title: Triều Tiên

text:
Triều Tiên (theo cách sử dụng tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên: Chosŏn'gŭl: 조선, Hanja: 朝鮮, McCune–Reischauer: Chosǒn), Hàn Quốc (theo cách sử dụng tại Đại Hàn Dân Quốc: ), liên Triều (cách gọi mà một số phương tiện truyền thông tại Việt Nam sử dụng) hay Korea (theo cách sử dụng quốc tế bắt nguồn từ tên gọi Cao Ly) là một nền văn hóa và khu vực địa lý nằm trên bán đảo Triều Tiên thuộc khu vực Đông Á, giáp với Trung Quốc về phía tây bắc, Nga về hướng đông bắc và Nhật Bản ở phía đông nam qua eo biển Triều Tiên.

Hiện nay, Triều Tiên được chia ra thành hai chính thể: Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên ở phía bắc là một quốc gia đơn đảng sử dụng thuyết Chủ thể làm nền tảng và Đại Hàn Dân Quốc ở phía nam là một nhà nước đa đảng theo thể chế Cộng hoà Tổng thống.

Là một trong những nền văn minh lâu đời nhất trên thế giới, Triều Tiên có lịch sử được ghi chép sớm nhất vào khoảng hơn 3000 năm. Trong thế kỷ thứ IV, họ đã bắt đầu sử dụng hệ thống chữ Hán và chịu ảnh hưởng của Phật Giáo, về sau, Nho Giáo của Khổng Tử và nhiều khía cạnh văn hóa khác du nhập từ Trung Hoa dần có ảnh hưởng sâu sắc đến xã hội này.

Sau khi thống nhất Tam Quốc vào năm 676, Triều Tiên giữ được độc lập về lãnh thổ, chính trị cũng như văn hóa cho đến khi bị Đế quốc Mông Cổ xâm lược trong thế kỷ XIII. Trong nhiều thế kỷ kế tiếp, Triều Tiên duy trì một liên minh gần gũi, thân cận với các triều đại phong kiến Trung Quốc, trong khi cũng đồng thời giữ gìn bản sắc của riêng mình.

Nền văn hóa Triều Tiên đã đem lại máy in, đồng hồ tự gõ đầu tiên, máy đo lượng nước mưa và tàu chiến bọc sắt. Văn hóa Triều Tiên đạt đến đỉnh cao trong thế kỷ XV, dưới thời Triều Tiên Thế Tông. Sau đó, đất nước rơi vào trì trệ, suy thoái vào giai đoạn sau của nhà Triều Tiên và đến cuối thế kỷ XIX thì bắt đầu bị các đế quốc thực dân phương Tây dòm ngó.

Năm 1910, Triều Tiên bị Đế quốc Nhật Bản sáp nhập và trở thành thuộc địa của người Nhật cho đến giai đoạn cuối của Chiến tranh thế giới thứ hai. Sau khi Nhật Bản đầu hàng, bán đảo được quân đội Đồng Minh giải phóng, tuy nhiên, các lực lượng quân sự của Liên Xô và Hoa Kỳ đã không thể tìm kiếm thành công một phương án đồng ủy trị cho nơi đây. Cuối cùng, hai quốc gia lần lượt lập nên những chính phủ trung thành với ý thức hệ của họ, dẫn đến hệ quả là Chiến tranh Triều Tiên (1950-1953) và sự chia cắt vĩnh viễn của bán đảo này. Hiện nay, hai miền đang nỗ lực đàm phán và đối thoại nhằm tiến tới hòa bình lâu dài cũng như tái thống nhất.

Tên gọi

Tên gọi "Korea" xuất phát từ thời kỳ Cao Ly trong lịch sử Triều Tiên và cũng xuất phát từ nhà nước Cao Câu Ly. Ngày nay, tên gọi "Korea" được quốc tế sử dụng để chỉ đến cả hai nước của Triều Tiên. Tại nước Việt Nam, khu vực này được gọi chính thức với danh xưng là "bán đảo Triều Tiên".

Địa lý

Triều Tiên nằm trên Bán đảo Triều Tiên tại đông bắc châu Á, có biên giới trên bộ với 2 quốc gia (Trung Quốc, Nga) và 3 biển. Ở phía tây bắc, Áp Lục Giang chia Triều Tiên ra khỏi Trung Quốc và về hướng bắc, Đồ Môn Giang tách Triều Tiên từ Nga. Hoàng Hải nằm tại hướng tây, biển Hoa Đông ở phía nam, và Biển Nhật Bản ở hướng đông. Tổng diện tích của Triều tiên là 219,155 km². Các đảo đáng kể gồm có Jeju, Ulleungdo.

Phần phía nam và phía tây của vùng đất lục địa Triều Tiên là những đồng bằng phát triển, trong khi phần phía tây và phía bắc có nhiều đồi núi. Núi cao nhất Triều Tiên là núi Bạch Đầu (Baekdu) (2744 m, Trung Quốc gọi là "núi Trường Bạch"). Biên giới với Trung Quốc chạy qua dãy núi này. Phần kéo dài về phía nam của núi Bạch Đầu là một cao nguyên gọi là cao nguyên Kaema. Cao nguyên này chủ yếu được nâng lên vào thời Đại Tân Sinh và một phần bị bao phủ bởi tro núi lửa. Về phía nam của Gaema Gowon, nhiều dãy núi kế tiếp toạ lạc dọc theo bờ biển phía đông của bán đảo Triều Tiên. Những dãy núi này được đặt tên là Baekdudaegan (Bạch Đầu đại cán). Một số núi quan trọng bao gồm Sobaeksan (2.184 m), Baeksan (1.724 m), Kim Cương sơn (1.638 m), Seoraksan (1.708 m), Taebaeksan (1.567 m) và Jirisan (1.915 m). Có một số núi thấp hơn, những dãy núi thứ hai có hướng gần như vuông góc với hướng núi Baekdudaegan. Chúng phát triển dọc theo đường nối lục địa thời Đại Trung Sinh và hướng của chúng là tây bắc và tây tây bắc.

Tương phản với những dãy núi cổ trên lục địa, một số đảo quan trọng của Triều Tiên được hình thành bởi các hoạt động núi lửa trong thời Đại Tân Sinh gần đây. Đảo Jeju, tọa lạc xa về phía nam của bán đảo Triều Tiên, là một đảo núi lửa lớn với núi chính là Hallasan (1950 m). Ulleungdo là đảo núi lửa trên Biển Nhật Bản, mà thành phần có nhiều felsic hơn Jeju. Những đảo núi lửa có xu hướng trẻ hơn đối với các núi di chuyển về phía tây.

Bởi vì những vùng núi có hướng ngả về phần đông của bán đảo, những con sông lớn có xu hướng chảy về phía tây. Hai trường hợp ngoại lệ là sông Nakdong và sông Seomjin chảy về phía nam. Các con sông quan trọng chảy về phía tây bao gồm sông Áp Lục, sông Chongchon, sông Đại Đồng, sông Hán, sông Geum và sông Yeongsan. Những con sông này làm ngập các đồng bằng và cung cấp một môi trường lý tưởng cho việc trồng lúa.

Phía nam và tây nam bờ biển của bán đảo Triều Tiên là đường bờ biển Lias khá phát triển. Nó được biết đến như là Dadohae trong tiếng Triều Tiên. Đường bờ biển phức tạp tạo ra những biển ôn hòa và môi trường biển tĩnh lặng cho phép tàu thuyền đi lại an toàn, đánh cá và trồng rong biển. Thêm vào đường bờ biển phức tạp, bờ phía tây của bán đảo Triều Tiên có cường độ thủy triều rất cao (tại Incheon, khoảng giữa bờ biển phía tây, nó cao đến 9 m). Những tấm chắn thủy triều lớn đang được phát triển trên bờ biển phía nam và tây của bán đảo Triều Tiên.

Lịch sử

Đã có bằng chứng khảo cổ cho thấy loài người đã sống trên bán đảo Triều Tiên khoảng 700.000 năm trước, trong thời kỳ Hạ Đồ đá cũ. Đồ gốm Triều Tiên cổ xưa nhất có từ khoảng năm 7000 TCN, và thời kỳ Đồ đá mới bắt đầu khoảng năm 6000 TCN. Thời kỳ đồ gốm Trất Văn kéo dài từ 3500 TCN đến 2000 TCN.

Cổ Triều Tiên

Theo sự tích Đàn Quân, Triều Tiên được thành lập năm 2333 TCN. Quốc gia này được biết đến với tên Triều Tiên, thường được gọi là Cổ Triều Tiên để phân biệt với nhà Triều Tiên. Các nhà khảo cổ đã khai quật được các đồ tạo tác của Cổ Triều Tiên và các thành cổ khắp Triều Tiên và miền nam Mãn Châu.

Các tài liệu khảo cổ và sử sách cho biết nó có thể được thành lập từ một liên minh của các thành thành một nhà nước tập trung vào giữa thế kỷ VII và IV TCN, khi nó tự xưng là một vương triều và tuyên chiến với nhà Chu. Năm 108 TCN, nhà Hán tại Trung Quốc đã đánh bại Cổ Triều Tiên và lập ra 4 quận tại miền bắc Triều Tiên (kể cả một quận gần Bình Nhưỡng) và Mãn Châu chủ yếu để làm tiền đồn buôn bán. Đến 75 TCN, ba trong bốn quận đã bị thất thủ, nhưng còn một quận nằm dưới sự cai trị của nhà Hán cho tới năm 313.

Một quốc gia với tên gọi Thìn Quốc tồn tại ở miền nam Triều Tiên trước khi Cổ Triều Tiên bị sụp đổ. Tuy rất ít được biết về tổ chức chính trị của quốc gia này, các tạo tác bằng đồng thiếc từ thế kỷ III và II trước Công Nguyên đã được khai quật trong khu vực. Tam Hàn, ba liên minh có nguồn gốc từ Thìn, thay nước Thìn. Tại miền bắc, quốc gia Cao Câu Ly đã thống nhất Phù Dư, Ốc Trở và Đông Uế trong lãnh thổ Cổ Triều Tiên trước kia, và tiêu diệt quận của người Hán vào năm 313.

Tam Quốc

Ba nước Cao Câu Ly, Tân La và Bách Tế (hai nước sau phát sinh từ Tam Hàn) giành quyền với nhau và thâu tính các quốc gia nhỏ hơn trong khu vực. Tổ chức nhà nước tinh vi được phát triển dưới dạng Khổng giáo và Phật giáo.

Cao Câu Ly là nước mạnh nhất, nhưng luôn giao chiến với nhà Tùy và nhà Đường tại Trung Quốc. Trong thế kỷ thứ VII, Tùy Dạng Đế đã đem 100 vạn quân qua xâm lấn Cao Câu Ly. Tuy nhiên, người Triều Tiên, dưới sự chỉ huy của tướng Eulji Mundeok (Ất Chi Văn Đức) đã đánh bại quân Hán. Việc này đã dẫn đến sự sụp đổ của nhà Tùy. Nhà Đường cũng tiếp tục giao chiến với Cao Câu Ly.

Tuy là nước lạc hậu nhất trong lĩnh vực văn hóa trong Tam Quốc, Tân La có một truyền thống quân sự xung quanh các chiến sĩ được gọi là hoa lang (hwarang). Thoạt tiên Tân La sáp nhập khối Già Da (Gaya), rồi liên minh với nhà Đường để thâu tính Bách Tế và, sau này, Cao Câu Ly. Việc này tạo ra nhà nước thống nhất đầu tiên tại Triều Tiên, thường được gọi là Tân La Thống nhất.

Bột Hải và Tân La Thống nhất

Tân La cuối cùng đuổi được quân nhà Đường ra khỏi lãnh thổ Cao Câu Ly. Vì lẽ đó, đến thế kỷ thứ VIII, Tân La đã quản lý hầu hết bán đảo Triều Tiên và vì thế được gọi là Tân La Thống nhất. Đến cuối thế kỷ thứ IX, Tân La Thống nhất sụp đổ và thời Hậu Tam Quốc bắt đầu.

Sau khi Cao Câu Ly sụp đổ, tướng Đại Tộ Vinh (Dae Joyeong) lãnh đạo quân dân đến khu vực Cát Lâm của Mãn Châu. Vị tướng này thành lập nước Bột Hải như nhà nước tiếp kế Cao Câu Ly và giành lại được khu vực miền bắc bị mất. Cuối cùng, lãnh thổ Bội Hải đã trải dài từ Tùng Hoa Giang và Hắc Long Giang ở miền bắc Mãn Châu đến các tỉnh miền bắc Triều Tiên. Trong thế kỷ thứ X, Bột Hải đã bị người Khiết Đan chiếm đóng.

Triều đại Cao Ly (918-1392)

Vương triều Cao Ly thay thế Tân La Thống nhất. Nhiều vương thân từ nước Bột Hải cũng tham gia vào quốc gia mới này, có lãnh thổ rộng hơn bán đảo Triều Tiên (xem Gian Đảo, nay dưới sự quản lý của Trung Quốc). Trong thời kỳ này, luật pháp đã được soạn ra, một hệ thống quan lại cũng ra mắt vào thời điểm này, và Phật giáo trở thành thịnh hành tại Triều Tiên.

Trong thế kỷ thứ X và XI, Triều Tiên tiếp tục bị người Nữ Chân và Khiết Đan tấn công tại biên giới phía bắc. Xung đột giữa các quan lại văn và võ ngày càng tăng khi các quan võ bị hạ thấp địa vị và được trả tiền ít hơn. Việc này khiến nhiều tướng cầm quân nổi loạn và một số khác di cư tại nơi khác.

Trong năm 1238, quân Mông Cổ xâm chiếm Triều Tiên. Sau gần 30 năm kháng chiến, Triều Tiên tiêu tàn và hai nước ký hiệp ước có lợi cho Mông Cổ. Dưới sự điều khiển của Mông Cổ, Cao Ly tham gia vào hai cuộc xâm chiếm Nhật Bản không thành. Trong thập niên 1340, Đế quốc Mông Cổ bị nhanh chóng suy sụp vì có xung đột nội bộ. Lúc này Triều Tiên có thể cải cách chính trị mà không bị Mông Cổ quấy rối. Vào thời điểm này, tướng Lý Thành Quế (Yi Seong-gye) lập danh cho mình bằng cách đánh đuổi hải tặc Nhật Bản, được gọi là Uy khấu (giặc lùn), đã cướp bóc từ các tàu lái buôn của Trung Quốc và Triều Tiên và tàn phá bờ biển Triều Tiên.

Triều đại Triều Tiên (1392-1910)

Năm 1392, Ly Thành Quế thành lập nhà Triều Tiên (Joseon), dời thủ đô đến Hán Thành (Hanseong, nay là Seoul). Trong 200 năm đầu của triều đại này, lãnh thổ miền Bắc được thêm vào, diện tích đất trồng trọt được tăng gấp hai, khoa học và kỹ thuật phát triển, chữ viết mới Hangul phù hợp với tiếng Triều Tiên được sáng chế, và nhiều sách vở về giáo dục cơ bản được xuất bản, trong khi hiến pháp và luật pháp được hoàn thành.

Trong cuối thập niên 1590, Nhật Bản hai lần xâm lăng Triều Tiên nhưng không thành, gây ra nhiều sự tàn phá. Những người xâm lược đốt hết những gì họ không đem về Nhật Bản được và nhiều tạo tác văn hóa bị mất tích. Với sự giúp đỡ của quân Minh và tàu chiến bọc sắc của đô đốc Lý Thuấn Thần (Yi Sunsin), quân Triều Tiên đẩy lùi được quân Nhật.

Tuy thế, sau sự xâm lăng của Nhật Bản, trong thập niên 1620 và 1630 nhà Triều Tiên không thể kháng cự quân Mãn Châu. Cuối cùng nó phải công nhận nhà Thanh là triều đại tại Trung Quốc. Sau đó Triều Tiên được hai thế kỷ hoà bình. Quốc gia này đã cách ly với thế giới bên ngoài vào thời điểm này và được gọi là "Vương triều ẩn dật".

Nhà Triều Tiên được cho là triều đại cai trị lâu dài nhất tại Đông Á.

Nhật Bản chiếm đóng

Bắt đầu từ đầu thập niên 1870, Nhật Bản bắt đầu cưỡng bức Triều Tiên ra khỏi khu vực ảnh hưởng của Trung Quốc và vào khu vực của Nhật. Năm 1895, Hoàng hậu Minh Thành (Myeongseong) bị quân Nhật dưới sự chỉ đạo của Miura Goro ám sát. Sau Chiến tranh Trung-Nhật và Chiến tranh Nga-Nhật, Nhật Bản giành được ưu thế tại Triều Tiên. Năm 1910, Nhật Bản cưỡng bức Triều Tiên ký Điều ước Sáp nhập Hàn-Nhật.

Sự cai trị của Nhật rất tàn bạo và nhiều người Triều Tiên đã kháng cự, cuối cùng dẫn đến phong trào đòi độc lập. Phong trào này đã bị Nhật đàn áp dã man và hàng ngàn người đã bị Nhật giết hại.

Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, nhiều người Triều Tiên đã bị cưỡng bức hỗ trợ nỗ lực chiến tranh của Nhật. Hàng vạn người đàn ông đã bị bắt đi lính trong quân đội Nhật, trong khi đến 200.000 phụ nữ đã bị cưỡng bức lao động hay làm nô lệ tình dục, được gọi là "úy an phụ" (慰安婦, 위안부). Khoảng 60.000 người Triều Tiên làm việc trong hầm mỏ đã bị thiệt mạng giữa 1939 và 1945, và vô số khác bị dùng làm thí nghiệm cho Đơn vị 731.

Thái độ bài Nhật vẫn còn mạnh mẽ tại Triều Tiên, đặc biệt là trong thế hệ già, vì họ tin rằng Nhật Bản không tỏ ra hối hận cho những điều sai trái này.

Đất nước chia cắt

Sau khi Nhật Bản đầu hàng vào ngày 2 tháng 9 năm 1945, chính phủ đế quốc Nhật được thay thế bởi sự hiện diện của Hoa Kỳ và Liên Xô. Liên Xô ủng hộ chính quyền miền bắc, đồng thời cũng có quan hệ với Trung Quốc; Hoa Kỳ có quan hệ gần gũi với chính quyền ở miền nam, giúp đỡ những người có kinh nghiệm dưới thời Nhật lên cầm quyền và đàn áp những người cộng sản. Người Triều Tiên bị chia rẽ: những người tay sai Nhật thiếu sự tín nhiệm của người dân, nhưng họ có nhiều kinh nghiệm và giữ quyền. Chủ nghĩa cộng sản ngày càng thâm nhập vào Triều Tiên và những người Triều Tiên đã từng chiến đấu chống Nhật cùng với Trung Quốc được nhiều quyền lực và danh tiếng.

Chiến tranh Triều Tiên và hy vọng tái thống nhất

Theo một số nhà khoa học chính trị, Chiến tranh Triều Tiên là kết quả trực tiếp của chính sách toàn cầu của Hoa Kỳ. Hoa Kỳ đã ủng hộ những người theo chủ nghĩa chống cộng, hậu thuẫn quân đội Đại Hàn Dân Quốc, và ảnh hưởng Liên Hợp Quốc để ủng hộ quân đội này. Trong năm 1945, sau Chiến tranh thế giới thứ hai, Liên Hợp Quốc dự định tạo ra một chính quyền ủy nhiệm, Hoa Kỳ điều khiển bán đảo này phía nam vĩ tuyến 38 và Liên Xô điều khiển phía bắc. Tình thế chính trị của Chiến tranh Lạnh đã dẫn đến sự hình thành của hai chính phủ.

Tuy nhiên, sau khi Mỹ rời khỏi Hàn Quốc và chỉ để lại một số cố vấn, Triều Tiên đưa quân đội vượt vĩ tuyến 38 nhằm mục đích thống nhất đất nước. Chiến tranh bắt đầu vào tháng 6 năm 1950 và diễn tiến đến năm 1953. Hoa Kỳ hậu thuẫn miền nam và Trung Quốc hậu thuẫn miền bắc. Hàng triệu người Triều Tiên bị thiệt mạng. Sau ba năm dữ dội, chiến tranh kết thúc với một hiệp ước đình chiến, và ranh giới của hai nước trở lại gần như cũ. Hai nước vẫn chưa ký hiệp ước hòa bình. Cả hai bên đều tuyên bố thống nhất là mục đích cuối của họ.

Từ thập niên 1990, với chính quyền ở Hàn Quốc ngày càng tự do hơn, cũng như sau sự qua đời của lãnh tụ CHDCND Triều Tiên Kim Nhật Thành, hai bên đã có những bước tiến đến cộng tác, trong các cuộc thi thể thao quốc tế, việc đoàn tụ thân nhân, kinh tế và du lịch.

Gần đây, trong nỗ lực hòa hảo, hai quốc gia đã chọn một Cờ Thống nhất. Lá cờ này tượng trưng cho Triều Tiên trong các cuộc thi thể thao quốc tế.

Nhân khẩu

Triều Tiên được định cư bởi một sắc tộc thuần nhất là người Triều Tiên. Họ sử dụng một ngôn ngữ riêng là tiếng Triều Tiên và hệ thống chữ viết đặc thù Hangul.

Sắc tộc thiểu số sinh sống trên bán đảo Triều Tiên có thể kể tới người Hoa (khoảng gần 20.000) ( ) chủ yếu ở Hàn Quốc. Ngoài ra có một vài nhóm cộng đồng người gốc Hoa và gốc Nhật được cho là còn định cư ở phía bắc Triều Tiên  ).

Lực lượng lao động nước ngoài ở Hàn Quốc chủ yếu bao gồm những lao động đến từ các nước như Bangladesh, Pakistan, Philippines và Việt Nam, tổng cộng khoảng hơn nửa triệu. Cũng có thể kể tới hơn 10.000 người Mỹ, Úc, Anh, Canada, Ireland làm công tác giảng dạy tiếng Anh tại đây. Và khoảng 30.000 lính Mỹ đồn trú thường trực trên lãnh thổ phía Nam Hàn Quốc.

Tổng dân số trên bán đảo Triều Tiên tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2022 là 77,377,377 người.

Ngôn ngữ Hangul: Chữ số Triều Tiên, Tên Triều Tiên, Tiếng Triều Tiên

Khoa học và kỹ thuật

Một trong những di tích nổi tiếng nhất trong lịch sử khoa học và kỹ thuật của Triều Tiên là Chiêm tinh đài (Cheomseongdae), một đài quan sát thiên văn cao 9 mét xây dựng vào năm 633. Nó phục vụ như là một trong những trạm quan sát thiên văn cổ xưa nhất của thế giới.

Tài liệu được in ấn xưa nhất trên thế giới là một quyển kinh Phật in tại Triều Tiên vào khoảng 750-751. Bản in bằng kim loại di chuyển được phát minh ở Triều Tiên vào năm 1232, trước khi Johann Gutenberg phát triển bản in chữ bằng kim loại (Cumings 1997: 65). Mặc dù người Triều Tiên sử dụng các khuôn in bằng gỗ vào năm 751, đây là một phát triển đáng kể trong việc in ấn cho phép tiếp tục sử dụng một khuôn in cũ. Hangul, một trong những ngôn ngữ phiên âm khoa học nhất thế giới, được tạo ra bởi vua Thế Tông vào năm 1443. Một trong những đồng hồ nước tự động đầu tiên trên thế giới được sáng chế năm 1434 bởi Chang Yong-sil, người sau này phát triển các loại đồng hồ nước phức tạp hơn với các thiết bị thiên văn, đo nước, đo lượng mưa.

Trong suốt thời đại nhà Triều Tiên, tơ lụa Triều Tiên được đánh giá cao bởi Trung Quốc và đồ gốm Triều Tiên tráng men xanh có giá trị cao ở Nhật. Người Trung Quốc nghĩ rằng đồ sành sứ Triều Tiên có chất lượng cao, nhưng điều này chỉ đúng cho đến hết triều đại Cao Ly. Trong suốt giai đoạn này, Triều Tiên đạt được nhiều tiến bộ trong các nghệ thuật và đồ thủ công truyền thống, chẳng hạn như men sứ trắng, tơ lụa mịn và giấy. Cũng trong thời gian này, tàu chiến bọc sắt đầu tiên trên thế giới, Geobukseon (hay "Tàu con rùa"), được phát minh.

Tuy nhiên, sự ngưng trệ bắt đầu xảy ra trong thời gian sau của triều đại Joseon và Triều Tiên trở nên lạc hậu so với phương Tây.

Ngày nay, Đại Hàn Dân Quốc dẫn đầu thế giới với số lượng kết nối mạng Internet tốc độ cao tính trên đầu người. Hàn Quốc cũng là nhà sản xuất lớn các sản phẩm công nghệ cao như điện thoại di động và màn ảnh plasma. Hàn Quốc cũng chỉ đứng thứ hai trên thế giới trong việc sử dụng các kỹ thuật tiêu thụ mới, chỉ sau Đài Loan. CHDCND Triều Tiên (hay còn được gọi là Bắc Triều Tiên) tiếp tục sử dụng hầu hết các kỹ thuật từ thập niên 1960 và thập niên 1970.

Văn hóa

Trong các sách Trung Hoa cổ, Triều Tiên được nhắc đến như là "Cẩm tú giang sơn" (, ) và "Đông phương lễ nghi chi quốc" (, ). Trong suốt thế kỉ thứ VII và thứ VIII, buôn bán thương mại đường bộ và đường thủy nối Triều Tiên với Ả Rập Xê Út. Xưa nhất là từ năm 845, những thương Ả Rập đề cập Triều Tiên với câu nói "Phía bên kia biển qua khỏi Trung Quốc là một đất nước nhiều đồi núi gọi là Tân La (신라,新羅), giàu vàng. Các tín đồ Hồi giáo từng đặt chân đến đây đã bị đất nước này quyến rũ đến nỗi mà họ ở lại luôn nơi đó và không muốn rời đi."

Theo sử sách Nhật Bản, các học giả Triều Tiên đã giới thiệu kiến thức và kỹ thuật của Trung Quốc, kể chữ Hán và những tác phẩm kinh điển, như Luận ngữ, vào Nhật Bản. Vào năm 554, một vương quốc Triều Tiên tên là Bách Tế gửi bác sĩ, chuyên gia dược thảo và làm lịch và thầy tu đến Nhật Bản; và năm 602, một sư Bách Tế tên là Kwalluk được gửi đi để đem các sách về thiên văn học, làm lịch, địa lý và tôn giáo.

Những hội hè Triều Tiên thường phô diễn nhiều màu sắc sặc sỡ, được gán cho những ảnh hưởng từ Mông Cổ: đỏ sáng, vàng và xanh thường đánh dấu những nét truyền thống của Triều Tiên. Những màu sắc tươi sáng đôi khi được thể hiện ở trang phục truyền thống hanbok.

Một đặc điểm của văn hóa Triều Tiên còn có địa vị chính thức là hệ thống tính tuổi với cách tính giống với tuổi mụ của Việt Nam. Trẻ vừa sinh ra được xem là một tuổi, vì người Triều Tiên nghĩ thời kỳ mang thai như là một năm cuộc sống của trẻ, và tuổi tác sẽ tăng vào ngày đầu năm thay vì vào ngày kỉ niệm sinh nhật. Do đó, một người sinh ra ngay trước ngày đầu năm mới chỉ được vài ngày tuổi theo cách tính của phương Tây, nhưng là hai tuổi tại Triều Tiên. Theo đó, tuổi trên giấy tờ của ngườiTriều Tiên (ít nhất là giữa những người Triều Tiên cùng độ tuổi) sẽ nhiều hơn một hoặc hai năm so với tuổi theo cách tính của phương Tây. Tuy nhiên, cách tính của phương Tây đôi khi được áp dụng trong các khái niệm về tuổi hợp pháp, ví dụ, tuổi hợp pháp để mua rượu hoặc thuốc lá tại Triều Tiên là 19 được xác định theo cách tính của phương Tây là 18 tuổi.

Hàn Quốc có chung nền văn hoá truyền thống với CHDCND Triều Tiên.

Tôn giáo

Truyền thống Khổng giáo đã thống trị ý nghĩ của người Triều Tiên, cùng với các đóng góp của Phật giáo, Đạo giáo và Shaman giáo. Tuy nhiên, từ giữa thế kỉ XX Cơ Đốc giáo đã cạnh tranh với Phật giáo để trở thành một ảnh hưởng tôn giáo chính ở Nam Triều Tiên, trong khi đó hoạt động tôn giáo bị áp chế ở Triều Tiên.

Trong suốt chiều dày lịch sử và nền văn hóa Hàn Quốc, bất chấp bị chia rẽ, ảnh hưởng tín ngưỡng truyền thống của Saman giáo Hàn Quốc, Phật giáo Đại thừa, Khổng giáo và Đạo giáo vẫn là một tôn giáo cơ bản của người dân Hàn Quốc, đóng vai trò như một khía cạnh quan trọng trong nền văn hóa dân tộc. Tất cả các truyền thống này đã cùng tồn tại hòa bình từ hàng trăm năm trước đến nay bất kể xu hướng Âu hóa mạnh mẽ từ phương Tây của quá trình chuyển đổi truyền giáo Cơ đốc ở miền Nam hay áp lực từ chính phủ Cộng sản Chủ Thể ở miền Bắc.

Theo số liệu thống kê đến năm 2005 do chính phủ Hàn Quốc cung cấp, có khoảng 46% của công dân cho biết không theo tôn giáo nào. Người theo đạo Cơ đốc chiếm 29,2% dân số (trong số đó là đạo Tin Lành 18,3%, Công giáo 10,9%) và 22,8% là Phật tử.

Tại Hàn Quốc có khoảng 45.000 người bản địa theo Hồi giáo (khoảng 0,09% dân số), bổ sung vào con số 100.000 lao động nước ngoài từ các quốc gia Hồi giáo.

Giáo dục
Người Triều Tiên coi trọng học thức và ưu đãi giáo dục và học hỏi các kinh điển Trung Quốc; những đứa bé lưỡng ban được giáo dục kỹ bằng chữ Hán. Cho đến thời hiện đại, người Triều Tiên đặt nặng vào địa vị cha truyền con nối. Cho đến thế kỉ thứ X, "địa vị cốt lõi" của một người đàn ông (xác định bởi thứ bậc của cha và mẹ anh ta) định ra vị trí xã hội của anh ta và vị trí nào trong nhà nước anh ta được chỉ định. Từ thế kỉ thứ X đến hết thế kỉ XIX, vị trí xã hội của cha và mẹ của anh quyết định các kì thi dân sự, nếu có, anh có thể tham dự nhưng không bảo đảm sẽ có được vị trí đó.

Văn học

Văn học Triều Tiên được ghi lại trước khi triều đại Triều Tiên kết thúc được gọi là "Cổ điển" hay "Truyền thống". Văn học viết bằng Hán tự ra đời cùng thời điểm khi Chữ Hán của Trung Quốc du nhập vào bán đảo. Vào đầu thế kỷ thứ II trước Công nguyên, các nhà học giả Triều Tiên đã viết thơ theo phong cách cổ điển, phản ánh những tâm lý và trải nghiệm của người Triều Tiên thời gian đó. Văn học cổ điển Triều Tiên có nguồn gốc từ tín ngưỡng dân gian truyền thống và những câu chuyện dân gian của bán đảo. Văn học thời kỳ này chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của Nho giáo, Phật giáo và Đạo giáo.

Văn học hiện đại thường gắn liền với sự phát triển của hệ chữ hangul, điều này giúp cho việc đọc viết chữ lúc đầu chỉ dành cho tầng lớp quý tộc sang người dân thường và phụ nữ. Tuy nhiên, mãi đến nửa sau thế kỷ XIX, hangul mới đạt đến vị trí thống trị trong văn học Triều Tiên, đem lại sự phát triển lớn mạnh cho nền văn học này. Điển hình như Sinsoseol là một tác phẩm tiểu thuyết được viết bằng hangul.

Chiến tranh Triều Tiên khiến văn học phát triển theo chiều hướng xoay quanh những vết thương và sự hỗn loạn của dân thường trong chiến tranh. Phần lớn các tài liệu sau chiến tranh ở Nam Triều Tiên đều đề cập đến cuộc sống hàng ngày của người dân bình thường và sự đấu tranh với nỗi đau chia cắt quốc gia quốc gia. Một vấn đề phổ biến khác của thời đại là sự sụp đổ của hệ thống giá trị truyền thống Hàn Quốc, khi phía Nam chạy theo sự hiện đại của nền văn hóa phương Tây, còn phía bắc vẫn giữ nguyên những giá trị truyền thống của Văn hóa Triều Tiên.

Ẩm thực

Xem thêm: Lễ trà Triều Tiên, Món ăn triều đình Triều Tiên

Ẩm thực Triều Tiên có lẽ nổi tiếng nhất với món kim chi, một món ăn sử dụng quá trình lên men đặc biệt để bảo quản một số loại rau, trong đó phổ biến nhất là bắp cải. Đây là một loại thực phẩm lành mạnh vì nó cung cấp các vitamin và chất dinh dưỡng cần thiết. Gochujang (một loại nước sốt truyền thống Triều Tiên làm từ ớt đỏ) rất thông dụng, cũng như tương tiêu (hoặc ớt), là những món điển hình của nền ẩm thực nổi tiếng với vị cay ngon đẳng cấp.

Bulgogi (thịt nướng tẩm sốt, thường là thịt bò), galbi (xương sườn cắt khúc tẩm gia vị nướng) và món samgyeopsal (thịt lợn ở phần bụng) đều là những đặc sản từ thịt phổ biến. Cá cũng là một thực phẩm phổ biến, vì nó là loại thịt truyền thống mà người Triều Tiên hay dùng. Bữa ăn thường đi kèm với súp hoặc món hầm, chẳng hạn như galbitang (xương sườn hầm) và doenjang jjigae (canh súp đậu lên men). Giữa bàn ăn là đủ loại món ăn phụ gọi là banchan.

Các món ăn phổ biến khác gồm bibimbap - có nghĩa là "cơm trộn" (cơm trộn với thịt, rau, tương ớt đỏ) và naengmyeon (mì lạnh). Một món ăn nhanh phổ biến khác là kimbab, gồm cơm trộn với rau và thịt cuộn trong lớp rong biển. Tuy ngày càng có nhiều thành phần thức ăn được cuộn trong kimbab nhưng cá dù sống hoặc chín vẫn hiếm khi được sử dụng, có lẽ do nguồn gốc kimbap là một món ăn cầm tay hoặc món ăn nhanh có thể gói lại mang đi, trong khi đó cá có thể nhanh chóng hư hỏng nếu không được đông lạnh.

Mì ăn liền cũng là một loại thức ăn nhẹ rất phổ biến. Người Triều Tiên cũng thích dùng các loại thức ăn từ pojangmachas (bán dạo trên đường phố), ở đây người ta có thể mua tteokbokki (bánh gạo và bánh cá với nước sốt gochujang cay), khoai tây chiên mực và khoai lang tẩm. Soondae là loại một xúc xích làm bằng mì sợi trong suốt và huyết lợn cũng được rất nhiều người ưa thích.

Ngoài ra, một số món ăn nhẹ phổ biến khác bao gồm chocopie, bánh tôm, bbungtigi (bánh gạo giòn) và "nu lung ji" (cơm cháy nhẹ). Có thể ăn sống nu lung ji hoặc đun với nước để tạo ra một món canh. Nu lung ji cũng có thể được dùng như một món ăn nhanh hay món tráng miệng.

Thể thao

Hàn Quốc là nước chủ nhà trong Thế vận hội mùa hè 1988 ở Seoul, giúp thúc đẩy kinh tế nước này thông qua tăng cường du lịch và sự công nhận rộng rãi hơn của thế giới. Vào thời điểm đó, Triều Tiên tẩy chay sự kiện đó với lý do là họ không được mời làm nước đồng chủ nhà.

Một đội thống nhất dưới lá Cờ Thống nhất vào năm 1991 đã thi đấu trong giải Vô địch bóng bàn thế giới lần thứ 41 ở Chiba, Nhật Bản và trong Giải bóng đá trẻ thế giới lần thứ 6 ở Lisboa, Bồ Đào Nha. Một đội tuyển của toàn bộ Triều Tiên diễu hành dưới Cờ Thống nhất trong lễ khai mạc Thế vận hội mùa hè 2000 ở Sydney, Á vận hội 2002 ở Busan, Thế vận hội mùa hè 2004 ở Athena và Thế vận hội mùa đông 2006 ở Torino nhưng thi đấu riêng trong các sự kiện thể thao. Cũng như trong Á vận hội 2006, các viên chức Hàn Quốc đã công bố rằng cả hai nước sẽ thi đấu trong cùng một đội.

Vào mùa hè năm 2002, Giải vô địch bóng đá thế giới 2002 được tổ chức bởi Hàn Quốc và Nhật Bản trên 10 sân vận động của mỗi nước. Tuy nhiên hai nước Triều Tiên thi đấu như hai đội khác nhau. Đã có vài đề nghị là Triều Tiên nên đứng ra làm chủ nhà cho một hay hai trận, nhưng không có điều gì như thế đã xảy ra. Trong khi Hàn Quốc tự động được vào vòng chung kết vì là nước đồng chủ nhà và đã vào tận bán kết (xếp thứ 4) sau khi chơi rất tốt, Triều Tiên đã không qua được vòng loại khu vực châu Á (thuộc liên đoàn bóng đá châu Á) và không tham dự vòng chung kết.

Điện ảnh

Điện ảnh bán đảo Triều Tiên là nền nghệ thuật và công nghiệp điện ảnh của Triều Tiên (tính cho đến trước năm 1945) và của hai nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Triều Tiên - Hàn Quốc (kể từ năm 1945 đến nay). Chịu ảnh hưởng từ nhiều biến cố chính trị xảy ra trong suốt thế kỉ XX, từ giai đoạn Nhật Bản chiếm đóng Triều Tiên, Chiến tranh Triều Tiên đến giai đoạn chia cắt hai miền từ năm 1953 đến hiện tại, điện ảnh của nước Triều Tiên cũng có nhiều thăng trầm với lúc lắng xuống và lúc này thì dân tộc họ là đang hưng thịnh.

Xem thêm
 Lịch sử Triều Tiên
 Tên gọi Triều Tiên
 Đại Hàn Dân quốc
 Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên
 Quan hệ Nam-Bắc Triều Tiên

Ghi chú

Chú thích

Tham khảo
 Cumings, Bruce. Korea's Place in the Sun, Norton, 1997. ISBN 0-393-31681-5
 Kim, et al. Women of Korea: A History from Ancient Times to 1945, Ewha Womans University Press, 1976. ISBN 89-7300-116-7.

Đọc thêm
 Chun, Tuk Chu. "Korea in the Pacific Community." Social Education 52 (March 1988), 182. EJ 368 177.
 Cumings, Bruce. The Two Koreas. New York: Foreign Policy Association, 1984.
 Focus On Asian Studies. Special Issue: "Korea: A Teacher's Guide." No. 1, Fall 1986.
 Lee Ki-baik. A New History Of Korea. Cambridge: Harvard UP, 1984.
 Lee Sang-sup. "The Arts and Literature of Korea." The Social Studies 79 (July-August 1988): 153-60. EJ 376 894.

Liên kết ngoài

 CIA World Factbook Entry for South Korea
 CIA World Factbook Entry for North Korea
 Country study South Korea
 Country study North Korea

Lãnh thổ tranh chấp tại châu Á
Vùng phân chia
Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Triều Tiên
Đông Á
Cựu quốc gia châu Á
Đông Bắc Á


title: Kleinau

text:
Kleinau là một đô thị thuộc huyện Altmarkkreis Salzwedel, bang Saxony-Anhalt, Đức.

Tham khảo

Xã và đô thị thuộc huyện Altmarkkreis Salzwedel


title: Ampedus subglabratus

text:
Ampedus subglabratus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 1993.

Chú thích

Tham khảo

Ampedus


title: Vence

text:
Vence là một xã ở tỉnh Alpes-Maritimes, vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur ở đông nam nước Pháp.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 French language Wikipedia has an article about Vence.

Xã của Alpes-Maritimes


title: Umaria

text:
Umaria là một thành phố và khu đô thị của quận Umaria thuộc bang Madhya Pradesh, Ấn Độ.

Địa lý
Umaria có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 538 mét (1765 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Umaria có dân số 26.837 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Umaria có tỷ lệ 69% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 78%, và tỷ lệ cho phái nữ là 59%. Tại Umaria, 14% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Madhya Pradesh


title: Cỏ xước

text:
Cỏ xước, còn gọi là ngưu tất nam, thổ ngưu tất (danh pháp hai phần: Achyranthes aspera) là một loài thực vật thuộc họ Dền (Amaranthaceae).

Mô tả
Cây thân thảo sống một vài năm, cao khoảng 0,6–1 m. Rễ có hình trụ dài. Thân cây hình vuông, có lông tơ. Các mấu phình to giống như khớp đầu gối bò, đặc điểm chung một số loài ngưu tất, do vậy mà có tên ngưu (= bò) + tất (= đầu gối). Các cành mọc đối. Lá đơn nguyên mọc đối, phiến lá hình trứng hay elip, mép lá nguyên hay có khía răng cưa lượn sóng. Hoa tự bông mọc ở đầu nhánh hay kẽ lá. Ra hoa tháng 6-8. Tạo quả tháng 10. Quả nang hình bầu dục có lá bắc tồn tại tạo thành gai nhọn, dễ bám vào quần áo khi đụng phải.

Thứ/giống
Theo khác biệt địa lý mà loài Cỏ xước có một số thứ/giống (varietas) được ghi nhận như sau:
Achyranthes aspera var. argentea: Cỏ xước lông trắng
Achyranthes aspera var. aspera: Cỏ xước xù xì (nguyên chủng)
Achyranthes aspera var. indica: Cỏ xước Ấn Độ
Achyranthes aspera var. rubrofusca: Cỏ xước màu xám đỏ

Phân bố
Cỏ xước phân bổ khắp vùng phía đông và nam châu Á như Nhật Bản, Triều Tiên, Trung Quốc, Việt Nam, Lào, Thái Lan, Campuchia, Myanmar, Nepal, Ấn Độ, Sri Lanka, Bhutan, Nepal, Philippines, Indonesia, Malaysia. Cũng có ở châu Phi, châu Âu và Tây Nam Á. Chủ yếu mọc ở các vùng đất dưới độ cao 2.300 m so với mực nước biển, trên các sườn đồi, bờ sông, vệ đường hay vùng đất bỏ hoang. Ở Việt Nam thường tìm thấy Cỏ xước mọc hoang khắp cả nước ở những chỗ ven đường, nương rẫy ruộng vườn bỏ hoang nơi có ánh sáng đầy đủ và đất còn nhiều dinh dưỡng.

Sử dụng
Công dụng của cỏ xước chủ yếu được dùng trong y học cổ truyền phương Đông. Tuy nhiên, khoa học vẫn chưa có bằng chứng nào về công dụng của cỏ xước.

Tại Việt Nam nó còn được dùng như là một loại thực phẩm trong ẩm thực.

Tham khảo

Liên kết ngoài

A
Thực vật châu Á
Thực vật châu Âu
Thực vật châu Phi
Cây thuốc châu Á
Thực vật Nepal
Thực vật xâm hại
Thực vật được mô tả năm 1753
Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên


title: Monocida sudanica

text:
Monocida sudanica là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Laboissiere miêu tả khoa học năm 1939.

Chú thích

Tham khảo

Monocida


title: Sân bay quốc tế Song Lưu Thành Đô

text:
Sân bay quốc tế Song Lưu Thành Đô  () là sân bay chính ở Thành Đô, Tứ Xuyên, Trung Quốc. Sân bay này tọa lạc ở phía bắc huyện Song Lưu, khoảng 16 km về phía tây nam trung tâm Thành Đô.

Năm 2018, đây là sân bay tấp nập nhất ở Tây Trung Hoa và là sân bay tấp nập thứ 4 ở Trung Quốc tính về số lượt khách thông qua, với 42,2 triệu lượt khách. Sân bay Song Lưu cũng là sân bay có lượng hàng hóa thông qua lớn thứ 4 năm 2013 và là sân bay có số lượt chuyến xếp thứ 6 ở Trung Quốc năm 2009. Đây là căn cứ của các hãng hàng không Sichuan Airlines và Chengdu Airlines. China Eastern Airlines, China Southern Airlines, Shenzhen Airlines, Lucky Air và Tibet Airlines cũng có văn phòng tại sân bay này.

Ngày 12 tháng 5 năm 2008, sân bay này tạm đóng cửa do bị hư hại nhỏ trong trận động đất Tứ Xuyên nhưng ngày sau đã hoạt động trở lại. Sân bay này đã đóng vai trò quan trọng trong công tác cứu trợ sau trận động đất này.

Đang có kế hoạch dài hạn xây một sân bay thứ nhì ở huyện Jintang với 5 đường băng.

Sân bay này có tên gọi cũ là Sân bay Song Quế Tự, khai trương năm 1938 làm căn cứ không quân, lúc đó đường băng bằng đất.

Từ năm 1994-2001, sân bay đã được mở rộng nâng cấp, đường băng được kéo dài lên 3600 mét, đạt cấp 4E, cho phép phục vụ máy bay phản lực lớn như Boeing 747-400.
Đến thời điểm năm 2010, sân bay này có tuyến bay kết nối với 20 tuyến quốc tế, là trung tâm của United Eagle Airlines, Air China và Sichuan Airlines. Sân bay được kết nối giao thông đường bộ với Thành Đô bằng đường cao tốc.

Đường băng thứ nhì được bắt đầu xây cuối năm 2008 và đưa vào sử dụng tháng 12 năm 2009 (dài 3600 m rộng 60 m), nâng cấp sân bay từ 4E lên 4F, có thể phục vụ máy bay lớn Airbus A380.
Nhà ga 2 bắt đầu xây tháng 6 năm 2009 và dự kiến vận hành năm 2011. Nhà ga 2 có quy mô gấp đôi nhà ga cũ T1, cho phép sân bay phục vụ 35 triệu lượt khách mỗi năm khi nhà ga 2 đi vào vận hành.

Hãng hàng không và tuyến bay

Hành khách

Hàng hóa

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang mạng chính thức

Song Lưu Thành Đô


title: Aptopus ameca

text:
Aptopus ameca là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Aranda miêu tả khoa học năm 2005.

Chú thích

Tham khảo

Aptopus


title: Giáo hoàng Nicôla IV

text:
Nicôla IV (Latinh: Nicolaus IV) là vị giáo hoàng thứ 191 của giáo hội công giáo.

Theo niên giám tòa thánh năm 1806 thì ông đắc cử Giáo hoàng năm 1288 và ở ngôi Giáo hoàng trong 4 năm 1 tháng 14 ngày. Niên giám tòa thánh năm 2003 xác định ông đắc cử Giáo hoàng ngày 22 tháng 2 năm 1288 và ngày kết thúc triều đại của ngài là ngày 4 tháng 4 năm 1292.

Giáo hoàng IV sinh tại Ascoli với tên là Girolamo Masci vào khoảng năm 1230 (có nguồn cho rằng ngày 30 tháng 9 năm 1227). Ông là Giáo hoàng đầu tiên thuộc dòng Phanxicô sau một năm trống ngôi cũng chỉ vì những kẻ quấy nhiễu tấn công Rôma. Ông là tu sĩ Phan Sinh đầu tiên làm Giáo hoàng. Đây là mật tuyển dài thứ tư đã từng được biết.

Ông đem lại sự ổn định cho triều đình Bồ Đào Nha và đẩy mạnh công cuộc truyền giáo ở Mongols và Tartars. Đức Nicholas quyết định rằng một nửa thu nhập của Giáo hội dành cho hồng y đoàn.

Ông cho khảm Đền Thánh Gioan Lateran và Santa Maria Maggiore. Giáo hoàng IV cổ vũ sự tiến bộ trong việc học bằng cách thiết lập đại học Montpellier, đẩy mạnh việc truyền giáo và liên minh với Genoa để chống lại quân Saracens. Ông đã tấn phong Charles II d’Anjou với tư cách là vua Sicilis năm 1289.

Năm 1261 Vua Hốt Tất Liệt, qua trung gian cha và chú của Marco Polo, xin giáo triều gửi các thừa sai đến. Hai linh mục Đa Minh đã đi nhưng lâm bệnh phải trở về.

Năm 1288, Nicolas IV cử cha Montecorvino (Ofm) đến Bắc Kinh. Ngài xây Thánh đường và rửa tội cả vạn người. Năm 1307 ông này được phong làm Tổng Giám mục Bắc Kinh. Năm 1333 số tín hữu đã lên đến cả 100.000. Thế nhưng khi nhà Minh (thay thế nhà Nguyên) ra lệnh cấm đạo từ năm 1368, thì Giáo hội Trung Hoa dần dần biến mất, phải chờ đến thế kỷ XVI.

Chú thích

Tham khảo
 265 Đức Giáo hoàng, Thiên Hựu Nguyễn Thành Thống, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, xuất bản tháng 5 năm 2009.
 Các vị Giáo hoàng của giáo hội toàn cầu, hội đồng giám mục Việt Nam
 Tóm lược tiểu sử các Đức Giáo hoàng, Đà Nẵng 2003,Jos. TVT chuyển ngữ từ Tiếng Anh.
 Lịch sử đạo Thiên Chúa, Jean – Baptiste Duroselle và Jean – Marie Mayeur. Bộ sách giới thiệu những kiến thức thời đại: Que sais-je? Tôi biết gì? Người dịch: Trần Chí Đạo, Nhà xuất bản Thế giới tháng 4/2004.
 Cuộc lữ hành đức tin, lịch sử Giáo hội Công giáo, Lm Phanxicô X. Đào Trung Hiệu OP Hiệu đính tháng 9/2006, Đa Minh Việt Nam, Tỉnh dòng Nữ vương các thánh tử đạo.
 Lịch sử Giáo hội Công giáo, Linh mục O.P Bùi Đức Sinh – giáo sư sử học, Tập I và II, Nhà xuất bản Chân Lý, Giấy phép số: 2386 BTT/PHNT Sài Gòn ngày 28 tháng 7 năm 1972.

N
Sinh năm 1227
Mất năm 1292
Giáo hoàng người Ý
Nhà ngoại giao Tòa Thánh


title: Thorey-sous-Charny

text:
Thorey-sous-Charny  là một xã thuộc tỉnh Côte-d’Or trong vùng Bourgogne miền đông nước Pháp.

Xem thêm
xã của tỉnh Côte-d’Or

Tham khảo

Thoreysouscharny


title: Guénin

text:
Guénin () là một xã ở tỉnh Morbihan trong vùng Bretagne tây bắc Pháp. Xã này có diện tích 28,71 km², dân số năm 1999 là 1227 người. Khu vực này có độ cao từ 32-152 mét trên mực nước biển.
Sông Ével chảy qua trung bộ xã theo hướng tây nam và tạo thành ranh giới tây nam.
Cư dân của Guénin danh xưng trong tiếng Pháp là Guéninois.

Liên kết ngoài
 Cultural Heritage
 Bản đồ của Guénin trên Michelin

Tham khảo

 Các thị trưởng của Hiệp hội Morbihan
 Hồ sơ của thị trấn trên trang mạng INSEE

Xã của Morbihan


title: Antiporus hollingsworthi

text:
Antiporus hollingsworthi là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Watts miêu tả khoa học năm 1997.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Antiporus


title: Athous barthei

text:
Athous barthei là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Leseigneur miêu tả khoa học năm 1958.

Chú thích

Tham khảo

Athous


title: Gemmula microscelida

text:
Gemmula microscelida là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Gemmula


title: Hovapeza costofuscata

text:
Hovapeza costofuscata là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Hovapeza


title: Thái Bảo (định hướng)

text:
Thái Bảo có thể là:

Địa danh

Việt Nam
 Xã Thái Bảo, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh

Đài Loan
 Thị trấn Thái Bảo (太保市), huyện lỵ của huyện Gia Nghĩa, tỉnh Đài Loan, Trung Hoa Dân Quốc.

Tên người
 Thái Bảo, ca sĩ người Việt Nam
 Thái Bảo (Đồng Nai), Chủ tịch Hội đồng nhân dân tỉnh Đồng Nai

Khác
 Thái bảo, tước quan đứng thứ ba trong hàng Tam công (Thái sư, Thái phó, Thái bảo) dưới thời phong kiến. Ví dụ Quan Thái bảo Trương Hán Siêu, Quan thái bảo Trịnh Tú.


title: Patania balteata

text:
Patania balteata là một loài bướm đêm thuộc họ Crambidae. It is found across Nam Âu, Châu Phi và châu Á, bao gồm Nhật Bản, Hàn Quốc, Réunion, Madagascar, Đài Loan, Thái Lan, Thổ Nhĩ Kỳ và Ukraina, cũng như New South Wales và Queensland. There is also an old record from Hawaii.

Sải cánh dài 25–32 mm. Ấu trùng ăn các loài Anacardium occidentale, Quercus serrata và Castanea.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Australian Insects
Japanese Moths
Fauna Europaea

Patania
Động vật được mô tả năm 1798


title: Dro

text:
Dro là một đô thị ở tỉnh Trento ở vùng Trentino-Alto Adige/Südtirol. Đô thị này nằm ở trong thung lũng sông Sarca, dân số theo điều tra năm 2004 là 3.388 người.

Tham khảo

Đô thị Trentino


title: Conoderus castelnaui

text:
Conoderus castelnaui là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1878.

Chú thích

Tham khảo

Conoderus


title: Spulerina hexalocha

text:
Spulerina hexalocha là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Sierra Leone và Nam Phi.

Ấu trùng ăn Sclerocarya birrea và Sclerocarya caffra. Chúng có thể ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Spulerina


Sân golf và khu nghỉ mát Du Parc Phan Thiết (tiếng Anh: Du Parc Phan Thiet Ocean Dunes & Golf Resort, tên cũ: Novotel Phan Thiet Ocean Dunes and Golf Resort, tên thông dụng: sân golf Phan Thiết) là một quần thể sân golf 18 lỗ và resort tọa lạc cuối đại lộ Nguyễn Tất Thành, ngay trung tâm thành phố Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận. Nó bắt đầu hoạt động vào năm 1997.

Lịch sử
Khu vực này trước đây là đầm lầy, gần đó là khách sạn Vĩnh Thủy nằm ven biển do công ty Du lịch Bình Thuận sở hữu. Vào năm 1992, tỉ phú người Mỹ tên là Larry Hillblom (đồng sáng lập công ty vận chuyển DHL) đã mua lại khách sạn Vĩnh Thủy để nâng cấp nó thành khách sạn bốn sao cùng với một hợp đồng thuê đất làm sân golf với thời hạn là 50 năm (đến tháng 12/2044). Nhiều người dân lúc đó không đồng ý bỏ mảnh đất đã canh tác từ lâu, nhưng chính quyền địa phương đã vận động họ với hứa hẹn tại đây sẽ hình thành một công trình thể thao phục vụ cộng đồng.  Khi sân golf khánh thành, nó rộng 62,5 ha, là một trong những sân golf đầu tiên ở Việt Nam và đẹp nhất Đông Nam Á lúc bấy giờ. Sau đó, sân golf này thường được giới lãnh đạo tỉnh Bình Thuận tiếp quan khách, chính khách đến giải trí. Năm 2009, Novotel Phan Thiết là khu du lịch đầu tiên của Việt Nam đạt chứng nhận "Toàn cầu Xanh" (Green Globe). Từ năm 2012, hệ thống khách sạn Novotel đổi tên thành Du Parc.

Năm 2014, khu vực này được chuyển thành đất ở đô thị, một tập đoàn tư nhân đầu tư phân lô, bán đất nền thành khu đô thị biển. Kể từ đó, sân golf Phan Thiết chính thức bị giải tỏa.

Bê bối trong việc chuyển thành đất ở đô thị
Tháng 1/2019, ông Đinh Trung, nguyên Bí thư Tỉnh ủy Bình Thuận đệ đơn tố cáo, cho là, có dấu hiệu “lợi ích nhóm” trong quá trình chuyển đổi hơn 62 ha đất sân golf Phan Thiết thành Khu đô thị du lịch biển Phan Thiết. Ông Trung cho rằng, UBND tỉnh Bình Thuận ngay từ đầu đã câu kết, móc ngoặc với chủ đầu tư xóa bỏ sân golf để kinh doanh bất động sản,  phân lô, bán nền, xây biệt thự, nhà cao tầng… để bán, chuyển nhượng là trái với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất của Chính phủ và các quyết định của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt quy hoạch sân golf Việt Nam đến 2020. ,

Thanh tra Chính phủ kỳ 1
Tháng 6/2019, Thanh tra Chính phủ đã gửi Thủ tướng Chính phủ Báo cáo, đơn tố cáo chỉ có cơ sở một phần và đó là lỗi thủ tục hành chính. Ngoài ra,  việc UBND tỉnh Bình Thuận không yêu cầu chủ đầu tư bố trí 20% quỹ đất ở của dự án để xây dựng nhà ở xã hội trong phạm vi dự án là lỗi của Bộ Xây dựng  trong việc hướng dẫn nghiệp vụ cho địa phương bảo đảm đúng tinh thần của luật chuyên ngành.

Thanh tra Chính phủ kỳ 2
Tuy nhiên, Ông Trung đã gửi đơn phản biện hầu hết nội dung báo cáo kết quả kiểm tra xác minh của Thanh tra Chính phủ. Ông cho là lãnh đạo tỉnh Bình Thuận đã câu kết, móc ngoặc với chủ đầu tư xóa bỏ sân golf Phan Thiết trước khi Thủ tướng đồng ý. Ông cũng đưa thêm chi tiết để khẳng định “tỉnh Bình Thuận xác định giá đất để làm căn cứ thu tiền sử dụng đất chưa chính xác, gây thất thoát ngân sách hàng ngàn tỷ đồng”.

Phó thủ tướng Thường trực Trương Hòa Bình đã chỉ đạo Thanh tra Chính phủ kiểm tra lại.  Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an cũng đã vào cuộc đề nghị UBND tỉnh Bình Thuận cung cấp các tư liệu liên quan. Còn Ban Chỉ đạo phòng chống tham nhũng Trung ương đã đưa vụ việc vào diện theo dõi chỉ đạo.

Chú thích

Phan Thiết
Du lịch Bình Thuận
Du Parc


title: 17314 Aisakos

text:
17314 Aisakos (1024 T-1) là một thiên thể Troia của Sao Mộc, trong nhóm Troia, được phát hiện vào ngày 25 tháng 3 năm 1971 bởi Cornelis Johannes van Houten và Ingrid van Houten-Groeneveld tại trạm thiên văn Palomar. Nó được đặt tên sau một huyền thoại Hy Lạp Aesacus.

Link ngoài

Thiên thể Troia của Sao Mộc (nhóm Troia)
Được phát hiện bởi Cornelis Johannes van Houten
Được phát hiện bởi Ingrid van Houten-Groeneveld
Được phát hiện bởi Tom Gehrels
Thiên thể phát hiện năm 1971


title: Xenoda puncticollis

text:
Xenoda puncticollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1922.

Chú thích

Tham khảo

Xenoda


title: Artifodina

text:
Artifodina là một chi bướm đêm thuộc họ Gracillariidae.

Các loài
Artifodina himalaica Kumata, 1985
Artifodina japonica Kumata, 1985
Artifodina kurokoi Kumata, 1995
Artifodina siamensis Kumata, 1995
Artifodina strigulata Kumata, 1985

Tham khảo

Liên kết ngoài
Global Taxonomic Database of Gracillariidae (Lepidoptera)

Artifodina
Gracillariidae


title: Noaillan

text:
Noaillan  là một xã thuộc tỉnh Gironde trong vùng Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Gironde

Tham khảo

Xã của Gironde


title: Melanotus molnari

text:
Melanotus molnari là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia & Schimmel miêu tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

Melanotus


title: Nhái bén

text:
Nhái bén (danh pháp hai phần: Hyla simplex) là một loài thuộc họ Nhái bén (Hylidae). Loài này có ở Trung Quốc, Việt Nam, và có thể cả Lào.

Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng cây bụi ẩm khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đầm nước ngọt, đầm nước ngọt có nước theo mùa, đất canh tác, ao, đất có tưới tiêu, và đất nông nghiệp có lụt theo mùa. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Tham khảo

S
Động vật lưỡng cư Trung Quốc
Động vật lưỡng cư Lào
Động vật lưỡng cư Việt Nam


title: Quận Adair, Missouri

text:
Quận Adair là một quận thuộc tiểu bang Missouri, Hoa Kỳ. Theo điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số 24.943 người . Quận lỵ đóng ở Kirksville

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có tổng diện tích 1474 km2, trong đó có 5 km2 là diện tích mặt nước.

Xa lộ

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Theo điều tra dân  năm 2000, quận đã có dân số 24.977 người, 9.669 hộ gia đình, và 5.346 gia đình sống trong quận hạt. Mật độ dân số là 44 người trên một dặm vuông (17/km ²). Có 10.826 đơn vị nhà ở với mật độ trung bình là 19 trên một dặm vuông (7/km ²). Cơ cấu dân tộc của cư dân sinh sống ở quận này bao gồm 95,82% người da trắng, 1,20% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,26% người Mỹ bản xứ, 1,39% châu Á, Thái Bình Dương 0,05%, 0,41% từ các chủng tộc khác, và 0,88% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. Khoảng 1,26% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc một chủng tộc nào.

Có 9.669 hộ, trong đó 25,20% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 45,50% là đôi vợ chồng sống với nhau, 7,20% có một chủ hộ nữ và không có chồng, và 44,70% là không lập gia đình. 31,50% hộ gia đình đã được tạo ra từ các cá nhân và 10,50% có người sống một mình 65 tuổi hoặc cao tuổi hơn. Cỡ hộ trung bình là 2,29 và cỡ gia đình trung bình là 2,90.

Trong quận này cơ cấu độ tuổi dân cư bao gồm 19,20% dưới độ tuổi 18, 27,40% 18-24, 22,80% 25-44, 18,40% từ 45 đến 64, và 12,30% từ 65 tuổi trở lên. Độ tuổi trung bình là 28 năm. Đối với mỗi 100 nữ có 88,20 nam giới. Đối với mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 84,50 nam giới.

Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong đã đạt mức USD 26.677, và thu nhập trung bình cho một gia đình là USD 38.085. Phái nam có thu nhập trung bình USD 26.323 so với 21.837 USD của phái nữ. Thu nhập bình quân đầu người là 15.484 USD. Có 11,90% gia đình và 23,30% dân số sống dưới mức nghèo khổ, bao gồm 16,80% những người dưới 18 tuổi và 12,00% của những người 65 tuổi hoặc hơn.

Tham khảo

Quận của Missouri


title: Aulacophora nigrobrunnea

text:
Aulacophora nigrobrunnea là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Maulik miêu tả khoa học năm 1929.

Chú thích

Tham khảo

Aulacophora


title: 2144 Marietta

text:
2144 Marietta (1975 BC1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 18 tháng 1 năm 1975 bởi L. I. Chernykh ở Đài vật lý thiên văn Crimean. Nó được đặt theo tên Soviet writer Marietta Shaginyan.

Liên kết ngoài

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1975


title: Theremin

text:
Đàn Theremin (hay còn gọi là thereminvox) là một trong những nhạc cụ hoàn toàn bằng điện tử sớm nhất. Nó được phát minh bởi nhà sáng chế Léon Theremin vào năm 1919, nó trở nên độc nhất vì là nhạc cụ đầu tiên được thiết kế để chơi nhạc mà không hề có sự tiếp xúc trực tiếp như các nhạc cụ khác. Nó bao gồm 2 máy dao động tần số radio và 2 antenna kim loại. Tín hiệu điện từ Theremin được khuếch đại và được chuyển ra loa ngoài.

Để chơi Theremin, nhạc công di chuyển 2 tay quanh 2 antenna kim loại để điều khiển tần số cũng như biên độ âm thanh của nhạc cụ. Theremin thường được gán cho là một thứ "ngoài hành tinh", siêu thực với những âm luyến ngắt, những âm vê, âm rung và những sự chuyển âm kỳ quái khi nó được sử dụng trong soundtrack của những bộ phim như Spellbound, The Lost Weekend và The Day the Earth Stood Still. Theremin cũng được dùng trong âm nhạc trình diễn (đặc biệt là trong âm nhạc tiên phong của thế kỷ 20) cũng như trong những thể loại âm nhạc phổ biến như rock và pop.

Những nhạc cụ điện tử tương tự, như Ondes-Martenot cũng có cấu tạo 2 máy dao động tạo phách nhưng Ondes-Martenot vẫn phải bấm phím để trình diễn

Lịch sử

Theremin thực chất là sản phẩm của chương trình nghiên cứu về những bộ phận có tính nhạy do chính phủ Nga tài trợ. Nhạc cụ được phát minh bởi nhà vật lý trẻ người Nga là Lev Sergeivich Termen (được biết tới ở phương Tây với cái tên Léon Theremin) vào năm 1919, sau thời kỳ bùng nổ nội chiến của Nga. Sau những xem xét chắc chắn của những hội đồng về điện tử tại Moscow, Theremin trình diễn nhạc cụ của mình với Vladimir Lenin. Lenin rất ấn tượng với thiết bị này và cũng bắt đầu học cách sử dụng, đặt làm 600 chiếc để phân bố khắp Liên bang Xô Viết và cho Theremin thực hiện một chuyến đi vòng quanh thế giới để trình diễn công nghệ mới nhất của Xô Viết và cũng là phát minh mới nhất về nhạc điện tử. Sau chuyến lưu diễn dài ở châu Âu, suốt thời gian giới thiệu phát minh của mình trong các buổi biểu diễn, Theremin đã tìm cách để đến nước Mĩ, nơi ông được cấp bằng sáng chế cho phát minh của mình năm 1928. Sau đó, Theremin chuyển nhượng quyền sở hữu sản phẩm thương mại sang cho RCA (Radio Corporation of America).

Mặc dù Thereminvox của RCA được giới thiệu ngay sau cuộc khủng hoảng chứng khoán 1929 không phải là một thành công về mặt thương mại nhưng nó đã làm mê hoặc thính giả ở Mĩ cũng như ở nước ngoài. Clara Rockmore, một thereminist nổi tiếng, thực hiện những chuyến lưu diễn, trình diễn những tiết mục cổ điển tại các nhà hát quanh nước Mĩ. Năm 1938, Theremin rời nước Mĩ, những chi tiết liên quan đến việc ra đi của ông vẫn còn được tranh luận. Một số giả thuyết cho rằng ông bị đưa đi khỏi căn hộ của mình ở New York bởi những người Xô Viết, sau đó quay trở lại Liên Bang Xô Viết và làm việc trong một Sharashka (phòng thí nghiệm nghiên cứ u và phát triển bí mật của Liên Xô trước đây). Tuy nhiên, cuốn tiểu sử viết năm 2000 bởi Albert Glinsky "Theremin:Ether Music and Espionage" lại đưa ra giả thuyết ông đã biến mất để thoát khỏi những khoản nợ cá nhân và sau đó bị bắt trong cuộc thanh trừng chính trị của Stalin. Nhưng dù theo giả thuyết nào thì Theremin cũng không quay trở lại nước Mĩ cho đến tận năm 1991.

Sau cơn sốt ở Mĩ sau ngày kết thúc Thế chiến thứ II, theremin nhanh chóng rơi vào quên lãng đối với những nhà soạn nhạc, chủ yếu là do những nhạc cụ điện tử mới hơn được giới thiệu và lại dễ chơi hơn. Tuy nhiên, sự say mê theremin vẫn tồn tại giữa những người đam mê điện tử và những người thích chế tác nhạc cụ. Một trong số những người đam mê điện tử, Robert Moog bắt đầu làm những chiếc theremin vào những năm 1950 khi ông còn là học sinh trung học. Moog sau đó phát hành một vài bài báo về chế tạo theremin và bán đồ nghề theremin cho những khách hàng dự định lắp ráp nhạc cụ này. Moog tạo được danh tiếng từ những kinh nghiệm học được khi ông chế tạo thành công Minimoog, một nhạc cụ tổng hợp.

Kể từ sau sự ra mắt của bộ film Theremin: An Electronic Odyssey năm 1994 (1 năm sau cái chết của Léon Theremin), niềm đam mê nhạc cụ này lại sống lại và nó được sử dụng rộng rãi hơn bởi những nhạc sĩ đương thời. Mặc cho rất nhiều âm thanh của theremin có thể được tạo ra tương tự trên các nhạc cụ tổng hợp hiện đại, một vài nhà soạn nhạc vẫn tiếp tục đánh giá cao sự diễn cảm, mới lạ và khác biệt khi dùng một theremin thực sự. Bộ film cũng tập hợp được những đánh giá rất tốt.

Ngày nay, Moog Music, Wavefront Technologies và tVox sản xuất những theremin trình diễn có chất lượng cao. Những theremin cổ và hiếm vẫn được đặt mua, có khi được đấu giá tới vài chục ngàn dollar.

Nguyên tắc hoạt động
Duy nhất trong số những nhạc cụ, theremin được trình diễn mà nhạc công không hề chạm tay vào nó. Nhạc công đứng trước nhạc cụ và di chuyển đôi tay gần 2 antenna kim loại. Khoảng cách từ một antenna quy định tần số âm thanh và khoảng cách từ antenna còn lại điều chỉnh âm lượng. Thường thì tay phải điều chỉnh tần số và tay trái điều chỉnh âm lượng, tuy nhiên một vài người lại đảo ngược sự sắp xếp này.

Theremin dùng nguyên tắc tạo phách Heterodyne để tạo ra tín hiệu âm thanh. Sơ đồ mạch điện của theremin bao gồm 2 máy dao động tần số radio. Một máy hoạt động ở tần số cố định. Máy còn lại là máy dao động đa tần số, tần số của nó được điều chỉnh bởi khoảng cách từ bàn tay nhạc công tới antenna điều chỉnh tần số. Bàn tay của nhạc công đóng vai trò là điện cực dương nối đất (cơ thể của nhạc công có thể coi như dây nối đất) của một tụ điện biến đổi trong một mạch L-C (điện cảm-điện dung). Sự khác biệt giữa tần số của 2 máy dao động tại mỗi thời điểm tạo ra một tần số âm phách trong dải tần số âm thanh, kết quả là tín hiệu âm thanh được khuếch đại và chuyển tới loa ngoài.

Để điều khiển âm lượng, bàn tay của nhạc công đóng vai trò điện cực dương nối đất của một tụ điện biến đổi khác. Trong trường hợp này, tụ điện biến đổi thay thế cho một biến trở thường được dùng để điều khiển âm lượng trong các thiết bị âm thanh. Khoảng cách giữa bàn tay của nhạc công và antenna điều chỉnh âm lượng quy định giá trị của tụ điện, qua đó điều chỉnh âm lượng của theremin. Âm thanh của đàn theremin tương đương với đàn bầu của Việt Nam và độc huyền cầm của Trung Quốc.

Kỹ thuật trình diễn
Dễ học nhưng rõ ràng là rất khó để tinh thông, việc trình diễn theremin đặt ra 2 thách thức: việc điều khiển chắc chắn được âm độ của nhạc cụ mà không có một chỉ dẫn cụ thể nào (không có phím, không có cần bấm hay vị trí để đặt ngón) và việc giảm thiểu những âm luyến ngắt không mong muốn vốn dĩ là cố hữu do thiết kế của nhạc cụ.

Điều khiển tần số là một thách thức bởi vì không giống như những nhạc cụ khác, theremin tạo ra âm ở bất cứ tần số nào trong toàn bộ dải tần của nó, gồm cả những âm nằm giữa những nốt đã được qui ước thông thường. Trong khi đó một vài nhạc cụ khác phân chia rõ các âm, đặc biệt là nhạc cụ có dây, những nhạc cụ này dùng một vài (thường là 4) dây riêng biệt để thể hiện toàn bộ dải tần số và vị trí trên bàn phím chỉ ra các nốt xác định đã trở nên quen thuộc với nhạc công. Đối với theremin, toàn bộ dải tần số được điều khiển bằng khoảng cách trong không gian giữa bàn tay nhạc công và antenna tần số và hơn nữa lại là một khoảng cách tương đối nhỏ, nó đòi hỏi sự kết hợp giữa tính chính xác cao của đôi tay cùng với sự nhạy bén tuyệt vời về tần số.

Dải tần số liên tục của theremin cũng tạo ra những tiếng vuốt (glissando). Những nhạc công có kỹ năng, thông qua sự di chuyển nhanh và chính xác của đôi tay có thể hạn chế tối thiểu những âm luyến ngắt và âm vuốt không mong muốn để chơi những nốt riêng biệt và thậm chí là thực hiện được những hiệu ứng ngắt âm. Sự di chuyển nhanh trong phạm vi nhỏ của đôi bàn tay có thể tạo ra những hiệu ứng tiếng vê và tiếng rung.

Mặc dù tần số được điều chỉnh cơ bản dựa vào khoảng cách giữa đôi tay của nhạc công và antenna tần số, những theremenist đạt được độ chính xác cao nhất vẫn đẩy cao kỹ thuật chơi nhạc của họ bằng một hệ thống gọi là "aerial fingering" (ngón bấm trên không), được sáng chế rộng rãi bởi Clara Rockmore và sau đó được mở rộng bởi Lydia Kavina. Nó đưa ra những vị trí xác định cho bàn tay cũng như ngón tay để thay đổi một chút về giá trị của điện dung liên quan đến antenna tần số để tạo ra những thay đổi nhỏ về âm một cách nhanh chóng và ở một mức độ nào đó có thể tái tạo lại âm một cách chính xác.

Một kỹ thuật khác gây tranh cãi được gọi là "angling" theo đó bàn tay điều khiển tần số được đặt trên đỉnh của theremin, thực tế là đã vi phạm tín ngưỡng "no touch" của những thereminist truyền thống. Kỹ thuật này dùng để thay đổi góc của bàn tay và ngón tay để biến đổi tần số và đặt lại vị trí của bàn tay nếu khoảng cách là quá rộng để "angling". Với việc chạm tay vào nhạc cụ, hiệu ứng trên tần số do những chuyển động mang tính ngẫu hứng của nhạc công bị giảm bớt. Nó cho phép sử dụng những tần số cố định mà không có âm rung.

Quan trọng không kém trong chỉnh âm theremin là việc sử dụng antenna điều chỉnh âm lượng. Không như những nhạc cụ mà nhạc công có thể chạm tay vào để dễ dàng ngắt âm hay giảm độ rung của âm cộng hưởng nhằm giữ nhạc cụ yên lặng, thereminist phải "vừa chơi các âm lặng, vừa chơi các nốt" ("play the rests, as well as the notes") như Ms.Rockmore nhận xét. Mặc dù kỹ thuật về âm lượng được phát triển ít hơn kỹ thuật điều chỉnh tần số, một vài thereminist đã cố gắng để mở rộng hơn nữa, đặc biệt là với kỹ thuật "walking bass" của Pamelia Kurstin.

Những thereminist có kỹ năng tốt vượt qua những thách thức này bằng việc điều khiển chính xác sự kết hợp giữa những chuyển động có thể tạo ra những màn trình diễn phức tạp và ấn tượng, qua đó chứng tỏ tiềm năng âm nhạc của theremin.

Một vài thereminist ở thời kỳ nhạc tiên phong đã công khai chống lại việc phát triển những kỹ thuật chính thống, coi đó là những ảnh hưởng mạnh mẽ của những giới hạn lỗi thời lên thứ nhạc cụ vốn mang tính tự do. Những nhạc công này chọn cách phát triển những kỹ thuật mang tính cá nhân cao. Câu hỏi về những giá trị liên quan của những kỹ thuật chính thống đối lập với những cuộc trình diễn mang phong cách tự do đã trở thành đề tài tranh cãi nóng bỏng giữa các thereminist. Nghệ sĩ theremin Anthony Ptak đã dùng một loại antenna giao thoa trong một lần trình diễn trực tiếp.

Theremin trong thông dụng
Trong âm nhạc nghệ thuật

Theremin là một nhạc cụ phổ biến đối với những nghệ sĩ âm nhạc tiên phong vì sự tự do dễ nhận thấy của nó. Nó cũng vẫn được coi là một nhạc cụ cổ điển và thỉnh thoảng được sử dụng trong nhạc jazz. Những nhà soạn nhạc cổ điển viết cho theremin bao gồm Bohuslav Martinů, Dmitri Shostakovich, Percy Grainger, Christian Wolff, Mortimer Browning, Anis Fuleihan, Joseph Schillinger, David Simons, Mark Steven Brooks, Olga Bochihina, Caspar Johannes Walter, Nicolaus Richter de Vroe, Michael Hirsch, Juliane Klein, Vladimir Nikolaev, Moritz Eggert, Iraida Yusupova, Robert C. Ehle, John Haussermann, Friedrich Wilckens, Isidor Achron, Jorge Antunes, và Vladimir Komarov.

Một trong những tác phẩm cổ điển gần nhất sử dụng Theremin là vở ballet The Little Mermaid của Lera Auerbach, một tác phẩm dài 3 giờ đồng hồ với phần theremin thể hiện giọng nói của Nàng Tiên Cá. Đoàn Ballet Hoàng gia Đan Mạch đã đặt hàng nhà soạn nhạc Lera Auerbach sáng tác một sự thể hiện hiện đại hơn cho câu truyện cổ tích này. John Neumeier phụ trách vũ đạo và tác phẩm được ra mắt vào 15 tháng 4 năm 2005 với phần thể hiện của nghệ sĩ solo theremin là Lydia Kavina.
Nhạc sĩ người Nga Lydia Kavina được biết tới rộng rãi như là nghệ sĩ theremin đương đại tài năng nhất. Cô có mối liên hệ xa với Léon Theremin và đã từng được Léon bảo trợ. Các tiết mục của cô cơ bản gồm những tác phẩm cổ điển và tân cổ điển, trong đó rất nhiều tác phẩm được viết riêng cho nhạc cụ. Nhiều thereminist là học trò của Ms.Kavina, bao gồm những thereminist người Đức là Barbara Buchholz và Carolina Eyck, những thereminist người Anh là Bruce Woolley và Miss Hypnotique và thereminist người Nhật Bản là Masami Takeuchi.

Pamelia Kurstin là một thereminist người New York, người mà phong cách triết chung và những sự sáng tạo vẫn tiếp tục mở rộng những ranh giới của theremin. Cô trình diễn solo theo phong cách cổ điển và jazz, cũng như theo phong cách rock vô thần và mới mẻ cùng với band Barbez.

Armen Ra lại chuyên trình diễn âm nhạc dân tộc của Armenia. Một số nghệ sĩ khác bao gồm Eric Ross người Mỹ, Peter Pringle người Canada và Eri Ii người Nhật Bản. Beatrix Ward-Fernandez cũng là một trong những thereminist nổi danh.

Project: Pimento từ San Francisco là một band chơi theremin nổi tiếng ở vùng biển phía Tây nước Mĩ. Với Theremin, guitar, bass, trống và các giọng vocal, đây là band nhạc dạo có theremin duy nhất trên thế giới. Robby Virus, người sáng lập band và là người chơi theremin cũng được nhắc tới trong soundtrack của bộ film Hellboy (2004).

Suốt thời gian được sử dụng trong những bài nhạc film từ những năm 1940 cho tới những năm 1960, âm thanh của theremin được coi là kì quái và xa lạ. Do sự phản đối công khai của Clara Rockmore với những ý kiến như vậy, thereminist Dr.Samuel Hoffman thường tranh thủ thể hiện bất cứ âm thanh gì, từ những giai điệu bất hủ cho tới những hiệu ứng âm thanh kì quái, ông cũng là người có những màn trình diễn trứ danh trong soundtrack của các film Spellbound (1945) và The Day the Earth Stood Still (1951)

Trong âm nhạc phổ thông

Âm thanh của theremin được kết hợp trong rất nhiều ca khúc nhạc phổ thông từ những năm 1960 cho tới nay.. Một trong những huyền thoại về theremin là việc The Beach Boys đã dùng nhạc cụ này vào năm 1966 trong quá trình thu âm "Good Vibrations". Brian Wilson yêu cầu một chiếc theremin trong dàn nhạc cho thu âm này, nhưng lúc đó cả nhạc cụ lẫn nhạc công đều không có. Thay vào đó, Paul Tanner mang tới một thiết bị tự chế gọi là Electro-Theremin, điều khiển cơ học có khả năng bắt chước âm thanh của theremin. Để dành cho những buổi biểu diễn, Robert Moog đã thiết kế và chế tạo một bộ tạo dao động riêng cho Wilson.

Một câu chuyện khác về theremin được thể hiện album In the Aeroplane Over the Sea của Neutral Milk Hotel. Nhạc cụ được sử dụng thực ra là một thiết bị âm thanh đơn giản giống một chiếc cưa (được chơi bởi Julian Koster) có âm thanh tương tự như theremin nhưng thực chất là một nhạc khí có tính chất tự vang và hoàn toàn không phải nhạc cụ điện tử. Nó được thể hiện nổi bật trong phần nhạc nền của ca khúc "In the Aeroplane Over the Sea".

Theremin cũng được sử dụng trong phần mở đầu single Invicible của The Muse, lấy từ album năm 2006 của họ là Black Holes and Revelations. Tuy nhiên, đây không phải là một theremin chuẩn; nó là một miếng đệm trên cây guitar của Matt Bellamy, Matt dùng sự di chuyển của ngón tay hay móng gảy trên miếng đệm này để tạo ra âm thanh. Thông thường hơn, anh dùng hiệu ứng tạm ngưng trên guitar và dùng một slide kim loại để tạo ra âm thanh tương tự. Một ca khúc khác của Muse cũng sử dụng theremin là The Gallery tách từ single Bliss. Phần solo theremin cũng được thể hiện trong phiên bản live của ca khúc "Whole Lotta Love",một hit của band nhạc Rock nước Anh là Led Zeppelin, theremin được chơi bởi tay guitar của band là Jimmy Page.

Simon and Garfunkel đã sử dụng theremin trong tour diễn "Old Friends Tour" năm 2003-2004 trong bài "The Boxer". Người chơi theremin là keyboardist Rob Schwimmer. Rock band Supergrass dùng theremin trong ca khúc "Richard III" từ album In it for the Money. Nó thậm chí còn xuất hiện trong video âm nhạc Richard III, người chơi là Rob Coombes.

Marilyn Manson cũng dùng theremin trong ca khúc "Dope Hat" với phần thể hiện của Madonna Wayne Gacy. Ban nhạc Anh là Pram cũng như Alison Goldfrapp cũng sử dụng nhiều theremin trong các tác phẩm của mình.

Theremin cũng được sử dụng trong những buổi hoà nhạc trực tiếp cũng như trong studio bởi các nghệ sĩ như Pixies, Dan Kelly, The Flaming Lips, Future of Forestry, Tripod, Incubus, An Albatross, Add N to (X), Mark Lanegan Band, The Octopus Project, Chris Funk (The Decemberists), The Polyphonic Spree, Mercury Rev, Rocket Science, Fishbone, Jean Ven Robert Hal, Lydia Kavina, Jean Michel Jarre, Jon Spencer Blues Explosion, Charlie Clouser (Nine Inch Nails), Mark Hunter (Chimaira), Natalie Naveira (Lendi Vexer), Bill Bailey, Pere Ubu, Gabby La La, Tyson Ritter của nhóm The All American Rejects, Neutral Milk Hotel, Street Drum Corps, Keller Williams, Wolf Parade, Lacrimosa, Aerosmith, Mötley Crüe, The Cranberries, Ween, Phish, John Otway, System of a Down, Portishead, La Oreja de Van Gogh, Brand New, One Ring Zero, Edan, the Damned (Dave Vanian), Gandalf Murphy and the Slambovian Circus of Dreams, và nhóm nhạc 2 người của Nga là Messer Chups, Tom Waits, Radiohead (Johnny Greenwood, và Guillemots), Green Carnation, Patrick Wolf, Hector Zazou, Roy Harter và Man or Astroman?.

Theremin cũng được dùng trong buổi biểu diễn trực tiếp của band nhạc sci-fi (science fiction: thích khoa học viễn tưởng) là The Phenomenauts. Ban nhạc của Anh là Half Man Half Biscuit mỉa mai việc sử dụng theremin của những rocker và những ban nhạc indie trong ca khúc của họ là Look Dad No Tunes (từ album Trouble Over Bridgwater).

Một màn solo sử dụng theremin cũng xuất hiện trong hit năm 1972 là Frankenstein (bài hát) thể hiện bởi nhóm Edgar Winter Group.

Trong điện ảnh và nhạc phim

Nhà soạn nhạc người Nga Dmitri Shostakovich là nhà soạn nhạc đầu tiên dành những phần cho theremin trong dàn nhạc, trong đó có cả phần nhạc bè của ông viết cho film Odna năm 1931. Trong khi theremin không được sử dụng rộng rãi trong trình diễn nhạc cổ điển, nó lại tìm được những thành công lớn với vai trò là một thứ nhạc nền kỳ lạ trong vô số những bộ film, đáng chú ý là Spellbound, The Red House, The Lost Weekend, The Spiral Staircase, The Day the Earth Stood Still, The Thing (From Another World), The Ten Commandments, Ed Wood và Mars Attacks!. Theremin được sử dụng như nhạc cụ solo có giai điệu hơn là một hiệu ứng âm thanh trong những soundtrack của Raw Deal, Hellboy, Bartleby và Monster House. Đĩa DVD của Ed Wood và Bartleby đều có những đoạn theremin ngắn.

Theremin cũng xuất hiện và được chơi trong bộ film của Argentina là La Nĩna Santa. Tiếng theremin cũng được nghe thấy trong tập film Knighty Knight Bugs trong film hoạt hình Bugs Bunny. Theremin đôi khi được sử dụng bởi nhà hài kịch Bill Bailey trong phần nhạc nền cho những show diễn của ông, người ta cũng thường thấy theremin kết hợp với phần nhạc film của những bộ film khoa học viễn tưởng hay film kinh dị trong những năm 1950 và 1960.

Người ta tin rằng theremin đã được sử dụng trong soundtrack của bộ film Forbidden Planet. Sự thật là một vòng chuyển âm đã được dùng để tạo ra những âm sắc điện tử. Một phiên bản thiết kế đẹp của theremin xuất hiện trong bộ film Captain Nemo and the Underwater City.

Trên truyền hình

Serie Midsomer Murders của truyền hình Anh dùng theremin trong phần nhạc nền phổ biến của nó.

Trong serie Harvey Birdman của chương trình Adult Swim, Mentok có thói quen bắt chước theremin mỗi khi nhắc tới quyền lực ảo tưởng của mình.

Bill Bailey, nhà hài kịch người Anh cũng dùng theremin trong những chuyến lưu diễn trực tiếp.

Trong tập film "The Ziff Who Came To Dinner" trong loạt film Gia đình Simpson, Homer Simpson nghĩ rằng có một con ma ở trên tầng thượng. Khi Homer đi lên để điều tra, tiếng nhạc kỳ quái của theremin nổi lên. Homer nói rằng ông chỉ mong con ma kia ngừng chơi theremin.

Trong tập 15 "The Bride’s Elder Brother ~ Giruma Magi Majuna~" thuộc bộ film Mahou Sentai Magiranger, nhân vật Magiramanger dùng một thiết bị gọi là "Tell Me Theremin" được cho là đã không được sử dụng từ 250 năm trước.

Chú thích

Tham khảo

Các ấn phẩm
 Rockmore, Clara (1998). Method for Theremin. Edited by David Miller & Jeffrey McFarland-Johnson. Made publicly available at  [pdf]

Film và video

 Theremin Family

Nhạc cụ


title: Bourg-Blanc

text:
Bourg-Blanc () là một xã của tỉnh Finistère, thuộc vùng Bretagne, miền tây bắc Pháp.

Dân số
Người dân ở Bourg-Blanc được gọi là Blanc-Bourgeois.

Xem thêm
Xã của tỉnh Finistère

Tham khảo

Mayors of Finistère Association  ;
INSEE ;
IGN

Liên kết ngoài
Official website
French Ministry of Culture list for Bourg-Blanc

Bourgblanc


title: Erioptera annulipes

text:
Erioptera annulipes là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Erioptera
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Villeneuve-du-Latou

text:
Villeneuve-du-Latou  là một xã ở tỉnh Ariège, thuộc vùng Occitanie ở phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ariège

Tham khảo

Villeneuvedulatou


title: Ngân hàng liên doanh Lào-Việt

text:
Ngân hàng liên doanh Lào-Việt (tên giao dịch tiếng Anh: Lao - Viet Bank, tên viết tắt LVB) là một ngân hàng liên doanh giữa Ngân hàng Đầu tư và Phát triển của Việt Nam và Ngân hàng Ngoại thương của Lào. Ngân hàng này có trụ sở tại 44 Lanexang Avenue, Viêng Chăn, Lào.

Thành lập
Ngân hàng này được thành lập ngày 22 tháng 6 năm 1999, trước sự chứng kiến của các vị lãnh đạo cao cấp của hai Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước, Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) và Ngân hàng Ngoại Thương Lào (BCEL) đã ký kết thoả thuận hợp tác thành lập Ngân hàng Liên doanh Lào-Việt.

Thành tựu
 Huân chương Lao động hạng Nhất - Nhà nước Lào.

Liên kết ngoài
 Website

Tham khảo

Ngân hàng Lào
LaoVietBank


title: Sympistis youngi

text:
Sympistis youngi là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở Bắc Mỹ.

Sải cánh dài khoảng 35 mm.

Liên kết ngoài
 Images at mothphotographersgroup

Chú thích

Sympistis


title: Trần Phế Đế (Đại Việt)

text:
Trần Phế Đế (chữ Hán: 陳廢帝 6 tháng 3 năm 1361 - 6 tháng 12 năm 1388), hiệu Giản Hoàng (簡皇), là vị hoàng đế thứ 11 của nhà Trần nước Đại Việt. Ông ở ngôi từ năm 1377 đến khi bị phế vào năm 1388, tổng cộng hơn 10 năm trị vì.

Trần Phế Đế là con thứ của vua Trần Duệ Tông và là cháu gọi Thái thượng hoàng Trần Nghệ Tông bằng bác. Năm 1377, Duệ Tông thân đi đánh Chiêm Thành, bị thua chết. Nghệ Tông lập Phế Đế lên làm vua. Trong suốt thời gian Phế Đế ở ngôi, Thượng hoàng Trần Nghệ Tông nắm thực quyền cai trị quốc gia. Hai vua phải chống đối với nhiều cuộc xâm lược của Chiêm Thành, bấy giờ rất hùng mạnh dưới tay vua Chế Bồng Nga, và những yêu sách của nhà Minh mới thành lập bên Trung Quốc. Trong triều đình, Trần Nghệ Tông tin yêu người anh họ bên ngoại là Lê Quý Ly nên giao cho quyền lực ngày càng lớn. Chính vì lo ngại thế lực của Lê Quý Ly, Phế Đế đã gầy dựng phe cánh chống đối và cuối cùng thất bại, bị Nghệ Tông thắt cổ chết.

Thân thế
Phế Đế tên thật là Trần Hiện (陳晛), thường đọc là Trần Nghiễn, là con thứ của vua Trần Duệ Tông, mẹ là Gia Từ Hoàng hậu Lê thị, em gái của đại thần Lê Quý Ly. Ông gọi Trần Nghệ Tông là bác.

Cai trị

Không có thực quyền
Năm 1370, Cung Định vương Trần Phủ lật đổ Dương Nhật Lễ, trở thành vua Trần Nghệ Tông. Năm 1372, Trần Nghệ Tông nhường ngôi cho em là Cung Tuyên vương Trần Kính, tức Trần Duệ Tông. Năm 1377, vua Duệ Tông thân đem 12 vạn quân đánh Chiêm Thành; bị thảm bại trong trận Đồ Bàn. Duệ Tông chết cùng 7, 8 phần 10 quân lính. Nghệ Tông thương em chết vì nước, bèn lập con Duệ Tông là Trần Hiện lên ngôi. Sử gọi là vua Trần Phế Đế. Khi lên nối ngôi, ông mới 16 tuổi, mọi quyền hành vẫn do Nghệ Tông nắm giữ. Niên hiệu được cải thành Xương Phù (昌符), tự xưng làm Giản Hoàng (簡皇).

Sách biên niên sử nhà Minh gọi Trần Phế Đế là Trần Vĩ (陳煒) hoặc Trần Nhật Vĩ (陳日煒).

Chiến tranh với Chiêm Thành
Sau khi đánh bại Trần Duệ Tông, vua Chiêm Thành là Chế Bồng Nga liên tục tiến đánh và cướp phá Đại Việt. Tháng 6 năm 1377, Chế Bồng Nga đem quân đánh thẳng vào Thăng Long. Thượng hoàng sai tướng giữ cửa Đại An. Quân Chiêm bèn đi theo cửa Thần Phù (thuộc Ninh Bình). Triều đình hốt hoảng bỏ kinh thành lánh nạn. Chế Bồng Nga vào Thăng Long cướp phá một chập rồi rút về.

Tháng 5 năm Mậu Ngọ (1378), Chế Bồng Nga lại sang đánh Nghệ An, rồi theo sông Đại Hoàng cướp phá Thăng Long một lần nữa. Thượng hoàng Nghệ Tông lại phong Đỗ Tử Bình làm Hành khiển và giao cầm quân nhưng chưa đánh đã tan.

Mùa xuân năm 1379, Thượng hoàng phong Lê Quý Ly, em họ bên ngoại của Trần Nghệ Tông, làm Tiểu tư không kiêm Hành khu mật đại sứ như cũ. Tháng 2 âm lịch năm 1380, quân Chiêm Thành tiến ra đánh Nghệ An, Diễn Châu. Tháng 3 âm lịch năm 1380, quân Chiêm lại đánh Thanh Hóa. Thượng hoàng sai Lê Quý Ly chỉ huy quân bộ, Đỗ Tử Bình chỉ huy quân thủy chống giữ, đóng cọc ở giữa sông Ngu Giang. Tháng 5 âm lịch năm 1380, Lê Quý Ly đánh bại Chế Bồng Nga một trận lớn. Sau trận này Đỗ Tử Bình cáo ốm, không nắm binh quyền nữa. Nhà vua phong Lê Quý Ly làm Hải Tây đô thống chế.

Tháng 2 âm lịch năm 1381, vua Trần Phế Đế sai quốc sư Đại Than xét các tăng sĩ trong chùa và các tăng sĩ không có độ điệp ở ẩn rừng núi, người nào khỏe mạnh thì cho làm quân đánh Chiêm Thành.

Tháng 6 âm lịch, Trần Phế Đế rước thần tượng các lăng ở Quắc Hương, Thái Đường, Long Hưng, Kiến Xương đem về lăng lớn tại Yên Sinh để tránh bị quân Chiêm cướp phá.

Tháng 9 âm lịch năm 1381, Phế Đế xử tử Quan phục hầu Đại vương Trần Húc, con của Thượng hoàng Nghệ Tông, vì Húc khi đi theo Duệ Tông nam chinh năm 1377 đã đầu hàng Chiêm Thành.

Tháng 2 âm lịch năm 1382, quân Chiêm Thành lại đánh Thanh Hóa. Vua Trần Phế Đế sai Lê Quý Ly đem quân chống đánh. Quý Ly đóng quân ở núi Long Đại (tức núi Hàm Rồng, Thanh Hóa), sai tướng tâm phúc là Nguyễn Đa Phương giữ hàng cọc ở cửa biển Thần Đầu. Nguyễn Đa Phương đánh tan các cánh quân thủy bộ Chiêm Thành; quân Chiêm chết hại rất nhiều. Tháng 3 âm lịch năm 1382, quân Đại Việt rượt quân Chiêm đến thành Nghệ An rồi về. Tháng 4 âm lịch năm 1382, Phế Đế phong Nguyễn Đa Phương làm Kim ngô vệ Đại tướng quân.

Tháng 6 năm Quý Hợi (1383), Chiêm Thành lại đem quân đánh Đại Việt, tiến theo đường núi ra Bắc rồi bất ngờ đánh vào trấn Quảng Oai. Thượng hoàng Nghệ Tông hốt hoảng sai tướng Mật Ôn ra giữ ở Tam Kì nhưng Mật Ôn thua trận bị bắt sống. Thượng hoàng Nghệ Tông lại sai Nguyễn Đa Phương trấn thủ kinh thành còn mình và Giản Hoàng chạy sang Đông Ngàn. Có người học trò là Nguyễn Mộng Hoa khuyên Thượng hoàng ở lại kinh thành chống giặc nhưng Thượng hoàng vẫn đi. Nguyễn Đa Phương đôn đốc quân sĩ xây dựng rào trại, ngày đêm bảo vệ kinh đô. Đến tháng 12, quân Chiêm rút về, Thượng hoàng mới trở lại kinh sư. Sử sách chép lại rằng Thượng hoàng đã cho quân tải tiền đồng cất dấu vào núi Thiên Kiện (hay là núi Địa Cận) ở Hà Nam và chùa Khả Lãng ở Lạng Sơn đề phòng bị quân Chiêm cướp.

Nghe lời Đỗ Tử Bình, triều đình tiếp tục cho tăng sưu thế để cứu kho tàng trống rỗng vì chiến tranh, bắt mỗi suất đinh đóng 3 quan tiền thuế khiến cho nhân dân ngày càng cực khổ.

Bang giao với nhà Minh
Trong lúc đó ở phương Bắc, nhà Minh cũng dòm ngó Đại Việt, Minh Thái Tổ đòi Đại Việt cấp 5.000 thạch lương cho quân Minh ở Vân Nam. Nhà Trần phải biện bạch là đã sai chuyển vận sứ đem đi, nhưng vì lam chướng nhiều người bị chết nên thất thoát. Tháng 3 năm Ất Sửu (1385) nước Minh lại đòi cống nạp tăng nhân, do người phương Nam có tài dựng đạo tràng. Người Minh còn đòi cống nạp các loại quả như vải, nhãn, mít... và còn đòi cấp 50 con voi, mượn đường đánh Chiêm Thành. Tuy nhiên, Minh Thực lục cho rằng nhà Trần sang triều cống quá nhiền lần, bắt buộc mỗi 3 năm mới được sang cống.

Họa ngoại thích
Nghệ Hoàng quá tin dùng ngoại thích Hồ Quý Ly, giao cho Quý Ly nhiều quyền hành quá lớn. Quý Ly tìm cách phát triển thế lực riêng, nhưng Nghệ Hoàng vẫn không hề nghi ngại. Sau chiến thắng trước quân Chiêm năm 1380, Nghệ Hoàng cho Quý Ly làm Hải Tây Đô thống chế, năm 1387 lại thăng làm Đồng bình chương sự (Tể tướng). Lúc đó, lòng các quan lại, tôn thất phần nhiều đã chán nản, rã rời, nhiều người biết trước Hồ Quý Ly sẽ cướp ngôi nhà Trần, như Trần Nguyên Đán liền kết thông gia với họ Hồ, mong được phú quý và toàn mạng sau này.

Bị hãm hại rồi qua đời
Năm 1388, Giản Hoàng đế nhận rõ âm mưu của Quý Ly, bèn bàn với tâm phúc tìm cách trừ khử. Quý Ly biết chuyện bèn kêu van với Nghệ Hoàng: Cổ lai chỉ có bỏ cháu nuôi con, chứ chưa thấy ai bỏ con nuôi cháu bao giờ.

Nghệ Hoàng nghe lời Quý Ly, khiển trách Giản Hoàng trẻ con, làm hại kẻ công thần nên giáng xuống làm Linh Đức vương và lập con nhỏ của mình là Chiêu Định vương Trần Ngung lên ngôi, tức là Trần Thuận Tông. Sự việc cụ thể như sau:
 Ngày 6 tháng 12 năm 1388, Thượng hoàng giả đi Yên Sinh, sai người gọi Quan gia đến bàn việc nước, khi ông đến thì đem giam vào chùa Tư Phúc và tuyên chiếu: "Trước kia Duệ Tông đi tuần phương Nam không trở về, dùng con đích để nối ngôi là theo đạo đời xưa. Song Quan gia từ khi lên ngôi đến giờ vẫn còn trẻ con lắm, giữ đức không thường, thân mật với bọn tiểu nhân, nghe bọn Lê Á Phụ, Lê Dữ Nghị dèm pha vu hãm người công thần, làm dao động xã tắc, nên giáng xuống làm Linh Đức Đại vương. Song nhà nước không thể không có người đứng chủ, ngôi báu không thể bỏ không, nên đón Chiêu Định vương vào nối đại thống. Báo cáo trong ngoài để mọi người đều biết".
Một số tướng lĩnh có ý đưa quân vào điện cứu Giản Hoàng, song ông lại chỉ viết hai chữ Giải giáp, có ý xuôi tay, bảo: "Không được trái ý Thái thượng hoàng". Một lúc sau ông bị Thượng hoàng ép thắt cổ chết ở phủ Thái Dương, các tướng tâm phúc đều bị sát hại.

Giản Hoàng mất khi 28 tuổi, ở ngôi 12 năm, được chôn ở núi An Bài.

Theo Minh thực lục, khoảng cuối tháng 12 năm 1388, Lê Nhất Nguyên (黎一元) giết vua Trần Vĩ (tức Trần Phế Đế) rồi chôn ở phường Đại Dương ngoại thành Thăng Long. Lê Nhất Nguyên sau đó lập Trần Nhật Hỗn tức Trần Thuận Tông, con Trần Thúc Minh (陳叔明) [tức Trần Nghệ Tông] lên thay. Nhất Nguyên còn có tên khác là Quý Ly (季犛).

Đánh giá
Sách Đại Việt Sử ký Toàn thư đánh giá Trần Phế Đế như sau:

Ghi chú

Chú thích

Tham khảo
Đại Việt Sử ký toàn thư.
Các triều đại Việt Nam - Quỳnh Cư, Đỗ Đức Hùng, Nhà xuất bản Thanh niên, 2001
Hoàng đế triều Trần - Trường Khánh.

Xem thêm
Nhà Trần
Trần Nghệ Tông
Trần Duệ Tông
Hồ Quý Ly

Phế Đế
Người Hà Nội
Vua Việt Nam bị giết
Sinh năm 1361
Mất năm 1388


title: Hypena obsoleta

text:
Hypena obsoleta là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Nó là loài đặc hữu của Kauai, Oahu, Molokai, Maui, Lanai và Hawaii.
Ấu trùng ăn Paspalum conjugatum và dãy núi other grasses in the

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 7, Macrolepidoptera

Chú thích

Loài đặc hữu của Hawaii
Hypena
Động vật được mô tả năm 1877


title: Atarba lawsonensis

text:
Atarba lawsonensis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Atarba
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Megachile discorhina

text:
Megachile discorhina là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1924.

Chú thích

Tham khảo

D
Động vật được mô tả năm 1924


title: Đoàn Văn Cừ

text:
Đoàn Văn Cừ (1913 – 2004) là một nhà thơ Việt Nam.

Tiểu sử
Đoàn Văn Cừ sinh ngày 25 tháng 11 năm 1913 ở Thôn Đô Đò xã Nam Lợi, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định trong một gia đình nông dân. Trước Cách mạng tháng Tám, Đoàn Văn Cừ dạy học, ông đã tham gia phong trào công nhân Nhà máy sợi Nam Định năm 1936. Sau Cách mạng tháng Tám, ông tham gia Hội đồng Nhân dân tỉnh Nam Định (1946). Năm 1948 ông tham gia Việt Minh trong Kháng chiến chống Pháp làm công tác văn nghệ, phiên dịch, công tác địch vận Liên khu III. Từ 1959, ông là cán bộ biên tập Nhà xuất bản Phổ Thông (Bộ Văn hóa). Năm 1974 công tác tại Ủy ban Mặt trận Tổ quốc huyện Nam Ninh, tỉnh Hà Nam Ninh (hiện nay huyện Nam Trực thuộc tỉnh Nam Định). Từ 1971, ông là Ủy viên Ban chấp hành Hội Văn nghệ Hà Nam Ninh (gồm ba tỉnh Hà Nam, Nam Định, Ninh Bình), hội viên Hội Nhà văn Việt Nam. Ông gần như sống ẩn dật ở quê trong những năm cuối đời và mất tại đây ngày 27 tháng 6 năm 2004. Ông còn có các bút danh khác là Kẻ Sỹ, Cư sỹ Nam Hà, Cư Sỹ Sông Ngọc và ngoài thơ cũng sáng tác văn xuôi.

Đoàn Văn Cừ được tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật năm 2001. Con trai ông, họa sĩ Đoàn Văn Nguyên cũng được nhận Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật năm 2006.

Tác phẩm
Tác phẩm của Đoàn Văn Cừ:
Thôn ca I (1944)
Thơ lửa (1947)
Việt Nam huy hoàng (1948)
Quân dân Nam Định anh dũng chiến đấu (phóng sự, 1953)
Trần Hưng Đạo, anh hùng dân tộc (1958)
Thôn ca II (1960)
Dọc đường xuân (1979)
Đường về quê mẹ (1987)
Tuyển tập Đoàn Văn Cừ (1992)

Đặc điểm nghệ thuật
Đoàn Văn Cừ xuất hiện trong Phong trào Thơ mới và viết về thôn quê với bút pháp rất riêng: tả chân. Hoài Thanh và Hoài Chân đã nhận xét: "Những bức tranh trong thơ Đoàn Văn Cừ không phải chỉ đơn sơ vài nét như những bức tranh xưa của Á Đông. Bức tranh nào cũng đầy dẫy sự sống và rộn rịp những hình sắc tươi vui. Mỗi bức tranh là một thế giới linh hoạt". Những cảnh quê như Đám hội, Đám cưới mùa xuân,... và đặc biệt là phiên Chợ Tết nông thôn của ông vẫn sẽ còn mãi với thời gian:

...Một thầy khoá gò lưng trên cánh phản,Tay mài nghiên hí hoáy viết thơ xuân.
Cụ đồ nho dừng lại vuốt râu cằm,Miệng nhẩm đọc vài hàng câu đối đỏ.
Bà cụ lão bán hàng bên miếu cổ,Nước thời gian gội tóc trắng phau phau.
Chú hoa man đầu chít chiếc khăn nâu,Ngồi xếp lại đống vàng trên mặt chiếu.
Áo cụ lý bị người chen sấn kéo,Khăn trên đầu đang chít cũng tung ra.
Lũ trẻ con mải ngắm bức tranh gà,Quên cả chị bên đường đang đứng gọi.
Mấy cô gái ôm nhau cười rũ rượi,Cạnh anh chàng bán pháo dưới cây đa.
Những mẹt cam đỏ chót tựa son pha, Thúng gạo nếp đong đầy như núi tuyết,
Con gà trống mào thâm như cục tiếtMột người mua cầm cẳng dốc lên xem...

Tham khảo

Liên kết ngoài

Nhà thơ Việt Nam
Nhà thơ tiền chiến
Sinh năm 1913
Mất năm 2004
Người Nam Định
Giải thưởng Nhà nước


title: Nomada idahoensis

text:
Nomada idahoensis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Swenk mô tả khoa học năm 1913.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1913


title: 9611 Anouck

text:
9611 Anouck (1992 RF7) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 2 tháng 9 năm 1992 bởi E. W. Elst ở Đài thiên văn Nam Âu.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 9611 Anouck

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Eric Walter Elst
Thiên thể phát hiện năm 1992


title: San Mateo, California

text:
San Mateo (  ) là một thành phố tại quận San Mateo, tiểu bang California, Hoa Kỳ. Thành phố nằm trong Vùng vịnh San Francisco. Dân số theo điều tra năm 2010 là 97.207 người, nó là một trong những khu ngoại ô lớn hơn trên Bán đảo San Francisco, nằm giữa Burlingame ở phía bắc, Foster City và Vịnh San Francisco về phía đông, Belmont về phía Nam và Highlands-Baywood Park và Hillsborough về phía tây. Dân số năm 2015 được ước tính là 103.536 người. San Mateo được thành lập năm 1894.

Lịch sử
Được ghi chép bởi những người thực dân Tây Ban Nha như là một phần của Rancho de las Pulgas (Rancho de Fleas) và Rancho San Mateo, lịch sử sớm nhất được lưu giữ trong kho lưu trữ của Mission Dolores. Năm 1789, các nhà truyền giáo người Tây Ban Nha đã đặt tên một ngôi làng người Mỹ bản địa dọc theo Laurel Creek như Los Laureles hoặc Laurels (Mission Dolores, 1789). Vào thời kỳ độc lập của Mêhicô, có 30 người dân bản xứ ở San Mateo, rất có thể là từ bộ lạc Salson.

Thuyền trưởng Fredrick W. Beechey năm 1827 đi cùng những ngọn đồi bên phải, được biết đến trong phần đó là Sierra del Sur, bắt đầu tiến gần con đường, vượt qua một sự nổi bật nhỏ, mở ra khi "một đất nước đồng cỏ rộng lớn, với Cụm cây sồi mịn mọc từ dưới gỗ... Nó rất giống với công viên của quý tộc: đàn bò và ngựa đang chăn thả trên những đồng cỏ giàu có, và rất nhiều hươu hoang, giật mình khi tiếp cận của người lạ, bị chặn để tìm kiếm sự bảo vệ giữa các ngọn đồi... Điều này Điểm được đặt tên là San Matheo, và thuộc về sứ mệnh của San Francisco ". Một bản đồ phác hoạ năm 1835 của Rancho đề cập đến con lạch là arroyo de los laureles. Trong thế kỷ 21, hầu hết các vòng nguyệt quế đã biến mất, để phát triển.

Năm 1810 Coyote Point là một đặc điểm nổi bật được ghi nhận sớm của San Mateo. Bắt đầu từ những năm 1850, một số người San Franciscans giàu có đã bắt đầu xây dựng nhà mùa hè hoặc nhà vĩnh viễn ở bán đảo giữa. Trong khi hầu hết các khu định cư sớm xảy ra ở Hillsborough lân cận và Burlingame, một số lâu đài quan trọng và các tòa nhà được xây dựng ở San Mateo

Khí hậu

Tham khảo

Thành phố của California


title: Bắc Lôn

text:
Bắc Lôn hay Bắc Luân (chữ Hán phồn thể: 北侖區, chữ Hán giản thể: 北仑区, bính âm: Běilún Qū, âm Hán Việt: Bắc Lôn khu) là một quận thuộc địa cấp thị Ninh Ba, tỉnh Chiết Giang, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Khu Bắc Lôn có diện tích 585 km², dân số 330.000 người. Mã số bưu chính của Bắc Luân là 315800. Chính quyền nhân dân quận đóng ở lô A, đại lầu hành chính Bắc Luân, số 1166 đường Bắc Giang, nhai đạo Tân Khế.

Về mặt hành chính, Bắc Lôn được chia thành 7 nhai đạo, 2 trấn, 1 hương.
Nhai đạo: Tân Khế, Đại Khế, Tiểu Cảng, Hà Phổ, Sài Kiều, Đại Tạ, Thích Gia Sơn.
Trấn: Bạch Phong, Xuân Hiểu.
Hương: Mai Sơn.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Chiết Giang
Ninh Ba


title: Mancera de Arriba

text:
Mancera de Arriba là một đô thị trong tỉnh Ávila, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2006 (INE), đô thị này có dân số là 110.

Tham khảo

Đô thị ở Ávila


title: Sphecodes inornatus

text:
Sphecodes inornatus là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Schrottky mô tả khoa học năm 1902.

Chú thích

Tham khảo

Sphecodes
Động vật được mô tả năm 1902


title: Phyllonorycter aceriphaga

text:
Phyllonorycter aceriphaga là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Tajikistan và Turkmenistan.

Ấu trùng ăn Acer turkestanicum. Chúng có thể ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Phyllonorycter


title: Acanthoscelides brevipes

text:
Acanthoscelides brevipes là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Sharp miêu tả khoa học năm 1885.

Chú thích

Tham khảo

B


title: Tillandsia diguetii

text:
Tillandsia diguetii là một loài thuộc chi Tillandsia. Đây là loài đặc hữu của México.

Giống
 Tillandsia 'Squatty Body'

Chú thích

Tham khảo

Checklist of Mexican Bromeliaceae with Notes on Species Distribution and Levels of Endemism  truy cập 3 tháng 11 năm 2009
BSI Cultivar Registry  Truy cập 11 tháng 10 năm 2009

D
Thực vật đặc hữu Mexico


title: Mont-sur-Monnet

text:
Mont-sur-Monnet là một xã trong vùng hành chính Franche-Comté, thuộc tỉnh Jura, quận Lons-le-Saunier (quận), tổng Champagnole. Tọa độ địa lý của xã là 46° 42' vĩ độ bắc, 05° 50' kinh độ đông. Mont-sur-Monnet nằm trên độ cao trung bình là 657 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 502 mét và điểm cao nhất là 743 mét. Xã có diện tích 19.93 km², dân số vào thời điểm 2006 là 186 người; mật độ dân số là 9 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Địa điểm tham quan
Nhà thờ của Mont-sur-Monnet được xây trong thế kỉ thứ 19.

Xem thêm
Xã của tỉnh Jura

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Jura


title: Spabrücken

text:
Spabrücken là một đô thị thuộc huyện Bad Kreuznach trong bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị Spabrücken có diện tích 16,61 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 1191 người.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Bad Kreuznach


title: Buccinum thermophilum

text:
Buccinum thermophilum là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Buccinidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Buccinum


title: Mantidactylus redimitus

text:
Mantidactylus redimitus là một loài ếch trong họ Mantellidae. Chúng là loài đặc hữu của Madagascar.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Tham khảo

 Glaw, F. & Raxworthy, C. 2004. Mantidactylus redimitus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Mantidactylus
Động vật đặc hữu Madagascar


title: Gonomyia subunicolor

text:
Gonomyia subunicolor là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gonomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Corvol-d'Embernard

text:
Corvol-d'Embernard là một xã của tỉnh Nièvre, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền trung nước Pháp.

Dân số
Theo điều tra dân số 1999 có dân số là 112. Vào ngày 1 tháng 1 năm 2006, dân số ước tính là 109 người.

Xem thêm
Xã của tỉnh Nièvre

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Nièvre


title: Sogny-en-l'Angle

text:
Sogny-en-l'Angle  là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 116 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Sognyenlangle


title: Viện Văn học (Việt Nam)

text:
Viện Văn học (Việt Nam) (tên giao dịch quốc tế: (Vietnam) Institute of Literature) là một trong những viện nghiên cứu khoa học chuyên ngành thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam. Viện chính thức được thành lập ngày 6 tháng 2 năm 1960. Tổ chức tiền thân của Viện mang tên "Tổ Văn học" trực thuộc Ban nghiên cứu Văn, Sử, Địa (1953), "Sở nghiên cứu Văn học" (1959).

Lịch sử phát triển
Ngày 2 tháng 12 năm 1953 tại chiến khu Việt Bắc, Trường Chinh thay mặt Ban Bí thư Trung ương Đảng Lao động Việt Nam ký Quyết định thành lập Ban nghiên cứu lịch sử, địa lý, văn học trực thuộc Trung ương Đảng. Tổ Văn học trực thuộc Ban là tổ chức tiền thân của Viện Văn học ngày nay.

Giữa năm 1954, nhằm ưu tiên công tác nghiên cứu văn học, Ban Nghiên cứu Lịch sử, Địa lý, Văn học được đổi tên thành Ban nghiên cứu Văn học, Lịch sử, Địa lý (gọi tắt là Ban Văn, Sử, Địa).

Ngày 4 tháng 9 năm 1954, Phó thủ tướng Phan Kế Toại thay mặt Phủ Thủ tướng nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ký Nghị định 1036-TTg thành lập Ban nghiên cứu lịch sử, văn học và địa lý Việt Nam thuộc Bộ giáo dục. Tổ Văn học được đổi thành Phòng Văn học theo Quyết định của Bộ.

Ngày 4 tháng 3 năm 1959, Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã ký Sắc lệnh số 16/6-SL thành lập Ủy ban Khoa học Nhà nước thuộc Hội đồng Chính phủ, quyền hạn tương đương một Bộ. Ban Khoa học Xã hội nằm trong cơ cấu tổ chức của Ủy ban Khoa học Nhà nước. Bộ phận Văn học trực thuộc Ban nghiên cứu Văn học, Lịch sử, Địa lý của Ủy ban, mang tên Sở Nghiên cứu văn học.

Ngày 6 tháng 2 năm 1960, Thủ tướng Chính phủ Phạm Văn Đồng ký Quyết định số 038-TTg thành lập tổ chức mang tên Viện Văn học trực thuộc Ủy ban Khoa học Nhà nước, và giữ tên gọi cho đến nay (dù cơ quan cấp trên của Viện đã từng nhiều lần được đổi tên, như  Viện Khoa học Xã hội Việt Nam, Trung tâm Khoa học Xã hội và Nhân văn Quốc gia, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam).

Thời điểm mới thành lập, Viện Văn học chỉ có 12 thành viên trong đó có GS.Đặng Thai Mai (Viện trưởng), Hoài Thanh (Phó viện trưởng), Vũ Ngọc Phan, Hằng Phương, Hồ Tôn Trinh, Nguyễn Văn Truy (Thành Duy), Nguyễn Khoa Bội Lan, Nguyễn Đức Đàn, Hồ Tuấn Niêm.

Vị trí và chức năng
Quyết định số 248/QĐ-KHXH ngày 27 tháng 2 năm 2013 của Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam quy định vị trí và chức năng của Viện Văn học như sau:
Viện Văn học là tổ chức nghiên cứu khoa học trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, có chức năng nghiên cứu những vấn đề cơ bản về lý luận, lịch sử và phê bình văn học; cung cấp luận cứ khoa học cho việc hoạch định đường lối, chiến lược phát triển toàn diện nền văn học Việt Nam; tổ chức tư vấn và đào tạo sau đại học về văn học; tham gia phát triển tiềm lực về ngành văn học cả nước.
Viện Văn học có tư cách pháp nhân, có con dấu và tài khoản riêng theo quy định của pháp luật, hoạt động từ ngân sách nhà nước; là đơn vị kế hoạch tài chính của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
Viện Văn học có trụ sở chính đặt tại thành phố Hà Nội, tên giao dịch bằng tiếng Anh: Institute of Literature

Nhiệm vụ và quyền hạn

Quyết định số 248/QĐ-KHXH ngày 27 tháng 2 năm 2013 của Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam quy định nhiệm vụ và quyền hạn của Viện Văn học:
Trình Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam chiến lược, quy hoạch, kế hoạch 5 năm và hàng năm và tổ chức thực hiện sau khi được phê duyệt.
Tổ chức nghiên cứu những vấn đề lý luận, những thành tựu văn học của thế giới và khu vực; nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn của văn học Việt Nam; tổng kết thực tiễn văn học trong nước, trên cơ sở đó xây dựng và phát triển lý luận văn học Việt Nam, cung cấp những luận cứ khoa học cho việc hoạch định đường lối phát triển đất nước nói chung và văn học – nghệ thuật nói riêng.
Kết hợp nghiên cứu với đào tạo trong lĩnh vực nghiên cứu văn học; tiến hành đào tạo sau đại học theo quy định của pháp luật; tham gia phát triển nguồn nhân lực có trình độ cao theo yêu cầu của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cũng như đất nước nói chung.
Góp ý và phản biện các chương trình, dự án phát triển kinh tế - xã hội quan trọng theo yêu cầu của các Bộ, ngành, địa phương theo sự phân công của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam. Tổ chức tư vấn khoa học và thực hiện dịch vụ công phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của Viện Văn học.
Hợp tác quốc tế về nghiên cứu và đào tạo theo quy định hiện hành.
Trao đổi thông tin khoa học với các cơ quan trong nước và nước ngoài theo quy định của pháp luật, xây dựng và quản lý thông tin, tư liệu, thư viện của Viện; xuất bản các ấn phẩm khoa học; phổ biến các kết quả nghiên cứu và phê bình văn học; truyền bá tri thức văn học, hướng dẫn dư luận công chúng văn học.
Ký kết thực hiện các hợp đồng nghiên cứu khoa học với các tổ chức, cơ quan nghiên cứu khoa học về các nhà khoa học trong và ngoài nước theo quy định của pháp luật và các quy chế của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam.
Quản lý về tổ chức, bộ máy, vị trí việc làm, cơ cấu viên chức theo chức danh nghề nghiệp và số người làm việc trong đơn vị; tài sản và kinh phí của Viện Văn học theo quy định của Nhà nước và theo sự phân cấp quản lý của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam.
Thực hiện các nhiệm vụ khác theo sự phân công của Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam.

Cơ cấu phòng ban

Tổ chức (cấp phòng) nghiên cứu văn học
 Phòng Văn học Việt Nam Cổ - Trung đại
 Phòng Văn học Việt Nam Cận - Hiện đại
 Phòng Văn học Việt Nam Đương đại
 Phòng Lý luận văn học
 Phòng Văn học dân gian
 Phòng Văn học nước ngoài

Tổ chức (cấp phòng) chức năng, nhiệm vụ
Phòng Hành chính - Tổng hợp
Phòng Quản lý khoa học và Thư viện
 Phòng Tạp chí Nghiên cứu văn học

Thư viện
Thư viện của Viện với chức năng thông tin và tư liệu phục vụ độc giả trong giới, chủ yếu là cán bộ trong Viện và các nghiên cứu sinh của Viện, thư viện của Viện Văn học là một trong những thư viện chuyên ngành lớn nhất. Kho sách của Viện có 68.000 bản bao gồm sách nghiên cứu và sách sáng tác (66.800 bản) được cập nhật khoảng 600 bản/năm; từ điển (1.200 bản) được cập nhật khoảng 50 bản/năm. Các báo và tạp chí chuyên ngành gồm khoảng 7.000 bản của 110 loại báo và tạp chí trong và ngoài nước. Ngoài ra, thư viện có các báo cáo dạng kỷ yếu hội thảo, đề tài nghiên cứu các cấp, luận án, luận văn và đặc biệt có nhiều tài liệu độc bản quý hiếm, bản thảo viết tay v.v. Thư viện bao gồm kho sách, phòng mượn sách, phòng đọc, hệ thống máy tính và tủ phiếu tra cứu, bộ phận phục vụ tra cứu và sao chụp tư liệu.

Tạp chí
Tính từ 1960 đến nay, Tạp chí Nghiên cứu văn học là cơ quan ngôn luận của Viện, đồng thời là diễn đàn khoa học của ngành và của bạn đọc quan tâm đến sự nghiệp nghiên cứu văn học. Tạp chí Nghiên cứu văn học được tổ chức và hoạt động theo Giấy phép hoạt động báo chí, Luật Báo chí, các văn bản pháp quy khác về báo chí và Quy chế về tổ chức và hoạt động của các tạp chí thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam.

Tạp chí mang tên Nghiên cứu Văn học từ số 1 (1) tháng 1-1960, đến số 6 (42) tháng 6/1963. Sau đó đổi tên thành Tạp chí Văn học và đánh lại số từ số 1 (43) tháng 7-1963 cho đến số 12 (382) tháng 12-2003. Từ số 1 (383) tháng 1-2004 đến nay tạp chí quay trở lại với tên gọi Nghiên cứu văn học.

Tạp chí bao gồm:
 Tổng biên tập và Phó tổng biên tập, trong đó Tổng biên tập chịu trách nhiệm trước pháp luật và Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam về mọi mặt hoạt động của Tạp chí; Phó tổng biên tập giúp việc cho Tổng biên tập.
 Thư ký tòa soạn

Tạp chí Nghiên cứu văn học định kỳ ra một tháng một số.

Lãnh đạo Viện qua các thời kỳ

Viện trưởng

 GS Đặng Thai Mai: Viện trưởng giai đoạn 1959-1976
 Nhà thơ Hoàng Trung Thông: Viện trưởng giai đoạn 1976-1985
 GS.VS Hoàng Trinh: Viện trưởng giai đoạn 1985-1988
 GS Phong Lê: Viện trưởng giai đoạn 1988-1995
 GS Hà Minh Đức: Viện trưởng giai đoạn 1995-2003
 PGS.TS Phan Trọng Thưởng: Viện trưởng giai đoạn 2003-2011
 PGS.TS Nguyễn Đăng Điệp: Viện trưởng từ 2012 đến hết tháng 7/2023.
Từ ngày 9 tháng 8 năm 2023, PGS.TS. Nguyễn Đức Minh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam được giao trực tiếp chỉ đạo, phụ trách, điều hành Viện Văn học.

Phó viện trưởng
 Nhà phê bình Hoài Thanh: Phó viện trưởng giai đoạn 1959-1969
 PGS Vũ Đức Phúc: Phó viện trưởng giai đoạn 1970-1984
 TS Nguyễn Minh Tấn: Phó viện trưởng giai đoạn 1970-1975
 GS.VS Hoàng Trinh: Phó viện trưởng giai đoạn 1970-1984
 PGS Nguyễn Văn Hoàn: Phó viện trưởng giai đoạn 1980-1988
 PGS.TS Huỳnh Văn Vân: Phó viện trưởng giai đoạn 1984-1991
 PGS.TS Lưu Văn Bổng: Phó viện trưởng giai đoạn 1988-1996
 PGS.TS Phan Trọng Thưởng: Phó viện trưởng giai đoạn 1996-2003
 PGS.TS Trương Đăng Dung: Phó viện trưởng giai đoạn 1995-2010
 PGS.TS Nguyễn Đăng Điệp: Bí thư Chi bộ, Phó viện trưởng giai đoạn 2008-2011
 TS Trần Thị Hải Yến: Phó viện trưởng từ tháng 8 năm 2010 đến tháng 10 năm 2011
 PGS.TS Nguyễn Hữu Sơn: Phó viện trưởng từ 2012-2019, Phó tổng biên tập Tạp chí Nghiên cứu Văn học (từ 2012), Quyền tổng biên tập (từ 2015), Tổng biên tập (từ 2017)
 PGS.TS Vũ Thanh: Phó viện trưởng giai đoạn 2014-2019
 TS Phạm Văn Ánh: Phó viện trưởng, Phó tổng biên tập Tạp chí Nghiên cứu Văn học (từ 6/2020)
 TS Trần Thiện Khanh: Phó viện trưởng (từ 9/2020).

Những công trình chính hiện nay
 Dự án điều tra tổng thể tư liệu văn học Việt Nam 10 thế kỷ (thế kỷ 10 đến thế kỷ 20)
 Lịch sử văn học Việt Nam 10 thế kỷ (thế kỷ 10 đến thế kỷ 20)
 Dịch thuật, giới thiệu các khuynh hướng, trường phái lý luận phê bình văn học nước ngoài thế kỷ 20
 Những vấn đề lý luận và thực tiễn trong văn học Việt Nam
 Tổng kết thành tựu văn học Việt Nam thời kỳ đổi mới.

Giải thưởng cấp quốc gia
 Huân chương Độc lập hạng Nhất (năm 2000) cho Viện Văn học.
 Huân chương Lao động hạng Nhất, Nhì, Ba cho Viện Văn học.
 Huân chương Lao động hạng Nhất, Nhì, Ba cho Tạp chí Nghiên cứu văn học.
 Giải thưởng Hồ Chí Minh cho những cán bộ nghiên cứu của Viện: GS Đặng Thai Mai, GS Cao Xuân Huy, Nhà nghiên cứu Vũ Ngọc Phan, Nhà nghiên cứu Cao Huy Đỉnh, GS.VS Hồ Tôn Trinh, Nhà phê bình Hoài Thanh.
 Giải thưởng Nhà nước cho những công trình sáng tạo của cá nhân: Nhà thơ Hoàng Trung Thông, GS Hà Minh Đức, GS Phong Lê, PGS.TS Trần Thị Băng Thanh, PGS.TS Thành Duy (tức Nguyễn Văn Truy), PGS.TS Tiến sĩ Phan Trọng Thưởng, PGS.TS Nguyễn Đăng Điệp.

Địa chỉ liên hệ
 Địa chỉ: Viện Văn học, 20 phố Lý Thái Tổ, phường Lý Thái Tổ, quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội, Việt Nam
 Điện thoại: +84-24-38253548
 Fax: +84-24-38250385
 Email: vienvanhoc@hn.vnn.vn - vienvanhoc@gmail.com

Chú thích

Tham khảo
 Viện Văn học 50 năm xây dựng và phát triển (1953-2003), Nhà xuất bản Khoa học xã hội, H. 2003.

Liên kết ngoài
Trang chủ Viện Văn học
 Lại Nguyên Ân (2013).
 Viện nghiên cứu gia đình Việt nam
Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
Tổ chức văn học
Huân chương Độc lập


title: Minibraria monroei

text:
Minibraria monroei là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Colubrariidae.

Miêu tả
Loài này phân bố ở Vịnh Mexico.

Phân bố

Chú thích

Tham khảo
 Rosenberg, G., F. Moretzsohn, và E. F. García. 2009. Gastropoda (Mollusca) of the Gulf of Mexico, Pp. 579–699 in Felder, D.L. and D.K. Camp (eds.), Gulf of Mexico–Origins, Waters, và Biota. Biodiversity. Texas A&M Press, College Station, Texas
 Original description and illustration of Colubraria monroei.

M
Động vật được mô tả năm 1962


title: Xyletobius aleuritis

text:
Xyletobius aleuritis là một loài bọ cánh cứng thuộc họ Ptinidae.

Chú thích

Tham khảo

aleuritis


title: Apsilochorema mancum

text:
Apsilochorema mancum là một loài Trichoptera trong họ Hydrobiosidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Chú thích

Apsilochorema