỉnh Avellino
Thành phố và thị trấn ở Campania


title: Setodes orientalis

text:
Setodes orientalis là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
Setodes


title: Gunungiella parang

text:
Gunungiella parang là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Gunungiella


title: Kattumannarkoil

text:
Kattumannarkoil là một thị xã panchayat của quận Cuddalore thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Kattumannarkoil có dân số 22.683 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Kattumannarkoil có tỷ lệ 76% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 82%, và tỷ lệ cho phái nữ là 71%. Tại Kattumannarkoil, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu


title: Tiếng Hawaii

text:
Tiếng Hawaii () là một ngôn ngữ thuộc nhóm Polynesia của Ngữ tộc Malay-Polynesia trong Ngữ hệ Nam Đảo. Tên của ngôn ngữ này được gọi theo tên của Hawaiʻi, hòn đảo lớn nhất quần đảo Hawaii và cả Hoa Kỳ. Tiếng Hawaii cùng với tiếng Anh là ngôn ngữ chính thức của tiểu bang Hawaii. Vua Kamehameha III đã ban hành Hiến pháp đầu tiên bằng tiếng Hawaii vào năm 1839 và 1840.

Vì nhiều nguyên nhân, bao gồm việc từng bị cấm xuất hiện trong trường học, số người nói tiếng Hawaii bản địa đã giảm dần từ những năm 1830 đến những năm 1950. Tiếng Hawaii về cơ bản bị thay thế bởi tiếng Anh tại 6 trong số 7 hòn đảo có người sinh sống (trừ đảo Niʻihau). Năm 2001, số người nói tiếng Hawaii bản địa là dưới 0,1% dân số toàn bang. Các nhà ngôn ngữ học lo ngại về sự tuyệt chủng của ngôn ngữ này

Tuy thế, từ năm 1949 đến nay, ngôn ngữ này đang dần dần được chú ý và khuyến khích. Một ngôn ngữ khác được nói tại Hawaii nói chung được gọi là "Hawaii Creole English". Ngôn ngữ này được phát triển từ tiếng Anh bồi và thường được gọi là "Pidgin"(tiếng bồi). Chỉ có 12 chữ cái trong bảng chữ cái tiếng Hawaii, cộng thêm dấu ʻ(okina) cho âm tắc hầu, được coi là một phụ âm.

Tham khảo

Xem thêm
 Danh sách ngôn ngữ
 Danh sách các nước theo ngôn ngữ nói

Liên kết ngoài

 Ulukau - the Hawaiian electronic library, includes English to/from Hawaiian dictionary
 Hawaiian Vocabulary List  (from the World Loanword Database)
 Ka Haka ʻUla O Keʻelikōlani, College of Hawaiian Language
 Kulaiwi — learn Hawaiian through distance learning courses
 Was Hawaiian outlawed?
 Examples of published claims that Hawaiian was outlawed

 Hawaiian.saivus.org  — Detailed Hawaiian Language Pronunciation Guide
 Hawaiian and Indonesian with Japanese translation incl. sound file
 Traditional and Neo Hawaiian: The Emergence of a New Form of Hawaiian Language as a Result of Hawaiian Language Regeneration
 "Hale Pa'i"  Article about Hawaiian language newspapers printed at Lahainaluna on Maui. Maui No Ka 'Oi Magazine Vol.12 No.3 (May 2008).
 "Speak Hawaiian" Article about Hawaiian language resource on iPhone.'' (May 2010).
 A Hawaiian Glossary
 How to Pronounce "Hawai'i", Kelley L. Ross, Ph.D, 2008
 OLAC Resources in and about the Hawaiian language

Ngôn ngữ động-chủ-tân

Ngôn ngữ Nam Đảo bị đe dọa
Ngôn ngữ tại Hoa Kỳ
Ngôn ngữ phân tích


title: Meroglossa sulcifrons

text:
Meroglossa sulcifrons là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1853.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Meroglossa
Động vật được mô tả năm 1853


title: Valfroicourt

text:
Valfroicourt là một xã ở tỉnh Vosges, vùng Grand Est, Pháp. Xã này có diện tích 13,8 km² dân số năm 1999 là 258 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 310 m trên mực nước biển.

Người dân địa phương danh xưng tiếng Pháp là Valféricurtiens.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Valfroicourt trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Valfroicourt trên trang mạng của INSEE

Xã của Vosges


title: Mã Sơn

text:
Mã Sơn (tiếng Tráng: Maxsan, chữ Hán giản thể: 马山县, bính âm: Mǎshān Xiàn, Hán Việt: Mã Sơn huyện) là một huyện tại địa cấp thị Nam Ninh, khu tự trị dân tộc Choang, Quảng Tây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 2.345 km², dân số năm 2002 là 500.000 người.

Phân chia hành chính
Huyện này được chia thành các đơn vị hành chính gồm 7 trấn, 2 hương và 2 hương dân tộc:
 Trấn: Bạch Sơn, Bách Long Than, Lâm Vu, Chu Lộc, Vĩnh Châu, Cổ Linh, Kim Thoa.
 Hương: Kiều Lợi và Gia Phương.
 Hương dân tộc: hương dân tộc Dao Cổ Trại, hương dân tộc Dao Lý Đang.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Quảng Tây
Nam Ninh


title: 6640 Falorni

text:
6640 Falorni (1990 DL) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 2 năm 1990 bởi Osservatorio San Vittore ở Bologna.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 6640 Falorni

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1990


title: Ransoniella labiosa

text:
Ransoniella labiosa là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cypraeidae, họ ốc sứ

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Ransoniella


title: Notodontidae

text:
Notodontidae, tên tiếng Việt: Ngài thiên xã, là một họ bướm đêm có khoảng 3.500 loài đã được biết đến. Các loài trong họ này được tìm thấy ở nhiều nơi trên thế giới, nhưng chúng chủ yếu tập trung ở các vùng nhiệt đới, đặc biệt là Tân Thế giới (Miller, 1992). Họ Thaumetopoeidae (processionary moths) đôi khi cũng được xếp vào họ này ở dạng phân họ.

Các loài thuộc họ này có khuynh hướng cơ thể nặng và cánh dài, cánh xếp ngang sau lưng khi nghỉ. Chúng hiếm khi thể hiện các màu sáng, thường có màu xám hoặc nâu, ngoại trừ các loài thuộc phân họ Dioptinae (Grimaldi và Engel, 2005). Các đặc điểm này mang ý nghĩa rằng chúng khá giống họ Noctuidae mặc dù các họ này không có mối quan hệ gần gũi. Con trưởng thành không ăn. Một số loài có một chùm râu trên mép sau của cánh trước, chúng dũi thẳng khi nghỉ. Tên gọi phổ biến của một số loài cũng xuất phát từ bộ râu của chúng như Puss Moth và nhóm phổ biến là kittens (Furcula spp.), do vậy việc đặt tên giống với các loài bướm nhỏ Puss Moth.

Hệ thống phân loại
Các loài nổi tiếng là:
 Phalera bucephala
 Cerura vinula
 Stauropus fagi
 Furcula bifida
 Ptilodon capucina
 Nadata gibbosa

Một phần trong các phân họ được liệt kê ở trên, có một số chi thuộc họ này không rõ mối quan hệ. Chúng gồm:

 Afilia
 Antheua
 Antimima
 Antithemerastis
 Astylis
 Cardiga
 Cascera
 Commonia
 Datana - Phaleridae?
 Destolmia
 Didugua
 Ecnomodes
 Elymiotis
 Euhyparpax
 Farigia
 Gallaba
 Gargettiana
 Hippia
 Hobartina
 Hylaeora

 Hyparpax
 Lasioceros
 Lirimiris
 Litodonta
 Lochmaeus
 Macrurocampa
 Medanella
 Misogada
 Nadata - Notodontidae?
 Neola
 Notela
 Notodontella
 Oligocentria
 Omichlis
 Ortholomia
 Paracerura
 Paradestolmia
 Pentobesa
 Pheraspis
 Pheressaces

 Polychoa
 Praeschausia
 Psalidostetha
 Pseudhapigia
 Pseudoteleclita
 Resomera
 Resto
 Rodneya
 Sagamora
 Schizura
 Scrancia
 Scythrophanes
 Skewesia
 Sorama
 Sphetta
 Symmerista
 Theroa
 Tifama
 Timoraca
 Ursia

Tham khảo

 Attygalle, AB, S. Smedley, J. Meinwald và T. Eisner. 1993. Defensive secretion of 2 notodontid caterpillars. J. Chem Ecol 19(10):2089-2104.
Blum, M.S. 1981. Chemical Defenses of Arthropods. Academic Press, New York.
Chinery, Michael. 1991. Collins Guide to the Insects of Britain và Western Europe 1986 (Reprinted 1991)
Fullard, James, Jeff W. Dawson, L. Daniel Otero, Annemarie Surlykke. 1997. Bat-deafness in day-flying moths (Lepidoptera, Notodontidae, Dioptinae). Journal of Comparative Physiology A: Neuroethology, Sensory, Neural, và Behavioral Physiology 181(5): 477-483
Grimaldi, D, và MS Engel, 2005. Evolution of the Insects. Cambridge University Press.
 Miller, James. 1992. Host-plant association among prominent moths. BioScience 42 (1): 50-56.
 Scoble, MJ. 1995. The Lepidoptera: Form, Function và Diversity. Second ed. Oxford University Press.
Skinner, Bernard. 1984. Colour Identification Guide to Moths of the British Isles
Weller, SJ. 1992. Survey of Adult Morphology in Nystaleinae và Related Neotropical Subfamilies (Noctuoidea: Notodontidae). Journal of Research on the Lepidoptera 31(3-4):233-277.

Liên kết ngoài
azalea caterpillar, Datana major on the UF / IFAS Featured Creatures Web site


title: Agaronia lutaria

text:
Agaronia lutaria là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Olividae, ốc ôliu.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Agaronia


title: 9567 Surgut

text:
9567 Surgut (1987 US4) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 22 tháng 10 năm 1987 bởi L. V. Zhuravleva ở Đài vật lý thiên văn Crimean.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 9567 Surgut

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1987


title: Seigy

text:
Seigy là một xã thuộc tỉnh Loir-et-Cher trong vùng Centre-Val de Loire miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Loir-et-Cher

Tham khảo

Xã của Loir-et-Cher


title: Brunellia almaguerensis

text:
Brunellia almaguerensis là một loài thực vật thuộc họ Brunelliaceae. Đây là loài đặc hữu của Colombia.

Tham khảo

 Calderon, E. 1998. Brunellia almaguerensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Colombia
A


title: Amblycerus atrogaster

text:
Amblycerus atrogaster là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Ribeiro-Costa miêu tả khoa học năm 1997.

Chú thích

Tham khảo

Amblycerus


title: Kim chi

text:
Kim chi (Hangul: 김치) là một món ăn chính trong ẩm thực tại bán đảo Triều Tiên, là một món ăn truyền thống gồm các loại rau muối và lên men, chẳng hạn như cải thảo, cải bắp và củ cải, được chế biến với nhiều lựa chọn gia vị khác nhau bao gồm gochugaru (ớt bột), hành lá, tỏi, gừng và jeotgal (hải sản muối), v.v. Kimchi cũng được sử dụng trong nhiều loại canh.

Có hàng trăm loại kim chi được làm từ các loại rau khác nhau làm nguyên liệu chính. Theo truyền thống, kim chi được lưu trữ dưới mặt đất đựng trong đồ đất nung lớn để ngăn kim chi khỏi bị đóng băng trong những tháng mùa đông.  Đó là cách chính để lưu trữ rau trong suốt các mùa. Vào mùa hè, việc bảo quản trong lòng đất giữ cho kim chi đủ mát để làm chậm quá trình lên men. Trong thời hiện đại, tủ lạnh đựng kim chi thường được sử dụng để lưu trữ kim chi.

Từ nguyên

Thuật ngữ ji (), có nguồn gốc từ tiếng Triều Tiên cổ dihi (), đã được sử dụng để chỉ kim chi từ thời cổ đại. Sự thay đổi âm thanh có thể được mô tả đại khái là:
 dihi () > di () > ji ()

Dạng tiếng Hàn thời Trung Đại  dihi được tìm thấy trong một số cuốn sách từ Joseon (1392–1897).

Trong tiếng Hàn hiện đại, từ này vẫn là hậu tố -ji trong ngôn ngữ tiêu chuẩn (như trong jjanji, seokbak-ji), và như hậu tố  -ji  cũng như danh từ  ji  trong tiếng địa phương Gyeongsang và Jeolla. Hình thức không hoá thành khẩu cái âm  di  được bảo tồn theo phương ngữ Pyongan.

Thành phần

Thành phần nguyên liệu để chế biến kim chi gồm: cải thảo (배추 baechu), củ cải (무 mu), tỏi (마늘 maneul), ớt (빨간고추 bbalgangochu), hành (파 pa), mực (오징어 ojingeo), tôm (새우 saeu), sò (굴 gul) hoặc hải sản khác, gừng (생강 saenggang), muối ăn (소금 sogeum), và đường (설탕 seoltang). Có nhiều món kim chi có thành phần khác, trong đó kim chi kkakdugi (깍두기) làm bằng củ cải và không dùng cải thảo, kimchi yeoju (여주) làm từ khổ qua, kimchi minali (미나리) làm từ rau cần, kim chi kollabi (콜라비) làm từ su hào và kim chi oisobaegi (오이소배기) làm từ dưa chuột. Kim chi kkaenip (깻잎) làm bằng lá perilla - tía tô xanh Nhật Bản muối trong xì dầu, ớt, tỏi, hành và các gia vị khác. Bảo tàng về kim chi ở Seoul đã ghi nhận có 187 loại kim chi từ xưa đến nay.

Nếu không có cải thảo hoặc cảm thấy loại cải thảo Triều Tiên có mùi quá hăng, người ta có thể làm kim chi từ cải bắp (양배추 yangbaechu) thường, nhưng ít khi. Mùi vị của kim chi làm theo kiểu này có xu hướng nhẹ hơn và ít cay. Để tạo vị chua và lên men nhanh thay đường, ta có thể dùng táo (사과sagwa) thay thế, đem xay nhuyễn cùng tỏi và gừng với máy xay sinh tố.

Lượng men lactobacilli cao có mặt trong quá trình lên men kim chi, điều này dẫn đến lượng axit lactic trong sản phẩm cuối cùng còn cao hơn cả trong sữa chua.

Vị cay
Vị cay của kim chi đến từ ớt tươi hoặc bột ớt được rắc vào kim chi.

Kim chi nguyên bản không có vị cay. Kim chi vị cay chỉ bắt đầu xuất hiện từ thế kỷ 17, khi ớt được du nhập vào Triều Tiên qua các thuyền buôn châu Âu (ớt là loại gia vị xuất xứ từ châu Mỹ, trước thế kỷ 16 thì châu Á và châu Âu không có loại quả này). Đến cuối thế kỷ 19 thì kim chi vị cay mới trở nên phổ biến. Ngày nay, đa số kim chi có vị cay, nên nhiều người hiểu nhầm là kim chi truyền thống cũng có vị cay.

Sức khỏe và dinh dưỡng

Tạp chí Health Magazine của Mỹ đã từng gọi kim chi là một trong "năm thực phẩm có lợi cho sức khỏe nhất" của thế giới, với khẳng định rằng món ăn này giàu vitamin, giúp tiêu hóa tốt, và thậm chí còn có thể có tác dụng phòng bệnh ung thư. Trong khi đó, các nhà khoa học khác lại cho rằng các loại rau bảo quản không chứa vitamin, và do nó chứa lượng Nitrit cao, nếu ăn quá nhiều có thể gây ung thư. Các tính chất của kim chi liên quan đến sức khỏe xuất phát từ nhiều nhân tố. Kim chi thường được làm từ cải thảo, hành, tỏi, những loại rau này đều có lợi cho sức khỏe. Cũng như sữa chua, kim chi còn có các men vi khuẩn sống có ích. Sau cùng, kim chi chứa nhiều ớt, loại quả này cũng đã được cho là có lợi cho sức khỏe nếu ăn với mức độ hợp lý.

Ở Đông Á, đôi khi người ta cho rằng số ca bệnh SARS ở Hàn Quốc không cao là do thói quen ăn nhiều kim chi, tuy rằng chưa ai xác nhận được mối liên hệ rõ ràng giữa việc ăn kim chi và sức đề kháng đối với SARS. Có một số bằng chứng cho thấy rằng kim chi có thể được dùng để chữa bệnh cúm cho gia cầm. Các nhà khoa học tại Đại học Quốc gia Seoul nói rằng họ đã cho 13 con gà bị cúm ăn chất chiết từ kim chi - và một tuần sau, 11 con bắt đầu khỏi bệnh. Hiện không có bằng chứng nào về hiệu quả phòng bệnh SARS của kim chi trên người.

Người ta tranh cãi về các tính chất có lợi cho sức khỏe mà kim chi có thể có, và món ăn này còn bị liên quan tới một số ảnh hưởng xấu đối với sức khỏe. Trong một nghiên cứu vào tháng 6 năm 2005, kim chi được liên kết với nguy cơ ung thư dạ dày, các nhà nghiên cứu Hàn Quốc đã phát hiện rằng những người ăn nhiều kim chi có nguy cơ ung thư cao hơn 50% so với những người khác, họ cho rằng lượng kim chi tiêu thụ cao có thể được xem là nguyên nhân chịu trách nhiệm cho tỷ lệ ung thư dạ dày tại Hàn Quốc và Nhật Bản cao gấp đôi ở Hoa Kỳ. Tuy nhiên, bột talc, một gia vị dùng trong món cơm tại hai nước này cũng được có thể coi là một nguyên nhân. Một số nghiên cứu đã liên hệ việc ăn kim chi với nguy cơ thấp cho ung thư dạ dày, nhưng các nghiên cứu khác lại liên hệ việc ăn một số loại kim chi (chứa củ cải) với nguy cơ ung thư cao. Chính độ muối cao trong kim chi và nước mắm dùng làm gia vị cũng có thể là vấn đề, vì ăn nhiều muối có thể làm trầm trọng hơn các tình trạng bệnh lý chẳng hạn như cao huyết áp.

Vấn đề về ký sinh trùng
Hàn Quốc nhập khẩu nhiều kim chi hơn là xuất khẩu, trong đó kim chi được nhập chủ yếu từ Trung Quốc. Năm 2005, người ta phát hiện ra rằng một tỷ lệ đáng kể kim chi Trung Quốc bị nhiễm trứng ký sinh trùng. Điều này dẫn tới việc Hàn Quốc cấm nhập khẩu kim chi Trung Quốc. Tuy nhiên, vài ngày sau, người ta thấy rõ rằng một số loại kim chi Hàn Quốc cũng bị nhiễm trứng ký sinh trùng.

Lợi ích khi ăn kim chi

Kim chi không chỉ là món ăn trông hấp dẫn và ngon miệng, mà nó ít calo, giàu chất sơ và gồm những lợi ích sau:

 Ngăn ngừa lão hóa
 Giúp giảm cân
 Xây dựng trái tim khỏe mạnh
 Cải thiện hệ tiêu hóa và đường ruột
 Tăng cường hệ miễn dịch
 Duy trì đôi mắt khỏe mạnh
 Giảm nguy cơ ung th

Các bước làm kim chi Hàn Quốc

Bước 1: Sơ chế cải thảo
Cải thảo bổ đôi, rửa sạch với nước, dùng 300g muối hạt rắc vào từng bẹ cải thảo sau đó mang ra phơi và thỉnh thoảng lật lên lật xuống cho muối ngấm đều quy trình này làm trong tầm 4-5 tiếng.

Khi cải héo đủ thì đem rửa sạch với nước lạnh và để khô ráo. Đừng vắt sẽ làm cải bị nát (cả đống cải của tôi đến cuối cùng còn lại một rúm bị vì nó héo lại nhưng như vậy sẽ rất ngon )

Bước 2: Làm phần sốt
Trong quá trình chờ cải khô ráo ta làm phần sốt: lấy gừng, hành tây, Lê, tỏi xay nhuyễn để có hỗn hợp sệt nhà vàng.

Sau đó quấy hỗn hợp nước và bột nếp đều tay trên bếp khi sôi ta thả đường quậy tan và để bớt nóng. Đừng để nguội hẳn vì nguội hẳn bột ớt lên màu sẽ không tươi đẹp. Khi hỗn hợp bột nếp bớt nóng ta cho ớt quấy đều trong 20 phút, tiếp theo đổ hết các nguyên liệu còn lại vào trộn đều ta sẽ có tỏi sốt kim chi thơm ngon chuẩn vị.

Bước 3: Trộn kim chi
Kim chi trộn với sốt sao cho tất cả các bẹ đều được ngấm đầy, thấm ngập ngụa trong nước sốt thì kim chi mới đậm đà ngon được. Sau đó xếp vào hũ để lên men 2 hôm và cất trong tủ lạnh ăn dần.

Thông tin khác
 Tại Hàn Quốc món kim chi nổi tiếng và được nhiều người ưa chuộng đến mức, trong tiếng Việt, Hàn Quốc còn được gọi bằng biệt danh là "xứ sở kim chi".
 Trong 10 tháng đầu năm 2006, lượng kim chi made in Korea bán ra trên toàn thế giới chỉ đạt 58,4 triệu đô la Mỹ, trong khi người Hàn Quốc lại tốn 73 triệu đô la Mỹ để nhập khẩu món ăn này từ Trung Quốc.
 Năm 2013, văn hóa muối Kimchi của Hàn Quốc cũng được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.
 Năm 2021, nhà chức trách Hàn Quốc quyết định dùng "xinqi" làm tên tiếng Trung của kim chi thay cho "paocai" như đề xuất trước đó sau khi Bắc Kinh nhận được chứng nhận từ Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO) cho "paocai", vốn là món rau ngâm xuất xứ từ Tứ Xuyên, vào tháng 12 năm 2020.

Chú thích

Tham khảo
 Lee, Iksop. (2000). The Korean Language. (transl. Robert Ramsey) Albany, NJ: State University of New York Press. ISBN 0-7914-4831-2

Liên kết ngoài

Tiếng Việt:
 Kim Chi - hương vị độc quyền của Hàn Quốc
 Kim chi:món ăn nổi tiếng xứ Hàn tại Diễn đàn ẩmthực.com. Một số hướng dẫn làm kim chi.
 Ẩm thực - Đến Hàn Quốc ăn Kim chi
 Hướng dẫn làm Kim chi , chuyên viên gia chánh Cẩm Tuyết.
 Cách làm Kim chi bởi CandyCanCook
 Cách làm kim chi bắp cải cực dễ

Tiếng Anh:
 Korean traditional kimchi
 Korea National Tourism Organization's Kimchi page
 Kimchi Field Museum, Seoul
 Korea Food Research Institute
 Kimchi recipe with photos
 ZenKimchi's History of Kimchi

Ẩm thực Triều Tiên
Dưa muối
Thực phẩm lên men
Kimchi
Phát minh của Triều Tiên
Món ăn quốc gia


title: Gibbula umbilicalis

text:
Gibbula umbilicalis, common name the flat top shell, là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Trochidae, họ ốc đụn.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Gibbula
Động vật được mô tả năm 1778


title: 1041 Asta

text:
1041 Asta là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Karl Wilhelm Reinmuth ngày 22 tháng 3 năm 1925. Tên ban đầu của nó là 1925 FA.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Karl Wilhelm Reinmuth
Thiên thể phát hiện năm 1925
Tiểu hành tinh kiểu C


title: Rouillé

text:
Rouillé là một xã, tọa lạc ở tỉnh Vienne trong vùng Nouvelle-Aquitaine, Pháp. Xã này có diện tích 52,04 km², dân số năm 2006 là 2374 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 151 m trên mực nước biển.

Biến động dân số

Liên kết ngoài
 Rouillé trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Tham khảo

Rouille


title: Conoderus eveillardi

text:
Conoderus eveillardi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được LeGuillou miêu tả khoa học năm 1844.

Chú thích

Tham khảo

Conoderus


title: Sainte-Foy-de-Longas

text:
Sainte-Foy-de-Longas là một xã, nằm ở tỉnh Dordogne vùng Aquitaine của Pháp. Xã này có diện tích 16,18 kilômét vuông, dân số năm 2004 là 238 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 134 m trên mực nước biển.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Sainte-Foy-de-Longas trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Sainte-Foy-de-Longas trên trang mạng của Insee
 Sainte-Foy-de-Longas trên trang mạng của Quid
 Vị trí của Sainte-Foy-de-Longas trên bản đồ nước Pháp và các xã giáp ranh
 Plan de Sainte-Foy-de-Longas sur Mapquest

Sainte-Foy-de-Longas


title: Plateumaris kinugasana

text:
Plateumaris kinugasana là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Hayashi miêu tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

Plateumaris


title: Libnotes klossi

text:
Libnotes klossi là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tham khảo

Libnotes
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Melanotus brunnicornis

text:
Melanotus brunnicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1892.

Chú thích

Tham khảo

Melanotus


title: 7684 Marioferrero

text:
7684 Marioferrero (1997 EY) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 3 tháng 3 năm 1997 bởi P. G. Comba ở Prescott.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 7684 Marioferrero

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1997


title: Chiến tranh

text:
Chiến tranh (Tiếng Anh: war) là một mức độ xung đột vũ trang giữa các quốc gia, chính phủ, xã hội hoặc các nhóm bán quân sự như lính đánh thuê, quân nổi dậy và dân quân do sự mâu thuẫn về ý thức hệ, sắc tộc và tôn giáo nhằm tranh giành lợi ích về kinh tế và chính trị. Nó thường được đặc trưng bởi bạo lực cực đoan, xâm lược, phá hủy và tử vong, sử dụng lực lượng quân sự thường xuyên hoặc không thường xuyên. Chiến tranh đề cập đến các hoạt động và đặc điểm chung của các loại chiến tranh, hoặc của các cuộc chiến nói chung. Chiến tranh toàn diện là chiến tranh không bị giới hạn trong các mục tiêu quân sự hợp pháp, và có thể dẫn đến những đau khổ và thương vong dân sự không chiến đấu khác.

Các nghiên cứu học thuật về chiến tranh đôi khi được gọi polemology trong tiếng Anh ( ), từ tiếng Hy Lạp polemos, có nghĩa là "chiến tranh", và -logy, ý nghĩa "việc nghiên cứu".

Trong khi một số học giả coi chiến tranh là một khía cạnh phổ quát và tổ tiên của bản chất con người, những người khác cho rằng đó là kết quả của hoàn cảnh văn hóa xã hội, kinh tế hoặc sinh thái cụ thể.

Nguyên nhân
Nguyên nhân của chiến tranh thường do mâu thuẫn giữa các giai cấp, dân tộc, tôn giáo phát triển đến mức gay gắt nhất hoặc do mâu thuẫn trong nội bộ một dân tộc, tôn giáo.

Nói tóm lại, chiến tranh là sự xung đột do từ mâu thuẫn ý thức giữa các tư tưởng khác nhau. Nguyên nhân của những mâu thuẫn này xuất phát từ tham vọng riêng của từng thực thể con người. Khi những tham vọng này đối chọi nhau đến mức độ căng thẳng cao độ thì chiến tranh xảy ra. Chỉ khi nào tồn tại 2 bên đối nghịch nhau thì chiến tranh mới bùng nổ. Những hình thức chiến tranh đi từ hình thức thô thiển như chiến tranh vũ trang đến thể loại chiến tranh vi tế như sử dụng văn hóa để công kích.

Tính chất đặc trưng của các ý thức hệ là tìm cách đồng hóa các ý thức hệ còn lại để còn lại một thể duy nhất. Chiến tranh có thể xem như quá trình đồng hóa các hệ ý tưởng của các bên đối lập nhau. Chiến tranh leo thang là do sự đồng hóa này chưa dừng lại.

Hậu quả của chiến tranh không chỉ có sự hoang tàn mà còn có cả sự tiến bộ. Chiến tranh là thành phần không thể thiếu trong quá trình tiến hóa của tất cả các sinh vật, đoàn thể, tổ chức hầu đạt được mục tiêu sống còn và phát triển.

Theo các học thuyết lịch sử
Những người theo thuyết lịch sử chú ý đến khía cạnh bất khả kháng của chiến tranh, họ cho rằng nó ngẫu nhiên như là một tai nạn giao thông. Có thể có các điều kiện, tình huống giống như là sắp xảy ra chiến tranh nhưng người ta không thể tiên đoán được thời gian và địa điểm xảy ra chiến tranh. Các nhà xã hội học phê phán cách tiếp cận này, họ cho rằng sự bắt đầu của các cuộc chiến tranh là do một số nhà lãnh đạo đưa ra, đó không phải là tai nạn thuần túy. Vẫn còn có những bất đồng nhưng thực sự rất khó khăn trong việc xây dựng một hệ thống tiên đoán về chiến tranh.

Theo các học thuyết tâm lý chiến tranh
Theo thuyết này, chiến tranh xuất phát từ tâm lý của con người, cho rằng đó là "bản năng xâm lược" của con người, là "hành vi" của con người. Các đại diện của thuyết này như E.F.M. Durban và John Bowlby cho rằng loài người đặc biệt là đàn ông sinh ra đã có thói quen xung đột. Thông thường những loại xung đột này bị kìm nén bởi xã hội, nó cần một cơ hội để giải thoát các xung đột bằng chiến tranh.

Theo các học thuyết về nhân khẩu
Học thuyết nhân khẩu có 2 nhóm: những người theo thuyết Malthus và những người theo thuyết bùng nổ dân số trẻ.

Học giả người Anh Thomas Robert Malthus (1766–1834) cho rằng dân số luôn tăng dù chúng bị hạn chế bởi chiến tranh, bệnh tật và đói kém. Đây là lý thuyết được tính toán với xã hội trước đây khi mà nền sản xuất chưa phát triển và tỷ lệ tăng dân số không điều khiển được. Theo thuyết Malthus thì sự mất cân bằng giữa việc tăng dân số và tăng thức ăn là nguồn gốc của xung đột. Nghĩa là trong khi dân số tăng theo cấp số nhân thì nguồn tài nguyên, của cải lại tăng theo cấp số cộng tạo ra sự mất cân đối dẫn đến chiến tranh. Lý thuyết bùng nổ dân số trẻ lại quan niệm do sự mất cân đối giữa những lực lượng trẻ được đào tạo, đến tuổi trưởng thành, cần có việc làm và số lượng những vị trí có thể cho họ trong xã hội là nguyên nhân cơ bản dẫn đến sự nổi loạn trong xã hội (bao gồm cả chiến tranh). Theo các học thuyết này "con người cần thức ăn, cần vị trí nên họ bắn nhau".

Theo học thuyết của Chủ nghĩa Marx

Khái niệm
Chiến tranh là hiện tượng chính trị – xã hội mang tính lịch sử, là hoạt động đấu tranh giữa các giai cấp, các nhà nước, các lực lượng chính trị có địa vị, lợi ích đối lập nhau trong một nước hoặc giữa các nước nhằm đạt được mục đích chính trị nhất định.

Đặc điểm
 Là hiện tượng chính trị xã hội mang tính lịch sử.
 Là hoạt động đấu tranh vũ trang (bạo lực vũ trang) có tổ chức.
 Nhằm đạt được một mục đích chính trị nhất định.

Nguồn gốc
Chiến tranh có nguồn gốc từ chế độ chiếm hữu tư nhân về tư liệu sản xuất và đối kháng giai cấp không thể điều hòa. Trong đó, chế độ chiếm hữu tư nhân là nguồn gốc kinh tế – nguồn gốc sâu xa; đối kháng giai cấp là nguồn gốc xã hội – nguồn gốc trực tiếp của chiến tranh.

Nguyên nhân
 Nguyên nhân chung: Là sự tác động giữa phương thức sản xuất bóc lột và những hiện tượng chính trị – xã hội do phương thức sản xuất đó sinh ra dưới hình thức bạo lực vũ trang của giai cấp này đối với giai cấp khác.
 Nguyên nhân đặc thù: Là sự tác động của những chính sách hiếu chiến, phản động của giai cấp thống trị, những kẻ cầm đầu nhà nước, tổ chức hoặc nhóm cực đoan.
 Nguyên nhân đơn nhất: Là sự tác động có tính đột biến, tức thì từ những nhân tố cá biệt như cá tính bất thường của cá nhân cầm đầu tổ chức hoặc diễn biến không chuẩn xác của các thông tin, của phương tiện tiến hành chiến tranh,...trong những tình huống nhất định.

Trong các nguyên nhân trên, nguyên nhân chung là cơ bản, xuyên suốt của mọi cuộc chiến tranh trong lịch sử loài người.

Bản chất của chiến tranh
Bản chất của chiến tranh thể hiện trên hai mặt cơ bản luôn có sự thống nhất với nhau: Mặt chính trị và mặt bạo lực vũ trang. Chính trị là mục đích, bạo lực vũ trang là phương thức, biện pháp để thực hiện mục đích chính trị. Mặt chính trị và mặt phương thức bạo lực vũ trang không tách rời nhau.

Mối quan hệ giữa chiến tranh và chính trị
Giữa chiến tranh và chính trị có mối quan hệ khắng khít, biện chứng với nhau. Trong đó, chính trị quyết định chiến tranh và chiến tranh tác động to lớn trở lại đối với chính trị. Thực chất, đây là mối quan hệ giữa hai hiện tượng xã hội, mỗi hiện tượng bao gồm lực lượng vật chất và tinh thần, giữa tư tưởng và tổ chức. Đây là mối quan hệ đa chiều.

Giữa chiến tranh và chính trị có quan hệ chặt chẽ với nhau:

+ Chính trị chỉ đạo, chi phối, quyết định toàn bộ tiến trình và kết cục chiến tranh, quy định mục tiêu và điều chỉnh mục tiêu, hình thức tiến hành đấu tranh vũ trang; sử dụng kết quả sau chiến tranh để đề ra những nhiệm vụ,mục tiêu mới cho giai cấp, xã hội trên cơ sở những thắng lợi hay thất bại của chiến tranh.

+ Ngược lại chiến tranh là một bộ phận, một phương tiện của chính trị, là kết quả phản ánh những cố gắng cao nhất của chính trị.

Trong thời đại ngày nay mặc dù chiến tranh có những thay đổi về phương thức tác chiến, vũ khí, trang bị, song bản chất chiến tranh vẫn không có gì thay đổi, chiến tranh vẫn là sự tiếp tục chính trị của nhà nước và giai cấp nhất định.

Đường lối chính trị của đế quốc và các thế lực thù địch vẫn luôn chứa đựng nguy cơ chiến tranh.

Phân loại

 Chiến tranh bất đối xứng là một cuộc xung đột giữa những kẻ hiếu chiến ở các cấp độ khác nhau về năng lực hoặc quy mô quân sự.
 Chiến tranh sinh học, hay chiến tranh vi trùng, là việc sử dụng các chất độc sinh học được vũ khí hóa hoặc các tác nhân truyền nhiễm như vi khuẩn, virus và nấm.
 Chiến tranh hóa học liên quan đến việc sử dụng hóa chất vũ khí trong chiến đấu. Khí độc làm vũ khí hóa học chủ yếu được sử dụng trong Thế chiến I, và dẫn đến hơn một triệu thương vong ước tính, bao gồm hơn 100.000 dân thường. [4]
 Chiến tranh lạnh là một cuộc cạnh tranh quốc tế khốc liệt mà không có xung đột quân sự trực tiếp, nhưng với một mối đe dọa kéo dài, bao gồm mức độ chuẩn bị, chi tiêu và phát triển quân sự cao, và có thể liên quan đến xung đột tích cực bằng các biện pháp gián tiếp, như chiến tranh kinh tế, chiến tranh chính trị, bí mật hoạt động, gián điệp, chiến tranh mạng hoặc chiến tranh ủy nhiệm.
 Chiến tranh thông thường được tuyên chiến giữa các quốc gia trong đó vũ khí hạt nhân, sinh học hoặc hóa học không được sử dụng hoặc không được triển khai hạn chế.
 Chiến tranh mạng liên quan đến các hành động của một tổ chức quốc gia hoặc quốc tế để tấn công và cố gắng làm hỏng hệ thống thông tin của quốc gia khác.
 Nổi dậy là một cuộc nổi loạn chống lại chính quyền, khi những người tham gia cuộc nổi loạn không được công nhận là người hiếu chiến (chiến binh hợp pháp). Một cuộc nổi dậy có thể được chiến đấu thông qua chiến tranh chống nổi dậy, và cũng có thể bị phản đối bởi các biện pháp bảo vệ dân chúng, và bằng các hành động chính trị và kinh tế thuộc nhiều loại nhằm phá hoại các yêu sách của quân nổi dậy chống lại chế độ đương nhiệm.
 Chiến tranh thông tin là ứng dụng của lực phá hoại trên quy mô lớn đối với các tài sản và hệ thống thông tin, chống lại các máy tính và mạng hỗ trợ bốn cơ sở hạ tầng quan trọng (lưới điện, thông tin liên lạc, tài chính và giao thông). [5]
 Chiến tranh hạt nhân là chiến tranh trong đó vũ khí hạt nhân là phương thức chính, hoặc là phương thức chính để đạt được sự đầu hàng.
 Chiến tranh toàn diện là chiến tranh bằng mọi cách có thể, bất chấp luật chiến tranh, không đặt giới hạn cho các mục tiêu quân sự hợp pháp, sử dụng vũ khí và chiến thuật dẫn đến thương vong dân sự đáng kể hoặc yêu cầu một nỗ lực chiến tranh đòi hỏi sự hy sinh đáng kể của dân chúng thân thiện.
 Chiến tranh độc đáo, trái ngược với chiến tranh thông thường, là một nỗ lực để đạt được chiến thắng quân sự thông qua sự thông qua gây sức ép, thủ tiêu lãnh đạo hoặc hỗ trợ bí mật cho một bên của một cuộc xung đột hiện có.

Lịch sử

Các sự kiện quân sự cấu thành lịch sử một cuộc chiến tranh

Chiến cuộc
Chiến cuộc là hình thức tác chiến chiến lược bao gồm một số chiến dịch, chiến dịch chiến lược và các hình thức tác chiến khác diễn ra trong không gian rộng (một hoặc một số chiến trường trên bộ và có thể cả trên biển), trong một thời gian tương đối dài (mấy tháng, mấy mùa) nhằm đạt những mục đích quân sự – chính trị của chiến tranh. Chiến cuộc thường được gọi tên theo chiến trường (VD: Chiến cuộc Bắc Phi), theo thời gian – năm hay mùa diễn ra chiến cuộc (chẳng hạn Chiến cuộc Đông Xuân 1953–1954). Chiến cuộc là đối tượng nghiên cứu của chiến lược quân sự.

Chiến dịch
Chiến dịch là toàn bộ nói chung các trận chiến đấu diễn ra trên một chiến trường và trong một thời gian, tiến hành theo kế hoạch và ý định thống nhất, nhằm thực hiện mục đích chiến lược nhất định. Ví dụ: Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Chiến dịch cũng là toàn bộ nói chung những việc làm tập trung và khẩn trương, tiến hành trong một thời gian nhất định, nhằm thực hiện một mục đích nhất định. Ví dụ:
 Phát động chiến dịch phòng bệnh mùa hè
 Mở chiến dịch truy quét tội phạm trên toàn quốc

Trận đánh
Trận đánh là một cuộc đánh của cả hai phe địch và phe ta trong những khoảng thời gian lâu dài, nhiều người chết chóc.

Vũ khí và phương tiện trong lịch sử chiến tranh
Thời xưa
Các vũ khí sử dụng trong chiến tranh thời xưa có:
 Vũ khí lạnh như: Cung tên, kiếm, máy bắn đá,...
 Phương tiện: Người, ngựa, tàu,...

Thời hiện đại
 Vũ khí: Súng, lựu đạn, bom, chất độc, bom nguyên tử,...
 Phương tiện: Người, xe tăng, máy bay, trực thăng, tàu,...

Vũ khí cá nhân
Vũ khí là những phương tiện được con người sử dụng phục vụ cho chiến tranh, dùng để gây sát thương hay để tự vệ. Vũ khí cá nhân thường được binh sĩ mang bên người, thay đổi và cải tiến qua các thời kỳ. Từ thời tiền sử đến nay, vũ khí chiến tranh cá nhân đã được thay đổi và cải tiến rất nhiều. Đến nay, vũ khí cá nhân đã đạt đến tiến bộ và có hiệu quả cao và đang được cải tiến hiện đại hơn trong tương lai

Vũ khí hỏa lực
Các loại vũ khí có hỏa lực mạnh, như pháo, thuốc nổ,...

Phương tiện cơ giới
Các loại phương tiện như xe thiết giáp, xe tăng,...

Phương tiện bay
Xưa khinh khí cầu được dùng để do thám trận địa. Nay máy bay đã thay thế khí cầu, dùng để oanh tạc, do thám và là phương tiện quan trọng trong mỗi cuộc chiến tranh hiện đại.

Phương tiện hàng hải và đường thủy
Các loại phương tiện trên biển như thiết giáp hạm, tuần dương hạm, khu trục hạm và đặc biệt là tàu ngầm. Việc sử dụng các phương tiện trên biển đã có từ rất lâu trong lịch sử chiến tranh.

Phương tiện vũ trụ

Các loại phương tiện hoạt động trong không gian vũ trụ như: vệ tinh do thám, vệ tinh mang vũ khí, trạm không gian, tàu chiến không gian, hành tinh hạm, việc sử dụng các phương tiện trong vũ trụ vẫn còn ở giai đoan sơ khai.

Trong tổng thể quan hệ xã hội

Chiến tranh và chính trị

Đỉnh cao là Chiến tranh Lạnh giữa Liên Xô và Mỹ ở cuối thế kỷ XX.

Ảnh hưởng của ngoại giao đối với chiến tranh

Chiến tranh có thể gây nên sự thù địch hoặc hòa giải giữa các nước.

Chiến tranh và kinh tế

Nhiều cường quốc như Mỹ, Nga,.... dựa vào chiến tranh để làm giàu bằng việc buôn vũ khí. Nhưng hầu hết các cuộc chiến tranh đều gây tổn thất nặng nề về nền kinh tế các nước tham chiến.

Chiến tranh và văn hóa

Chiến tranh là niềm cảm hứng cho nhiều tác phẩm nghệ thuật, thi ca và tiểu thuyết nổi tiếng trên thế giới như: Giã từ vũ khí, Chuông nguyện hồn ai, sử thi Iliad và Odyssey, Tam quốc diễn nghĩa,...Chiến tranh cũng đi vào nhiều truyền thuyết dân gian không kém phần vĩ đại và thu hút.

Chiến tranh và tôn giáo

Chiến tranh tôn giáo là một phần của lịch sử loài người. Thời điểm từ thế kỷ X–XV xảy ra rất nhiều các cuộc chiến tranh tôn giáo. Nguyên nhân chính dẫn đến các cuộc chiến tranh này là sự xung khắc, mâu thuẫn giữa các phe phái tôn giáo khác nhau.

Chiến tranh và mạng xã hội

Chiến tranh xuất hiện trong nhiều video tuyên truyền cũng như các bộ phim, game hành động về đề tài này trên các mạng xã hội hiện nay.

Các cuộc chiến từng xảy ra trên thế giới

  Khoảng năm 1475 TCN, Trận Megiddo, quân Ai Cập do Pharaon Thutmosis III thân chinh thống lĩnh đại phá tan nát liên quân Canaan – Kadesh – Megiddo – Mitanni do đích thân vua xứ Kadesh chỉ huy.
  Năm 1275 trước Công Nguyên, Trận Kadesh (trong chiến dịch chinh phạt Syria lần thứ nhất của người Ai Cập), Pharaon Ai Cập là Ramesses II xuất chinh giành chiến thắng kiểu Pyrros trước vua Muwatalli II nước Hittite.
  Năm 490 TCN, Trận Marathon (trong Chiến tranh Hy Lạp-Ba Tư lần thứ nhất), quân Athens do danh tướng Miltiades chỉ huy đập tan cuộc xâm lăng của Đế quốc Ba Tư dưới thời vua Darius I.
  Năm 481 TCN, Trận Thermopylae (trong Chiến tranh Hy Lạp-Ba Tư lần thứ hai), quân Sparta do đích thân vua Leonidas I thống suất chặn chân quân Ba Tư của vua Xerxes I.
  Năm 480 TCN, Trận thủy chiến Salamis (trong Chiến tranh Hy Lạp-Ba Tư lần thứ hai), thủy binh các thành bang Hy Lạp do danh tướng Themistocles chỉ huy đánh tan tác thủy binh Ba Tư do vua Xerxes I thân chinh thống lĩnh.
  Năm 479 TCN, Trận Plataea (trong Chiến tranh Hy Lạp-Ba Tư lần thứ hai), quân Sparta do danh tướng Pausanias chỉ huy nghiền nát quân Ba Tư của thống soái Mardonius.
  Năm 371 TCN, Trận Leuctra (trong xung đột giữa các thành bang Hy Lạp), quân Thebes do hai danh tướng Epamonidas và Pelopidas cầm đầu đánh tan nát quân Sparta do đích thân vua Cleombrotus I chỉ huy.
  Năm 338 TCN, Trận Chaeronea (trong xung đột giữa các thành bang Hy Lạp), vua xứ Macedonia là Philippos II cùng Thái tử Alexandros xuất chinh đè bẹp liên quân Athens - Thebes.
  Năm 333 TCN, Trận Issus (trong cuộc chinh phạt Ba Tư của Alexandros Đại Đế), quân Macedonia do đích thân vua Alexandros Đại Đế chỉ huy đánh tan tác quân Ba Tư do vua Darius III thân chinh cầm đầu.
  Năm 331 TCN, Trận Gaugamela (trong cuộc chinh phạt Ba Tư của Alexandros Đại Đế), quân Macedonia của vua Alexandros Đại Đế đè bẹp quân Ba Tư của vua Darius III.
  Năm 326 TCN, Trận sông Hydaspes (trong cuộc chinh phạt Ấn Độ của Alexandros Đại Đế), quân Macedonia của vua Alexandros Đại Đế đánh tan tác quân Paurava của vua Porus.
  Năm 280 TCN, Trận Heraclea (trong Chiến tranh Pyrros), quân Ipiros và các đồng minh Ý do vua Pyrros thân chinh thống lĩnh giành chiến thắng kiểu Pyrros trước quân La Mã do quan Tổng tài Publius Valerius Laevinus chỉ huy.
  Năm 272 TCN, Trận vây hãm Sparta (trong xung đột giữa các thành bang Hy Lạp cổ), quân Sparta do vua Areus I và Hoàng tử Acrotatus thống suất đánh lui cuộc tấn công của quân Ipiros do đích thân vua Pyrros chỉ huy.
  Năm 216 TCN, Trận Cannae (trong Chiến tranh Punic lần thứ hai), danh tướng Carthage là Hannibal đè bẹp quân La Mã của quan Tổng tài Gaius Terentius Varro.
  Năm 204 TCN, Trận Tỉnh Hình (trận Bối Thủy - Hàn Tín phá Triệu), quân nước Hán do danh tướng Hàn Tín chỉ huy đập tan nát quân Triệu của tướng Trần Dư.
  Năm 202 TCN, trận Zama (trong Chiến tranh Punic lần thứ hai), danh tướng La Mã là Scipio Africanus đánh thắng quân Carthage của danh tướng Hannibal.
  Năm 31 TCN, Trận thủy chiến Actium (trong nội chiến La Mã) thủy binh của Marcus Antonius bị thủy binh của Octavianus tiêu diệt hoàn toàn.
  Năm 9, Trận rừng Teutoburg (trong Chiến tranh La Mã-German), liên minh các bộ lạc người German do đích thân tù trưởng Hermann chỉ huy hủy diệt quân La Mã do quan Tổng tài Publius Quinctilius Varus.
  Năm 101, Trận Tapae lần thứ hai (trong Chiến tranh Dacia), Hoàng đế La Mã là Traianus xuất chinh đánh thắng quân Dacia do đích thân vua Decebalus cầm đầu.
  Năm 208, Trận Xích Bích (vào thời kỳ Tam Quốc, liên quân Thục - Ngô do Lưu Bị và Tôn Quyền chỉ huy đánh tan tác quân Ngụy do Tào Tháo cầm đầu.
  Năm 251, Trận Abrittus (trong Chiến tranh La Mã-German), người Goth do đích thân vua Cniva chỉ huy đánh tan nát quân La Mã do Hoàng đế Decius thân hành thống lĩnh.
  Năm 268, Trận Naissus (trong Chiến tranh La Mã-German), quân La Mã do đích thân Hoàng đế Claudius Gothicus thống suất nghiền nát người Goth.
  Năm 312, Trận cầu Milvius (trong nội chiến La Mã), Quân đội của Hoàng đế Constantinus I Đại Đế đánh thắng quân Hoàng đế Maxentius.
  Năm 357, Trận Argentorum (trong Chiến tranh La Mã-German), Hoàng đế La Mã là Julianus xuất chinh đại phá tan nát người Alamanni do đích thân Thượng vương Chnodomar cầm đầu.
  Năm 367, Trận Solicinium (trong Chiến tranh La Mã-German), quân La Mã do Hoàng đế Valentinianus I thân chinh thống lĩnh đánh tan nát người Alemanni.
  Năm 378, Trận Hadrianopolis (trong Chiến tranh La Mã-German), người Goth do vua Fritigern thân chinh thống suất đánh tan tác quân Đông La Mã do đích thân Hoàng đế Valens cầm đầu.
  Năm 451, Trận Chalons (trong cuộc xâm lược châu Âu của người Hung Nô), liên quân Tây La Mã - Tây Goth - Frank do danh tướng Flavius Aetius, vua Theodoric và vua Merovech chỉ huy đập tan nát liên quân Hung Nô - Đông Goth - Gepid do vua Attila, vua Valamir và vua Ardaric cầm đầu.
  Năm 627, Trận Nineveh (trong cuộc Chiến tranh La Mã-Ba Tư), quân Đông La Mã do đích thân Hoàng đế Heraclius thống suất đánh thắng quân Ba Tư do Đại tướng Rhahzadh cầm đầu.
  Năm 636, Trận Yarmouk (trong cuộc Chiến tranh Ả Rập-Đông La Mã), quân Rashidun do các danh tướng Khalid ibn al-Walid, Abu Ubaidah ibn al Jarrah và Amr ibn al-A'as thống lĩnh đại phá tan tành liên quân Đông La Mã - Ghassān do Hoàng đế Heraclius cùng các Đại tướng Theodore Trithyrius, Vahan và Jabalah ibn al-Aiham chỉ huy.
 Năm 938, Trận Bạch Đằng, do Ngô Quyền (Ngô Vương) lãnh đạo đã chiến thắng thủy quân nhà Nam Hán
  Năm 1014, Trận Kleidion (trong Chiến tranh Đông La Mã-Bungaria), quân Đông La Mã do Hoàng đế Basil II cùng Đại tướng Nikephoros Xiphias nghiền nát bấy quân Bulgaria do Sa hoàng Samuel và Hoàng tử Gavril Radomir cầm đầu.
  Năm 1071, Trận Manzikert (trong Chiến tranh Đông La Mã-Seljuk) quân Đại Seljuk do Sultan Alp Arslan thân chinh thống lĩnh nghiền nát bấy quân Đông La Mã do đích thân Hoàng đế Romanos IV Diogenes cầm đầu.
  Năm 1288, Trận thủy chiến Bạch Đằng (trong Chiến tranh Nguyên Mông-Đại Việt lần thứ ba), thủy binh nhà Trần do Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn chỉ huy đè bẹp thủy quân nhà Nguyên của tướng Ô Mã Nhi.
  Năm 1389, Trận Kosovo (trong Chiến tranh Serbia-Ottoman), quân Ottoman do Sultan Murad I thân chinh thống lĩnh giành chiến thắng kiểu Pyrros trước quân Serbia do đích thân vua Lazar cầm đầu.
  Năm 1427, Trận Chi Lăng - Xương Giang (trong khởi nghĩa Lam Sơn), nghĩa quân Lam Sơn do Lê Lợi và các công thần chỉ huy đè bẹp quân nhà Minh do tướng Liễu Thăng và nhiều tướng khác cầm đầu.
  Năm 1444, Trận Varna (trong Chiến tranh Ottoman-Hungary), Đế quốc Ottoman của Sultan Murad II đập tan cuộc xâm lược của liên quân Ba Lan - Hungary do đích thân vua Władysław III thống lĩnh.
  Năm 1453, Trận vây hãm Constantinopolis (trong Chiến tranh Đông La Mã-Ottoman), Sultan Ottoman là Mehmed II xuất chinh tiêu diệt hoàn toàn Đế quốc Đông La Mã của Hoàng đế Konstantinos VI.
  Năm 1456, Trận vây hãm Beograd (trong Chiến tranh Ottoman-Hungary), quân Hungary do danh tướng János Hunyadi chỉ huy đánh thắng quân Ottoman do đích thân Sultan Mehmed II cầm đầu.
  Năm 1475, Trận Vaslui (trong Chiến tranh Ottoman-Moldavia), liên quân Moldavia - Hungary do Vương công Stefan Đại đế thân chinh chỉ huy đánh thắng quân Ottoman của viên đại thần Hadân Suleiman Pasha.
  Năm 1538, Trận thủy chiến Preveza (trong Chiến tranh Ottoman-Venezia (1537–1540)), thủy binh Ottoman của Đại Đô đốc Barbarossa Hayreddin Pasha tiêu diệt thủy binh các nước Nam Âu do Đại Đô đốc Andrea Doria chỉ huy.
  Năm 1571, Trận thủy chiến Lepanto (trong Chiến tranh Ottoman-Venezia lần thứ năm), thủy binh các nước Nam Âu do thống soái Ritter Johann của Áo thống lĩnh đập tan tác thủy binh Ottoman của Đại Đô đốc Müezzinzade Ali Pasha.
  Năm 1683, Trận Viên (trong Đại chiến Thổ Nhĩ Kỳ), quân Ba Lan - Quân đội Đế quốc La Mã Thần thánh do vua Jan III Sobieski và Bá tước Ernst Rüdiger von Starhemberg chỉ huy đánh tan nát quân Ottoman do Đại Vizia Kara Mustafa Pasha cầm đầu.
  Năm 1691, Trận Slankamen (trong Đại chiến Thổ Nhĩ Kỳ), Quân đội Đế quốc La Mã Thần thánh do Ludwig Wilhelm, Bá tước xứ Baden-Baden chỉ huy đập tan nát quân Ottoman của Đại Vizia Köprülü Fazıl Mustafa Pasha.
  Năm 1700, Trận Narva (trong Đại chiến Bắc Âu), quân Thụy Điển do đích thân vua Karl XII thống suất nghiền nát quân Nga do Nguyên soái Charles Eugène de Croÿ cầm đầu.
  Năm 1702, Trận Zenta (trong Đại chiến Thổ Nhĩ Kỳ), Quân đội Đế quốc La Mã Thần thánh của Vương công Eugène de Savoie-Carignan nghiền nát quân Ottoman do đích thân Sultan Mustafa II cầm đầu.
  Năm 1704, Trận Blenheim (trong Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha), quân Anh và Quân đội Đế quốc La Mã Thần thánh do John Churchill, Công tước Marlborough thứ nhất và Vương công Eugène de Savoie-Carignan chỉ huy nghiền nát liên quân Pháp - Bayern do Camille d'Hostun, Quận công Tallard và Maximilian II Emanuel, Tuyển hầu tước xứ Bayern.
  Năm 1706, Trận Torino (trong Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha), liên quân Áo - Phổ do Vương công Eugène de Savoie-Carignan và Leopold I xứ Anhalt-Dessau thống lĩnh đè bẹp liên quân Pháp - Tây Ban Nha do Philippe II, Quận công xứ Orleans chỉ huy.
  Năm 1706, Trận Ramilies (trong Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha), liên quân Anh - Hà Lan do John Churchill, Quận công Marlborough thứ nhất chỉ huy nghiền nát liên quân Pháp - Bayern của François de Neufville, Quận công Villeroi và Tuyển hầu tước Maximilian II Emanuel.
  Năm 1709, Trận Poltava (trong Đại chiến Bắc Âu), quân Nga do đích thân Sa hoàng Pyotr Đại đế thống lĩnh nghiền nát quân Thụy Điển của vua Karl XII.
  Năm 1711, Trận sông Pruth (trong Đại chiến Bắc Âu), liên quân Ottoman - Krym do Đại Vizia Baltacı Mehmet Pasha và Hãn vương Devlet II Giray thống suất đại phá tan tác liên quân Nga - Moldavia do Sa hoàng Pyotr Đại Đế và Vương công Dimitrie Cantemir chỉ huy.
  Năm 1715, Trận vây hãm Stralsund, liên quân Phổ - Đan Mạch - Nga - Sachsen do vua Friedrich Wilhelm I, vua Frederik IV và Nguyên soái Aleksandr Danilovich Menshikov thống suất đại phá tan nát quân Thụy Điển của vua Karl XII và danh tướng Magnus Stenbock.
  Năm 1742, Trận Mollwitz (trong Chiến tranh Kế vị Áo), quân Phổ do nhà vua Friedrich II Đại Đế thân chinh thống lĩnh đại thắng quân Áo do Vương công Karl Alexander xứ Lothringen cầm đầu.
  Năm 1745, Trận Hohenfriedberg (trong Chiến tranh Kế vị Áo), quân Phổ do vua Friedrich II Đại Đế thân chinh thống lĩnh nghiền nát liên quân Áo - Sachsen do Vương công Karl Alexander xứ Lothringen cầm đầu.
  Năm 1745, Trận Soor (trong Chiến tranh Kế vị Áo), quân Phổ của vua Friedrich II Đại Đế đánh tan tác liên quân Áo - Sachsen của Vương công Karl Alexander xứ Lothringen và Georg Christian, Bá tước Lobkowitz.
  Năm 1745, Trận Kesselsdorf (trong Chiến tranh Kế vị Áo), quân Phổ do Leopold I xứ Anhalt-Dessau thống suất đè bẹp liên quân Sachsen - Áo do Thống chế Friedrich August Rutowski chỉ huy.
  Năm 1757, Trận Praha (trong Chiến tranh Bảy Năm), quân Phổ do nhà vua Friedrich II Đại Đế đích thân cầm đầu giành chiến thắng đắt đỏ trước quân Áo của Vương công Karl Alexander xứ Lothringen.
  Năm 1757, Trận Roßbach (trong Chiến tranh Bảy Năm), vua Friedrich II Đại Đế nước Phổ xuất chinh đại phá tan nát quân Pháp - Quân đội Đế quốc La Mã Thần thánh do Charles de Rohan, Vương công Soubise và Joseph Friedrich người xứ Sachsen-Hildburghausen cầm đầu.
  Năm 1757, Trận Leuthen (trong Chiến tranh Bảy Năm), quân Phổ do đích thân vua Friedrich II Đại Đế chỉ huy đại phá tan tác quân Áo do Vương công Karl Alexander xứ Lothringen và Thống chế Leopold Joseph von Daun chỉ huy.
  Năm 1758, Trận Zorndorf (trong Chiến tranh Bảy Năm), quân Phổ do vua Friedrich II Đại Đế cùng với các Trung tướng Friedrich Wilhelm von Seydlitz và Hans Joachim von Zieten thống suất đại thắng quân Nga do Đại tướng Wilhelm von Fermor chỉ huy.
  Năm 1759, Trận Kunersdorf (trong Chiến tranh Bảy Năm), liên quân Nga - Áo do Nguyên soái Pyotr Semyonovich Saltykov và Phó Thống chế Ernst Gideon Freiherr von Laudon cầm đầu đại thắng quân Phổ do vua Friedrich II Đại Đế và Thống chế Friedrich Wilhelm von Seydlitz chỉ huy.
  Năm 1760, Trận Liegnitz (trong Chiến tranh Bảy Năm), quân Phổ do đích thân vua Friedrich II Đại Đế thống lĩnh đập tan tác quân Áo do Thống chế Ernst Gideon Freiherr von Laudon cầm đầu
  Năm 1760, Trận Torgau (trong Chiến tranh Bảy Năm), vua Friedrich II Đại Đế và Thống chế Hans Joachim von Zieten nước Phổ xuất chinh giành chiến thắng kiểu Pyrros trước quân Áo do Thống chế Leopold Joseph von Daun cầm đầu.
  Năm 1762, Trận Burkersdorf (trong Chiến tranh Bảy Năm), quân Phổ do đích thân vua Friedrich II Đại Đế thống suất đè bẹp quân Áo do Thống chế Leopold Joseph von Daun chỉ huy.
  Năm 1762, trận vây hãm Schweidnitz (trong Chiến tranh Bảy Năm), quân Phổ do đích thân vua Friedrich II Đại Đế thống lĩnh quét sạch quân Áo.
  Năm 1762, Trận Freiberg (trong Chiến tranh Bảy Năm), quân Phổ do Hoàng tử Heinrich và Thống chế Friedrich Wilhelm von Seydlitz chỉ huy đại phá tan tác Quân đội Đế quốc La Mã Thần thánh do Vương công Friedrich Carl zu Stolberg-Gedern cầm đầu.
  Năm 1789, Trận Ngọc Hồi - Đống Đa, quân Tây Sơn (do Nguyễn Huệ chỉ huy) đánh thắng quân nhà Thanh.
  Năm 1805, Trận Thủy chiến Trafalgar, Đệ nhất đế chế Pháp (dưới thời Napoléon Bonaparte) thua Anh (do đô đốc Horatio Nelson chỉ huy).
  Năm 1805, Trận Ulm, quân Pháp do đích thân Hoàng đế Napoléon Bonaparte cầm đầu nghiền nát quân Áo do Tướng Karl Mack chỉ huy.
  Năm 1805, Trận Austerlitz (Trận Tam Hoàng), quân Pháp do Hoàng đế Napoléon thân chinh thống suất đánh tan tác liên quân Nga - Áo do chính các Hoàng đế Aleksandr I và Franz I cầm đầu.
  Năm 1812, Trận Borodino, quân Pháp do đích thân Hoàng đế Napoléon Bonaparte thống lĩnh giành chiến thắng mang tính chiến thuật trước quân Nga do Nguyên soái Mikhail Illarionovich Kutuzov chỉ huy.
  Năm 1815, Trận Waterloo, quân Pháp đại bại trước liên quân Anh, Phổ, Nga, Áo, Bỉ, Hà Lan...
  Năm 1870, Trận Sedan, liên quân Phổ - Bayern do vua Wilhelm I, Thống chế Helmuth Karl Bernhard von Moltke và Ludwig Freiherr von der Tann thống lĩnh đại phá tan tành quân Pháp do Hoàng đế Napoléon III và Thống chế Patrice MacMahon cầm đầu.
  Năm 1905, Trận Thủy chiến Tsushima (Đối Mã), chiến tranh Nga-Nhật, hải quân đế quốc Nhật giành chiến thắng quyết định.
  Năm 1914, Trận Liège (trong Chiến tranh thế giới lần thứ nhất), Quân đội Đế chế Đức do Tướng Erich Ludendorff chỉ huy đại thắng quân Bỉ do Tướng Gérard Leman cầm đầu.
  Năm 1914, Trận Biên giới Bắc Pháp (trong Chiến tranh thế giới lần thứ nhất), quân Đức do Thống chế Helmuth Johann Ludwig von Moltke chỉ huy đập tan nát liên quân Pháp - Anh do Thống chế Joseph Joffre và Ngài John French cầm đầu.
  Năm 1914, Trận sông Marne lần thứ nhất (trong Chiến tranh thế giới lần thứ nhất), quân Đức do Thống chế Helmuth Johann Ludwig von Moltke cầm đầu bị liên quân Pháp - Anh của Thống chế Joseph Joffre và Ngài John French chặn đứng.
  Năm 1915, Trận Gallipoli, trong cuộc Chiến tranh thế giới thứ nhất, quân Ottoman đập tan tác liên quân Anh - Pháp.
  Năm 1916, Trận Thủy chiến Jutland, trong cuộc Chiến tranh thế giới thứ nhất, Thủy binh Đức và Anh đánh nhau bất phân thắng bại.
  Năm 1916, Trận Verdun, trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, quân Đức do Tướng Erich von Falkenhayn thống lĩnh và quân Pháp do Thống chế Philippe Pétain thống suất đánh nhau bất phân thắng bại.
  Năm 1916, Trận sông Somme, trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, quân Đức do các Tướng Max von Gallwitz và Fritz von Below chỉ huy đánh nhau bất phân thắng bại với liên quân Anh - Pháp do các Tướng Douglas Haig và Ferdinand Foch cầm đầu.
  Năm 1917, Trận Aisne lần thứ hai, trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, quân Đức do các Tướng Fritz von Below, Erich Ludendorff chỉ huy đại phá tan nát quân Pháp do các Tướng Robert Nivelle và Charles Mangin cầm đầu
  Năm 1918, Trận sông Marne lần thứ hai, trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, liên quân Anh - Pháp - Hoa Kỳ - Ý do Thống chế Ferdinand Foch chỉ huy đại thắng quân Đức do Tướng Erich Ludendorff cầm đầu.
  Năm 1940, Trận Sedan (trong Chiến tranh thế giới lần thứ hai), Quân đội Đức Quốc xã do các Thống chế Gerd von Rundstedt, Ewald von Kleist và tướng Heinz Guderian chỉ huy đại phá tan nát liên quân Pháp - Anh do Maurice Gamelin, Charles Huntziger và Patrick Playfair cầm đầu.
  Năm 1940, Trận Arras (trong Chiến tranh thế giới lần thứ hai), Quân đội Đức Quốc xã do Thống chế Erwin Rommel thống suất đập tan tác liên quân Anh - Pháp do Harold Franklyn chỉ huy.
  Năm 1940, Trận Dunkerque (trong Chiến tranh thế giới lần thứ hai), Quân đội Đức Quốc xã do các Thống chế Gerd von Rundstedt và Ewald von Kleist thống lĩnh nghiền nát bấy liên quân Anh - Pháp - Bỉ do Lord Gort, Maxime Weygand và Réne Prioux cầm đầu.
  Năm 1941, Trận Trân Châu Cảng (trong Chiến tranh thế giới thứ hai), Nhật đánh Hoa Kỳ.
  Năm 1942, Trận Midway (Chiến tranh thế giới thứ hai), Không quân Hoa Kỳ thắng Nhật.
  Năm 1942 - 1943, Chiến dịch Stalingrad (Chiến tranh thế giới thứ hai), Đức thua Liên Xô.
  Năm 1943, Chiến dịch Kursk (Chiến tranh thế giới thứ hai), Đức thua Liên Xô.
  Năm 1944, Trận chiến vịnh Leyte (Chiến tranh thế giới thứ hai), Hoa Kỳ thắng Nhật.
  Năm 1945, Chiến dịch Berlin (Chiến tranh thế giới thứ hai), Liên Xô thắng Đức.
  Năm 1945, Chiến dịch Mãn Châu (Chiến tranh thế giới thứ hai), Liên Xô đánh Nhật, Nhật thua.
  Năm 1954, Chiến dịch Điện Biên Phủ, quân Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thắng Pháp và Quốc gia Việt Nam.
  Năm 1975, Chiến dịch Tây Nguyên 1975, quân Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thắng Việt Nam Cộng hòa.
  Năm 1975, Chiến dịch Hồ Chí Minh, quân Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thắng Việt Nam Cộng hòa.
 ^ Hiện nay, xảy ra chiến tranh đẫm máu trong khu vực Trung Đông do Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS) dẫn đầu.
 ^ Hiện nay, xảy ra chiến tranh Nga- Ukraine do Nga tấn công bất ngờ vào Ukraine

Xem thêm

 Cơ giới hóa chiến tranh
 Chiến tranh Việt Nam
 Chiến tranh Liên Xô-Phần Lan (1940)
 Công ước Genève về đối xử nhân đạo với tù binh, hàng binh chiến tranh
 Hòa bình

Tham khảo

Liên kết ngoài

Quân sự
Quân đội
Xung đột
Bài cơ bản dài trung bình
Luân lý học
Bạo lực


title: Anthophorula morula

text:
Anthophorula morula là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1980.

Chú thích

Tham khảo

Anthophorula
Động vật được mô tả năm 1980


title: Leucosyrinx claviforma

text:
Leucosyrinx claviforma là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Leucosyrinx


title: Agapanthinus callophilus

text:
Agapanthinus callophilus là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1923.

Chú thích

Tham khảo

Agapanthinus
Động vật được mô tả năm 1923


title: Ampedus turkmenicus

text:
Ampedus turkmenicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Dolin miêu tả khoa học năm 1977.

Chú thích

Tham khảo

Ampedus


title: Coelioxys lativentris

text:
Coelioxys lativentris là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1909.

Chú thích

Tham khảo

L
Động vật được mô tả năm 1909


title: Lực lượng Vũ trang Liban

text:
Quân đội Liban (tiếng Ả Rập:الجيش اللبناني; tiếng Pháp: Forces armées libanaises) là quân lực chính quy của Liban, bao gồm ba nhánh: lục quân, không quân và hải quân.

Tổng quan
Nhiệm vụ chính của quân đội Liban là gìn giữ an ninh và ổn định quốc gia, canh giữ biên phòng, cứu tế, cứu hỏa và phòng chống buôn lậu ma túy. Cả ba nhánh quân sự đều nằm dưới sự chỉ huy của bộ tư lệnh Liban, đóng tại Yarzeh, nằm phía đông của thủ đô Beirut. Toàn quốc có sáu trường dự bị quân sự, một số học viên được du học quân sự. Quân đội Liban có 85% thiết bị quân sự sản xuất tại Hoa Kỳ, còn lại có từ Anh, Pháp và Liên Xô/Nga.

Lục quân Liban
Lục quân Liban gồm có:
 5 Bộ tư lệnh vùng;
 11 Sư đoàn cơ giới;
 1 Sư đoàn phòng vệ;
 1 Trung đoàn lính đặc công;
 5 Trung đoàn biệt động;
 1 Trung đoàn không quân;
 1 Trung đoàn đặc công hải quân;
 2 Trung đoàn pháo binh;
 Sư đoàn phòng vệ công cộng có nhiệm vụ bảo vệ tổng thống trong các chuyến công du.

Trang thiết bị của quân đội Liban:

 Khoảng 700 xe bọc thép các loại do Hoa Kỳ chế tạo như Ford Motor M-113;
 100 xe tăng hạng trung của Hoa Kỳ chế tạo như M-48 A1/A5;
 200 xe tăng hạng trung của Liên Xô như T-54/T-55;
 40 xe tăng hạng nhẹ AMX-13 của Pháp;
Ngoài ra còn có các loại vũ khí cá nhân khác.

Không quân còn có thêm:
 30 máy bay trực thăng Bell UH-1H;
 4 máy bay trực thăng Robinson R44 Raven II.

Các máy bay này trú tại căn cứ không quân Rayak ở miền Đông nước này.

Hải quân Liban
Hải quân Liban đáp ứng cho nhiệm vụ bảo vệ bờ biển, bảo vệ các cảng biển và chiến đấu chống lái sự buôn lậu hàng hóa bất hợp pháp.

Trang bị hải quân gồm:
 5 tàu tuần tra lớp ATTACKER - lượng giãn nước 38 tấn;
 2 tàu tuần tra lớp TRACKER - lượng giãn nước 31 tấn;
 2 tàu lớp EDIC do Pháp sản xuất - lượng giãn nước 670 tấn;
 25 tàu tuần tra ven bờ lượng giãn nước 6 tấn .

Nghĩa vụ quân dịch
Đàn ông Liban thực hiện chế độ quân dịch với thời gian một năm. Ngày 4 tháng 5 năm 2005, một chế độ quân dịch mới đã được áp dụng, thời gian thực hiện nghĩa vụ là 6 tháng và phải cam kết kết thúc nghĩa vụ quân dịch trong 2 năm.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Lực lượng Vũ trang Liban (LAF)
 Global Defense News, Military Pictures and Discussions @ Defence Talk.com
 Lebanon Military Guide from GlobalSecurity.org

Liban

bn:লেবাননের সামরিক বাহিনী


title: Waizenkirchen

text:
Waizenkirchen là một đô thị ở huyện Grieskirchen bang Oberösterreich, nước Áo. Đô thị này có diện tích 34,2 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2005 là 3653 người.

Tham khảo


title: Thượng Hà (định hướng)

text:
Thượng Hà có thể là một trong số các địa danh Việt Nam sau:

Xã Thượng Hà, huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng
Xã Thượng Hà, huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai.


title: Ardisia nigrovirens

text:
Ardisia nigrovirens là một loài thực vật thuộc họ Myrsinaceae. Đây là loài đặc hữu của Peru.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Ardisia nigrovirens. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Peru
N


title: Quận Jefferson

text:
Quận Jefferson có thể chỉ:
Quận Jefferson, Alabama
Quận Jefferson, Oregon
Quận Jefferson, Texas
Quận Jefferson, Georgia
Quận Jefferson, Pennsylvania

Khởi đầu năm 1797


title: Wilnelia Merced

text:
Wilnelia Merced-Forsyth sinh ngày 12 tháng 10 năm 1959 tại Caguas, Puerto Rico và trở thành người phụ nữ đầu tiên người Puerto Rico chiến thắng trong cuộc thi Hoa hậu Thế giới.

Merced phải đối mặt với một năm đầy khó khăn vì Hoa hậu Thế giới năm 1974 gặp phải nhiều tranh cãi từ người chiến thắng đến người thay thế Hoa hậu, và người chiến thắng của năm 1974 không thuyết phục được công chúng. Merced được hy vọng sẽ gây uy tín lại cho cuộc thi. Cô đi du lịch nhềiu nơi trong năm trị vì của mình và được mời đến El Salvador khi quốc gia này đang bị xung đột. Cô đã yêu quý nước Anh và coi đây sẽ là ngôi nhà tương lai của mình.

Sau khi hết nhiệm kỳ vào cuối năm 1976 cô đã ký hợp đồng với Ford Models ở New York và được dựng một poster khổ lớn tại Quảng Trường Thời Đại và cô đã gặp Bruce Forsyth khi cô có mặt trong đêm gala của cuộc thi Hoa hậu Thế giới năm 1980. Merced kết hôn với Forsyth năm 1983 và cô đã từ bỏ nghề người mẫu, họ có một người con trai sinh năm 1986.

Merced sống với chồng và con trai của họ, Jonathan Joseph tại Anh.

Tham khảo

Hoa hậu Thế giới
Sinh năm 1959
Nhân vật còn sống


title: Acid phosphorơ

text:
Acid phosphorơ là một hợp chất được biểu diễn bởi công thức H3PO3. Đây là acid hai nấc (sẵn sàng phóng thích hai proton), không phải là ba nấc theo như công thức đã đề xuất. Acid phosphorơ là một chất trung gian trong quá trình điều chế các hợp chất phosphor khác.

Danh pháp và sự hỗ biến
Về bản chất, acid này chỉ có hai nấc nên biểu diễn bằng công thức HPO(OH)2 có phần chính xác hơn H3PO3. Chất này tồn tại trong cân bằng với một lượng nhỏ P(OH)3 (đồng phân do hỗ biến). Theo đề xuất năm 2005 của IUPAC, chất hỗ biến nên được gọi là acid phosphorơ, trong khi đó acid hai chức thì gọi là acid phosphornic.  Chỉ có dạng oxy hóa mới được gọi tên tận cùng là "ơ". Các dạng oxyacid quan trọng khác của phosphorơ là acid phosphoric (H3PO4) và acid hypophosphorơ (H3PO2). Dạng oxy hóa của acid phosphorơ dễ bị hỗ biến do H giữa O và P chuyển dịch.

Người ta quan sát được sự có mặt của đồng phân hỗ biến P(OH)3 dựa vào sự phối trí của nó với molyben.

Cấu trúc và trạng thái oxy hóa
Ở trạng thái rắn, HP(O)(OH)2 có dạng tứ diện với một liên kết P=O 148 pm và hai liên kết P-O(H) 154 pm dài hơn. Vì độ âm điện của H và P tương tự nhau, liên kết P-H không làm biến đổi trạng thái oxy hóa của phosphort, do đó P(II) là hóa trị hình thức.

Điều chế
HPO(OH)2 là sản phẩm từ thủy phân anhydride acid:
P4O6  +  6 H2O  →  4 HPO(OH)2
(Tương tự như H3PO4 và P4O10).

Trong công nghiệp, acid này được điều chế bằng cách thủy phân phosphor trichloride:
PCl3  +  3 H2O  →  HPO(OH)2  + 3 HCl

Kali phosphit cũng là một nguyên liệu điều chế tốt:
K2HPO3 + 2 HCl  →  2 KCl + H3PO3

Thực tế, kali phosphit được pha với lượng dư acid hydrochloric. Làm theo phản ứng rồi cô cạn dung dịch, kết tinh bằng alcohol, acid tinh chất sẽ được tách riêng khỏi muối.

Chú thích

Khác
Holleman, A. F.; Wiberg, E. "Inorganic Chemistry." Academic Press: San Diego, 2001. ISBN 0-12-352651-5.
D. E. C. Corbridge. "Phosphorus: An Outline of its Chemistry, Biochemistry, and Technology." 5th ed. Elsevier: Amsterdam. ISBN 0-444-89307-5.

Acid vô cơ
Hợp chất hydro


title: Tanganyicia rufofilosa

text:
Tanganyicia rufofilosa là một loài ốc nước ngọt nhiệt đới với một nắp, là động vật chân bụng sống dưới nước động vật thân mềm trong họ Paludomidae.

It was prior to 2002 placed within Thiaridae.

Nó được tìm thấy ở Burundi, Cộng hòa Dân chủ Congo, Tanzania, và Zambia. Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước ngọt.

Chú thích

Tham khảo

Tanganyicia