title: Tiểu quốc J'rai

text:
Tiểu quốc J'rai (Ala Car P'tao Degar, Dhung Vijaya, Nam Bàn) là một tiểu quốc cổ của các bộ tộc Nam Đảo ở Tây Nguyên, Việt Nam với bộ tộc nòng cốt là người Gia Rai và người Ê Đê hình thành từ khoảng cuối thế kỷ 15 và chấm dứt sự tồn tại sau khi phân rã ra thành các bộ tộc độc lập vào khoảng cuối thế kỷ 19.

Tiểu quốc này được cai trị bởi các vị tiểu vương mà người Việt gọi là Thủy Xá - Hỏa Xá tức là Pơtao Apui - Pơtao Êa. Theo tương truyền các vị Vua là hiện thân của Thần Gươm Y Thih (nhân vật trong các truyền thuyết của người người Ê đê và Jarai. Một tài liệu khác ghi là 20 "đời vua" tiểu quốc Jrai, là người kế tục giữ gươm thần do chàng Y Thih để lại. Có kiến khác cho rằng gươm thần của các Pơ tao thực ra là các bảo vật truyền ngôi của hoàng gia Chăm Pă sau khi Lê Thánh Tông tiêu diệt thành Vijaya (Đồ bàn, Bình Định). Đại Việt sử ký toàn thư có ghi chép về sự kiện người Chămpa đầu hàng quân Đại Việt của Vua Lê Thánh Tông như sau: Một lúc sau, đứng xa trông thấy toán quân đi trước đã trèo lên được chỗ tường thấp trên mặt thành, bèn bắn luôn ba tiếng pháo để tiếp ứng, lại hạ lệnh cho vệ quân thần võ phá cửa đông thành tiến vào. Thành Chà Bàn bị phá vỡ. Quân Đại Việt bắt được hơn ba vạn tù binh và chém được hơn bốn vạn thủ cấp. Ngô Nhạn dẫn tướng đầu hàng là bác ruột Trà Toàn tên là Bô Sản Ha Ma. Lê Thánh Tông sai trưng bày những thứ người Chiêm dùng làm lễ vật đem đến xin hàng mà ở Đại Việt không có, sai viên quan đô úy Đỗ Hoàn chỉ tên từng thứ một. Có cái hộp bạc, hình như thanh kiếm, vua hỏi vật gì. Hoàn trả lời rằng đó là đồ của nước Chiêm từ xưa, người làm quốc vương phải có vật đó để truyền cho con cháu. Quân Thuận Hóa bắt sống Trà Toàn dẫn đến trước vua Lê Thánh Tông, nhà vua cho Trà Toàn được sống. Hôm ấy là ngày mồng 1 tháng 3 AL. (1471)

Những ghi chép đầu tiên
Năm 1446, quân Đại Việt dưới sự chỉ huy của Trịnh Khả, Lê Thụ và Lê Khắc Phục đã tấn công Chăm Pa. Cuộc tấn công kết thúc thắng lợi và thành Vijaya mà người Việt thời Lê gọi là thành Chà Bàn (hay Đồ Bàn) rơi vào tay quân Việt. Quân Việt cũng bắt sống vua Chăm là Bí Cai (Bichai) và mang về Thăng Long cùng với nhiều phi tần.
Năm 1470, quân Đại Việt do vua Lê Thánh Tông trực tiếp chỉ huy lại tấn công Chăm Pa. Quân Đại Việt lúc này đã rất mạnh và có tổ chức tốt. Ngược lại quân Chăm rất yếu và thiếu tính tổ chức. Quân Việt nhanh chóng tiến lên đánh bại quân Chăm và bao vây thành Vijaya. Thành Vijaya thất thủ vào ngày 2 tháng 3 năm 1471 sau bốn ngày giao tranh.Vua Cham Pa là Trà Toàn bị bắt sống và chết trên đường trở về Thăng Long. Ít nhất hơn 60.000 người Chămpa bị quân Việt giết trả thù và 30.000 bị bắt làm nô lệ cho quân Đại Việt. Kinh thành Vijaya bị phá hủy hoàn toàn. Sau chiến thắng vua Lê Thánh Tông đã sáp nhập các địa khu Amaravati và Vijaya và lập nên thừa tuyên Quảng Nam và duy trì vệ quân Thăng Hoa ở đây.Tướng Chăm là Bô Trì Trì, chiếm vùng đất Panduranga (sách sử Việt gọi là Phan Lung) xưng làm vua của người Chăm xin nộp cống xưng thần và vua Lê Thánh Tông phong Bô Trì Trì làm vương đất Chăm (sách Toàn thư gọi là Chiêm Thành tức là vùng đất Phan Rang, Thuận Hải ngày nay). Vua Lê Thánh Tông cũng phong vương cho tiểu vương xứ Kauthara cư dân chủ yếu là người Ê Đê (sách Toàn thư gọi là Hoa Anh tức là vùng đất tỉnh Phú Yên và Khánh Hòa ngày nay) và nước Nam Bàn (sau này là hai nước Thủy Xá và Hỏa Xá mà ngày nay là đất các tỉnh Gia Lai, Kon Tum và Đăk Lăk tức miền đất Tây Nguyên) cư dân nòng cốt là người Jarai, là tộc người kết hợp giữa người Chăm Vijaya và người Ê Đê cổ. Bộ phận hoàng tộc Chămpa Vijaya trong quá trình lịch sử đã đồng hóa vào văn hóa bản địa Jarai.
Những thông tin đầu tiên được biết đến về các vị tiểu vương và tiểu quốc của người Jarai này khi giáo sĩ Marini Romain ghi chép vào năm 1646 khi ông lên đây truyền đạo Công giáo.
Theo ghi chép của Lê Quý Đôn trong Phủ biên tạp lục:
Hai vị Thủy Vương và Hỏa Vương nước Nam Bàn, nước này có 50 làng lệ thuộc, trong đó có núi Bà Nam. Núi rất cao và lớn, làm trấn sơn cho một phương
Thủy Vương ở về phía đông núi Bà Nam, còn Hỏa Vương ở về phía tây núi, có địa phận riêng và làm nhà gác bằng gỗ để ở, bộ hạ có đến mấy trăm người.
Khi vua đi đâu thường cưỡi voi, có hơn chục người tùy tùng đi theo, đến làng nào thì đánh ba hồi chuông, dân làng đều ra, họ làm một cái lều tranh cho vua ở (vì kiên không vào nhà dân). Họ dâng lên vua những thứ như: nồi đồng, tấm vải trắng, hoặc một cây mía, một nải chuối chẳng hạn. Vua cứ việc nhận lấy các lễ vật ấy không nề hà gì. Thu nhận lễ vật cũng không ghi chép gì, xong thì nhà vua đi
Hai Vương mặt đen và xấu nhưng vợ và thiếp thì người nào cũng có nhan sắc đẹp đẽ, họ đều bận xiêm áo của Chiêm Thành có xiêm hLes Jungles Moioa rực rỡ

Ghi chép của sử sách người Việt qua bộ Phủ biên tạp lục của Lê Quý Đôn vào năm 1776, khi ông làm quan hiệp trấn ở Thuận Hóa, những ghi chép của Lê Quý Đôn cho thấy từ thế kỷ 17, các vị tiểu vương người Jarai đã triều cống chính quyền Đàng Trong thường xuyên.

Tới thế kỷ 19, khi soạn bộ Đại Nam thực lục, nhà Nguyễn đã có những thông tin về các tiểu vương này với những đồ cống của họ với nhà Nguyễn.

Henri Maitre, viên sĩ quan và là nhà nghiên cứu người Pháp trong công trình Les Jungles Moi (Rừng người Thượng) đã có những ghi chép chi tiết về sinh hoạt và đời sống của bộ tộc cũng như các vị tiểu vương ở đây, từ những nghiên cứu của mình ông đã gọi đây là tiểu quốc Jarai, mà trong sử Việt có nhắc tới là nước Nam Bàn.

Đặc điểm
Theo ghi chép của Lê Quý Đôn trong Phủ biên tạp lục:
Hai vị Thủy Vương và Hỏa Vương nước Nam Bàn, nước này có 50 làng lệ thuộc, trong đó có núi Bà Nam. Núi rất cao và lớn, làm trấn sơn cho một phương
Thủy Vương ở về phía đông núi Bà Nam, còn Hỏa Vương ở về phía tây núi, có địa phận riêng và làm nhà gác bằng gỗ để ở, bộ hạ có đến mấy trăm người.

Chư hầu của Việt Nam
Trong thời kỳ các chúa Nguyễn cai trị ở Đàng Trong, bắt đầu từ thế kỷ 17 đã gây ảnh hưởng lên các tiểu vương này, theo ghi chép của Lê Quý Đôn, cứ 5 năm một lần các chúa Nguyễn thường sai các cai đội ở phủ Phú Yên làm Chánh sứ và Phó sứ theo lưu vực sông Ba lên gặp các vị tiểu vương cho áo gấm, mão, nồi đồng, khóa sắt, đồ sứ, bát, đĩa và đồng thời đòi phải nộp lễ cống và thuế.

Về phần mình, triều đình Huế thực hiện vương quyền bằng cách sắc phong cho các tiểu vương mỗi khi ở tiểu quốc này có cuộc bầu chọn tiểu vương mới. Khi một vị tiểu vương chết, các sứ thần nhà Nguyễn từ Phú Yên mang theo một chiếc bình bằng bạc trắng để người Jarai đựng hài cốt vị tiểu vương của họ đã được hỏa táng.

Vua Lửa – Pơtao Apui
Mối quan hệ này được giữ vững từ thời các chúa Nguyễn sang thời nhà Nguyễn. Tuy nhiên đến cuối thế kỷ 19, vào năm 1898 sau khi chiếm được Việt Nam, chính quyền thuộc địa Pháp bắt đầu tổ chức cai trị trực tiếp ở đây. Các vị tiểu vương đã tổ chức chống lại và viên thanh tra Prosper Odend'hal đã bị vua Hỏa Xá Po At giết vào năm 1904. Tuy nhiên trước sự tấn công của viên sĩ quan Vincillionni kế tiếp, vua Po At đã phải chạy trốn và vai trò tiểu vương Hỏa Xá Thủy Xá cũng như tiểu quốc Jarai chính thức chấm dứt tồn tại.

Các tiểu vương tiểu quốc Jrai:
 Ksor Chơlỡi. Ông này là người đầu tiên được giao nhiệm vụ giữ gươm nhưng ông cương quyết từ chối vì Pơtao phải thực hiện một chế độ kiêng khem rất nghiêm ngặt (không được ăn thịt bò, ếch nhái, lòng của những động vật nuôi trong nhà...). Vì từ chối mà ông đã bị cộng đồng giết rất dã man, chặt 2 chân, 2 tay rồi chặt đầu.
 R'com Trul
 R'com Anur. Đây là người đầu tiên thực hiện các nghi lễ cúng thần gươm và có bài cúng cầu mưa hẳn hoi. Anur chết, ông trao gươm thần cho con trai mình (người họ Siu) lên thay.
 Siu Bôm
 Siu Djua
 Siu Nhong. Đây là người đặt nền móng cho sự manh nha hình thành vùng lãnh thổ của Pơtao Puih. Đầu tiên ông này cũng từ chối không nhận nhiệm vụ giữ gươm vì nhà nghèo không ăn kiêng được. Dân làng thuyết phục ông 7 ngày 7 đêm, hứa sẽ cấp thức ăn cho ông ăn kiêng. Dân làng nói " Nhong ơi, nếu ông không chịu giữ thanh gươm, chắc là cả vùng mình đây sẽ chết hết thôi. Bây giờ trời đang nắng, nếu ông gõ vào nước mà có mưa, dân làng không đau ốm thì ông là người có thần, có tài, chúng tôi sẽ cùng góp rượu, góp trâu để cúng và cử ông làm Pơtao". Nhong đã đánh 7 lần vào nước, và 7 ngày sau thì mây mưa ào ào kéo đến như thác. Và ông chính thức phải nhận là Pơtao Puih, vua Lửa của tiểu quốc Jrai.
 Siu Blông
 Siu Blet. Đây là Pơtao có công rất lớn trong việc thiết lập quan hệ với người Việt. Hàng năm ông đều cử người mang quà đi tiến cống vua nước Việt và nhận quà của vua Kinh. Sử cũ có nhắc đến việc này.
 Siu Ji. Đây là Pơtao đã rời làng về địa điểm Plei Ơi ngày nay. Đây là thời kỳ trong xã hội Jrai xuất hiện nô lệ, thường là những người bị tội và không có tiền nộp phạt cho làng và bị những người giàu "mua" về, lấy tiền đó trả cho làng.
 Siu Y
 Siu At (1855? - 1907). Đây là vị thủ lĩnh Jrai chống Pháp ngay từ khi chúng đạt chân lên cao nguyên. Ông có một người giúp việc là A Ma Ju. Trong một lần đến sông Hinh (Phú Yên) không may con voi của ông bị đứt xích, phá rẫy của người Kinh. Những người Kinh đã bắt cả voi và người đưa về sông Cầu để Công sứ Pháp ở Phú Yên là Blainville xét xử. Viên quan người Pháp ra điều kiện sẽ cho A Ma Ju về nếu ông sắp xếp để họ được gặp vua lửa. Đến ngày hẹn, Siu At cho làm gà và mở rượu ghè đón khách như phong tục của người J’rai. Nhưng cả buổi đó, viên quan Pháp chỉ đòi được xem thanh gươm thần. Hắn âm mưa lấy bằng được gươm thần để thu phục các dân tộc Tây Nguyên. Hành động của người Pháp đã làm người J’rai nổi giận. Năm 1904, ông cùng dân làng dùng kế trá hàng - giết được tên Công sứ Pháp Odend’hal (1893? - 1904; năm 1893 tên Pháp này bị ám sát hụt). Thời kỳ này, tiểu quốc Jrai cũng bị xóa sổ và tan rã thành các vùng độc lập. Ông đánh trả thành công các cuộc tấn công của 200 tên Pháp do giám binh Vincilioni chỉ huy. Tháng 1/1905, một đại đội lính khố xanh khác do tên Renard chỉ huy, từ Chợ Đồn (An Khê) tiến lên càn quét vùng Cheo Reo nhưng bị Siu Ất đánh bại. Nhân đà đó, “vua Lửa” kêu gọi các tù trưởng khác khởi nghĩa và nhanh chóng được hưởng ứng. Ngày 23/1/1907, tên  Pari tấn công vào đồn điền Đak Foppau (Cheo Reo), nhằm vào làng Bana Kon Klott vốn đã theo ủng hộ “vua Lửa”. Tại đây, chúng bị nghĩa quân đón sẵn và phản kích dữ dội, 14 tên bỏ mạng, Pari tự sát. Cuối năm 1907, quân Pháp bất ngờ tấn công Cheo Reo, bắt được ông. Cuộc chiến kết thúc.
 Siu Tũ. Ông thay thế Siu Ăt sau khi ông này mất. Pháp tiếp tục lùng bắt ông để lấy gươm thần, nhưng ông và dân làng quyết giữ. Điên cuồng, giặc Pháp bắt nhốt Vua Lửa Siu Tũ tại Kon Tum - từ đó nhiều câu chuyện huyền thoại về ông được mở ra. Biết Vua Lửa, tên cai ngục Pháp lệnh cho ông dùng phép làm cho cây đa cổ thụ nằm vắt ngang con sông Đăk Bla (Kon Tum) đứng thẳng lên. mặc cho súng ống bọn Pháp chĩa vào mình, Siu Tũ bước ra bến sông đọc thần chú, cầu xin và bỗng chốc cây đa dần đứng thẳng lên làm cho cai ngục khiếp sợ. Một lần khác, tên Công sứ Pháp chứng kiến sự việc vẫn không tin, muốn thử một lần nữa. Tên này yêu cầu Siu Tũ dùng gùi để đựng nước, nếu nước không chảy ra ngoài sẽ gọi Siu Tũ là “ama” (cha). Siu Tũ ung dung lấy gùi múc nước, dù nhiều lỗ ở trên gùi nhưng không có bất cứ một giọt nước nào chảy ra ngoài. Bọn Pháp khiếp sợ trước “quyền phép” của Siu Tũ nên thả ông về, riêng về tên Công sứ Pháp thua cuộc uất ức treo cổ tự tử. Khi Siu Tũ ra tù, oai danh của Vua Lửa càng vang xa, người dân các nơi kéo về cầu xin, tạ ơn kính nể Siu Tũ như một vị thần linh.
 Siu Nhót (1971 - 1986). Ông được Hội đồng các thân hào nhân sĩ các sắc tộc cùng Hội đồng tỉnh Kon Tum thời Việt Nam cộng hòa bầu ra ngày 20/10/1971. Thời Siu Nhót (hãy Siu Anhot), bà con các dân tộc thường mang gạo, gà, heo đến cúng, để cầu mưa, mừng lúa mới, lễ đâm trâu, cầu khỏi bệnh có tính chất mê tín. Khi ông "vi hành", người dân không được nhìn mặt vua, vì sợ bị cháy nhà hay bệnh hoạn - ông là hiện thân của vị thần hiện thân của thần Y Thih. Các thợ rèn thường cầu xin vua ban phép lành trước khi mở lò. Theo mô tả của Dournes: “Vị Vua Lửa” trông còn thảm hại hơn cả ông. Khoa yang chủ nhà tôi trọ, đã già, thấp đậm, khắp người đầy lông (rất hiếm thấy ở người Jarai), râu ria, đường nét thô, hai mắt to nhìn chăm chăm một chỗ, ông ngồi xổm trên chiếc chiếu lớn được trải ra dành cho ông, hút thuốc bằng ống điếu và hút rượu cần trong các ghè đặt trước mặt ông, ông uống nhiều và nói ít…PGS Phan An (1990) cùng các đồng sự ở Viện Khoa học Xã hội Thành phố Hồ Chí Minh, sau khi đến thăm Vua Lửa ở Plei Ơi đã mô tả ông là một người Jarai "già cả, gầy gò, đóng khố, ở trần" (...) nhưng không nghĩ ông ấy (tức Vua Lửa) là một vị vua.
 Siu Luynh (1986 - 1999). Ông là cháu họ, kế ngôi sau khi Siu Nhót qua đời. Nhà cửa đơn giản, sống nghèo khổ - gần như là một thường dân. Cũng PGS Phan An (1990) khi cùng đoàn làm phim "Vua Lửa ở Tây Nguyên" đến Plei Ơi thì gặp Siu Luynh và mô tả thì cũng như xưa (thời năm 1985). TS Nguyễn Thị Kim Vân qua phỏng vấn ông, đã khắc họa truyền thuyết về "gươm thần": “Năm ấy hạn hán kéo dài, sông Apa, sông Ayun (hai con sông lớn nhất ở khu vực đông nam Gia Lai – PV) và các nguồn nước hoàn toàn khô cạn, cây rừng không mọc nổi. Người Jrai phải đào hố tìm nước uống. Các loài thú rừng cũng kéo đến cái hồ do người đào để uống nước. Chúng đạp lên nhau mà chết, con người chỉ việc lấy thịt thú rừng ăn. Nhưng rồi thú rừng cũng không còn, con người phải lấy cây mục chấm mật ong ăn qua ngày, lấy hạt cây le nấu ăn thay gạo”. Theo tiến sĩ Vân, trong hoàn cảnh ấy, ước muốn lớn nhất của người Jrai là có thể cầu xin hoặc cao hơn nữa là bắt thiên nhiên phải chiều theo ý muốn của mình. Khi đã có “chiếc gươm thần”, có yêu cầu người xứng đáng giữ gươm, có lẽ vậy mà những Pơtao Apuih xuất hiện.
 Rahlan Hieo (1999 - 2015). Ông vốn là người giúp việc cho Siu Luynh, làm "vua" sau khi người tiền nhiệm vừa mất. Rơ Lan Hieo là người duy nhất có thể điều khiển “gươm thần”, “hô mưa gọi gió”. Cuối đời do lục đục chuyện gia đình nên ông lơ là trong "cai trị". Đầu năm 2015, "vua" thoái vị, đề nghị người họ Siu lên kế vị nhưng không thành. bà Siu Bian (SN 1958, cháu của vua lửa thứ 14 Siu A Luynh) chia sẻ lý do chúng tôi (họ Siu) không nhận "vì không biết điều khiển gươm, không biết thần chú gọi mưa. Hơn thế, giờ nước nôi cung cấp cho ruộng đồng đầy đủ. Bà con cũng chẳng còn phải lo hạn hán như xưa”.

Vua Nước – Pơtao Ia
Làng “Vua Nước” (Plei Pơtao Ia hay Buôn Pơtao Ia) ở xã Nhơn Hòa, cách trung tâm huyện Chư Sê khoảng 20 km, thuộc tỉnh Gia Lai.Truyền thuyết về Vua Nước kể rằng: Yang H’ju H’mang và Yang Cưˇ (Thần Núi) giao chiến. Yang Ia (Thần nước) đứng ra can thiệp, được Ơi Adai (Thượng đế) tin cậy giao cho việc cai quản dân làng. Yang Ia ở tận trời cao muốn cai quản tốt dân làng nên xin Thượng đế dựng một cấp trung gian nữa là Pơtao Ia (Vua nước) để cai quản thế gian. Vương miện đầu tiên được trao cho người Chăm. Sau này là người Jrai thuộc dòng họ R’com đã giành vương miện. Chính vì vậy, người Chăm đã nhiều lần đến đánh nhau để giành vương miện. Pơtao Ia là đại diện trần gian liên hệ với thần linh ở cõi trần, Vua được thần dân trong làng góp tiền làm nhà, thần dân tự nguyện sản xuất nuôi Vua. Vua chỉ làm mỗi việc là cầu trời cho mưa thuận gió hòa, người người khỏe mạnh, làm ăn phát đạt. Các đời vua Nước
 R’com Kep: (1425-1426)
 R’com Nhơn: (1501-1571)
 R’com Bring: (1576-1646)
 R’com Dăi: (1651-1719)
 R’com Guh: (1724- 1795)
 R’com Nhuak: (1800- 1870)
 R’com Bơ: (1897- 1955)
Ptao Ia đời thứ 7 mất, xác của ông được hỏa táng rất long trọng, theo tục lệ Chăm BàlaMôn ở vùng duyên hải miền trung. Trong thời gian này, các làng Tây Nguyên làm hàng ngàn trâu bò để cúng tế Vua về với Buôn Atâo (Thế giới bên kia). Sau đó xác được hỏa táng giữa những điệu xoang huyền bí và những lời hát khóc thương Vua. Sau khi hỏa thiêu xong dân làng lấy tro đựng vào bình bạc và chôn dưới mái nhà mồ cao vút và họ cũng thực hiện chia của cho nhà vua.
Nhà mồ theo kiểu mô phỏng nhà rông thu nhỏ trong một khu vực riêng, không cùng với nhà mồ của làng. Chỉ có vợ vua mới được chôn cất gần.
Hiện nay, Vua nước đời thứ 7 chỉ còn lại một người con gái tên H’ Ra Nhung R’com. Tài sản vua để lại chỉ còn lại là một thanh gươm thần cất giấu ở rừng thiêng, chỉ có vua và người giúp việc được biết.Tương truyền là gần rừng tháp Yang Prong. Còn trang phục,vật dụng là do con cháu dòng họ R’com ở Buôn Som, huyện Ia Hleo, tỉnh Dak Lak cất giữ đến ngày nay.

Tham khảo
 Đại Việt sử ký toàn thư
Phủ biên tạp lục, Lê Quý Đôn
Đại Nam thực lục, Quốc sử quán triều Nguyễn
Les Jungles Moi (Rừng người Thượng''), Henri Maitra

Ghi chú

Xem thêm
Thủy Xá - Hỏa Xá
Tây Nguyên

Tiểu quốc J'rai
Cựu quốc gia trong lịch sử Việt Nam


title: Nomada sobrina

text:
Nomada sobrina là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Mitchell mô tả khoa học năm 1962.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1962


title: Hang Bêlem

text:
"Hang Bêlem" (tên gọi khác: "Hát khen") là một ca khúc Giáng sinh tiếng Việt quen thuộc, ngợi khen Chúa Giê-su sinh ra tại Bethlehem.

Ca khúc này do nhạc sĩ Công giáo Phanxicô Hải Linh (tên thật là Trần Văn Trị) sáng tác. Đây là sáng tác đầu tay của nhạc sĩ Hải Linh khi ông vừa 25 tuổi và đây cũng có thể xem là ca khúc rất được phổ biến trong các thánh lễ Giáng sinh ở Việt Nam.

Hoàn cảnh
Mùa Giáng Sinh năm 1945, khi đi qua tòa soạn báo "Đường Sống" ở Nam Định, Hải Linh được ông Minh Châu – chủ nhiệm tờ báo – thách đố việc sáng tác nhanh một ca khúc về chủ đề Giáng sinh để đăng báo. Hải Linh nhận lời và hẹn 3 ngày sau trở lại. Đến hẹn, Hải Linh đưa bản nhạc "Hang Bêlem" tới tòa soạn và tập hát sơ qua cho một số nhân viên trong tòa soạn. Khi hát lên, mọi người thấy thích quá nên ông Minh Châu thương lượng rằng, ông sẽ chịu chi phí để lên Hà Nội thuê khắc nhạc vào bản gỗ để in vào 2000 bản báo Đường Sống sắp tới, sau đó, ông sẽ cho Hải Linh lại bản gỗ của bản nhạc. Hải Linh đồng ý cho nên, phần tên tác giả của bài hát này thường được viết kép là: Hải Linh - Minh Châu.

Lúc ấy, bài hát cũng được in riêng ra 500 bản để bán với giá khoảng 3 hào. Hải Linh gửi lên Hà Nội 10 bản. Một số nhà thờ tại đây sử dụng, nhiều người thấy hay nhưng không tìm đâu ra bản nhạc. Một linh mục tên là Kim Định đã mua một bản danh dự với giá 100 đồng. Hải Linh cũng đem theo một bản nhạc về Phát Diệm. Đêm vọng Lễ Giáng Sinh, Hải Linh điều khiển Hội Ca Vịnh Nhà thờ chính tòa Phát Diệm hợp xướng bản Hang Bêlem này.

Bài hát này đã dần trở thành " bất hủ " trong lòng những người Công giáo. Như lời nhận xét của linh mục Kim Long, phó chủ tịch Uỷ ban thánh nhạc Hội đồng Giám mục Việt Nam:

Bài hát về sau được thể hiện lại nhiều lần bằng các giọng ca tên tuổi như Hồng Nhung, Trần Thu Hà, Ý Lan, Cẩm Vân - Khắc Triệu,... Đây là bài hát được rất nhiều người Việt Nam biết đến do lời nhạc gần gũi, giản dị, sáng trong và tồn mãi trong lòng người.

Trích đoạn lời bài hát

Xem thêm
 Đêm Thánh Vô Cùng
 Hải Linh

Ghi chú

Liên kết ngoài
 Nhóm MTV, Video Hang Bê Lem, 2007
 Hợp xướng Trùng Dương, Hang Bê Lem
 Hợp xướng do nhạc sĩ Hải Linh điều khiển, Hang Bê Lem, California, 1988

H
H
H


title: Caenides

text:
Caenides là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erionotini


title: Heteropoma turritum

text:
Heteropoma turritum là một loài ốc có mài nhỏ sống ở đầm ngập mặn là động vật thân mềm chân bụng, trong họ Assimineidae. Đây là loài đặc hữu của Guam.

Chú thích

Tham khảo
 Mollusc Specialist Group 1996. Heteropoma turritum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 7 tháng 8 năm 2007.

Heteropoma
Động vật Guam
Động vật được mô tả năm 1894


title: Lema wanati

text:
Lema wanati là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Borowiec miêu tả khoa học năm 1984.

Chú thích

Tham khảo

Lema


title: Adhemarius dariensis

text:
Adhemarius dariensis là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó sống ở Costa Rica, México, Nicaragua và Panama. Người ta ít biết về cây chủ của loài sâu bướm này nhưng nghi ngờ rằng con sâu ăn:
Ocotea veraguensis
Ocotea atirrensis
Ocotea dendrodaphne
và tất cả chi Ocotea.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Sphingidae of the Americas  Life Cycle

Adhemarius


title: Lasioglossum sublautum

text:
Lasioglossum sublautum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1942.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1942


title: Cheumatopsyche mollala

text:
Cheumatopsyche mollala là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Cheumatopsyche


title: Turny

text:
Turny là một xã của Pháp,tọa lạc ở tỉnh Yonne trong vùng Bourgogne.

Dân địa phương trong tiếng Pháp gọi là Turrois.

Hành chính

| || tháng 3 1945-1983 || Raoul DUBOIS ||align="center"|P.S ||
|-
| || tháng 3 1983-2001 || Alain BROUSSEAU ||align="center"|RPR ||
|-
| || tháng 3 2001 || Marie-Christine HENNON ||align="center"|UDF ||
|-
| || tháng 3 2008 || Stéphane GALLOIS ||align="center"|Sans étiquette ||

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 site complet sur la commune et son histoire
 Turny trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Turny trên trang mạng của Insee
 Turny sur le site du Quid
 Localisation de Turny sur une carte de France et communes limitrophes
 Plan de Turny sur Mapquest

Xã của Yonne


title: Bulbophyllum obtusilabium

text:
Bulbophyllum obtusilabium là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

obtusilabium]]

O


title: Bác Sơn

text:
Bác Sơn (tiếng Trung: 博山区, Hán Việt: Bác Sơn khu) là một quận của địa cấp thị Truy Bác, tỉnh Sơn Đông, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận này có diện tích 682 km2, dân số năm 2001 là 470.900 người. Quận Bác Sơn được chia ra các đơn vị hành chính gồm 2 nhai đạo, 11 trấn và 3 khu phát triển kinh tế-công nghệ cấp huyện.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Sơn Đông
Truy Bác
Thành phố của Trung Quốc


title: Osmoxylon ellipsoideum

text:
Osmoxylon ellipsoideum là một loài thực vật thuộc họ Araliaceae. Đây là loài đặc hữu của Papua New Guinea.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Osmoxylon ellipsoideum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Papua New Guinea
Ellipsoideum
Thực vật dễ tổn thương


title: Dysoptus prolatus

text:
Dysoptus prolatus là một loài bướm đêm thuộc họ Arrhenophanidae. Nó là loài duy nhất được tìm thấy ở type locality and mostly from primary forests of La Selva, Costa Rica.

Chiều dài cánh trước là 4-5.2 mm đối với con đực and about 7.8 mm đối với con cái. Con trưởng thành bay vào tháng 1, tháng 2, tháng 6, tháng 7 and tháng 9.

Ấu trùng ăn Phellinus gilvus.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Arrhenophanidae family

Dysoptus


title: Liên đoàn bóng đá Ả Rập Xê Út

text:
Liên đoàn bóng đá Ả Rập Xê Út (SAFF) () là tổ chức quản lý, điều hành các hoạt động bóng đá ở Ả Rập Xê Út. SAFF quản lý bóng đá nam và nữ, tổ chức các giải bóng đá như Giải vô địch bóng đá Ả Rập Xê Út, Cúp bóng đá Ả Rập Xê Út,... SAFF là thành viên của cả Liên đoàn bóng đá thế giới (FIFA), Liên đoàn bóng đá châu Á (AFC) và Liên đoàn bóng đá Tây Á (WAFF).

Chủ tịch của Liên đoàn bóng đá Ả Rập Xê Út hiện nay là Hoàng thân Sultan bin Fahad Bin Abdul Aziz.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang chủ của Liên đoàn bóng đá Ả Rập Saudi  (tiếng Ả Rập)
 SAFF trên trang chủ của AFC
 SAFF trên trang chủ của FIFA

Ả Rập Saudi
Bóng đá Ả Rập Xê Út
Các tổ chức thể thao Ả Rập Saudi


title: Propalaus alicii

text:
Propalaus alicii là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Pjatakowa miêu tả khoa học năm 1941.

Chú thích

Tham khảo

Propalaus


title: Conasprella pseudokimioi

text:
Conasprella pseudokimioi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Giống như tất cả các loài thuộc chi Conasprella, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

 The Conus Biodiversity website

P
Động vật được mô tả năm 1982


title: Cửa Việt (thị trấn)

text:
Cửa Việt là một thị trấn ven biển thuộc huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị, Việt Nam.

Địa lý
Thị trấn Cửa Việt có địa thế trải dài dọc bờ biển, nằm ở tả ngạn sông Thạch Hãn, có vị trí địa lý:
 Phía đông giáp Biển Đông
 Phía nam giáp huyện Triệu Phong qua sông Thạch Hãn
 Phía bắc giáp xã Gio Hải
 Phía tây giáp các xã Gio Việt, Gio Mai, Gio Hải.

Thị trấn là điểm đầu của Quốc lộ 9 từ cảng Cửa Việt đến cửa khẩu Lao Bảo, là một phần của đường xuyên Á, tuyến giao thông huyết mạch trên trục kinh tế Đông - Tây nối từ cảng Cửa Việt đến Lào - Đông Bắc Thái Lan - Myanmar. Thị trấn cách thành phố Đông Hà khoảng 15 km về phía đông bắc, cách thị trấn Gio Linh 10 km về phía đông và cách thị trấn Cửa Tùng 15 km về phía nam. Ngoài ra, có thể đi đến bằng đường thủy theo sông Thạch Hãn.

Điều kiện tự nhiên

Địa hình
Địa hình Cửa Việt chủ yếu là vùng biển bãi ngang, bãi cát và cồn cát ven biển, bị chia cắt bởi đầm phá, khe suối. Sông Thạch Hãn bắt nguồn từ dãy núi Trường Sơn, chảy qua các huyện, thị của tỉnh Quảng Trị rồi đổ ra biển tại Cửa Việt. Cửa Việt có cảng biển thuận lợi để phát triển kinh tế thương mại dịch vụ trong vùng và tỉnh nhà. Địa hình Cửa Việt còn thuận lợi cho việc nuôi trồng thủy sản nước mặn.

Vào mùa khô, nước mặn xâm nhập sâu vào trong nội địa do đó đất thường bị nhiễm mặn. Ngược lại, vào mùa mưa nước dồn hết ra sông, nước dâng lên ngập cả một vùng gây khó khăn cho sinh hoạt của người dân và làm tổn hại mùa màng, cây cối. Với địa hình cát nội đồng nằm giữa đồng bằng và biển, đây là vùng có trữ lượng cát biển lớn và là tiềm năng phát triển kinh tế nhưng lại thường xảy ra nạn cát bay làm lấp đất trồng trọt.

Sông ngòi
Thị trấn Cửa Việt nằm bên tả ngạn sông Thạch Hãn, sông chảy theo hướng tây - đông và là hạ lưu của hệ thống sông Thạch Hãn gồm các sông: sông Thạch Hãn, sông Hiếu, sông Vĩnh Phước, sông Ái Tử, sông Vĩnh Định, sông Canh Hòm và sông Nhúng. Hệ thống sông Thạch Hãn có tổng chiều dài là 768 km đổ ra biển qua Cửa Việt. Trên địa bàn thị trấn có một đầm nước lớn nối với các khe nước đổ ra sông Thạch Hãn, là điều kiện thuận lợi cho việc lấy nước trồng trọt. Ở Cửa Việt cũng có nguồn nước ngầm dồi dào, chất lượng tốt phục vụ cho sản xuất và sinh hoạt.

Hành chính
Thị trấn Cửa Việt được chia thành 7 khu phố: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7.

Lịch sử
Thị trấn Cửa Việt được thành lập vào ngày 9 tháng 8 năm 2005 theo Nghị định số 103/2005/NĐ-CP của Chính phủ trên cơ sở 415,74 ha diện tích tự nhiên và 2.518 người của 3 thôn: Long Hà, An Trung, Đại Lộc thuộc xã Gio Việt; 318,54 ha diện tích tự nhiên và 1.982 người của 2 thôn: Tân Lợi, Hà Lộc của xã Gio Hải.

Sau khi thành lập, thị trấn có 734,28 ha diện tích tự nhiên và 4.500 người.

Kinh tế

Thị trấn Cửa Việt có tiềm năng kinh tế lớn, đó là thế mạnh của nền kinh tế biển, hải cảng tiếp với biển Đông, sự phát triển thương mại - dịch vụ tài chính, ngân hàng và của sự phát triển du lịch biển. Được xây dựng năm 1997, với vai trò quan trọng của một cảng biển, cảng Cửa Việt là cầu nối quan trọng trong tuyến hành lang kinh tế Đông - Tây: Việt Nam - Lào - Đông Bắc Thái Lan - Myanmar. Cửa Việt là địa bàn trọng điểm khai thác cá biển cùng với giao thông thuận lợi nên việc lưu thông buôn bán hàng hóa trở nên sôi động. Với bờ biển đẹp lại nằm ở vị trí thuận lợi nên bãi tắm Cửa Việt hằng năm thu hút lượng khách du lịch rất lớn trong và ngoài tỉnh, tạo công ăn việc làm cho hàng chục lao động ở địa phương.

Văn hóa
Các phong tục tập quán như: cưới xin, ma chay, cúng giỗ ông bà tổ tiên vào những ngày lễ Tết (Tết Đoan Ngọ, Tết Nguyên Đán), thắp hương vào những ngày Rằm, mồng Một hàng tháng, tục lễ chạp mả, cúng đất,... cũng giống như các vùng biển khác ở dọc miền Trung Việt Nam. Người dân Cửa Việt có lễ Cầu Ngư, tôn thờ Cá Ông - người dân thường là cá "Ngài", họ tin tưởng rằng chính "Ngài" là người cứu vớt những ngư dân gặp nạn trên biển. Nhưng sự khác biệt trong lễ Cầu Ngư ở đây với các nơi khác ở chỗ họ không tổ chức thành lễ hội mà chỉ là "lễ cúng" của từng gia đình, trong lễ cúng thường có tục thả thuyền giấy như một biểu tượng thế mạng cho chính "thân chủ" của nó, tất cả tai ương, hoạn nạn, rủi ro thuyền giấy sẽ đưa đi đem lại sự may mắn, niềm hạnh phúc cho "gia chủ". Hằng năm vào dịp tết Nguyên Đán các lễ hội bơi chải, các giải bóng chuyền cũng được tổ chức... Ở Cửa Việt các hoạt động cúng tế, lễ bái trong các chùa chiền, đền quán vẫn tấp nập, không gian tâm linh của người dân hiện nay vẫn rất đậm nét. Có thể nói rằng, nhân dân Cửa Việt rất tin vào các tín ngưỡng, tôn giáo, 80% dân số theo Phật giáo.

Năm 2007, đài tưởng niệm chiến thắng Cửa Việt được dựng lên ghi nhớ công ơn của các anh hùng liệt sĩ hi sinh để bảo vệ quê hương. Trên bia ghi rõ: Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, đoàn đặc công hải quân 126 được sự giúp đỡ của quân dân địa phương và các đơn vị bạn (mặt trận B5, phân đội 23 hải quân) qua 7 năm chiến đấu trên chiến trường Cửa Việt - Đông Hà (1966 - 1972) đã trực tiếp chiến đấu trên 300 trận, đánh chìm, đánh hạ vạn tàu hàng hóa và phương tiện chiến tranh, bắn cháy 28 xe tăng, bắn rơi 3 máy bay, tiêu diệt nhiều sinh lực địch, cùng quân và dân Quảng Trị đã tham gia các chiến dịch đường 9 - bắc Quảng Trị (1967 - 1968), tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân 1968, chiến dịch đường 9 - Nam Lào (1971), chiến dịch mùa hè năm 1972, góp phần giải phóng tỉnh Quảng Trị. Đoàn 126 hai lần được tuyên dương anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân, 3 đơn vị thuộc đoàn được tuyên dương anh hùng là: đội 1, đội 2, đội 4 (trong đó đội 1 ba lần được tuyên dương) và 10 đồng chí cán bộ, chiến sĩ được tuyên dương anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân. Trpng bài hát "Bài ca Trường Sơn" có đoạn: "Ta nhớ má Năm Căn/Ta thương em Cửa Việt/Mười bốn năm rồi giấc ngủ chưa tròn/Cả miền Nam đang gọi chúng ta đi".

Chú thích

Xem thêm
 Cảng Cửa Việt
 Tạp chí Cửa Việt
 Danh sách thị trấn tại Việt Nam

Thị trấn ven biển Việt Nam


title: Pseudolophoeus guineensis

text:
Pseudolophoeus guineensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1882.

Chú thích

Tham khảo

Pseudolophoeus


title: Polyplectropus menna

text:
Polyplectropus menna là một loài Trichoptera trong họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Polyplectropus


title: Somosierra

text:
Somosierra là một đô thị trong Cộng đồng Madrid, Tây Ban Nha. Đô thị Somosierra có diện tích km², dân số theo điều tra năm 2010 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha là người. Đô thị Somosierra nằm ở khu vực có độ cao mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Đô thị ở Cộng đồng Madrid


title: 14 TCN

text:
Năm 14 TCN là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 14 TCN


title: Trachyandra

text:
Trachyandra là một chi thực vật thuộc họ Asphodelaceae.

Bao gồm các loài:

 Trachyandra erythrorrhiza, (P.Conrath) Oberm.
 Trachyandra peculiaris, (Dinter) Oberm.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Asphodelaceae genera


title: Opio, Alpes-Maritimes

text:
Opio là một xã ở tỉnh Alpes-Maritimes, vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur ở đông nam nước Pháp.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Official web site of Opio Village

Xã của Alpes-Maritimes


title: Bräcke (đô thị)

text:
Đô thị Bräcke (Bräcke kommun) là một đô thị ở hạt Jämtland ở miền trung Thụy Điển. Thủ phủ là Bräcke.

Đô thị hiện tại đã được lập năm 1974 khi Bräcke cũ được hợp nhất với Kälarne và Revsund. Ba đơn vị đô thị cũ được lập năm 1952. Một trong những cư dân nổi tiếng ở đây là Gunder Hägg, người sinh ra ở làng Albacken bên ngoài thị xã Bräcke.

Các làng ở đô thị Bräcke
 Albacken
 Bensjö
 Bräcke
 Fanbyn
 Gimdalen
 Gällö
 Hunge
 Kälarne
 Nyhem
 Pilgrimstad
 Rissna
 Stavre
 Sundsjö
 Sörbygden
 Västanede

Tham khảo

Liên kết ngoài
Bräcke - Trang mạng chính thức

Đô thị Thụy Điển
Đô thị hạt Jämtland


title: Evgeny Yurevich Tomashevsky

text:
Evgeny Yurevich Tomashevsky (; sinh 1 tháng 7 năm 1987 tại Saratov) là một đại kiện tướng cờ vua người Nga. Năm 2001 anh đoạt danh hiệu vô địch cờ vua Nga lứa tuổi dưới 18 (U18) tại Rybinsk với 9 điểm /10 ván và đến năm 2004 anh xếp thứ nhì U18 tại Giải cờ vua trẻ thế giới.

Năm 2009 Tomashevsky giành chức vô địch cờ vua châu Âu sau khi thắng ở tie-break. Trận quyết định thắng Vladimir Malakhov theo thể thức armageddon .

Anh là thành viên của đội Nga giành huy chương vàng tại Giải vô địch đồng đội cờ vua thế giới 2009 tại Bursa. Tại giải cờ vua Aeroflot Tomashevsky hai lần nằm trong ba hạng đầu (2007 hạng nhì và 2011 hạng ba).

Một phần vì có lối chơi thiên về thế trận, một phần vì dáng vẻ bên ngoài (mang kính) và có học vấn tốt nên dù còn trẻ nhưng Tomashevsky có biệt danh là Giáo sư.

Chú thích

Liên kết ngoài

 Phỏng vấn nhà vô địch châu Âu Evgeny Tomashevsky

Đại kiện tướng cờ vua Nga


title: Frugarolo

text:
Frugarolo là một đô thị ở tỉnh Alessandria trong vùng Piedmont của Italia, có vị trí cách khoảng 80 km về phía đông nam của Torino và khoảng 11 km về phía đông nam của Alessandria. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.913 người và diện tích là 27,3 km².

Frugarolo giáp các đô thị: Alessandria, Bosco Marengo, Casal Cermelli, và Castellazzo Bormida.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Alessandria
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Hàn Thành, Vị Nam

text:
Hàn Thành (chữ Hán phồn thể: 韓城市, chữ Hán giản thể:) là một thành phố cấp phó địa khu thuộc địa cấp thị Vị Nam, tỉnh Thiểm Tây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Tên cổ là Long Môn, Tây Chu thuộc ấp Hàn Hầu Phong. Thời Xuân Thu thuộc Tấn quốc, thời Chiến Quốc thuộc Ngụy quốc, cuối thời Chiến Quốc lập huyện Hạ Dương, đến thời nhà Tùy đổi thành Hàn Thành. Năm 1983 lập thành phố cấp phó địa khu trên cơ sở huyện này. Thành phố Hàn Thành có diện tích 1621 ki-lô-mét vuông, dân số 390.000 người. Mã số bưu chính là 715400. Mã vùng điện thoại là 0913. Đây là nơi sinh của nhà sử học nổi tiếng Trung Quốc Tư Mã Thiên, tác giả của Sử ký Tư Mã Thiên. Thành phố này là nơi khai thác than đá. Ở đây có nhà máy nhiệt điện công suất 2400 MW.

Tham khảo

Vị Nam
Đơn vị cấp huyện Thiểm Tây
Thành phố tỉnh Thiểm Tây


title: Sankt Gotthard im Mühlkreis

text:
Sankt Gotthard im Mühlkreis là một đô thị thuộc huyện Urfahr-Umgebung thuộc bang Oberösterreich, Áo. Đô thị  có diện tích 12 km², dân số thời điểm năm 2006 là 1329 người.

Các khu phố
Đô thị có các khu phố sau:
Eschelberg
Grasbach
Haselwies
Maierleiten
Mühlholz
Oberstraß
Rottenegg
Sankt Gotthard im Mühlkreis

Tham khảo


title: Manzanal de Arriba

text:
Manzanal de Arriba là một đô thị trong tỉnh Zamora, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 439 người.

Tham khảo

Đô thị ở Zamora


title: Euzophera semifuneralis

text:
Euzophera semifuneralis (tên tiếng Anh: American Plum Borer) là một loài bướm đêm thuộc họ Pyralidae. Nó được tìm thấy ở khắp Hoa Kỳ, miền nam Canada và parts của México.

Sải cánh dài 17–28 mm.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Bug Wood
Bug Guide

Euzophera


title: Acalypha suirenbiensis

text:
Acalypha suirenbiensis là một loài thực vật thuộc họ Euphorbiaceae. Nó là loài đặc hữu của Đài Loan. Nó bị đe dọa do mất môi trường sống.

Tham khảo

 Pan, F.J. 1998. Acalypha suirenbiensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Đài Loan
suirenbiensis
Thực vật dễ tổn thương


title: Amiantofusus sebalis

text:
Amiantofusus sebalis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Fasciolariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Amiantofusus


title: Xenopus fraseri

text:
Xenopus fraseri (tên tiếng Anh: Fraser's Platanna) là một loài ếch trong họ Pipidae.
Nó được tìm thấy ở Angola, Cameroon, Cộng hòa Trung Phi, Cộng hòa Congo, Cộng hòa Dân chủ Congo, Guinea Xích Đạo, Gabon, và có thể Rw vàa.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, sông, sông theo mùa, hồ nước ngọt, hồ nước ngọt có nước theo mùa, đầm nước ngọt, đầm lầy nước ngọt có nước theo mùa, vườn nông thôn, các khu rừng trước đây bị suy thoái nặng nề, và ao, hồs.

Hình ảnh

Tham khảo

 Tinsley, R., Measey, J. & Beier, M. 2004. Xenopus fraseri. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Xenopus


title: Cuộc nổi dậy Ba Nhàn, Tiền Bột

text:
Cuộc nổi dậy Ba Nhàn, Tiền Bột (bắt đầu: 1833, kết thúc: 1843), là cuộc đấu tranh chống triều Nguyễn, do Nguyễn Văn Nhàn và Lê Văn Bột làm đồng thủ lĩnh, khởi phát từ Sơn Tây vào đầu thế kỷ 19 trong lịch sử Việt Nam.

Giới thiệu sơ lược
Chống áp bức bất công, mưu tìm một cuộc sống ấm no và tốt đẹp hơn, đó là nguyên nhân chính đã làm bùng phát nhiều cuộc nổi dậy ở thời đầu nhà Nguyễn. Trong số đó có cuộc nổi dậy của Ba Nhàn, Tiền Bột ở tỉnh Sơn Tây cũ.

Ba Nhàn tên đầy đủ là Nguyễn Văn Nhàn (hoặc Nhờn, khi khởi binh chống nhà Nguyễn được người dân gọi là Quận Nhờn), là con trai thứ ba trong một gia đình nông dân nghèo ở xóm Giếng, xã Dẫn Tự, huyện Bạch Hạc, phủ Vĩnh Tường, tỉnh Sơn Tây (nay là thôn Dẫn Tự, thuộc xã Tân Cương, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc).

Tục truyền, ông là người có sức vóc to khỏe, giỏi võ nghệ; và là anh em kết nghĩa với Tiền Bột (tên đầy đủ là Lê Văn Bột, còn được gọi là Bọt, không rõ thân thế).

Những năm trước khi cuộc nổi dậy bùng nổ (1833), với khẩu hiệu "lấy của nhà giàu, chia cho dân nghèo", Ba Nhàn và Tiền Bột đứng ra ngầm vận động giới dân nghèo cùng nổi dậy chống áp bức, được rất nhiều người nghe theo.

Diễn biến

Lập căn cứ Rừng Khâm
Buổi đầu, Ba Nhàn và Tiền Bột dẫn mấy ngàn người dân cùng chí hướng lên chân núi Tam Đảo vào Rừng Khâm, lập căn cứ huấn luyện quân và cất chứa lương thực.
Thời nhà Nguyễn, Tam Đảo là một dãy núi đá ở vùng Đông Bắc Việt Nam, ở địa giới hai huyện là Tam Dương của Sơn Tây và Đại Từ của Thái Nguyên (nay nằm trên địa bàn ba tỉnh Vĩnh Phúc, Thái Nguyên và Tuyên Quang). Còn Rừng Khâm, lúc bấy giờ là một khu rừng già rộng khoảng 7 hecta, nằm sâu trong thôn Bàn Long, thuộc xã Minh Quang (thời Nguyễn thuộc Thái Nguyên, nay thuộc huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc). Toàn bộ khu rừng nằm tựa vào chân núi Tam Đảo ở phía bắc và ngăn cách với bên ngoài bằng suối Rừng Khâm ở phía tây và khe Rừng Khâm ở phía đông.

Song ngoài lợi thế địa hình, Ba Nhàn và Tiền Bột còn cho xây dựng thêm những lũy đá để có chỗ phòng giữ căn cứ, như ở Dốc Chùa (phía tây bắc Rừng Khâm), Khe Trấn (phía đông bắc Rừng Khâm), Án Tiền (trên Rừng Hin), Án Hậu (trên núi Quần Ngựa)...Mặc dù cố giữ bí mật nơi trú đóng, nhưng cuối cùng các quan quân địa phương vẫn dò la được. Trích bản tâu của Án sát Sơn Tây Hồ Bảo Định viết vào tháng 3 năm Quý Tỵ (1833):
...Nghe tin tên phỉ Bột giấu quân ở trong rừng rậm,...ẩn nấp nơi thung lũng, không có nơi nào là không có, chuyện vào thổ dân...

Nhà nghiên cứu Kiều Oánh Mậu, trong Bản triều bạn nghịch liệt truyện, cũng đã viết như sau:
...Ba Nhàn cùng đồng đảng lẻn vào địa phận huyện Tam Dương tống tiền, cướp bóc, thường ở trong Rừng Khâm, dưới chân núi Tam Đảo, xây cất nhà kho, tích trữ rất nhiều...

Khởi binh chống Nguyễn
Sau một thời gian chuẩn bị, khoảng tháng 3 (âm lịch) năm 1833, Ba Nhàn và Tiền Bột nhận lời hội quân với thủ lĩnh Lê Duy Lương (ở Hòa Bình) và Đinh Công Tiến (ở Thanh Hóa), để cùng đi vây đánh tỉnh thành Hưng Hóa. Mãi đến khi vua Minh Mạng phái tổng đốc An Tĩnh Tạ Quang Cự cùng các tướng lĩnh khác mang đại quân tới cứu, hai ông mới chịu thu quân về.
Kể từ đó, từ căn cứ Rừng Khâm, Ba Nhàn và Tiền Bột lần lượt mang năm, sáu ngàn quân rầm rộ đi đánh phá các huyện lỵ, như: Bất Bạt, Tam Dương, Mỹ Lương, Yên Lạc, Yên Lãng (nay thuộc Đại Từ), Lập Thạch, Vĩnh Tường, phủ thành Quảng Oai, Lâm Thao,...

Hốt hoảng, Án sát Hồ Bảo Định gửi tấu sớ khẩn về triều, trong đó có câu:
Bọn giặc thì lan tràn, dân tình thì bất trắc. Thổ dân miền núi theo quan binh thì ít, theo giặc thì nhiều, cho nên đảng giặc ngày càng đông

Tuy đạt được một số thắng lợi, nhưng lực lượng nổi dậy cũng phải hao tổn nhiều, khi đông đảo quân triều từ các nơi kéo đến vây đánh. Sách Quốc triều sử toát yếu, chép:
Năm Giáp Ngọ thứ XV (1834), tháng 6 (âm lịch)...Tướng giặc tỉnh Sơn Tây Lê Văn Bột, Nguyễn Văn Nhờn theo lời nghịch (Nông Văn) Vân tụ đảng hơn 6,7 ngàn người, đặt ra các ngụy hiệu như: Tiền, Hậu, Tả, Hữu, Trung quân, Thống lãnh, Tham mưu, Chánh cơ; thường ra vào địa hạt phủ Vĩnh Tường và Quốc Oai tiếp giáp lâm vận hai tỉnh Hà Nội và Bắc Ninh nhiễu hại dân gian. Tỉnh ấy phái Bộ biền Tôn Thất Bật cùng Quản phủ phủ Vĩnh Tường đánh giặc tại An Lãng. Rồi giặc tới đốt phá huyện nha Lập Thạch. Tỉnh thần đem việc phi tâu lên. Ngài (Minh Mạng) dụ quan Tổng đốc Hà Ninh là Đoàn Văn Trường, Tổng đốc Ninh Thái là Nguyễn Đình Phổ, với Lê Văn Đức bốn mặt hội lại đánh giặc .

Lập căn cứ mới ở Vụ Quang
Mưu tính việc lâu dài, khoảng giữa năm 1834, Ba Nhàn và Tiền Bột bàn nhau mở vòng vây, di chuyển lực lượng lên Phù Ninh (nay thuộc tỉnh Phú Thọ), Sơn Dương (nay thuộc Tuyên Quang) và lập căn cứ mới ở Vụ Quang (nay thuộc huyện Sông Lô, tỉnh Vĩnh Phúc), để không bị cô lập vì lúc này lực lượng của Lê Duy Lương đã suy yếu (thủ lĩnh Lương đã bị bắt vào tháng 6 âm lịch năm 1883), và để tiện bề liên kết với cuộc nổi dậy của Nông Văn Vân ở châu Bảo Lạc (lúc bấy giờ thuộc Tuyên Quang).

Ở Vụ Quang, quân nổi dậy trú đóng ở Gò Quan và Gò Mom Hội. Phía trên Gò Nom Hội là một hang động có nhiều ngõ ngách, có thể chứa vài trăm người, nhưng lối vào hang thì kín đáo và chỉ đi lọt một người. Vì hang có nhiều dơi nên gọi là Hang Dơi . Từ đây, Ba Nhàn và Tiền Bột mang quân đi tấn công huyện đường Phù Ninh đánh một trận ác liệt với quân triều ở xã Bổng Châu, thuộc huyện miền núi Thanh Ba (nay thuộc tỉnh Phú Thọ).

Sách Bản triều bạn nghịch liệt truyện, chép:
...Từ đó, Nhàn đem đồng đảng trốn xa, lên những rừng núi Phù Ninh, Sơn Dương để làm sào huyệt...(làm) quan quân (lại) mệt nhọc về phòng ngự và tiễu trừ...

Trong một chỉ dụ gửi tướng Lê Văn Đức, vua Minh Mạng ra lệnh:
Giặc ở Sơn Tây bị quan quân Hà Nội, Sơn Tây đánh đuổi, thế tất phải đến Bảo Lạc nhập đảng. Ngươi nên nhân nước to, ngoài đồng không có gì ăn, giặc đang cùng khốn mà tìm cách đón đánh...

Sau đó, hai ông quyết định đưa quân lên Tuyên Quang để hiệp đồng với Nông Văn Vân, nhưng cả hai lần đều không thực hiện được.
Sách Bắc Kỳ tiễu phỉ (Quyển 50) cho biết: Khoảng cuối tháng 5 (âm lịch) năm Giáp Ngọ (1834), Ba Nhàn và Tiền Bột dẫn hàng ngàn quân với đầy đủ súng điểu thương, khí giới, cờ trống đi qua các huyện Lập Thạch, Phù Ninh, Thanh Ba, Hạ Hòa...Đến ngày 8 tháng 6 năm ấy thì đến đồn Đại Đồng ở châu Thu (tức Thu Châu, nay là vùng đất thuộc huyện Yên Bình, tỉnh Yên Bái). Nhưng do một bất trắc nào đó, không thấy người của Nông Văn Vân đến đón như hẹn. Còn đang lúng túng, ngày 14 tháng 6, đông đảo quân triều hay tin kéo nhau đến vây đánh. Thua trận, Ba Nhàn và Tiền Bột phải cho quân tản vào rừng sâu và lùi dần về phía Sơn Tây. Nôn nóng, đích thân Tiền Bột lên Bảo Lạc gặp Nông Văn Vân, lập ra một kế hoạch mới. Trích bản tâu của tướng Nguyễn Công Trứ:
...Tên giặc Tiền Bột sau lần thua nặng, lui về Bình Tuyền  bèn tìm đường lên Bảo Lạc và gặp (Nông Văn) Vân... Từ Bảo Lạc, Tiền Bột gửi về một bài gỗ, trong đó viết rằng Vân dặn chuẩn bị lực lượng ở tỉnh Sơn, đợi đến trung tuần tháng 9 (âm lịch) thì Vân sẽ đánh vỡ tỉnh Tuyên và giặc ở tỉnh Sơn sẽ đồng thời hưởng ứng đánh chiếm tỉnh Sơn .

Song một lần nữa việc liên kết lại thất bại, vì gần đến ngày hẹn thì đại quân nhà Nguyễn đang rầm rộ tiến lên vùng Việt Bắc, trong đó đội quân chủ lực sẽ đánh vào Vân Trung (Bảo Lạc), đại bản doanh của Nông Văn Vân.

Tháng 2 (âm lịch) năm Ất Mùi (1835), Nông Văn Vân bị quan quân truy đuổi (bị chết cháy trong rừng Thẩm Bát vào tháng sau), cuộc nổi dậy của Lê Duy Lương do anh em họ Quách chỉ huy cũng đang dần tàn lụi, Ba Nhàn và Tiền Bột đành phải cho quân ẩn nấp ở vùng rừng núi Lâm Thao và Đoan Hùng.

Đoạn kết
Theo Đại cương lịch sử Việt Nam (Tập 1) thì đến năm 1843, Nguyễn Văn Nhàn bị bắt, Lê Văn Bột ra đầu thú . Sách Đại Nam chính biên liệt truyện chép tương tự:
Thiệu Trị năm thứ 3 (1843), giặc thổ ở Sơn Tây là bọn Thạch, Nhàn (Nhờn), Bật (Bột) rủ nhau tụ họp ở địa phận Lâm Thao và Đoan Hùng...bèn lấy Đăng Giai, đổi đi làm thự tổng đốc Sơn Hưng Tuyên...Qua vài tháng, chém được tên Thạch ở trận . Lại bắt tên Nhàn bỏ cũi giải về Kinh. Đến mùa thu, tên Bật đến cửa quân xin quy phục, rồi chết" .

Nhận xét
Sau khi tra cứu sử liệu và đi đến nơi tìm hiểu, giáo sư Nguyễn Phan Quang đã cho biết quan điểm của mình như sau:
"Giặc ở Sơn Tây" không phải là một là một đám "giặc cỏ" tầm thường như vua quan nhà Nguyễn quen gọi, cũng không phải là một bộ phận nhỏ bé của cuộc khởi nghĩa Lê Duy Lương (hay "thuộc đảng Nông Văn Vân" như Quốc triều sử toát yếu đã ghi trên), mà là một cuộc khởi nghĩa có tầm cỡ trong những năm 30 của thế kỷ 19, mà bấy lâu nay chưa được nhiều người chú ý.Việc triều đình Minh Mạng lấy câu "Dẹp yên bọn giặc ở Sơn Tây" làm đề thơ trong kỳ thi Hội năm Giáp Ngọ (1834) càng chứng tỏ điều đó .Xem thêm
Nông Văn Vân
Cuộc nổi dậy Lê Duy Lương
Sách tham khảo chính
Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam chính biên liệt truyện. Nhà xuất bản Văn Học, 2004.
Quốc sử quán triều Nguyễn, Quốc triều sử toát yếu (Tiền biên và Chính biên). Nhà xuất bản Văn Học, 2002.
Trương Hữu Quýnh (chủ biên)-Phan Đại Doãn-Nguyễn Cảnh Minh, Đại cương lịch sử Việt Nam (Tập 1). Nhà xuất bản giáo dục, 2007.
Nguyễn Phan Quang, Việt Nam thế kỷ 19'' (1802-1884). Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh, 2002.

Chú thích

B


title: 24104 Vinissac

text:
24104 Vinissac là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1251.7095397 ngày (3.43 năm).

Nó được phát hiện ngày 9 tháng 11 năm 1999.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Quận Cedar, Iowa

text:
Quận Cedar là một quận thuộc tiểu bang Iowa, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở Tipton. Quận được đặt tên theo sông Cedar, sông chảy qua quận.
Dân số theo điều tra năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là 18.187 người.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận này có diện tích 1507 km2, trong đó có 6 km2 là diện tích mặt nước.

Các quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Iowa


title: Remilly-les-Pothées

text:
Remilly-les-Pothées  là một xã ở tỉnh Ardennes, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Ardennes

Tham khảo

Remillylespothees


title: Neualbenreuth

text:
Neualbenreuth là một đô thị trong huyện Tirschenreuth bang Bayern, Đức.

Tham khảo


title: 8755 Querquedula

text:
8755 Querquedula (4586 P-L) là một tiểu hành tinh nằm phía ngoài của vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 9 năm 1960 bởi Cornelis Johannes van Houten, Ingrid van Houten-Groeneveld và Tom Gehrels ở Đài thiên văn Palomar.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 8755 Querquedula

Thiên thể phát hiện năm 1960
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Cầu hành luân

text:
Cầu hành luân (danh pháp hai phần: Bulbophyllum luanii) là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum. Loài này phân bố tại Thái Lan và Việt Nam.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

L
Thực vật Việt Nam
Thực vật Thái Lan


title: Clathrodrillia paria

text:
Clathrodrillia paria là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Drilliidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Clathrodrillia


title: Samurai

text:
có hai nghĩa. Theo nghĩa thứ nhất, samurai là một bộ phận của tầng lớp võ sĩ Nhật Bản, là thuộc hạ của các shogun, daimyo, và đứng trên một số bộ phận võ sĩ khác. Samurai theo nghĩa này là cách hiểu ở Nhật Bản. Theo nghĩa thứ hai và được sử dụng phổ biến trên thế giới ngoài Nhật Bản, samurai chính là tầng lớp  của Nhật Bản, tức là bao gồm cả shogun và daimyo.

Bài này nói về samurai theo nghĩa thứ hai.

Từ nguyên
Từ samurai có gốc từ chữ saburau (さ守らう) - nghĩa là người chăm sóc, bảo vệ, phục vụ - nhưng mang tính chất quyền quý.

Lịch sử

Nguyên thủy
Các nhà sử học tin rằng hình ảnh samurai nguyên bản bắt nguồn từ các kỵ binh, bộ binh và cung binh ở Nhật vào thế kỷ thứ 6. Sau những thất bại quân sự trước liên minh Đại Đường và Tân La, Nhật Bản phải thực thi hàng loạt các cuộc cải cách có tính chất và quy mô rộng rãi. Một trong các cuộc cải cách quan trọng là cuộc cải cách Taika (大化の改革, Đại Hóa cải cách) của Thiên hoàng Thiên Trí vào năm 646. Cuộc cải cách này đã đưa văn hóa tập tục của người Trung Quốc vào tầng lớp quý tộc Nhật và áp dụng chế độ chính quyền của Trung Quốc vào bộ máy quan liêu của Nhật. Một điều khoản trong bộ luật Yōrō và sau đó là bộ luật Taihō vào năm 702 yêu cầu dân chúng phải đều đặn đi tường trình nhằm phục vụ cho việc điều tra dân số. Đây là điềm báo trước sẽ diễn ra một cuộc cưỡng bách tòng quân trên khắp đất nước. Thiên hoàng Monmu (文武, Văn Vũ) đã ban hành một điều luật mà theo đó, cứ 3-4 đàn ông trưởng thành thì có một người bị sung vào quân đội quốc gia. Quân đội yêu cầu mỗi người lính tự chế tạo hay mua lấy vũ khí cho riêng họ, nhưng bù lại họ sẽ được miễn thuế và trách nhiệm công dân.

Đầu thời Heian (平安時代 | B) (cuối thế kỷ thứ 8 và đầu thế kỷ thứ 9), với tham vọng bành trướng lãnh thổ về phía Bắc Honshū để củng cố quyền lực, Thiên hoàng Kammu (桓武天皇, Hoàn Vũ Thiên hoàng) đã cho quân đến đàn áp phiến quân Emishi nhưng đội quân của ông thất thủ do thiếu kỷ luật và ý chí chiến đấu. Vì vậy, Thiên hoàng Kammu bắt đầu dựa dẫm vào các thế lực địa phương và chiêu dụ họ, phong cho chức Seiitaishogun (征夷大将軍, Chinh di Đại tướng quân) hay gọi tắt là shogun (tướng quân). Với đội quân tinh thông về cưỡi ngựa và bắn cung (kyudo-弓道, Cung đạo), các thế lực này trở thành công cụ đắc lực để đàn áp quân nổi loạn cho Thiên hoàng. Dù các võ sĩ này ít nhiều đều được học hành nhưng lúc bấy giờ (thế kỷ thứ 7 đến thế kỷ thứ 9) trong mắt triều đình Thiên hoàng họ chỉ là những võ phu thô lỗ thất học không hơn không kém.

Cứ như vậy, cuối cùng, Thiên hoàng Kammu đã giải tán quân đội triều đình, từ đó thế lực của Thiên hoàng từng bước một suy sụp. Trong khi Thiên hoàng vẫn còn cai trị, các thị tộc ở Kyoto (京都, Kinh Đô) đã nắm trong tay một số chức vụ quan trọng như bộ trưởng, còn những người thân của họ dùng tiền mua lấy các chức quan trong tòa án. Để vơ vét của cải làm giàu và trả nợ cho mình, các quan tòa này thường xuyên đánh thuế nặng nề, khiến cho nhiều nhà nông mất hết ruộng đất. Trước sự đe dọa của nạn trộm cướp ngày càng tăng, các thị tộc bắt đầu tuyển mộ những người tha hương trên vùng đồng bằng Kanto, huấn luyện họ kỹ càng về võ thuật và đào tạo họ trở thành đội ngũ lính canh rất thiện chiến. Một số người có nhiệm vụ hộ tống các quan thu thuế, và chỉ sự hiện diện của họ thôi cũng đủ cho vị quan thu thuế này an toàn trước bọn trộm cướp. Họ được gọi là những "samurai", hay những thị vệ có vũ trang, nhưng lực lượng đầy tớ này nhanh chóng trở thành một thế lực vũ trang độc quyền. Thông qua những hợp đồng bảo vệ và các cuộc hôn nhân vì mục đích chính trị, họ dần dần giành được thế lực trong giới chính trị, và cuối cùng còn qua mặt cả giai cấp quý tộc truyền thống.

Một số thị tộc ban đầu chỉ là những nông dân. Họ đã cầm vũ khí vùng lên để bảo vệ chính mình và chống lại các quan do chính quyền phong kiến cử đến cai quản nơi họ sống và thực hiện chế độ thu thuế nặng nề. Những thị tộc này đã liên minh để có thể bảo vệ nhau trước các thị tộc khác có thế lực hơn. Giữa thời Heian, họ răm rắp tổ chức và vũ trang giống như quân đội Nhật Bản và ban hành luật lệ riêng cho họ, gọi là Bushido(武士道, vũ sĩ đạo).

Sau thế kỷ 11, người ta kính trọng các samurai là người có học thức, giáo dục và "văn võ song toàn" (bun bu ryo do), hay "bút và kiếm là một". Tên gọi ban đầu của các chiến binh, "Uruwashii", là một chữ kanji bao gồm ý nghĩa "văn chương" (文 bun) và "nghệ thuật quân sự" (武 bu), được nhắc đến trong Heike Monogatari (cuối thế kỷ 12). Heike Monogatari kể về cái chết của Taira no Tadanori, vị kiếm khách và nhà thơ kiệt xuất trong truyền thuyết như thế này: "Dù là bạn hay kẻ thù, ai cũng phải nhỏ lệ nơi tay áo tiếc thương cho ông mà thốt lên rằng, 'Tiếc thay! Tadanori là một vị tướng vĩ đại, tinh thông cả kiếm thuật và văn thơ, có thể nói là văn võ song toàn'."

Theo William Scott Wilson trong quyển Lý tưởng của Samurai: "Mỗi người lính trong tác phẩm Heike Monogatari đều là chân dung tiêu biểu của các chiến binh có học thức của thế hệ sau nay, và hình tượng lý tưởng của họ không phải là quá xa để vươn tới. Vì vậy, đây là cái đích mà các chiến binh cấp cao trong xã hội luôn đeo đuổi và được xem là hình ảnh đặc trưng của tầng lớp quân nhân Nhật Bản. Với Heike Monogatari, hình ảnh người chiến binh Nhật Bản trong văn học đã được phát triển đến mức hoàn thiện.

Sau này Wilson đã sưu tầm được các tài liệu của nhiều chiến binh, trong đó nhắc đến Heike Monogatari như là một tấm gương cho đời sau noi theo.

Mạc phủ Kamakura và khởi đầu của giới samurai
Ban đầu các chiến binh này chỉ là tay sai của các lãnh chúa và các dòng họ quý tộc (公家 kuge), nhưng dần dần, họ từng bước giành lấy quyền lực để lật đổ tầng lớp thống trị và lập ra chính quyền thống trị samurai đầu tiên trong lịch sử.

Khi các quý tộc địa phương đã chuẩn bị đầy đủ về lực lượng, lương thực, khí giới, họ liên minh với nhau với một tổ chức có phân cấp bậc, địa vị rõ ràng, đứng đầu là toryo, hay thủ lĩnh. Người thủ lĩnh này đặc biệt phải là họ hàng xa của Thiên hoàng, hay ít nhất cũng thuộc một trong ba dòng họ quý tộc (Fujiwara, Minamoto và Taira). Ban đầu các toryo được triều đình phong làm quan phủ ở các tỉnh lỵ trong thời hạn 4 năm, nhưng sau khi mãn nhiệm kỳ các toryo chẳng những không quay về kinh đô mà còn đem chức quan đó ra làm một thứ tài sản thừa kế cho thế hệ sau (theo kiểu cha truyền con nối) để tiếp tục lãnh đạo quý tộc địa phương đàn áp các cuộc nổi loạn trên khắp nước Nhật vào khoảng giữa và cuối thời Heian.

Nhờ binh lực hùng mạnh và tài lực vững chắc, đội quân của các quý tộc sau cùng đã trở thành một thế lực quân đội mới của triều đình. Quyền lực của họ đã được củng cố vững chắc sau cuộc nổi loạn Hōgen vào cuối thời Heian; và cũng từ đó mà dẫn đến hậu quả là sự đối đầu của hai gia tộc thù địch nhau Minamoto và Taira, trong cuộc nổi dậy Heiji vào năm 1160.

Sau nhiều chiến thắng vang dội, tướng Taira no Kiyomori trở thành chiến binh đầu tiên vươn tới chức Thiên hoàng quân sư, thậm chí nắm trong tay chính quyền trung ương, lập ra chính quyền thống trị samurai đầu tiên và biến Thiên hoàng thành một đấng quân vương bù nhìn. Dù vậy, dòng họ Taira vẫn tỏ ra khoan hòa, thận trọng trong quan hệ với dòng họ Minamoto; thay vì mở rộng và củng cố quân đội của mình, dòng họ Taira đã áp dụng chiêu "mỹ nhân kế", đưa những phụ nữ trong gia tộc tiến cung và lợi dụng họ giành lấy quyền hành từ tay Thiên hoàng.

Hai dòng họ Taira-Minamoto lại tiếp tục đối đầu nhau vào năm 1180 với chiến tranh Genpei và kéo dài đến năm 1185. Chiến thắng của Minamoto no Yoritomo đã cho thấy sự thất bại của quý tộc trước các chiến binh samurai. Năm 1190 Yoritomo đến Kyoto; năm 1192 trở thành Seii Taishogun (chính dị đại tướng quân), thành lập chế độ Mạc phủ Kamakura hay Kamakura Bokufu, dời đô từ Kyoto về Kamakura, gần căn cứ quân đội của ông. Bakufu có nghĩa là "chính quyền lều trại", bởi hiện thời chính quyền mang tính chất là chính quyền quân sự và quân đội đều sống trong các khu lều trại.

Thời gian qua đi, dòng dõi samurai trở thành các chiến binh quý tộc (buke), trên danh nghĩa chỉ thuộc quyền cai quản của quý tộc triều đình. Khi các samurai bắt đầu học các thú tiêu khiển theo kiểu quý tộc như thư đạo, thi ca... thì các nhà quý tộc, ngược lại, bắt đầu sống theo kiểu samurai. Trải qua hàng loạt mưu đồ và những thời đại trị vì ngắn ngủi của các vị hoàng đế khác nhau, quyền lực thật sự giờ đây nằm trong tay các shogun và các samurai.

Mạc phủ Ashikaga và thời phong kiến
Các dòng tộc samurai lao vào các cuộc tranh giành quyền lực diễn ra suốt thời Mạc phủ Kamakura và Mạc phủ Ashikaga.

Phật giáo Thiền tông được truyền bá rộng rãi trong giới samurai vào thế kỷ 13, giúp các võ sĩ gò mình vào khuôn mẫu đạo đức và vượt qua nỗi sợ hãi về giết chóc, nhưng tôn giáo phổ biến trong quần chúng nhân dân lại là Tịnh Độ Tông.

Năm 1274, nhà Nguyên đưa quân xâm lược Nhật Bản với 40.000 quân và 900 thuyền chiến tấn công từ phía bắc Kyushu. Nước Nhật chỉ đưa vỏn vẹn 10.000 võ sĩ samurai để đối phó. Mặt khác, quân xâm lược cũng bị choáng váng ít nhiều sau những trận dông bão trước khi bị các samurai giáng cho một đòn nặng nề. Quân Nguyên rút lui; cuộc xâm lược chấm dứt. Chiến thắng này được ghi nhớ bởi quân xâm lược Mông Cổ cũng sử dụng loại bom nhỏ mà sau này được cải tiến thành bom và thuốc súng của quân Nhật.

Quân Nhật nhận thấy sẽ lại có một cuộc xâm lăng mới, và bắt đầu xây dựng một phòng tuyến bằng đá quanh vịnh Hakata vào năm 1276. Hoàn thành năm 1277, phòng tuyến này trải dài 20 km dọc theo bờ biển, sau này trở thành căn cứ phòng vệ trọng yếu trước sự xâm lược của quân Mông. Người Mông Cổ cố gắng dàn xếp vấn đề bằng đường lối ngoại giao suốt những năm 1275-1279, nhưng mỗi vị sứ giả được cử đưa đến Nhật đều bị xử tử.

Năm 1281, nhà Nguyên tiếp tục xâm lược Nhật Bản với đội quân 140.000 người và 4.400 thuyền chiến. Miền Bắc Kyushu được canh phòng với đội quân phòng vệ 40.000 người. Quân Mông chưa kịp hành quân vào đất liền thì gặp ngay một cơn bão to khi đổ bộ vào một hòn đảo ở Kyushu, tổn thất nặng nề. Một lần nữa quân Mông phải rút chạy sau những đợt phản kháng của quân Nhật ở phòng tuyến vịnh Hakara.

Những cơn dông năm 1274 và trận bão to năm 1281 đã giúp cho các samurai đẩy lùi quân xâm lược Mông Cổ dù chênh lệch về lực lượng rất lớn. Những trận gió này được biết đến với cái tên kami-no-kaze, tức "thần phong", và càng khắc sâu niềm tin của người Nhật rằng đất nước của họ thuộc về thần thánh và được bảo vệ bởi các thế lực siêu nhiên.

Thế kỷ 14, một thợ rèn tên là Masamune đã cải tiến kết cấu hai lớp của thép mềm và thép cứng dùng trong việc rèn kiếm, giúp nâng cao độ cứng và độ bền. Kỹ thuật mới này đã giúp cho thanh kiếm Nhật Katana trở thành một trong những khí giới lợi hại nhất của thời kì tiền công nghiệp ở Đông Á. Nhiều thanh kiếm được xuất khẩu xuyên Đông Hải, một số được đưa đến tận Ấn Độ xa xôi.

Việc anh em trong nhà hãm hại lẫn nhau, giành địa vị con trưởng để thừa kế tài sản thường xuyên xảy ra ở thời kì này, trái hẳn với các điều luật trước thế kỷ 14, quy định tài sản thừa kế được chia theo công trạng của mỗi người. Các cuộc xâm lấn địa phận và xung đột, tranh cãi giữa các samurai xảy ra liên miên, trở thành một vấn đề đáng lo ngại suốt thời Mạc phủ Kamakura và Mạc phủ Ashikaga.

Thời kì Chiến quốc (Sengoku jidai) đánh dấu sự nới lỏng về đạo đức trong văn hóa samurai. Các tầng lớp xã hội khác thi nhau gắn lên mình cái mác võ sĩ và ung dung được mọi người kính trọng dưới tư cách một samurai. Vì vậy, tinh thần Võ sĩ đạo (bushido)trở thành một nhân tố quan trọng trong việc cải quản và ổn định xã hội trong thời kì hỗn loạn này.

Các chiến lược và trình độ kỹ thuật của Nhật phát triển rất nhanh vào thế kỉ 15 và thế kỉ 16. Quân đội chủ yếu là bộ binh có tên gọi là ashigaru ("túc khinh", do chiến bào của họ rất nhẹ), gồm những võ sĩ có địa vị thấp kém và dân thường, được trang bị bằng giáo dài (nagayari) hay Naginata, phối hợp với kỵ binh tinh nhuệ. Số quân được huy động cho chiến sự dao động từ hàng ngàn đến hàng chục vạn người.

Súng hỏa mai, một dạng của súng trường, ban đầu được người Tây Ban Nha mang đến trên một chiếc thuyền hải tặc của Trung Quốc vào năm 1543, và người Nhật Bản đã chế tạo được nó thành công trong vòng chưa đến 1 thập kỉ. Kể từ đó, các nhóm sản xuất súng hỏa mai đóng một vai trò cực kỳ quan trọng trong quân đội.

Cuối thời phong kiến, nước Nhật sở hữu hàng trăm ngàn khẩu súng trường và quân số khổng lồ lên đến hơn 100.000 người. Thậm chí quân đội Tây Ban Nha hùng mạnh nhất châu Âu thời bấy giờ cũng chỉ sở hữu vài ngàn khẩu súng trường và khoảng 30.000 quân. Các ninja cũng đóng một vai trò tích cực trong lĩnh vực tình báo.

Năm 1592, rồi lại năm 1598, Toyotomi Hideyoshi xua quân xâm lược Trung Quốc (唐入り) và đưa đoàn quân 160.000 samurai tiến đánh Triều Tiên (朝鮮征伐）, nhanh chóng chiếm ưu thế nhờ vũ khí lợi hại và quân đội tổ chức cao. Các tướng samurai nổi tiếng nhất trong cuộc chiến này là Kato Kiyomasa và Shimazu Yoshihiro.

Khi chế độ cũ bị lật đổ, cái tài xoay xở tháo vát của các samurai càng được thể hiện nổi trội trong mọi nỗ lực để duy trì thế lực quân sự và các tổ chức nhà nước trong phạm vi cai quản của mình. Đến thế kỉ 19, hầu hết các gia tộc samurai có nguồn gốc tổ tiên từ thời kì này đều tự nhận là dòng dõi của 4 dòng họ quý tộc thời xưa, Minamoto, Taira, Fujiwara và Tachibana. Và tất nhiên, thật khó để chứng minh điều đó.

Xem thêm: Thời kì mậu dịch Nanban

Oda, Toyotomi và Tokugawa
Oda Nobunaga là lãnh chúa vùng Nagoya (trước đây là Tỉnh Owari) và là một samurai kiệt xuất của Thời kỳ Chiến quốc. Ông đã thống nhất các lãnh chúa trên toàn lãnh thổ Nhật Bản và lập nên một nước Nhật Bản thống nhất.

Oda Nobunaga đã làm một cuộc cải cách trong chiến lược và tổ chức quân đội, cho sản xuất súng trường hạng nặng, chú trọng đổi mới thương và công nghiệp. Những chiến thắng nối tiếp nhau trở thành bàn đạp cho quân đội của ông đạt đến mục tiêu lật đổ Mạc phủ Ashikaga và tước bỏ quyền lực quân sự của các tăng binh, châm ngòi cho các cuộc xung đột phù phiếm trong dân chúng suốt hàng thế kỉ. Tấn công vào cả nơi tôn nghiêm của các chùa miếu, họ trở thành vấn đề đau đầu của Thiên hoàng và bất cứ vị lãnh chúa nào muốn kiểm soát tầm ảnh hưởng của họ. Oda Nobunaga mất năm 1582 khi tướng dưới quyền Akechi Mitsuhide cùng các thế lực phản nghịch nổi dậy chống lại ông.

Quan trọng hơn, Toyotomi Hideyosi và Tokugawa Ieyasu, các thủ hạ trung thành của Nobunaga, lại chính là người lập ra triều đại Mạc phủ Tokugawa. Hideyoshi là tướng giỏi được Nobunaga trọng dụng; còn Ieyasu là bạn cùng lớn lên với Nobunaga từ thời thơ ấu. Hideyoshi đã đánh bại kẻ phản bội Mitsuhide chỉ trong vòng một tháng và trở thành người kế tục sự nghiệp của chủ soái Nobunaga.

Cả hai người đều có phần trong các chiến công của Nobunaga trước đó và đã tiếp nối sự nghiệp thống nhất Nhật Bản của Nobunaga. Người xưa có câu: "Thống nhất Nhật Bản là một cái bánh gạo. Oda làm bánh, Hashiba nặn bánh. Cuối cùng chỉ Ieyashu được ăn bánh" (Toyotomi Hideyoshi theo họ Hashiba khi còn là thuộc hạ của Nobunaga).

Mãi cho đến thời kỳ Minh Trị, các thành viên trong Chính phủ Minh Trị đã xác định hướng canh tân đất nước bằng cách học hỏi theo sự phát triển của các Đế quốc Anh và Đức, đặt cơ sở quốc gia trên nền tảng kết hợp giữa hệ thống tầng lớp quý tộc phương Tây và tầng lớp võ sĩ Samurai truyền thống. Và như thế, với cuộc Minh Trị Duy tân nửa sau thế kỷ 19, tầng lớp samurai được bãi bỏ và một tổ chức quân đội quốc gia theo kiểu phương Tây được hình thành. Về cơ bản, Đế quốc Nhật Bản có quân đội với những binh sĩ được trưng binh, tuy nhiên, rất nhiều cựu samurai tình nguyện tham gia và họ được huấn luyện để trở thành các sĩ quan. Với truyền thống samurai cũ, tính kỷ luật cao, khả năng huấn luyện tốt và lòng trung thành tuyệt đối, họ nhanh chóng trở thành tầng lớp sĩ quan nòng cốt của Đế quốc Nhật.

Bên cạnh đó, tầng lớp samurai cũng hóa thân vào tầng lớp trí thức bởi rất nhiều trong số họ có học thức và được đào tạo tốt. Họ cũng nhanh chóng trở thành nòng cốt của hệ thống kinh tế, giáo dục, báo chí và cả hệ thống hành chính.

Huyền thoại và sự thật
Phần lớn samurai (trong thời kỳ Edo) gắn liền với quy tắc danh dự gọi là võ sĩ đạo (武士道), và luôn là những người làm gương cho cấp dưới. Một phần đáng chú ý của quy tắc võ sĩ đạo là luật tự mổ bụng (切腹) hay còn gọi là harakiri, cho phép một samurai bị hạ nhục phục hồi danh dự cho mình bằng cái chết, nơi samurai vẫn còn chịu ơn nguyên tắc Võ sĩ đạo. Tuy nhiên, quy tắc Võ sĩ đạo được viết ra trong thời bình và đã không phản ánh trung thực tính chất chiến binh của một samurai. Trong khi vẫn tồn tại những cách hành xử của samurai mang tính chất huyền thoại, những nghiên cứu về Võ gậy Nhật Bản và Võ đạo Nhật Bản đã cho thấy trên chiến trường, samurai cũng là những chiến binh như bao chiến binh khác.

Mặc dù được gắn với quy tắc Võ sĩ đạo, trên thực tế, samurai vẫn có những người không trung thành và phản bội (như Akechi Mitsuhide), hèn nhát, dũng cảm, hoặc quá trung thành (như Kusunoki Masashige). Samurai thường trung thành đối với cấp trên trực tiếp của họ, những người sẽ gắn liền lòng trung thành với những lãnh chúa cao hơn. Sự trung thành với lãnh chúa cao hơn thường thay đổi; ví dụ như, những lãnh chúa cấp cao dưới quyền Toyotomi Hideyoshi được phục vụ bởi những samurai trung thành, nhưng một số lãnh chúa phong kiến có thể chuyển sự ủng hộ qua Tokugawa, mang theo những samurai trung thành với họ. Tuy nhiên, cũng có những trường hợp samurai sẽ bất trung với lãnh chúa hoặc đại lãnh chúa, khi lòng trung thành đối với Thiên Hoàng cao cả hơn.

Một khả năng huyền thoại của samurai là Song đấu Tâm lý (Duel of Wills), một kỹ thuật tâm lý để kiểm tra sức mạnh tinh thần của kẻ địch mà không phải đánh nhau. Hai người tham chiến (phải cùng là samurai, hoặc ở đẳng cấp ngang nhau) nhìn chằm vào nhau, không chớp mắt trong yên lặng, không cử động cơ thể, cho đến khi một trong hai phải thất bại (mặc dù cũng có những câu chuyện - tuy hiếm - khi cả hai cùng thất bại một lúc).

Samurai lừng danh
 Sanada Yukimura
 Date Masamune
 Akechi Mitsuhide
 Miyamoto Musashi
 Uesugi Kenshin
 Takeda Shingen
 Minamoto Yoshiie
 Saigo Takamori

Xem thêm

 Onna-bugeisha: Nữ chiến binh hay là nữ samurai
 Hiệp sĩ
 Iki
 Kendo
 Kiri sute gomen
 Le Samouraï
 Onna bugei-sha
 Danh sách samurai
 Gia tộc Minamoto
 Shinsengumi
 Miyamoto Musashi
 Seiwa Genji
 Gia tộc Taira
 Takeda Shingen
 Tanka o kiru
 Blade of the Immortal

Chú thích

Phim về Samurai
 The Hidden Fortress
 The Seven Samurai
 Sanjuro
 Ran
 Twilight Samurai
 Yojimbo
 The Last Samurai
 Samurai Trilogy
 When the Last Sword Is Drawn
 Kagemusha
 Sword of Doom
 Aragami
 Samurai Fiction
 Yojimbo
 Samurai Sentai Shinkenger
 47 Ronin

Liên kết ngoài
 SengokuDaimyo.com The website of Samurai Author and Historian
 Hagakure: The Book of the Samurai online
 The Samurai Archives Japanese History page
 The God of Samurai

Lịch sử Nhật Bản

Chiến binh Nhật Bản
Tước hiệu quý tộc
Nghề nghiệp chiến đấu
Nghề nghiệp lỗi thời


title: Dalbergia setifera

text:
Dalbergia setifera là một cây bụi mọc chậm thuộc họ Fabaceae. Loài này chỉ có ở Ghana.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Nguồn
 Hawthorne, W. 1998. Dalbergia setifera. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Thực vật Ghana
S


title: Pseudotolna

text:
Pseudotolna là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Neobrotica cartwrighti

text:
Neobrotica cartwrighti là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Blake miêu tả khoa học năm 1966.

Chú thích

Tham khảo

Neobrotica


title: Khu vực Tây, Fiji

text:
Khu vực Tây là một trong 4 khu vực hành chính của Fiji. Khu vực này gồm ba tỉnh là Ba, Nadroga-Navosa và Ra.

Thủ phủ của khu vực là Lautoka. Khu vực gồm phần phía tây của hòn đảo lớn nhất Fiji là Viti Levu, và một số đảo nhỏ xung quanh như Quần đảo Yasawa, Viwa, Waya và Velulele. Khu vực có ranh giới trên bộ với Khu vực Trung tâm cũng trên đảo Viti Levu, và có ranh giới trên biển với Khu vực Bắc và Khu vực Đông.

Tham khảo

Khu vực của Fiji


title: Andrena optanda

text:
Andrena optanda là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được LaBerge mô tả khoa học năm 1967.

Chú thích

Tham khảo

O
Động vật được mô tả năm 1967


title: Bourg, Gironde

text:
Bourg là một xã thuộc tỉnh Gironde trong vùng Aquitaine tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 16 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Map of Bourg on Mapquest

Xã của Gironde


title: Conus jeanmartini

text:
Conus jeanmartini là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Giống như tất cả các loài thuộc chi Conus, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

 The Conus Biodiversity website

J|jeanmartini


title: Phyllonorycter chionopa

text:
Phyllonorycter chionopa là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Namibia.

Chú thích

Tham khảo

Phyllonorycter


title: Helius harrisi

text:
Helius harrisi là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Helius
Limoniidae ở vùng Australasia


title: HMS King George V (41)

text:
HMS King George V (41) là chiếc dẫn đầu của lớp thiết giáp hạm King George V của năm 1939. Nó là chiếc tàu chiến thứ hai của Hải quân Hoàng gia Anh Quốc được đặt cái tên này để tôn vinh Vua George V của Anh. Nó từng tham gia đánh chìm thiết giáp hạm Đức Bismarck cùng nhiều hoạt động khác tại châu Âu và Thái Bình Dương trong Chiến tranh Thế giới thứ hai trước khi ngừng hoạt động vào năm 1949 và bị tháo dỡ vào năm 1957.

Thiết kế và chế tạo
Tiếp nối truyền thống đặt tên chiếc tàu chiến lớn đầu tiên được chế tạo trong một triều đại mới theo tên của triều đại đó, nó được dự định đặt tên là King George VI theo tên Vua George VI. Tuy nhiên, nhà Vua đã chỉ thị cho Bộ Hải quân đặt cái tên nhằm tôn vinh cha của ngài, Vua George V. King George V được chế tạo bởi tại xưởng hải quân Walker của hãng Vickers-Armstrong ở Newcastle upon Tyne, được đặt lườn vào ngày 1 tháng 12 năm 1937, được hạ thủy vào ngày 21 tháng 2 năm 1939 và được đưa ra hoạt động vào ngày 11 tháng 12 năm 1940.

Lịch sử hoạt động
King George V bắt đầu vai trò hộ tống cho các đoàn tàu vận tải từ tháng 2 năm 1941. Chiếc tàu chiến mới cũng tham gia vào việc truy đuổi bất thành các tàu chiến Đức Scharnhorst và Gneisenau trong Chiến dịch Berlin do Hải quân Đức tiến hành.

Chiếc thiết giáp hạm trở thành soái hạm của Hạm đội Nhà Anh Quốc dưới quyền chỉ huy của Đô đốc Sir John Tovey sau khi chiếc tàu chiến-tuần dương HMS Hood bị đánh chìm, và đã tham gia vào việc săn đuổi và đánh chìm đối thủ của Hood: thiết giáp hạm Đức Bismarck. Vào sáng sớm ngày 27 tháng 5 năm 1941 tại vùng biển Đại Tây Dương phía Tây nước Pháp, nó đã bắn đến 339 quả đạn pháo 355 mm (14 inch) và 660 quả đạn pháo 133 mm (5,25 inch) nhắm vào Bismarck, làm hư hại cấu trúc thượng tầng và vô hiệu hóa dàn pháo chính của Bismarck. Đến 10 giờ 39 phút sáng hôm đó, chiếc tàu chiến Đức chìm xuống sóng nước Đại Tây Dương.

Trong khi hộ tống đoàn tàu vận tải PQ-15 đi đến Murmansk vào ngày 1 tháng 5 năm 1942, King George V đã gặp tai nạn va chạm với tàu khu trục HMS Punjabi, khiến chiếc này bị chìm với tổn thất 49 thành viên thủy thủ đoàn, và làm hư hại mũi của chiếc thiết giáp hạm.

Tại Địa Trung Hải, King George V đã tham gia hỗ trợ cho chiến dịch Husky đổ bộ lên Sicilia, cũng như đưa Thủ tướng Winston Churchill quay trở về Anh Quốc sau Hội nghị Tehran. Từ năm 1944 cho đến khi Nhật Bản đầu hàng, King George V phục vụ cùng Hạm đội Thái Bình Dương Anh Quốc, và đã hiện diện trong vịnh Tokyo vào ngày 2 tháng 9 năm 1945, khi buổi lễ ký kết văn kiện đầu hàng chính thức diễn ra trên thiết giáp hạm USS Missouri của Hoa Kỳ.

Nó quay trở về vai trò soái hạm của Hạm đội Nhà vào năm 1946. Tuy nhiên, chỉ ba năm sau đó, King George V được cho ngừng hoạt động và đưa về Hạm đội Dự bị và cuối cùng được cho tháo dỡ tại Dalmuir vào năm 1957.

Tái trang bị
Trong suốt quãng đời phục vụ, nhiều dịp King George V đã được tái trang bị nhằm nâng cấp nó với những vũ khí và thiết bị mới nhất. Dưới đây là thời gian và chi tiết của những lần tái trang bị đã thực hiện.

Xem thêm

Tham khảo

Chú thích

Thư mục
 Uboat.net - King George V
 HMS King George V  Service histories of Royal Navy Warships in World War Two
 Chesneau, Roger (2004) Ship Craft 2: King George V Class Battleships. Chatham Publishing. ISBN 1-86176-211-9

Liên kết ngoài
Maritimequest HMS King George V Photo Gallery
P.R. Dobson's 3D Recreation of HMS King George V

Lớp thiết giáp hạm King George V (1939)
Thiết giáp hạm của Hải quân Hoàng gia Anh
Thiết giáp hạm trong Thế Chiến II


title: Adelocera feroculus

text:
Adelocera feroculus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1874.

Chú thích

Tham khảo

Adelocera


title: Triplectides noumeiensis

text:
Triplectides noumeiensis là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Chú thích

Tham khảo

Triplectides


title: Huyền Kiêu

text:
Huyền Kiêu tên thật: Bùi Lão Kiều (1915 - 1995), bút hiệu: Huyền Kiêu (do Kiều mà ra), là một nhà thơ Việt Nam thời tiền chiến.

Tiểu sử sơ lược
Huyền Kiêu sinh năm Ất Mão (1915) tại Hà Tây, nhưng cư ngụ ở Hà Nội.

Vào những năm 40 của thế kỷ 20, ông viết văn, làm thơ, cộng tác với các báo ở Hà Nội, và nổi tiếng từ đó.

Trong cuộc chiến tranh chống Pháp (1945 - 1954), ông tản cư ra chiến khu, công tác ở chi hội Văn nghệ Liên khu III.

Sau hiệp định Genève (1954), ông hồi cư về Hà Nội, công tác ở tạp chí Văn nghệ của Hội Nhà văn Việt Nam, Nhà xuất bản Văn học, Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Việt Nam cho đến năm 1975.

Sau sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, ông vào sống ở Thành phố Hồ Chí Minh và mất ở nơi đó vào ngày 8 tháng 1 năm 1995 (Ất Hợi), thọ 80 tuổi.

Tác phẩm
Tác phẩm của Huyền Kiêu, gồm:
Hồ Chí Minh, tinh hoa dân tộc (trường ca, 1944).
Sang xuân (thơ, 1960)
 Mùa cày (thơ, 1965)
Bầu trời (thơ, 1976)
Ngoài ra, ông còn dịch tiểu thuyết Gió Đông, gió Tây của Pearl S. Buck (Nhà xuất bản Hàn Mặc-1945; 1964 in lại).

Thơ Huyền Kiêu
Nhìn chung, những bài thơ hay của Huyền Kiêu đều là thơ buồn. Ở đây, giới thiệu hai bài thơ đã từng được thi sĩ Đinh Hùng và nhiều người yêu thơ khen ngợi:

Thông tin thêm
Lúc ở Hà Nội, Huyền Kiêu với thi sĩ Đinh Hùng vốn là bạn thân từ thuở nhỏ. Cho nên khi bắt đầu gia nhập làng báo, làng văn; nhờ người bạn này, mà Huyền Kiêu sớm trở thành bạn thân thiết của Vũ Hoàng Chương, Thạch Lam, Khái Hưng, Nhất Linh, Nguyễn Tường Bách...

Năm 1954, Đinh Hùng vào sống ở Sài Gòn, làm báo và phụ trách chương trình "Tao Đàn trên Đài phát thanh Sài Gòn". Trong một lần trò chuyện với bạn (Quốc Nam) về những văn nhân thời tiền chiến, thi sĩ có nhắc đến hai bài thơ của Huyền Kiêu, đó là "Tình sầu" và "Tương biệt dạ". Và theo Đinh Hùng, thì câu thơ đầu của bài "Tương biệt dạ", là của nhà văn Thạch Lam.

Lược lại lời kể của thi sĩ Đinh Hùng:
Bên Hồ Tây, một đêm chớm thu năm Canh Thìn (1940), chúng tôi cùng kéo nhau ra vườn của Thạch Lam, ngồi nghe cá quẫy, nhìn trăng vời vợi...Một lát sau, Thế Lữ đã về nhà gần đấy rồi, quanh quẩn chỉ còn lại Huyền Kiêu, Thạch Lam và tôi thôi. Đang buồn vì đôi bạn thân là Khái Hưng và Nhất Linh sắp sửa xa nhau, thì bỗng dưng Thạch Lam khơi mào bằng câu thơ: "Hiu hắt giăng khuya lạnh bốn bề...", rồi xui Huyền Kiêu hãy làm tiếp đi!...Huyền Kiêu và tôi đều ngơ ngác, vì không hiểu sao hôm nay Thạch Lam lại nhiều... thi hứng đến thế.

Suy nghĩ một hồi lâu, Huyền Kiêu nói:
-Tôi thử đọc cho các anh nghe. Bài thơ nhan đề "Tương biệt dạ". Hay, dở tùy nghi Thạch Lam và Đinh Hùng giúp sửa lại. Và anh khe khẽ ngâm sau khi giục Thạch Lam vào nhà lấy giấy bút ghi tốc ký...Vậy là bài thơ "Tương biệt dạ", với đầy hình ảnh của Khái Hưng cùng Nhất Linh, đã được chính Thạch Lam mở đầu và do Huyền Kiêu sáng tác. Tình bạn thơ văn giữa chúng tôi thắm thiết là thế đó. Chỉ mấy tháng sau, bài thơ trên được nhà xuất bản Đời Nay của Tự Lực văn đoàn tuyển in trong Giai Phẩm Đời Nay Xuân 1941, cùng với bài thơ "Bài ca man rợ" của Đinh Hùng. Đặc biệt, bài "Tương biệt dạ" còn được họa sĩ Đông Sơn (tức Nhất Linh) vẽ tranh minh họa.Còn bài thơ "Tình sầu" của ông cũng rất nổi tiếng. Trước 1975, nhà văn Viên Linh đã dùng câu Hạ đỏ vẫn chàng tới hỏi, làm nhan đề cho quyển tiểu thuyết của mình. Gần đây hơn, nhà văn Nguyễn Nhật Ánh cũng đã dùng hai chữ Hạ đỏ'' làm tên cho một quyển tiểu truyết và còn trích dẫn mấy câu thơ đề ở bên trong.
Ngoài ra, bài thơ này cũng đã được nhạc sĩ Phạm Duy phổ nhạc với tựa đề "Ngày xưa một chuyện tình buồn" và nhạc sĩ Việt Dzũng phổ nhạc với tựa đề "Thu vàng có chàng tới hỏi".

Chú thích

Người Hà Nội
Nhà thơ Việt Nam
Nhà thơ tiền chiến
Sinh năm 1915
Mất năm 1995


title: Hiệp thông

text:
Trong Kitô giáo, hiệp thông hay thông công là mối quan hệ giữa tín hữu với Thiên Chúa và giữa những người trong Hội Thánh (hoặc giáo hội) với nhau. Hiệp thông có tiếng gốc Hi Lạp là κοινωνία koinonia xuất hiện trong Thư thứ nhất gửi tín hữu Côrintô; còn tiếng Latinh communio, nghĩa là "cộng đoàn" hay là "tham gia vào cộng đoàn". Thuật ngữ này cũng được chỉ việc Rước Lễ, tức là hành vi tiếp nhận bánh và rượu mà đã trở thành Thánh Thể và Máu Thánh của Chúa Kitô (Thánh Thể) như một hình thức tham gia cộng đồng với sự hiểu biết và với sự đồng thuận.

Ý nghĩa
Trong Thư thứ nhất gửi tín hữu Côrintô mà Sứ đồ Phaolô và Sosthenes gởi cho các Kitô hữu tại thành Côrintô (Corinth), Hy Lạp, có viết:

 Ý nghĩa thuộc linh: hiệp thông là sự giao tiếp giữa Kitô hữu với Thiên Chúa, được thể hiện qua các hình thức như cầu nguyện, xưng tội và thờ phượng. Nhưng mối quan hệ này là ở bên trong tâm linh của mỗi cá nhân với Thiên Chúa. Nếu ai phạm những tội trọng mà không chịu ăn năn, xưng tội để được tha thứ mà vẫn tiếp tục sa vào tội lỗi thì mối quan hệ của người đó với Chúa sẽ bị chia cắt.
 Ý nghĩa thuộc thể: Hiệp thông là mối quan hệ giữa các Kitô hữu với nhau được thể hiện qua tình yêu thương, sự quan tâm, chăm sóc, cầu nguyện và chia sẻ lời Chúa với nhau như điều mà Chúa Giêsu dạy: "Anh em hãy yêu thương nhau như Thầy đã yêu thương anh em" (Phúc âm Gioan 15:12).

Đối với Giáo hội Công giáo Rôma, hiệp thông còn mang ý nghĩa là mối quan hệ về tổ chức trong Giáo hội. Một người bị mất đi sự hiệp thông khi bị một án phạt vạ tuyệt thông, khi ấy, người này bị khai trừ khỏi giáo hội và không được nhận lãnh bất kỳ ơn ích nào từ hoạt động thờ phượng của giáo hội.

Tham khảo

Xem thêm
Vạ tuyệt thông

H
Thuật ngữ Kitô giáo


title: Horstmar

text:
Horstmar là một đô thị thuộc bang North Rhine-Westphalia. Đô thị này thuộc huyện Steinfurt, cự ly khoảng 25 km về phía tây bắc của Münster.

Lâu đài ở đây được xây vào thế kỷ 19.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 http://www.horstmar.de

Thị trấn ở Nordrhein-Westfalen