title: 2005 Hencke

text:
2005 Hencke (1973 RA) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 2 tháng 9 năm 1973 bởi Wild, P. ở Zimmerwald.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 2005 Hencke

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1973


title: Yokneam

text:
Yokneam Illit (tiếng Do Thái: יָקְנְעָם עילית), cũng Yoqne'am Illit và Jokneam Illit là một phía đông nam thành phố Haifa ở miền bắc Israel. Nó nằm trong một vùng đồi núi của Galilee thấp hơn, giáp Quốc lộ 70 và núi Carmel. Yokneam Illit tọa lạc tại chân dãy núi Carmel và nhìn ra Thung lũng Jezreel, cự ly 21 km (13 dặm) so với Haifa và 80 km (50 dặm) so với Tel Aviv. Yokneam Illit có dân số 18.600 người vào cuối năm 2007. Thành phố đã phát triển như một trung tâm cho các doanh nghiệp công nghệ cao, do vị trí gần Technion ở đông Haifa.

Tham khảo

Thành phố của Israel
Kinh tế Israel


title: Diacantha patrizii

text:
Diacantha patrizii là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Laboissiere miêu tả khoa học năm 1937.

Chú thích

Tham khảo

Diacantha


title: Vadavalli

text:
Vadavalli là một thị xã panchayat của quận Coimbatore thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Vadavalli có dân số 24.700 người. Phái nam chiếm 50% tổng số dân và phái nữ chiếm 50%. Vadavalli có tỷ lệ 78% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 83%, và tỷ lệ cho phái nữ là 74%. Tại Vadavalli, 9% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu


title: Bufo intermedius

text:
Bufo intermedius là một loài cóc thuộc họ Bufonidae.

Chú thích

Tham khảo
 Hoogmoed, M. 2004. Bufo intermedius. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

I


title: Cancellaria littoriniformis

text:
Cancellaria littoriniformis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cancellariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Cancellaria


title: Saint-Vincent-du-Pendit

text:
Saint-Vincent-du-Pendit là một xã thuộc tỉnh Lot tây nam Pháp. Xã có diện tích 9,24 km², dân số theo điều tra năm 1999 là 187 người. Khu vực này có độ cao trung bình 550 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintvincentdupendit


title: Megapenthes equalis

text:
Megapenthes equalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Punam & Vasu miêu tả khoa học năm 1996.

Chú thích

Tham khảo

Megapenthes


title: Chi Đại kích

text:
Chi Đại kích (danh pháp khoa học: Euphorbia) là một chi bao gồm nhiều loài thực vật trong phân họ Euphorbioideae, họ Euphorbiaceae, bộ Malpighiales.

Các loài Euphorbia dao động từ những loài một năm nhỏ xíu tới những cây gỗ to và sống lâu năm. Với số lượng từ khoảng trên 2.000 tới 2.420 loài, nó là một trong những chi đa dạng nhất của thực vật. Nó cũng có một phạm vi số lượng nhiễm sắc thể thuộc loại lớn nhất, cùng với Rumex và Senecio. Chi này được Carl Linnaeus mô tả khoa học lần đầu tiên năm 1753 trong Species Plantarum.

Từ nguyên
Danh pháp khoa học Euphorbia bắt nguồn từ Euphorbos, thầy thuốc người Hy Lạp của vua Juba II xứ Numidia (52–50 TCN – 23). Juba là một người viết nhiều về nhiều chủ đề khác nhau, bao gồm cả lịch sử tự nhiên. Euphorbos viết rằng một trong những loài euphorbia trông tương tự như cây xương rồng (hiện nay có danh pháp Euphorbia obtusifolia ssp. regis-jubae) từng được sử dụng như là một loại thuốc nhuận tràng mạnh. Năm 12 TCN, Juba đặt tên loài cây này theo tên vị thầy thuốc của mình là Euphorbos, do hoàng đế La Mã Augustus Caesar đã cho làm bức tượng cho người anh/em của Euphorbos là Antonius Musa, thầy thuốc riêng của Augustus. Năm 1753, nhà thực vật học kiêm phân loại học người Thụy Điển là Carl Linnaeus đã đặt tên gọi Euphorbia cho toàn bộ chi này để vinh danh thầy thuốc Euphorbos.

Đặc điểm
Các loài Euphorbia chia sẻ đặc trưng là có nhựa cây độc, màu trắng sữa trông tương tự như nhựa mủ, và các cấu trúc hoa bất thường độc nhất vô nhị. Chi này có thể được mô tả theo các tính chất của các trình tự gen của các loài thành viên hoặc theo hình thái và dạng (hình thái học) các đầu hoa của chúng. Khi xem xét tổng thể, đầu hoa trông tương tự như một bông hoa (một hoa giả (pseudanthium) hay hoa dạng hoa cúc). Nó là loại hoa giả độc nhất vô nhị, gọi là hoa hình chén (Tân Latinh cyathium, từ tiếng Hy Lạp kyathion / kyatheion, dạng thu nhỏ của kyathos - cái chén), trong đó mỗi hoa trong đầu hoa suy giảm chỉ còn phần thiết yếu trơ trụi nhất cần thiết cho sinh sản hữu tính. Các hoa riêng lẻ hoặc là hoa đực hoặc là hoa cái (hoa đơn tính), với các hoa đực suy giảm chỉ còn nhị hoa và hoa cái chỉ còn bầu nhụy trên thân hoa ngắn với nhụy hoa. Các hoa này không có cánh hoa hay lá đài hay các bộ phận khác là điển hình cho hoa ở các nhóm thực vật khác.

Các cấu trúc hỗ trợ đầu hoa và phía dưới (như các lá bắc, tuyến mật và các phần phụ nối với các tuyến mật) cũng đã tiến hóa để thu hút các động vật thụ phấn bằng mật hoa, với hình dáng và màu sắc giống như cánh hoa và các bộ phận hoa khác ở các loại hoa khác. Các tuyến mật chứa mật hoa để thu hút động vật thụ phấn được giữ bên trong một "tổng bao", một bộ phận hình chén phía dưới và hỗ trợ cho đầu hoa hình chén. Tổng bao ở chi Euphorbia là 5 (hiếm khi 4) lá bắc con hợp lại ở đáy để có hình dáng giống cái chén nhỏ, là một phần của đầu hoa hình chén. Tổng bao nằm trên và được hỗ trợ bởi các cấu trúc lá bị biến đổi giống như lá bắc (thường theo cặp) gọi là lá hình chén. Các lá hình chén này thường có bề ngoài rất giống cánh hoa của một bông hoa điển hình. Như thế, tổng bao ở Euphorbia không giống như tổng bao ở các thành viên của họ Asteraceae, với tổng bao ở đó là tập hợp của các lá bắc gọi là "lá bắc tổng bao", chúng vây quanh và bao bọc lấy đầu hoa khi chưa mở, và sau đó thì hỗ trợ cho đế hoa phía dưới nó sau khi đầu hoa mở ra.

Các hoa của Euphorbia nhỏ và biến thiên để thu hút động vật thụ phấn, với nhiều loại hình dạng và màu sắc ở cả hoa hình chén, tổng bao, lá hình chén hay các bộ phận bổ trợ khác như các tuyến gắn vào chúng. Tập hợp các hoa này có thể có hình dáng và sự sắp xếp để trông giống như một bông hoa đơn lẻ.

Phần lớn các loài là đơn tính cùng gốc (có cả hoa đực lẫn hoa cái trên cùng một cây), mặc dù có một số loài là đơn tính khác gốc (hoa đực và hoa cái trên các cây khác nhau). Điều không hề bất thường là nhiều khi các hoa hình chén trung tâm của xim hoa chỉ chứa các hoa đực còn các hoa hình chén ở bên thì có cả hai loại hoa. Đôi khi các cây non hoặc các cây sinh sống trong điều kiện không thích hợp chỉ ra hoa đực và chỉ sản sinh hoa cái trong các hoa hình chén khi đã lớn hoặc khi điều kiện sống thuận lợi hơn.

Các tuyến mật thường xuất hiện ở dạng bộ 5, nhưng đôi khi chỉ có 1, và có thể hợp lại thành hình chữ "U".

Quả là dạng quả nang 3 (đôi khi 2) ngăn, đôi khi mọng thịt, nhưng nói chung gần như luôn luôn hóa gỗ khi chín và nứt ra, đôi khi nổ tung khi nứt. Hạt hình ôvan hay hình cầu hoặc 4 góc và đôi khi có mào thịt.

Chi này cũng là chi thực vật duy nhất có cả 3 loại quang hợp là CAM, C3 và C4. Chi này có phân bố rộng khắp thế giới. Các dạng dao động từ thực vật một năm mọc sát mặt đất cho tới các cây gỗ cao phát triển mạnh và sống lâu năm. Trong các sa mạc ở Madagascar và miền nam châu Phi, tiến hóa hội tụ đã tạo ra các dạng tương tự như xương rồng và chúng chiếm các hốc sinh thái như của xương rồng trong các sa mạc ở Bắc và Nam Mỹ. Chi này chủ yếu được tìm thấy trong các khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới ở châu Phi và châu Mỹ, nhưng cũng tìm thấy trong khu vực ôn đới trên toàn thế giới. Các loài mọng nước chủ yếu tìm thấy ở châu Phi, châu Mỹ và Madagascar. Trên các đảo cũng có nhiều loài.

Phân chi
Mô tả hình thái sử dụng sự hiện diện của hoa hình chén là phù hợp với các dữ liệu trình tự DNA nhân và lạp lục trong thử nghiệm khoảng 10% số loài. Thử nghiệm này cũng hỗ trợ việc gộp một số chi trước đây coi là tách biệt vào trong Euphorbia. Chúng bao gồm Chamaesyce, Cubanthus, Elaeophorbia, Endadenium, Monadenium, Pedilanthus, Synadenium và trạng nguyên (Poinsettia pulcherrima, danh pháp hiện nay là E. pulcherrima). Như thế phân tông Euphorbiinae hiện nay là đồng nghĩa với Euphorbia sensu lato.

Các thử nghiệm di truyền đã chỉ ra rằng các cấu trúc hay dạng đầu hoa tương tự trong phạm vi chi này không nhất thiết có nghĩa là chúng có quan hệ tổ tiên gần và các dữ liệu di truyền chỉ ra rằng trong phạm vi chi thì tiến hóa hội tụ của các cấu trúc cụm hoa có thể là từ các đơn vị tổ tiên không có quan hệ họ hàng gần. Vì thế việc sử dụng hình thái học trong phạm vi chi này là có vấn đề đối với việc gộp nhóm dưới chi tiếp theo.

Chi Euphorbia là một trong những chi lớn nhất và phức tạp nhất của thực vật có hoa, và một số nhà thực vật học đã cố gắng nhưng không thành công trong việc chia nó ra thành các chi nhỏ hơn. Theo các nghiên cứu phát sinh chủng loài gần đây, Euphorbia có thể chia ra thành 4 phân chi chính, mỗi phân chi chứa vài tổ và nhóm vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ. Trong số này, phân chi Esula là cơ sở nhất. Các phân chi Chamaesyce và Euphorbia có lẽ là các đơn vị phân loại chị em, và chúng có quan hệ rất gần với phân chi Rhizanthium (= Athymalus). Các thích nghi hình thái khô hạn có thể đã tiến hóa vài lần; người ta vẫn chưa rõ là tổ tiên chung của các dòng dõi giống như xương rồng trong các phân chi Rhizanthium và Euphorbia có phải là hình thái khô hạn (nếu đúng như thế thì hình thái thông thường hơn có lẽ đã tái tiến hóa trong Chamaesyce) hay hình thái khô hạn rộng khắp là hoàn toàn đa ngành ngay cả ở cấp độ phân chi.

 Esula: Khoảng 480 loài.
 Rhizanthium = Athymalus: Khoảng 150 loài.
 Chamaesyce: Khoảng 600 loài.
 Euphorbia: Khoảng 661 loài.

Phát sinh chủng loài
Phát sinh chủng loài ở cấp độ phân chi lấy theo Horn et al. (2012) và Riina et al. (2013).

Sử dụng
Một vài loài được trồng trong vườn, như trạng nguyên (E. pulcherrima) và loài mọng nước E. trigona. Loài đại kích (, E. pekinensis) được sử dụng trong y học cổ truyền Trung Hoa và nó được coi là một trong số 50 vị thuốc cơ bản.

Ingenol mebutat, loại dược phẩm để điều trị dày sừng quang hóa, là một diterpenoid tìm thấy ở Euphorbia peplus.

Một vài loài Euphorbia được sử dụng làm cây hàng rào tại nhiều nơi ở châu Phi.

Thư viện ảnh

Xem thêm
Danh sách các loài thuộc chi Đại kích

Chú thích

Liên kết ngoài

 International Euphorbia Society
 Euphorbia
 Succulent Euphorbias
 A selection of important / new literature
 The Euphorbia Family
 ITIS
 IPNI
 Flora Zambesiaca: Euphorbia
  Institut de l’Information Scientifique et Technique

Cây độc
Cây thuốc


title: Vân Nam

text:
Vân Nam () là một tỉnh ở phía tây nam của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, giáp biên giới với các tỉnh Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai và Hà Giang của Việt Nam. Năm 2018, Vân Nam là tỉnh đông thứ mười hai về số dân, đứng thứ ba mươi về kinh tế Trung Quốc với 48 triệu dân, tương đương với Hàn Quốc và GDP danh nghĩa đạt 1.788 tỉ NDT (270,2 tỉ USD) tương ứng với Phần Lan. Vân Nam có chỉ số GDP đầu người xếp thứ ba mươi Trung Quốc, đạt 37.160 NDT (tương ứng với 5.612 USD).

Vân Nam có diện tích 394.100 km². Thủ phủ của tỉnh này là thành phố Côn Minh. Vân Nam là nơi bắt nguồn của sông Hồng và sông Đà, sông Mê Kông cũng chảy qua Vân Nam.

Biểu tượng
Trà Điền Sơn (Camellia reticulata), một loài cây trà có nguồn gốc từ tỉnh Vân Nam, là biểu tượng của tỉnh này.

Lịch sử
"Người Nguyên Mưu" (元谋人), hóa thạch của người đứng thẳng (Homo erectus) được những người xây dựng đường sắt khai quật trong thập niên 1960, đã được xác định là hóa thạch người cổ nhất đã biết đến ở Trung Quốc. Vào thời kỳ đồ đá mới, ở đây đã có sự định cư của con người trong khu vực hồ Điền Trì (滇池). Những người nguyên thủy này sử dụng các công cụ bằng đá và đã xây dựng được các công trình đơn giản bằng gỗ.

Vào khoảng thế kỷ III TCN, khu vực trung tâm của Vân Nam, xung quanh Côn Minh ngày nay đã được gọi là Điền. Năm 279 TCN một viên tướng nước Sở là Trang Giao hay Trang Kiệu (庄跤/庄峤) đã từ thượng nguồn sông Dương Tử tiến vào khu vực này, lập ra nước Điền và tự xưng là "vua nước Điền". Ông và những người kế nghiệp ông đã mang tới Vân Nam ảnh hưởng của người Hán, sự khởi đầu của một lịch sử lâu đời các cuộc di cư và sự mở rộng ảnh hưởng văn hóa.

Năm 221 TCN, Tần Thủy Hoàng thống nhất Trung Quốc và mở rộng quyền lực của mình xuống phía nam. Các châu và huyện đã được thiết lập tại đông bắc Vân Nam. Đường giao thông đang có tại Tứ Xuyên đã được mở rộng về phía nam tới gần Khúc Tĩnh (曲靖) ngày nay, ở miền đông Vân Nam - được gọi là "Ngũ xích đạo" (đường 5 thước). Tuy nhiên giống như Việt Nam thì Vân Nam chưa hoàn toàn thuộc về Trung Quốc trong thời đó.
Năm 109 TCN, vua Hán Vũ Đế phái Vương Thiên Vũ đến đất Điền tuyên truyền sức mạnh của quân Hán nhưng Điền Vương ỷ có mấy vạn binh sĩ lại có những bộ tộc cùng họ ở phía đông bắc là Lao Thâm, Mạc My ủng hộ nên không chịu quy phục. Năm 109 TCN, Vũ Đế điều động quân Ba Thục tấn công tiêu diệt Lao Thâm, Mạc My xua quân tiến sát đất Điền. Điền Vương xin đầu hàng, Nhà Hán giao quyền cho tướng Quách Xương đặt quận Ích Châu với 24 huyện trực thuộc. Nơi đặt trụ sở của quận này là huyện Điền Trì (ngày nay là Tấn Ninh). Từ đó Vân Nam thuộc về Trung Quốc. Về sau lại hàng phục được Côn Minh sáp nhập vùng này vào quận Ích Châu.

Một huyện khác được gọi là "Vân Nam", có lẽ là lần sử dụng đầu tiên của tên gọi này. Để mở rộng quan hệ thương mại mới hình thành với Miến Điện và Ấn Độ, Hán Vũ Đế còn giao cho Đường Mông (唐蒙) nhiệm vụ bảo trì và mở rộng Ngũ xích đạo, đổi tên nó thành "Tây Nam Di đạo" (西南夷道). Vào thời gian đó, kỹ thuật canh tác trong nông nghiệp ở Vân Nam đã được cải thiện rõ rệt. Người dân địa phương sử dụng các công cụ và cày bừa bằng đồng thau cũng như chăn thả nhiều loại gia súc, như trâu, bò, ngựa, cừu, dê, lợn và chó.

Các nhà nhân loại học đã xác định là những người này có quan hệ họ hàng gần với những người mà ngày nay gọi là người Thái. Họ sinh sống theo bộ tộc, đôi khi được những người Hán bị lưu đày đứng đầu.

Trong thời kỳ Tam Quốc, lãnh thổ của Vân Nam ngày nay, Kiềm Tây (黔西) và miền Nam Tứ Xuyên được gọi chung là "Nam Trung" (南中). Sự tan rã của quyền lực trung ương tại Trung Quốc đã làm gia tăng tính tự trị của Vân Nam cũng như tăng thêm quyền lực cho các bộ tộc địa phương. Năm 225, một chính trị gia nổi tiểng là Thừa tướng nhà Thục Gia Cát Lượng (诸葛亮) đã dẫn quân đến Vân Nam để dẹp yên các bộ tộc này.

Vào thế kỷ IV, miền Bắc Trung Quốc chủ yếu bị những bộ tộc từ Trung Á tràn sang. Vào thập niên 320, thị tộc Thoán (爨) đã di cư tới Vân Nam. Thoán Sâm (爨琛) tự xưng làm vua và duy trì quyền lực tại Điền Trì (khi đó gọi là Côn Xuyên 昆川). Từ đó trở đi, thị tộc này đã cai quản Vân Nam trên 400 năm và khiến tỉnh này độc lập khỏi Trung Quốc trước khi quân người Mông Cổ tiêu diệt hết năm 1253.

Quốc gia Nam chiếu và Đại Lý

Năm 738, Bì La Các (皮罗阁), thủ lĩnh bộ lạc Mông Xá, đã thành lập Vương quốc Nam Chiếu (南诏) tại Vân Nam với kinh đô tại thành Thái Hòa (nay là Đại Lý) lập ra năm 739. Ông được Nhà Đường công nhận là "Vân Nam Vương". Từ Đại Lý, mười ba đời vua Nam Chiếu đã cai trị trên 2 thế kỷ và đóng một vai trò quan trọng trong mối quan hệ luôn biến đổi giữa Trung Quốc và Tây Tạng. Năm 902, quyền thần của Nam Chiếu là Trịnh Mãi chiếm đoạt quyền hành, đổi tên nước thành Đại Trường Hòa. Năm 929, Triệu Thiện Chính diệt Đại Trường Hòa, lập ra nước Đại Thiên Hưng. Năm 930, Tiết độ sứ Đông Xuyên là Dương Càn Hưng diệt Đại Thiên Hưng, đổi tên nước thành Đại Nghĩa Ninh. Năm 937, thủ lĩnh tộc Bạch là Đoàn Tư Bình (段思平) đã diệt Đại Nghĩa Ninh và thành lập Vương quốc Đại Lý, đóng đô tại Đại Lý. Vương quốc này khi đó bao gồm lãnh thổ ngày nay thuộc các tỉnh Vân Nam, Quý Châu, Tây Nam Tứ Xuyên, Bắc Miến Điện, Bắc Lào và một số khu vực tại Tây Bắc Việt Nam.

Năm 1253, Vương quốc Đại Lý bị người Mông Cổ và quân đội của Đại hãn Mông Kha tấn công. Năm 1276, Hốt Tất Liệt cho thành lập tỉnh Vân Nam. Vân Nam đã thành tỉnh đầu tiên trong các tỉnh miền Nam Trung Hoa nằm dưới sự kỉểm soát của Mông Cổ, và nó cũng là tỉnh cuối cùng tại Trung Hoa mà người Mông Cổ nắm giữ, ngay cả sau khi họ đã mất Bắc Kinh và bị đuổi ra khỏi các tỉnh miền Bắc. Tổng cộng họ đã chiếm giữ Vân Nam trong 130 năm. Phải chờ mãi 15 năm sau khi kẻ sáng lập triều đại Nhà Minh được thừa nhận là nhà lãnh đạo toàn thể Đế quốc Trung Hoa, ông ta mới phái các đội quân của ông đến trục xuất người Mông Cổ ra khỏi bàn đạp sau cùng của họ, tức là Vân Nam.

Năm 1381, Minh Thái Tổ Chu Nguyên Chương phái các tướng là Phó Hữu Đức và Mộc Anh đem quân chiếm Vân Nam, diệt Lương Vương của triều Nguyên. Dấu ấn Nhà Minh trên Vân Nam đã lưu tồn và còn được nhận thấy. Các ngôi chùa và tượng đài thuộc niên đại Nhà Minh có rất nhiều; các chiếc câu treo bằng xích sát đặc sắc bắc ngang sông Cửu Long và sông Salween, cũng như nhiều con sông nhỏ hơn ở miền Tây Vân Nam chứng thực cho sinh khí của chế độ mới và sự quan tâm của nó vào việc cải tiến các sự giao thông. Nhiều thành phố của Vân Nam mắc nợ hình thức hiện đại của chúng nơi các nhà xây dựng thời Minh, và nhiều thành phố phản ảnh, nơi các bức tường thành thẳng đứng bao quanh và các đường phố cắt nhau, mẫu họa đồ thiết kế thành phố chung của miền Bắc Trung Hoa, các bản sao chép thu nhỏ của Bắc Kinh.

Cuối thời Nhà Minh, Hoàng đế Nam Minh (Quế Vương) là Chu Do Lang (niên hiệu Vĩnh Lịch, 1646-1662) đã chạy tới Vân Nam. Năm 1659, Nhà Thanh sai Bình Tây Vương Ngô Tam Quế tấn công Vân Nam. Năm 1662, Ngô Tam Quế tấn công sang Miến Điện, bắt được Vĩnh Lịch bắt treo cổ chết. Người Mãn Châu tưởng thưởng họ Ngô bằng việc cử ông làm Tổng đốc cả về mặt dân sự lẫn quân sự hai tỉnh Vân Nam và Quý Châu với tước vương. Ảnh hưởng của ông rất mạnh tại các tỉnh lân cận vừa mới bình định xong là Hồ Nam và Tứ Xuyên, và còn vang xa đến tận vùng đông bắc như các tỉnh Thiểm Tây và Cam Túc. Tại tất cả các khu vực này, Ngô Tam Quế đã bổ nhiệm các quan chức, hay phải được tham khảo trước khi có sự bổ nhiệm bất kỳ người nào. Ông ta gần như một ông hoàng độc lập. Sau mười năm của quan hệ phiền hà này, song hành cùng với hai ông Phiên vương Trung Hoa được gọi là "phong kiến" khác (gồm Ngô Tam Quế là Bình Tây Vương, và hai kẻ khác là Bình Nam Vương và Tĩnh Nam Vương. Sau khi Ngô Tam Quế từ trần, hai phiên vương này đều bị nhà Mãn Thanh loại trừ), cũng là các tướng lĩnh Nhà Minh như họ Ngô, tại các phần đất khác ở miền Nam Trung Hoa, Triều đình Mãn Châu đã cảm thấy đủ mạnh để thách đố quyền lực của họ và đập tan nó nếu chứng tỏ là ngoan cố. Các danh vọng cao quý được ban cho các ông hoàng Trung Hoa này, nhưng tư thế độc lập của họ bị bãi bỏ. Các ông hoàng khác đã chấp nhận. Ngô Tam Quế bác bỏ lời hứa trung thành này, tuyên bố độc lập và trong năm 1673 tự tuyên xưng là Tổng tư lệnh Vĩ Đại của triều đại nhà Chu. Tuy nhiên Nhà Thanh đã đàn áp cuộc nổi loạn này.

Người Hồi nổi dậy
Giai đoạn từ 1856 tới 1873, người Hồi nổi dậy dưới sự chỉ huy của Đỗ Văn Tú có nguồn gốc từ Đại Lý, tuyên cáo một cách dứt khoát ý định của ông nhằm thiết lập một vương quốc Hồi giáo. Nước này ông ta gọi là Bình Nam Quốc (P’ing Nan Kuo) (Vương quốc Miền Nam An Bình), và chính ông đảm nhận vương tước Hồi giáo là Quốc vương (Sultan) với danh xưng bằng tiếng Ả Rập là Suleiman. Ông đã mau chóng chinh phục toàn thể miền tây Vân Nam, cho đến khi vương quốc của ông ta tiến sát vào Vương quốc Miến Điện, chẳng bao lâu sau bị ngã gục trước sự chinh phục của người Anh. Nhược điểm của Đỗ Văn Tú và các người ủng hộ ông là họ chỉ tượng trưng cho một quyền lợi cục bộ tại Vân Nam, một miền đất mãi mãi bị phân cắt bởi địa dư và cũng bởi cảm thức về chủng tộc và địa phương. Xem ra đã không có lực tập hợp được dân chúng bản địa cho lý cớ của Quốc vương Hồi giáo; tương tự cũng không có sự chống đối công khai với duyên cớ đó từ các phần tử này. Dân chúng Trung Hoa, nếu không tích cực phản đối, cũng giữ nguyên thái độ thụ động. Sự chống đối thực sự đến từ các đội quân của triều đại Mãn Châu, mặc dù các đội quân này trong thực tế là các lực lượng Trung Hoa nằm dưới sự chỉ huy của người Trung Hoa.

Sầm Dục Anh là một con người khác thường, phát sinh từ một gia đình gốc Trung Hoa định cư từ lâu tại các khu vực thị tộc của tỉnh Quảng Tây, gia đình của ông đã là các lãnh chúa phong kiến địa phương được nhìn nhận của một thị tộc như thế trong nhiều thế kỷ, song họ đã giữ lại văn hóa, ngôn ngữ Trung Hoa và dành đạt được các chức vụ chính thức. Bản thân Sầm Dục Anh chính vì thế là một người dân vùng Tây Nam, chứ không phải kẻ xâm nhập từ miền Bắc như Ngô Tam Quế, và có lẽ sự việc cũng dễ dàng hơn cho ông để tự lập mình thành vị chúa tể của miền Tây Nam ly khai hơn là Đỗ Văn Tú theo Hồi giáo.
Đó là một cuộc chiến tranh lâu dài và tác hại, được phóng ra phần lớn trên cao nguyên Vân Nam, giữa Đại Lý và Côn Minh. Ngay từ 1857, Sầm Dục Anh đã tiến quân vào Đại Lý, nhưng bị đẩy lui. Trong cùng năm, quân Hồi giáo bao vây Côn Minh, lập lại mưu toan này trong năm 1861, và sau cùng, dưới sự chỉ huy của Đỗ Văn Tú, đã chiếm đóng thành phố một cách ngắn ngủi trong năm 1863. Nhưng các sự bất đồng và ghen tỵ của phe Hồi giáo, sự đầu hàng của một số thủ lĩnh của họ, và các cuộc tranh chấp bùng nổ giữa các người khác, đã hủy hoại các cơ may để củng cố các thắng lợi của họ. Dần dần, Sầm Dục Anh đã phục hồi và ổn định miền Đông của tỉnh. Cho mãi đến năm 1868, Đỗ Văn Tú vẫn có khả năng bao vây Côn Minh trong một năm trường, nhưng khi cuộc vây hãm đã bị phải bị bãi bỏ trong năm 1869, đó là một khúc rẽ trong cuộc chiến tranh lâu dài. Các cuộc công hãm kéo dài và lập lại nhiều lần vào một thành phố có tường thành bao quanh hẳn phải là một trong số các thí dụ cuối cùng của hình thái chiến tranh cổ xưa trong lịch sử. * Sầm giờ đây được bổ làm Phiên vương Vân Nam và đã giao cho thuộc cấp của ông, Yang Yu-k’o, thực hiện trận đánh cuối cùng. Yang tiến đánh Đại Lý năm 1872 và cưỡng chiếm lối đi qua đèo Hạ Quan nằm ở mỏm phía nam của hồ nước. Sau đó ông đã mở cuộc bao vây chính thành phố và chiếm lấy thành phố sau một cuộc kháng cự dũng mãnh và kéo dài. Ngay sau khi Đỗ Văn Tú chết (kẻ đã cố tự vẫn nhưng đã bị giao nạp bởi các cận vệ của ông trước khi ông có thể làm như thế), người Hồi giáo vẫn kháng cự bên trong lẫn ngoài thành phố trong gần một năm. Hàng nghìn người đã bị giết, nhưng vẫn tiếp tục chiến đấu. Khi công cuộc bình định được hoàn tất, dân số của tỉnh được ước lượng đã giảm từ 8 triệu người xuống khoảng 3 triệu người, mặc dù được nghĩ rằng nhiều người trong số mất tích trong thực tế đã chạy trốn sang các miền hòa bình hơn. Sau khi thất bại, số lượng người Hồi đã giảm mạnh.

Thế kỷ XX

Trong thời kỳ này người Anh chiếm đóng Miến Điện còn người Pháp chiếm đóng Việt Nam nên cả hai đều có ảnh hưởng tới Vân Nam.

Năm 1910, người Pháp cho xây dựng đường sắt Điền Việt nối Côn Minh với cảng Hải Phòng, Việt Nam, đoạn trong Vân Nam gọi là Côn Hà thiết lộ (đường sắt Côn Hà), đến năm 1936 hoàn thành việc nối Vân Nam đến Sài Gòn. Đây cũng là tuyến đường sắt vận tải kinh tế nhất khu vực châu Á, thúc đẩy kinh tế mậu dịch ngoại thương Vân Nam tăng trưởng với tốc độ cao. Là tuyến đường sắt quốc tế đầu tiên của Trung Quốc, đường sắt Điền Việt đã làm cho Vân Nam từ thân phận 1 tỉnh biên giới khép kín nhất của Trung Quốc bước một bước dài tiến chuyển liên hệ trực tiếp với thế giới bên ngoài.

Năm 1894, George Ernest Morrison, một phóng viên Úc làm việc cho The Times, đã du hành từ Bắc Kinh tới Miến Điện, khi đó bị người Anh chiếm đóng, thông qua Vân Nam. Cuốn sách của ông An Australian in China (Người Úc tại Trung Quốc) đã miêu tả chi tiết những thử thách ông đã trải qua.

Từ năm 1916 đến năm 1917, Roy Chapman Andrews và Yvette Borup Andrews đã dẫn đầu đoàn thám hiểm động vật châu Á thuộc Viện Bảo tàng Tự nhiên Hoa Kỳ đi suốt phần lớn khu vực miền tây và miền nam Vân Nam, cũng như các tỉnh khác của Trung Quốc. Cuốn sách Camps and Trails in China đã ghi chép lại những thử thách của họ.

Mậu dịch đối ngoại của Vân Nam trước 1908 ngạch xuất khẩu bình quân hàng năm là khoảng 1200 vạn quan lượng. Đến năm 1912 đạt đến 2200 vạn quan lượng. Đến 1927, đạt đến mức độ 3000 vạn quan lượng. Đến niên đại 40 thế kỷ XX thì 2/3 vật tư xuất nhập khẩu Vân Nam đều được xuất nhập khẩu ở đây.

Ngày 30 tháng 10 năm 1911, nhân dịp tết Trùng dương, Thái Ngạc và Đường Kế Nghiêu nổi dậy thoát ly khỏi Nhà Thanh. Ngày 25 tháng 12 năm 1915, hai ông này phát động phong trào phản đối Viên Thế Khải, Vân Nam trở thành tiền duyên cách mạng dân chủ cận đại. Trong thời kỳ Trung Hoa Dân Quốc, tại Vân Nam hình thành một cục diện cát cứ, từ 1928 tới 1945 do Đường Kế Nghiêu và Long Vân thống lĩnh. Năm 1925, sau khi Tôn Trung Sơn mất, Đường Kế Nghiêu tranh quyền lãnh đạo với Quyền Đại nguyên soái Hồ Hán Dân.

Vân Nam vương

Năm 1927, tướng Long Vân lên thay nắm quyền cai trị Vân Nam hơn 20 năm cho đến khi Chính phủ Trung ương Quốc dân đảng bổ nhiệm tướng Đỗ Duật Minh thay thế vào năm 1945. Tháng 7 năm 1937 nổ ra cuộc chiến chống Nhật, Long Vân hưởng ứng lời kêu gọi của Đảng CS TQ cùng đứng về một chiến tuyến cùng đấu tranh chống Nhật. Năm 1940, quân Nhật chiếm Việt Nam, biên giới Việt Nam và Vân Nam khá căng thẳng.

Vân Nam ở giáp Miến Điện, là nơi tiếp nhận hàng viện trợ của Mỹ qua đường Miến Điện để vào Trung Quốc. Năm 1942, trên 10 vạn quân Trung Quốc từ đây tấn công sang Miến Điện, phối hợp cùng quân Anh chống lại quân đội Nhật Bản. Giai đoạn từ 1938 tới 1946, các trường đại học như Đại học Bắc Kinh, Đại học Thanh Hoa, Đại học Nam Khai đã hợp nhất tại Côn Minh để lập ra Đại học Quốc gia Liên hợp Tây Nam.

Năm 1945, tướng Đỗ Duật Minh thay thế Long Vân trong thời gian ngắn, sau đó em họ của Long Vân là Lư Hán lên nắm quyền. Sau khi Nhật đầu hàng Đồng minh, Quân đội Quốc dân đảng do Lư Hán Tư lệnh quân Vân Nam điều động 4 quân đoàn gồm 18 vạn quân từ Vân Nam và Quảng Tây kéo vào miền Bắc Việt Nam giải giáp Quân đội Nhật. Tháng 5 năm 1946 Lư Hán đưa quân quay về Vân Nam và đảm nhiệm các chức: Chủ tịch tỉnh Vân Nam, Tư lệnh An Ninh tỉnh kiêm Hiệu trưởng Học viện quân sự Xương Nghi. Tháng 7 năm 1948, Lư Hán hạ lệnh trấn áp học sinh Côn Minh tạo ra sự kiện thảm sát 15 tháng 7. Năm 1949, Lư Hán còn tạo ra vết nhơ trọng vụ thảm sát 21 người vô tội trên đường phố Nam Bình.

Sau đó Lư Hán và Long Vân dưới sự chỉ đạo của TW ĐCS TQ và Ủy ban Công hội tỉnh Vân Nam và dưới sự chi viên của Quân giải phóng Nhân dân, cùng đấu tranh ở vùng biên giới giữa Vân Nam và Quý Châu. Và đến ngày 9.12.1949 đã nổ ra Khởi nghĩa Côn Minh, tỉnh Vân Nam tuyên bố giải phóng trong hòa bình.

Ngày 10 tháng 3 năm 2011, một trận động đất 5,4 độ xảy ra tại Vân Nam, gây thiệt hại nghiêm trọng hơn 18.000 ngôi nhà và chung cư.

Địa lý

Vân Nam là tỉnh cực tây nam của Trung Quốc, với đường Bắc chí tuyến chạy ngang qua phần phía nam của tỉnh. Tỉnh này có diện tích khoảng 394.000 km², chiếm 4,1% tổng diện tích Trung Quốc. Tỉnh này có ranh giới với Khu tự trị người Choang Quảng Tây và tỉnh Quý Châu ở phía đông, tỉnh Tứ Xuyên ở phía bắc, Khu tự trị Tây Tạng ở phía tây bắc. Tỉnh này cũng có biên giới dài 4.060 km với Myanmar ở phía tây, Lào ở phía nam, Việt Nam ở phía đông nam.

Xem thêm: Đá phiến sét Mạo Thiên Sơn

Ranh giới-Biên giới
Các tỉnh, khu tự trị có ranh giới là Khu tụ trị Tây Tạng, Tứ Xuyên, Quý Châu và Quảng Tây. Các quốc gia có biên giới với tỉnh này là Việt Nam (các tỉnh Việt Nam tiếp giáp gồm Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai, Hà Giang; các đơn vị hành chính của Vân Nam tiếp giáp với Việt Nam gồm châu Hồng Hà, Văn Sơn, địa cấp thị Phổ Nhị; cửa khẩu chính qua biên giới theo đường bộ và đường sắt là tại Hà Khẩu - Lào Cai), Lào (các tỉnh Lào tiếp giáp gồm Luang Namtha, Oudomxay, Phongsali, cửa khẩu chính qua biên giới theo đường bộ và đường sắt tại Boten) và Myanmar (các bang Myanmar tiếp giáp gồm Kachin và Shan, với cửa khẩu biên giới chính tại Thụy Lệ, đây cũng là của khẩu biên giới bộ duy nhất được phép đi lại đối với những người không có quốc tịch Trung Quốc hay Myanmar).

Địa hình
Điểm cao nhất ở phía bắc là đỉnh Kawagebo tại huyện Đức Khâm trên cao nguyên Địch Khánh, nó cao khoảng 6.740 m; và điểm thấp nhất là thung lũng Hồng Hà tại huyện Hà Khẩu, với cao độ 76,4 m. Địa hình nơi đây là đồi núi

Sông ngòi
Tỉnh này được 6 hệ thống sông lớn chính tưới tiêu:
 Dương Tử (长江; Trường Giang), tại đây được biết dưới tên gọi Kim Sa Giang (sông cát vàng), tưới tiêu cho phần phía bắc của tỉnh.
 Châu Giang, với thượng nguồn của nó gần Khúc Tĩnh, tưới tiêu cho khu vực miền đông.
 Mê Kông (澜沧江; Sông Lan Thương), chảy từ Tây Tạng tới miền nam Việt Nam đổ ra Biển Đông, tạo thành biên giới tự nhiên giữa Lào và Myanmar, giữa Lào và Thái Lan, qua Campuchia để tới Việt Nam.
 Sông Hồng (红河/元江; Hồng Hà/Nguyên Giang) có thượng nguồn tại các dãy núi ở phía nam Đại Lý và đổ ra Biển Đông sau khi chảy sang Hà Nội, Việt Nam.
 Nộ Giang/Salween (怒江; Nù jiāng), chảy ra vịnh Martaban và biển Andaman sau khi chảy qua Myanmar.
 Sông Irrawaddy có vài sông nhánh nhỏ ở miền tây Vân Nam, cũng như sông Độc Long và các sông trong châu tự trị Đức Hoành.

Các nguồn lực tự nhiên
Vân Nam giàu các nguồn lực tự nhiên. Tỉnh này được biết đến như là vương quốc của thực vật, động vật và các kim loại màu cũng như các loài cây thuốc.

Tỉnh này không những có các loài thực vật nhiệt đới, cận nhiệt đới, ôn đới, hàn đới nhiều hơn so với các tỉnh khác tại Trung Quốc, mà còn có nhiều loài thực vật cổ, cũng như các loài được đưa từ nước ngoài vào. Trong số khoảng 30.000 loài thực vật tại Trung Quốc thì có thể tìm thấy khoảng 18.000 loài tại Vân Nam. Vân Nam cũng là nơi có nhiều loài động vật quý hiếm trên thế giới sinh sống, nổi bật nhất là hổ, voi và bò tót khổng lồ.

Trên 150 loại khoáng sản đã được phát hiện tại Vân Nam. Giá trị tiềm năng của các loại khoảng sản này tại Vân Nam vào khoảng 3 nghìn tỷ nhân dân tệ (khoảng 350 tỷ USD), 40% trong số đó là từ các loại khoảng sản cung cấp nhiên liệu, 7,3% từ khoáng sản kim loại và 52,7% từ các khoáng sản phi-kim loại.

Vân Nam đã được xác nhận là có trầm tích của 86 loại khoáng sản tại 2.700 khu vực. Khoảng 13% trong số các loại khoáng sản trầm tích này có trữ lượng lớn nhất trong số các mỏ khoáng sản tại Trung Quốc, và 2/3 các trầm tích có trữ lượng lớn nhất tại lưu vực sông Dương Tử và miền nam Trung Quốc. Vân Nam đứng đầu Trung Quốc về các loại khoáng sản chứa kẽm, chì, thiếc, cadmi, indi, tali và crocidolit.

Vân Nam có nhiều mưa và sông hồ. Tổng lưu lượng nước hàng năm chảy trong tỉnh này là khoảng 200 km³, ba lần lớn hơn lưu lượng của sông Hoàng Hà. Các sông chảy vào tỉnh này bổ sung thêm 160 km³, có nghĩa là có trên 10.000 m³ khối nước cho mỗi người dân trong tỉnh trong một năm. Con số này cao gấp 4 lần so với trung bình toàn Trung Quốc. Lượng nước lớn này tạo điều kiện cho việc phát triển thủy điện.

Vân Nam còn hấp dẫn với nhiều địa điểm du lịch, bao gồm nhiều vùng phong cảnh đẹp, các tập quán dân tộc đa dạng và một khí hậu dễ chịu.

Các đơn vị hành chính

Vân Nam được chia thành 16 đơn vị hành chính cấp địa khu, gồm 8 thành phố (địa cấp thị) và 8 châu tự trị:

Tổng cộng có 129 đơn vị hành chính cấp huyện, gồm 9 thành phố cấp huyện, 79 huyện, 29 huyện tự trị và 12 quận.

Dân cư

Tổng dân số: 43,33 triệu (năm 2002)

Tỷ lệ tăng dân số: 1,06%

Tuổi thọ (trung bình): 65,1 năm (nam) và 67,7 năm (nữ) (dữ liệu năm 1995)

Dân tộc
Vân Nam đáng chú ý vì sự đa dạng sắc tộc cao. Tỉnh này có nhiều dân tộc hơn tất cả các tỉnh và khu tự trị khác của Trung Quốc. Trong số 56 dân tộc được công nhận tại Trung Quốc, người ta thấy tại Vân Nam là 25. Khoảng 38,07% dân số trong tỉnh này là các nhóm sắc tộc thiểu số như người Di, Bạch, Cáp Nê (Hà Nhì), Tráng (Choang), Thái, Miêu (H'Mông), Lật Túc, Hồi, Lạp Hỗ (La Hủ), Ngõa (Va), Nạp Tây, Dao, Tạng, Cảnh Pha, Bố Lãng, Phổ Mễ, Nộ, A Xương, Cơ Nặc, Mông Cổ, Độc Long, Mãn, Thủy và Bố Y. Một vài dân tộc khác cũng có đại diện, nhưng hoặc là họ không sống trong các khu dân cư đông đúc hoặc số lượng không đạt tới ngưỡng quy định là 5.000 người để có thể được công nhận có địa vị một cách chính thức là tồn tại trong tỉnh. Một số nhóm sắc tộc, chẳng hạn người Ma Toa, đã được công nhận chính thức như là một phần của người Nạp Tây, trong quá khứ đã từng yêu cầu có địa vị chính thức như là một dân tộc thiểu số, và hiện nay được công nhận là dân tộc Ma Toa.

Các nhóm sắc tộc phân bổ rộng khắp trong tỉnh. Khoảng 25 các dân tộc thiểu số sống trong các khu dân cư đông đúc, mỗi cộng đồng có số dân trên 5.000 người. Mười dân tộc thiểu số sống tại khu vực biên giới và thung lũng các sông, bao gồm người Hồi, Mãn (người Mãn, dấu vết còn lại của thời kỳ chính quyền Nhà Thanh, không sống trong các khu dân cư đông đúc và trong nhiều khía cạnh thì không khác gì người Hán), Bạch, Nạp Tây, Mông Cổ, Tráng, Thái, A Xương, Bố Y và Thủy, với tổng dân số khoảng 4,5 triệu; những người sống trong các khu vực núi thấp là người Hà Nhì, Dao, Lạp Hỗ (La Hủ), Va, Cảnh Pha, Bố Lãng và Cơ Nặc, với tổng dân số khoảng 5 triệu; còn những người sống trong các khu vực núi cao là người Miêu, Lật Túc, Tạng, Phổ Mễ và Độc Long, với tổng dân số khoảng 4 triệu.

Câu truyện thường được nhắc lại kể về chuyện ba anh em khi sinh ra đã nói các thứ tiếng khác nhau: Tạng, Nạp Tây và Bạch. Mỗi người sống trong các khu vực khác nhau của Vân Nam và Tây Tạng, tương ứng với các vùng cao, vùng trung và vùng thấp.

Ngôn ngữ
Các phương ngữ chủ yếu trong tiếng Trung được nói tại Vân Nam thuộc về nhánh tây nam của nhóm Quan Thoại, và vì thế là tương tự như các phương ngữ láng giềng ở các tỉnh Tứ Xuyên và Quý Châu. Các đặc trưng đáng chú ý trong nhiều phương ngữ Vân Nam là việc mất đi một phần hay toàn bộ khác biệt giữa  và , cũng như không có .

Thứ đa dạng sắc tộc của Vân Nam được phản ánh trong thứ đa dạng ngôn ngữ của nó. Các thứ tiếng được nói tại Vân Nam bao gồm nhóm ngôn ngữ Tạng-Miến chẳng hạn như Bạch, Di, Tạng, Hà Nhì, Cảnh Pha, Lisu, Lạp Hỗ, Nạp Tây; Thái hay Tráng, Bố Y, Đồng, Thủy, Thái Lự và Thái Nüa cũng như nhóm ngôn ngữ Mông-Miến.

Cụ thể là tiếng Nạp Tây sử dụng hệ thống chữ viết Đông Ba, là hệ thống chữ viết dùng biểu tượng duy nhất hiện nay trên thế giới. Chữ Đông Ba đã được các thầy cúng Đông Ba sử dụng là chủ yếu với các chỉ dẫn về nghi thức hành lễ của họ. Ngày nay chữ Đông Ba chủ yếu là để đáp ứng sự tò mò của khách du lịch. Học giả nổi tiếng nhất về văn hóa Đông Ba có lẽ là Joseph Rock.

Giáo dục
Vào cuối năm 1998, trong số dân số của tỉnh thì 419.800 người có trình độ từ cao đẳng trở lên, 2,11 triệu người đã tốt nghiệp phổ thông trung học, 8,3 triệu người tốt nghiệp trung học cơ sở, 18,25 triệu người đã tốt nghiệp tiểu học và 8,25 triệu người trên 15 tuổi hoặc là mù chữ hoặc một phần biết đọc, biết viết.

Đại học và cao đẳng
 Đại học Vân Nam
 Đại học Khoa học Công nghệ Côn Minh
 Đại học Kinh tế Tài chính Vân Nam
 Đại học Nông nghiệp Vân Nam
 Đại học dân tộc Vân Nam
 Đại học Côn Minh
 Học viện Lâm nghiệp Tây Nam
 Học viện Y học Côn Minh
 Học viện Đông y Vân Nam
 Học viện Cảnh quan Vân Nam
 Đại học Sư phạm Vân Nam
 Đại học Hồng Hà
 Đại học Đại Lý

Kinh tế

Vân Nam là một tỉnh tương đối chậm phát triển của Trung Quốc với tỷ lệ dân số lâm vào cảnh nghèo khổ cao hơn các tỉnh khác. Năm 1994, khoảng 7 triệu người sống dưới mức nghèo khổ với thu nhập bình quân hàng năm thấp hơn 300 nhân dân tệ trên đầu người. Họ được phân bổ trong 73 huyện của tỉnh, chủ yếu sống nhờ nguồn hỗ trợ tài chính của chính quyền trung ương. Với số tiền trợ cấp 3,15 tỷ nhân dân tệ (NDT) năm 2002, dân số nông thôn nghèo trong tỉnh đã giảm từ 4,05 triệu năm 2000 xuống 2,86 triệu. Kế hoạch xóa đói giảm nghèo bao gồm 5 dự án lớn với mục tiêu nâng cấp và hoàn thiện cơ sở hạ tầng. Các kế hoạch này bao gồm chương trình cải tạo đất, bảo tồn nước, cung cấp điện năng, đường sá và xây dựng "vành đai xanh". Cho đến khi các dự án này được hoàn thành thì Vân Nam sẽ giải quyết được vấn đề thiếu ngũ cốc, nước, điện, đường sá và cải thiện các điều kiện sinh thái.

Bốn ngành kinh tế cột trụ của Vân Nam là: sản xuất thuốc lá, các chế phẩm sinh học, khai thác mỏ và du lịch. Vân Nam có quan hệ thương mại với trên 70 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới. Vân Nam cũng thành lập khu thương mại biên giới Muse (nằm tại Thụy Lệ) dọc theo ranh giới của tỉnh này với Myanmar . Vân Nam xuất khẩu chủ yếu là thuốc lá, máy móc và thiết bị điện, các sản phẩm hóa học và nông nghiệp, cũng như các kim loại màu. Năm 2002, kim ngạch thương mại song phương (nhập và xuất khẩu) đạt 2,23 tỷ đô la Mỹ. Năm 2002, tỉnh này đã ký các hợp đồng FDI với số vốn 333 triệu đô la Mỹ, trong đó 112 triệu đô la Mỹ đã được đầu tư trên thực tế trong cùng năm. Tỷ lệ thất nghiệp tại Vân Nam là 4% (năm 2002).

GDP danh định năm 2004 là 295,9 tỷ nhân dân tệ (36,71 tỷ đô la Mỹ), và tốc độ tăng trưởng hàng năm là 8,1%. GDP trên đầu người là 5.630 NDT (680 USD). Tỷ lệ trong GDP của các ngành công nghiệp sơ cấp (nông-lâm-ngư nghiệp và khai khoáng), thứ cấp (sản xuất công nghiệp và xây dựng) và tam cấp (dịch vụ) lần lượt là 21,1%; 42.8%; 36,1%.

Vận tải

Đường sắt
Vân Nam được nối bằng đường sắt lần đầu tiên không phải là với phần còn lại của Trung Quốc mà là với cảng Hải Phòng bằng đường sắt khổ hẹp (1,1 m) do người Pháp xây dựng và hoàn thành năm 1910. Phải 50 năm sau thì tỉnh này mới được nối với phần còn lại của Trung Quốc bằng đường sắt sau khi tuyến đường sắt Thành Đô-Côn Minh hoàn thành. Sau đó, tuyến đường sắt nối Côn Minh với Quý Dương cũng được đưa vào khai thác. Hai tuyến đường sắt mới được đưa vào sử dụng gần đây: tuyến đường phía nam nối tới Nam Ninh và tuyến đường đông bắc nối tới Tứ Xuyên.

Vào thời điểm 2006, sự kéo dài của tuyến đường sắt hiện nay cũng liên kết Côn Minh với Đại Lý, với đoạn kéo dài tới Lệ Giang cũng gần hoàn thành. Người ta cũng có kế hoạch mở rộng tuyến đường sắt cổ nhất trong tỉnh tới Việt Nam, trong khi một kế hoạch mới và rất nhiều tham vọng để liên kết Đại Lý với Thụy Lệ cũng đã được thông báo trong năm 2006.

Đường bộ
Việc xây dựng đường bộ tại Vân Nam vẫn tiếp tục không suy giảm: trong những năm qua tỉnh này đã xây dựng được thêm nhiều tuyến đường mới hơn bất kỳ tỉnh nào của Trung Quốc. Hiện nay, tuyến đường cao tốc nối Côn Minh, qua Đại Lý tới Bảo Sơn, Côn Minh tới Mặc Giang (trên đường tới Cảnh Hồng), Côn Minh tới Khúc Tĩnh, Côn Minh tới Thạch Lâm (rừng đá). Kế hoạch chính thức là tới năm 2010 sẽ nối toàn bộ các thành thị chính và thủ phủ của các tỉnh láng giềng bằng đường cao tốc và dự định hoàn thành hệ thống đường cao tốc vào năm 2020.

Tất cả các thị trấn hiện nay đều có thể tới được bằng các tuyến đường có bề mặt cứng trong mọi thời tiết, từ Côn Minh, tất cả các thị tứ đều có đường liên kết (thị tứ cuối cùng được nối vào là Dương Lạp, ở xa về phía bắc của tỉnh, nhưng Độc Long Giang vẫn bị cô lập trong vòng khoảng 6 tháng mỗi năm), và khoảng một nửa các làng quê có đường đi tới.

Tổng độ dài của đường quốc lộ cấp II là 958 km, cấp III là 7.571 km và cấp IV là 52.248 km. Tỉnh này cũng đã thành lập một mạng lưới liên lạc viễn thông từ Côn Minh tỏa ra tới Tứ Xuyên, Quý Châu, Quảng Tây, Tây Tạng, cũng như xa hơn sang tới tận Myanmar, Lào, Việt Nam và Thái Lan.

Đường thủy
Nói chung, các sông là trở ngại đối với giao thông vận tải của Vân Nam. Chỉ một phần rất nhỏ trong hệ thống sông ngòi ở Vân Nam là có thể phục vụ cho giao thông đường thủy.

Năm 1995, tỉnh này đã đầu tư 171 triệu NDT để bổ sung thêm 807 km đường giao thông thủy mới. Người ta đã xây dựng 2 cầu tàu với năng lực xếp dỡ mỗi năm đạt 300.000-400.000 tấn/cầu tàu và 4 cầu tàu với năng lực xếp dỡ 100.000 tấn/cầu tàu. Khối lượng xếp dỡ hàng hóa mỗi năm khoảng 2 triệu tấn và luân chuyển hành khách khoảng 2 triệu người.

Sân bay
Tỉnh này có 20 tuyến đường bay từ Côn Minh tới Bắc Kinh, Thượng Hải, Quảng Châu, Thành Đô, Hải Khẩu, Trùng Khánh, Thẩm Dương, Cáp Nhĩ Tân, Vũ Hán, Tây An, Lan Châu, Hàng Châu, Hạ Môn, Nam Ninh, Thâm Quyến, Quý Dương, Trường Sa, Quế Lâm, Lhasa và Hồng Kông; tám tuyến đường bay nội tỉnh từ Côn Minh tới Cảnh Hồng, Mông Tự, Lệ Giang, Đại Lý, Hương Cách Lý Nạp (Shangri-la hay Trung Điện), Chiêu Thông, Bảo Sơn và Tư Mao; cũng như 8 đường bay quốc tế từ Côn Minh tới Bangkok, Chiang mai, Yangon, Singapore, Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Kuala Lumpur và Viêng Chăn.

Sân bay quốc tế Vu Gia Bá ở Côn Minh là sân bay hạng nhất cấp quốc gia cùng các sân bay khác là các nhà ga hạng hai. Một sân bay mới cho Côn Minh, được xây ở phía đông thành phố, tại Đại Bản Kiều đã bắt đầu năm 2006, nhưng chỉ hoàn thành theo dự kiến vào năm 2015.

Dân cư
Vân Nam được biết đến như là tỉnh có số lượng sắc tộc lớn nhất tại Trung Quốc, và hiện nay người ta đã và đang tích cực trong công việc bảo tồn văn hóa, các di sản cùng ngôn ngữ của các dân tộc này:
 A Xương (Đức Hoành)
 Bạch (Đại Lý)
 Bố Lãng
 Cảnh Pha
 Cơ Nặc
 Cáp Nê (hoặc Akha)
 Dao
 Di
 Hán (chủ yếu)
 Hồi (người Uyghur theo Hồi giáo)
 Lisu (傈僳)
 Ma Toa (Lệ Giang)
 Miêu (hay H'mong)
 Nạp Tây
 Ngật Lão
 Phổ Mễ (Lệ Giang)
 Tạng (hoặc Kham
 người Thái
 người Tráng(hoặc Bố Y)
 Va (Lâm Thương)

Tất cả các dân tộc ít người này được phân loại theo phân loại chính thức của nhà nước CHND Trung Hoa, tuy nhiên, trong mỗi nhóm sắc tộc lại tồn tại các phân nhóm hoàn toàn khác biệt về tập quán, ngôn ngữ khi so sánh với các phân nhóm khác trong cùng nhóm.

Văn hóa

Xem thêm: Ẩm thực Vân Nam.

Một trong những sản phẩm nổi tiếng của Vân Nam là Phổ Nhĩ trà, được đặt tên theo thị trấn kinh doanh chè thời cổ là Phổ Nhị, cũng như trà kim vàng Vân Nam.

Du lịch
Các trung tâm du lịch tại Vân Nam bao gồm:
 Đại Lý, trung tâm lịch sử của các vương quốc Nam Chiếu và Đại Lý.
 Cảnh Hồng, trung tâm và thủ phủ châu tự trị Tây Song Bản Nạp của người Thái Vân Nam.
 Lệ Giang, một thành phố của người thiểu số Nạp Tây. Nó đã được UNESCO công nhận là di sản thế giới từ năm 1997.
 Shangri-La (trước đây gọi là Trung Điện), một thị trấn của dân tộc thiểu số là người Tạng, nằm ở vùng núi cao tây bắc Vân Nam.
 Thạch Lâm, một loạt các carxtơ lộ thiên ở phía đông Côn Minh.
 Nguyên Dương, một khu định cư của người Hà Nhì với các ruộng bậc thang rộng lớn.
 Thành phố Côn Minh
 Vườn du lịch Côn Minh
 Hồ Điền
 Làng dân tộc Vân Nam
 Cửu Hương
 Khu thắng cảnh Phổ Giả Hắc
 A lư cổ động
 Khu du lịch Tây Sơn
 Hoa đình tự
 Tam Thanh Các - Long Môn
 Kim điện
 Đại Quan lầu
 Viên thông sơn
 Viên thông tư
 Núi tuyết Ngọc Long
 Khu thắng cảnh Đại Danh
 Núi lửa Đằng Xung
 Vực Hổ Khiêu
 Núi tuyết Mai Lý
 Thành cổ Đại Lý
 Núi Thương
 Hồ Nhĩ Hải

Thể thao
Các đội thể thao chuyên nghiệp tại Vân Nam có:
 Hiệp hội Bóng rổ Trung Quốc
 Vân Nam Hồng Hà bôn ngưu (云南红河奔牛)

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang Web của chính quyền tỉnh Vân Nam
 YunnanExplorer.com Website thông tin lịch sử/du lịch với bản đồ tương tác về Vân Nam
 Bản đồ lớn về tỉnh Vân Nam
 Website của đài truyền hình Vân Nam
 Website dành cho du khách với nhiều lời khuyên và ảnh
 iGuide , website cho du khách với thông tin về các thành phố, thành phố cấp huyện, các điểm thu hút du khách, lịch sử cũng như văn hóa.
 Hướng dẫn du lịch Vân Nam và thư viện ảnh
 InvestYunnan.org - Hướng dẫn về đầu tư nước ngoài tại tỉnh Vân Nam, Trung Quốc . Do Sở Hợp tác Kinh tế của chính quyền nhân dân tỉnh Vân Nam xúc tiến

Tỉnh Trung Quốc


title: Stenellina meruensis

text:
Stenellina meruensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1909.

Chú thích

Tham khảo

Stenellina


title: Tân Huyền

text:
Tân Huyền (1931-2008), tên thật Phan Văn Tần, là một nhạc sĩ thuộc thể loại nhạc cách mạng của Việt Nam. Ông sinh vào ngày 5 tháng 4 năm 1931 tại Đức Thọ, Hà Tĩnh. Âm nhạc của Tân Huyền thấm đẫm giai điệu ngọt ngào điệu ví câu hò của mảnh đất xứ Nghệ quê hương ông, mang nặng tình yêu đất nước.

Trong kháng chiến chống Pháp, ông làm công tác tuyên truyền văn nghệ ở Nghệ An. Hoà bình lập lại, ông công tác tại Vụ Nghệ thuật (Bộ Văn hoá), sau đó chuyển về Sở Văn hoá rồi về Hội Nhạc sĩ Việt Nam năm 1975.

Ông từ trần hồi 5 giờ 25 phút ngày ngày 13 tháng 6 năm 2008 tại Bệnh viện Hữu nghị Hà Nội.

Nhiều sáng tác của ông đã được trao giải thưởng của Hội Văn học - Nghệ thuật Trung ương và địa phương, các ngành, các đoàn thể: Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật, 6 giải thưởng của Hội nhạc sĩ Việt Nam, 1 giải nhất của Bộ quốc phòng, 4 giải Hạ Long, 3 giải Hoa Phượng Đỏ, 3 giải Hà Nội. Được tặng thưởng Huân chương Lao động hạng nhì, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ cứu nước hạng Nhất.

Ngoài sáng tác ca khúc, ông còn viết một số tổ khúc hợp xướng và ca cảnh.

Tiểu sử

Sự nghiệp

Tác phẩm tiêu biểu
 Cỏ non thành cổ
 Nhớ vào quê em (1950)
 Tiếng hò trên đất Nghệ An
 Một mình với sông La
 Mỗi bước ta đi thêm yêu Tổ quốc
 Xe ta đi trong đêm Trường Sơn
 Em đứng giữa giảng đường hôm nay
 Có một chiều như thế Hô Gươm
 Chị ong nâu và em bé
 Cháu vẽ ông mặt trời

Chú thích

Xem thêm

Liên kết ngoài

Nhạc sĩ nhạc đỏ
Giải thưởng Nhà nước
Người Hà Tĩnh
Sinh năm 1931
Mất năm 2008


title: Sân bay quốc tế Guarani

text:
Sân bay quốc tế Guarani ()  là một sân bay quốc tế phục vụ Ciudad del Este, một thành phố ở tỉnh Alto Paraná của Paraguay.

Đây là sân bay quốc tế quan trọng thứ hai của Paraguay.

Các hãng hàng không và các tuyến điểm
Regional Paraguaya (Asunción)
TAM Mercosur (Asunción, Buenos Aires-Ezeiza, Córdoba, Santiago de Chile, São Paulo-Guarulhos)

Các hãng đã hoạt động

 ARPA - Aerolineas Paraguayas [đã giải thể] (Asuncion, Pedro Juan Caballero)

Tham khảo

Tham khảo
 Sân bay quốc tế Guarani

Sân bay Paraguay


title: So sánh các trang web cung cấp tệp torrent

text:
Đây là bảng so sánh các trang web cung cấp tệp torrent cho các chương trình BitTorrent sử dụng để tải tệp theo giao thức đồng đẳng. Bảng so sánh này bao gồm cả máy chủ theo dõi, chỉ mục và cơ chế tìm kiếm.

Chú ý: Một số trang đòi hỏi phải đăng ký, nếu cơ sở dữ liệu thành viên của nó quá số người dụng hạn định các trang web sẽ không cho đăng ký.

Xem thêm

So sánh các phần mềm chia sẻ tệp
 Nghiên cứu thêm hiệu năng của BitTorrent từ góc nhìn của các máy đồng đẳng.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 The Top 35 Torrent Sites of 2006 , từ about.com
 Orb's Torrent Site Status

Trang mạng BitTorrent
BitTorrent


title: Quốc lộ 9B

text:
Quốc lộ 9B là một tuyến quốc lộ nằm trong địa phận tỉnh Quảng Bình.

Thông tin
Quốc lộ 9B dài khoảng 37 km (không tính đoạn trùng với đường Hồ Chí Minh đông), nối từ ngã tư Quốc lộ 1 ở thị trấn Quán Hàu, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình lên đến nhánh Đông đường Hồ Chí Minh ở xã Vĩnh Ninh, huyện Quảng Ninh và từ Ngã ba Vạn Ninh, huyện Quảng Ninh đến Ngã ba Tăng Ký, huyện Lệ Thủy. Tuyến đường này được nâng cấp vào năm 2011 và trở thành tuyến quan trọng phục vụ phát triển kinh tế - xã hội huyện Quảng Ninh. Với tầm nhìn chiến lược phát triển giao thông thương mại tương lai, QL 9B được quy hoạch thuộc tuyến Xuyên Á trên hành lang kinh tế Đông - Tây, nối từ TP Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình tới Cửa khẩu Chút Mút sang nước bạn Lào.

Dự án nâng cấp
Dự án đầu tư xây dựng nâng cấp Quốc lộ 9B đoạn Km0-Km4 (Quán Hàu - Vĩnh Tuy) và Km20-Km52 (Ngã ba Vạn Ninh - Ngã ba Tăng Ký) đã được Bộ GTVT cho phép lập dự án đầu tư tại Quyết định số 2697/QĐ-BGTVT ngày 15/7/2014 và theo các Quy hoạch đã được Chính phủ và UBND tỉnh phê duyệt, với tổng chiều dài nghiên cứu thiết kế là 33 km; tỉnh đề xuất quy mô tuyến đường cho đoạn Km0-Km4 và Km20-Km32 là đường cấp IV đồng bằng, đoạn Km32-Km52 là đường cấp IV miền núi; bề rộng nền đường là 9m, mặt đường 7m; tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 663 tỷ đồng.

Tham khảo

9B
Giao thông Quảng Bình


title: Bettborn, Moselle

text:
Bettborn, Moselle là một xã trong tỉnh Moselle, vùng Grand Est đông bắc nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Moselle

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Moselle

en:Bettborn, Moselle


title: Thác Ialy

text:
Thác Ialy, hay Jrai-li hoặc Yali, (phát âm:/za li/) là thác trên Krông B'Lah  ở ranh giới huyện Sa Thầy tỉnh Kon Tum và huyện Chư Păh tỉnh Gia Lai, Việt Nam .

Hiện tại thác đã được ngăn lại để xây dựng Nhà máy Thủy điện Ialy.

Vị trí
Thác Ialy trên Krông B'Lah (hay Đăk Bla) ở ranh giới xã Ya Ly huyện Sa Thầy tỉnh Kon Tum và xã Ia Mơ Nông huyện Chư Păh tỉnh Gia Lai . Thác Ialy từng là một trong những thác nước lớn nhất Việt Nam. Vào thập niên 1950 thác đo được 42 mét .

Mặc dù có nhiều cách ghi tên khác nhau, nhưng cách gọi thông dụng là Yaly. Nó được lý giải bởi truyền thuyết truyền khẩu về mối tình bi kịch của đôi trai gái người Jrai là chàng Rốc và nàng H’Li. Yali nghĩa là "nước mắt nàng H’Li" đã chết vì khóc thương người yêu không trở về, dòng nước mắt của nàng chảy thành thác.

Chỉ dẫn

Tham khảo

Xem thêm

Liên kết ngoài

Du lịch Kon Tum
Sa Thầy
Chư Păh
Du lịch Gia Lai


title: Neuenkirchen, Diepholz

text:
Neuenkirchen là một xã thuộc huyện Diepholz, trong bang Niedersachsen, Đức. Đô thị này có diện tích 14,66 km².

Địa lý
Neuenkirchen nằm ở phía nam của khu bảo tồn Wildeshausen Geest, nằm khoảng giữa đoạn đường từ Bremen đến Osnabrück.

Dân số
Nằm trên nút giao giao thông lớn nên dân dân số Neuenkirchen đã tăng trưởng nhanh chóng. Số lượng cư dân đã tăng lên 1152 vào năm 2014 từ con số 757 lấy từ cuộc điều tra dân số năm 1987.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Diepholz


title: Aincille

text:
Aincille () là một xã của tỉnh Pyrénées-Atlantiques, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine, tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Pyrénées-Atlantiques

Tham khảo
 INSEE commune file

Liên kết ngoài
 AINTZILLA in the Bernardo Estornés Lasa - Auñamendi Encyclopedia (Euskomedia Fundazioa) (in Spanish)

Xã của Pyrénées-Atlantiques
Nafarroa Beherea


title: Atuna travancorica

text:
Atuna travancorica là một loài thực vật thuộc họ Chrysobalanaceae. Đây là loài đặc hữu của Ấn Độ. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Atuna travancorica. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ấn Độ
t


title: Büetigen

text:
Büetigen là một đô thị ở huyện Büren ở bang Bern ở Thụy Sĩ. Đô thị này có diện tích 3,6 km², dân số năm 2006 là 782 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Vereinigung für Heimatpflege Büren Distributor of numerous publications about Büetigen and the Büren district

Đô thị của bang Bern


title: Lasioglossum kafubuense

text:
Lasioglossum kafubuense là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1937.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1937


title: Netechmina

text:
Netechmina là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.

Các loài
Netechmina metachora Razowski & Becker, 2001

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Tortricidae


title: Si Banphot (huyện)

text:
Si Banphot () là một huyện (amphoe) của tỉnh Phatthalung, phía nam Thái Lan.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ) là Pa Phayom, Khuan Khanun và Srinagarindra của tỉnh Phatthalung, Na Yong, Mueang Trang và Huai Yot của Trang Province.

Lịch sử
Tiểu huyện được thành lập ngày 1/12/1977, khi 3 tambon đã được tách ra từ huyện Khuan Khanun. Đơn vị này đã được nâng cấp thành huyện ngày 4/11/1993.

Hành chính
Huyện này được chia thành 3 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia ra thành 30 làng (muban). Không có khu vực thành thị, có 3 Tổ chức hành chính tambon.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 amphoe.com

Huyện của Phatthalung


title: Thuit-Hébert

text:
Thuit-Hébert  là một xã thuộc tỉnh Eure trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Eure

Tham khảo

Thuithebert


title: Setodes sugdeni

text:
Setodes sugdeni là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Chú thích

Tham khảo

Setodes


title: (90964) 1997 WF22

text:
{{DISPLAYTITLE:(90964) 1997 WF22}}

(90964) 1997 WF22 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 28 tháng 11 năm 1997.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 90001–91000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1997
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Rhodopetoma diaulax

text:
Rhodopetoma diaulax là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

D
Động vật được mô tả năm 1908
D
R
D


title: Supino

text:
Supino là một đô thị ở tỉnh Frosinone trong vùng Lazio, có vị trí cách khoảng 70 km về phía đông nam của Roma và khoảng 10 km về phía tây của Frosinone. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 4.875 người và diện tích là 35,3 km².

Supino giáp các đô thị: Carpineto Romano, Ferentino, Frosinone, Giuliano di Roma, Gorga, Maenza, Morolo, Patrica.

Lịch sử biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Frosinone


title: Tân Lễ

text:
Tân Lễ là xã cực Tây Bắc của huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình, Việt Nam. Nơi nổi tiếng với làng nghề chiếu Hới, quê hương của tam nguyên, trạng nguyên Phạm Đôn Lễ  và danh nhân Nguyễn Thị Lộ.

Vị trí
Tân Lễ nằm ở ngã ba sông Luộc và sông Hồng (tên gọi cổ của ngã ba này là cửa Tuần Vườn), giáp ranh với tỉnh Hưng Yên (ranh giới là sông Luộc) và Hà Nam (ranh giới là sông Hồng), là xã đầu tỉnh ở phía tây bắc của tỉnh Thái Bình. Phía Nam và Đông Nam Tân Lễ giáp xã Phú Sơn (tức là thị trấn Hưng Nhân hiện nay), phía Đông là xã Canh Tân, là các xã cùng huyện. Phía Bắc giáp các xã Đức Thắng, Hải Triều, Thiện Phiến của huyện Tiên Lữ tỉnh Hưng Yên, phía Tây Bắc và Tây là các xã Thủ Sỹ, Tân Hưng của huyện Tiên Lữ tỉnh Hưng Yên. Phía Tây Nam, Tân Lễ giáp xã Chân Lý huyện Lý Nhân tỉnh Hà Nam. Tân Lễ có quốc lộ 39 chạy ngang qua, với Cầu Triều Dương bắc qua sông Luộc nối Thái Bình với Hưng Yên.

Vào cuối thế kỷ 19, phần đất xã Tân Lễ ngày nay, là các làng (thời đó gọi là xã) Hải Triều (tên nôm là Hới), Thanh Triều, Hà Xá (nay là thôn Tân Hà),... thuộc tổng Thanh Triều huyện Hưng Nhân phủ Tiên Hưng trấn Sơn Nam Hạ.

Lịch sử tên gọi
Căn cứ vào quyết định số 214-CP ngày 21-11-1970 của Hội đồng Chính phủ ủy nhiệm cho Phủ thủ tướng phê chuẩn việc phân vạch địa giới có liên quan đến các đơn vị hành chính xã và thị trấn.

Ngày 23 tháng 2 năm 1977, hợp nhất 2 xã Phạm Lễ và xã Tân Mỹ thành xã Tân Lễ, tên Tân Lễ được ghép từ chữ Tân (trong từ Tân Mỹ) và Lễ (trong từ Phạm Lễ).

Lễ hội
Hội làng Hới (Hội chiếu): Hàng năm, ngày 06/01 âm lịch tại đình làng Hới (thờ trạng nguyên Phạm Đôn Lễ) ở thôn Hải Triều, diễn ra lễ hội Làng Hới.
Lịch sử ghi chép rằng Khi "Trạng chiếu" mất, người dân lập đền thờ gọi là đền Quan Trạng, quanh năm hương khói. Lễ hội tưởng nhớ đến công ơn của Quan Trạng, tương truyền đó là ngày Phạm Đôn Lễ mất. Trong lễ hội, ngoài phần lễ nghi, người ta còn tổ chức hội thi dệt chiếu rất sôi nổi thu hút dân trong vùng và khách thập phương đến tham dự. ngoài ra còn có thêm nhiều các trò chơi dân gian như leo cây chuối, đi cầu kiều, bắt vịt dưới ao và xem trèo thuyền, xem các màn rước lễ từ các thôn trong xã đến....

Lễ hội làng Hới bắt đầu bằng nghi thức rước kiệu "Trạng chiếu". Từ sáng sớm ban khánh tiết và những người có trách nhiệm đã tề tựu đông đủ để làm lễ rước. Đám rước diễn ra rất long trọng với đầy đủ cờ xí, chấp kích, bát bửu, chiêng trống, kiệu thánh, dàn bát âm… Dân làng theo đám rước rất đông. Lễ rước thể hiện lòng biết ơn của dân làng đối với "ông tổ nghề" cũng như lòng yêu mến đối với người con hiếu thảo của quê hương.

Hội làng Phú Hà: hàng năm tại đền Phú Hà nhân dân tổ chức lễ hội từ ngày 10/3 đến 15/3 âm lịch. Đây là dịp giỗ tổ Hùng Vương, nhân dân mở hội để tưởng nhớ tổ tiên mình, vừa để ghi nhớ người có công với dân làng.

Về sau do điều kiện kinh tế cũng để phù hợp với đời sống mới, mỗi năm nhân dân Phú Hà chỉ tổ chức lễ hội vào một ngày 10/3 với nghi thức chính là lễ rước nước.

Phần lễ: Trước đây vào ngày này dân làng dùng lễ Tam sinh, ngày nay lễ vật thờ được đơn giản thuận tiện gồm: xôi, rượu, thịt gà, thịt lợn, hoa quả, tiền vàng, hương nến. Khi lễ vật đã được chuẩn bị xong có một đội tế lễ vào bái thần, xin phép thánh mẫu, các vị tôn ông cùng các vị thần cho nhân dân được rước kiệu. chĩnh nước ngã ba Sông Luộc lấy nước mới về thờ (được gọi là nghi lễ rước nước). Tiếp đó các dòng họ trong làng cùng con cháu làm lễ dâng hương vào đền. Khi dâng hương xong, ban quản lý đền tập trung toàn bộ dân làng để bắt đầu nghi thức ra sông lấy nước. Đi đầu là đội múa lân, cờ quạt, võng lọng, tiếp là đội khiêng khám thờ. Làng cử những người đàn ông có uy tín để mặc áo quan tay vái đi trước khám thờ, đi kiểu ngược lùi cùng đội khiêng khám ra sông. Có một cô đầu cùng đội khiêng bàn có chĩnh nước cũ lấy từ năm ngoái đi theo đội khiêng khám ra sông. Cuối là đội cầm bát bửu, chấp kích cùng toàn thể dân làng. Ra tới ngã ba sông có hai chiếc thuyền rồng chờ sẵn ở đó. Đội khiêng khám xuống một thuyền, cô đầu với đội khiêng chĩnh nước xuống một thuyền. Tất cả đi ra giữa sông thì đốt hương khấn vái, xin phép thần sông cho lấy nước mới vào chĩnh. Lấy xong phân phát lộc rải ngay trên sông. Xong thì các thuyền lại quay về đền đưa chĩnh nước mới vào thờ. Nhân dân rước nước mới vào đền thờ, cầu xin thần phù hộ cho dân làng năm mới an lành, mùa màng bộ thu.

Phần hội: Khi nghi thức rước nước đã xong, nhân dân lại tập trung ở đền, cùng nhau tổ chức, vui chơi các trò chơi dân gian tại đền như: Đi cầu kiều,chọi gà, chơi cờ, kéo co, múa kỳ lân sư tử... Buổi chiều đó thì nhân dân cùng nhau khiêng khám thờ, bát bửu, chấp kích, võng lọng đi quanh làng. Đi tới đâu đội múa kỳ lân, võng lọng trống vang lừng tới đó. Nhân dân theo sau ai cũng vui mừng hớn hở. Ngày này mọi người trong làng đều ra đền dâng hương, cầu xin thánh mẫu phù hộ mọi điều may mắn cho con cháu.

Làng nghề và danh nhân

Làng Hải Triều (tức làng Hới) là một làng nghề truyền thống nổi tiếng với nghề làm chiếu Hới.

Chiếu Hới còn gọi là chiếu Hưng Nhân theo tên huyện cũ, là chiếu Hưng Hà theo tên huyện mới. sản phẩm chiếu dệt thủ công của làng Hới từ lâu đã trở thành một sản phẩm tiêu biểu không chỉ của một địa phương nhỏ, mà của cả một tỉnh nông nghiệp loại lớn nhất ở đồng bằng Bắc Bộ và lưu vực sông Hồng. Nghề dệt chiếu Hới thịnh đạt lúc bấy giờ là nhờ công lao của Trạng nguyên Phạm Đôn Lễ. Khi ông lớn lên, làng Hới đã có nghề dệt chiếu từ lâu. Nhưng chiếu dệt khung đứng, không có ngựa đỡ sợi nên chiếu không đẹp. Đi sứ sang Trung Quốc, khi qua vùng Ngọc Hà, Châu Quế Lâm, tỉnh Quảng Tây, Phạm Đôn Lễ đã tìm hiểu và học được bí quyết kỹ thuật dệt chiếu của người Trung Quốc. Đó là kỹ thuật dệt khung nằm, có ngựa đỡ sợi dọc, làm cho sợi đay căng, chao cói nhanh hơn và chiếu đẹp hơn. Ông đã phổ biến kinh nghiệm và kỹ thuật dệt mới cho nhân dân. Hiện nay Chiếu Hới có nhiều loại: chiếu cài hoa, chiếu trơn, chiếu cạp điều, chiếu đót..., nhưng chiếu gon là loại chiếu đặc biệt nhất.
Qua thống kê năm 2008, toàn xã có 23 ngành nghề, tổng thu nhập ngành nghề và dịch vụ là 145.550,6 triệu. Trong đó công nghiệp là 106.748 triệu, dịch vụ đạt 38.802,6 triệu. Toàn xã có 10/14 thôn đã được Chủ tịch UBND tỉnh cấp bằng công nhận làng nghề. Tác động của làng nghề đến sự phát triển kinh tế của địa phương là rất lớn, giải quyết công ăn việc làm cho hàng ngàn lao động trong lúc nông nhàn. Lao động trong khu vực dân cư được sắp xếp theo quy trình khép kín từ khâu sản xuất đến khâu tiêu thụ. Đã xuất hiện các mô hình hộ gia đình đầu tư vốn vào miền Nam mua cói ra kinh doanh bán cho các hộ chuyên dệt chiếu. Hiện toàn xã có 62 hộ lắp đặt gần 100 máy dệt chiếu, mỗi năm đưa ra thị trường tiêu thụ từ 38 - 42 triệu lá chiếu.

Hải Triều là quê hương của những danh nhân Nguyễn Thị Lộ (vợ Nguyễn Trãi, nên duyên với Nguyễn Trãi nhờ đi bán chiếu tại Thăng Long) và trạng nguyên Phạm Đôn Lễ (Trạng Chiếu).

Danh sách các thôn và cơ sở hạ tầng trong xã
Thanh Triều, Hải Triều, Bùi Xá, Quan Khê, Lão Khê, Xuân Hải, Hà Xá, Hà Tân, Tân Hà, Phú Hà, An Tập, Tân Ấp, Trung Hòa

UBNN xã được xây dựng nằm cạnh đê tả sông Luộc.

Xã hiện có một trường mầm non, hai trường cấp một và một trường cấp hai. Tất cả các trường trong xã đều được đặt tên Phạm Đôn Lễ.

Ghi chú
Website:
 Trang Fanpage thông tin xã Tân Lễ


title: Ptychadena oxyrhynchus

text:
Ptychadena oxyrhynchus là một loài ếch trong họ Ptychadenidae.
Loài này có ở Angola, Bénin, Botswana, Cameroon, Cộng hòa Trung Phi, Chad, Cộng hòa Congo, Cộng hòa Dân chủ Congo, Bờ Biển Ngà, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Kenya, Malawi, Mali, Mozambique, Namibia, Nigeria, Senegal, Nam Phi, Swaziland, Tanzania, Togo, Uganda, Zambia, Zimbabwe, có thể cả Burkina Faso, có thể cả Burundi, có thể cả Niger, có thể cả Rwanda, và có thể cả Sudan.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, xavan khô, xavan ẩm, vùng đất ẩm có cây bụi nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đầm nước, đầm nước ngọt có nước theo mùa, đất canh tác, vùng đồng cỏ, vườn nông thôn, các khu rừng trước đây bị suy thoái nặng nề, và kênh đào và mương rãnh.

Tham khảo

 Rödel, M.-O., Poynton, J.C., Pickersgill, M., Howell, K. & Minter, L. 2004. Ptychadena oxyrhynchus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Ptychadena


title: 6729 Emiko

text:
6729 Emiko (1991 VV2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 4 tháng 11 năm 1991 bởi S. Otomo ở Kiyosato.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 6729 Emiko

Thiên thể phát hiện năm 1991
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Beaubec-la-Rosière

text:
Beaubec-la-Rosière là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
Beaubec-la-Rosière on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Granulina pruinosa

text:
Granulina pruinosa là một loài ốc biển rất nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cystiscidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Granulina


title: Calanthe striata

text:
Calanthe striata là một loài phong lan.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

striata
Thực vật được mô tả năm 1826


title: Hylaeus dolichocephalus

text:
Hylaeus dolichocephalus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Morawitz mô tả khoa học năm 1876.

Chú thích

Tham khảo

D
Động vật được mô tả năm 1876


title: Nguyễn Văn Trắm

text:
Nguyễn Văn Trắm (? - ?) nguyên là lính Hồi lương thuộc quân đội triều Nguyễn trong lịch sử Việt Nam. Năm 1833, ông theo Lê Văn Khôi làm cuộc nổi dậy ở thành Gia Định (1833-1835). Khi đại cục thất bại, ông bị bắt và đã tự sát trên đường đi thụ hình.

Tiểu sử sơ lược
Không rõ thân thế ông, chỉ biết quê ông ở Hưng Yên, vì phạm tội, được Tả quân Lê Văn Duyệt nhận về sung vào đội lính Hồi lương ở thành Phiên An (Gia Định).

Theo làm binh biến
Đêm 18 tháng 5 năm Quý Tỵ (tức 5 tháng 7 năm 1833), vì bất mãn, Lê Văn Khôi (quê Cao Bằng, con nuôi Lê Văn Duyệt) đã cùng với 27 người lính hồi lương trong đó có Nguyễn Văn Trắm, giết chết Bố chính Bạch Xuân Nguyên và Tổng đốc Nguyễn Văn Quế...

Được phần nhiều quân lính ở Phiên An ủng hộ, Lê Văn Khôi bèn chiếm lấy thành, tự xưng là Đại nguyên suý, phong chức cho những người đồng mưu để cùng khởi binh chống lại nhà Nguyễn. Khi ấy, Nguyễn Văn Trắm được làm Tiền quân thống lĩnh .

Nghe tin thành Phiên An và sáu tỉnh Nam Kỳ đều đã mất vào tay bị quân nổi dậy, vua Minh Mạng liền sai năm tướng là: Tống Phước Lương, Phan Văn Thuý, Trần Văn Năng, Nguyễn Xuân, Trương Minh Giảng cùng thống lĩnh quân thủy bộ và binh tượng tiến gấp vào đánh đuổi. Khoảng trung tuần tháng 7 năm 1833, cả ba đạo đại quân xuất phát từ Huế đã đến Gia Định, rồi tổ chức vây hãm thành Phiên An. Đang lúc đó Trung quân Thái Công Triều, một cộng sự tài giỏi của Lê Văn Khôi, bất ngờ đầu hàng quân triều, rồi dẫn quân đi đánh lại. Quân Xiêm nhân lời cầu viện kéo sang cũng bị quân triều đánh tan.

Đầu năm 1834, Lê Văn Khôi chết vì bệnh phù thũng. Con ông là Lê Văn Cù (8 tuổi) lên nắm quyền nguyên suý. Tuy nhiên, mọi việc trong ngoài, đều do tướng Nguyễn Văn Trắm quyết định.

Chống giữ thành Phiên An
Mặc dù tình thế bất lợi, nhưng nhiều lần quân triều dùng lực lượng lớn tấn công đều bị thiệt hại nặng mà vẫn không hạ được thành. Vì vậy, các tướng lĩnh phía Nguyễn vẫn chọn giải pháp bao vây là chính. Đợi cho đến khi phía đối phương: lương thực và đạn dược đã vơi cạn, bệnh dịch tả làm chết rất nhiều người, tinh thần quân dân đã ly tán và hoang mang cực độ; thì bộ chỉ huy quân Nguyễn mới quyết định tấn công.

Theo sử liệu thì cuộc đánh phá lần này do tướng Nguyễn Tri Phương chỉ huy. Trước hết, ông chia quân ra thành 8 mũi, rồi cho súng lớn súng nhỏ bắn vào thành trong bốn ngày đêm để uy hiếp đối phương. Đạn từ trong thành cũng bắn ra không ngớt. Tuy nhiên, các cánh quân triều vẫn lên tiến được. Đến khi quân nổi dậy đã kiệt sức, quân triều liền xông lên phá cửa rồi như say máu họ xông vào chém giết không trừ đàn bà, con nít...

Giữa giờ phút lâm nguy ấy, Tiền quân Nguyễn Văn Trắm vẫn liều chết đốc quân ra chống cự. Nhưng chỉ một lúc sau thì thành bị hạ, ông bị bắt cùng với già trẻ trai gái cả thảy 1.831 người . Hôm ấy là ngày 16 tháng 7 năm Ất Mùi (tức 8 tháng 9 năm 1835).

Bị bắt và tự sát
Theo giáo sư Nguyễn Phan Quang, thì Nguyễn Văn Trắm cùng năm trọng phạm là Lê Văn Cù, giáo sĩ Marchand, Bốn Bang , Nguyễn Văn Hoành, Nguyễn Văn Bột đều bị giam vào cũi sắt, giải về Huế xử lăng trì. Nhưng khi đến Quảng Ngãi, theo sử Nguyễn thì Nguyễn Văn Trắm đã tự móc cổ họng chết. Sau đó, thân ông bị phân thây ra từng miếng và chặt đầu bỏ vào hòm đưa về.

Thông tin thêm
Nguyễn Văn Trắm và tú tài Nguyễn Văn Hoành đều là bạn thân của Lê Văn Khôi, đều được phong tướng, và đều nổi tiếng là tay cừ khôi và ngang ngạnh nhất trong hàng ngũ quân nổi dậy. Cho nên người đời có câu:
-Ngang như ông Hoành ông Trắm
-Mấy cha đó, đâu cũng là ông Hoành, ông Trắm chi đây!

Tương truyền, trên đường giải về Huế, hai ông vẫn cười nói vang dậy. Và theo học giả Trương Vĩnh Ký thì bài thơ Mang Gông là do hai ông làm, chứ không phải của Thủ Khoa Huân.

Xem thêm
Lê Văn Khôi
Cuộc nổi dậy Lê Văn Khôi
Thái Công Triều
Trận thành Phiên An

Chú thích

Sách tham khảo chính
Quốc sử quán triều Nguyễn (Cao Xuân Dục làm tổng tài), Đại Nam chính biên liệt truyện. Nhà xuất bản Văn học, 2004.
Quốc sử quán triều Nguyễn (Cao Xuân Dục làm tổng tài), Quốc triều sử toát yếu. Nhà xuất bản Văn học, 2002.
Trần Trọng Kim, Việt Nam sử lược. Nhà xuất bản Tân Việt, Sài Gòn, 1968.
Phạm Văn Sơn, Việt sử tân biên (quyển 4). Tủ sách Sử học Việt Nam xuất bản, Sài Gòn, 1961.
Vương Hồng Sển, Đất sành cũ đất Nam Kỳ và giặc Lê Văn Khôi, in trong Khảo về đồ sứ men lam (Huế). Nhà xuất bản Mỹ thuật, 1994.
Huỳnh Minh, Gia Định xưa. Nhà xuất bản Văn hoá-Thông tin tái bản năm 2006.
Nguyễn Phan Quang, Việt Nam thế kỷ XIX (1802-1884). Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh, 2002

Người Hưng Yên
Quân nổi dậy Việt Nam
Người tự sát


title: Maillane

text:
Maillane là một xã ở tỉnh Bouches-du-Rhône, thuộc vùng Provence-Alpes-Côte d'Azur ở miền nam nước Pháp.

Tham khảo

Xã của Bouches-du-Rhône


title: Aurillac (quận)

text:
Quận Aurillac là một quận của Pháp, nằm ở tỉnh Cantal, ở vùng Auvergne-Rhône-Alpes. Quận này có 12 tổng và 96 xã.

Các đơn vị hành chính

Các tổng
Các tổng của quận Aurillac là:
 Arpajon-sur-Cère
 Aurillac - Tổng thứ nhất
 Aurillac - Tổng thứ nhì
 Aurillac - Tổng thứ ba
 Aurillac - Tổng thứ tư
 Jussac
 Laroquebrou
 Maurs
 Montsalvy
 Saint-Cernin
 Saint-Mamet-la-Salvetat
 Vic-sur-Cère

Các xã
Các xã của quận Aurillac, và mã INSEE là:

Tham khảo

Liên kết ngoài
Aurillac trên trang Viện quốc gia Pháp và Nghiên cứu kinh tế (INSEE, tiếng Pháp)

Aurillac


title: Mantidactylus microtis

text:
Mantidactylus microtis là một loài ếch trong họ Mantellidae. Chúng là loài đặc hữu của Madagascar.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, và sông. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Raxworthy, C. & Andreone, F. 2004. Mantidactylus microtis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Mantidactylus
Động vật đặc hữu Madagascar


title: Lasioglossum signicostatuloides

text:
Lasioglossum signicostatuloides là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Strand mô tả khoa học năm 1914.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1914


title: Osmia pumila

text:
Osmia pumila là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cresson mô tả khoa học năm 1864.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Osmia
Động vật được mô tả năm 1864


title: Lithurgus littoralis

text:
Lithurgus littoralis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1917.

Chú thích

Tham khảo

Lithurgus
Động vật được mô tả năm 1917


title: Bulbophyllum rubrolabium

text:
Bulbophyllum rubrolabium là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

rubrolabium]]

R


title: 6735 Madhatter

text:
6735 Madhatter (1992 WM3) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 23 tháng 11 năm 1992 bởi T. Urata ở Đài thiên văn Nihondaira.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 6735 Madhatter

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1992


title: Plectrocnemia appennina

text:
Plectrocnemia appennina là một loài Trichoptera trong họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Plectrocnemia


title: Swammerdamia

text:
Swammerdamia là một chi bướm đêm thuộc họ Yponomeutidae.

Các loài
Swammerdamia albicapitella - Scharfenberg, 1805
Swammerdamia aulosema - Meyrick, 1932
Swammerdamia beirnei - Doganlar, 1979
Swammerdamia caesiella - Hübner, 1796
Swammerdamia castaneae - Busck, 1914
Swammerdamia cerasiella - Hübner, 1816
Swammerdamia compunctella - Herrich-Schäffer, 1855
Swammerdamia conspersella - Tengström, 1847
Swammerdamia cuprescens - Braun, 1918
Swammerdamia griseocapitella - Stainton, 1849
Swammerdamia heroldella - Hübner, 1825
Swammerdamia lutarea - Haworth, 1828
Swammerdamia maculatella - Turati, 1930
Swammerdamia moensis - Strand, 1920
Swammerdamia nanivora - Stainton, 1871
Swammerdamia nubeculella - Tengström, 1847
Swammerdamia oxycanthella - Duponchel, 1842
Swammerdamia passerella - Zett.,
Swammerdamia pyrella - de Villers, 1789
Swammerdamia spiniella - Zeller, 1871
Swammerdamia variegata - Tengström, 1869

Tham khảo

Liên kết ngoài

Yponomeutidae


title: Esch, Bernkastel-Wittlich

text:
Esch là một đô thị ở huyện Bernkastel-Wittlich, trong bang Rheinland-Pfalz, Đô thị Esch, Bernkastel-Wittlich có diện tích 2,29 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 415 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Bernkastel-Wittlich


title: Du Xã

text:
Du Xã (chữ Hán giản thể: 榆社县, âm Hán Việt: Du Xã huyện) là một huyện thuộc địa cấp thị Tấn Trung, tỉnh Sơn Tây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện Du Xã nằm ở miền trung Sơn Tây, đoạn giữa Thái Hành Sơn, Trọc Chương Hà chảy qua huyện này. Huyện Du Xã có nền kinh tế chủ yếu là nông-lâm nghiệp. Huyện này là một căn cứ địa quan trọng của Bát Lộ Quân thời kháng chiến chống Nhật.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Sơn Tây
Tấn Trung


title: 23179 Niedermeyer

text:
23179 Niedermeyer là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1219.8800600 ngày (3.34 năm).

Nó được phát hiện ngày 28 tháng 5 năm 2000.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2000


title: 20 tháng 10

text:
Ngày 20 tháng 10 là ngày thứ 293 (294 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 72 ngày trong năm.

Sự kiện
 1740 – Maria Theresa lên ngôi ở Áo. Pháp, Phổ, Bavaria và Saxony từ chối Sắc lệnh và cuộc Chiến tranh kế vị Áo bắt đầu.
 1781 – Đạo luật khoan dung, cho phép tự do thờ phụng hạn chế, được Triều đình Habsburg thông qua.
 1803 – Thượng viện Hoa Kỳ phê chuẩn việc mua Louisiana.
 1818 – Thoả ước 1818 được ký giữa Hoa Kỳ và Anh Quốc, mà, cùng với những điều khác, quy định biên giới Canada – Hoa Kỳ theo hầu hết chiều dài vĩ tuyến 49.
 1827 – Trận Navarino – gồm hạm đội hỗn hợp của Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập bị tiêu diệt bởi liên minh hải quân Anh, Pháp, và Nga tại cảng Navarino tại Pylos, Hy Lạp.
 1883 – Peru và Chile ký Hiệp ước Ancón, theo đó tỉnh Tarapacá được nhường cho Chile, đưa tới việc chấm dứt sự tham gia của Peru vào Chiến tranh Thái Bình Dương.
 1910 – Vỏ tàu RMS Olympic, chiếc tàu chị em với con tàu xấu số RMS Titanic, được hạ thủy từ xưởng đóng tàu Harland and Wolff tại Belfast, Bắc Ireland.
 1930 – Hội Phụ nữ phản đế Việt Nam (nay đổi tên là Hội Phụ nữ Việt Nam) chính thức được thành lập.
 1935 – Cuộc Trường chinh kết thúc
 1941 – Thế chiến II: hàng nghìn thường dân tại Kragujevac ở Serbia bị Đức chiếm đóng bị giết hại trong cuộc thảm sát Kragujevac.
 1944:
– Quân đội Liên Xô và du kích Nam Tư giải phóng Beograd, thủ đô Nam Tư
– Khí tự nhiên lỏng rò rỉ từ các bình chứa ở Cleveland, sau đó phát nổ; vụ nổ gây cháy 30 khối nhà và làm thiệt mạng 130 người.
– Tướng Douglas MacArthur thực hiện lời hứa quay lại Philippines khi ông lãnh đạo một cuộc tấn công của đồng minh vào hòn đảo, giành lại nó từ tay người Nhật trong Thế chiến II.
 1947 – House Un-American Activities Committee bắt đầu sự đầu tư của nó vào sự thâm nhập của Chủ nghĩa Cộng sản vào Hollywood, dẫn tới một danh sách đen khiến một số người không thể làm việc trong ngành công nghiệp này nhiều năm.
 1951 – "Vụ việc Johnny Bright" xảy ra tại Stillwater, Oklahoma
 1952 – Toàn quyền Evelyn Baring tuyên bố một tình trạng khẩn cấp ở Kenya và bắt đầu bắt giữ hàng trăm người bị nghi ngờ là lãnh đạo của cuộc Khởi nghĩa Mau Mau, gồm Jomo Kenyatta, Tổng thống đầu tiên trong tương lai của Kenya.
1962 – Quân đội Trung Quốc đồng thời tiến công Ladakh và vượt qua tuyến McMahon, khởi đầu Chiến tranh Trung-Ấn.
 1964 – Ở Sài Gòn Thượng Hội đồng Quốc gia soạn xong Ước pháp, thay thế cho Hiến chương lâm thời được áp dụng từ khi nền Đệ Nhất Cộng hòa Việt Nam bị lật đổ. Ước pháp này tái lập chủ quyền cho chính phủ dân sự của Việt Nam Cộng hòa.
 1967 – Một bộ phim về bigfoot được thực hiện bởi Patterson và Gimlin.
 1968 – Cựu Đệ Nhất Phu nhân Jacqueline Kennedy lấy trùm kinh doanh tàu thủy Hy Lạp Aristotle Onassis.
 1970 – Siad Barre tuyên bố Somalia là một nhà nước xã hội chủ nghĩa.
 1971 – Nepal Stock Exchange sụp đổ.
 1973:
– Thảm sát tối thứ 7: Tổng thống Richard Nixon sa thải Tổng trưởng lý Elliot Richardson và Phó tổng trưởng lý William Ruckelshaus sau khi họ từ chối sa thải công tố đặc biệt vụ Watergate Archibald Cox, người này cuối cùng bị Robert Bork sa thải.
– Nhà hát Opera Sydney mở cửa.
 1976 – Chiếc phà George Prince bị đâm bởi một chiếc tàu khi đang vượt qua Sông Mississippi giữa Destrehan và Luling, Louisiana. 78 hành khách và thủy thủ đoàn thiệt mạng; chỉ 18 trên phà sống sót.
 1977 – Một chiếc máy bay chở Lynyrd Skynyrd bị đâm ở Mississippi, làm thiệt mạng ca sĩ Ronnie Van Zant và nghệ sĩ guitar Steve Gaines cùng với ca sĩ phụ Cassie Gaines, người quản lý lịch trình, phi công, phi công phụ.
 1979 – Thư viện John F Kennedy mở cửa tại Boston, Massachusetts.
 1982 – Trong trận đấu UEFA Cup giữa F.K. Spartak Moskva và HFC Haarlem, 66 người đã bị xô đẩy đến chết trong thảm hoạ Luzhniki.
 1984 – Monterey Bay Aquarium mở cửa tại Vịnh Monterey, California.
 1991 – Bão lửa Oakland Hills làm thiệt mạng 25 người và phá huỷ 3.469 ngôi nhà, gây thiệt hại hơn 2 tỷ dollar.
 2011 – Nội chiến Libya: Lực lượng của Hội đồng Dân tộc Chuyển tiếp bắt được Muammar Gaddafi tại Sirte rồi hạ sát ông.
 2015 – Nhóm nhạc nữ Hàn Quốc Twice chính thức ra mắt

Sinh

 888 – Chu Hữu Trinh, hoàng đế thứ ba cũng là cuối cùng của triều Lương thời Ngũ Đại Thập Quốc trong lịch sử Trung Quốc (m. 923)
 1463 – Alessandro Achillini, nhà triết học Ý (m. 1512)
 1496 – Claude, Quận công Guise, quân nhân Pháp (m. 1550)
 1616 – Thomas Bartholin, nhà vật lý, toán học và lý thuyết Đan Mạch (m. 1680)
 1620 – Aelbert Cuyp, họa sĩ Hà Lan (m. 1691)
 1632 – Ngài Christopher Wren, kiến trúc sư Anh (m. 1723)
 1656 – Nicolas de Largillière, họa sĩ Pháp (m. 1746)
 1660 – Robert Bertie, Đệ nhất Quận công Ancaster và Kesteven, chính khách Anh (m. 1723)
 1677 – Stanislaus I Leszczyński, Vua Ba Lan (m. 1766)
 1700 – Charlotte Aglaé of Orléans, Nữ công tước Modena (m. 1761)
 1711 – Timothy Ruggles, chính khách sinh tại Mỹ (m. 1795)
 1719 – Gottfried Achenwall, nhà thống kê Đức (m. 1772)
 1759 – Chauncey Goodrich, Thượng nghị sĩ Hoa Kỳ bang Connecticut (m. 1815)
 1780 – Pauline Bonaparte, công chúa Borghese, chị/em gái Napoléon Bonaparte (m. 1825)
 1784 – Henry Temple, Đệ tam Tử tước Palmerston, Thủ tướng Anh Quốc (m. 1865)
 1785 – George Ormerod, nhà sử học và người sưu tầm đồ cổ Anh (m. 1873)
1792 – Nguyễn Phúc Ngọc Xuyến, phong hiệu Bảo Thuận Công chúa, công chúa con vua Gia Long nhà Nguyễn (m. 1851)
 1808 – Karl Andree, nhà địa chất Đức (m. 1875)
 1819 – Báb, nhà sáng lập người Ba Tư của tôn giáo Bábí (m. 1850)
 1819 – Carl Mikuli, nghệ sĩ đàn piano Ba Lan (m. 1897)
 1822 – Thomas Hughes, tiểu thuyết gia Anh (m. 1896)
 1832 – Constantin Lipsius, kiến trúc sư Đức (m. 1894)
 1847 – Oscar Swahn, xạ thủ người Thụy Điển (m. 1927)
 1854 – Arthur Rimbaud, nhà thơ Pháp (m. 1891)
 1858 – John Burns, chính khách Anh (m. 1943)
 1859 – John Dewey, nhà triết học Mỹ (m. 1952)
 1864 – James F. Hinkle, chính khách Mỹ, Thống đốc thứ sáu của bang New Mexico (m. 1951)
 1873 – Nellie McClung, nhà hoạt động nữ quyền Canada (m. 1951)
 1874 – Charles Ives, nhà soạn nhạc Mỹ (m. 1954)
 1882 – Bela Lugosi, nghệ sĩ sinh tại Hungary (m. 1956)
 1889 – Margaret Dumont, nữ diễn viên Mỹ (m. 1965)
 1890 – Jelly Roll Morton, nhà soạn nhạc Mỹ (m. 1941)
 1891 – James Chadwick, nhà vật lý Anh, người đoạt giải Giải Nobel (m. 1974)
 1891 – Jomo Kenyatta, Tổng thống Kenya (m. 1978)
 1893 – Charley Chase, Nhà soạn kịch Mỹ (m. 1940)
 1894 – Olive Thomas, Nữ nghệ sĩ Mỹ (m. 1920)
 1895 – Rex Ingram, Nghệ sĩ Mỹ (m. 1969)
 1897 – Thế tử Eun của Triều Tiên (m. 1970)
 1900 – Wayne Morse, Thượng nghị sĩ Hoa Kỳ từ Oregon (m. 1974)
 1904 – Anna Neagle, nữ nghệ sĩ Anh (m. 1986)
 1904 – Tommy Clement Douglas, chính khách Canada (m. 1986)
 1905 – Arnold Luhaäär, vận động viên cử tạ Estonia và người giành huy chương Olympic (m. 1965)
 1905 – Ellery Queen, bút danh của hai tác gia Mỹ (m. 1982)
 1907 – Arlene Francis, nhân vật truyền hình Mỹ (m. 2001)
 1909 – Sugiyama Yasushi, họa sĩ Nhật (m. 1993)
 1912 – Vũ Trọng Phụng, nhà văn, nhà báo người Việt.
 1913 – Grandpa Jones, nghệ sĩ đàn banjo và ca sĩ Mỹ (m. 1998)
 1914 – Lý Tự Trọng, một trong những nhà cách mạng trẻ tuổi nhất của Việt Nam
 1914 – Fayard Nicholas, vũ công Mỹ (m. 2006)
 1917 – Jean-Pierre Melville, giám đốc Pháp (m. 1973)
 1918 - Hòa thượng Thích Minh Châu, tu sĩ Phật giáo người Việt Nam (m.2012)
 1918 – Robert Lochner, nhà báo Đức (m. 2003)
 1919 – Tracy Hall, nhà phát minh Mỹ (m. 2008)
 1922 – John Anderson, Nghệ sĩ Mỹ (m. 1992)
 1922 – Hoàng Thế Thiện, Thiếu tướng Quân đội nhân dân Việt Nam (m. 1995)
 1923 – Robert Craft, nhà chỉ huy Mỹ
 1925 – Art Buchwald, diễn viên hài Mỹ (m. 2007)
 1925 – Tom Dowd, Kỹ sư Mỹ (m. 2002)
 1925 – Roger Hanin, diễn viên Pháp
 1927 – GunturHoa Kỳeshendra Sarma, nhà thơ Ấn Độ (m. 2007)
 1927 – Joyce Brothers, nhà tâm lý Mỹ và nhà báo
 1931 – Richard Caliguiri, chính khách Mỹ (m. 1988)
 1931 – Mickey Mantle, vận động viên bóng chày Mỹ (m. 1995)
 1932 – Rosey Brown, vận động viên bóng đá Mỹ (m. 2004)
 1932 – William Christopher, Nghệ sĩ Mỹ (M*A*S*H)
 1934 – Eddie Harris, nghệ sĩ saxophon nhạc jazz Mỹ (m. 1996)
 1934 – Michiko, Nữ hoàng Nhật Bản
 1935 – Phạm Phú Quốc, sĩ quan Quân lực Việt Nam Cộng hòa (m.1966)
 1935 – Jerry Orbach, Nghệ sĩ Mỹ (m. 2004)
 1937 – Juan Marichal, vận động viên bóng chày Dominica
 1937 – Wanda Jackson, ca sĩ nhạc rock Mỹ
 1938 – Iain Macmillan, Abbey Road nghệ sĩ nhiếp ảnh (m. 2006)
 1940 – Kathy Kirby, ca sĩ Anh
 1940 – Robert Pinsky, nhà thơ Mỹ và người đoạt giải Poet Laureate of the United States
 1942 – Earl Hindman, Nghệ sĩ Mỹ (m. 2003)
 1942 – Christiane Nüsslein-Volhard, nhà sinh học Đức, người nhận Giải Nobel Sinh lý học hay Y học
 1943 – Dunja Vejzovic, giọng soprano Croatia
 1944 – David Mancuso, DJ Mỹ
 1944 – Nalin de Silva, nhà vật lý lý thuyết, nhà triết học và nhà phân tích chính trị Sri Lanka
 1946 – Lewis Grizzard, tác gia và nhà văn hài Mỹ (m. 1994)
 1946 – Elfriede Jelinek, tác gia Áo, người nhận Giải Nobel
 1946 – Lucien Van Impe, vận động viên đua xe đạp Bỉ
 1948 – Melih Gökçek, chính khách Thổ Nhĩ Kỳ
 1949 – Valeri Borzov, vận động viên điền kinh Ukraina
 1950 – Tom Petty, nhạc sĩ Mỹ
 1951 – Patrick Hall, chính khách Anh
 1951 – Leif Pagrotsky, chính khách Thuỵ Điển
 1951 – Claudio Ranieri, cầu thủ bóng đá và huấn luyện viên bóng đá người Italia
 1951 – Ken Ham, doanh nhân và người truyền giáo Australia
 1953 – Keith Hernandez, cầu thủ bóng chày Mỹ
 1953 – Bill Nunn, Nghệ sĩ Mỹ
 1954 – Steve Orich, nhạc trưởng
 1954 – Günter Müller, nghệ sĩ âm nhạc Đức
 1955 – Thomas Newman, nhà soạn nhạc Mỹ
 1955 – David Profumo, tiểu thuyết gia Anh
 1955 – Aaron Pryor, vận động viên đấm bốc Mỹ
 1956 – Danny Boyle, đạo diễn phim Anh
 1957 – Susanna Haavisto, ca sĩ và diễn viên Phần Lan
 1957 – Hilda Solis, chính khách Mỹ
 1958 – Valerie Faris, đạo diễn phim Mỹ
 1958 – Lynn Flewelling, tác gia fantasy Mỹ
 1958 – Scott Hall, đô vật chuyên nghiệp Mỹ
 1958 – Mark King, ca sĩ và nhạc sĩ Anh (Level 42)
 1958 – Dave Krieg, cầu thủ bóng đá Mỹ
 1958 – Viggo Mortensen, Nghệ sĩ Mỹ
 1958 – Ivo Pogorelic, nghệ sĩ piano Croatia
 1958 – Dave Finlay, đô vật chuyên nghiệp Ireland
 1960 – Konstantin Aseev, vận động viên cờ Nga (m. 2004)
 1960 – Lepa Brena, ca sĩ nổi tiếng Nam Tư
 1961 – Ian Rush, cấu thủ bóng đá Xứ Wale
 1961 – Michie Tomizawa, diễn viên lồng giọng Nhật
 1962 – David M. Evans, đạo diên phim và tác giả kịch bản Mỹ
 1962 – Dave Wong, ca sĩ nhạc sĩ Hong Kong/Đài Loan
 1963 – Julie Payette, phi hành gia Canada
 1963 – Nikos Tsiantakis, cầu thủ bóng đá Hy Lạp
1964 - Kamala Harris, chính trị gia người Mỹ, phó Tổng thống Hoa Kỳ
 1965 – Norman Blake, nhạc sĩ Scotland
 1965 – Mikhail Shtalenkov, cầu thủ hockey trên băng Nga
 1965 – William Zabka, Nghệ sĩ Mỹ
 1966 – Abu Musab al-Zarqawi, lãnh đạo Al-Qaeda (m. 2006)
 1966 – Allan Donald, cựu cầu thủ cricket Nam Phi
 1966 – Fred Coury, nghệ sĩ trống Mỹ (Cinderella)
 1966 – Stefan Raab, người hoạt động trong ngành giải trí Đức
 1966 – Patrick J. Volkerding, Người sáng lập và duy trì Slackware Linux distribution
 1966 – Dimebag Darrell, nghệ sĩ guitar Mỹ (Pantera)
 1967 – Luigi Lo Cascio, diễn viên Italia
 1967 – Elizabeth Carling, ca sĩ, nhạc sĩ Anh
 1967 – Luck Mervil, Québécois nhạc sĩ và diễn viên
 1967 – Marco Ngai, diễn viên Hồng Kông
 1969 – Juan González, cầu thủ bóng chày Puerto Rica
 1969 – Laurie Daley, cầu thủ rugby Australia
 1969 – Lambros Papakostas, vận động viên nhảy cao Hy Lạp
 1970 – Chavo Guerrero, Jr., đô vật chuyên nghiệp Mỹ
 1970 – Michelle Malkin, tác giả và nhà bình luận chính trị Mỹ
 1971 – Dannii Minogue, ca sĩ Australia
 1971 – Eddie Jones, vận động viên bóng rổ Mỹ
 1971 – Snoop Dogg, rapper Mỹ
 1972 – Will Greenwood, vận động viên rugby Anh
 1976 – Tom Wisniewski, nghệ sĩ guitar Mỹ (MxPx)
 1977 – Matt Jansen, cầu thủ bóng đá Anh
 1977 – Leila Josefowicz, nghệ sĩ violin cổ điển Canada
 1977 – Sam Witwer, Nghệ sĩ Mỹ
 1978 – Virender Sehwag, vận động viên cricket Ấn Độ
 1978 – Paul Wilson, Scottish bass player (Snow Patrol)
 1979 – Paul Ifill, cầu thủ bóng đá Barbadia
 1979 – John Krasinski, Nghệ sĩ Mỹ
 1979 – Paul O'Connell, vận động viên rugby Ireland
 1980 – Gary Jarman, nhạc sĩ Anh
 1980 – Niall Matter, diễn viên Canada
 1980 – Jose Veras, vận động viên bóng chày Dominica
 1981 – Willis McGahee, cầu thủ bóng đá Mỹ
 1981 – Dimitrios Papadopoulos, cầu thủ bóng đá Hy Lạp
 1981 – Francisco Javier Rodríguez, cầu thủ bóng đá Mexico
 1982 – Becky Brewerton, tay golf người Xứ Wale
 1983 – Alex Nackman, nhạc sĩ
 1983 – Luis Saritama, cầu thủ bóng đá Ecuador
 1983 – Takayuki Yamada, diễn viên Nhật
 1984 – Florent Sinama-Pongolle, cầu thủ bóng đá Pháp
 1984 – Andrew Trimble, vận động viên rugby Bắc Ireland
 1985 – Jennifer Nicole Freeman, Nữ nghệ sĩ Mỹ
 1985 – Alphonso Smith, cầu thủ bóng đá Mỹ
 1985 – Dominic McGuire, vận động viên bóng rổ Mỹ
 1985 – James Sutton, tay đua người Anh

 1986 – Priyanka Sharma, diễn viên Ấn Độ
 1988 – Candice Swanepoel, người mẫu Nam Phi
 1988 – Risa Niigaki, ca sĩ Nhật Bản (Morning Musume)
 1992 – Ksenia Semenova, vận động viên thể dục Olympic Nga
 1994 – Morgan Featherstone, người mẫu Australia
 1994 – Hứa Ngụy Châu (Xu Weizhou), nam diễn viên ca sĩ Trung Quốc
1997 – Nguyễn Tiến Linh, cầu thủ bóng đá Việt Nam
1997 – Song So-hee, ca sĩ nhạc truyền thống Hàn Quốc

Mất
 681 TCN – Vua Assyria Sennacherib bị con trai ám sát (s.  745 TCN)
 460 – Aelia Eudocia, Nữ hoàng Byzantine
 967 – Lý Di Hưng, quân phiệt tại Trung Quốc, tức ngày Canh Tý (15) tháng 9 năm Đinh Mão
 1139 – Henry X, Quận công Bavaria
 1570 – João de Barros, nhà sử học Bồ Đào Nha (s. 1496)
 1631 – Michael Maestlin, nhà thiên văn và toán học Đức (s. 1550)
 1640 – John Ball, tu sĩ Thanh giáo Anh (s. 1585)
 1652 – Antonio Coello, tác gia Tây Ban Nha (s. 1611)
 1713 – Archibald Pitcairne, nhà vật lý Scotland (s. 1652)
 1740 – Charles VI, Hoàng đế Roma Thần thánh (s. 1685)
 1842 – Grace Darling, nữ anh hùng Anh (s. 1815)
 1865 – Champ Ferguson, du kích Confederate (s. 1821)
 1890 – Ngài Richard Burton, nhà thám hiểm và tác gia (s. 1821)
 1900 – Naim Frashëri, nhà thơ Albania (s. 1846)
 1907 – Said Pasha Kurd, chính khách người Kurd (s. 1834)
 1910 – David SINH Hill, Thống đốc New York (s. 1843)
 1926 – Eugene Debs, lãnh đạo lao động Mỹ và ứng cử viên Tổng thống Mỹ (s. 1855)
 1935 – Arthur Henderson, chính khách Scotland, người được Giải Nobel Hoà bình (s. 1863)
 1936 – Anne Sullivan, giáo viên Mỹ (s. 1866)
 1940 – Gunnar Asplund, kiến trúc sư Thuỵ Điển (s. 1885)
 1953 – Werner Baumbach, phi công máy bay ném bom Đức (s. 1916)
 1964 – Herbert Hoover, Tổng thống thứ 31 của Hoa Kỳ (s. 1874)
 1967 – Yoshida Shigeru, Thủ tướng Nhật Bản (s. 1878)
 1968 – Bud Flanagan, người hoạt động trong lĩnh vực giải trí Anh thời chiến tranh (s. 1896)
 1972 – Harlow Shapley, nhà thiên văn học Mỹ (s. 1885)
 1977 – thành viên nhóm nhạc rock Mỹ Lynyrd Skynyrd thiệt mạng trong một vụ rơi máy bay:
			Cassie Gaines (s. 1948)
			Steve Gaines (s. 1949)
			Ronnie Van Zant (s. 1948)
 1978 – Gunnar Nilsson, tay đua xe người Thuỵ Điển (s. 1948)
 1983 – Peter Dudley, diễn viên Anh (s. 1935)
 1983 – Yves Thériault, tác gia Pháp-Canada (s. 1915)
 1984 – Carl Ferdinand Cori, nhà hoá sinh học sinh tại Áo, người được Giải Nobel Sinh lý học hay Y học (s. 1896)
 1984 – Paul Dirac, nhà vật lý Anh, người đoạn Giải Nobel (s. 1902)
 1987 – Andrey Kolmogorov, nhà toán học Nga (s. 1903)
 1988 – Bàng Bá Lân, nhà thơ, nhà giáo, nhà nhiếp ảnh Việt Nam (s. 1913)
 1988 - Sheila Scott, nữ phi công Anh (s. 1922)
 1989 – Anthony Quayle, diễn viên Anh (s. 1913)
 1990 – Joel McCrea, Nghệ sĩ Mỹ (s. 1905)
 1992 – Werner Torkanowsky, nhạc trưởng Đức (s. 1926)
 1993 – Sugiyama Yasushi, họa sĩ Nhật (s. 1909)
 1994 – Burt Lancaster, Nghệ sĩ Mỹ (s. 1913)
 1995 – Christopher Stone, Nghệ sĩ Mỹ (s. 1942)
 1999 – Calvin Griffith, người từng sở hữu Washington Thượng nghị sĩ (s. 1911)
 1999 – Jack Lynch, Taoiseach của Ireland (s. 1917)
 2001 – Ted Ammon, nhà tài chính Mỹ (s. 1949)
 2002 – Barbara Berjer, Nữ nghệ sĩ Mỹ (s. 1920)
 2002 – Bernard Fresson, diễn viên Pháp (s. 1931)
 2003 – Jack Elam, Nghệ sĩ Mỹ (s. 1918)
 2003 – Hoàng Tích Chù, họa sĩ Việt Nam (s. 1912)
 2003 – Miodrag Petrović, diễn viên Serbia (s. 1924)
 2004 – Anthony Hecht, nhà thơ Mỹ (s. 1923)
 2004 – Chuck Hiller, vận động viên bóng chày Mỹ (s. 1934)
 2005 – Shirley Horn, Ca sĩ Mỹ (s. 1934)
 2005 – Endon Mahmood, Đệ Nhất Phu nhân Malaysia (s. 1941)
 2005 – Eva Svankmajerova, nghệ sĩ Séc (s. 1940)
 2006 – Jane Wyatt, Nữ nghệ sĩ Mỹ (s. 1910)
 2007 – Max McGee, cầu thủ bóng đá Mỹ (s. 1932)
 2007 – Paul Raven, British bass-player (Killing Joke, Ministry) (s. 1961)
 2008 – Gene Hickerson, cầu thủ bóng đá Mỹ có tên trên Bức tường Danh vọng (s. 1935)
 2009 - Trí Hải, ca sĩ nhạc trẻ Việt Nam (s. 1986)
 2011 - Muammar al-Gaddafi - Lãnh đạo nhà nước Lybia

Ngày lễ và kỷ niệm
 Ngày Quốc tế Đầu bếp hay ngày Đầu bếp thế giới
 Ngày Thống kê thế giới
 Việt Nam - Ngày Phụ nữ Việt Nam
 Thiên chúa giáo – ngày yến tiệc của liệt sĩ Andrew của Crete, Caprasius của Agen, Irene của Tomar, Artemius
 20 tháng 10 (nghi thức tế lễ Chính thống giáo phía Đông)
 Đức tin Bahá'í – Holy Day – Ngày sinh của Báb
 Lịch Cộng hoà Pháp – Orge (Barley) Ngày, ngày thứ hai chín trong Tháng Vendémiaire

Tham khảo

Liên kết ngoài

 BBC: On This Day
 On This Day in Canada

Ngày trong năm
Tháng mười


title: Copobathra menodora

text:
Copobathra menodora là một loài bướm đêm thuộc họ Lyonetiidae. Nó được tìm thấy ở Nam Phi.

Chú thích

Tham khảo

Lyonetiidae


title: Stenosmia jordanica

text:
Stenosmia jordanica là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Warncke mô tả khoa học năm 1991.

Chú thích

Tham khảo

Stenosmia
Động vật được mô tả năm 1991


title: Yingaresca spiloptera

text:
Yingaresca spiloptera là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Blake miêu tả khoa học năm 1959.

Chú thích

Tham khảo

Yingaresca


title: (16551) 1991 RT14

text:
{{DISPLAYTITLE:(16551) 1991 RT14}}

(16551) 1991 RT14 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 15 tháng 9 năm 1991.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 16001–17000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1991
Được phát hiện bởi Henry E. Holt
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Leonid Vitaliyevich Kantorovich

text:
Leonid Vitaliyevich Kantorovich () (19 tháng 1 năm 1912, Saint Petersburg - 07 tháng 4 năm 1986, Moscow) là một nhà toán học và kinh tế Liên Xô, nổi tiếng với lý thuyết phát triển kỹ thuật cho việc phân bổ tối ưu các nguồn tài nguyên. Ông được trao Giải Nobel Kinh tế năm 1975 và người Liên Xô duy nhất được trao giải Nobel Kinh tế.

Kantorovich làm việc cho chính phủ Liên Xô. Ông được giao nhiệm vụ tối ưu hóa sản xuất trong một ngành công nghiệp gỗ dán. Ông đã đưa ra (1939) với các kỹ thuật toán học được gọi là lập trình tuyến tính, một vài năm trước khi nó được tái phát minh bởi George Dantzig. Ông là tác giả của nhiều cuốn sách bao gồm Phương pháp Toán học Kế hoạch sản xuất và Tổ chức và sử dụng nguồn tài nguyên kinh tế. Đối với công việc của mình, Kantorovich được trao tặng giải thưởng Stalin (1949).

Sau năm 1939, ông trở thành giáo sư của trường đại học kỹ thuật kỹ thuật quân sự (tiếng Nga: Военный инженерно-технический университет). Trong thời gian vây hãm Leningrad, Kantorovich là giáo sư của VITU của Hải quân và phụ trách an toàn trên con đường sống. Ông tính toán khoảng cách tối ưu giữa các xe ô tô trên băng, tùy thuộc vào độ dày của băng và nhiệt độ của không khí. Trong tháng 12 năm 1941 và tháng 1 năm 1942, Kantorovich tự mình đi bộ trên các xe ô tô đang chạy trên băng hồ Ladoga, trên con đường sống, để đảm bảo những chiếc xe đã không chìm. Tuy nhiên, nhiều xe ô tô chứa thức ăn cho những người sống sót của cuộc bao vây đã bị phá hủy bởi các vụ oanh tạc của không quân Đức Quốc xã. Vì hành động và lòng can đảm, Kantorovich đã được trao trao Huân chương chiến tranh yêu nước, và được trao Huy chương Vì quốc phòng Leningrad.

Xem thêm
 Danh sách các nhà kinh tế học

Tham khảo

 V. Makarov (1987). "Kantorovich, Leonid Vitaliyevich" The New Palgrave: A Dictionary of Economics, v. 3, pp. 14–15.
 L.V. Kantorovich (1939). "Mathematical Methods of Organizing and Planning Production" Management Science, Vol. 6, No. 4 (Jul., 1960), các trang 366–422.
 Klaus Hagendorf (2008). Spreadsheet presenting all examples of Kantorovich, 1939 with the OpenOffice.org Calc Solver as well as the lp_solver.

Bài phát biểu tại lễ nhận giải Nobel
 Kantorovich, Leonid, "Mathematics in Economics: Achievements, Difficulties, Perspectives", Nobel Prize lecture, ngày 11 tháng 12 năm 1975
 "Autobiography: Leonid Kantorovich", Nobel Prize website

Tài liệu đọc thêm
 Dantzig, George, Linear programming and extensions. Princeton University Press and the RAND Corporation, 1963. Cf. p.22 for the work of Kantorovich.
 Isbell, J.R.; Marlow, W.H., "On an Industrial Programming Problem of Kantorovich", Management Science, Vol. 8, No. 1 (Oct., 1961), các trang 13–17

 Koopmans, Tjalling C., "Concepts of optimality and their uses", Nobel Memorial Lecture, ngày 11 tháng 12 năm 1975
 Kutateladze, S.S., "The World Line of Kantorovich", Notices of the ISMS, International Society for Mathematical Sciences, Osaka, Japan, January 2007
 Kutateladze, S.S., "Kantorovich's Phenomenon", Siberian Math. J. (Сибирский мат. журн.), 2007, V. 48, No. 1, 3–4, ngày 29 tháng 11 năm 2006.
 Kutateladze, S.S., "Mathematics and Economics of Kantorovich"

  Vershik, Anatoly, et al., "Leonid V. Kantorovich (1912–1986)", Sobolev Institute of Mathematics of the Siberian Division of the Russian Academy of Sciences. Also published in the Siberian Mathematical Journal, Volume 43 (2002), No. 1, các trang 3–8
  Vershik, Anatoly, "On Leonid Kantorovich and linear programming"

Liên kết ngoài
  (With additional photos.)

 Information about: Leonid Vitaliyevich Kantorovich – IDEAS/RePEc

Nhà kinh tế học Nga
Sinh năm 1912
Mất năm 1986
Người đoạt giải Nobel Kinh tế
Người Nga đoạt giải Nobel
Nhà kinh tế toán học
Người Nga gốc Do Thái
Giáo sư Đại học kỹ thuật-công binh quân sự
Nhà toán học Liên Xô
Nhà toán học Nga
Cựu sinh viên Đại học Tổng hợp Saint Petersburg
Nhà toán học thế kỷ 20
Nhà kinh tế học Liên Xô
Chôn cất tại nghĩa trang Novodevichy
Người Sankt-Peterburg


title: Margarites refulgens

text:
Margarites refulgens là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Margaritidae, họ ốc xà cừ.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Margarites


title: Spahnharrenstätte

text:
Spahnharrenstätte là một đô thị thuộc huyện Emsland, trong bang Niedersachsen, Đức. Đô thị này có diện tích 36,07 km².

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Emsland


title: (6034) 1987 JA

text:
(6034) 1987 JA là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Alan C. Gilmore và Pamela M. Kilmartin ở Mount John University Observatory ở New Zealand, ngày 5 tháng 5 năm 1987.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 6001–7000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1987
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Abtwil, Muri

text:
Abtwil là một đô thị trong huyện Muri thuộc bang Aargau ở Thụy Sĩ. Abtwil nằm cận biên giới với bang Lucerne. Dân số cuối năm 2006 là 726 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đô thị của bang Aargau


title: Teucholabis femorata

text:
Teucholabis femorata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Teucholabis
Limoniidae ở vùng Indomalaya