title: Phạm Nhân Khanh

text:
Phạm Nhân Khanh (范仁卿, ? - ?), hiệu: Cổ Sơn; là văn quan và là nhà thơ Việt Nam thời Trần.

Tiểu sử
Không rõ quê quán và thân thế Phạm Nhân Khanh, chỉ biết ông thi đỗ Tiến sĩ đời Trần Duệ Tông (ở ngôi: 1372-1377). Cũng trong khoảng thời gian này, ông được cử đi sứ sang Trung Quốc, lúc về được giữ chức Giám tu quốc sử, kiêm An phủ sứ lộ Lạng Sơn .

Hiện ông còn 13 bài thơ thất ngôn bát cú được chép trong Toàn Việt thi lục do Lê Quý Đôn biên tập.

Theo Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam, thì ông là người có tính ngay thẳng, tiết tháo, sống mộc mạc nên được nhiều sĩ phu quý trọng .

Nhận xét
Qua số bài thơ còn lại, cho thấy cuộc sống và con đường làm quan của Phạm Nhân Khanh có phần nhàn nhã, thuận chiều, tuy không giàu sang. Trong thơ, ông nhận mình là người "mộc mạc, vụng về, nhưng không cần sự khôn khéo của thế gian" (Thất tịch); mà cái cần là phải biết giữ "tiết cứng quên mình, và lòng đạo không dục vọng" (Tân trúc).

Giới thiệu thơ
Giới thiệu một bài thơ tiêu biểu của Phạm Nhân Khanh.

Sách tham khảo
Phạm Tú Châu, mục từ "Phạm Nhân Khanh" trong Từ điển văn học (bộ mới). Nhà xuất bản Thế giới, 2004.
Nguyễn Đăng Na, Văn học thế kỷ X-XIV. Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 2004.
Nguyễn Q. Thắng- Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam, mục từ "Phạm Nhân Khanh". Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 1992.

Chú thích

Năm sinh thiếu
Năm mất thiếu
Nhà thơ Việt Nam thời Trần
Quan lại nhà Trần


title: Amphichorema costiferum

text:
Amphichorema costiferum là một loài Trichoptera thuộc họ Hydrobiosidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Chú thích

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Amphichorema


title: Libnotes fuscicoxata

text:
Libnotes fuscicoxata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Libnotes
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Yanagawa Heisuke

text:
(2/10/1879 - 22/1/1945) là một trung tướng lục quân của Lục quân Đế quốc Nhật Bản.

Tiểu sử
Yanagawa sinh tại thành phố Nagasaki nhưng lớn lên tại tỉnh Oita trong một gia đình nhận ông làm con nuôi. Năm 1900, Yanagawa tốt nghiệp Trường Sĩ quan Lục quân (陸軍士官学校,). Năm 1912, tốt nghiệp Đại học Lục quân (陸軍大学校).

Yanagawa từng tham gia Chiến tranh Nga-Nhật, từng là tùy viên quân sự tại Trung Quốc, giảng viên trường võ bị ở Bắc Kinh, thành viên phái đoàn Nhật Bản đàm phán Hiệp định Hòa bình Versailles, thành viên phái đoàn Nhật Bản ở Hội Quốc Liên từ năm 1920 đến năm 1923.

Khoảng thời gian đó, Yanagawa tham gia vào cuộc tranh chấp nội bộ của Lục quân Nhật Bản và đứng về phe Kodaha - phe của các sĩ quan trẻ muốn thành lập một chính phủ quân phiệt và độc tài ở Nhật Bản.

Tiến thân bằng con đường sĩ quan kỵ binh, Yanagawa được phong hàm tướng vào tháng 12 năm 1931. Từ năm 1932 đến 1934, Yanagawa giữ cương vị Thứ trưởng Bộ Chiến tranh. Ông đồng thời là Sư đoàn trưởng Sư đoàn số 1 khét tiếng của Lục quân Nhật Bản. Từ năm 1935 đến 1936, Yanagawa là Tư lệnh Quân đoàn Đài Loan.

Trong Chiến tranh Trung-Nhật, Yanagawa là Tư lệnh Quân đoàn số 10. Trong trận Thượng Hải, Yanagawa đã chỉ huy đơn vị của mình truy kích quân Trung Quốc đang tháo chạy. Sau đó, ông tiếp tục chỉ huy một cánh quân Nhật trong trận Nam Kinh. Đơn vị của Yanagawa đã gây ra thảm sát Nam Kinh.

Năm 1938, Yanagawa thôi phục vụ trong quân đội và trở thành quan chức chính phủ và có lúc là Bộ trưởng Bộ Tư pháp, Cảnh sát trưởng Tokyo.

Tham khảo

Sách

Trung tướng Lục quân Đế quốc Nhật Bản
Thảm sát Nam Kinh
Người Ōita
Bộ trưởng Nhật Bản


title: (69976) 1998 WD6

text:
{{DISPLAYTITLE:(69976) 1998 WD6}}

(69976) 1998 WD6 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Seiji Ueda và Hiroshi Kaneda ở Kushiro, Hokkaidō, Nhật Bản, ngày 18 tháng 11 năm 1998.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 69001–70000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1998
Được phát hiện bởi Hiroshi Kaneda
Được phát hiện bởi Seiji Ueda
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Hylaeus riekianus

text:
Hylaeus riekianus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Houston mô tả khoa học năm 1981.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

R
Động vật được mô tả năm 1981


title: Colletes taiwanensis

text:
Colletes taiwanensis là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Dubitzki & Kuhlmann mô tả khoa học năm 2004.

Chú thích

Tham khảo

Colletes
Động vật được mô tả năm 2004


title: Sadoganus

text:
Sadoganus là một chi bọ cánh cứng trong họ
Elateridae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1956 bởi Ôhira.

Các loài
Chi này có các loài:
 Sadoganus babai Ôhira, 1956

Chú thích

Tham khảo

Pomachiliini


title: Âm vị

text:
Âm vị là phân đoạn nhỏ nhất của âm thanh dùng để cấu tạo nên sự phân biệt giữa các cách phát âm. Do đó, âm vị là một nhóm các âm thanh với sự khác biệt tương đối nhỏ cùng đảm nhận một chức năng ý nghĩa tùy theo người nói và phương ngữ. Ví dụ, mặc dù hầu hết người bản ngữ không nhận ra, trong đa số các ngôn ngữ, k trong mỗi từ được phát âm thực sự khác biệt nhau. Ví dụ k trong kit được ký âm  và k trong skill được ký âm . Trong một số ngôn ngữ, một ký tự đại diện cho một âm vị, nhưng trong một số ngôn ngữ khác như tiếng  Anh, sự tương ứng này ít khi chính xác. Ví dụ trong tiếng Anh ký tự sh đại diện cho , trong khi k và c đều đại diện cho âm  (trong kit và cat).

Trong ngôn ngữ học, các âm vị (thường được thiết lập bằng cách sử dụng các cặp tối thiểu, chẳng hạn như kill vs Kiss hoặc pat vs bat) được viết giữa các dấu gạch chéo, ví dụ: /p/. Để hiển thị phát âm chính xác hơn, các nhà ngôn ngữ học sử dụng dấu ngoặc vuông, ví dụ [pʰ] (biểu thị một p bật hơi).

Trong ngôn ngữ học, có nhiều quan điểm khác nhau về chính xác âm vị là gì và cách phân tích một ngôn ngữ nhất định theo thuật ngữ âm vị (hoặc ngữ âm). Tuy nhiên, một âm vị thường được coi là sự trừu tượng của một tập hợp (hoặc lớp tương đương) của âm thanh giọng nói (điện thoại) được coi là tương đương với nhau trong một ngôn ngữ nhất định. Ví dụ, trong tiếng Anh, âm k trong kit và skill không giống nhau (như được mô tả bên dưới), nhưng chúng là các biến thể phân phối của một âm vị /k/. Những âm thanh lời nói khác nhau là sự hiện thực hóa của cùng một âm vị được gọi là allophones. Sự biến đổi allophonic có thể được điều hòa, trong trường hợp một âm vị nhất định được nhận ra là một âm sắc nhất định trong môi trường âm vị học cụ thể, hoặc nó có thể tự do trong trường hợp nó có thể thay đổi ngẫu nhiên. Theo cách này, âm vị thường được coi là tạo thành một biểu diễn cơ bản trừu tượng cho các phân đoạn của từ, trong khi âm thanh lời nói tạo ra nhận thức ngữ âm tương ứng, hoặc hình thức bề mặt.

Chú thích

Ngữ âm học
Âm vị học
Chính tả


title: Moulicent

text:
Moulicent là một xã thuộc tỉnh Orne trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 225 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Xã của Orne


title: Neopseustis sinensis

text:
Neopseustis sinensis là một loài bướm đêm thuộc họ Neopseustidae. Nó được miêu tả bởi D.R. Davis năm 1975. Nó được tìm thấy ở tỉnh Szechuan ở tây nam Trung Quốc.

Sải cánh dài 23–24 mm.

Chú thích

Tham khảo

Neopseustis


title: Bouville, Eure-et-Loir

text:
Bouville là một xã thuộc tỉnh Eure-et-Loir trong vùng Centre-Val de Loire ở bắc trung bộ nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 156 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Eure-et-Loir


title: Saint-Pardoux, Puy-de-Dôme

text:
Saint-Pardoux là một xã ở tỉnh Puy-de-Dôme trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Puy-de-Dôme

Tham khảo
INSEE

Xã của Puy-de-Dôme


title: Colmar (quận)

text:
Quận Colmar là một quận của Pháp, nằm ở tỉnh Haut-Rhin, trong vùng Alsace. Quận này có 6 tổng và 62 xã.

Các đơn vị hành chính

Các tổng
Các tổng của quận Colmar là:
 Andolsheim
 Colmar-Nord
 Colmar-Sud
 Munster
 Neuf-Brisach
 Wintzenheim

Các xã
Các xã của quận Colmar, và mã INSEE là:

Tham khảo

Liên kết ngoài
Colmar trên trang Viện quốc gia Pháp và Nghiên cứu kinh tế (INSEE, tiếng Pháp)

Colmar


title: LATAM Colombia

text:
LATAM Airlines Colombia (trước đây là LAN Colombia) là hãng hàng không của Colombia, trụ sở ở Bogotá. Hãng có các tuyến đường chở khách trong nước và trong khu vực. Căn cứ chính của hãng ở Sân bay quốc tế El Dorado và các căn cứ khác ở Sân bay quốc tế Ernesto Cortissoz, (Barranquilla), Sân bay Olaya Herrera, (Medellín) và Sân bay Perales, (Ibagué). Hãng nổi tiếng có những bất thường trong quan hệ với khách hàng.

Lịch sử

AIRES được thành lập ở Ibagué và bắt đầu hoạt động từ ngày 23.2.1981 bằng 2 máy bay Embraer EMB 110 Bandeirante. Hãng hiện có 581 nhân viên.

Năm 1990, hãng đã giảm 9% lượng vận chuyển hành khách.

Tuy nhiên, với sự nổi lên của Copa Airlines Colombia vào năm 1992, điều đó có nghĩa là họ đã có một đối thủ cạnh tranh mới tại thị trường Colombia. Hãng đã mở rộng quy mô nhỏ, chủ yếu bổ sung dịch vụ đến các quốc gia láng giềng là Venezuela và Ecuador.

Các nơi đến
 Panama
 Thành phố Panama
 Aruba
 Oranjestad
 Antille thuộc Hà Lan
 Curaçao
 Colombia
 Armenia
 Apartadó
 Barranquilla
 Bogotá
 Bucaramanga
 Cali
 Cartagena
 Cúcuta
 Florencia
 Ibagué
 Manizales
 Medellín
 Montería
 Neiva
 Pereira
 Popayán
 Puerto Asís
 Quibdó
 Valledupar
 Villavicencio
 Yopal
 Venezuela
 Maracaibo

Đội máy bay
(Ngày 20.7.2008) :

 2 Bombardier Dash 8 Q100
 10 Bombardier Dash 8 Q200
 4 Bombardier Dash 8 Q300

Đội máy bay ngưng hoạt động
(Tháng 8/2007):
 3 De Havilland Canada Dash 8
 4 F-27 Friendship
 6 Embraer EMB 110P1 Bandeirante

Tham khảo

Liên kết ngoài
  AIRES
 Đội máy bay của AIRES

Hãng hàng không Colombia


title: Đoàn Chí Tuân

text:
Đoàn Chí Tuân (1855-1897), hay Đoàn Đức Mậu, hiệu là Bạch Xĩ, là nhà thơ và là thủ lĩnh một cuộc khởi nghĩa trong phong trào Cần Vương chống Pháp cuối thế kỷ 19 tại Việt Nam. Ông đã từng xưng danh hiệu hoàng đế để kế tục vua Hàm Nghi chống Pháp nhưng không nhận được sự ủng hộ rộng rãi và cuối cùng thất bại.

Thân thế
Đoàn Chí Tuân sinh tại làng Hòa Ninh, nay thuộc xã Quảng Hòa, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình, Việt Nam trong một gia đình có truyền thống Nho học. Tổ 4 đời của Bạch Xĩ là Đoàn Chí Nguyện từng tham gia giúp nhà Tây Sơn và dự trận Ngọc Hồi-Đống Đa.

Cha Bạch Xĩ là Đoàn Chí Thông, còn được gọi là cụ Hương Thân, là người có chí hướng chống Pháp. Từ khi người Pháp vào đánh Việt Nam, Đoàn Chí Thông thường tập hợp người làng tại nhà bàn việc nước.

Tuổi trẻ
Bạch Xĩ thông minh từ nhỏ, nổi tiếng là thần đồng. Năm lên 5 tuổi (1860), ông được cha cho đi học. Chỉ sau một thời gian, ông Tú Nguyễn trong làng đã khâm phục chí thông minh của Chí Tuân. Năm 6 tuổi (1861), ông được cha cho theo học thầy quan biện họ Trần ở làng Thọ Linh. Sau 1 năm, thầy không dám dạy Chí Tuân nữa vì trò Tuân "đã học hết chữ của thầy". Sau này ông còn theo học vài danh Nho nữa và đến năm lên 10 tuổi thì tự học ở nhà.

Năm 12 tuổi (1867), Đoàn Chí Tuân đọc được nhiều sách của Trung Quốc, Nhật Bản. Dù còn ít tuổi, Bạch Xĩ đã thông hiểu lịch sử Trung Quốc, việc đất nước bị người Hoa đô hộ và công trạng của những người chống xâm lược của Việt Nam. Tài năng văn thơ của ông nổi danh khắp vùng khiến vua Tự Đức nghe tiếng, sai Tùng Thiện vương đến tận nơi xem có phải là lời đồn ngoa. Sau đó Tùng Thiện Vương về tâu lại rằng lời đồn đại về Đoàn Chí Tuân là đúng. Tự Đức lo ngại và cho rằng phải đề phòng sau này ông lớn lên "sẽ làm giặc".

Năm 1873, quân Pháp tấn công Bắc Kỳ, các phong trào chống Pháp nổ ra, từ đó tư tưởng chống Pháp của ông hình thành rõ rệt. Ông đi nhiều nơi, tìm kết giao với những người cùng tư tưởng chống Pháp, đến cả những vùng người Lào, người Mường. Đối với những hòa ước của nhà Nguyễn, Đoàn Chí Tuân tỏ ra bất mãn không đồng tình, vì vậy dù có tài nhưng ông quyết định không bao giờ đi thi, bởi ông cho rằng vua đã bán nước thì đi thi làm quan với ai? Ông bỏ bút sách và đi học võ mưu cứu nước.

Hưởng ứng phong trào Cần Vương

Hoạt động ở Quảng Bình
Năm 1885, kinh thành Huế thất thủ, Tôn Thất Thuyết đưa vua Hàm Nghi chạy ra ngoài, phát chiếu Cần Vương. Bạch Xĩ ra đón ra giá vua Hàm Nghi để xin theo giúp nhưng Tôn Thất Thuyết không trọng dụng ông, vì vậy ông trở về quê tổ chức quân đội chống Pháp.

Trong vòng 2 tháng, Bạch Xĩ tập hợp được một đội quân gồm 490 người, chủ yếu là người Hòa Ninh, còn lại là những người xã lân cận như Minh Lệ, Vĩnh Lộc, La Hà, Vĩnh Phúc. Trong thành phần đội quân này có cả người theo Công giáo và lính cũ của triều đình. Vũ khí trong quân ngoài súng còn có cung nỏ, giáo mác, đoản đao.

Vì Hòa Ninh không có địa bàn hiểm trở để tổ chức căn cứ nên sau một thời gian huấn luyện quân, Bạch Xĩ phải chia quân ra làm 3 nhóm đi về 3 hướng đánh địch.
 Nguyễn Hưng Vương dẫn 130 người đi nhập vào với nghĩa binh Cao Thượng Trí hoạt động ở Xuân Mai
 Đinh Hán dẫn 120 người lên nhập với quân của Mai Lượng ở Cao Mại
 Bạch Xĩ cùng Nguyễn Ngọc Hiền mang số quân còn lại lên nhập vào quân của Hoàng Phúc ở Vạn Xuân (Nam Quảng Bình).

Tại Vạn Xuân, Bạch Xĩ làm mưu sĩ phụ tá cho Hoàng Phúc, số quân của ông được nhập cùng đạo quân của Đề Phú. Từ năm 1885 đến 1888, 3 cánh quân Hoàng Phúc, Mai Lượng và Cao Thượng Trí đã hoạt động khá mạnh.

Vì sự chống đối của các cánh quân này, Đồng Khánh đi bắc tuần từ Quảng Trị ra Đồng Hới mất 23 ngày (27/7 – 19/8) mới đến nơi. Tại đây Đồng Khánh đã kêu gọi quân nổi dậy ra đầu thú và treo giải cho ai bắt được các thủ lĩnh, trong đó có Bạch Xĩ, nhưng không kết quả. Sau 10 ngày, Đồng Khánh phải bỏ dở chuyến bắc tuần trở về Huế.

Đến Hương Khê
Cuối năm 1888, vua Hàm Nghi bị bắt, các cánh quân Quảng Bình tan rã. Các thủ lĩnh còn lại đều thoái chí: Tôn Thất Đàm tự sát, Lê Trực đi ẩn dật, Cao Thượng Chí, Mai Lượng, Đề Phú và Đề Én đều trốn tránh về quê làm ăn. Chỉ còn lại Bạch Xĩ và cánh quân Hòa Ninh quyết tâm đánh Pháp đến cùng. Ông mang quân trở về Hòa Ninh, tập hợp thêm lực lượng, sau đó tiến ra Hà Tĩnh hoạt động.

Bạch Xĩ tìm đến Hương Khê theo Phan Đình Phùng và được thu nạp. Cánh quân của ông nhập vào với quân Hương Khê, còn Đoàn Chí Tuân trở thành một tướng bên cạnh Cao Thắng, Nguyễn Chánh và 10 tướng khác trong bản doanh của Phan Đình Phùng.

Vua Hàm Nghi bị đi đày, Đoàn Chí Tuân kiến nghị với Phan Đình Phùng nên tôn một vị vua mới lên lãnh đạo phong trào chống Pháp, tập hợp liên kết nhân dân các thành phần theo Lương và Công giáo cùng đánh Pháp. Tuy nhiên, Phan Đình Phùng và các tướng lĩnh Hương Khê đều không tán thành ý kiến của ông, thậm chí tỏ ra nghi ngờ lòng trung thành của ông. Bạch Xĩ thất vọng bèn bí mật rút cánh quân Hòa Ninh ra khỏi quân Hương Khê đi chiến đấu độc lập.

Hoàng đế Long Đức
Bạch Xĩ mang quân về Đại Hàm xây dựng căn cứ. Ông cho rằng tầng lớp sĩ phu yêu nước muốn tôn vua đánh giặc, do đó nhất định phải có một vị vua tập hợp nhân dân chống Pháp. Để kế tục vua Hàm Nghi đánh Pháp, ông tự mình lên ngôi hoàng đế, tự xưng niên hiệu là Long Đức, lập ra triều nghi, cắt đặt 28 thủ hạ làm 28 triều thần rồi truyền hịch kêu gọi nhân dân theo Lương và Công giáo cùng nhau đứng lên chống Pháp.

Để tận dụng lòng tin của dân, Đoàn Chí Tuân tuyên truyền phép thuật, rằng đội quân của ông có thể dùng bùa hộ mệnh, phép tàng hình để tránh giặc và thần thông biến hóa khi ra trận để thắng giặc; dùng phép "nhâm, cầm, độn" để phán đoán tình hình... Ông đã tập hợp thêm được một số nhân dân vùng Hương Khê, Hương Sơn, La Sơn và cả từ Quảng Bình ra hưởng ứng. Ông và tổ chức chiến đấu trên cùng chiến trường với quân Phan Đình Phùng.

Lực lượng quân Bạch Xĩ lúc đông nhất có 600 người. Ông chia thành 4 vệ: tiền, hậu, tả, hữu có chính vệ và phó vệ quân.

Ngoài những trận đánh nhỏ, đội quân của Long Đức hoàng đế có những trận thắng địch đáng kể.

Ngày 15 tháng 1 năm 1891, quân Pháp tiến hành cuộc càn quét lớn kéo dài 15 ngày vào Hương Khê. Bạch Xĩ cho quân phục ở tả ngạn sông Ngàn Sâu, chỗ bến đò Thanh Luyện bất ngờ đổ ra đánh khiến quân địch bị thiệt hại khá nhiều, đồng thời thu được 9 súng trước khi rút lui an toàn.

Ngày 4 tháng 3 năm 1891, nhân ngày phiên chợ. Bạch Xĩ được một đội lính khố xanh làm nội ứng kéo quân Pháp ra chợ ăn uống. Nhân lúc đồn địch còn lại ít người, ông cho quân tập kích chớp nhoáng cướp được 11 khẩu súng.

Sau trận này, quân Bạch Xĩ ra sức khuếch trương thắng lợi, đề cao thủ thuật biến hóa, pháp thuật cao cường. Nhiều người nghe nói như vậy đều rất khâm phục Bạch Xĩ, tin rằng ông có phép thuật thật.

Bên cánh quân Hương Khê cũng có nhiều người bàn tán về tài năng của ông. Vì vậy Phan Đình Phùng không bằng lòng, kết tội ông tự ý xưng vua, bắt tay với Công giáo là phản nghịch, lại dùng bùa phép mê hoặc lòng người. Do đó Phan Đình Phùng quyết định cử người đi bắt giết ông. Bạch Xĩ biết được ý định đó, ông cho rằng chỉ vì hai người không cùng quan điểm. Để tránh đổ máu giữa hai cánh quân, ông kéo các thủ hạ rút khỏi Đại Hàm, không tỏ ý thù oán Phan Đình Phùng. Vì vậy ý định của Phan Đình Phùng không thực hiện được.

Giữa tháng 5 năm 1892, Bạch Xĩ mai phục một đoàn tiếp tế vận lương từ Minh Cầm lên Hương Khê. Khi quân địch lọt vào ổ phục kích ở tả ngạn Ngàn Sâu, quân Bạch Xĩ dùng súng và cung nỏ bắn ra. Quân địch bị thương vong gần hết, Bạch Xĩ thu được 9 súng, 15 hòm đạn và 9 gánh quân lương.

Sau đó quân Bạch Xĩ còn giành được một số thắng lợi nữa vào tháng 1 và tháng 8 năm 1893 và tháng 6 năm 1894.

Cuối năm 1895, Phan Đình Phùng lâm bệnh mất, quân Pháp tổ chức càn quét lớn để bắt nốt các tướng lĩnh Hương Khê. Bạch Xĩ cùng các tướng lĩnh tích cực chống trả nhằm đỡ đòn cho lực lượng còn lại của quân Hương Khê. Tháng 3 năm 1896, ông tổ chức tấn công vào đồn Trì Bản, dùng hầm chông bẫy địch khi rút lui và giết được một số quân đuổi theo

Cuối tháng 5 năm 1896, các tướng lĩnh cuối cùng của quân Hương Khê bị bắt, tại Hà Tĩnh chỉ còn lực lượng chống Pháp của Bạch Xĩ. Quân Pháp được sự hỗ trợ của trưởng đồn Linh Cảm người Việt vốn thông thạo địa hình nên tiến sâu vào Đại Hàm, núi Quạt và Chúc A. Đội quân của Đoàn Chí Tuân bị bệnh sốt rét hoành hành, trong đó có cả ông và phụ tá Nguyễn Ngọc Hiền. Chính vì vậy, quân dưới quyền ông không có ai chỉ huy tổ chức chiến đấu. Hoạt động của quân Bạch Xĩ yếu hẳn đi, phải rút vào rừng sâu; một số người lần trốn trong dân nhưng bị bắt; cùng lúc đó Phó vệ Hoàng Hiểu cùng 11 người Công giáo ra hàng.

Chính vệ Nguyễn Ngọc Hiền cố gượng dậy tổ chức chống càn, đánh thắng một trận ở làng Hòa Duyệt tại hữu ngạn sông Ngàn Sâu vào tháng 9 năm 1896, diệt 17 lính khố xanh và thu 4 súng. Đây là thắng lợi cuối cùng của cánh quân Bạch Xĩ.

Được một số người Việt chỉ điểm, quân Pháp tập trung 430 người nửa đêm kéo đến bao vây 2 làng Trung Định và Đại Hoàng ở trước mặt núi Đại Hàm. Rạng sáng ngày 12 tháng 10 năm 1896, Đoàn Chí Tuân bị bắt khi đang bị sốt rét nặng, nằm trong nhà một người dân ở làng Trung Định. Trong các thủ hạ của ông, 60 người bị bắt, 27 người bị bắn chết cùng 3 dân làng.

Qua đời
Quân Pháp trói Đoàn Chí Tuân khiêng về Vinh và giam tại nhà lao Vinh. Người Pháp tìm cách dụ hàng ông nhưng ông từ chối. Sau đó người Pháp sai Hồ Lệ là người quen cũ của ông đi thuyết phục ông đầu hàng.

Hồ Lệ làm câu thơ tỏ ý thương xót ông:
Thương người răng trắng gặp hồi đen

Đoàn Chí Tuân bèn đáp lại:
Đau kẻ lòng son ôm máu đỏ

Không thể thuyết phục được ông, người Pháp dùng đòn tra tấn nhưng ông vẫn không chịu khuất phục. Cuối cùng, ông đã qua đời trong nhà lao vào cuối năm 1897. Năm đó ông 42 tuổi. Ban đầu người Pháp muốn giấu việc này, nhưng sau đó sang đầu năm 1898 mới công bố ông đã chết cuối năm 1897 nhưng không nêu rõ ngày tháng.

Sau khi ông mất, phụ tá Nguyễn Ngọc Hiền tập hợp số quân còn lại, tuyên bố giải tán quân sĩ, chia những quân trang vật dụng còn lại, khuyên mọi người về quê làm ăn, chờ thời cơ có thủ lĩnh chống Pháp khác.

Nhà thơ
Đoàn Chí Tuân làm khá nhiều thơ, chủ yếu góp phần động viên, cổ vũ quần chúng chống Pháp và chống chủ trương thỏa hiệp của nhà Nguyễn. Không chỉ sáng tác trong thời trẻ, suốt quá trình chiến đấu, ông vẫn liên tục làm thơ, phú, viết câu đối...

Thơ văn Đoàn Chí Tuân viết cả bằng chữ Hán và chữ Nôm. Nhiều tác phẩm đã bị người Pháp truy tìm và tiêu hủy. Sau đó, một số người thu thập và sưu tầm lại thơ văn của ông, đến nay còn lại:
 7 bài thơ Đường bằng chữ Nôm: Bới khoai, Quét nhà, Rang bắp, Không lấy vợ, Đi Lào Mường, Thanh kiếm và Tự xưng ngôi.
 2 bài thơ Đường chữ Hán: Tự thuật và Tặng Phan Đình Phùng
 2 bài phú Nôm theo thể ca trù: Chí nam nhi và Tế thế yên dân
 Một bài phú chữ Hán theo thể hịch: Hịch kêu gọi đánh giặc

Thơ Đoàn Chí Tuân toát lên lòng yêu nước, dù mô tả những việc làm thông thường trong cuộc sống nhưng luôn bày tỏ tư tưởng chống xâm lược. Đó là những trường hợp bài thơ Bới khoai và Quét nhà - được lựa chọn vào Hợp tuyển thơ văn yêu nước nửa sau thế kỷ 19 của Phi Bằng.

Bài Bới khoai:
Xâm lấn đất ta đã bấy nay
Anh hùng gặp hội quyết ra tay
Nhỏ to những mấy vơ ngang cả
Dài vắn bao nhiêu bứt cả dây

Bài Quét nhà:
Chỉ sợ muôn dân nhuốm bụi hồng
Ra tay một trận sạch như không
Đền từ quét tước thêm vui mắt
Đài các vào ra mới thỏa lòng
Lũ kiến bất tài xua mái bắc
Đoàn trùng vô hại gạt tường đông
Từ nhà mà nước, mà thiên hạ
Cũng có tay mình mới sạch trong

Bài Rang bắp:
Hay làm rồi lại cũng hay ăn
Có một nhà ta tiếng dậy răn
Tả hữu dàn ra nào các tướng
Ngô lao đánh ráo ghẹo đông quân
Hỏa công chịu chước thày Gia Cát
Bộ chiếu tài cao tướng Triệu Vân
Đánh dẹp yên rồi ngồi chem chẻm
Dồi dào ơn nước sướng muôn ngàn

Nhận định
Đoàn Chí Tuân được đánh giá là một thủ lĩnh chống Pháp kiên cường bất khuất. Trong bối cảnh nhiều người thoái chí từ bỏ chiến đấu hoặc đầu hàng, ông là một trong những người vẫn chiến đấu đến cùng.

Đặc biệt, Bạch Xĩ được xem là người có tư tưởng khá tiến bộ trong số những văn thân chống Pháp. Ông chủ trương đoàn kết giữa hai tôn giáo là lương giáo và Công giáo - một chủ trương đúng đắn và độc đáo trong hoàn cảnh lịch sử khi đó. Với phong trào "bình Tây sát tả", nhiều người cho rằng tất cả giáo dân đều là giặc và muốn đánh Tây phải diệt đạo – quan điểm này tồn tại rộng rãi trong các văn thân sĩ phu và hoàn toàn sai lầm. Chính vì vậy, quan điểm đoàn kết tôn giáo của ông lại không được họ ủng hộ, thậm chí phản đối. Do đó, Đoàn Chí Tuân phải chiến đấu đơn độc.

Ngoài ra, Đoàn Chí Tuân cũng có những nhược điểm:
 Ông dùng pháp thuật để kêu gọi quần chúng. Trên thực tế, nhiều thủ hạ của ông đã cường điệu hóa, thần thánh hóa những việc làm của ông. Vì vậy nhiều người phê phán ông, cho đó là "tà đạo".
 Việc ông lên ngôi hoàng đế không tranh thủ được sự ủng hộ của các sĩ phu và uy tín của cá nhân ông chưa đủ để tập hợp đông đảo quần chúng.

Các nhà nghiên cứu có ý kiến khác nhau quanh việc Bạch Xĩ xưng đế. Phi Bằng và Trần Huy Liệu phê phán cho rằng Đoàn Chí Tuân mang mộng làm đế vương. Tuy nhiên theo Võ Xuân Trang và Đoàn Kiến Thứ, ông tự lập trong bối cảnh bế tắc không tìm được người khác để tôn lên làm vua.

Đường phố

Tưởng nhớ công lao của ông hiện nay tại Thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình, Việt Nam có đường phố mang tên Đoàn Chí Tuân

Xem thêm
 Phan Đình Phùng
 Khởi nghĩa Hương Khê
 Cần Vương

Tham khảo

 Nhiều tác giả (1986), Danh nhân Bình Trị Thiên, Nhà xuất bản Thuận Hóa.

Chú thích

Người Quảng Bình
Sinh năm 1855
Mất năm 1897
Thủ lĩnh quân sự phong trào Cần Vương
Nhà thơ Việt Nam


title: Ocnosispa nublia

text:
Ocnosispa nublia là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1910.

Chú thích

Tham khảo

Ocnosispa


title: Eulgem

text:
Eulgem là một đô thị thuộc huyện Cochem-Zell, bang Rheinland-Pfalz, Đức. Đô thị này có diện tích 3,01 ki-lô-mét vuông.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Cochem-Zell


title: Le Blanc-Mesnil

text:
Le Blanc-Mesnil là một xã trong vùng đô thị Paris, thuộc tỉnh Seine-Saint-Denis, vùng hành chính Île-de-France của nước Pháp, có dân số là 46.936 người (thời điểm 1999).

Các thành phố kết nghĩa
 Petrodvorets (Peterhof), Nga (1961)
 Sandwell, Angleterre, Anh (1985)

Những người con của thành phố
 Tristan Valentin (sinh 1982), vận động viên đua xe đạp

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Official website
 Forum culturel
 Blog du Forum culturel

Xã của Seine-Saint-Denis


title: Rupilia excelsa

text:
Rupilia excelsa là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Blackburn miêu tả khoa học năm 1896.

Chú thích

Tham khảo

Rupilia


title: Exomalopsis limata

text:
Exomalopsis limata là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cresson mô tả khoa học năm 1878.

Chú thích

Tham khảo

Exomalopsis
Động vật được mô tả năm 1878


title: Đường (thực phẩm)

text:
Đường hay chính xác hơn là đường ăn là tên gọi chung của những hợp chất hóa học ở dạng tinh thể thuộc nhóm phân tử cacbohydrat.  Đường, đường hạt, hoặc đường thông thường, đề cập đến saccarose, một disaccharide bao gồm glucose và fructose.

Các loại đường đơn giản, còn được gọi là monosacarit, bao gồm glucose, fructose và galactose. Đường hỗn hợp, còn được gọi là disacarit hoặc đường đôi, là các phân tử bao gồm hai monosacarit nối với nhau bằng liên kết glycosid. Các ví dụ phổ biến là sucrose (đường ăn) (glucose + fructose), lactose (glucose + galactose) và maltose (hai phân tử glucose). Trong cơ thể, đường hỗn hợp được thủy phân thành đường đơn giản.

Các chuỗi dài hơn của monosacarit không được coi là đường và được gọi là oligosacarit hoặc polysacarit. Một số chất hóa học khác, chẳng hạn như glycerol và rượu đường, có thể có vị ngọt, nhưng không được phân loại là đường.

Đường được tìm thấy trong các mô của hầu hết các loại thực vật. Mật ong và trái cây là nguồn tự nhiên dồi dào của các loại đường đơn giản không giới hạn. Sucrose đặc biệt tập trung trong mía, củ cải đường, phong đường và thốt nốt, làm cho chúng trở nên lý tưởng để chiết xuất thương mại hiệu quả để làm đường tinh luyện. Năm 2016, sản lượng thế giới kết hợp của hai loại cây trồng này là khoảng hai tỷ tấn. Maltose có thể được sản xuất bằng hạt malting. Lactose là loại đường duy nhất không thể được chiết xuất từ thực vật. Nó chỉ có thể được tìm thấy trong sữa, bao gồm cả sữa mẹ và trong một số sản phẩm sữa. Một nguồn đường rẻ tiền là xi-rô ngô, được sản xuất công nghiệp bằng cách chuyển đổi tinh bột ngô thành đường, chẳng hạn như maltose, fructose và glucose.

Sucrose được sử dụng trong thực phẩm chế biến (ví dụ như bánh quy và bánh ngọt), đôi khi được thêm vào thực phẩm và đồ uống chế biến sẵn có bán trên thị trường và có thể được mọi người sử dụng làm chất làm ngọt cho thực phẩm (ví dụ bánh mì nướng và ngũ cốc) và đồ uống (ví dụ cà phê và trà). Một người trung bình tiêu thụ khoảng    đường mỗi năm, hoặc  ở các nước phát triển, tương đương với hơn 260 calo thực phẩm mỗi ngày. Khi tiêu thụ đường tăng lên trong phần sau của thế kỷ 20, các nhà nghiên cứu bắt đầu kiểm tra xem một chế độ ăn nhiều đường, đặc biệt là đường tinh luyện, có gây hại cho sức khỏe con người hay không. Tiêu thụ quá nhiều đường có liên quan đến sự khởi phát của bệnh béo phì, tiểu đường, bệnh tim mạch, mất trí nhớ và sâu răng. Nhiều nghiên cứu đã cố gắng làm rõ những tác động đó, nhưng với kết quả khác nhau, chủ yếu là do khó tìm được quần thể để sử dụng làm đối chứng tiêu thụ ít hoặc không đường. Vào năm 2015, Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị người lớn và trẻ em nên giảm lượng đường tự do xuống dưới 10% và khuyến khích giảm xuống dưới 5% tổng lượng năng lượng của họ.

Lịch sử

Thế giới cổ đại đến Phục hưng

Châu Á
Đường được sản xuất ở tiểu lục địa Ấn Độ  từ thời cổ đại và việc trồng trọt của nó lan rộng từ đó sang Afghanistan hiện đại thông qua đèo Khyber. Nó không dồi dào cũng không rẻ trong thời gian đầu, và ở hầu hết các nơi trên thế giới, mật ong thường được sử dụng để làm ngọt. Ban đầu, người ta nhai mía thô để chiết xuất vị ngọt của nó. Mía là một nguồn gốc của tiểu lục địa Ấn Độ nhiệt đới (Nam Á) và Đông Nam Á.

Các loài khác nhau dường như có nguồn gốc từ các địa điểm khác nhau với sacarum barberi có nguồn gốc từ Ấn Độ và S. edule và S. docinarum đến từ New Guinea. Một trong những tài liệu tham khảo lịch sử sớm nhất về cây mía là trong các bản thảo của Trung Quốc có niên đại từ thế kỷ thứ 8 trước Công nguyên, trong đó nêu rõ việc sử dụng mía có nguồn gốc từ Ấn Độ.

Theo truyền thống của y học Ấn Độ (āyurveda), cây mía được biết đến với cái tên Ikṣu và nước mía được gọi là Phāṇita. Giống, từ đồng nghĩa và đặc điểm của nó được định nghĩa trong nighaṇṭus như Bhāvaprakāśa (1.6,23, nhóm của các cây mía). Đường vẫn tương đối không quan trọng cho đến khi người Ấn Độ phát hiện ra các phương pháp biến nước mía thành tinh thể dạng hạt dễ dàng hơn để lưu trữ và vận chuyển. Đường kết tinh được phát hiện vào thời của Imperial Guptas, vào khoảng thế kỷ thứ 5 sau Công nguyên. Trong ngôn ngữ Ấn Độ địa phương, những tinh thể này được gọi là khanda (Devanagari: खण डखण, ), là nguồn gốc của từ kẹo. Các thủy thủ Ấn Độ, những người mang bơ và đường làm rõ nguồn cung cấp, đã giới thiệu kiến thức về đường dọc theo các tuyến đường thương mại khác nhau mà họ đi qua.

Các nhà sư du hành Phật giáo đã đưa các phương pháp kết tinh đến Trung Quốc. Trong suốt triều đại của Harsha (r. 606-647) ở Bắc Ấn Độ, phái viên Ấn Độ Tang Trung Quốc dạy phương pháp trồng mía sau khi Đường Thái Tông (r. 626-649) làm cho biết như sự quan tâm của mình trong đường. Trung Quốc thành lập đồn điền mía đầu tiên vào thế kỷ thứ bảy. Các tài liệu của Trung Quốc xác nhận ít nhất hai nhiệm vụ đến Ấn Độ, được khởi xướng vào năm 647 CE, để có được công nghệ tinh chế đường. Ở tiểu lục địa Ấn Độ, Trung Đông và Trung Quốc, đường trở thành một mặt hàng chủ yếu trong nấu ăn và tráng miệng.

Châu Âu

Nearchus, đô đốc của Alexander xứ Macedonia, biết về đường trong năm 325 trước Công nguyên, vì ông tham gia vào chiến dịch của Ấn Độ do Alexander (Arrian, Anabocation) lãnh đạo. Bác sĩ Hy Lạp Pedanius Dioscorides vào thế kỷ 1 CE đã mô tả đường trong chuyên luận y học của ông De Materia Medica, và Pliny the Elder, một người La Mã thế kỷ 1, đã mô tả đường trong Lịch sử tự nhiên của ông: "Đường cũng được sản xuất ở Ả Rập, nhưng đường Ấn Độ thì tốt hơn. Nó là một loại mật ong được tìm thấy trong cây mía, màu trắng như kẹo cao su, và nó giòn giữa răng. Nó đi kèm trong kích thước của một cây phỉ. Đường chỉ được sử dụng cho mục đích y tế."

Thập tự quân đã mang đường trở lại châu Âu sau các chiến dịch của họ ở Thánh địa, nơi họ bắt gặp các đoàn lữ hành mang theo "muối ngọt". Đầu thế kỷ 12, Venice đã mua lại một số ngôi làng gần Tyre và thành lập các khu vực sản xuất đường để xuất khẩu sang châu Âu. Nó bổ sung việc sử dụng mật ong, trước đây là chất làm ngọt duy nhất có sẵn. Biên niên sử thập tự chinh William of Tyre, viết vào cuối thế kỷ 12, đã mô tả đường là "rất cần thiết cho việc sử dụng và sức khỏe của nhân loại". Vào thế kỷ 15, Venice là trung tâm phân phối và tinh chế đường chính ở châu Âu.

Có một sự thay đổi mạnh mẽ vào giữa thế kỷ 15, khi Madeira và Quần đảo Canary được những người châu Âu định cư, và mía đường được trồng ở đó. Sau đó, một "niềm đam mê tiêu thụ tất cả đối với đường... quét qua xã hội" khi nó trở nên dễ dàng hơn rất nhiều, mặc dù ban đầu vẫn còn rất đắt đỏ. Đến năm 1492, Madeira đã sản xuất hơn ba triệu pound đường mỗi năm. Genova, một trong những trung tâm phân phối, được biết đến với kẹo trái cây, trong khi Venice chuyên về bánh ngọt, kẹo (kẹo) và điêu khắc đường. Đường được coi là "dược phẩm quý giá" như một loại thực phẩm "ấm" trong các loại phổ biến, là "hữu ích cho dạ dày, chữa các bệnh cảm lạnh và làm dịu các bệnh về phổi".

Một bữa tiệc được đưa ra trong các chuyến tham quan vào năm 1457 bởi Gaston de Foix, đó là "có lẽ là ghi chép chi tiết nhất và đầy đủ nhất mà chúng ta có về một bữa tiệc cuối thời trung cổ" bao gồm đề cập đầu tiên về các tác phẩm điêu khắc đường, vì thức ăn cuối cùng được mang đến là "một món tráng miệng được điêu khắc trong đường: sư tử, stags, khỉ... mỗi người cầm trong tay hoặc mỏ cánh tay của nhà vua Hungary ". Các bữa tiệc lớn được ghi nhận trong những thập kỷ sau bao gồm các phần tương tự. Ban đầu các tác phẩm điêu khắc dường như đã được ăn trong bữa ăn, nhưng sau đó chúng chỉ trở thành đồ trang trí bàn, công phu nhất được gọi là triomfi. Một số nhà điêu khắc quan trọng được biết là đã sản xuất chúng; trong một số trường hợp bản vẽ sơ bộ của họ tồn tại. Những người đầu tiên là trong đường nâu, một phần đúc trong khuôn, với những chạm cuối cùng được chạm khắc. Chúng tiếp tục được sử dụng cho đến khi ít nhất là Lễ đăng quang cho Edward VII của Vương quốc Anh vào năm 1903; ngoài các tác phẩm điêu khắc khác, mỗi khách được tặng một vương miện làm từ đường để mang về.

Lịch sử hiện đại

Vào tháng 8 năm 1492, Christopher Columbus đưa cây mía ở La Gomera thuộc Quần đảo Canary, đến Thế giới mới, dẫn đến sự ra đời của các vùng trồng mía tại châu Mỹ. Việc giâm cành được trồng và vụ thu hoạch mía đầu tiên ở Hispaniola diễn ra vào năm 1501. Nhiều nhà máy đường đã được xây dựng ở Cuba và Jamaica vào những năm 1520. Người Bồ Đào Nha đã đưa mía đến Brazil. Đến năm 1540, đã có 800 nhà máy đường mía ở đảo Santa Catarina và 2.000 nhà máy khác ở bờ biển phía bắc Brazil, Demarara và Surinam.

Đường là một thứ xa xỉ ở châu Âu cho đến đầu thế kỷ 19, khi nó trở nên phổ biến rộng rãi hơn, do sự gia tăng của đường củ cải ở Phổ, và sau đó là ở Pháp dưới thời Napoleon. Đường củ cải là một phát minh của Đức, kể từ năm 1747, Andreas Sigismund Marggraf tuyên bố phát hiện ra đường trong củ cải đường và nghĩ ra một phương pháp sử dụng rượu để chiết xuất nó. Sinh viên của Marggraf, Franz Karl Achard, đã nghĩ ra một phương pháp công nghiệp kinh tế để chiết xuất đường ở dạng nguyên chất vào cuối thế kỷ 18. Achard lần đầu tiên sản xuất đường củ cải vào năm 1783 tại Kaulsdorf vào năm 1801, cơ sở sản xuất đường củ cải đầu tiên trên thế giới được thành lập tại Cunern, Silesia (sau đó là một phần của Phổ). Các tác phẩm của Marggraf và Achard là điểm khởi đầu cho ngành công nghiệp đường ở châu Âu, và cho ngành công nghiệp đường hiện đại nói chung, vì đường không còn là sản phẩm xa xỉ và là sản phẩm hầu như chỉ được sản xuất ở vùng khí hậu ấm hơn.

Đường trở nên rất phổ biến và đến thế kỷ 19, đường đã được coi là một thực phẩm cần thiết. Sự phát triển của hương vị và nhu cầu đối với đường như một thành phần thực phẩm thiết yếu dẫn đến những thay đổi lớn về kinh tế và xã hội. Nhu cầu đã thúc đẩy, một phần, việc thực dân hóa các hòn đảo nhiệt đới và các khu vực nơi các đồn điền mía thâm dụng lao động và sản xuất đường có thể thành công. Nhu cầu lao động giá rẻ để thực hiện canh tác và chế biến thâm dụng lao động làm tăng nhu cầu buôn bán nô lệ từ Châu Phi (đặc biệt là Tây Phi).

Sau khi chế độ nô lệ bị bãi bỏ, nhu cầu về công nhân ở các thuộc địa Caribbean của Anh đã được lấp đầy bởi những người lao động được bảo hiểm từ tiểu lục địa Ấn Độ (đặc biệt là Ấn Độ). Hàng triệu nô lệ và những người lao động được bảo hiểm đã được đưa vào vùng biển Caribbean và châu Mỹ, thuộc địa Ấn Độ Dương, đông nam châu Á, quần đảo Thái Bình Dương, và Đông Phi và Natal. Do đó, sự pha trộn dân tộc hiện đại của nhiều quốc gia đã được định cư trong hai thế kỷ qua đã bị ảnh hưởng bởi nhu cầu về đường.

Đường cũng dẫn đến một số công nghiệp hóa các khu vực trồng mía. Ví dụ, vào những năm 1790, Trung úy J. Paterson, thuộc cơ sở ở Bengal, đã quảng bá cho Chính phủ Anh ý tưởng rằng cây mía có thể phát triển ở Ấn Độ thuộc Anh, nơi nó đã bắt đầu, với nhiều lợi thế và chi phí thấp hơn ở Tây Ấn. Do đó, các nhà máy đường được thành lập ở Bihar ở miền đông Ấn Độ. Trong Chiến tranh Napoléon, sản lượng củ cải đường tăng ở lục địa châu Âu do khó nhập khẩu đường khi vận chuyển bị phong tỏa. Đến năm 1880, củ cải đường là nguồn cung cấp đường chính ở châu Âu. Nó cũng được trồng ở Lincolnshire và các vùng khác của Anh, mặc dù Vương quốc Anh vẫn tiếp tục nhập khẩu phần đường chính từ các thuộc địa của mình.

Cho đến cuối thế kỷ XIX, đường đã được mua theo từng khối lớn, phải cắt bằng cách sử dụng dụng cụ gọi là dao cắt đường. Trong những năm sau đó, đường cát thường được bán trong túi. Khối lớn đường được sản xuất vào thế kỷ XIX. Nhà phát minh đầu tiên của một quá trình sản xuất đường ở dạng khối là Moravian Jakub Kryštof Rad, giám đốc một công ty đường ở Dačice. Ông bắt đầu sản xuất khối đường sau khi được cấp bằng sáng chế năm năm cho quy trình vào ngày 23 tháng 1 năm 1843. Henry Tate của Tate & Lyle là một nhà sản xuất đầu tiên của các viên đường tại nhà máy lọc dầu của ông ở Liverpool và London. Tate đã mua một bằng sáng chế cho sản xuất khối đường từ Đức Eugen Langen, người vào năm 1872 đã phát minh ra một phương pháp chế biến tinh thể khối đường khác nhau.

Đường được phân phối theo khẩu phần trong Thế chiến I và khắt khe hơn trong Thế chiến II. Điều này dẫn đến sự phát triển và sử dụng các chất làm ngọt nhân tạo khác nhau.

Hóa học

Về mặt khoa học, đường liên quan đến một số carbohydrate, chẳng hạn như monosacarit, disacarit hoặc oligosacarit. Monosacarit còn được gọi là "đường đơn", quan trọng nhất là glucose. Hầu hết các monosacarit có công thức là  với n từ 3 đến 7 (deoxyribose là một ngoại lệ). Glucose có công thức phân tử . Tên của các loại đường điển hình kết thúc bằng - ose, như trong " glucose " và " fructose ". Đôi khi những từ như vậy cũng có thể đề cập đến bất kỳ loại carbohydrate hòa tan trong nước. Các mono- và disacarit mạch vòng có chứa nhóm aldehyd hoặc nhóm xeton. Các liên kết đôi carbon-oxy (C=O) là trung tâm phản ứng. Tất cả các sacarit có nhiều vòng trong cấu trúc của chúng là kết quả của hai hoặc nhiều monosacarit được nối với nhau bằng liên kết glycosid với sự mất đi một phân tử nước () trong mỗi liên kết.

Monosacarit ở dạng chuỗi kín có thể hình thành liên kết glycosid với các monosacarit khác, tạo ra disacarit (như sucrose) và polysacarit (như tinh bột). Enzyme phải thủy phân hoặc phá vỡ các liên kết glycosid này trước khi các hợp chất đó được chuyển hóa. Sau khi tiêu hóa và hấp thu các monosacarit chính có trong máu và các mô bên trong bao gồm glucose, fructose và galactose. Nhiều pentose và hexoses có thể tạo thành cấu trúc vòng. Trong các dạng chuỗi kín này, nhóm aldehyd hoặc ketone vẫn không tự do, vì vậy nhiều phản ứng điển hình của các nhóm này không thể xảy ra. Glucose trong dung dịch tồn tại chủ yếu ở dạng vòng ở trạng thái cân bằng, với ít hơn 0,1% các phân tử ở dạng chuỗi mở.

Polyme tự nhiên
Biopolyme của đường là phổ biến trong tự nhiên. Thông qua quá trình quang hợp, thực vật tạo ra glyceraldehyd-3-phosphate (G3P), một loại đường 3-bon được phosphat hóa được sử dụng để tạo ra các monosacarit như glucose () hoặc (như trong mía và củ cải đường) sucrose (). Monosacarit có thể được chuyển đổi thành các polysacarit cấu trúc như cellulose và pectin để xây dựng thành tế bào hoặc dự trữ năng lượng dưới dạng polysacarit lưu trữ như tinh bột hoặc inulin. Tinh bột, bao gồm hai loại polymer khác nhau của glucose, là một dạng năng lượng hóa học dễ phân hủy được lưu trữ bởi các tế bào và có thể được chuyển đổi thành các loại năng lượng khác. Một polymer khác của glucose là cellulose, là một chuỗi tuyến tính bao gồm vài trăm hoặc hàng nghìn đơn vị glucose. Nó được thực vật sử dụng như một thành phần cấu trúc trong thành tế bào của chúng. Con người chỉ có thể tiêu hóa cellulose ở một mức độ rất hạn chế, mặc dù động vật nhai lại có thể làm như vậy với sự trợ giúp của vi khuẩn cộng sinh trong ruột của chúng. DNA và RNA được xây dựng từ các monosacarit deoxyribose và ribose, tương ứng. Deoxyribose có công thức  và ribose có công thức .

Tính dễ cháy và phản ứng nhiệt

Do đường dễ cháy khi tiếp xúc với ngọn lửa, nên việc xử lý đường có nguy cơ nổ bụi. Nguy cơ nổ cao hơn khi đường đã được nghiền thành kết cấu siêu mịn, chẳng hạn như để sử dụng trong kẹo cao su. Vụ nổ nhà máy đường Georgia năm 2008, khiến 14 người thiệt mạng và 40 người bị thương, và phá hủy hầu hết các nhà máy tinh chế đường, là do sự đánh lửa của bụi đường.

Trong sử dụng ẩm thực của nó, đường tiếp xúc với nhiệt tạo ra caramen. Khi quá trình xảy ra, các hóa chất dễ bay hơi như diacetyl được giải phóng, tạo ra hương vị caramel đặc trưng.

Các loại đường
Các loại đường chính là sucrose, lactose, và fructose. Ngoài ra còn có đường hóa học là những chất ngọt tổng hợp.

DP * = Degree of polymerization (mức độ trùng hợp)

Tính chất
Một vài loại đường khiến vị giác của con người cảm thấy vị là ngọt.

Sử dụng trong thực phẩm
Đường có vị ngọt như đường mía lấy từ mía hoặc củ cải đường, fructose lấy từ trái cây, mật ong... và trong nhiều nguồn khác. Đường ngọt là một loại thức ăn cơ bản, là nguyên liệu chính để làm gia vị cho các món ăn, làm mứt, kẹo và các món tráng miệng.

Lịch sử sản xuất đường mía

Ảnh hưởng sức khỏe

Các nghiên cứu cho thấy mối liên hệ tiềm tàng giữa sử dụng đường ngọt và các vấn đề sức khỏe, bao gồm béo phì và sâu răng. Sử dụng quá mức đường có liên quan đến bệnh tiểu đường loại 2, béo phì, gia tăng bệnh tim và làm cho các tế bào ung thư phát triển nhanh hơn.

Sâu răng
Sâu răng chứng tỏ là một vấn đề nổi bật về sức khỏe có liên quan đến việc sử dụng đường. Các vi khuẩn trong miệng như Streptococcus mutans sống trong các mảng bám trên răng và biến đổi đường thành acid lactic. Với nồng độ cao của acid trên bề mặt răng có thể làm mất chất khoáng của răng.

Tiểu đường
Tiểu đường, căn bệnh làm cho cơ thể chuyển hóa đường kém đi, xảy ra do:
Cơ thể tấn công các tế bào tạo insulin, hóa chất cần thiết để chuyển hóa đường trong tế bào (tiểu đường loại 1)
Các tế bào không nhận insulin (tiểu đường loại 2)

Khi glucose tích lũy trong máu, nó có thể gây ra hai vấn đề:
Trong ngắn hạn, tế bào trở nên thiếu năng lượng vì nó không thể nhận glucose.
Trong dài hạn, glucose tích lũy thường xuyên trong máu gây tăng acid trong máu, làm tổn thương nhiều cơ quan, bao gồm mắt, thận, thần kinh và tim.

Các nhà chức trách khuyến cáo bệnh nhân tiểu đường tránh dùng thực phẩm chứa nhiều đường để ngăn các phản ứng có hại.

Béo phì
Béo phì có thể là kết quả của nhiều tác nhân, bao gồm:
Ăn nhiều thực phẩm chứa năng lượng cao — nhiều mỡ và đường nhưng ít vitamin, khoáng chất và nguyên tố vi lượng (xem khuyến cáo của Liên Hợp Quốc bên dưới)
Giảm các hoạt động của cơ thể.

Các thăm dò ở Mỹ cho thấy số người Mỹ tăng mức năng lượng lấy từ carbohydrates và giảm mức năng lượng lấy từ chất béo khi béo phì hơn. Điều này cho thấy béo phì liên quan đến tiêu thụ đường nhiều hơn là liên quan đến tiêu thụ chất béo, và tăng lượng đường trong khi giảm chất béo dẫn đến tăng sự béo phì.

Gout
Các nhà nghiên cứu cũng chỉ ra nước uống chứa nhiều đường fructose trong một số trường hợp gây đau ở các khớp (bệnh gout).

Sản xuất
Dùng cây mía, thường được trồng nhiều ở vùng nhiệt đới, để lấy đường là phổ biến nhất. Ở một số nước, người ta còn sử dụng củ cải đường hay thốt nốt để lấy đường.

Tính chất hóa học
Đường dễ bị phân hủy thành Glucose và Fructose khi có sự xuất hiện của nước cùng với nhiệt độ và axit; đường cháy thành dạng lỏng, màu đen.

Chú thích

Tham khảo

 A C Hannah, The International Sugar Trade, Cambridge: Woodhead, 1996. ISBN 1-85573-069-3
 William Dufty, Sugar Blues, ISBN 0-446-34312-9

Liên kết ngoài

Cook's Thesaurus: Sugar

 Density of Sugar Factory Products

Carbohydrat
Dinh dưỡng
Nguyên liệu dạng hạt
Bài cơ bản dài trung bình
Tá dược
Tọa độ không có sẵn trên Wikidata
Chất ngọt
Đái tháo đường


title: Hầu quyền

text:
Hầu Quyền (猴拳) là một môn võ dựa theo thần thái, động tác, kỹ thuật chiến đấu của loài khỉ, nằm trong hệ thống các kỹ thuật được gọi là tượng hình quyền (hay "hình ý quyền linh thú"), mô phỏng các con thú. Trong "thập đại hình tượng" của Thiếu Lâm phái bao gồm Long (龍, rồng), Xà (蛇, rắn), Hổ (虎, hổ), Báo (豹, báo), Hạc (鶴, chim hạc), Sư (獅, sư tử), Tượng (象, voi), Mã (馬, ngựa), Hầu (猴, khỉ), Điêu (鵰, chim điêu) hoặc Kê (雞, gà), thì hầu quyền đứng hạng thứ 9.

Lịch sử
Truyền thuyết nói đến hầu quyền nhiều nhưng lai lịch, xuất xứ của môn võ này thì dường như bao quanh bởi một lớp sương mù. Có nhà nghiên cứu cho rằng chính Ngô Thừa Ân đã cảm tác nhân vật Tôn Ngộ Không từ hầu quyền và người xưa lại dùng tích Tôn Ngộ Không để đặt tên cho một số chiêu thức của hầu quyền. Nếu đúng như vậy, hầu quyền ra đời trước Ngô Thừa Ân hay cụ thể là trước Tây Du Ký. Tuy nhiên, những ý kiến ngược lại cũng dựa trên tên gọi một số chiêu thức để lập luận rằng Hầu quyền còn "trẻ hơn" Tôn Hành Giả rất nhiều.

Đặc điểm quyền pháp
Là một hệ thống quyền thuật mô phỏng các vận động trong sinh hoạt, các động tác chiến đấu cũng như chiến thuật của loài khỉ đối phó với đồng loại hay các loài thú khác, hầu quyền chú trọng các kỹ thuật nhảy, nhào lộn, chụp bắt làm sở trường. Hầu quyền đòi hỏi ở người sử dụng sự phối hợp nhịp nhàng của thủ pháp, cước pháp và thân pháp linh động nhẹ nhàng. Các động tác của hầu quyền đều phụ thuộc vào tính linh hoạt, nhạy cảm của đôi mắt.

Người luyện hầu quyền thường phải hút môi lại khi thi triển công phu, thở bằng mũi, do đó việc luyện tập thở được nhấn mạnh trong bộ môn công phu này. Ngoài ra, để uyển chuyển và linh hoạt bay nhảy, người học hầu quyền phải học cả khinh công và khí công.

Hầu quyền áp dụng nguyên lý dĩ nhu chế cương, thường kết hợp né tránh linh hoạt và tấn công hiểm hóc. Chiêu thức trong hầu quyền thường nhắm vào các yếu huyệt của đối phương như Mi Tâm, Thái Dương, Đan Điền, Tâm Hoa v.v., khiến hầu quyền trở thành một trong những bộ môn quyền thuật ác hiểm nhất.

Võ phái hầu quyền
Trung Hoa có một võ phái mang tên Đại Thánh bát quái môn, lấy các chiêu thức nền tảng là hầu quyền. Môn phái đặt tổng đàn tại Hồng Kông và phát triển tại nhiều nơi khác trên thế giới. Tại Việt Nam trước 1975 cũng có cao thủ hầu quyền học từ Đại Thánh bát quái môn tên là Trần Lâm. Trần Lâm qua đời để lại duy nhất một truyền nhân mang tên Trần Cẩu, hiện đã cao tuổi sống ở Nhơn Nghĩa Đường. Tại thành phố Huế, Việt Nam có tồn tại một môn phái có tên là Hồng phái-Hầu quyền đạo Việt Nam có nguồn gốc xuất xứ từ Hồng Phái Tây Tạng, được thành lập từ những năm 1975. Môn phái được phát triển mạnh từ những thập niên 1980. Đặc trưng của môn phái là nhu nhuyễn âm kình, nguyên lý âm dương tương tế, dĩ nhu chế cương. Môn phái Hầu Quyền này thuộc nội gia quyền, luyện nhu nhuyễn hao hao như Thái cực quyền. Tuy vậy, Hầu quyền đạo Việt Nam lại hoàn toàn khác biệt so với các loại Hầu quyền trên toàn thế giới như là Hầu quyền theo phái Thiếu Lâm của người Trung Hoa, Hầu quyền của môn số môn phái của Võ cổ truyền Việt Nam.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Hầu quyền
 猴拳

Tượng hình quyền
Võ thuật Trung Hoa


title: Leioproctus abnormis

text:
Leioproctus abnormis là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1916.

Chú thích

Tham khảo

Leioproctus
Động vật được mô tả năm 1916


title: Trinny Woodall

text:
Trinny Woodall (tên khai sinh Sarah-Jane Woodall 8 tháng 2 năm 1964 tại Marylebone, Luân Đôn), là một người đoạt giải bậc thầy thời trang, kiêm một nhà cố vấn thời trang, người giới thiệu truyền hình, tác gia và nhà thiết kế thời trang người Anh.

Woodall được nuôi dưỡng trong một gia đình khá giả và được học tại các trường tư. Sau 10 năm chống chọi với chứng nghiện rượu và làm trong ngành marketing, Woodall đã gặp Susannah Constantine năm 1994 và cả hai người đã tham gia viết bài trong mục thời trang hàng tuần cho The Telegraph. Sự kiện này đã đưa họ đến ngành kinh doanh tư vấn thời trang trên mạng internet và phát hành cuốn sách tư vấn thời trang đầu tiên.

Cả hai được giao nhiệm vụ phụ trách mục What Not to Wear của BBC vào năm 2001. Năm sau, Woodall và Constantine đã ra mắt cuốn sách thứ hai của họ, What Not to Wear, và cuốn sách này đã giúp bà một Giải thưởng sách Anh quốc và đã bán được hơn 670.000 bản. Woodall tiếp tục làm đồng tác giả nhiều cuốn sách tư vấn thời trang khác cùng Constantine, và nhiều cuốn đã trở thành sách bán chạy nhất ở Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland và Hoa Kỳ, và đến nay đã bán được hơn 2,5 triệu bản trên khắp thế giới.

Tham khảo

Xem thêm
Trinny & Susannah

Nhà báo Vương quốc Liên hiệp Anh
Nhà thiết kế thời tranh Anh
Người dẫn chương trình truyền hình Anh
Sinh năm 1964
Nhân vật còn sống


title: Vigonza

text:
Vigonza là một đô thị thuộc tỉnh Padova vùng Veneto, located about 25 km về phía tây của Venezia và cách khoảng 10 km northvề phía đông của Padova. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 20.421 người và diện tích 33,3 km².

Đô thị Vigonza bao gồm các frazioni (các đơn vị cấp dưới, chủ yếu là làng) Busa, Codiverno, Peraga, Perarolo, Pionca, San Vito. Località: Codivernarolo, Battana Prati, Capriccio, Luganega, Barbariga, Carpane, Bagnoli, and Santa Maria.

Vigonza giáp các đô thị: Cadoneghe, Campodarsego, Fiesso d'Artico, Noventa Padovana, Padova, Pianiga, Stra, Villanova di Camposampiero.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.vigonza.pd.it/

Đô thị tỉnh Padova


title: (29823) 1999 DS3

text:
{{DISPLAYTITLE:(29823) 1999 DS3}}(29823) 1999 DS3 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Yoshisada Shimizu và Takeshi Urata ở Đài thiên văn Nachi-Katsuura ở Nachikatsuura, Wakayama, Nhật Bản, ngày 20 tháng 2 năm 1999.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 29001–30000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1999
Được phát hiện bởi Takeshi Urata
Được phát hiện bởi Yoshisada Shimizu
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: 314

text:
Năm 314 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Chú thích

Tham khảo

Năm 314


title: Sant'Elia Fiumerapido

text:
Sant'Elia Fiumerapido là một đô thịthuộc tỉnh Frosinone trong vùng Latium nước Ý. Đô thị này có diện tích 41 km², dân số 6196 người.
Đô thị này giáp các đô thị sau: Belmonte Castello, Cassino, Cervaro, Picinisco, San Biagio Saracinisco, Terelle, Vallerotonda, Villa Latina.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Frosinone


title: Hamadan (tỉnh)

text:
Tỉnh Hamedan (tiếng Ba Tư: استان همدان, Ostān e-Hamadan) là một trong 31 tỉnh của Iran. Trung tâm của tỉnh là thành phố Hamedan. Tỉnh Hamedan bao gồm diện tích 19.546 km ². Trong năm 1996, Hamedan tỉnh có dân số khoảng 1,7 triệu người.

Các thành phố lớn khác của tỉnh Hamedan là: Toyserkan, Nahavand, Malayer, Asad Abad, Bahar, Razan, Kabudrahang.

Tỉnh nằm trong một khu vực cao, với núi Alvand chạy từ phía tây bắc đến tây nam. Đây là một phần của dãy núi Zagros của Iran.

Hamedan có khí hậu mùa hè ôn đới ấm áp và mùa đông tương đối lạnh.
Huyện Malayer quận có dân số khoảng 310.000 người, huyện Nahavand có dân số 200.000 người, huyện Hamadan có dân số 700.000 nghìn người, Tooserkan và Asadabad từng có một dân số khoảng 150.000, Kabutare ahang, Razan, và Bahar từng có mức dân số từ 120.000 - 140.000 người. Tiếng Kurd, tiếng Azerbaijan, Luri, và tiếng Ba Tư là các ngôn ngữ phổ biến của tỉnh Hamadan, nơi tiếng Azerbaijan là phổ biến hơn ở khu vực phía bắc và phía đông và người Kurd chủ yếu ở phía tây. Trong các bộ phận trung tâm likeHamadan County và các bộ phận của Tooserkan, tiếng Ba Tư là phổ biến hơn. Tiếng Luri được nói ở các phần phía Nam của đất nước Malayer và tất cả các Nahavand.

Theo kết quả điều tra năm 1997, dân số của tỉnh là 1.677.957. Dựa trên số liệu thống kê chính thức của năm 1997, dân số của thành phố và Hamadan quận là 563.444 người dân. Trong huyện Hamadan (mà chủ yếu bao gồm thành phố Hamadan), 80% của người dân xác định ngôn ngữ của họ là tiếng Ba Tư, 12% Azeri và 8% tiếng Luri, tiếng Kurd và Laki.

Tham khảo

Tỉnh của Iran

Kurdistan thuộc Iran


title: Acraea eponina

text:
Acraea eponina là một loài bướm ngày thuộc họ Nymphalidae. Nó được tìm thấy ở châu Phi nhiệt đới và tây nam Arabia.

Sải cánh dài 35–40 mm đối với con đực và 36–44 mm đối với con cái. Con trưởng thành bay quanh năm, nhưng phổ biến vào các tháng ấm.

Thiên địch bao gồm các loài ký sinh Carcelia normula và Charops và các loài bọ Afrius figuratus, Rhynocoris bicolor và các loài Rhynocoris khác.

Ấu trùng của ssp. eponina ăn các loài Hibiscus, Sida, Nicotiana, Hermannia, và Triumfetta. Ssp. manjaca được ghi nhận ăn các loài Triumfetta rhomboidea, Triumfetta annua, Triumfetta effusa, Triumfetta pilosa và Hermannia.

Phụ loài
Acraea eponina eponina (Châu Phi nhiệt đới, tây nam Arabia)
Acraea eponina manjaca (Natal, Swaziland, Transvaal, Rhodesia, Mozambique)

Tham khảo

Liên kết ngoài
The life history và habits of Acraea eponina (Cramer) with notes on Acraea acerata Hewitson (Lepidoptera, Nymphalidae)

Acraea


title: Bajpur

text:
Bajpur là một thành phố và là nơi đặt ban đô thị (municipal board) của quận Udham Singh Nagar thuộc bang Uttaranchal, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Bajpur có dân số 21.782 người. Phái nam chiếm 55% tổng số dân và phái nữ chiếm 45%. Bajpur có tỷ lệ 66% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 72%, và tỷ lệ cho phái nữ là 59%. Tại Bajpur, 14% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Uttarakhand


title: Granuliterebra oliverai

text:
Granuliterebra oliverai là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Terebridae, họ ốc dài.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Granuliterebra


title: Illerich

text:
Illerich là một đô thị thuộc huyện Cochem-Zell, bang Rheinland-Pfalz, Đức. Đô thị này có diện tích 7,74 ki-lô-mét vuông.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Cochem-Zell


title: Tipula liui

text:
Tipula liui là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Cryptocephalus korotyaevi

text:
Cryptocephalus korotyaevi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 1980.

Chú thích

Tham khảo

K


title: Alginet

text:
Alginet là một đô thị ở comarca Ribera Alta cộng đồng Valencia, Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích 24,07 km², dân số thời điểm năm 2006 là 12499 người.

Tham khảo

Đô thị ở Valencia
Ribera Alta
Khu dân cư ở tỉnh Valencia


title: Nghệ thuật Việt Nam

text:
Nghệ thuật Việt Nam là nghệ thuật tạo ra tại Việt Nam hoặc của các nghệ sĩ Việt Nam, từ thời cổ đại đến nay.

Lịch sử
Nền nghệ thuật Việt Nam có một lịch sử lâu dài và phong phú, các ví dụ sớm nhất của nền nghệ thuật này có từ thời kỳ đồ đá vào khoảng năm 8.000 trước Công nguyên.

Với ngàn năm Bắc thuộc dưới sự thống trị của Trung Quốc bắt đầu từ thế kỷ thứ 2 trước Công nguyên, người Việt Nam ảnh hưởng nghệ thuật chắc chắn đã hấp thụ nhiều ảnh hưởng từ Trung Hoa, mà quá trình này cũng tiếp tục ngay cả sau khi giành độc lập từ Trung Hoa vào thế kỷ thứ 10. Tuy nhiên, nền nghệ thuật Việt Nam đã luôn giữ lại nhiều bản sắc Việt Nam.

Đến thế kỷ 19, nền nghệ thuật Pháp đã ảnh hưởng sâu rộng tại Việt Nam, hình thành nên nền tảng cho nền nghệ thuật Việt Nam hiện đại.

Theo thời kỳ

Thời Lý

Nghệ thuật Việt Nam thời Lý phản ánh chủ yếu qua kiến trúc, điêu khắc và âm nhạc. Thời kỳ này ghi dấu sự phát triển mạnh mẽ của kiến trúc chùa chiền, các chùa thời này thường nằm trong một quần thể kiến trúc tại nơi có phong cảnh thiên nhiên tươi đẹp và có sự liên hệ với cộng đồng dân cư, gần làng sát nước. Âm nhạc thời kỳ này chịu ảnh hưởng ít nhiều từ Chiêm Thành, sự ảnh hưởng của âm nhạc Trung Hoa cũng bắt đầu du nhập vào Đại Việt.

Thời Trần

Nghệ thuật Việt Nam thời Trần phản ánh chủ yếu qua điêu khắc và âm nhạc. Điêu khắc được đánh giá khoáng đạt, khỏe khoắn hơn thời Lý thể hiện tinh thần thượng võ được phát huy qua các cuộc chiến. Âm nhạc thời kỳ này chịu ảnh hưởng từ Chiêm Thành, Ấn Độ và Trung Hoa, qua các nhạc công Chiêm Thành, Nguyên Mông bị bắt được trong các cuộc chiến.

Thời Lê sơ

Nghệ thuật Việt Nam thời Lê sơ phản ánh chủ yếu qua kiến trúc, điêu khắc và âm nhạc. Thời kỳ này đánh dấu sự ra đời của nền âm nhạc cung đình Việt Nam, và cũng kể từ đây âm nhạc dân gian bị loại bỏ hoàn toàn ra khỏi cung đình, loại nhạc này bị triều đình coi là "dâm nhạc".

Thời Mạc

Nghệ thuật Việt Nam thời Mạc phản ánh chủ yếu qua kiến trúc và điêu khắc. Thời kỳ này đánh dấu việc đình làng, kiến trúc Việt Nam mang nhiều nét bản địa nhất, bắt đầu có tư cách là trung tâm hành chính, sinh hoạt cộng đồng làng xã, nơi mà trước đây chỉ được dùng để nghỉ ngơi. Nghệ thuật thời kỳ này được đánh giá là vươn mạnh tới sự tả thực gần gũi nhân tính.

Thời Lê trung hưng

Nghệ thuật Việt Nam thời Lê trung hưng phản ánh chủ yếu qua kiến trúc, điêu khắc, âm nhạc, hội họa. Trong âm nhạc, âm nhạc dân gian nở rộ trong quần chúng, trở thành một hình thức sinh hoạt văn hóa đặc sắc, nhiều địa phương đã hình thành các đội hát chèo, làng hát chèo được lưu truyền đến ngày nay. Thời kỳ này, kiến trúc cung đình không có nhiều chuyển biến, nhưng trong dân gian đây được coi là thời kỳ đỉnh cao của nghệ thuật điêu khắc đình làng. Hội họa thời kỳ này khá phát triển, đặc biệt là tranh Đông Hồ, tranh Hàng Trống, tranh Kim Hoàng mang nhiều sắc thái dân tộc.

Thời Nguyễn

Thời hiện đại

Theo loại hình

Âm nhạc

Âm nhạc cổ truyền Việt Nam cũng có truyền thống lâu đời, bắt đầu với chầu văn, quan họ, ca trù, hát ví, dân ca, vọng cổ, nhạc cung đình,... của người Việt và bên cạnh đó là âm nhạc dân gian của các dân tộc khác như hát lượn của người Tày, hát Sli của người Nùng, hát Khan của người Ê Đê, hát dù kê của người Khmer... Cùng với các môn nghệ thuật hiện đại khác, nền âm nhạc hiện đại Việt Nam từ những năm 1930 được hình thành và phát triển đến ngày nay được gọi là tân nhạc Việt Nam với các dòng nhạc tiền chiến, nhạc đỏ, tình khúc 1954-1975, nhạc vàng, nhạc hải ngoại và nhạc trẻ. Vào tháng 9 năm 2009, ba trong số hình thức âm nhạc cổ truyền Việt Nam là quan họ, ca trù, nhã nhạc cung đình Huế và Không gian văn hóa Cồng Chiêng Tây Nguyên (bao gồm cả âm nhạc Cồng Chiêng) được UNESCO vinh danh là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Điện ảnh

Điện ảnh là môn nghệ thuật xuất hiện muộn nhất tại Việt Nam, trải qua nhiều giai đoạn. Ban đầu là những thể loại phim do người Pháp thực hiện từ những năm 1920. Tới thập niên 1930, cùng với sự ra đời của các môn âm nhạc, mỹ thuật hiện đại, điện ảnh cũng bắt đầu được người Việt Nam thực hiện. Tiếp đó sau sự chia cắt đất nước, điện ảnh Việt Nam tại hai miền đều có những hướng phát triển riêng cùng với những ảnh hưởng từ bên ngoài là hai nền điện ảnh miền Bắc và điện ảnh miền Nam. Sau những năm 1975 nền điện ảnh Việt Nam do nhà nước thực hiện. Tới giai đoạn Đổi Mới, từ những năm 1986 sự tham gia của tư nhân vào lĩnh vực điện ảnh đã tạo ra dòng phim mỳ ăn liền, dòng phim này thịnh hành trong những năm đầu của thập niêm 1990 và tự kết thúc vai trò của mình từ những năm 1995 nhường chỗ cho dòng phim đương đại Việt Nam.

Kiến trúc

Bắt đầu sớm nhất là kiến trúc bản địa với những hoạ tiết về nhà cửa trên mặt trống đồng Đông Sơn vào khoảng thế kỷ 7 trước công nguyên, trải qua thời Bắc thuộc kiến trúc Việt Nam chịu nhiều ảnh hưởng của nền kiến trúc Trung Hoa, từ thế kỷ 10 khi giành được độc lập kiến trúc Việt Nam là sự kết hợp giữa kiến trúc bản địa cùng với những ảnh hưởng từ Trung Quốc. Các công trình của Việt Nam quy mô thường không lớn, nhưng thường là sự kết hợp hài hoà giữa công trình chính và cảnh quan xung quanh, đặc biệt là sử dụng hồ, ao, sông ngòi để điều tiết khí hậu và tạo cảnh quan. Từ cuối thế kỷ 19, với việc đô hộ của thực dân Pháp, kiến trúc Việt Nam bắt đầu áp dụng rộng rãi các khuôn mẫu và thủ pháp kiến trúc, xây dựng của phương Tây, nhiều công trình còn tồn tại đến ngày nay ở các đô thị, đặc biệt là tại Hà Nội đã để lại một sắc thái kiến trúc đẹp và độc đáo

Mỹ thuật

Nền mỹ thuật bắt đầu với điêu khắc bản địa được thể hiện trên mặt trống đồng Đông Sơn của cư dân Lạc Việt, trải qua các thời kỳ cùng với những ảnh hưởng từ bên ngoài đã tạo ra nền điêu khắc Việt Nam phát triển rực rỡ vào các thời Lý, Trần, Lê qua các công trình tôn giáo và cung điện, dinh thự các vương triều. Bên cạnh các công trình kiến trúc và điêu khắc của người Việt thì nền điêu khắc kiến trúc Việt Nam được bổ sung các kỹ thuật tinh xảo trong việc xây dựng các công trình tôn giáo tín ngưỡng của người Chăm và người Khmer Nam Bộ.

Hội họa xuất hiện muộn hơn với tranh lụa, tranh truyền thần, tranh thờ, tranh chân dung, tranh sơn mài, tranh khắc gỗ, hội họa cung đình và dòng tranh dân gian Việt Nam gồm tranh Tết, tranh Đông Hồ, tranh Hàng Trống. Đề tài tranh dân gian thường giản dị và gần gũi với đời sống dân dã, mỗi bức tranh đều có ý nghĩa tượng trưng và đều được cách điệu hoá. Cùng với các môn nghệ thuật hiện đại khác, mỹ thuật hiện đại Việt Nam cũng có những bước tiến dài từ đầu thế kỷ 20 với ảnh hưởng của nghệ thuật phương Tây thời Pháp thuộc, với các trường phái lãng mạn, hiện thực, ấn tượng, trừu tượng, siêu thực,...mặc dù chịu nhiều ảnh hưởng của phương Tây nhưng khuynh hướng mỹ thuật hiện đại của Việt Nam vẫn gắn liền với lịch sử đất nước.

Sân khấu

Sự ra đời và phát triển của sân khấu cổ truyền Việt Nam gắn liền với đời sống nông nghiệp, múa rối nước là nghệ thuật dân gian của người nông dân làm ruộng nước ở vùng đồng bằng Bắc Bộ, thường được biểu diễn trong dịp hội hè, những lúc nông nhàn, múa rối nước là một nghệ thuật tổng hoà giữa các nghệ thuật điêu khắc, sơn mài, âm nhạc, hội họa và văn học. Cùng với múa rối nước là các môn nghệ thuật chèo, tuồng, cải lương góp phần làm phong phú nền sân khấu cổ truyền Việt Nam. Từ đầu thế kỷ 20, cùng với những ảnh hưởng của sân khấu phương Tây, nghệ thuật sân khấu hiện đại Việt Nam được bổ sung thêm các môn nghệ thuật kịch, hài kịch, xiếc, ảo thuật, múa, ballet, opera,...

Văn học

Cũng như nền văn học của các nước khác trên thế giới, văn học Việt Nam bao gồm hai bộ phận đó là văn học dân gian và văn học viết. Văn học dân gian là văn học truyền miệng của người dân và văn học viết gồm có văn học chữ Hán, văn học chữ Nôm và văn học chữ Quốc ngữ.

Kho tàng văn học dân gian của Việt Nam rất phong phú và đa dạng, để giữ gìn những truyền thống quý báu của dân tộc, để bảo tồn những kinh nghiệm sống, kinh nghiệm sản xuất của các thế hệ người Việt Nam khi đại đa số người dân trong thời phong kiến không có điều kiện biết chữ Hán, một hình thức văn học dân gian truyền miệng đã ra đời và được truyền lại từ thế hệ này sang thế hệ khác tại Việt Nam. Đó là những câu chuyện thần thoại như Thần Trụ Trời của người Việt, Đi san mặt Đất của người Lô Lô,...những sử thi như Đam San của người Ê-đê, Đẻ đất đẻ nước của người Mường,... những truyền thuyết như Sơn Tinh Thủy Tinh, Thánh Gióng của người Việt, những truyện cổ tích như Thạch Sanh... và các truyện ngụ ngôn, truyện cười, tục ngữ, ca dao,... Văn học dân gian thường ca ngợi tài năng và lòng dũng cảm của con người trước thiên nhiên khắc nghiệt, trước kẻ thù độc ác, ca ngợi lòng nhân hậu, độ lượng giúp đỡ nhau, ca ngợi tình yêu trai, sự tình chung thủy vợ chồng, yêu con người, yêu thiên nhiên, yêu làng xóm, quê hương. Không những thế văn học dân gian Việt Nam còn là vũ khí đấu tranh chống lại những thói hư tật xấu của con người, chống lại những bất công thối nát trong xã hội. Bằng ngôn ngữ dân gian giàu hình ảnh, bằng nghệ thuật nhạc điệu sinh động, văn học dân gian Việt Nam đã thấm sâu vào lòng người một cách tự nhiên và rất dễ dàng truyền lại cho đời sau

Trong văn học viết, với chữ Hán và chữ Nôm được sử dụng trong một thời gian dài. Các tác phẩm văn học cổ nhất còn lưu lại được sáng tác vào thế kỷ 11 và chủ yếu liên quan đến đạo Phật khi đó đang thịnh hành tại Việt Nam. Đó là những bài thơ của các vị sư giải thích về cơ sở căn bản của đạo Phật cũng như bình luận về các biến cố lịch sử hay các đề tài về ca ngợi vẻ đẹp thiên nhiên, từ thế kỷ 13 nhiều công trình về lịch sử, địa lý và địa chí bằng chữ Hán đã xuất hiện. Khi hệ thống chữ Nôm được hoàn chỉnh vào thế kỷ 13, nhiều tác phẩm văn học viết bằng chữ Nôm lần lượt xuất hiện, một trong những tác phẩm sớm nhất bằng chữ Nôm còn để lại đến hôm nay là các bài thơ của Nguyễn Trãi, các tác phẩm đồ sộ của ông bao gồm một tuyển tập hàng trăm bài thơ Nôm có tên Quốc âm thi tập ở thế kỷ 15, và kế tiếp là Chinh phụ ngâm của Đoàn Thị Điểm, các bài thơ của Hồ Xuân Hương và đặc biệt là tác phẩm Truyện Kiều của Nguyễn Du.

Từ đầu thế kỷ 20, chữ quốc ngữ được phổ biến rộng rãi, với sự phát triển của công nghệ in ấn cùng với những tiếp xúc với văn học phương Tây, văn học Việt Nam xuất hiện các thể loại văn học mới, văn xuôi chiếm vị trí quan trọng trên văn đàn cùng với thơ ngự trị trước đó. Các thay đổi trong đời sống văn học đã xuất hiện với sự ra đời của phong trào Thơ Mới vào những năm 1930, đây là một phong trào hiện đại nhằm giải phóng thơ Việt Nam ra khỏi những luật lệ gò bó của thơ Trung Quốc cổ. Trong lĩnh vực văn xuôi, các hoạt động của nhóm Tự Lực Văn Đoàn chịu ảnh hưởng từ phương Tây đã tạo ra thể loại tiểu thuyết Việt Nam hiện đại

Nền văn học Việt Nam từ thời kỳ này xuất hiện nhiều trào lưu, có những tác phẩm chịu ảnh hưởng của chủ nghĩa lãng mạn, có những tác phẩm theo chủ nghĩa hiện thực và cũng có những tác phẩm gắn liền với chính trị đó là dòng tác phẩm cách mạng.

Chú thích

Nghệ thuật Việt Nam
Mỹ thuật Việt Nam
Mỹ thuật theo quốc gia


title: Hydropsyche vialigni

text:
Hydropsyche vialigni là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Hydropsyche


title: Diplectrona fulvofusca

text:
Diplectrona fulvofusca là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Diplectrona


title: Vexillum bizonale

text:
Vexillum bizonale là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Costellariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Vexillum


title: Jouy-le-Châtel

text:
Jouy-le-Châtel là một xã ở tỉnh Seine-et-Marne, thuộc vùng Île-de-France ở miền bắc nước Pháp.

Dân số
Người dân ở đây được gọi là Joviciens.

Điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số là .

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-et-Marne

Tham khảo

Liên kết ngoài
1999 Land Use, from IAURIF (Institute for Urban Planning and Development of the Paris-Île-de-France région
French Ministry of Culture list for Jouy-le-Châtel
Map of Jouy-le-Châtel on Michelin

Xã của Seine-et-Marne


title: Rana moellendorffi

text:
Rana moellendorffi là một loài ếch trong họ Ranidae. Chúng là loài đặc hữu của Philippines.

Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, sông, sông có nước theo mùa, đầm nước ngọt, và đầm nước ngọt có nước theo mùa. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Diesmos, A., Alcala, A., Brown, R., Afuang, L., Dolino, C., Gee, G., Hampson, K., Diesmos, M.L., Mallari, A., Ong, P., Paguntalan, L., Pedregosa, M., Ubaldo, D. & Gutierrez, B. 2004. Rana moellendorffi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Rana
Động vật lưỡng cư Philippines


title: Tenchijin (tiểu thuyết)

text:
Tenchijin (天地人, Hán-Việt: thiên địa nhân) là tác phẩm tiểu thuyết lịch sử của Hisaka Masashi, một tác gia xuất thân từ tỉnh Niigata. Nhân vật chính của tác phẩm là Naoe Kanetsugu, quan Karō của nhà Uesugi. Tiểu thuyết gồm 460 hồi được công bố từ năm 2006, đăng liên tục trong 1 năm 3 tháng trên 13 tờ báo như Shinano Mainichi Shimbun, Fukushima Minpō, Yamagata Shimbun, Niigata Nippō, Nara Shimbun,…

Tranh minh họa trong tác phẩm do Nakamura Mami thực hiện.

Nội dung

Tác phẩm viết về cuộc đời của nhân vật Naoe Kanetsugu kể từ khi theo Uesugi Kenshin, bá giả xứ Echigo, học tinh thần trượng nghĩa từ Kenshin, sống sót qua thời Chiến quốc loạn lạc, đối đầu với các thế lực mạnh đương thời như Oda Nobunaga, Toyotomi Hideyoshi, Tokugawa Ieyasu,… cho đến lúc bị chuyển sang phiên Yonezawa sau trận Sekigahara. Hình tượng Kanetsugu được miêu tả trong tiểu thuyết là một nhân vật luôn hết lòng vì nước, luôn tâm nguyện mang lại hạnh phúc cho trăm họ.

Xuất bản thành sách
Tác phẩm này được xuất bản thành sách tankōbon với 3 quyển:
Tenchijin (Jō) Ten no maki (Thiên địa nhân, quyến thượng: Thiên). ISBN 978-4140055533
 Tenchijin (Chū) Chi no maki (Thiên địa nhân, quyển trung: Địa). ISBN 978-4140055540
Tenchijin (Ge) Jin no maki (Thiên địa nhân, quyển hạ: Nhân) ISBN 978-4140055557

Điện ảnh
Tác phẩm này đã được dựng thành phim truyền hình, được đài NHK trình chiếu trong năm 2009. (NHK Taiga Drama)

Các thể loại khác
Manga
Tenchijin
Nguyên tác: Hisaka Masashi
Vẽ tranh: Tanaka Tsukasa
Kịch bản: Komatsu Eriko

Tham khảo

Tiểu thuyết Nhật Bản


title: 2020 Ukko

text:
2020 Ukko (1936 FR) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 18 tháng 3 năm 1936 bởi Y. Vaisala ở Turku.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 2020 Ukko

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1936
Asteroids named from Finnish mythology


title: Malibcong, Abra

text:
Malibcong là một đô thị hạng 5 ở tỉnh Abra, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2007, đô thị này có dân số 3.354 người trong 707 hộ.

Các khu phố (barangay)

Malibcong được chia thành 12 khu phố (barangay).

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn Philipin
2007 Philippine Census Information

Đô thị của Abra


title: Stigmella racemifera

text:
Stigmella racemifera là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó là loài duy nhất được tìm thấy ở Pacific Coast in the Oaxaca region of México.

The habitat consists of secondary forests.

Con trưởng thành bay từ tháng 11 đến tháng 12.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Taxonomic checklist of Nepticulidae of Mexico, with the description of three new species from the Pacific Coast (Insecta, Lepidoptera)

R


title: Dendroseris pinnata

text:
Dendroseris pinnata là một loài thực vật có hoa thuộc họ Asteraceae.
Nó chỉ được tìm thấy ở Chile.
Nó bị đe dọa do mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Dendroseris pinnata. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

Dendroseris
Thực vật Chile


title: Longitarsus sengloki

text:
Longitarsus sengloki là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Konstantinov in Lopatin & Konstantinov miêu tả khoa học năm 1994.

Chú thích

Tham khảo

Longitarsus


title: Nghĩa Thành (phường)

text:
Nghĩa Thành là một phường thuộc thành phố Gia Nghĩa, tỉnh Đắk Nông, Việt Nam.

Địa lý
Phường Nghĩa Thành nằm ở trung tâm thành phố Gia Nghĩa, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp phường Nghĩa Đức
Phía tây giáp phường Nghĩa Phú
Phía nam giáp phường Nghĩa Tân
Phía bắc giáp phường Quảng Thành.

Phường Nghĩa Thành có diện tích 3,11 km², dân số năm 2019 là 9.996 người, mật độ dân số đạt 3.214 người/km².

Hành chính
Phường Nghĩa Thành được chia thành 10 tổ dân phố: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10.

Lịch sử
Ngày 27 tháng 6 năm 2005, Chính phủ ban hành Nghị định 82/2005/NĐ-CP về việc thành lập phường Nghĩa Thành trên cơ sở:
Điều chỉnh 134 ha diện tích tự nhiên và 5.286 người của thị trấn Gia Nghĩa
Điều chỉnh 152 ha diện tích tự nhiên và 2.754 người của xã Quảng Thành.

Sau khi thành lập, phường Nghĩa Thành có 286 ha diện tích tự nhiên và 8.040 người.

Ngày 17 tháng 12 năm 2019, Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 835/NQ-UBTVQH14 về việc thành lập thành phố Gia Nghĩa thuộc tỉnh Đắk Nông. Phường Nghĩa Thành thuộc thành phố Gia Nghĩa.

Chú thích

Tham khảo


title: Felixsee

text:
Felixsee là một đô thị thuộc huyện Spree-Neiße, bang Brandenburg, Đức. Đô thị Felixsee có diện tích km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là người. Đô thị Felixsee có diện tích 35,41 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 2336 người.

Tham khảo


title: 3G

text:
3G, hay 3-G, (viết tắt của third-generation technology) là công nghệ truyền thông thế hệ thứ ba, cho phép truyền cả dữ liệu thoại và dữ liệu ngoài thoại (tải dữ liệu, gửi email, tin nhắn nhanh, hình ảnh...).

Trong số các dịch vụ của 3G, điện thoại video thường được miêu tả như là lá cờ đầu (ứng dụng đầu cuối). Giá tần số cho công nghệ 3G rất đắt tại nhiều nước, nơi mà các cuộc bán đầu giá tần số mang lại hàng tỷ euro cho các chính phủ. Bởi vì chi phí cho bản quyền về các tần số phải trang trải trong nhiều năm trước khi các thu nhập từ mạng 3G đem lại, nên một khối lượng đầu tư khổng lồ là cần thiết để xây dựng mạng 3G. Nhiều nhà cung cấp dịch vụ viễn thông đã rơi vào khó khăn về tài chính và điều này đã làm chậm trễ việc triển khai mạng 3G tại nhiều nước ngoại trừ Nhật Bản và Hàn Quốc, nơi yêu cầu về bản quyền tần số được bỏ qua do phát triển hạ tâng cơ sở IT quốc gia được đặt ưu tiên cao.

Nước đầu tiên đưa 3G vào khai thác thương mại một cách rộng rãi là Nhật Bản. Năm 2005, khoảng 40% các thuê bao tại Nhật Bản là thuê bao 3G, mạng 2G đang dần biến mất tại Nhật Bản. Người ta cho rằng, vào năm 2006, việc chuyển đổi từ 2G sang 3G sẽ hoàn tất tại Nhật Bản và việc tiến lên thế hệ tiếp theo 3.5G với tốc độ truyền dữ liệu lên tới 3 Mbit/s là đang được thực hiện.

Sự thành công của 3G tại Nhật Bản chỉ ra rằng điện thoại video không phải là "ứng dụng hủy diệt". Trong thực tế sử dụng điện thoại video thời gian thực chỉ chiểm một phần nhỏ trong số các dịch vụ của 3G. Mặt khác việc tải về tệp âm nhạc được người dùng sử dụng nhiều nhất.

Thế hệ mạng di động mới (3G) không phải là mạng không dây IEEE 802.11. Các mạng này được ám chỉ cho các thiết bị cá nhân như PDA và điện thoại di động.

Khái niệm
3G là thuật ngữ dùng để chỉ các hệ thống thông tin di động thế hệ thứ 3 (Third Generation). Đã có rất nhiều người nhầm lẫn một cách vô ý hoặc hữu ý giữa hai khái niệm 3G và UMTS (Universal Mobile Telecommunications Systems).

Mạng 3G (Third-generation technology) là thế hệ thứ ba của chuẩn công nghệ điện thoại di động, cho phép truyền cả dữ liệu thoại và dữ liệu ngoài thoại (tải dữ liệu, gửi email, tin nhắn nhanh, hình ảnh...). 3G cung cấp cả hai hệ thống là chuyển mạch gói và chuyển mạch kênh. Hệ thống 3G yêu cầu một mạng truy cập radio hoàn toàn khác so với hệ thống 2G hiện nay. Điểm mạnh của công nghệ này so với công nghệ 2G và 2.5G là cho phép truyền, nhận các dữ liệu, âm thanh, hình ảnh chất lượng cao cho cả thuê bao cố định và thuê bao đang di chuyển ở các tốc độ khác nhau. Với công nghệ 3G, các nhà cung cấp có thể mang đến cho khách hàng các dịch vụ đa phương tiện, như âm nhạc chất lượng cao; hình ảnh video chất lượng và truyền hình số; Các dịch vụ định vị toàn cầu (GPS); E-mail;video streaming; High-ends games;...

Quốc gia đầu tiên đưa mạng 3G vào sử dụng rộng rãi là Nhật Bản. Vào năm 2001, NTT Docomo là công ty đầu tiên ra mắt phiên bản thương mại của mạng W-CDMA. Năm 2003 dịch vụ 3G bắt đầu có mặt tại châu Âu. Tại châu Phi, mạng 3G được giới thiệu đầu tiên ở Maroc vào cuối tháng 3 năm 2007 bởi Công ty Wana.

Để hiểu thế nào là công nghệ 3G, hãy xét qua đôi nét về lịch sử phát triển của các hệ thống điện thoại di động. Mặc dù các hệ thống thông tin di động thử nghiệm đầu tiên được sử dụng vào những năm 1930 - 1940 trong các sở cảnh sát Hoa Kỳ nhưng các hệ thống điện thoại di động thương mại thực sự chỉ ra đời vào khoảng cuối những năm 1970 đầu những năm 1980. Các hệ thống điện thoại thế hệ đầu sử dụng công nghệ tương tự và người ta gọi các hệ thống điện thoại kể trên là các hệ thống 1G.

Khi số lượng các thuê bao trong mạng tăng lên, người ta thấy cần phải có biện pháp nâng cao dung lượng của mạng, chất lượng các cuộc đàm thoại cũng như cung cấp thêm một số dịch vụ bổ sung cho mạng. Để giải quyết vấn đề này người ta đã nghĩ đến việc số hoá các hệ thống điện thoại di động, và điều này dẫn tới sự ra đời của các hệ thống điện thoại di động thế hệ 2.

Ở châu Âu, vào năm 1982 tổ chức các nhà cung cấp dịch vụ viễn thông châu Âu (CEPT – Conférence Européene de Postes et Telécommunications) đã thống nhất thành lập một nhóm nghiên cứu đặc biệt gọi là Groupe Spéciale Mobile (GSM) có nhiệm vụ xây dựng bộ các chỉ tiêu kỹ thuật cho mạng điện thoại di động toàn châu Âu hoạt động ở dải tần 900 MHz. Nhóm nghiên cứu đã xem xét nhiều giải pháp khác nhau và cuối cùng đi đến thống nhất sử dụng kỹ thuật đa truy nhập phân chia theo thời gian băng hẹp (Narrow Band TDMA). Năm 1988 phiên bản dự thảo đầu tiên của GSM đã được hoàn thành và hệ thống GSM đầu tiên được triển khai vào khoảng năm 1991. Kể từ khi ra đời, các hệ thống thông tin di động GSM đã phát triển với một tốc độ hết sức nhanh chóng, có mặt ở 140 quốc gia và có số thuê bao lên tới gần 1 tỷ. Lúc này thuật ngữ GSM có một ý nghĩa mới đó là Hệ thống thông tin di động toàn cầu (Global System Mobile).

Cũng trong thời gian kể trên, ở Mỹ các hệ thống điện thoại tương tự thế hệ thứ nhất AMPS được phát triển thành các hệ thống điện thoại di động số thế hệ 2 tuân thủ tiêu chuẩn của hiệp hội viễn thông Mỹ IS-136. Khi công nghệ CDMA (Code Division Multiple Access – IS-95) ra đời, các nhà cung cấp dịch vụ điện thoại di động ở Mỹ cung cấp dịch vụ mode song song, cho phép thuê bao có thể truy cập vào cả hai mạng IS-136 và IS-95.

Công nghệ 3G
Do có nhận thức rõ về tầm quan trọng của các hệ thống thông tin di động mà ở châu Âu, ngay khi quá trình tiêu chuẩn hoá GSM chưa kết thúc người ta đã tiến hành dự án nghiên cứu RACE 1043 với mục đích chính là xác định các dịch vụ và công nghệ cho hệ thống thông tin di động thế hệ thứ 3 cho năm 2000. Hệ thống 3G của châu Âu được gọi là UMTS. Những người thực hiện dự án mong muốn rằng hệ thống UMTS trong tương lai sẽ được phát triển từ các hệ thống GSM hiện tại. Ngoài ra người ta còn có một mong muốn rất lớn là hệ thống UMTS sẽ có khả năng kết hợp nhiều mạng khác nhau như PMR, MSS, WLAN… thành một mạng thống nhất có khả năng hỗ trợ các dịch vụ số liệu tốc độ cao và quan trọng hơn đây sẽ là một mạng hướng dịch vụ.

Song song với châu Âu, Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU – International Telecommunications Union) cũng đã thành lập một nhóm nghiên cứu để nghiên cứu về các hệ thống thông tin di động thế hệ 3, nhóm nghiên cứu TG8/1. Nhóm nghiên cứu đặt tên cho hệ thống thông tin di động thế hệ thứ ba của mình là Hệ thống Thông tin Di động Mặt đất Tương lai (FPLMTS – Future Public Land Mobile Telecommunications System). Sau này, nhóm nghiên cứu đổi tên hệ thống thông tin di động của mình thành Hệ thống Thông tin Di động Toàn cầu cho năm 2000 (IMT-2000 – International Mobile Telecommunications for the year 2000).

Đương nhiên là các nhà phát triển UMTS (châu Âu) mong muốn ITU chấp nhận hệ thống chấp nhận toàn bộ những đề xuất của mình và sử dụng hệ thống UMTS làm cơ sở cho hệ thống IMT-2000. Tuy nhiên vấn đề không phải đơn giản như vậy, đã có tới 16 đề xuất cho hệ thống thông tin di động IMT-2000 (bao gồm 10 đề xuất cho các hệ thống mặt đất và 6 đề xuất cho các hệ thống vệ tinh). Dựa trên đặc điểm của các đề xuất, năm 1999, ITU đã phân các đề xuất thành 5 nhóm chính và xây dựng thành chuẩn IMT-2000. Năm 2007, WiMAX được bổ sung vào IMT-2000:

Tiêu chuẩn 3G thương mại
Công nghệ 3G được nhắc đến như là một chuẩn IMT-2000 của Tổ chức Viễn thông Thế giới (ITU), thống nhất trên thế giới. Tuy nhiên, trên thực tế các nhà sản xuất thiết bị viễn thông lớn trên thế giới đã xây dựng thành 4 chuẩn 3G thương mại chính:

W-CDMA
Tiêu chuẩn W-CDMA là nền tảng của chuẩn UMTS (Universal Mobile Telecommunication System), dựa trên kỹ thuật CDMA trải phổ dãy trực tiếp, trước đây gọi là UTRA FDD, được xem như là giải pháp thích hợp với các nhà khai thác dịch vụ di động (Mobile network operator) sử dụng GSM, tập trung chủ yếu ở châu Âu và một phần châu Á (trong đó có Việt Nam). UMTS được tiêu chuẩn hóa bởi tổ chức 3GPP, cũng là tổ chức chịu trách nhiệm định nghĩa chuẩn cho GSM, GPRS và EDGE.

FOMA, thực hiện bởi công ty viễn thông NTT DoCoMo Nhật Bản năm 2001, được coi như là một dịch vụ thương mại 3G đầu tiên. Tuy nhiên, tuy là dựa trên công nghệ W-CDMA, công nghệ này vẫn không tương thích với UMTS (mặc dù có các bước tiếp hiện thời để thay đổi lại tình thế này).

CDMA 2000
Một chuẩn 3G quan trọng khác là CDMA2000, là thế hệ kế tiếp của các chuẩn 2G CDMA và IS-95. Các đề xuất của CDMA2000 nằm bên ngoài khuôn khổ GSM tại Mỹ, Nhật Bản và Hàn Quốc. CDMA2000 được quản lý bởi 3GPP2, là tổ chức độc lập với 3GPP. Có nhiều công nghệ truyền thông khác nhau được sử dụng trong CDMA2000 bao gồm 1xRTT, CDMA2000-1xEV-DO và 1xEV-DV.

CDMA 2000 cung cấp tốc độ dữ liêu từ 144 kbit/s tới trên 3 Mbit/s. Chuẩn này đã được chấp nhận bởi ITU.

Người ta cho rằng sự ra đời thành công nhất của mạng CDMA-2000 là tại KDDI của Nhật Bản, dưới thương hiệu AU với hơn 20 triệu thuê bao 3G. Kể từ năm 2003, KDDI đã nâng cấp từ mạng CDMA2000-1x lên mạng CDMA2000-1xEV-DO (EV-DO) với tốc độ dữ liệu tới 2.4 Mbit/s. Năm 2006, AU dự kiến nâng cấp mạng lên tốc độ Mbit/s. SK Telecom của Hàn Quốc đã đưa ra dịch vụ CDMA2000-1x đầu tiên năm 2000, và sau đó là mạng 1xEV-DO vào tháng 2 năm 2002.

TD-CDMA
Chuẩn TD-CDMA, viết tắt từ Time-division-CDMA, trước đây gọi là UTRA TDD, là một chuẩn dựa trên kỹ thuật song công phân chia theo thời gian (Time-division duplex). Đây là một chuẩn thương mại áp dụng hỗn hợp của TDMA và CDMA nhằm cung cấp chất lượng dịch vụ tốt hơn cho truyền thông đa phương tiện trong cả truyền dữ liệu lẫn âm thanh, hình ảnh.

Chuẩn TD-CDMA và W-CMDA đều là những nền tảng của UMTS, tiêu chuẩn hóa bởi 3GPP, vì vậy chúng có thể cung cấp cùng loại của các kênh khi có thể. Các giao thức của UMTS là HSDPA/HSUPA cải tiến cũng được thực hiện theo chuẩn TD-CDMA.

TD-SCDMA
Chuẩn được ít biết đến hơn là TD-SCDMA (Time Division Synchronous Code Division Multiple Access) đang được phát triển tại Trung Quốc bởi các công ty Datang và Siemens, nhằm mục đích như là một giải pháp thay thế cho W-CDMA. Nó thường xuyên bị nhầm lẫn với chuẩn TD-CDMA. Cũng giống như TD-CDMA, chuẩn này dựa trên nền tảng UMTS-TDD hoặc IMT 2000 Time-Division (IMT-TD). Tuy nhiên, nếu như TD-CDMA hình thành từ giao thức mang cũng mang tên TD-CDMA, thì TD-SCDMA phát triển dựa trên giao thức của S-CDMA.

Danh sách các nước đã có ứng dụng mạng công nghệ 3G
 Argentina (CDMA2000 1x)
 Australia (W-CDMA) (CDMA2000 1x)
 Áo (W-CDMA)
 Azerbaijan (CDMA2000 1x)
 Bahrain (W-CDMA)
 Belarus (CDMA2000 1x,W-CDMA)
 Bỉ (W-CDMA)
 Bermuda (CDMA2000 1x)
 Brasil (CDMA2000 1x)
 Brunei (W-CDMA offered by b.mobile)
 Canada (CDMA2000 1x)
 Chile (CDMA2000 1x)
 Trung Quốc (CDMA2000 1x)
 Colombia (CDMA2000 1x)
 Kypros (W-CDMA)
 Cộng hoà Séc (CDMA2000 1x EV-DO, W-CDMA)
 Đan Mạch (W-CDMA)
 Cộng hoà Dominican (CDMA2000 1x)
 Ecuador (CDMA2000 1x)
 Estonia (W-CDMA by EMT)
 Phần Lan (W-CDMA and Flarion-FlashOFDM)
 Pháp (W-CDMA offered by Orange và SFR)
 Gruzia (CDMA2000 1x)
 Đức (W-CDMA)
 Hy Lạp (W-CDMA)
 Guatemala (CDMA2000 1x)
 Hồng Kông (W-CDMA)
 Hungary (W-CDMA)
 Ấn Độ (CDMA2000 1x)
 Indonesia (CDMA2000 1x)
 Ireland (W-CDMA)
 Israel (W-CDMA, CDMA2000 1x EV-DO)
 Ý (W-CDMA)
 Jamaica (CDMA2000 1x)
 Nhật Bản (W-CDMA, CDMA2000 1x)
 Kazakhstan (CDMA2000 1x)
 Kyrgyzstan (CDMA2000 1x)
 Latvia (W-CDMA by LMT)
 Libya (CDMA2000 1x) *Litva (W-CDMA by Omnitel)
 Malaysia (W-CDMA deployed by Maxis(+HSDPA) và Celcom)
 Mauritius (W-CDMA offered by Emtel)
 México (CDMA2000 1x)
 Moldova (CDMA2000 1x)
 Hà Lan (W-CDMA)
 New Zealand (CDMA2000 1xRTT/EvDO by Telecom New Zealand) (W-CDMA/3GSM by Vodafone)
 Nicaragua (CDMA2000 1x)
 Nigeria (CDMA2000 1x)
 Na Uy (W-CDMA)
 Pakistan (CDMA2000 1x)
 Panama (CDMA2000 1x)
 Peru (CDMA2000 1x)
 Philippines
 Ba Lan (CDMA2000 1x)
 Bồ Đào Nha (W-CDMA offered by TMN, Vodafone và Optimus. CDMA2000-1xEV-DO offered by Zapp Radiomovel )
 România (W-CDMA offered by Connex-Vodafone, CDMA2000 1x offered by Zapp Mobile)
 Nga (CDMA2000 1x)
 Singapore (W-CDMA offered by SingTel, Starhub, M1)
 Slovakia (W-CDMA, Flarion, both offered by T-Mobile)
 Slovenia (W-CDMA)
 Hàn Quốc (CDMA2000 1x)
 Cộng hoà Nam Phi (W-CDMA offered by Vodacom và MTN)
 Tây Ban Nha (W-CDMA)
 Sri Lanka (W-CDMA by Dialog, CDMA2000 1x by Suntel)
 Thụy Điển (W-CDMA)
 Thụy Sĩ (W-CDMA, offered by Swisscom and Orange)
 Đài Loan (CDMA2000 1x)(W-CDMA)
 Tajikistan (W-CDMA)
 Thái Lan (CDMA2000 1x)
 Ukraina (CDMA2000 1x)
 Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất (W-CDMA)
 Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland (W-CDMA)
 Hoa Kỳ (CDMA2000 1xRTT/EvDO) (W-CDMA in testing)
 Uzbekistan (CDMA2000 1x)
 Venezuela (CDMA2000 1x)
 Việt Nam (W-CDMA offered by VinaPhone, MobiFone, Vietnamobile, Gmobile and Viettel)

Danh sách các thiết bị sử dụng 3G
 Nokia
 LG
 Motorola
 O2
Samsung
 Apple
Sony
 HTC
 BlackBerry
...

Tham khảo
 CDMA Development Group - CDMA2000 Operator list
 UMTS Forum - deployment list (as at January 2004)
 3G in Nhật Bản - FAQ
 3GToday.com - CDMA2000 and WCDMA operator list with map, printable list

Xem thêm
2G
 2.5G
 3.5G
 3.75G
 4G
 Evolution to 3G
 3rd Generation Partnership Project (3GPP)
 IP Multimedia Subsystem
 WiBro
 WiMAX

Chú thích

Liên kết ngoài

 ĐTDĐ 3G Việt Nam: Một năm nhìn lại 2007

Điện thoại di động
Viễn thông di động


title: Longitarsus nebulosus

text:
Longitarsus nebulosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Allard miêu tả khoa học năm 1866.

Chú thích

Tham khảo

Longitarsus


title: Ophiorrhabda

text:
Ophiorrhabda là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.

Các loài
Ophiorrhabda cellifera (Meyrick, 1912)
Ophiorrhabda deceptor (Diakonoff, 1966)
Ophiorrhabda ergasima (Meyrick, 1911)
Ophiorrhabda favillosa Diakonoff, 1973
Ophiorrhabda harmonica (Meyrick, 1905)
Ophiorrhabda leveri (Bradley, 1954)
Ophiorrhabda mormopa (Meyrick, 1906)
Ophiorrhabda mysterica (Turner, 1916)
Ophiorrhabda phaeosigma (Turner, 1916)
Ophiorrhabda philocompsa (Meyrick, 1921)
Ophiorrhabda quartaria (Diakonoff, 1973)
Ophiorrhabda scaristis (Meyrick, 1911)
Ophiorrhabda tokui (Kawabe, 1974)
Ophiorrhabda unicolor (Diakonoff, 1973)

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Olethreutini


title: 188

text:
Năm 188 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 188


title: Bedellia struthionella

text:
Bedellia struthionella là một loài bướm đêm thuộc họ Bedelliidae. Nó là loài đặc hữu của Oahu và Hawaii.

Ấu trùng ăn Panicum torridum. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 9, Microlepidoptera

Bedellia
Loài đặc hữu của Hawaii


title: Temnora elisabethae

text:
Temnora elisabethae là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở forests từ Congo tới Uganda.

Chiều dài cánh trước khoảng 21–24 mm. Cánh, đầu và thân màu xám tối.

Chú thích

Tham khảo

Temnora
Động vật Cộng hòa Trung Phi
Động vật Gabon
Côn trùng Cameroon


title: Phyllonorycter rhynchosiae

text:
Phyllonorycter rhynchosiae là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Nam Phi.

Ấu trùng ăn Eriosema psoraleoides, Rhynchosia confusa và Rhynchosia nitens. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Phyllonorycter


title: Athous melanoderes

text:
Athous melanoderes là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Mulsant & Guillebeau miêu tả khoa học năm 1855.

Chú thích

Tham khảo

Athous


title: 727

text:
Năm 727 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 727


title: Athleta boswellae

text:
Athleta boswellae là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Volutidae, họ ốc dừa.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Athleta


title: Nectandra venulosa

text:
Nectandra venulosa là một loài thực vật thuộc họ Lauraceae. Đây là loài đặc hữu của Brasil.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Nectandra venulosa. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Brasil
Nectandra
Thực vật đặc hữu


title: Sông Sào Khê

text:
Sông Sào Khê là con sông nhánh nối giữa 2 sông Hoàng Long và sông Vân thuộc huyện Hoa Lư - Ninh Bình. Sông chảy qua khu di tích cố đô Hoa Lư và quần thể hang động Tràng An. Đây là một con sông được công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia. Sông Sào Khê hiện được xây kè, nạo vét dòng chảy, tôn tạo cảnh quan để trở thành tuyến du lịch đường sông vào các danh thắng của quần thể di sản thế giới Tràng An.

Các thông số tự nhiên
Sông Sào Khê chảy theo hướng chính bắc nam và ngược lại tùy theo mùa, dòng chảy chủ yếu thuộc huyện Hoa Lư và một phần ranh giới với thành phố Ninh Bình.

Điểm khởi đầu phía bắc bắt đầu nối sông Hoàng Long từ cống Trường Yên , xuyên dọc kinh đô Hoa Lư và các làng cổ Trường Yên rồi uốn lượn bên rìa đông khu thắng cảnh Tràng An qua xã Ninh Xuân và ranh giới giữa 2 xã Ninh Thắng, Ninh Tiến rồi đổ vào sông Chanh

Sau đó sông cùng với sông Chanh nối với sông Vân, sông Vạc tại cầu Vân trên Quốc lộ 1. Tổng chiều dài sông khoảng 14 km, bề rộng lòng sông dao động từ 20 m đến 141 m, cơ 2 bên bờ sông 3 m, cao trình đáy sông đầu nguồn là -1,5 m, cao trình đáy sông cuối nguồn là -2,15 m. Nằm bên sông còn có các di tích khác như làng cổ Yên Thượng, cầu Dền, cầu Đông, chợ Trường Yên, Ghềnh Tháp - phủ Vườn Thiên, đền Đinh Lê, Hang Luồn Tràng An. Vì vậy mà toàn cảnh sông và hai bên bờ là danh thắng tự nhiên được công nhận là di tích văn hóa quốc gia thuộc cố đô Hoa Lư.

Di tích lịch sử
Không chỉ là cửa ngõ đường thủy vào cố đô Hoa Lư và khu danh thắng Tràng An, sông Sào Khê còn được công nhận là di tích lịch sử gắn với kinh đô Hoa Lư và sự kiện dời đô về Thăng Long bằng đường thủy.

Dự án nạo vét, xây kè, bảo tồn cảnh quan sông Sào Khê thuộc Khu di tích lịch sử Cố đô Hoa Lư có tổng mức đầu tư 2.595.834 triệu đồng, thời gian thực hiện từ 2015-2016. Dự án có vai trò, ý nghĩa quan trọng, góp phần tôn tạo, bảo tồn cảnh quan quần thể di tích lịch sử Cố đô Hoa Lư; tạo điều kiện phát triển du lịch, lễ hội, cải tạo môi trường tự nhiên. Dự án có 4 hạng mục lớn, gồm phần thủy lợi, công trình giao thông cầu, công trình kiến trúc văn hoá và đường giao thông. Về phần thủy lợi, đồng thời tiến hành xây dựng âu thuyền Trường Yên, xây dựng 3 tuyến đường phòng hộ, 36 cống tưới tiêu, 37 bến thuyền các loại dọc 2 bên bờ sông.

Di chỉ khảo cổ học Ghềnh Tháp được phát hiện năm 1983, nơi sông Sào Khê xuyên qua thuộc, huyện Hoa Lư. Tháp được xây toàn bằng gạch bìa, đáy tháp quy vuông mỗi chiều 16m, lòng tháp rỗng, mỗi chiều 1,5m, độ cao còn lại 0,9m với 18 lớp gạch xếp. Tháp rỗng lòng, bốn mặt tháp có bốn cửa giả tháp dựng theo hướng gần chính bắc nam. Hiện vật thu được chủ yếu là những vật liệu kiến trúc trong đó có ngói mũi hài đơn loại nhỏ, ngói bản ngói bản ngói móc, gạch bìa, gạch vuông, gạch hình khay, gạch hình vành khăn. Vách núi phía đông di tích thu được 1 phác vật bia. Xung quanh thu được gạch ngói tượng chân thú, một số tượng đầu phượng. Di chỉ có niên đại cuối Trần đầu Lê.

Xem thêm
Sông Vân
Sông Hoàng Long
Quần thể di sản thế giới Tràng An
Khu du lịch sinh thái Tràng An
Cố đô Hoa Lư

Tham khảo

Liên kết ngoài
Bên dòng Sào Khê
Nhà Lý dời đô bằng đường nào ?
Đẩy nhanh tiến độ nạo vét, xây kè, bảo tồn cảnh quan sông Sào Khê
Dòng sông du lịch Sào Khê ở Trường Yên bị ô nhiễm nặng

Hệ thống sông Hồng
Sông tại Ninh Bình
Di tích Cố đô Hoa Lư
Quần thể danh thắng Tràng An


title: Passy-sur-Marne

text:
Passy-sur-Marne  là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aisne

Tham khảo

Passysurmarne


title: Minica

text:
For the minicar Mitsubishi Minica, go to this page.

Minica là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Noctuidae
Stictopterinae


title: 12042 Laques

text:
12042 Laques (1997 FC) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 17 tháng 3 năm 1997 bởi C. Buil ở Ramonville St Agne.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 12042 Laques

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1997


title: Xenochalepus goyasensis

text:
Xenochalepus goyasensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Pic mô tả khoa học năm 1931.

Chú thích

Tham khảo

Xenochalepus


title: Hòn Chuối

text:
Hòn Chuối là một hòn đảo trong vịnh Thái Lan, thuộc chủ quyền Việt Nam, nằm ngoài khơi phía tây bờ biển Cà Mau.

Đảo thuộc thị trấn Sông Đốc, huyện Trần Văn Thời, tỉnh Cà Mau và cách cửa biển Sông Đốc 17 hải lý về phía tây. Đảo có diện tích khoảng 7 km² với phần lớn là rừng nguyên sinh. Trên đảo hiện có 52 hộ ngư dân với khoảng 200 nhân khẩu (2007) đang sinh sống cùng các đồn biên phòng, hải quân, hải đăng. Trên đảo không có đường bộ.

Xem thêm
Hòn Đá Bạc
Quần đảo Hòn Khoai

Tham khảo

Liên kết ngoài

Địa lý Cà Mau
Đảo Việt Nam
Du lịch Cà Mau
Vịnh Thái Lan