title: Doãn Khuê

text:
Doãn Khuê (chữ Hán: 尹奎; 1813-1878) là quan Nhà Nguyễn trong lịch sử Việt Nam. Ông từng giữ các chức Đốc học các tỉnh Nam Định và Sơn Tây kiêm Doanh điền sứ, Hải phòng sứ các tỉnh duyên hải Bắc Kỳ. Ông là một trong số ít các vị quan lại tiến bộ dưới thời vua Tự Đức, triều đại suy tàn của chế độ phong kiến Việt Nam.

Trên cương vị Doanh điền sứ, ông tổ chức dân nghèo vùng biển lập làng khai hoang, nhưng đồng thời với hoàn cảnh lịch sử lúc này, nhiệm vụ này lại tạo nên lực lượng dân binh, để sau này kháng chiến khi quân Pháp đánh ra Bắc Kỳ.

Ông là một nhà giáo yêu nước, tiến bộ, đào tạo nhiều học trò ưu tú - đều là lãnh tụ của các cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Đồng thời, ông là một viên quan yêu nước, sớm đứng trong hàng ngũ quan lại chủ chiến chống Pháp đến cùng. Ông là một trong những người đầu tiên tự giác đứng lên lãnh đạo cuộc kháng chiến chống Pháp, khi Pháp xâm lược Bắc Kỳ lần thứ nhất (năm 1873).

Thân thế và sự nghiệp

Doãn Khuê, tự là Bảo Quang, sinh ngày 15 tháng 10 năm Quý Dậu (tức 7 tháng 11 năm 1813). Ông là em họ , con chú ruột, của Tổng đốc An-Hà, An Tây mưu lược tướng, Binh bộ Thượng thư, tử tước Tuy Tĩnh, Doãn Uẩn. Ông từng là học trò của cụ Phạm Diệu (thân sinh tiến sĩ Phạm Thế Hiển) và sau đó là học trò của tiến sĩ Ngô Thế Vinh.

Năm Mậu Tuất (1838) ông đỗ Đệ tam giáp tiến sĩ xuất thân (đứng thứ tám). Năm 1839 ông được phong Hàn lâm viện biên tu (quan chánh thất phẩm), năm 1840 ông được bổ nhiệm làm tri phủ (quan tòng ngũ phẩm tức là "phó" ngũ phẩm) phủ Ứng Hòa. Năm Thiệu Trị thứ nhất (1841) Doãn Khuê chuyển về kinh, được phong Hàn lâm viện thừa chỉ (tòng ngũ phẩm) tức là Phó giám sát ngự sử, rồi cuối năm lại rời kinh ra biên thùy, làm Giám sát ngự sử (chánh ngũ phẩm) đạo Lạng Bình (Lạng Sơn-Cao Bằng) (tức là quan Thanh tra phụ trách quân khu Đông bắc nhưng thuộc biên chế của Đô sát viện nhà Nguyễn). Tuy nhiên, do trái lệnh vua, nên cuối năm 1842 ông bị giáng chức xuống làm giáo thụ phủ Xuân Trường-Nam Định.

Từ quan về dạy học và khai hoang
Tới năm 1847 ông bị bệnh, nên cáo quan về nhà dạy học. Trong vòng hơn 10 năm (1847-1861), ông đào tạo được nhiều học trò xuất sắc, vừa tài trí vừa yêu nước thương dân, như Hoàng giáp Nguyễn Quang Bích (tức Ngô Quang Bích), Cử nhân Phạm Huy Quang, đều là lãnh tụ Phong trào Cần Vương chống Pháp về sau này.

Trước đó, năm 1852, Phạm Văn Nghị cũng đã cáo quan về nhà dạy học và khai khẩn đất hoang vùng ven biển Nghĩa Hưng. Năm 1854, Phạm Văn Nghị đã mời Doãn Khuê cùng tham gia khai khẩn đất hoang với mình. Phạm Văn Nghị cắt vùng đất phía Đông của trại Sĩ Lâm (thuộc ấp Một của trại này) mà ông Nghị vừa bắt đầu khai phá xong tặng cho Tiến sĩ Doãn Khuê. Doãn Khuê đã đưa người con trai thứ ba của mình là Doãn Thúc Bình (tức Doãn Vị) xuống làm ấp trưởng. Cha con Doãn Khuê đã chiêu mộ dân các nơi về đây khai hoang mở đất, và đặt tên cho làng mới là làng Thư Điền (với ý nghĩa mong cho dân làng được no ấm và học hành). Làng Thư Điền này, nhờ có nỗ lực của cha con Doãn Khuê cùng dân cư các nơi được Doãn Khuê chiêu mộ, về sau phát triển thành xã Nghĩa Thành huyện Nghĩa Hưng.

Tháng 9 năm 1858 ông, đã thay bạn là Hoàng giáp Phạm Văn Nghị, làm Đốc học tỉnh Nam Định (quan chánh ngũ phẩm), để ông Nghị mộ nghĩa quân vào Nam chống Pháp. Tháng 3 âm lịch năm 1860, thấy việc triều đình Nhà Nguyễn nghị hòa với quân Pháp khi mất 3 tỉnh miền đông Nam Kỳ (Gia Định, Biên Hòa, Định Tường), ông đã cùng các viên giáo thụ, giáo huấn, tri phủ, tri huyện ở Nam Định, làm mật tấu lên vua Tự Đức: hết sức nói việc nghị hòa là hỏng. Tự Đức thấy thế liền hỏi Cơ mật đại thần Trương Đăng Quế rằng: "Lời bàn của công chúng sôi nổi như thế thì làm thế nào?" Trương Đăng Quế bàn rằng: "Mối lo về nước ngoài, từ đời xưa vẫn có. Một chữ "hòa" dẫu đời xưa đã từng có làm, nhưng đều là sự quyền nghi một thời gian, không phải là đạo thông thường. Nay Tây dương khẩn khoản xin hòa.... Nay đánh nó thì chưa thể đánh nổi, đuổi nó thì cơ cũng chưa tiện. Nhân họ xin hòa, chước lượng mà tòng quyền, mà còn nói nhiều cho rờm ư!..."

Hoạt động ở Sơn Tây

Đầu năm 1861, Tự Đức điều ông lên Sơn Tây làm Đốc học và tổ chức kỳ thi Hương ở tỉnh này (ông làm quan Đề điệu (chủ khảo) kỳ thi Hương này). Những năm tháng này ở hai đầu đất nước Việt Nam đều có giặc giã, Nam Kỳ là người Pháp xâm chiếm các tỉnh miền Đông, Bắc Kỳ thì giặc cướp trong nước, câu kết với phỉ Nhà Thanh tàn quân của Thái Bình thiên quốc và hải tặc, gây nổi loạn ở các tỉnh Tây Bắc (Sơn-Hưng-Tuyên), miền núi ven Biển Đông Bắc và một phần đồng bằng Bắc Bộ (Ninh-Thái, Hải-Yên, Lạng-Bình). Tháng 6 âm lịch năm 1862, Đốc học Doãn Khuê nhờ Tổng đốc Sơn-Hưng-Tuyên là Bùi Ái tâu xin thành công lên triều đình cho mộ các Cử nhân, Tú tài, thủ dõng, thí sinh kỳ thi Hương vừa qua, xung vào quân thứ Tây Bắc, tham gia đánh giặc thổ phỉ. Trong đoàn quân sĩ phu do ông chỉ huy này, có các con và cháu gọi ông bằng chú tham gia: Hai người con trai đầu của ông là Doãn Chi và Doãn Giốc là chỉ huy ở hai cánh quân, Doãn Chi cùng ông dẫn quân chiến đấu giành lại được các phủ Vĩnh Tường, Quốc Oai. Doãn Trứ, một người cháu họ của ông làm tiên phong cho cánh quân tiễu phỉ ở huyện Hạ Hòa, cùng Doãn Giốc. Tại mặt trận Thái Nguyên, một người cháu gọi ông bằng chú, con trai đầu của Doãn Uẩn, làm tri phủ Phú Bình, cũng lãnh đạo quân triều đình đánh lại phỉ Nhà Thanh thắng nhiều trận liên tiếp ở các phủ huyện Bình Xuyên, Phú Bình. Nhưng đến tháng 7 âm lịch năm 1862, sau khi bị phỉ Nhà Thanh vây hãm tại Phú Bình trong 3 tháng, không có quân tiếp viện, lương thực cạn kiệt, Doãn Chính đành phải tuẫn tiết tại con sông chảy qua gần phủ thành. Vua Tự Đức khen rằng: "Việc này thật là khó có người như thế, không thẹn với đời xưa và cũng không thẹn với dòng dõi của người danh thần", rồi truy tặng cho Doãn Chính hàm thị độc học sĩ. Em ruột của Tri phủ Doãn Chính là Doãn Trực (con Doãn Uẩn), được tin anh hy sinh, đã mộ dũng binh, gia nhập quân thứ Thái Nguyên, tiến đánh thổ phỉ thu phục tỉnh thành. Cùng lúc này Tổng đốc kiêm Tuần phủ Sơn Tây là Bùi Ái bị thương nặng, Tổng đốc cũ của Sơn-Hưng-Tuyên là Nguyễn Bá Nghi thì vừa mới ở mặt trận Nam Kỳ ra Sơn Tây (cuối tháng 6 âm lịch) và với vai trò là Tham tán quân vụ đại thần phụ trách quân thứ Tây Bắc nên chưa thể đảm nhận công việc Tổng đốc, do đó Doãn Khuê với vai trò thường trực đã đứng ra xử lý mọi công việc của Tổng đốc Tam tuyên trong thời chiến.

Khi nghiên cứu về những năm tháng ở Tam tuyên của Doãn Khuê, Phạm Thị Lan ở Sở Văn hóa Thông tin tỉnh Thái Bình, có viết trong cuốn sách Danh nhân Thái Bình, như sau: ... Hàng loạt các thắng lợi ở Tam tuyên là nguồn khích lệ tinh thần quân dân vùng Tây Bắc. Tuy nhiên, tình hình trên toàn bộ quân thứ Bắc Kỳ thì quân triều đình gặp nhiều bất lợi, ở các tỉnh lân cận nhiều thành trì lần lượt rơi vào tay giặc cướp. Thống đốc quân thứ Tây Bắc là Tôn Thất Hàm, Thống đốc quân thứ Đông Bắc Trương Quốc Dụng, các Tham tán quân vụ đại thần Bắc Kỳ là Nguyễn Bá Nghi, Đào Trí lo lắng, xin vua cho tăng viện. Tự Đức xuống dụ quở trách: "Sao các ngươi không theo gương Sơn Tây như cha con Doãn Khuê. Nguyễn Bá Nghi trực tiếp ở Tam Tuyên mà không biết mang gương đó ra thi hành ở các nơi khác sao?" Nhưng sau đó Tự Đức cũng cử Nguyễn Tri Phương ra thay Tôn Thất Hàm làm Thống đốc (hay còn gọi là Tổng thống) quân vụ đại thần Bắc Kỳ phụ trách quân thứ Tây Bắc... .
Tháng 8 âm lịch năm 1862, Nguyễn Tri Phương ra tới Tây Bắc. Nhưng tháng sau, là tháng 8 nhuận Tổng đốc Tam tuyên Bùi Ái mất . Theo Phạm Thị Lan thì: Lúc Bùi Ái ốm nặng, Tự Đức có xuống chiếu cho Doãn Khuê thụ chức của Bùi Ái, nhưng Doãn Khuê xin không nhận mà vẫn xin tạm quyền cho đến khi hết giặc, thì ông muốn trở lại làm đúng cương vị Đốc học mà ông yêu thích và có sở trường. . Theo Đại Nam thực lục: Bùi Ái mất, vua cho Nguyễn Bá Nghi thụ chức Tổng đốc nhưng vẫn kiêm Tiêu biện quân vụ. . Do phải kiêm lý, nên trong những ngày này vai trò Tổng đốc của Nguyễn Bá Nghi vẫn mờ nhạt, trong khi Doãn Khuê vẫn hoạt động rất tích cực, sách Đại Nam thực lục cũng ghi nhận các hoạt động tích cực đó của Doãn Khuê. Tháng 9 âm lịch năm 1862, Doãn Khuê chỉ huy quân thứ Tam tuyên tiến đánh lấy lại được các phủ huyện Thanh Ba, Lâm Thao của tỉnh Sơn Tây và các huyện Yên Lập, Văn Chấn của tỉnh Hưng Hóa, bắt được hai đầu sỏ của quân thổ phỉ là giặc Bằng, giặc Cơ rồi đem xử tử . Trong khi đó, Doãn Chi tức Doãn Đê (尹氐), con cả của ông dẫn quân sang Hạ Hòa chi viện cho Doãn Trứ và Doãn Giốc. Nhưng trong khi chiến đấu trên chiến trường, Doãn Trứ và Doãn Giốc đều hy sinh vào đầu tháng 10 âm lịch năm 1862. Tới tháng 12 năm 1864, nhà vua đã truy xét cấp tiền tuất cho Doãn Trứ, Doãn Giốc (尹角) và truy tặng Doãn Giốc hàm Hàn lâm điển bạ . Sau khi thu nạp lại được huyện Hạ Hòa, miền Tam tuyên tạm yên, Doãn Chi, được lệnh của Nguyễn Tri Phương, mang quân đi tiễu phỉ ở Lạng Sơn. Theo Phạm Thị Lan: ...Khi đạo quân của Nguyễn Tri Phương từ Tây Bắc trở về Bắc Ninh để dẹp giặc ở đạo Đông Bắc, Doãn Khuê đã chuẩn bị sẵn hương dõng của Sơn Tây đi theo giúp, đồng thời ông cho quân dàn ra dọc sông Hồng chặn giặc bảo vệ cho đoàn quân hành binh an toàn. Còn theo Đại Nam thực lục thì viết rằng: "Nguyễn Tri Phương đem quân đánh miền Bắc, đã phá được tổ giặc ở Chí Linh, bèn đóng ở phía nam sông Chiêm Đức (tức Thiên Đức) ngầm sai Hà Nội, Sơn Tây đều dàn các thuyền làm ra vẻ muốn sang sông, để chia thế giặc..." . Mặt trận Tam tuyên tạm yên. Sau thắng lợi này ông xin thôi công việc của một Hộ đốc Sơn Tây trả lại cho Nguyễn Bá Nghi trở về dạy học, vào đầu tháng 1 năm Quý Hợi (1863). Thực sự thì vào tháng 1 năm 1863, chức Tuần phủ Sơn Tây của Bùi Ái thụ lý trước đây, mới chính thức được trao cho Nguyễn Bá Nghi, sách Đại Nam thực lục cũng ghi rõ điều này: "..., Hộ lý Tổng đốc Sơn – Hưng - Tuyên là Nguyễn Bá Nghi đổi bổ thụ Tuần phủ miễn cho không phải cách lưu;..." .

Làm Đốc học kiêm Thương biện hải phòng và Doanh điền sứ

Năm 1863, vua Tự Đức bổ nhiệm ông làm Chánh sứ Hải phòng sứ (tức là Tư lệnh Biên phòng vùng duyên hải Bắc bộ) kiêm Đốc học Định An (tỉnh Nam Định và Hưng Yên) thay Phạm Văn Nghị. Nhưng giữa năm 1864, các học trò yêu nước ở Nam Định, không đồng ý với việc ký hòa ước 1862 với Pháp của triều đình , đã tiến hành phá trường thi, xóa niêm yết, kéo vào biểu tình đòi bãi bỏ hòa ước bán nước này. Đại Nam thực lục ghi lại sự kiện này như sau: "Các sĩ tử thi Hương ở 2 trường thi Hà Nội và Nam Định làm huyên náo cả trường, đại để cho việc nghị hòa là không phải, hoặc làm huyên náo, hoặc làm ngăn trở, hoặc dán niêm yết, không chịu vào trường, hoặc xin hoãn kỳ thi. Khi ấy quan trường hiểu bảo rồi sĩ tử trường Nam xin đúng kỳ thi; còn trường thi Hà Nội hoãn đến hôm sau mới vào thi.".

Ở Nam Định, Doãn Khuê khen ngợi lòng yêu nước của học trò và khuyến khích đấu tranh phản đối hòa ước, nhưng ông không đồng tình với cách thức hành động của học trò. Ông phê phán việc phá trường thi, buộc phải bắt giữ thủ phạm, nhưng cũng khuyên răn rằng: việc đấu tranh nên có trật tự và có tấu sớ với lý lẽ thuyết phục, có chữ ký liên doanh của tất cả các phủ, huyện. Vua Tự Đức cùng đa số các đại thần trong triều, chủ trương hòa hoãn với Pháp vì lo rằng nước Nam không đủ thực lực để chống lại được người Pháp. Do đó, triều đình Tự Đức cho là ông dung túng cho học trò tỉnh nhà chống lại chủ trương của triều đình, đã bãi chức Hải phòng sứ của ông và giáng ông xuống bốn cấp. Viết về sự kiện này nhà nghiên cứu Trần Xuân An trong cuốn Phụ chính đại thần Nguyễn Văn Tường có viết: "… phong trào sĩ tử ở trường thi hương Thừa Thiên, đồng loạt chống nghị "hoà" với Pháp, bằng cách dán bích chương phản đối, làm sôi động khắp nơi trong nước. Phong trào này còn truyền lửa đến tháng mười trong sĩ tử hai trường thi Hà Nội, Nam Định. Các quan tỉnh đạo Nam Định, Hà Nội như Doãn Khuê, Cát Văn Tụy, cũng bị cách, giáng, lưu nhiệm!" . Còn Đại Nam thực lục cũng viết: "Vua cho là sĩ tử ở ba trường thi thuộc Thừa Thiên, Hà Nội, Nam Định bàn luận xằng bậy (cửa và tường trường Thừa Thiên cũng có lời niêm yết bậy) làm huyên náo, chuẩn cho từ Tế tửu, Tư nghiệp đến Đốc học, Giáo huấn ở các tỉnh: Quảng Trị, Quảng Bình, Quảng Ngãi, Bình Định, Hà Nội, Bắc Ninh, Sơn Tây và Hưng Yên đều cách chức được lưu lại; tỉnh đạo thần giáng 1 cấp lưu chức. Đốc học Nam Định là Doãn Khuê, Đốc học Hải Dương là Cát Văn Tụy, bắt được kẻ can phạm và hiểu dụ các sĩ tử lại được yên tĩnh, được giáng 4 cấp lưu lại…" . Tuy bị giáng chức nhưng ông vẫn bình thản tổ chức tốt kỳ thi nho học năm đó và hoàn thành nhiệm vụ của một viên quan Đốc học. Cho đến tháng 11 âm lịch năm 1866, ông vào kinh yết kiến vua và cáo bệnh từ quan. Để thay mình làm quan Đốc học, ông tiến cử học trò của mình là Nguyễn Quang Bích, Nguyễn Huy Quỳnh, lúc này mới đỗ Cử nhân. Thấy vậy, vua Tự Đức khen ông kiêm nhường nhưng không cho nghỉ, mà yêu cầu ông tiếp tục làm Đốc học tỉnh Nam Định và bắt tiến cử thêm người tài. Cùng năm 1866, tháng 3 âm lịch, xét thấy ông có nhiều công lao trong công việc phòng vệ bờ biển Nam Định và làm Đốc học Sơn Tây lập nhiều chiến công tiễu phỉ, Tự Đức thăng ông hàm Quang lộc tự khanh và tặng thẻ bài "Hiếu nghĩa" .
Đầu năm 1867, ông cùng Phạm Văn Nghị tiến cử thêm Nguyễn Mậu Kiến, người đồng hương, nổi tiếng tinh thông binh pháp và tài trí. Vua điều Ngô Quang Bích lên Tây bắc làm Chánh sứ Sơn phòng Hưng Hóa (Phú Thọ ngày nay). Còn Nguyễn Mậu Kiến làm Bang biện quân thứ Nam Định, Hải Dương, rồi sau làm Án sát Lạng Sơn. Tác giả Trần Việt Phương, Sở Văn hóa Thái Bình viết: "… Đến năm Đinh Mão (1867) lại có chiếu chỉ của nhà vua cho các quan trong tỉnh xem có người nào học thức rộng, có tài tổ chức thì tiến cử vào triều. Các vị danh thần trong tỉnh bấy giờ là hoàng giáp Phạm Văn Nghị, tiến sĩ Doãn Khuê, hai ông cùng làm sớ tâu về kinh: "Nguyễn Mậu Kiến là người có học thức rộng, am hiểu binh pháp" (học thức tri binh). Tự Đức liền giao cho bộ Lại, bộ Binh và Nội các, ba cơ quan hội đồng sát hạch Mậu Kiến. Quyển dâng lên vua, Tự Đức duyệt và phê khen bốn chữ: "Học thuật khả quảng" (học thuật khá sâu rộng) và cho Mậu Kiến hàm Lại bộ lang trung, xung chức Bang biện hai tỉnh Nam Định, Hải Dương. …" .

Tháng 10 năm 1867, Tổng đốc Hà Ninh (Hà Nội, Ninh Bình) là Đào Trí được đổi kiêm Thống đốc Hải phòng sứ ven biển các tỉnh Nam Định, Hải Dương, Ninh Bình (Chánh sứ Hải phòng sứ), đã tâu với vua xin cho Doãn Khuê, Đỗ Phát về làm Thương biện Hải phòng tỉnh Nam Định (tức là Đô đốc hải quân), giúp việc cho mình . Năm 1868 Doãn Khuê được thăng hàm Trung nghị đại phu - Quang lộc tự khanh (tòng tam phẩm).

Doãn Khuê với việc mở cảng Hải Phòng
Tháng 8 âm lịch năm Mậu Thìn (1868), Trần Đình Túc đi ngoại giao (đáp lễ nước Anh) từ Hồng Kông (Hương Cảng) trở về , đã cùng Nguyễn Huy Tề trình tấu với Tự Đức rằng: nên cho mở thương cảng tại cửa biển Trà Lý (nay thuộc Thái Bình) khi đó thuộc tỉnh Nam Định. Trần Đình Túc, trước khi đi sứ làm Doanh điền sứ tỉnh Thừa Thiên, sang Hồng Kông thấy thành phố này vốn cũng chỉ là một làng chài nhỏ sau khi vào tay người Anh đã trở thành hải cảng sầm uất, do đó cũng lấy đó làm gương định áp dụng vào nước Nam. Khi Đình Túc trình tấu lên, Tự Đức đưa ra triều thần hội nghị. Vua đem hỏi Đào Trí cùng Doãn Khuê những viên quan coi giữ mạn biển Nam Định (Đào Trí trước khi là Tổng đốc Hà Nội đã từng là Tổng đốc Nam Định, vua cho là có nhiều kinh nghiệm thủy thổ Nam Định, còn Doãn Khuê thì là người địa phương và đang trực tiếp quản vùng cửa biển Trà Lý). Theo Phạm Thị Lan: Đào Trí là Thống đốc nên không nắm được vấn đề. Riêng Doãn Khuê, làm tập tấu rằng "không thể mở phố cảng ở cửa biển Trà Lý được"… . Do là người địa phương Doãn Khuê hiểu rõ điều kiện thổ nhưỡng (phù sa bồi lắng), thủy văn (dòng chảy hẹp hay thay đổi) và thủy triều của vùng cửa Trà Lý thuộc các huyện Tiền Hải, Chân Định, ông đề xuất nên mở cảng ở vùng cửa sông Cấm (tại Ninh Hải thuộc Hải Dương), nơi gần cửa sông Bạch Đằng, vốn là vùng nước sâu ít phù xa bồi lắng hơn, lòng sông rộng rãi hơn, cũng thông thương đường thủy được với Hà Nội và các tỉnh xuôi ngược. Tuy vây, Tự Đức đã cho tạm gác việc mở cảng lại. Về việc này trong Quốc triều chính biên toát yếu Cao Xuân Dục chỉ viết: … Khâm phái Trần Đình Túc từ Hương Cảng trở về (trước qua tạ ơn nước Anh), ngài khiến lại coi việc đồn điền (doanh điền sứ). Trần Đình Túc và Nguyễn Huy Tề tâu: "Chúng tôi xét cửa biển Trà Lý thuộc tỉnh Nam Định, bãi cát cao rộng, nhà cửa ở được yên ổn, cửa biển hơi sâu, tàu thuyền đậu được vững vàng, đàng thủy thông tới tỉnh Nam Định …đến mấy hạt miền thượng du …, qua lại thuận tiện, …, chỗ ấy cũng là chỗ tốt. Vậy xin cho mở hang buôn bán, cho dân tới buôn và nhóm của thiên hạ để tính chuyện lâu dài". Ngài giao đình thần nghị, nhưng rồi không thấy thi hành.. Nhưng đối với Doãn Khuê thì việc mở cảng trấn hưng kinh tế nước nhà không dừng lại ở đây. Năm 1871, khi chuyển sang làm Doanh điền sứ kiêm Thương biện hải phòng sứ, Doãn Khuê đã tìm được một người trẻ tuổi nhưng có "tài kinh bang tế thế" ra giúp việc cho mình trong nha Doanh điền sứ, đó Bùi Viện. Đại Nam thực lục chép rằng: Tháng 3 năm Tân Mùi (1871), …"Doanh điền sứ tỉnh Nam Định là Doãn Khuê xin làm nha Doanh điền ở huyện Tiền Hải; phó Doanh điền sứ Đỗ Phát xin tạm đặt Nha làm việc ở xã Kiên Lao, để tiện việc trông nom. Lại các người làm việc đều là học trò của mình, xin tạm cấp cho văn bằng làm việc, đợi sau này được việc, lượng cho khen thưởng. Vua y cho …" . Một trong những học trò được tạm xếp làm việc tại nha Doanh điền Tiền Hải chính là Bùi Viện. Bùi Viện, quê làng Trình Phố huyện Chân Định (nay thuộc Tiền Hải), Cử nhân năm 1868, năm 1871 từng giúp Đề đốc Lê Tuấn (người Trung Kỳ) ra Bắc Kỳ dẹp loạn, sau đó được Doãn Khuê mời ra làm việc, và giao trọng trách vừa đánh dẹp hải tặc, vừa xây dựng kiến thiết bến Ninh Hải thành thương cảng . Tác giả Nguyễn Thị Chân Quỳnh trong bài nghiên cứu Ký sự đi thái tây của mình, đã trích dẫn lời của các nhà báo, nhà văn Sở Bảo và Phan Trần Chúc viết về việc lập cảng Hải Phòng của Bùi Viện như sau: Phan Trần Chúc viết: "Triều đình muốn lập cửa bể Hải Phòng, người đương thời gọi là bến Ninh Hải, thuộc địa phận Hải Dương, vốn chỉ có mấy chiếc lều tranh, bãi biển bùn lầy (...) Doãn Uẩn giao cho Bùi Viện biến thành một thương cảng kiêm quân cảng nơi giao thiệp với các nhà buôn ngoại quốc (...) Chỗ mà J. Dupuis bước xuống đầu tiên chính là bến Ninh Hải, hoặc thành phố Hải Phòng bây giờ, một công trình kiến trúc của Bùi Viện". Sở Bảo cũng ghi:"Doãn Uẩn ủy thác cho ông (Bùi Viện) việc mở rộng bến Ninh Hải thành một hải cảng để buôn bán với các nước, tức Hải Phòng"... . Chân Quỳnh cũng phân tích sự nhầm lẫn Doãn Khuê thành Doãn Uẩn của hai tác giả Phan Trần Chúc và Sở Bảo. Tuy nhiên, trong bài viết này của mình, do sử liệu về Bùi Viện không rõ, nên Chân Quỳnh vẫn đặt câu hỏi nghi vấn về việc trong hai người, Bùi Viện và Phạm Phú Thứ, ai là người mở bến cảng Ninh Hải. Còn Hải Phòng thực sự, thì phải về sau khi người Pháp chiếm Bắc Kỳ, thấy được vị trí thuận lợi của cảng Ninh Hải, mà họ gọi là Hải Phòng " đã phát triển nó lên thành Thành phố Hải Phòng . Nhà sử học Nguyễn Duy Chính trong bài "Bùi Viện (1839-1878) và cuộc cải cách hải quân", cũng viết: "... Tháng 4 năm 1871, ông (tức Bùi Viện) theo Lê Tuấn ra bắc đánh dẹp giặc khách Cờ Đen, Cờ Vàng là dư đảng của Thái Bình Thiên Quốc và lập được nhiều chiến công. Sau đó ông lại xuống Nam Định giúp cho Doãn Uẩn trong công tác xây dựng cửa bể Ninh Hải (tức Hải Phòng ngày nay)...". Ở đây, Nguyễn Duy Chính cũng lầm lẫn Doãn Khuê thành Doãn Uẩn, người đã mất trước đó 21 năm, vào đầu năm 1850.

Công việc Doanh điền sứ
Tháng 11 âm lịch năm 1868, Doãn Khuê đang giữ chức Đốc học Nam Định kiêm Thương biện hải phòng sứ Nam Định, làm sớ tâu 7 điều lên vua Tự Đức:
Xin chọn cẩn thận quân khỏe mạnh để phòng hữu dụng, các tỉnh Duyên hải phòng bị nghiêm cẩn, các tỉnh thuộc Thượng du chuẩn bị chiến thuyền, sửa sang binh khí, để làm tiếp viện. Tỉnh Thanh Hóa, tình thế nói sông vận chuyển rất tiện, mở rộng thêm thành trì, làm nhiều kho tàng để làm nơi chứa lương.
Hiển thị rõ điều cấm để ngăn tà đạo (ám chỉ công giáo), gian dối.
Xin thu phục nhân tâm, giúp đỡ điều báo; thu dụng thổ dân 6 tỉnh Nam Kỳ; lại đặt chức Thổ ty ở ven biên giới Bắc Kỳ.
Xin những giản binh ở Bắc Kỳ, liệu lấy một nửa những người tráng kiện, chia ban cấp lưu, cứ 6 tháng 1 lần thay; tháng 3, tháng 8 thì cấp lương ăn đi thao diễn, còn những tháng khác thì cho Vũ, lấy tiền mầi tháng 4 quan; Cấm chỉ việc theo thói cũ thay cấp lính đi giáo giản ngạch thải về, chiểu thu mỗi người tháng 5 quan tiền.
Quản thúc nghiêm ngặt những tên đầu thú.
Xin đặt chức Sát phỏng sứ cả trong Nam ngoài Bắc.
Đặt sở đồn điền ở tỉnh Sơn Tây, tỉnh Hưng Hóa.
Vua giao cho đình thần xét lại, rồi sau bỏ đi …  không cho thi hành. Tuy nhiên ông cố gắng thực hiện kế hoạch trên của mình, nửa cuối năm 1869 ông lên Hưng Hóa bàn với học trò cũ của mình là Nguyễn Quang Bích liên thủ mở rộng khai hoang đồn điền ở cả hai nơi: miền núi (Hưng Hóa) và miền biển (Nam Định), làm kế lâu dài phòng giữ Bắc Kỳ. Từ Hưng Hóa trở về, vào tháng 9 âm lịch năm 1869, ông xin thôi chức Đốc học chuyển sang làm Doanh điền sứ. Đại Nam thực lục và Quốc triều chính biên toát yếu đều ghi: "… Thương biện Nam Định hải phòng lĩnh Đốc học Doãn Khuê xin thôi chức Đốc học để khuyên quyên, chiêu mộ người khai khẩn bãi cát ở ven biển, 3 năm thành điền, một phần làm ruộng công, 2 phần làm ruộng tư, nhưng chiểu số tiền quyên tâu lên xin lượng cho phẩm hàm đều cho làm việc. Vua y cho và cho Khuê kiêm chức Doanh điền sứ. Vua bảo quan bộ Hộ rằng: Hiện nay cách sinh ra của cải không cần gì bằng nguồn lợi Tự nhiên ấy mà không có tệ, từ Hữu kỳ trở vào Nam càng cần làm lắm, nhưng quan địa phương chỉ nói không chịu làm việc, hoặc bận việc nhiều thế, không biết thế nào, phải làm cho tất được việc, mới đỡ được vận tải và vững gốc nước …" .

Tháng 11 âm lịch năm 1870, Doãn Khuê bàn bạc với Tổng đốc Định-Yên (Nam Định, Hưng Yên) là
Nguyễn Hiên tâu lên vua Tự Đức rằng: "Các sông Ngư Long, Bán Thúy huyện Tiền Hải đều hút nước ở Lân Hải, nên phải ngăn chặn cho nước mặn không tràn vào được. Lại ở sông Liêm Giang, phía trên từ cửa sông Nguyệt Lâm suốt đến cửa khe Trình Phố rẽ ngang ra sông Bán Thúy, xin đều cho khơi vét từng đoạn để đón lấy nước ngọt, cần phải rộng 8 trượng, sâu 5 thước, hai bên đều đắp đê nhỏ để chắn nước lụt. Công việc đào sông đắp đê, xin bắt dân phu 6 tổng ở huyện Tiền Hải và các tổng ở hai huyện Vũ Tiên, Chân Định cùng đắp và làm, mở vào ruộng đất công, tư bao nhiêu, trừ vào ngạch ruộng, cho miễn thuế." Vua cho phép thực hiện đề xuất này.. Đến tháng 5 âm lịch năm 1871, Doãn Khuê lại tâu về triều: "Về hạt huyện Thụy Anh các xã trên từ Thu Cúc đến Lỗ Tràng, đất bãi nổi lên bỏ hoang, xin giao cho lính mộ khai khẩn. Còn hạng ruộng cói xin sức cho dân khai vào sổ chịu thuế. Vua y cho …" . Rồi tháng 6 nhuận năm 1873, ông lại tâu trình: "Hai xã thôn Hạc Lương, Thuận An, ruộng đất vỡ lở, nhân dân xiêu tán, xin đem hạng đất bỏ hoang khó làm là 40 mẫu, Nguyễn Bá Phổ ở giáp Thận Hành nhận mua, chia giao cho hai xã thôn chiếu sổ nhận tiền." . Vua cũng chuẩn y cho thi hành.

Kháng chiến chống Pháp xâm lược Bắc Kỳ lần thứ nhất

Sau khi chiếm được Hà Nội (20 tháng 11 năm 1873), quân Pháp mở rộng vùng chiếm đóng bằng cách tiến đánh các tỉnh phía đông và nam Hà Nội. Pháp chiếm Hưng Yên (23 tháng 11), Phủ Lý (26 tháng 11), Ninh Bình (5 tháng 12). Ngày 10 tháng 12 năm 1873 (tức 21 tháng 10 năm Quý Dậu), quân Pháp từ Ninh Bình đánh sang Nam Định, quân Pháp tiến đánh đồn Độc Bộ (nay thuộc xã Yên Nhân huyện Ý Yên Nam Định) trước. Phòng Tuyến Độc Bộ - Phù Sa là trận địa phục kích tại ngã ba sông Đáy - sông Nam Định của quân nhà Nguyễn do hộ đốc Nguyễn Hiên cùng Phạm Văn Nghị, Nguyễn Văn Lợi chỉ huy đón đánh tàu Scorpion (Bọ cạp) do Garnier chỉ huy từ Ninh Bình theo sông Đáy tiến vào phía tây nam thành Nam Định. Ở đây, Phạm Văn Nghị, cùng Lãnh binh Nguyễn Văn Lợi chống Pháp quyết liệt. Doãn Khuê ở thôn Cao Lộng (nay thuộc Tân Thịnh huyện Nam Trực tỉnh Nam Định) bên bờ sông Hồng, kéo quân tới đồn Độc Bộ cùng Phạm Văn Nghị, Đỗ Phát, Nguyễn Văn Lợi chống Pháp. Các con ông là Doãn Chi (đang là Tri phủ Nam Sách Hải Dương, nguyên là tri huyện huyện Chân Định (tức Kiến Xương)) và Doãn Vị (ở Nghĩa Thành, Nghĩa Hưng) đưa dân binh sang đến tiếp viện các đồn Cao Lộng, Phù Sa (tức là Độc Bộ). Nhưng sau nửa ngày, đồn Phù Sa (nay thuộc xã Hoàng Nam huyện Nghĩa Hưng Nam Định) vỡ, tàu chiến Pháp lọt qua phòng tuyến vào sông Đào (sông Nam Định), Phạm Văn Nghị cùng một số quan tướng khác rút về vùng núi An Hòa thuộc Ý Yên, còn Doãn Khuê và Đỗ Phát kéo về hỗ trợ thành Nam Định. Ngày 11 tháng 12 năm 1873, Francis Garnier hội quân đánh chiếm thành Nam Định theo hai hướng Tây (đường sông Đào) và Nam với một lực lượng hỗn hợp gồm 111 quân. Tàu chiến Pháp từ sông Vị Hoàng bắn dữ dội vào thành, thành vỡ và rơi vào tay quân Pháp. Khi thành thất thủ, Doãn Khuê cùng các con về đóng tại Đông Vinh (nay là xã Vũ Vinh huyện Vũ Thư Thái Bình), phối hợp chặt chẽ với cha con Nguyễn Mậu Kiến đặt căn cứ tại Động Trung (quê của Nguyễn Mậu Kiến, nay thuộc xã Vũ Trung huyện Kiến Xương Thái Bình) tiếp giáp Đông Vinh, lập thành mặt trận chống Pháp bên tả ngạn sông Hồng. Mặt trận nay kéo dài từ bến Gùi (tức làng Hoàng Xá thuộc Nguyên Xá, Vũ Thư) chạy ra biển (cửa Ba Lạt), đến Yên Tứ thuộc xã Nam Hải huyện Tiền Hải, nằm trên địa bàn 4 huyện Vũ Tiên, Thư Trì, Chân Định và Tiền Hải. Quân của Doãn Khuê và Nguyễn Mậu Kiến phối hợp với quân của Đỗ Phát và Phạm Văn Nghị bên bờ hữu ngạn bố trí lực lượng ngăn chặn quân Pháp. Trong khoảng cuối tháng 12 năm 1873 và đầu tháng 1 năm 1874, lực lượng của Doãn Khuê, Nguyễn Mậu Kiến đã đẩy lùi nhiều đợt tấn công bằng đường thủy của quân Pháp, do Garnier (Gác-ni-ê) rồi sau đó (từ 18 tháng 12) là Hardmand (Hác-măng) chỉ huy, đánh từ Nam Định sang. Như các trận: làng Ngò (tức thôn Ngô Xá xã Nguyên Xá huyện Vũ Thư Thái Bình), cửa Hưng (tức Vân Môn nay thuộc xã Vũ Vân huyện Vũ Thư Thái Bình), lực lượng của các ông đẩy lui được các cuộc tiến công của Garnier. Ngày 31 tháng 12, sau 10 ngày Garnier bị quân cờ đen của Lưu Vĩnh Phúc giết chết tại Cầu Giấy, y sĩ Hardmand vừa thay Garnier tại Nam Định, đã dẫn quân từ Nam Định sang tấn công phủ thành Chân Định (nay là thị trấn Kiến Xương huyện Kiến Xương Thái Bình). Quân của Doãn Khuê, Nguyễn Mậu Kiến kháng cự quyết liệt, bắn hỏng một tàu chiến của Pháp (tàu L'Espingole). Theo Trần Văn Giàu và Đinh Xuân Lâm: Các văn thân Nam Định chia nhau từng huyện để tổ chức kháng chiến chống Pháp dọc hai bờ sông Hồng. Bên bờ bắc là trung tâm kháng chiến phủ Trực Định (hay Chân Định, tức Kiến Xương ngày nay) của Nguyễn Mậu Kiến làm quân Pháp e ngại nhất. Francis Garnier đã từng phải treo thưởng cho việc hạ sát lấy thủ cấp của Nguyễn Mậu Kiến. Khi Garnier tử trận Hatmand thay thế đánh dẹp không được. Trong các trận chiến do Hardmand chỉ huy đánh Chân Định đều có khoảng 200 đến 300 quân Pháp, thì trận gây thiệt hại cho quân Pháp lớn nhất là trận làng Ngô Xá (làng Ngò) phải rút lui về thành Nam Định. Nghĩa quân của Nguyễn Mậu Kiến, Doãn Khuê đánh chiếm được đồn Chân Định, phát hịch cho dân chúng biết Garnier đã tử trận ở gần Cầu Giấy Hà Nội. Ngày 31 tháng 12 năm 1873, Hardmand đem hơn trăm quân cùng đại bác đánh nghĩa quân ở thành Chân Định, quân Nguyễn Mậu Kiến rút lui, nhưng Hardmand chỉ phá đại bác trên thành rồi rút trở về thành Nam Định, từ đó đến ngày 10 tháng 1 năm 1874 Hardmand không đánh qua sông sang Chân Định nữa. Ngày 10 tháng 1 năm 1874, quân Pháp hạ cờ tại thành Nam Định và trao trả lại cho quan Nhà Nguyễn từ Hà Nội xuống, chuẩn bị ký kết Hòa ước Giáp Tuất (1874).

Bị cách chức vì thành Nam thất thủ

Tháng 3 năm 1874, Nguyễn Văn Tường thay mặt Nhà Nguyễn ký hòa ước Giáp Tuất với Pháp, quân Pháp rút khỏi Bắc Kỳ. Đồng thời Tự Đức cũng ra lệnh bãi binh. Sau đó đến tháng 6 âm lịch năm Giáp Tuất (1874), xét việc 4 tỉnh Bắc Kỳ thất thủ, Tự Đức cho rằng các quan lại ở tỉnh Nam Định phòng bị sơ hở nên bị mất thành, do vậy đã cách chức và xử phạt tất cả các quan viên lớn nhỏ của tỉnh này kể từ Tổng đốc, Tuần phủ, đến Án sát, Bố chính, Lãnh binh và các Thương biện tỉnh đạo. Đại Nam thực lục chép rằng: "… Trước đây, 4 tỉnh thất thủ, lần lượt giao đình thần làm án nghị xử, đến khi xem xét xong án về tỉnh Hà Nội, tiến lên vua xem, vua cho là việc án là việc trọng đại, rất quan hệ đến lẽ phải của nước và tiết nghĩa của bề tôi, thế mà coi thường, phần nhiều giảm nhẹ … Sau việc án ở 3 tỉnh Hải Dương, Ninh Bình, Nam Định làm xong (phân biệt xử về tội lưu, tội đồ) tiếp tục tiến lên … Vua bảo rằng: Việc án này như thế lại dám xử nhẹ, thì việc khác còn có thể hỏi xử ư? … Rồi lại nghị tâu lên vua lại châm chước nhẹ nặng, thân tự quyết định cho tội danh được chính …

Việc án ở tỉnh Nam Định. Nguyên nghĩ xử: Lĩnh Tổng đốc Nguyễn Hiên, bố chính Bùi Thái Bút, án sát Nghiêm Xuân Lượng, Hải phòng đề đốc Hồ Đăng Chất, phó lãnh binh Lê Văn Khuê, Thương biện Hải phòng Phạm Văn Nghị đóng giữ đồn Phù Sa là lãnh binh Nguyễn Văn Lợi đều xử trảm giam hậu; kiêm biện Hải phòng Đỗ Phát, Doãn Khuê đều phải phạt trượng tội đồ tột bậc (vì già ốm không nỡ phát lưu ở nơi xa), Phạm Văn Nghị phải cách chức (vì trước thì đem thủ hạ tới tỉnh ngăn chặn; sau lại triệu thân hào giữ toàn vẹn được vài hạt); Còn y lời định thần nghị xử …".

Ông mất ở quê ngày 2 tháng 10 năm Mậu Dần (tức 27 tháng 10 năm 1878) thọ 66 tuổi.

Con ruột
 Doãn Đê (尹氐) (1840-1874), tức Doãn Chi 尹芝, con cả của Doãn Khuê, tri huyện Chân Định (Kiến Xương - Thái Bình) (1869-1870), tri phủ Nam Sách - Hải Dương (1871-1874), tham gia lãnh đạo kháng chiến chống Pháp năm 1873-1874, tại Thái Bình, Nam Định. Tử trận tại phủ lỵ Nam Sách năm 1874. Ông được dân làng Phú Mỹ tổng Thịnh Quang huyện Trực Định phủ Kiến Xương (nay thuộc xã Bình Minh huyện Kiến Xương tỉnh Thái Bình) thờ làm thành hoàng làng.
 Doãn Vị 尹胃 (1855-1910), con trai thứ ba của Doãn Khuê, quê Song Lãng Vũ Thư Thái Bình, tham gia lãnh đạo kháng chiến chống Pháp năm 1873-1874 tại Thái Bình và Nam Định, nhà nho yêu nước hoạt động trong Phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục ở tỉnh Thái Bình đầu thế kỷ XX.

Tham khảo

Xem thêm
 Gia tộc họ Doãn xã Song Lãng

Liên kết ngoài

Quan lại nhà Nguyễn
Người Thái Bình
Nhà giáo Việt Nam
Nghĩa quân chống Pháp
Tiến sĩ nhà Nguyễn


title: Sumbawa

text:
Sumbawa là một đảo thuộc Indonesia, nằm ở khoảng giữa của chuỗi các đảo gọi chung là quần đảo Nusa Tenggara (quần đảo Sunda Nhỏ), với đảo Lombok ở phía tây, đảo Flores ở phía đông và đảo Sumba xa hơn một chút về phía đông nam. Về mặt hành chính, nó là một phần của tỉnh Tây Nusa Tenggara.

Sumbawa có chiều dài theo hướng tây-đông khoảng 270 km và chiều rộng theo hướng bắc-nam khoảng 95 km, diện tích 15.448 km² (ba lần lớn hơn đảo Lombok) với dân số năm 2005 khoảng 1,2 triệu người. Nó là mốc giới giữa các đảo phía tây chịu ảnh hưởng tôn giáo và văn hóa Ấn Độ nhiều hơn với các đảo phía đông. nơi ảnh hưởng của văn hóa và tôn giáo Ấn Độ là không đáng kể.

Lịch sử
Bốn công quốc tại miền tây Sumbawa là các quốc gia lệ thuộc vào đế quốc Majapahit ở miền đông đảo Java. Do các nguồn tài nguyên thiên nhiên của mình nên hòn đảo này thường xuyên bị các lực lượng bên ngoài tìm cách chiếm đóng - bao gồm cả người Nhật Bản, người Hà Lan và người Makassar. Người Hà Lan lần đầu tiên xâm chiếm đảo này năm 1605, nhưng đã không thành công trong việc cai trị Sumbawa tới tận đầu thế kỷ 20. Vương quốc của người Bali là Gelgel cũng cai trị miền tây Sumbawa trong một khoảng thời gian ngắn.

Chứng cứ lịch sử chỉ ra rằng người dân trên đảo Sumbawa được biết đến trong thời kỳ Đông Ấn vì mật ong và ngựa của họ , gỗ tô mộc để sản xuất thuốc nhuộm màu đỏ, cũng như gỗ đàn hương được sử dụng làm nhang và dược phẩm. Khu vực này cũng được coi là nơi có đất đai màu mỡ, phì nhiêu, cho sản lượng cao trong nông nghiệp.

Hành chính
Sumbawa được chia thành 4 nhiếp chính và 1 kota (thành phố). Đó là:
 Nhiếp chính Tây Sumbawa
 Nhiếp chính Sumbawa
 Nhiếp chính Dompu
 Nhiếp chính Bima
 Thành phố Bima.

Dân cư
Hồi giáo được truyền tới đây thông qua người Makassar tại Sulawesi.

Sumbawa theo dòng lịch sử có 2 nhóm ngôn ngữ chính mà những người sử dụng chúng không thể hiểu lẫn nhau. Một nhóm có trung tâm tại phía tây đảo, là tiếng Sumbawa (Basa Samawa, tiếng Indonesia: Bahasa Sumbawa), là tương tự như tiếng Sasak tại Lombok; nhóm thứ hai tại phía đông, là tiếng Bima (Nggahi Mbojo, tiếng Indonesia: Bahasa Bima). Các vương quốc nằm tại Sumbawa Besar và Bima là 2 điểm trung tâm của đảo Sumbawa. Sự phân chia đảo này về mặt ngôn ngữ như thế vẫn còn tồn tại cho tới nay; Sumbawa Besar và Bima hiện cũng là 2 thị xã lớn nhất trên đảo và là các trung tâm của các nhóm văn hóa khác biệt, cùng chung sống trên hòn đảo này. Ước tính chính thức về dân số năm 2005 trên đảo là 1.219.590 người.

Núi lửa
Sumbawa nằm trong phạm vi vành đai lửa Thái Bình Dương. Nó là một đảo núi lửa, bao gồm đỉnh Tambora (8°14’41"N, 117°59’35"Đ), nổ lần gần đây nhất vào năm 1815, là vụ phun trào núi lửa phá hủy mạnh nhất trong lịch sử hiện đại (khoảng 4 lần lớn hơn vụ phun trào năm 1883 tại Krakatoa, giữa Java và Sumatra, khi xét theo lượng dung nham phun trào). Vụ phun trào này đã làm chết ít nhất 72.000 người. Nó dường như cũng tiêu diệt một nền văn hóa nhỏ tại khu vực Đông Nam Á, được các nhà khảo cổ biết tới như là vương quốc Tamboran. Nó phóng ra khoảng 100 km³ tro bụi vào khí quyển, gây ra hiện tượng gọi là "năm không có mùa hè" vào năm 1816

Khai khoáng
Phía tây đảo Sumbawa được Newmont Mining Corporation khai thác các mỏ đồng và vàng.

Tham khảo

Quần đảo Sunda Nhỏ
Tây Nusa Tenggara
Đảo Indonesia


title: Destiny's Child (album)

text:
Destiny's Child (tạm dịch: Những đứa trẻ của Số phận) là album đầu tay của nhóm nhạc R&B người Mỹ Destiny's Child, phát hành bởi hãng Columbia Records vào năm 1998. Album gồm hai đĩa đơn thành công là "No, No, No" và "With Me", đặc biệt là hai ca khúc này đều có thêm "Phần 2" và cả hai phần đều nằm trong album này. Đồng thời, album còn nhận một giải Soul Train Lady of Soul Awards cho Album R&B/Soul Xuất sắc của năm.

Album nằm trong bảng xếp hạng Billboard 200 tại Mỹ 26 tuần liền, nhưng không bao giờ vượt qua vị trí #63. Tại Anh, album đứng ở vị trí #75 nhờ độ mạnh của đĩa đơn "No, No, No". Album đã bán gần 1 triệu bản tại Mỹ và 3 triệu bản toàn thế giới, sau đó đã được phát hành và "đóng gói" lại ở một vài quốc gia sau thành công vượt trội của album tiếp theo "The Writing's on the Wall". Vào năm 2002, album đã trì hoãn việc in ấn và bắt đầu trở thành hàng hiếm. Ngoài ra, album còn nhận được nhiều đánh giá tích cực từ các nhà phê bình âm nhạc và thính giả.

Danh sách ca khúc
 "Second Nature" (Kymberli Armstrong, Ronald Isley, Marvin Isley, Ernie Isley, O'Kelly Isley Jr., Chris Jasper, Terry T.) – 5:10
 "No, No, No Part 2" (cùng Wyclef Jean) (Barry White, Calvin Gaines, Mary Brown, Rob Fusari, Vincent Herbert) – 3:25
 "With Me Part I" (cùng Jermaine Dupri) (J. Dupri, Master P, Manuel Seal) – 3:26
 "Tell Me" (Tim Kelley, Bob Robinson) – 4:47
 "Bridges" (Mean Green, Michelle JoJo Hailey, D'Wayne Wiggins) – 4:05
 "No, No, No Part 1" (C. Gaines, M. Brown, R. Fusari, V. Herbert) – 4:00
 "With Me Part II" (cùng Master P) (J. Dupri, Beyoncé Knowles, LeToya Luckett, Master P, LaTavia Roberson, Kelly Rowland, M. Seal) – 4:16
 "Show Me the Way" (Carl Breeding, Darcy Aldridge, Jeffrey Bowden) – 4:20
 "Killing Time" (Taura Stinson, Dwayne Wiggins) – 5:09
 "Illusion" (có sự tham gia của Wyclef Jean & Pras) – 3:53
 "Birthday" (B. Knowles, L. Roberson, K. Rowland, D. Wiggins) – 5:15
 "Sail On" (Lionel Richie) – 4:06
 "My Time Has Come" (Gửi đến Andretta Tillman) (Sylvia Bennett-young, R. Vertelney) – 4:25

Các ca khúc chưa tiết lộ
 "Never Had a Love Like Mine"
 "I Try"
 "Something for Me"
 "Before I Let Go"

Xếp hạng

Thực hiện

 Mark Morales, Sản xuất
 Bill Ortiz, Trumpet
 Darin Prindle, Hòa âm
 Warren Riker, Kĩ thuật, Hòa âm
 Bob Robinson, Sắp đặt, Sản xuất, Nhạc cụ
 Tim Kelley, Sản xuất, Nhạc cụ
 Carl Washington, Sản xuất
 Carl Wheeler, Đàn điện tử
 D'Wayne Wiggins, Bass, Sản xuất, Guitar, Nhạc cụ
 Benjamin Wright, Hòa âm, Giám đốc
 Eric Fischer, Thực hiện
 Jay Lincoln, Trống, Sản xuất, Hòa âm, Đàn điện tử
 James Hoover, Thực hiện
 Erwin Gorostiza, Chỉ đạo nghệ thuật, Thiết kế
 Wyclef Jean, Sản xuất, Trình diễn
 Rawle Gittens, Thực hiện
 Vince Lars, Kèn Saxophone
 Corey Rooney, Kĩ thuật, Sản xuất, Hòa âm
 Craig B., Sản xuất, Hòa âm
 KLC, Sản xuất
 Sylvia Bennett-Smith, Hòa âm, Sản xuất
 Jerry Duplessis, Sản xuất
 Joey Swails, Thực hiện, Hòa âm
 Destiny's Child, Nhóm trình diễn chính
 Ian Dalsemer, Trợ lý Thực hiện
 Rob Fusari, Sản xuất
 Anthony Papa Michael, Guitar (kiểu Acoustic)
 Beyoncé, Giọng chính/Giọng nền
 LeToya Luckett, Giọng nền/Giọng chính
 LaTavia Roberson, Giọng nền/Giọng Rap chính cho ca khúc "Illusion"
 Kelly Rowland, Giọng chính/Giọng nền

 Lee Neal, Trống
 O'Dell, Sản xuất
 Mathew Knowles, Giám đốc Sản xuất
 Tina Knowles, Nhà tạo mẫu tóc
 Storm Jefferson, Trợ lý thực hiện Thực hiện, Trợ lý Hòa âm
 Mean Green, Phó Giám đốc
 Che Greene, Sản xuất
 Darcy Aldridge, Hòa âm
 Mike Arnold, Thực hiện
 Charles Brackins, Thực hiện
 Johnny Buick, Trang điểm, Làm tóc
 Kenny Demery, Guitar
 Paul Empson, Nhiếp ảnh gia
 Eric Ferrell, Trang điểm
 Debra Ginyard, Nhà tạo mẫu
 Mike Scott, Hòa âm
 Booker T. Jones III, Hòa âm
 Master P, Người trình diễn
 Terry T. Sản xuất
 Bill McKinley, Bass
 Paul Arnold, Thực hiện
 Preston Crump, Bass
 Jermaine Dupri, Sản xuất, Trình diễn
 Dale Everingham, ?
 Steve Foreman, Tiếp nhận phản hồi
 David Frank, Piano
 John Frye, Thực hiện
 Brian Gardner, Giám đốc
 Jamie Hawkins, Đàn điện tử
 Vincent Herbert, Sản xuất
 Jon Jubu Smith, Guitar

Liên kết ngoài

Album năm 1998
Album của hãng Columbia Records
Album đầu tay năm 1998
Album của Destiny's Child
Album sản xuất bởi Jermaine Dupri
Album sản xuất bởi Wyclef Jean
Album của Columbia Records


title: Agonischius muzzalli

text:
Agonischius muzzalli là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1934.

Chú thích

Tham khảo

Agonischius


title: Hyphaenia

text:
Hyphaenia là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1865 bởi Baly.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Hyphaenia abdominalis Kimoto, 1989
 Hyphaenia aenea (Laboissiere, 1936)
 Hyphaenia africana Laboissiere, 1921
 Hyphaenia antennalis Kimoto, 1989
 Hyphaenia apicalis Takizawa, 1988
 Hyphaenia azlani Mohamedsaid, 1998
 Hyphaenia bicolor Medvedev, 2001
 Hyphaenia clypealis Medvedev, 2001
 Hyphaenia convexicollis Medvedev & Sprecher-Uebersax, 1997
 Hyphaenia cyanescens (Laboissiere, 1936)
 Hyphaenia elongata Kimoto, 1989
 Hyphaenia flavofemoratus (Motschulsky, 1866)
 Hyphaenia frontalis Kimoto, 1989
 Hyphaenia fulva Kimoto, 1989
 Hyphaenia keralensis Medvedev, 2001
 Hyphaenia kimotoi Medvedev, 2001
 Hyphaenia maculata Kimoto, 1989
 Hyphaenia mandibularis Medvedev, 2001
 Hyphaenia medvedevi Lopatin, 2006
 Hyphaenia minor Kimoto, 1989
 Hyphaenia nigricornis Kimoto, 1989
 Hyphaenia nigrilabris Medvedev, 2001
 Hyphaenia nitidissima Medvedev, 2001
 Hyphaenia obscuripennis (Jacoby, 1896)
 Hyphaenia oculata Mohamedsaid, 1999
 Hyphaenia otakei Kimoto, 2003
 Hyphaenia pallida Medvedev, 2001
 Hyphaenia pectoralis Mohamedsaid, 1999
 Hyphaenia pilicornis (Motschulsky, 1858)
 Hyphaenia rahmani Mohamedsaid, 1999
 Hyphaenia rubra Medvedev, 2001
 Hyphaenia rugosa Mohamedsaid, 1999
 Hyphaenia sericeus (Motschulsky, 1866)
 Hyphaenia shapaensis Medvedev, 2000
 Hyphaenia submetallica Jacoby, 1892
 Hyphaenia tristis Medvedev, 2001
 Hyphaenia virdimarginella (Motschulsky, 1866)
 Hyphaenia yasudai Takizawa, 1985

Chú thích

Tham khảo

Galerucini


title: Tân Kim

text:
Tân Kim là một xã thuộc huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên, Việt Nam.

Địa lý
Xã Tân Kim nằm ở phía đông bắc huyện Phú Bình, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Tân Thành
Phía tây giáp xã Bảo Lý và xã Tân Khánh
Phía nam giáp thị trấn Hương Sơn và các xã Tân Hòa, Xuân Phương.

Xã Tân Kim có diện tích 21,65 km², dân số năm 1999 là 6.743 người, mật độ dân số đạt 311 người/km².

Tân Kim có khá nhiều hồ nước và ngòi (sông nhỏ), phân bố ở các xóm Kim Đĩnh, Châu, Bạch Thạch, Trại. Hồ lớn nhất nằm ở làng Kim Đĩnh với diện tích mặt hồ 40ha, có nhiều tiềm năng về khai thác thủy sản và nông nghiệp, cung cấp nước tưới tiêu cho một diện tích lớn đất nông nghiệp.

Hành chính
Xã Tân Kim được chia thành 17 xóm: Xuân Lai, Mỏn Thượng, Mỏn Hạ, Trạng Đài, Đồng Chúc, Tân Thái, Núi Chùa, Thòng Bong, Bạch Thạch, La Đuốc, Làng Trại, Làng Châu, Hải Minh, La Đao, Đèo Khê, Bờ La, Quyết Tiến.

Chú thích

Xem thêm


title: Megathous nigerrimus

text:
Megathous nigerrimus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Desbrochers des Loges miêu tả khoa học năm 1869.

Chú thích

Tham khảo

Megathous


title: Nhơn Hưng, Tịnh Biên

text:
Nhơn Hưng là một phường thuộc thị xã Tịnh Biên, tỉnh An Giang, Việt Nam.

Địa lý
Phường Nhơn Hưng nằm ở phía bắc thị xã Tịnh Biên, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp thành phố Châu Đốc
Phía tây giáp phường An Phú
Phía nam giáp các phường Nhà Bàng và Thới Sơn
Phía bắc giáp Campuchia.

Phường Nhơn Hưng có diện tích 19,12 km², dân số năm 2022 là 6.992 người, mật độ dân số đạt 365 người/km².

Hành chính
Phường Nhơn Hưng được chia thành 3 khóm: Đông Hưng, Tây Hưng, Trung Bắc Hưng.

Lịch sử
Trước đây, Nhơn Hưng là một xã thuộc huyện Tịnh Biên.

Vào thời Pháp thuộc, địa bàn phường Nhơn Hưng tương ứng với làng Nhơn Hòa thuộc tổng Quy Đức và làng Vĩnh Hưng thuộc tổng Châu Phú cùng thuộc hạt Châu Đốc.

Ngày 1 tháng 1 năm 1900, tỉnh Châu Đốc được thành lập, 2 làng Nhơn Hòa và Vĩnh Hưng thuộc quận Tịnh Biên, tỉnh Châu Đốc.

Năm 1925, thực dân Pháp sáp nhập 2 làng Nhơn Hòa, Vĩnh Hưng thành làng Nhơn Hưng.

Dưới thời Việt Nam Cộng hòa, xã Nhơn Hưng thuộc quận Tịnh Biên, tỉnh An Giang (sau thuộc tỉnh Châu Đốc vừa tái lập cho đến năm 1975).

Ngày 11 tháng 3 năm 1977, Hội đồng Bộ trưởng ban hành quyết định Quyết định 56-CP. Theo đó, thành lập huyện Bảy Núi trên cơ sở sáp nhập 2 huyện Tri Tôn, Tịnh Biên, xã Nhơn Hưng thuộc huyện Bảy Núi.

Ngày 23 tháng 8 năm 1979, Hội đồng Bộ trưởng ban hành quyết định 300-CP.Theo đó, chia huyện Bảy Núi thành hai huyện Tri Tôn và Tịnh Biên, xã Nhơn Hưng thuộc huyện Tịnh Biên.

Cuối năm 1985, xã Nhơn Hưng có 2.639,5 ha diện tích tự nhiên và 6.095 người.

Ngày 10 tháng 5 năm 1986, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định 56-HĐBT. Theo đó, điều chỉnh 311,5 ha diện tích tự nhiên, 2.548 người của xã Nhơn Hưng về thị trấn Nhà Bàng vừa thành lập.

Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính, xã Nhơn Hưng còn 2.328 ha diện tích tự nhiên và 3.547 người.

Ngày 13 tháng 2 năm 2023, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 721/NQ-UBTVQH15 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 10 tháng 4 năm 2023). Theo đó, thành lập thị xã Tịnh Biên và thành lập phường Nhơn Hưng thuộc thị xã Tịnh Biên trên cơ sở toàn bộ 19,12 km² diện tích tự nhiên, 6.992 người của xã Nhơn Hưng.

Chú thích

Tham khảo

Xã, phường, thị trấn biên giới Việt Nam - Campuchia


title: Marmolejo, Jaén

text:
Marmolejo là một đô thị trong tỉnh Jaén, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2005 (INE), đô thị này có dân số là 7605 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Marmolejo - Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía

Đô thị ở Jaén


title: Scopula immutata

text:
The Lesser Cream Wave (Scopula immutata) là một loài bướm đêm thuộc họ Geometridae. Nó được tìm thấy ở khắp châu Âu.

Sải cánh dài 24–27 mm. Chiều dài cánh trước là 12–13 mm. The moth gặp ở one generation từ tháng 6 đến tháng 8 .

Ấu trùng ăn meadowsweet và valerian.

Hình ảnh

Ghi chú
 The flight season refers to Bỉ và The Netherlands. This may vary in other parts of the range.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Vlindernet
 waarneming.nl
 Lepidoptera of Belgium
 Lesser Cream Wave on UKmoths

Động vật được mô tả năm 1758
I
Côn trùng châu Âu


title: Longueville, Lot-et-Garonne

text:
Longueville là một xã thuộc tỉnh Lot-et-Garonne trong vùng Nouvelle-Aquitaine phía tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 32 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Lot-et-Garonne


title: Castello-di-Rostino

text:
Castello-di-Rostino  là một xã ở tỉnh Haute-Corse trên đảo Corse, Pháp. Xã này có diện tích 12,4 km², dân số năm 1999 là 277 người. Khu vực này có độ cao từ 134-1200 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
Thị trấn của tỉnh Haute-Corse

Tham khảo

Castellodirostino


title: Amanullah Khan

text:
Amanullah Khan, phiên âm tiếng Việt là Amanula Khan (Pashto: )
(1 tháng 6 năm 1892 – 25 tháng 4 năm 1960) là quốc vương Afghanistan từ năm 1919 đến 1929, đầu tiên là Amir và sau năm 1926 là Shah.

Quốc vương
Ngày 3 tháng 5 năm 1919, ông bất ngờ tấn công người Anh, mở đầu cuộc chiến tranh Anh-Afghanistan lần thứ ba năm 1919. Năm 1921, hiệp ước đình chiến được ký kết, dân tộc Afghanistan độc lập khỏi đế quốc Anh. Cùng năm, ông lại ký một hiệp ước hữu nghị và nước Nga Xô viết. Ông còn ký hiệp ước trung lập và không xâm phạm với Liên bang Xô viết năm 1926. Nhà vua đã thực hiện một số cải cách với mục đích phát triển kinh tế, văn hoá cũng như củng cố nền độc lập của đất nước.

Nội chiến

Trong chuyến thăm của Amanullah đến châu Âu, Những phản đối đối với sự cai trị của ông đã gia tăng thành một cuộc nổi dậy ở Jalalabad lên đến đỉnh điểm là một cuộc hành quân đến thủ đô, và phần lớn quân đội đã đào ngũ thay vì kháng cự. Vào tháng 1 năm 1929, Amanullah thoái vị và sống lưu vong tạm thời ở Ấn Độ thuộc Anh. Anh trai của ông là Inayatullah Khan trở thành vị vua tiếp theo của Afghanistan trong vài ngày cho đến khi Habibullah Kalakani, một thủ lĩnh của phong trào đối lập "Saqqawists", lên nắm quyền. Trong khi  ở Ấn Độ, Kalakani đánh nhau với các bộ lạc chống Saqqawist. Vào khoảng ngày 22 tháng 3, Amanullah trở lại Afghanistan tập hợp lực lượng ở Kandahar để tiếp cận Kabul và tiêu diệt Kalakani. Tuy nhiên, lực lượng của ông ta không tiến lên được và vào ngày 23 tháng 5 năm 1929, ông ta lại trốn sang Ấn Độ, lần này không bao giờ quay trở lại đất nước của mình.

Từ Ấn Độ, cựu vương đến châu Âu và định cư ở Ý, sau đó là Thụy Sĩ. Amanullah Khan qua đời ở Zurich, Thụy Sĩ năm 1960.

Xem thêm
 Lịch sử Afghanistan
 Cải cách của Amanullah Khan và cuộc nội chiến
 Lycées Esteqlal và Malalaï ở Kabul

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Life of Amir Amanullah Khan in pictures
 Amanulla Khan: Betrayal of Nadir Khan

Sinh năm 1892
Mất năm 1960
Vua Afghanistan
Người Pashtun
Nhân vật trong chiến tranh Anh-Afghanistan lần thứ ba
Nhà hoạt động độc lập


title: Canthon

text:
Canthon là một chi bọ cánh cứng thuộc họ Scarabaeidae.

Các loài tiêu biểu
 Canthon aberrans (Harold 1868)
 Canthon acutiformis Balthasar, 1939
 Canthon acutoides Schmidt, 1922
 Canthon acutus Harold, 1868
 Canthon aequinoctialis Harold 1868
 Canthon angularis Harold, 1868
 Canthon quadriguttatus Olivier, 1789
 Canthon smaragdulus Fabricius, 1781

Chú thích

Tham khảo

 Canthon  at insectoid.info

Canthonini


title: Dicranomyia basistylata

text:
Dicranomyia basistylata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Andrena chirisana

text:
Andrena chirisana là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Tadauchi mô tả khoa học năm 1992.

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật được mô tả năm 1992


title: Holorusia palauensis

text:
Holorusia palauensis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Holorusia


title: Laetana oculata

text:
Laetana oculata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Laboissiere miêu tả khoa học năm 1921.

Chú thích

Tham khảo

Laetana


title: Garcinia scortechinii

text:
Garcinia scortechinii là một loài thực vật có hoa thuộc họ Clusiaceae.
Loài này có ở Malaysia và Singapore.

Chú thích

Tham khảo

 Kochummen, K.M. 1998. Garcinia scortechinii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

S
Thực vật Malaysia
Thực vật Singapore


title: Vaudelnay

text:
Vaudelnay  là một xã thuộc tỉnh Maine-et-Loire trong vùng Pays de la Loire phía tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 64 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Maine-et-Loire


title: Đội tuyển bóng đá quốc gia Indonesia

text:
Đội tuyển bóng đá quốc gia Indonesia () là đội tuyển của Hiệp hội bóng đá Indonesia và đại diện Indonesia trên bình diện quốc tế.

Là đội bóng châu Á đầu tiên tham dự vòng chung kết World Cup, dưới tên gọi Đông Ấn Hà Lan vào năm 1938, đội nằm trong số các đội bóng Đông Nam Á từng xuất hiện ở các giải đấu cấp châu lục. Thành tích cao nhất của đội là tấm huy chương đồng của Asiad 1958 cùng với 6 lần á quân AFF Cup giành được vào các năm 2000, 2002, 2004, 2010, 2016 và 2020. Đội đã 4 lần tham dự cúp bóng đá châu Á vào các năm 1996, 2000, 2004 và 2007 và đều không vượt qua được vòng bảng.

Lịch sử
Indonesia dưới tên gọi Đông Ấn Hà Lan  là đội bóng châu Á đầu tiên tham dự vòng chung kết World Cup sau khi được FIFA miễn việc vượt qua vòng loại của giải năm 1938 ở Pháp vì giải có quá ít đội bóng tham gia vào phút chót. Trận thua 0–6 tại vòng 1 ở Reims trước đội á quân Hungary là trận đấu duy nhất tại 1 vòng chung kết World Cup của đội.

Năm 1958, đội dự vòng loại World Cup đầu tiên của mình với tư cách là nước Indonesia độc lập. Sau khi vượt qua được Trung Quốc ở vòng 1, đội đã bỏ cuộc khi từ chối đấu với Israel. Những năm sau thì cũng vì lý do chính trị mà Indonesia không tiếp tục tham gia giải đấu. Mãi đến năm 1974 đội mới trở lại.

Indonesia lần đầu tiên xuất hiện ở 1 vòng chung kết Asian Cup là vào năm 1996 diễn ra ở UAE, đội giành 1 điểm duy nhất sau trận hòa với Kuwait ở vòng bảng. Ở lần thứ 2 xuất hiện tại Liban năm 2000; 1 lần nữa, Indonesia cũng chỉ giành được 1 điểm sau 3 trận đấu. Tại Asian Cup 2004, thành tích của đội cao hơn khi giành thắng lợi đầu tiên trong lịch sử khi đánh bại Qatar với tỉ số 2–1; tuy nhiên kết quả này chưa đủ để đưa đội vào vòng 2. Đến Asian Cup 2007, với tư cách là chủ nhà, Indonesia được vào thẳng vòng chung kết. Ở đây, họ đã thắng Bahrain 2–1, thua Ả Rập Saudi 1–2 và thua Hàn Quốc 0–1. Họ kết thúc giải ở vị trí thứ 3 bảng D.

Indonesia chưa bao giờ giành được chức vô địch AFF Cup trong khi đã 6 lần lọt vào trận chung kết (2000, 2002, 2004, 2010, 2016 và 2020). Họ có 2 lần lên ngôi quán quân trong khu vực vào các năm 1987 và 1991 khi giành huy chương vàng tại SEA Games.

Giải đấu

Giải vô địch bóng đá thế giới
{| class="wikitable" style="text-align: center;" width="500px;"
|-
!width=120|Năm
!width=120|Kết quả
!width=60|
!width=60|
!width=60|
!width=60|
!width=60|
!width=60|
|-
| 1930 ↓1934 ||colspan=7|Không tham dự
|-
|  1938||Vòng 1/8||1||0||0||1||0||6
|-
| 1950 ||colspan=7|Bỏ cuộc
|-
| 1954 ||colspan=7|Không tham dự
|-
| 1958↓1962 ||colspan=7|Bỏ cuộc
|-
| 1966↓1970 ||colspan=7|Không tham dự
|-
| 1974↓2014 ||colspan=7|Không vượt qua vòng loại
|-
| 2018 ||colspan=7|Bị cấm thi đấu
|-
| 2022 ||colspan=7|Không vượt qua vòng loại
|-
|| 2026↓ 2034 ||colspan=7|Chưa xác định
|-
|Tổng cộng||Vòng 1/8||1||0||0||1||0||6
|}

 Cúp bóng đá châu Á

 Thế vận hội

 Á vận hội

 Giải vô địch bóng đá Đông Nam Á

 Đại hội Thể thao Đông Nam Á

Cầu thủ
Đây là đội hình tham dự 2 trận giao hữu gặp  và  vào tháng 6 năm 2023.Số liệu thống kê tính đến ngày 19 tháng 6 năm 2023 sau trận gặp .Từng triệu tậpChú thích:''

 RET Đã chia tay đội tuyển quốc gia

Chú thích

Indonesia

Bóng đá


title: Metraria

text:
Metraria là một chi nấm trong họ Agaricaceae.

Tham khảo

Agaricaceae


title: Giáo hoàng Máctinô IV

text:
Martinô IV (Latinh: Martinus IV) là vị giáo hoàng thứ 189 của giáo hội công giáo.

Theo niên giám tòa thánh năm 1806 thì ông đắc cử Giáo hoàng năm 1281 và ở ngôi Giáo hoàng trong 4 năm 1 tháng 4 ngày. Niên giám tòa thánh năm 2003 xác định ông đắc cử Giáo hoàng ngày 22 tháng 2 năm 1281, ngày khai mạc chức vụ mục tử đoàn chiên chúa là ngày 23 tháng 3 và ngày kết thúc triều đại của ông là ngày 28 tháng 3 năm 1285.

Giáo hoàng Martinus IV sinh tại Pháp vào khoảng năm 1210 hoặc 1220 với tên thật là Simon de Brion hoặc de Brie. Ông được bầu làm Giáo hoàng tại Vierbe. Thực ra cuộc đắc cử của ông là do áp lực của Charles d’Anjou, một người bạn của ông. Ông đã cố gắng liên kết các vua chúa đương thời bằng lòng bác ái.

Các tên Marinus I và Marinus II phải được hiểu là Martin, do đã sửa lại tên hai Giáo hoàng nói trên và do có nhiệm kỳ đầu của Giáo hoàng này được gọi tên là Martin IV. Thực ra, ông đã sai lầm khi chọn tên Martinus IV mà phải gọi là Martinus II.
Dưới triều Giáo hoàng của ông nổ ra một cuộc nổi loạn đẫm máu và khốc liệt chống lại người Pháp ở Sicilia, ngày nay người ta gọi nó là "the Sicilian Vespers" (Đêm đen trên đảo Sicilia).

Martin tuyệt thông tất cả những ai chống lại Charles, nhưng khi Charles băng hà Martin đã phải trốn chạy khỏi Rôma, ông sẽ không bao giờ có thể trở về Rôma và chết ở Pérousengày 28 (18) tháng 3 năm 1285.

Chú thích

Tham khảo
 265 Đức Giáo hoàng, Thiên Hựu Nguyễn Thành Thống, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, xuất bản tháng 5 năm 2009.
 Các vị Giáo hoàng của giáo hội toàn cầu, hội đồng giám mục Việt Nam
 Tóm lược tiểu sử các Đức Giáo hoàng, Đà Nẵng 2003,Jos. TVT chuyển ngữ từ Tiếng Anh.

M
Mất năm 1285
Sinh thế kỷ 13
Nhà ngoại giao Tòa Thánh


title: Lipotriches edirisinghei

text:
Lipotriches edirisinghei là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Pauly mô tả khoa học năm 2006.

Chú thích

Tham khảo

Lipotriches
Động vật được mô tả năm 2006


title: Agrypnus industissimus

text:
Agrypnus industissimus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1892.

Chú thích

Tham khảo

Agrypnus


title: 78 (số)

text:
78 (bảy mươi tám) là một số tự nhiên ngay sau 77 và ngay trước 79.

Tham khảo

Số chẵn


title: Gerbrunn

text:
Gerbrunn là một đô thị ở huyện Würzburg bang Bayern thuộc nước Đức.

Tham khảo


title: 10030 Philkeenan

text:
10030 Philkeenan (1981 QG) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 30 tháng 8 năm 1981 bởi E. Bowell ở trạm Anderson Mesa thuộc Đài thiên văn Lowell. Nó được đặt theo tên Philip Childs Keenan, một nhà thiên văn học Mỹ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 10030 Philkeenan

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1981


title: Dypsis singularis

text:
Dypsis singularis là loài thực vật có hoa thuộc họ Arecaceae. Loài này được Beentje mô tả khoa học đầu tiên năm 1995.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Chi Cau tua
Thực vật được mô tả năm 1995
Thực vật Madagascar


title: Agonischius unicolor

text:
Agonischius unicolor là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1878.

Chú thích

Tham khảo

Agonischius


title: Quận Preston, West Virginia

text:
Quận Preston là một quận thuộc tiểu bang West Virginia, Hoa Kỳ. Theo điều tra dân số năm 2010 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số 33.530 người . Quận lỵ đóng ở Kingwood.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có tổng diện tích 1686 km2, trong đó có 8 km2 là diện tích mặt nước.

Xa lộ

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số  năm 2000, quận đã có dân số 29.334 người, 11.544 hộ gia đình, và 8.357 gia đình sống trong quận hạt. Mật độ dân số là 45 người trên một dặm vuông (17/kmТВ). Có 13.444 đơn vị nhà ở mật độ trung bình là 21 trên một dặm vuông (8/kmТВ). Cơ cấu dân tộc của cư dân sinh sống ở quận này bao gồm 98,84% người da trắng, 0,29% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,11% người Mỹ bản xứ, 0,15% châu Á, Thái Bình Dương 0,02%, 0,05% từ các chủng tộc khác, và 0,54% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 0,57% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc một chủng tộc nào.

Có 11.544 hộ, trong đó 31,50% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 59,40% là đôi vợ chồng sống với nhau, 9,10% có một chủ hộ nữ và không có chồng, và 27,60% là không lập gia đình. 23,70% hộ gia đình đã được tạo ra từ các cá nhân và 11,70% có người sống một mình 65 tuổi hoặc cao tuổi hơn. Cỡ hộ trung bình là 2,50 và cỡ gia đình trung bình là 2,94.

Trong quận, dân số đã được trải ra với 23,70% dưới độ tuổi 18, 8,00% 18-24, 27,80% 25-44, 25,60% từ 45 đến 64, và 15,00% từ 65 tuổi trở lên đã được những người. Độ tuổi trung bình là 39 năm. Đối với mỗi 100 nữ có 98,20 nam giới. Đối với mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 95,90 nam giới.

Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong đã đạt mức USD 27.927, và thu nhập trung bình cho một gia đình là USD 32.904. Phái nam có thu nhập trung bình USD 26.440 so với 17.905 USD của phái nữ. Thu nhập bình quân đầu người là 13.596 USD. Có 14,70% gia đình và 18,30% dân số sống dưới mức nghèo khổ, bao gồm 24,40% những người dưới 18 tuổi và 14,50% của những người 65 tuổi hoặc hơn.

Tham khảo

Quận của West Virginia


title: Tycomarptes

text:
Tycomarptes là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hadeninae


title: AMP Technical Services DSR-1

text:
DSR-1 là súng bắn tỉa sử dụng hệ thống khóa nòng trượt được chế tạo bởi công ty DSR-Precision GmbH của Đức và được bán bởi công ty AMP Technical Services của Đức đến năm 2004 như một loại súng bắn tỉa dành cho lực lượng cảnh sát. Nó được sử dụng bởi lực lượng chống khủng bố GSG 9 của Đức và một số lực lượng đặc nhiệm cũng như lực lượng bảo vệ các cơ quan quan trọng tại châu Âu.

Thiết kế
DSR-1 sử thiết kế bullpup và nòng súng gắn một cách tự do. nó có hệ thống chân chống chữ V gắn vào thanh răng phía trên thân súng. Báng súng của nó có thể điều chỉnh độ dài và độ cao phù hợp cho xạ thủ. DSR-1 có một khe gắn băng đạn dự phòng nằm ở phía trước cò súng để tiện cho việc nạp lại đạn trong thời gian ngắn cũng như không phải cất băng đạn đó trong người giúp có thể tiết kiệm không gian và mang theo nhiều đạn hơn. Khoang chứa đạn của loại súng này có 6 móc để khóa viên đạn cố định vào vị trí. Nòng súng được bao ngoài bởi một ống lưới bằng nhôm và nòng súng có tích hợp bộ phận chống giật ở phía đầu. Nòng súng cũng có thể gắn thêm một ống hãm thanh.

Biến thể
DSR-1 có biến thể là DSR-1 Subsonic sử dụng loại đạn cận âm 7.62x51mm NATO hay .308 Winchester. Nòng của Subsonic bị rút lại chỉ còn 310 mm. Rãnh xoán trong nòng súng dài 8 inch để ổn định đường đạn cho các loại đạn cận âm hạng nặng. Sức mạnh của thuốc súng được sử dụng để chỉ đẩy viên đạn đi trong vận tốc (300 m/s - 320 m/s) gần nhưng không vượt tốc độ âm thanh (~ 340 m/s). Việc chỉ sử dụng loại đạn cận âm là vì bất cứ vật gì khi vượt tường âm thanh sẽ có hiện tượng bị rung có thể giảm độ chính xác vì độ rung khiến nó bay chệch hướng và với hàng loạt sóng chấn động liên tục do việc run gây ra có thể làm viên đạn bị rạng nứt khiến sức công phá giảm đi đáng kể đặc biệt là khi nó cần phải xuyên qua vật cản để đến mục tiêu. Nhà sản xuất đã tuyên bố chế tạo loại đạn cận âm riêng dành cho DSR-1 Subsonic.

DSR-50 Sniper Rifle là súng bắn tỉa công phá sử dụng thiết kế của DSR-1. Nó có hệ thống chống xốc ở báng súng cũng như bộ phận chống giật lớn ở đầu nòng súng để giúp giảm độ giật tác động vào xạ thủ khi bắn do loại đạn .50 BMG (12.7x99mm NATO) gây ra khi bắn.

Liên kết ngoài
DSR-precision GmbH company website
DSR 1 product information folder
DSR 1 at world.guns.ru
DSR-1 Bullpup Sniper System: Compact, Modular and Ultra-Accurate at defensereview.com
Image of DSR 1 rifles
Bắn thử DSR-1

Súng ngắm
Súng bullpup
Súng Đức


title: Nghệ thuật Thiền tông

text:
Nghệ thuật Thiền tông Phật giáo là một loại hình nghệ thuật có nguồn gốc từ Thiền tông. Các thiền sư đã mượn các nghệ thuật này để miêu tả những kinh nghiệm hay chứng nghiệm cũng như để tạo ra môi trường phù hợp cho việc tu học.

Nhiều nghệ thuật Thiền có xuất xứ từ Trung Hoa nhưng đa số các nghệ thuật này lại phát triển mạnh tại Nhật. Tại đây nghệ thuật Thiền trở nên rất đa dạng trong đó bao gồm các lĩnh vực như kiến trúc, hội họa, trà đạo, thơ Thiền, cắm hoa và ẩm thực.

Alan Watts, một học giả về triết học Đông Phương, nhận xét: nghệ thuật Thiền tông là nghệ thuật của phi nghệ thuật, nghệ thuật của sự điều khiển các bất thường.

Kiến trúc
Với ảnh hưởng của Thiền tông, bắt đầu từ thời Kamakura (1185-1333) các chùa Nhật theo Thiền tông đã có nhiều thay đổi về kiến trúc:
Đơn giản đi và trở về với kiểu Shinto.
Thêm vào là các bức tường giấy ngăn không gian nội thất. Giấy này được làm từ lúa gạo.
Các cửa sổ và màn che được trổ thêm ra phía vườn làm chỗ lấy ánh sáng để đọc và viết gọi là kiểu dáng shoin.
Ngày nay, các kiểu dáng shoin này đã được tiếp nối qua các thiết kế chi tiết thêm vào của các trà đường.
Các kiến trúc Thiền đã thể hiện tính cởi mở, nhẹ nhàng, và hoà vào thiên nhiên giúp rất nhiều có các ngôi nhà hay đền đài Nhật Bản vượt qua được thử thách của các địa chấn. Tuy nhiên, mục tiêu chính của kiểu kiến trúc này là để tạo bầu không khí an nhiên và cởi mở của tâm.

Vườn Thiền

Các ngôi vườn Phật giáo thì đã có từ rất lâu (thế kỉ thứ 6), nhưng những nét đặc trưng về khung cảnh khô (dry landscape) của kiến trúc vườn Thiền mãi đến thế kỷ 14 mới bắt đầu. Một số vườn Thiền chỉ bao gồm sự kết hợp của các khối đá. Tuy nhiên những điểm nổi bật của một mảnh vườn Thiền Nhật Bản thường là:
 Khung cảnh khô tạo nên một sắc thái giống các tranh vẽ 3 chiều.
 Mảnh vườn không quá lớn, về kích cỡ gần với một sân chơi nhỏ hơn là một khu vườn.
 Có dùng tới các hiệu ứng tâm lý tạo cảm giác về không gian và khoảng cách như là việc thiết trí các cây bonsai nhỏ làm nền. Các non bộ (hay tảng đá) được đặt cẩn thận gợi cảm của núi non hùng vĩ.
 Cát được trải thành các dòng chảy nhỏ, tạo ra hình ảnh của nước.
 Cách bài trí không đối xứng, dùng cây cỏ sắp xếp giản dị và là loại cây dễ tìm. Phản ánh khung cảnh thiên nhiên.
 Triết lý của vườn Thiền là một sự cố gắng thể hiện cốt tủy của thiên nhiên hơn là một sự bắt chước thiên nhiên. Do đó, các mảnh vườn này có thể rất trừu tượng.

Hội họa
[[Tập tin:BoDeDatMa.jpg|nhỏ|Tranh Thiền: Bồ Đề Đạt Ma của Hakuin Ekaku (1689-1796) tông Lâm Tế (Rinzai)]]
Tranh Thiền đã xuất hiện ở Trung Hoa từ cuối đời Đường khi sang đến đời Tống thì nghệ thuật này phát triển khá mạnh. Tranh Thiền được du nhập sang Nhật vào đâu thế kỷ 15 do sự phổ biến của Josetsu. đến nửa sau thế kỷ 15 thì kỹ thuật vẽ tranh Thiền tại Nhật tiến thêm một bước nhờ vào việc phát triển các kỹ thuật vẽ mới của sư Sesshu Toyo (1420-1506). Đó là kỹ thuật shin để vẽ những nét gãy to, bén và kỹ thuật so để vẽ các đường mờ dùng cho vẽ cảnh. Một số đặc tính của tranh Thiền là:
Tranh thiền là một loại tranh vẽ khó thực hiện vì đòi hỏi người vẽ có sức tập trung cao.
Được vẽ trên loại giấy rất mỏng dễ rách nên nét vẽ không thể dừng lâu ở một chỗ và cũng không thể bôi sửa vì sẽ làm rách giấy.
Mỗi một nét vẽ cần có sự định thần và nét đi cọ phải dứt khoát đều đặn mới có thể thành công trong một bức hoạ.
Thường chỉ vẽ bằng một màu mực đen.
Đây là một phương pháp để các thiền sinh hay thiền sư thể nghiệm sức định của tâm trí.
Nhiều tranh Thiền đặt vị trí con người vào quan hệ thực chất với thiên nhiên và vũ trụ mà không thể diễn tả được bằng lời.
Mục tiêu của các bức tranh là chỉ ra trạng thái của tâm.

Loại tranh Thiền được biết đến nhiều nhất là loại tranh chăn trâu có tên Thập Mục Ngưu Đồ. Nội dung của 10 bức tranh miêu tả các giai đoạn của việc tu tập Thiền. Thật ra, trong Phật giáo Đại thừa cũng có tranh trâu nhưng hai loại này có khác nhau vì mục đích diễn tả. Cụ thể tranh chăn trâu Đại thừa nói về quá trình làm chủ tâm trong khi tranh Thiền tông thu gọn trong việc thấy tánh hay thấy được các ý tưởng và tư duy của chính thiền giả nhằm cắt đứt các nguồn tư tưỏng tạo nên cái "tôi". Ngoài ra, hình ảnh trâu trong tranh Đại thừa có chuyển hóa dần từ đen sang trắng cho thấy quá trình chuyển hóa việc làm chủ bản ngã trong khi màu của trâu trong tranh Thiền thì không đổi thể hiện sự đốn ngộ.

Thư pháp
Song song với sự phát triển của hội họa Thiền thì thư pháp Thiền cùng ra đời và phát triển. Ban đầu thư pháp được viết chung với các tranh thiền như là các lời minh họa ý dưới dạng thơ hay vài từ ngắn gọn. Về sau thì thư pháp được tách ra. Tuy nhiên về mục đích thì vẫn như các tranh Thiền. Những thư pháp Thiền của Nhật (tức là sumi-e) xuất hiện sớm vào thời kì Kamakura (1185-1333). Tuy nhiên, chính những đóng góp tại Nhật mới làm cho nghệ thuật này trở thành một nghệ thuật được sự thán phục tại Tây phương. Một số đặc tính của thư pháp Thiền là:
 Mực pha bằng các khối nhỏ gọi là sumi làm từ nhọ đen của đèn trộn với keo. Mực khi dùng được nhúng ướt và mài cho tới khi đạt được độ đậm nhạt vừa ý.
 Cọ từ lông thú. Nó được nhúng nước và để cho khô trước khi dùng. Khi viết cọ được nhúng ngập trong mực được giữ trong tư thế thẳng đứng với giấy và được viết những nét cọ nhanh chắc chắn và có các độ dày khác nhau.
 Bởi vì thư pháp Thiền không cho phép những sai sót nên nó thể hiện trạng thái của tâm.
 Các nét cọ quét và biến đổi theo cùng lúc và không dự đoán trước cũng như không tuân theo phép tắc nào.

Thơ thiền
Thơ Thiền còn được gọi là Kệ. Tiếng Phạn, đó là "gà thà", có nghĩa là tụng, ngợi, ca, tán dùng để khẳng định giáo lý, kinh nghiệm, truyền tâm pháp cho đệ tử. Thơ Thiền Trung Hoa đã phát triển mạnh từ thời nhà Đường. Tuy nhiên, hầu hết các học giả phương Tây cho rằng thơ Thiền là kiểu thơ haiku của Nhật.

Thơ Thiền Nhật ban đầu cũng chịu ảnh hưởng từ Trung Hoa, nhưng đến thế kỉ 15 khi thể thơ renga ra đời thì nó phát triển rực rỡ. Đến thế kỉ 19 nó trở thành thơ haiku 5 dòng, mỗi dòng 17 âm, hay 5 âm, hay 5,7 âm đan nhau. Những vần thơ này thường hàm chứa các từ về mùa màng.

Đặc điểm của thơ Thiền là:
 Lời thơ mộc mạc hoà vào thiên nhiên
 Tỉnh thức trước luật vô thường
 Tha thiết với sự cô liêu trật tự và mầu nhiệm của thế giới (giác ngộ và trở về với thế tục)
 Cấp độ khác, thơ Thiền có thể miêu tả các biến cố trực tiếp chỉ thẳng vào chân lý thâm sâu (như các công án)
 Bừng mở tâm ra khỏi thói quen thụ cảm sự vật theo cách thông thường.
Một bài thơ Thiền "Lô Sơn" (hay Lư Sơn) của Tô Đông Pha nhà thơ đời Tống:
Lô SơnLô sơn yên tỏa Triết giang triềuVị đáo sanh bình hận bất tiêuĐáo đắc hoàn lai vô biệt sựLô sơn yên tỏa Triết giang triều.Lời dịch của Trúc Thiên:
Lô SơnKhói tỏa Lô Sơn, sóng Chiết GiangKhi chưa đến đó luốn mơ màngĐến rồi, hóa cũng không gì lạKhói toả Lô Sơn, sóng Chiết Giang.Cắm hoa

Khác với các nghệ thuật Thiền khác, nghệ thuật cắm hoa (trong tiếng Nhật là Ikebana) phát triển từ việc Phật tử Nhật dùng hoa để dâng cúng linh hồn người quá cố. Các nguyên lý và thực hành ban đầu của Ikebana được truyền lại từ nhóm những nhà truyền đạo gọi là Ikebono. Ảnh hưởng của tư tưởng Thiền tông sau đó được tìm thấy qua chứng cớ về sự thiết trí hoa bất đối xứng để miêu tả sự biểu lộ có thể của thiên nhiên. Một kiểu (cắm hoa) gần gũi triết lý Thiền nhất được biết là chabana (hay nageive) rất đơn giản và không gò bó được tạo ra bởi trà sư Sen no Rikyu (1521-1591).

Ảnh hưởng của Thiền ngày nay vẫn còn lại trong ý chỉ rằng cắm hoa là một ý nghĩa của sự thưởng thức, một sự thiền định trong mối quan hệ giữa bản ngã và thiên nhiên.

Ẩm thực
Tính lễ nghi, tính thẩm mỹ, và các gia vị trong khoa ẩm thực Nhật đều có dấu tích Phật giáo đặc biệt là Thiền tông. Thực tế là từ năm 676 đến 737 việc tiêu thụ thịt và cá đã bị cấm thay vào đó là việc ăn chay phát sinh từ các luật lệ của những vị hoàng đế theo Phật giáo. Cá và hải sản chỉ được phép dùng lại từ năm 737, sau đó mãi tới thời Meiji (1868-1912) thì người Nhật mới ăn thịt.

Đặc trưng Phật giáo của kiểu nấu ăn Nhật được gọi là shojin-ryori, đây là sự kết hợp của hai từ có nghĩa là tôn giáo và mỹ thuật. Shojin-ryori nguyên thủy là thức ăn để phục vụ cho các sư Thiền tông thường làm từ gạo và rau quả. Cách ẩm thực này truyền sang từ Trung Hoa vào thế kỉ 13. Cách thức ẩm thực như vậy nhằm giúp cho sự sáng suốt của tâm (cũng vì lý do này các thức ăn cay và kích thích như là tỏi và hành đều bị tránh dùng).

Trà đạo
Nghệ thuật dùng trà Thiền có nguồn gốc từ Trung Hoa được truyền sang Nhật từ sư Eisai (1141-1215. Ở Nhật thì trà gọi là cha-no-yu nghĩa là trà lễ hay chado'' tức là trà đạo. Trà đạo phát triển trên triết lý cho rằng uống trà như là một thú tiêu khiển thanh tao cũng như là việc lễ giáo hóa việc uống trà bởi các sư Thiền tông để giữ cho mình thức tỉnh. Sau đó, thiền sư Sen no Rikyu (1521-1591) thì nó thực sự trở thành một nghệ thuật gắn liền với đời sống thiền thông qua việc định nghĩa các yêu cầu của trà đạo như là sự hài hòa, tĩnh lặng, thanh khiết và kính trọng.

Tham khảo

Anh ngữ
The essence of ZEN—Mark Levon Byrne—Barnes & Noble—ISBN 0760731756
ZEN—Martine Batchelor—First Directions—ISBN 0007110162
japan-guide.com
ZEN graden
History of the Japanese Garden
Timeline: Japanese garden design history
Buddhist Paintings -- ZEN Painting
Zen Painting
CALLIGRAPHY
A sampler of ZEN poem
ZEN Poetry
:en:Ikebana
Related Research of Zen Theanine
Seven Theories of Floating

Việt ngữ
QUAN NIỆM CON NGƯỜI TRONG THƠ THIỀN CỦA TRẦN NHÂN TÔNG -- Hà Ngọc Hòa

Xem thêm
Đạo Phật
Thiền tông
Trà đạo
Nghệ thuật Phật giáo

Thiền tông
Nghệ thuật Phật giáo


title: Kelgena macahelensis

text:
Kelgena macahelensis là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Kelgena


title: Copernici

text:
Copernici (phát âm như "co-pơ-ni-xi"; tên quốc tế: copernicium) là một nguyên tố hóa học tổng hợp phóng xạ với ký hiệu Cn và số nguyên tử 112. Nguyên tố này trước đây được IUPAC đặt tên theo hệ thống là ununbi (tiếng Anh: ununbium,  ), với ký hiệu Uub. Nó được tổng hợp đầu tiên năm 1996 bởi , và được đặt tên theo tên nhà thiên văn học Nicolaus Copernicus.

Copernixi hiện tại là nguyên tố được đánh số cao thứ ba đã được IUPAC chính thức công nhận. Đồng vị bền nhất được phát hiện cho đến nay là 285Cn có chu kỳ bán rã ≈30 giây, mặc dù có dấu hiệu cho thấy 285Cn có thể có đồng phân hạt nhân với chu kỳ bán rã lâu hơn 8,9 phút. Tổng số có khoảng 75 nguyên tử copernixi đã được tổng hợp dùng nhiều phản ứng hạt nhân khác nhau. Các thí nghiệm gần đây đề xuất rằng copernixi ứng xử giống như một nguyên tố nhóm 12 đặc trưng, thể hiện các tính chất của một kim loại dễ bay hơi.

Lịch sử

Phát hiện
Copernixi được tổng hợp ngày 9 tháng 2 năm 1996 tại Gesellschaft für Schwerionenforschung (GSI) ở Darmstadt, Đức bởi Sigurd Hofmann, Victor Ninov và nnk. Nguyên tố này được tạo ra bằng cách bắn hạt nhân chì-208 bằng hạt nhân kẽm-70 được gia tốc trong máy gia tốc ion nặng. Một nguyên tử (nguyên tử thứ 2 sau đó đã bị bác bỏ) của copernixi được tạo ra với số khối 277.

Pb + Zn → Cn → Cn + n

Tháng 5 năm 2000, GSI lặp lại thành công thí nghiệm tổng hợp thêm một nguyên tử Cn-277.
Phản ứng này được lặp lại tại RIKEN dùng GARIS năm 2004 để tổng hợp thêm hai nguyên tử nữa và xác định dữ liệu phân rã theo như thông báo của nhóm GSI.

IUPAC/IUPAP Joint Working Party (JWP) xem xét tuyên bố phát hiện của nhóm GSI năm 2001 và 2003. Trong cả hai trường hợp, họ thấy rằng chưa có đủ bằng chứng để chứng minh cho tuyên bố của nhóm nghiên cứu. Điều này chủ yếu liên quan đến sự mâu thuẫn dữ liệu phân rã đối với đồng vị đã được biết đến là 261Rf. Tuy nhiên, giữa năm 2001 và 2005, nhóm GSI đã nghiên cứu phản ứng 248Cm(26Mg,5n)269Hs, và đã có thể xác nhận dữ liệu phân rã đối với 269Hs và 261Rf. Người ta phát hiện rằng dữ liệu hiện hữu về 261Rf là của một đồng phân, mà bây giờ là 261a Rf.

Tháng 5 năm 2009, JWP thông báo các tuyên bố về việc phát hiện nguyên tố thứ 112 lần nữa và chính thức công nhận nhóm GSI đã phát hiện ra nguyên tố này. Quyết định này dựa trên các xác nhận gần đây về tính chất phân rã của hạt nhân con cũng như các thí nghiệm xác minh tại RIKEN.

Đặt tên
Sau khi công nhận phát hiện của họ, IUPAC yêu cầu nhóm GSI đề xuất tên gọi cho ununbi. Ngày 14 tháng 7 năm 2009, họ đề xuất copernixi với ký hiệu Cp, theo tên Nicolaus Copernicus "để vinh danh nhà khoa học lỗi lạc, người đã làm thay đổi nhận thức của thế giới." IUPAC đã trì hoãn việc công nhận tên chính thức, trong khi chờ các kết quả trong sáu tháng thảo luận trong cộng đồng khoa học.

Cách đánh vần thay thế đã được đề xuất như "copernicum", "copernium", và "kopernikium" (Kp), và Hofmann nói rằng nhóm nghiên cứu đã thảo luận có khả năng là "copernicum" hay "kopernikum", nhưng họ đã đồng ý chọn "copernicium" để tuân thủ theo các nguyên tắc hiện tại của IUPAC, theo đó chỉ cho phép phần tiếp hậu tố -ium cho nguyên tố mới.

Tuy nhiên, người ta chỉ ra rằng ký hiệu Cp có quan hệ trước đây với tên cassiopeium (cassiopium), mà hiện nay gọi là luteti (Lu). Hơn thế nữa, ký hiệu Cp cũng được dùng trong hóa hữu cơ kim loại để biểu thị các phối tử cyclopentadien. Vì lý do đó, IUPAC không cho phép sử dụng Cp làm ký hiệu tương lai, khiến nhóm GSI chọn ký hiệu thay thế là Cn. Ngày 19 tháng 2 năm 2010, kỷ niệm sinh nhật thứ 537 của Copernicus, IUPAC chính thức chấp nhận tên và ký hiệu theo đề xuất.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 WebElements.com: Copernicium

Nguyên tố hóa học
Kim loại chuyển tiếp
Nguyên tố tổng hợp
Vật lý hạt nhân


title: Nyctiophylax hjangsanchonus

text:
Nyctiophylax hjangsanchonus là một loài Trichoptera trong họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Nyctiophylax


title: Manglaur

text:
Manglaur là một thành phố và là nơi đặt ban đô thị (municipal board) của quận Hardwar thuộc bang Uttaranchal, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Manglaur có dân số 42.782 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Manglaur có tỷ lệ 37% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 43%, và tỷ lệ cho phái nữ là 30%. Tại Manglaur, 19% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Uttarakhand


title: Dischidesia

text:
Dischidesia là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae
Ennominae


title: Tiếp thị hiện đại

text:
Song song với sự phát triển của nền kinh tế thị trường, là sự ra đời của các loại hoạt động Marketing. Nếu như xưa kia, Marketing truyền thống phù hợp với giai đoạn thị trường: thị trường của người bán (nhà sản xuất), thì ngày nay, Marketing hiện đại phù hợp với giai đoạn thị trường: thị trường người mua (người tiêu dùng).

Marketing hiện đại ra đời, để đáp ứng được những nhu cầu của khách hàng. Ngày nay, khách hàng có quyền lực hơn bao giờ hết, họ có thể kiểm soát việc sản phẩm, dịch vụ tiêu thụ ở đâu, vào lúc nào, như thế nào, đồng nghĩa với nó là họ sẽ có nhiều sự lựa chọn, họ ít khi trung thành với một nhãn hiệu nào đó.

Khái niệm Marketing hiện đại được chính Philip Kotler đưa ra nhằm đánh giá sự tiến bộ của ngành marketing và các quan điểm hiện đại nhất về vấn đề này.

Marketing hiện đại (Modern Marketing) là chức năng quản lý công ty về mặt tổ chức và quản lý toàn bộ các hoạt động sản xuất kinh doanh, từ việc phát hiện ra và biến sức mua của người tiêu thụ thành nhu cầu thực sự về một sản phẩm cụ thế, dẫn đến việc chuyển sản phẩm đó đến người tiêu thụ một cách tối ưu (bán cái thị trường cần chứ không phải là bán cái có sẵn, xuất phát từ lợi ích người mua, coi trọng khâu tiêu thụ, phải hiểu biết yêu cầu thị trường cùng với sự thay đổi thường xuyên về cả số lượng và chất lượng cần thỏa mãn).

Vai trò và vị trí của Marketing hiện đại trong kinh doanh
Marketing ngày nay đóng một vai trò trung tâm trong việc dịch chuyển thông tin khách hàng thành các sản phẩm, dịch vụ mới và sau đó định vị những sản phẩm này trên thị trường. Các sản phẩm dịch vụ mới là câu trả lời của các công ty trước sự thay đổi sở thích của khách hàng và cũng là động lực của sự cạnh tranh. Nhu cầu của khách hàng thay đổi, các công ty phải đổi mới để làm hài lòng và đáp ứng nhu cầu của khách. Vì vậy Marketing hiện đại có vai trò là:

 Xác định nhu cầu của khách hàng, thiết lập và lãnh đạo tiến trình đổi mới.
 Phối hợp với các hoạt động nghiên cứu và phát triển khác để thúc đẩy tiến trình thực hiện các sản phẩm mới, và nó là nhân tố quan trọng nhất tác động đến thành công của một sản phẩm.
 Giúp doanh nghiệp chỉ ra được những xu hướng mới, nhanh chóng trở thành đòn bẩy, biến chúng thành cơ hội, giúp cho sự phát triển chiến lược và sự lớn mạnh lâu bền của công ty.

Nội dung của marketing hiện đại

Tạo ra khách hàng
Chuyển từ quan điểm theo đuổi việc bán hàng sang quan điểm tạo ra khách hàng. Trước kia, nhà sản xuất hay cung ứng dịch vụ chỉ chạy theo khách hàng, nay họ biết đi trước, đón đầu để nắm bắt thị hiếu khách hàng, chủ động đáp ứng nhu cầu này. Thậm chí họ chủ động khơi gợi nhu cầu của khách hàng.Đưa ra sản phẩm đảm bảo chất lượng đồng thời giá cả phù hợp với từng đối tượng; tạo ra cầu nối giữa khách hàng với nhà sản xuất một cách gần nhất, tránh bị nâng giá mà nhà sản xuất không kiểm soát được.

Chú trọng các mối quan hệ
Marketing truyền thống chỉ chú ý đến các giao dịch còn marketing hiện đại chú trọng không chỉ giao dịch mà còn là các mối quan hệ với khách hàng. Quan điểm cũ làm cho việc kinh doanh trở nên thô thiển và thực dụng song không có chiều sâu và sự bền lâu. Quan điểm mới chú ý xây dựng, vun đắp các quan hệ với khách hàng nên tổng đầu tư cho giao dịch lại giảm xuống mà hiệu quả tăng lên. Như vậy, Marketing hiện đại chú trọng rất lớn đến việc tạo mối quan hệ bền chặt với khách hàng.

Chú trọng giành và giữ khách hàng
Như chính Philip Kotler đã nhấn mạnh: "Trong marketing hiện đại, song song với việc thiết kế một hỗn hợp marketing tốt nhất để bán được hàng, ngày càng có xu hướng chú trọng hơn đến việc thiết kế hệ thống các mối quan hệ khách hàng tốt nhất để giành lấy và giữ khách hàng"

Thỏa mãn và duy trì sự trung thành của khách hàng
Thay vì đánh giá hiệu quả marketing là phục vụ cho bán được nhiều hàng, ngày nay các tiêu chí đánh giá quan trọng nhất với marketing hiện đại lại là những nhân tố vô hình, đó là "thỏa mãn tốt nhất các nhu cầu của khách hàng" và "duy trì tối đa lòng trung thành của khách hàng".

Ảnh hưởng của tư tưởng Marketing hiện đại
Tư tưởng marketing hiện đại đã ảnh hưởng đến nhận thức, hành xử của toàn bộ ngành marketing. Trận chiến mới của các công ty là trận chiến để giành chỗ trong tâm trí khách hàng, giành lấy "top of mind" của khách hàng.

Từ thay đổi này đã dẫn đến các phương pháp làm việc mới, các cách tiếp cận mới, nhân bản và cũng tinh vi hơn.

Hơn thế nữa, tư tưởng marketing hiện đại còn tác động đến cả hành xử của nhà sản xuất hay cung ứng dịch vụ với các nhà thầu phụ và nhà phân phối của mình. Họ bắt đầu coi nhà thầu phụ và nhà phân phối là đối tác thay vì coi là khách hàng và đối xử tương ứng theo nguyên tắc win - win.

Cách đo lường
Chính vì marketing hiện đại hướng đến và chú trọng các nhân tố vô hình trong khi thực thi các hành vi marketing nên cũng có những công cụ đo lường mới được áp dụng để đo đếm mức độ thành công của các chiến dịch marketing. Một vài công cụ vẫn được nhắc đến là:

Rating
Do các hãng chuyên nghiên cứu thị trường thực hiện. Ở Việt Nam có TNS và AcNielsen thực hiện các dịch vụ này. Mục tiêu đo đếm và xếp hạng để đánh giá hiệu quả của các chiến dịch tài trợ, quảng cáo.

Monitoring
Theo dõi thông tin theo một chuyên đề nào đó được đặt hàng. Các monitoring này cũng có thể được thực hiện và bán đại trà.

Phỏng vấn và Điều tra
Thực hiện theo đơn đặt hàng nhằm vào một mục tiêu, chủ đề rõ rệt. Các phỏng vấn và điều tra này thường đòi hỏi chi phí cao và một lượng lớn nhân lực thực hiện cũng như phân tích, lập báo cáo.

Chú thích

Liên kết ngoài
Tiếp thị bằng điện thoại di động

Kinh doanh
Tiếp thị


title: Nhện Dinospider

text:
Nhện Dinospider (danh pháp hai phần: Ricinoides atewa) là một loài nhện. Đây là một loài mới được phát hiện bởi Chương trình Đánh giá nhanh (RAP) của Tổ chức Bảo tồn quốc tế. Chúng sinh sống ở Ghana.

Sinh vật này trông giống như một phối hợp giữa một con nhện và con cua, và con đực có cơ quan sinh sản trên hai chân của mình. Chúng được coi là khá hiếm, với chỉ có 57 loài khác được biết đến từ nhóm này trên toàn thế giới. Nó thuộc về một dòng dõi của những con vật vẫn hầu như không thay đổi kể từ kỷ Than Đá, trên 300 triệu năm trước. Hiện nay, chúng được tìm thấy chỉ ở Trung và Nam Mỹ, và Tây Phi. Loài này mới là một phần của chu kỳ tuần hoàn phức tạp của chất hữu cơ trong hệ sinh thái, chúng ăn mối và ấu trùng kiến. Nó là thành viên sống lớn nhất của nhóm động vật (dài 11 mm).

Chú thích

Tham khảo

A
Động vật Trung Mỹ
Động vật được mô tả năm 1841
Động vật được mô tả năm 2008
Động vật Tây Phi
Động vật không xương sống Nam Mỹ


title: 29483 Boeker

text:
29483 Boeker (tên chỉ định: 1997 VD5) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Bernd Koch ở Solingen, North Rhine-Westphalia, Đức, ngày 3 tháng 11 năm 1997. Nó được đặt theo tên Karolin Kleemann-Boeker và Andreas Boeker.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 29001–30000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiên thể phát hiện năm 1997


title: Barbatula eregliensis

text:
Barbatula eregliensis là một loài cá vây tia thuộc họ Balitoridae. Loài này chỉ có ở Thổ Nhĩ Kỳ. Môi trường sống tự nhiên của chúng là đầm lầy và hồ nước ngọt. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Crivelli, A.J. 2005. Barbatula eregliensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

Barbatula
Động vật đặc hữu Thổ Nhĩ Kỳ
Động vật được mô tả năm 1978


title: Tà Đảnh

text:
Tà Đảnh là một xã thuộc huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang, Việt Nam.

Địa lý
Xã Tà Đảnh nằm ở phía đông huyện Tri Tôn, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp huyện Châu Thành và huyện Thoại Sơn
Phía tây giáp xã Núi Tô
Phía nam giáp thị trấn Cô Tô và xã Tân Tuyến
Phía bắc giáp thị xã Tịnh Biên.

Xã Tà Đảnh có diện tích 50,41 km², dân số năm 2019 là 6.542 người, mật độ dân số đạt 130 người/km².

Hành chính
Xã Tà Đảnh được chia thành 4 ấp gồm: Tân Bình, Tân Thạnh, Tân Thuận, Tân Trung.

Giao thông
Tuyến đường giao thông chính: ĐT.941.

Lịch sử
Quyết định 56-CP ngày 11 tháng 3 năm 1977 của Hội đồng Chính phủ, hợp nhất huyện Tri Tôn và huyện Tịnh Biên thành một huyện lấy tên là huyện Bảy Núi, xã Tà Đảnh thuộc huyện Bảy Núi.
Quyết định 181-CP ngày 25 tháng 4 năm 1979 của Hội đồng Chính phủ điều chỉnh địa giới và đổi tên một số xã và thị trấn huyện Bảy Núi thuộc tỉnh An Giang, tách các ấp Hòa An, Bình An của xã Tà Đảnh, một phần đất của xã Tú Tề lập thành một xã mới lấy tên là xã Tân Lập. và xã Tà Đảnh đổi tên thành xã Tân Cương.
Quyết định 300-CP ngày 23 tháng 8 năm 1979 của Hội đồng Bộ trưởng chia chia huyện Bảy Núi thành hai huyện lấy tên là huyện Tri Tôn và huyện Tịnh Biên, xã Tân Cương thuộc huyện Tri Tôn.
Sau này, xã Tân Cương được đổi tên lại thành xã Tà Đảnh.

Xem thêm

Chú thích

Tham khảo


title: Perdita mexicanorum

text:
Perdita mexicanorum là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1896.

Chú thích

Tham khảo

Perdita
Động vật được mô tả năm 1896


title: Hispa stygia

text:
Hispa stygia là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Chapuis miêu tả khoa học năm 1877.

Chú thích

Tham khảo

Hispa


title: Trung Tâm (phường)

text:
Trung Tâm là một phường thuộc thị xã Nghĩa Lộ, tỉnh Yên Bái, Việt Nam.

Địa lý
Phường Trung Tâm nằm ở trung tâm thị xã Nghĩa Lộ, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Nghĩa Lợi
Phía tây và bắc giáp phường Pú Trạng và xã Nghĩa Lợi
Phía nam giáp phường Tân An.

Phường Trung Tâm có diện tích 1,30 km², dân số năm 2019 là 6.801 người, mật độ dân số đạt 5.232 người/km².

Hành chính
Phường Trung Tâm được chia thành 16 tổ dân phố: 1, 2, 3, 4 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, Bản Lè, Cang Nà, Pá Khết.

Lịch sử
Phường Trung Tâm là một phần của thị trấn Nghĩa Lộ thuộc huyện Văn Chấn trước đây.

Ngày 15 tháng 5 năm 1995, Chính phủ ban hành Nghị định 31-CP, về việc thành lập thị xã Nghĩa Lộ và điều chỉnh địa giới hành chính giữa thị xã Nghĩa Lộ và huyện Văn Chấn thuộc tỉnh Yên Bái. Theo đó, thành lập phường Trung Tâm trên cơ sở các tiểu khu 9, 10, 11, 12, 13 của thị trấn Nghĩa Lộ  và các bản: Bản Lè, Bản Cang Nà, Bản Pa Khết.

Phường Trung Tâm có diện tích tự nhiên 97 hécta với 4.623 nhân khẩu.

Chú thích

Tham khảo


title: 18771 Sisiliang

text:
18771 Sisiliang (1999 JA26) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 10 tháng 5 năm 1999 bởi Nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 18771 Sisiliang

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Trừng phạt thân thể

text:
Trừng phạt thân thể (corporal punishment) là các hành vi sử dụng vũ lực hay áp lực gây ra đau đớn về thể xác cho một cá nhân người nào đó nhưng không nhằm gây thương tích. Hành vi này được sử dụng như một hình thức kỷ luật, trừng phạt hoặc giáo dục. Tuy nhiên,dù được sử dụng rộng rãi nhưng nếu quá lạm dụng hoặc tiến hành dưới mức độ quá mức sẽ gây nguy hiểm, thậm chí nguy hiểm nghiêm trọng cho người bị phạt.

Trừng phạt thân thể từng được sử dụng nhiều trong quá khứ nhưng đã bị hạn chế nhiều trong giai đoạn gần đây vì các ảnh hưởng tiêu cực của việc lạm dụng quá mức các hình phạt thân thể. Nhiều hoạt động nhằm hạn chế hoặc chấm dứt các phương pháp trừng phạt thân thể, đặc biệt là trừng phạt thân thể trẻ em được tiến hành tại một số quốc gia để bảo vệ quyền trẻ em.

Phân loại

Theo phương pháp

Đánh đòn

Đánh đòn là hành động dùng tay hoặc các vật dụng như roi, gậy, dây da hay thắt lưng để đánh vào cơ thể của người bị phạt bằng một lực nhất định gây đau đớn. Mông là bộ phận thường được chọn để đánh vào vì có khả năng hồi phục nhanh và ít gây ảnh hưởng tới các bộ phận khác của cơ thể. Ngoài ra, đùi hay bắp chân cũng thường được chọn làm mục tiêu để đánh, một số bộ phận như lưng và vai cũng đôi khi được chọn để đánh. Hành vi đánh vào vùng nhạy cảm như đầu hay lòng bàn tay, bàn chân là hết sức nguy hiểm.

Đánh đòn là hình phạt thân thể phổ biến do tính đơn giản, dễ thực hiện, hiệu quả tức thời và đa dạng trong phương pháp tiến hành.

Dụng cụ
Các dụng cụ dùng đánh đòn một người thường gặp là: các loại roi (roi mây, roi da, roi ngựa), thước, dây da, hoặc các loại cây gỗ cứng hoặc dẻo. Hình dạng và tính chất sự đau đón gây ra phụ thuộc tính chất của dụng cụ.

Khác
Các phương pháp khác ít gặp hơn cũng thường được sử dụng để phạt như:quỳ vỏ mít, véo tai, quỳ gối hay đừng dưới nắng,...

Theo tính chất
Trừng phạt thân thể thường chia làm ba loại chính:
Parental or domestic corporal punishment (Gia đình): thực hiện trong nội bộ gia đình (Ví dụ: Bố mẹ hay người bảo hộ đánh đòn con cái);
School corporal punishment (Trường học): Trong các môi trường học tập (Ví dụ: Thầy cô đánh đòn học sinh, cấp trên đánh đòn quân lính,...);
Judicial corporal punishment (Pháp luật):Tiến hành một cách chính thức dưới sự chỉ đạo của một chính quyền hay một người, cơ quan có thẩm quyền như một hình phạt cho một tội ác nào đó. (Ví dụ: Quan xử trượng hình (đánh đòn bằng trượng) một phạm nhân, một phạm nhân bị kết án đánh đòn bởi tòa án,...).Singapore và Brunei là hai nước tiêu biểu áp dụng công khai hình phạt đánh đòn bằng roi cho các phạm nhân của các nước này.

Chú thích

Tranh cãi đạo đức tư pháp


title: Ếch sông Inyangani

text:
Amietia inyangae là một loài ếch thuộc họ Ranidae. Loài này có ở Zimbabwe và có thể cả Mozambique.

Môi trường sống tự nhiên của chúng là đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao và sông ngòi. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 Poynton, J.C. 2004. Afrana inyangae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

I
I
Động vật được mô tả năm 1966
Động vật Zimbabwe


title: Protoptila trichoglossa

text:
Protoptila trichoglossa là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Protoptila


title: Wiegendorf

text:
Wiegendorf là một đô thị thuộc huyện Weimarer Land, bang Thüringen, Đức. Đô thị này có diện tích 4,04 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 390 người.

Tham khảo


title: Rustia bilsana

text:
Rustia bilsana là một loài thực vật thuộc họ Rubiaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador.

Chú thích

Tham khảo
 Jaramillo, T., Cornejo, X. & Pitman, N. 2004. Rustia bilsana. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Rustia
Thực vật đặc hữu Ecuador


title: Sacramento, California

text:
Thành phố Sacramento (phát âm: "Xa-cra-men-tô", nghĩa là "Bí tích (Thánh Thể)") là trung tâm của quận Sacramento và là thủ phủ của tiểu bang California. Sacramento được John Sutter (con) thành lập vào tháng 12 năm 1848 từ vùng đất mang tên Sutter's Fort do cha ông, đại uý John Sutter (cha) gây dựng vào năm 1839.

Trong cơn sốt tìm vàng ở California, thành phố Sacramento trở thành địa điểm phân phối chính, là trung tâm thương nghiệp, nông nghiệp và là điểm cuối cùng của các tuyến xe lửa, các tuyến xe ngựa (tiếng Anh: stage-coach), đường thủy (tiếng Anh: riverboat), điện báo, bưu chính tốc hành chuyển bằng ngựa (tiếng Anh: pony express) và đường xe lửa xuyên lục địa đầu tiên (tiếng Anh: transcontinental railroad).

Địa lý
 Độ cao: 5½ m
 Vĩ độ: 38° 31′Bắc
 Kinh độ: 121° 30′Tây

Tham khảo

Thành phố của California
Quận lỵ California


title: Barwani

text:
Barwani là một thành phố và khu đô thị của quận Barwani thuộc bang Madhya Pradesh, Ấn Độ.

Địa lý
Barwani có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 178 mét (583 foot).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Barwani có dân số 43.222 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Barwani có tỷ lệ 67% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 73%, và tỷ lệ cho phái nữ là 59%. Tại Barwani, 14% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Madhya Pradesh


title: Baeoura irula

text:
Baeoura irula là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Baeoura
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Saint-Marcel-lès-Sauzet

text:
Saint-Marcel-lès-Sauzet  là một xã thuộc tỉnh Drôme trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Drôme

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintmarcellessauzet