title: Condé-sur-Vire

text:
Condé-sur-Vire  là một xã thuộc tỉnh Manche trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 28 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Condesurvire


title: Orconectes shoupi

text:
Orconectes shoupi là một loài tôm sông trong họ Cambaridae. Nó là loài đặc hữu của Tennessee.

Chú thích

Orconectes
Động vật Mỹ
Động vật được mô tả năm 1948


title: Obi-Wan Kenobi

text:
Obi-Wan Kenobi một nhân vật hư cấu trong vũ trụ Star Wars. Ông là một trong vài nhân vật chính trong loạt Star Wars. Cùng với Anakin Skywalker/Darth Vader, R2-D2 và C-3PO, ông là một trong vài nhân vật chính xuất hiện trong tất cả sáu phim Star Wars. Ông được miêu tả trong bộ ba gốc bởi Alec Guinness, trong bộ ba phần trước bởi Ewan McGregor và được lồng tiếng bởi James Arnold Taylor trong phim Star Wars: The Clone Wars và phim truyền hình. Vai trò của ông trong bộ ba gốc là của một người cố vấn, trong khi phần trước cho thấy ông là một nhân vật trung tâm.

Obi-Wan Kenobi đầu tiên xuất hiện trong Star Wars Episode IV: A New Hope. Luke Skywalker, nhân vật chính của bộ phim, trước đó đã biết đến ông là một ẩn sĩ bí ẩn được gọi là 'Ben Kenobi. Ngay sau đó, Obi-Wan tiết lộ mình là một Hiệp sĩ Jedi lưu vong, và bắt đầu hướng dẫn Luke học cách sử dụng Thần lực, một lĩnh vực khai thác năng lượng bí ẩn của các Jedi. Trong bộ phim phần trước, Obi-Wan đầu tiên xuất hiện trong Star Wars Episode I: The Phantom Menace như là Jedi Padawan, hoặc người học việc, và cuối cùng là người cố vấn cho Anakin Skywalker trẻ tuổi, cha của Luke. Trong Star Wars Episode II: Attack of the Clones, ông được thăng từ cấp bậc của Jedi Padawan tới Hiệp sĩ Jedi. Cuối cùng, trong Star Wars Episode III: Revenge of the Sith,, anh trở thành một Sư phụ Jedi, chiến đấu trong Clone Wars cùng với Anakin, học trò của ông và là người bạn tốt nhất. Ông có những danh hiệu này khi thuộc về Galactic Republic cho đến khi nó được thay thế bằng Galactic Empire-do phần lớn sự phản bội của Anakin và ông buộc phải đi ẩn mình.

Xuất hiện

Phim

Bộ ba gốc
Obi-Wan Kenobi lần đầu tiên được giới thiệu trong Star Wars Episode IV: A New Hope (1977), do Alec Guinness đóng. Ông được nhìn thấy lần đầu tiên trong phim là khi cứu Luke Skywalker (Mark Hamill) từ một nhóm các Tusken Raiders phục kích Luke trong khi anh đi tìm kiếm con robot bị mất tích là R2-D2 (Kenny Baker). Obi-Wan tiết lộ rằng ông biết cha của Luke, Anakin Skywalker, và phục vụ cùng với Anakin trong Clone Wars như một Hiệp sĩ Jedi. Ông đưa cho Luke Anakin một thanh lightsaber và nói với anh rằng "một Jedi trẻ tuổi tên là Darth Vader...phản bội và giết hại cha của cậu." Obi-Wan hứa hướng dẫn Luke trong việc sử dụng Thần lực, nhưng Luke ban đầu từ chối. Anh thay đổi tâm trí của mình sau khi cô và chú của anh bị giết và Obi-Wan đưa Luke đi cùng với mình để mang kế hoạch của Death Star đến Alderaan.

Obi-Wan và Luke đi tới Alderaan trên Millennium Falcon, một tàu vũ trụ lái bởi tay buôn lậu Han Solo (Harrison Ford) và phụ tá của Han là Chewbacca (Peter Mayhew). Tuy nhiên, trước khi họ có thể đến Alderaan, nó đã bị phá hủy bởi Death Star theo lệnh của Grand Moff Tarkin (Peter Cushing). Millennium Falcon bị bắt bởi chùm tia kéo của trạm không gian. Ngay lập tức, Obi-Wan lẻn vào phần lõi của Death Star và vô hiệu hóa chùm tia kéo để Falcon có thể trốn thoát. Obi-Wan sau đó đối mặt với Darth Vader trong một trận đấu lightsaber, cuối cùng hy sinh chính mình để Luke và những người khác có thể trốn thoát. Ông trở thành một linh hồn trong Thần lực với cơ thể của mình biến mất dưới lưỡi kiếm của Vader.

Ông sau đó nói chuyện bằng thần giao cách cảm với Luke trong cảnh cuộc chiến của bộ phim, bảo anh sử dụng Thần lực để tiêu diệt Death Star. Luke tắt máy tính nhắm mục tiêu của phi thuyền X-Wing mà anh điều khiển và tin tưởng vào Thần lực của mình mà bắn ngư lôi proton, tạo một cú đánh trực tiếp phá hủy trạm không gian. Luke sau đó nghe tiếng nói của Obi-Wan nói với anh: "Thần lực sẽ luôn luôn bên bạn."

Trong Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back (1980), thiết lập 3 năm sau A New Hope, Obi-Wan xuất hiện như một bóng ma Thần lực và chỉ thị Luke đến hệ Dagobah để đào tạo chuyên sâu hơn nữa với Sư phụ Jedi là Yoda (Frank Oz). Sau khi Luke tiếp tục được đào tạo về giáo lý của Jedi, Obi-Wan lại một lần nữa xuất hiện trong đầm lầy của Dagobah để thử và thuyết phục Anh từ bỏ việc đến Cloud City, nơi Vader giữ Han và công chúa Leia Organa (Carrie Fisher) làm con tin. Sau khi Luke nhấn mạnh việc phải đối mặt với Vader, Obi-Wan cảnh báo Luke rằng ông sẽ không thể can thiệp và Luke sẽ phải đối mặt với Vader một mình. Trong trận chiến của Luke với Vader mà trong đó anh mất đi tay phải của mình, anh mới biết rằng Lãnh chúa Sith là cha mình.

Trong Star Wars Episode VI: Return of the Jedi (1983), thiết lập 6 tháng sau The Empire Strikes Back (theo các tiểu thuyết), Obi-Wan xuất hiện trên Dagobah để nói chuyện với Luke, người vừa học được từ Yoda đang lâm bệnh rằng Vader thực sự là cha của anh. Ông giải thích sự sa ngã của Anakin Skywalker và giúp Luke nhận ra rằng Leia là em gái của mình. Sau đó, ông cố gắng giải thích cho Luke rằng giết Vader là cách duy nhất để tiêu diệt Empire và cứu lấy thiên hà. Vào cuối bộ phim, bóng ma của Obi-Wan xuất hiện cùng với bóng ma của Yoda và bóng ma của Anakin Skywalker được cứu rỗi trên rừng Mặt Trăng Endor, xem Luke và các đồng chí của anh khi họ ăn mừng sự hủy diệt của Death Star thứ hai và sự kết thúc của Empire.

Bộ ba phần trước
Trong Star Wars Episode I: The Phantom Menace (1999), thiết lập 32 năm trước A New Hope, Obi-Wan, lúc này đóng bởi Ewan McGregor, được nhìn thấy một Jedi Padawan trẻ . Vào đầu phim, Obi-Wan đi với sư phụ của mình là Qui-Gon Jinn (Liam Neeson) trên nhiệm vụ đến Naboo để thảo luận về cuộc đàm phán với Trade Federation đang phong tỏa hành tinh. Tuy nhiên, khi họ đến tàu chỉ huy của Federation, họ bị tấn công bởi robot chiến đấu và buộc phải rút lui xuống hành tinh. Trong khu rừng đầm lầy của Naboo, Qui-Gon và Obi-Wan gặp gỡ một Gungan vụng về tên là Jar Jar Binks (Ahmed Best), người đã giúp các Jedi trong việc tìm kiếm Nữ hoàng Padmé Amidala (Natalie Portman). Trong khi thoát khỏi sự phong tỏa của Trade Federation, con tàu chở họ bị hư hỏng và đã phải hạ cánh đột xuất trên Tatooine, Qui-Gon gặp gỡ Anakin Skywalker (Jake Lloyd), một cậu bé nô lệ là người cho thấy tiềm năng to lớn trong Thần lực khiến Qui-Gon tin rằng cậu bé là "Người được chọn" của lời tiên tri Jedi là người mang lại sự cân bằng cho Thần lực bằng cách tiêu diệt Sith. Obi-Wan ban đầu tin rằng cậu bé là quá già và có quá nhiều cảm xúc đính kèm để trở thành một Jedi. Hội đồng Jedi đồng ý với Obi-Wan, nghiêm cấm việc đào tạo Anakin, cảm nhận rằng tương lai của cậu bé là che mờ bởi sự sợ hãi.

Trong cảnh cuộc chiến của bộ phim, Qui-Gon và Obi-Wan giao tranh với Lãnh chúa Sith Darth Maul (Ray Park). Sau khi Maul làm cho Qui-Gon bị thương nặng, Obi-Wan nỗ lực để đánh bại Maul một mình. Khi bị tước vũ khí và gần như sắp bị giết, Obi-Wan sử dụng Thần lực để kéo lightsaber bị đánh rơi của sư phụ vào tay của mình và chắt Maul ra làm hai. Obi-Wan sau đó chạy sang bên chỗ sự phụ, và Qui-Gon trước khi chết xin anh hãy đào tạo Anakin theo các cách của Jedi. Obi-Wan hứa rằng ông sẽ làm.

Đối với sự anh hùng của Obi-Wan trong việc đánh bại một trong các Sith (làm cho ông là Jedi đầu tiên trong 1.000 năm làm được điều đó), Yoda đích thân ban cho ông thứ hạng của Hiệp sĩ Jedi. Obi-Wan sau đó nói rằng ông sẽ đào tạo Anakin có hoặc không có sự cho phép của Hội đồng. Yoda miễn cưỡng đồng ý, nhưng cảnh báo Obi-Wan phải cẩn thận với cậu bé .

Trong Star Wars Episode II: Attack of the Clones (2002), thiết lập 10 năm sau The Phantom Menace, Obi-Wan đã trở thành một Hiệp sĩ Jedi có kinh nghiệm. Tuy nhiên, mối quan hệ của ông với Padawan của mình, Anakin (lúc này đóng bởi Hayden Christensen) là căng thẳng; Người được chọn đã phát triển mạnh mẽ nhưng kiêu ngạo, và tin rằng Obi-Wan đang cố gắng để giữ anh lại.

Ông và Anakin được giao nhiệm vụ bảo vệ Padmé, hiện là Thượng nghị sĩ, sau một nỗ lực ám sát cô. Obi-Wan theo dõi sát thủ bí ẩn đến hành tinh Kamino, và biết được về một quân đội vô tính mà cư dân của hành tinh đang xây dựng cho Galactic Republic. Sau đó ông gặp thợ săn tiền thưởng Jango Fett (Temuera Morrison), khuôn mẫu cho người vô tính, và nhận ra rằng ông ta là một trong những người chịu trách nhiệm về vụ ám sát. Obi-Wan nỗ lực để bắt Fett, người trốn thoát đến Geonosis với nhân bản không thay đổi gì của mình là Boba (Daniel Logan). Obi-Wan theo sau họ bằng cách đặt một tín hiệu dẫn đường trên tàu của Fett, Slave I.

Trên Geonosis, Obi-Wan biết được sự tồn tại của Confederacy of Independent Systems, còn được gọi là Separatists, một tổ chức bí mật của hệ thống sao muốn ly khai khỏi Republic. Tổ chức này được dẫn dắt bởi cựu Jedi Count Dooku (Christopher Lee), người từng là sư phụ của Qui-Gon. Obi-Wan bị bắt giữ ngay sau khi gửi một tin nhắn tới Anakin. Trong khi Obi-Wan bị giam cầm, Dooku tiết lộ rằng Thượng viện Galactic là dưới sự kiểm soát của một Lãnh chúa Sith tên là Darth Sidious.

Sau đó, Anakin và Padme đến trên Geonosis cứu Obi-Wan. Tuy nhiên chính họ lại bị bắt và cả ba đều bị kết án tử hình bởi Geonosians. Cuộc hành quyết được ngăn chặn bởi sự xuất hiện kịp thời của quân tiếp viện Jedi và lính nhân bản, đứng đầu là Sư phụ Jedi Mace Windu (Samuel L. Jackson) và Yoda. Obi-Wan và Anakin đối đầu với Dooku và họ tham gia vào một cuộc đấu lightsaber. Dooku tấn công Anakin với sấm sét Thần lực và sau đó tạo một cú bắn chết người vào Obi-Wan, người đã năng chặn đòn đánh với lightsaber của ông. Cả hai quyết đấu với nhau và Dooku làm Obi-Wan bị thương ở cả cánh tay và chân trái của ông. Khi Dooku là chuẩn bị một đòn kết liễu thì Anakin phục hồi và ngăn chặn cuộc tấn công của Dooku. Dooku và Anakin chiến đấu với nhau và Dooku cắt đứt cánh tay phải của Anakin (mà sau đó được thay thế bằng một cánh tay robot giả). Yoda đến và cũng chiến đấu với Dooku, nhưng Lãnh chúa Sith đưa Anakin và Obi-Wan gặp nguy hiểm để tạo sự phân tâm và trốn thoát .

Trong Star Wars Episode III: Revenge of the Sith (2005), thiết lập 3 năm sau Attack of the Clones, Obi-Wan bây giờ là một Sư phụ Jedi trong Hội đồng Jedi Tối cao và đại tướng trong quân đội của Republic. Anakin, bây giờ là một Hiệp sĩ Jedi chính thức, vẫn là đối tác của ông và cả hai đã trở thành anh hùng chiến tranh và bạn thân. Họ được phái đi tiến hành nhiệm vụ giải cứu Chancellor Palpatine (Ian McDiarmid), người bị bắt cóc bởi Dooku và lãnh đạo của Separatist là Tướng Grievous (Matthew Wood). Khi họ tìm thấy Palpatine, Count Dooku giao tranh với cả hai người trong một cuộc đấu. Obi-Wan bị đánh bất tỉnh bởi Dooku, nhưng Anakin đánh bại Lãnh chúa Sith bằng cách cắt đứt cả hai tay của ông ta. Theo sự đốc thúc của Palpatine, Anakin giết Count và vi phạm Luật Jedi.

Ngay sau khi trở về Coruscant, Obi-Wan được gọi đến Utapau để đối đầu với Grievous. Trong khi đó, Anakin nổi giận với Hội đồng Jedi vì họ từ chối cho anh cấp bậc Sư phụ, và cũng gặp rắc rối bởi tầm nhìn về Padmé, người mà anh kết hôn trong bộ phim trước đó, chết trong khi sinh con. Với Obi-Wan ở đầu đối diện của thiên hà, Palpatine-người trong thực tế là Darth Sidious, cuối cùng làm cho Anakin sa vào mặt tối của Thần lực và đưa anh ta làm người học việc Sith của mình, Darth Vader.

Sau khi tìm thấy trại của Separatist, Obi-Wan giao chiến với Grievous và cuối cùng giết chết ông ta. Đồng thời, Palpatine đề ra Mệnh lệnh 66, chỉ đạo các chiến binh nhân bản phản lại tướng Jedi của họ. Obi-Wan sống sót và trốn thoát, gặp lại với Yoda và Thượng nghị sĩ Bail Organa (Jimmy Smits) của Alderaan trên tàu của Organa là Tantive IV. Obi-Wan trở lại Coruscant, nơi ông và Yoda khám phá ra rằng tất cả Jedi trong Ngôi đền Jedi đã bị sát hại, thậm chí cả trẻ em. Obi-Wan gửi một cảnh báo cho tất cả các Jedi còn sống sót, hướng dẫn họ phân tán trên khắp thiên hà và lẩn trốn. Một Obi-Wan đau khổ sau đó nhìn thấy một ảnh 3 chiều an ninh tiết lộ Anakin là kẻ gây ra cuộc tàn sát. Sau đó, Obi-Wan và Yoda chia ra để đối đầu với hai Lãnh chúa Sith: Obi-Wan chống lại Vader và Yoda chiến đấu với Palpatine. Obi-Wan muốn chiến đấu với Sidious để tránh việc phải giết chết người bạn thân nhất, nhưng Yoda nhấn mạnh rằng Obi-Wan là không đủ mạnh để chiến đấu chống lại Hoàng đế mới của thiên hà, và sẽ phải chấp nhận rằng Anakin mà ông biết không còn tồn tại, đã được "hấp thụ bởi Darth Vader."

Không biết được vị trí của Anakin, Obi-Wan thăm Padmé và giải thích cho cô về những gì mà Anakin đã làm. Padme không tin ông và không chịu tiết lộ nơi ở của Anakin, biết rằng Obi-Wan sẽ cố gắng để giết anh. Padme tạo ra một cuộc hẹn trên hệ Mustafar để đối mặt với chồng mình, và Obi-Wan bí mật lẻn lên tàu của cô.

Khi đến Mustafar, Padme đối mặt với Vader và nhận ra nỗi kinh hoàng là Obi-Wan đã nói sự thật. Khi Obi-Wan xuất hiện từ tàu của Padme, một Vader tức giận ngay lập tức nghi ngờ rằng Padme đã phản bội mình và sử dụng mặt tối của Thần lực để bóp cổ cô đến bất tỉnh. Obi-Wan và Vader sau đó quyết đấu lightsaber với nhau và kết thúc với Obi-Wan cắt đứt chân và cánh tay trái của Vader ở giữa không trung. Vader sau đó nằm quá gần một dòng dung nham nóng chảy và bốc cháy, gần như bị đốt đến chết. Obi-Wan lấy đi thanh lightsaber của người học việc cũ và trở về tàu con thoi, bỏ lại Vader cho chết. Tuy nhiên, Vader sống đủ lâu để được cứu bởi Palpatine, người xây dựng lại anh như là người máy mặc áo giáp đen được nhìn thấy trong bộ ba gốc.

Obi-Wan bất lực nhìn Padme chết sau khi sinh cặp song sinh. Luke được đưa đến Tatooine với Owen Lars (Joel Edgerton), anh em cùng cha khác mẹ của Anakin, và Obi-Wan đồng ý dõi theo Luke trong bí mật; chị em sinh đôi của Luke là Leia trong khi đó được nhận nuôi bởi Bail Organa. Yoda, không thành công trong cuộc đối đầu của mình với Palpatine, sau đó báo cho Obi-Wan rằng ông có nhiều huấn luyện hơn cho ông: linh hồn của Qui-Gon sẽ dạy cho ông làm thế nào để giữ lại bản sắc của mình thông qua Thần lực và giao tiếp với cuộc sống sau khi chết. Bộ phim kết thúc với Obi-Wan mang Luke đến cho Lars và người vợ Beru (Bonnie Piesse), và biến mất vào khoảng không xa vời.

Vũ trụ mở rộng
Obi-Wan Kenobi xuất hiện rộng rãi trong "Vũ trụ Mở rộng" Star Wars của truyện tranh, tiểu thuyết và trò chơi điện tử. Các tài liệu này mô tả các sự kiện trong đời sống của nhân vật bên ngoài 6 bộ phim.

Truyền hình

Star Wars: The Clone Wars
Obi-Wan là một nhân vật chính trong microseries Star Wars: Clone Wars (2003) và phim hoạt hình CGI là loạt Star Wars: The Clone Wars (2008) nói về khoảng thời gian giữa Attack of the Clones và Revenge of the Sith. Nó cũng tiết lộ rằng ông được cấp một chỗ ngồi trong Hội đồng Jedi trong khoảng thời gian này. Obi-Wan được lồng tiếng bởi James Arnold Taylor trong cả hai phiên bản.

Trong số những cuộc phiêu lưu của Obi-Wan trong microseries là một trận chiến với Intergalactic Banking Clan và một cuộc tấn công trên không của hành tinh Rattatak. Trong tập cuối cùng của microseries, ông và Anakin được gửi đến Outer Rim của thiên hà, một cuộc hành trình climaxes một nhiệm vụ để cứu hành tinh Nelvaan từ Techno Union.

Obi-Wan Kenobi
McGregor được dự kiến sẽ trở lại với vai diễn Obi-Wan trong một sê-ri phim truyền hình cùng tên trên Disney+ xoay quanh nhân vật này, lấy bối cảnh 10 năm sau sự kiện của Revenge of the Sith và trước A New Hope, với Hayden Christensen trở lại với vai Anakin Skywalker/Darth Vader bên cạch McGregor.

Tiểu thuyết
Nhiều tiểu thuyết của Vũ trụ Mở rộng đã khai thác chi tiết về Obi-Wan trước, trong và sau 6 bộ phim.

Cuộc sống của Obi-Wan trước The Phantom Menace được miêu tả chủ yếu ở loạt Jedi Apprentice và Jedi Quest của Jude Watson. Sách Jedi Apprentice theo cuộc phiêu lưu của ông khi là Padawan của Qui-Gon Jinn. Sự kiện đáng chú ý trong loạt này bao gồm chiến đấu với Dark Jedi Xanatos, tình yêu với Padawan Siri Tachi, và đi vào nhiệm vụ độc lập đầu tiên của
ông. Đối với mối quan hệ giữa ông và Siri, cô bị giết trong Clone Wars; sau khi Obi-Wan bị giết bởi Darth Vader và trở thành một với Thần lực, ông gặp Siri và cô hứa hẹn rằng họ có thể được ở bê6n nhau và rằng cô sẽ luôn luôn bên cạnh. Sách Jedi Quest thì chi tiết về những cuộc phiêu lưu của ông với Anakin trong những năm dẫn đến Attack of the Clones.

Chủ nghĩa anh hùng của ông trước và trong Clone Wars được miêu tả trong các tiểu thuyết như Outbound Flight, The Approaching Storm, và The Cestus Deception.

Cuộc sống của ông giữa Revenge of the Sith và A New Hope cho đến nay chỉ được mô tả chủ yếu ở loạt The Last of the Jedi của Jude Watson. Thiết lập khoảng một năm sau sự sụp đổ của Republic, loạt tiểu thuyết này theo sau Obi-Wan khi ông tìm ra người sống sót của Cuộc Đại diệt chủng của Jedi, đặc biệt là cựu đối thủ của Anakin, Ferus Olin. Cuốn sách cũng miêu tả Obi-Wan thích nghi với cuộc sống như một ẩn sĩ trên Tatooine, và lặng lẽ quan sát Luke Skywalker. Ông cũng phát hiện ra rằng Vader vẫn còn sống sau khi nhìn thấy anh ta trên Holonet, nguồn tin chính thức của thiên hà.

Obi-Wan xuất hiện trong hình thức tâm linh trong nhiều tiểu thuyết thiết lập sau sự hủy diệt của Empire trong Return of the Jedi. Trong The Truce at Bakura, ông xuất hiện trước Luke để cảnh báo anh về mối đe dọa của SSI-ruuk; trong The Lost City of the Jedi, ông hướng dẫn Luke đến thành phố trên danh nghĩa của Yavin IV; trong Heir to the Empire mà trong đó ông tạm biệt Luke, giải thích rằng ông phải từ bỏ hình thức tâm linh của mình để "chuyển" đến một dạng cao hơn của ý thức. Trước khi chia tay, Luke nói với ông rằng Obi-Wan giống như một người cha với anh và Obi-Wan trả lời rằng ông yêu Luke như con trai.

Trò chơi điện tử
Obi-Wan xuất hiện trong nhiều trò chơi điện tử. Ông là một nhân vật chơi được trong tất cả bốn trò chơi Lego Star Wars, Battlefront II và Renegade Squadron của loạt Battlefront. Ông cũng là nhân vật chính trong Star Wars: Obi-Wan. Phiên bản cũ, Ben Kenobi, chỉ chơi được trong Lego Star Wars II: The Original Trilogy và The Complete Saga, Renegade Squadron, và Star Wars: The Force Unleashed trong chế độ chơi mạng. Ông cũng xuất hiện trong Star Wars: The Clone Wars – Jedi Alliance, Star Wars: Jedi Power Battles và Star Wars: The Clone Wars – Lightsaber Duels như một nhân vật chơi được.

Truyện tranh
Trong loạt truyện tranh Star Wars: Republic, Obi-Wan phải đối mặt với nhiều mối đe dọa nghiêm trọng trong khi chiến đấu chống lại Separatists. Trong số những câu chuyện đáng chú ý khác, ông bị bắt cóc và tra tấn bởi tay sai của Dooku là Asajj Ventress trước khi được cứu bởi Anakin ("Hate & Fear"), và đối mặc Sư phụ Jedi bị sa ngã Quinlan Vos ("The Dreadnaughts của Rendili"). Trong suốt loạt truyện tranh, ông phát triển một sự cảnh giác với thiết kế của Palpatine cho Republic và ảnh hưởng của ông ta trên Anakin.

Trong câu chuyện không kinh điển "Old Wounds", thiết lập một vài năm sau khi các sự kiện của Revenge of the Sith, Obi-Wan đối mặt với Darth Maul hồi sinh trên Tatooine để bảo vệ Luke Skywalker. Trận đấu kết thúc khi Owen Lars bắn và giết chết Maul; sau đó ông cảnh báo Obi-Wan tránh xa cháu trai của ông. Thông qua Thần lực, Obi-Wan yên tâm rằng Luke vẫn sẽ ở đó cho ông khi cần thiết.

Tác động văn hóa
Nhân vật này là lấy cảm hứng một cách lỏng lẻo từ Tướng Rokurōta Makabe, một nhân vật từ The Hidden Fortress đóng bởi Mifune Toshiro, người mà tác giả George Lucas cũng từng cân nhắc cho đóng Obi-Wan . Câu lạc bộ đêm của Thượng Hải chiếu mở đầu của Indiana Jones and the Temple of Doom được gọi là "Câu lạc bộ Obi-Wan" bởi vì George Lucas đã viết cả Star Wars và loạt phim Indiana Jones. Một quán bar/câu lạc bộ mang tên này tồn tại trong khu Xihai của Bắc Kinh, Trung Quốc nhưng đóng cửa vào mùa hè năm 2010. Tập phim "Star Koopa" của The Super Mario Bros. Super Show!, là một bắt chước của Star Wars, cũng có một nhại lại của Obi-Wan Kenobi được gọi là Obi-Wan Toadi. Tập "Warners Star" của Animaniacs năm 1988 cũng là một bắt chước của Star Wars đã cho Squirrel Slappy đóng vai một nhại lại của Obi-Wan Kenobi là "Slappy Wanna Nappy". Trong tập phim của Family Guy là Blue Harvest", Obi-Wan được nhại lại bởi nhân vật Herbert. Trong bộ phim ngắn Thumb Wars thì Obi-Wan là parodied bởi nhân vật Oobedoob Benubi. Trong bộ phim tên đầy đủ của ông là Oobedoob Scooby-Doobi Benubi, "cái tên ngớ ngẫn nhất trong thiên hà". Trong bộ phim Hardware Wars nhại lại Star Wars của năm 1977, Obi-Wan được nhại lại bởi nhân vật "Augie Doggie Ben".

Trong văn hóa Internet của Pháp, "Obi-Wan Kenobi" đã trở thành một biểu thức có nghĩa là "câu hỏi của bạn không có ý nghĩa", và cho biết khi người ta không biết phải trả lời nhưng muốn trả lời một cách buồn cười. Nó được phổ biến bởi Les Guignols de l'info một nhại lại của phiên bản tiếng Pháp của Ai muốn là triệu phú? mà trong đó mọi câu hỏi đều có sự sự lựa chọn thứ 4 luôn luôn là"Obi-Wan Kenobi" (và câu hỏi lúc nào cũng vô nghĩa).

Television tropes sử dụng tên Obi-Wan như là người cố vấn cho con số nguyên mẫu.

Năm 2003, Viện phim Mỹ lựa chọn Obi-Wan Kenobi đúng thứ 37 trong các anh hùng vĩ đại trong phim nhất của mọi thời đại . Ông cũng được liệt kê bởi IGN là "nhân vật thứ ba vĩ đại nhất trong Star Wars , cũng như một trong các anh hùng được yêu thích nhất của mọi thời đại bởi UGO Networks .

Trong năm 2004, Council of the Commune Lubicz của Ba Lan đã thông qua một nghị quyết đưa cái tên Obi-Wan Kenobi như là một trong các đường phố trong làng Grabowiec . Con đường được đặt tên trong năm 2005. Cách đọc của tên đường, Obi-Wana Kenobiego là hình thức thuộc cách của danh từ trong ngôn ngữ Ba Lan: con đường của Obi-Wan Kenobi. "ul." là viết tắt của ulica, tiếng Ba Lan cho từ đường phố .

Xem thêm

 Qui-Gon Jinn
 Darth Vader
 Luke Skywalker
 Jedi
 The Force
 Ajim

Chú thích

 The New Essential Guide to Characters, 1st edition, 2002. Daniel Wallace, Michael Sutfin, ISBN 0-345-44900-2
 Star Wars Episode I Who's Who: A Pocket Guide to Characters of the Phantom Menace, hardcover, 1999. Ryder Windham, ISBN 0-7624-0519-8
 Star Wars: Power of Myth, 1st edition paperback, 2000. DK Publishing, ISBN 0-7894-5591-9
 Star Wars: The Visual Dictionary, hardcover, 1998. David West Reynolds, ISBN 0-7894-3481-4
 Star Wars: The Phantom Menace: The Visual Dictionary, hardcover, 1999. David West Reynolds, ISBN 0-7894-4701-0
 Star Wars: Attack of the Clones: The Visual Dictionary, hardcover, 2002. David West Reynolds, ISBN 0-7894-8588-5
 Star Wars: Revenge of the Sith: The Visual Dictionary, hardcover, 2005. James Luceno, ISBN 0-7566-1128-8
 Revised Core Rulebook (Star Wars Roleplaying Game), 1st edition, 2002. Bill Slavicsek, Andy Collins, J.D. Wiker, Steve Sansweet, ISBN 0-7869-2876-X
 Star Wars Roleplaying Game Core Rulebook, 1st edition, 2000. Bill Slavicsek, Andy Collins, ISBN 0-7869-1793-8

Liên kết ngoài

Phi công hư cấu
Nhân vật hư cấu được giới thiệu năm 1977
Tướng quân hư cấu
Ẩn sĩ hư cáu
Võ sư hư cấu
Kiếm sĩ hư cấu
Nhân vật trong Chiến tranh giữa các vì sao

de:Figuren aus Star Wars#Obi-Wan Kenobi


title: Katō Tomosaburō

text:
(sinh ngày 22 tháng 2 năm 1861 - 24 tháng 8 năm 1923) là một nguyên soái của Hải quân Đế quốc Nhật Bản và thủ tướng thứ 21 của Nhật Bản từ 12 tháng 6 năm 1922 đến 24 tháng 8 năm 1923.

Ghi chú

Sinh năm 1861
Mất năm 1923
Thủ tướng Nhật Bản
Nguyên soái Hải quân Đế quốc Nhật Bản
Kazoku
Người đến từ Hiroshima
Chết vì ung thư đại trực tràng


title: Callian, Gers

text:
Callian  là một xã thuộc tỉnh Gers trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này có độ cao trung bình 225 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Gers


title: (5625) 1991 AO2

text:
{{DISPLAYTITLE:(5625) 1991 AO2}}

(5625) 1991 AO2 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Robert H. McNaught ở Đài thiên văn Siding Spring ở Canberra, Australia, ngày 7 tháng 1 năm 1991.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 5001–6000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1991
Được phát hiện bởi Robert H. McNaught
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Rezzago

text:
Rezzago là một đô thị ở tỉnh Como trong vùng Lombardia, có cự ly khoảng 45 km về phía bắc của Milano và khoảng 14 km về phía đông bắc của Como. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 291 người và diện tích là 3,8 km².

Đô thị Rezzago có các frazione (đơn vị trực thuộc) Enco.

Rezzago giáp các đô thị: Asso, Caglio, Caslino d'Erba.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Como
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Ectopatria deloptis

text:
Ectopatria deloptis là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Loài này có ở New South Wales và Tây Úc.

Liên kết ngoài
Australian Faunal Directory

Chú thích

Ectopatria


title: 3654 AAS

text:
3654 AAS (1949 QH1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 21 tháng 8 năm 1949 bởi Đài thiên văn Goethe Link ở Brooklyn.

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1949


title: Longitarsus awadi

text:
Longitarsus awadi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Lopatin miêu tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

Longitarsus


title: Nephrotoma platysphela

text:
Nephrotoma platysphela là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Nephrotoma


title: Trung tâm thương mại (Việt Nam)

text:
Khái niệm
Theo Quy chế Siêu thị, Trung tâm thương mại của Bộ Thương mại Việt Nam (nay là Bộ Công Thương Việt Nam) ban hành ngày 24 tháng 9 năm 2004:

Trung tâm thương mại là loại hình tổ chức kinh doanh thương mại hiện đại, đa chức năng, bao gồm tổ hợp các loại hình cửa hàng, cơ sở hoạt động dịch vụ; hội trường, phòng họp, văn phòng cho thuê…được bố trí tập trung, liên hoàn trong một hoặc một số công trình kiến trúc liền kề; đáp ứng các tiêu chuẩn về diện tích kinh doanh, trang bị kỹ thuật và trình độ quản lý, tổ chức kinh doanh; có các phương thức phục vụ văn minh, thuận tiện đáp ứng nhu cầu phát triển hoạt động kinh doanh thương nhân và thỏa mãn nhu cầu về hàng hoá, dịch vụ của khách hàng.

Trung tâm thương mại thường được xây dựng trên diện tích lớn, tại vị trí trung tâm đô thị để tiện lợi cho khách hàng và đảm bảo doanh thu.

Phân biệt trung tâm thương mại với siêu thị và chợ
Quy mô của trung tâm thương mại lớn hơn siêu thị, các cửa hàng tạp phẩm và chợ.

Siêu thị chỉ bao gồm các cửa hàng hiện đại; kinh doanh tổng hợp hoặc chuyên doanh, không bao gồm các cơ sở hoạt động dịch vụ; hội trường, phòng họp, văn phòng cho thuê, nhà hàng khách sạn, hội chợ triển lãm...

Hàng hóa ở các trung tâm thương mại, cũng như các siêu thị, rất đa dạng và được chọn lọc kĩ hơn so với trong chợ hay cửa hàng tạp phẩm. Tuy nhiên, khác với siêu thị, trung tâm thương mại thường kinh doanh tổng hợp các mặt hàng, không có các trung tâm thương mại chuyên doanh vì quy mô lớn hơn nhiều so với siêu thị.

Tên gọi và biển hiệu
Tại Việt Nam, các siêu thị phải ghi bằng tiếng Việt là TRUNG TÂM THƯƠNG MẠI trước tên thương mại hoặc tên riêng do thương nhân tự đặt và trước các từ địa chỉ danh hay tính chất của trung tâm thương mại. Nếu ghi thêm bằng tiếng nước ngoài, kích cỡ chữ phải nhỏ hơn kích cỡ tên tiếng Việt và phải đặt dưới hoặc sau tiếng Việt.

Tiêu chuẩn Trung tâm thương mại
Theo quy định của Bộ Công Thương Việt Nam, Trung tâm thương mại được phân làm 3 hạng:

Trung tâm thương mại hạng I
Ngoài các tiêu chuẩn về kiến trúc hiện đại, kho hàng, kỹ thuật bảo quản, khu vệ sinh, khu giải trí, các Trung tâm thương mại hạng I phải đảm bảo các tiêu chuẩn cơ bản sau:
Có diện tích kinh doanh từ 50.000m² trở lên;
Hoạt động đa chức năng cả về kinh doanh hàng hoá và kinh doanh các loại hình dịch vụ bao gồm: khu vực để bố trí các cửa hàng bán buôn, bán lẻ hàng hoá; nhà hàng khách sạn; khu vực để tổ chức hội chợ triển lãm, trưng bày giới thiệu hàng hoá; khu vực dành cho hoạt động vui chơi giải trí, cho thuê văn phòng làm việc, hội trường, phòng họp để tổ chức các hội nghị, hội thảo, giao dịch và ký kết các hợp đồng thương mại trong, ngoài nước; khu vực dành cho các hoạt động tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, bưu chính viễn thông, tin học, tư vấn, môi giới đầu tư, du lịch.

Trung tâm thương mại hạng II
Phải đảm bảo các tiêu chuẩn cơ bản sau:
Có diện tích kinh doanh từ 30.000m² trở lên;
Hoạt động đa chức năng cả về kinh doanh hàng hoá và kinh doanh các loại hình dịch vụ, tương tự như Trung tâm thương mại hạng I, trừ yêu cầu về khu vực để tổ chức hội chợ triển lãm.

Trung tâm thương mại hạng III
Phải đảm bảo các tiêu chuẩn cơ bản sau:
Có diện tích kinh doanh từ 10.000m² trở lên;
Hoạt động đa chức năng về kinh doanh hàng hoá và kinh doanh các loại hình dịch vụ, tương tự như Trung tâm thương mại hạng II, trừ yêu cầu về khu vực phục vụ các hoạt động tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, bưu chính viễn thông, tin học; không yêu cầu các dịch vụ nhà hàng khách sạn, thay vào đó là khu vực dành cho hoạt động ăn uống quy mô nhỏ hơn.

Tình hình thực tế
Do xu thế đô thị hóa được đẩy nhanh, tại Việt Nam trong những năm gần đây đã tiến hành phá bỏ các chợ truyền thống cũ kỹ và xây dựng các trung tâm thương mại hoặc siêu thị trên địa điểm cũ để tận dụng lợi thế thương mại của các địa điểm này.

Tính đến hết năm 2021, cả nước Việt Nam có 254 trung tâm thương mại, trong đó tập trung chủ yếu tại Thành phố Hồ Chí Minh (46), Hà Nội (28), Hải Phòng (11), Bình Dương (5), Nghệ An (27) và Đà Nẵng (8).

Xem thêm
Chợ
Siêu thị

Chú thích

Liên kết ngoài

Website Bộ Công Thương Việt Nam
Hà Nội: chỉ 25% siêu thị đạt tiêu chuẩn
Những trung tâm thương mại hoang phí

Kinh doanh


title: Quận Benton, Minnesota

text:
Quận Benton là một quận Minnesota, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở . Theo điều tra dân số năm 2000 của Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ, quận có dân số người .

Địa lý
Theo Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích tổng cộng km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Quận giáp ranh

Xa lộ

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Minnesota


title: Santa Ignacia

text:
Santa Ignacia là một đô thị hạng 4 ở tỉnh Tarlac, Philippines. According to the 2000 census, it has a population of 38.301 người trong 8.145 hộ.

Các đơn vị hành chính

Santa Ignacia được chia thành 24 barangay.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Pasyalan Tarlac
Mã địa lý chuẩn Philipin

Đô thị của Tarlac


title: Ẩm thực Indonesia

text:
[[Hình:Food Sundanese Restaurant, Jakarta.jpg|nhỏ|phải|260px|Một bữa ăn của người Sundan: cá nướng, nasi timbel (gạo gói trong lá chuối), gà chiên, sambal, tempeh chiên và đậu hũ, và sayur asem; chén nước có chanh là 'kobokan.]]

Ẩm thực Indonesia rất đa dạng vì Indonesia gồm 6000 hòn đảo có người sinh sống. Nhiều vùng ẩm thực của Indonesia phát triển dựa trên tính độc đáo riêng về văn hóa của từng vùng văn hóa và trên các ảnh hưởng từ nước ngoài. Ẩm thực Indonesia khác biết rất nhiều giữa các vùng miền và chịu nhiều ảnh hưởng khác nhau."Indonesian food."  Belindo.com. Truy cập July 2011.

Suốt chiều dài lịch sử, Indonesia luôn tích cực tham gia vào các hoạt động thương mại do vị trí địa lý nằm trên các đường hàng hải lớn và do nguồn tài nguyên thiên nhiên dồi dào. Các nguyên liệu và kỹ thuật nấu nướng bản địa tiếp thu các ảnh hưởng từ Ấn Độ, Trung Đông, Trung Quốc và gần đây nhất là từ châu Âu. Các thương gia Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha đã mang đến các sản phẩm từ Tân Thế giới (châu Mỹ) trước cả khi người Hà Lan đến và biến hầu hết quần đảo này thành thuộc địa. Đảo Maluku của Indonesia, được mệnh danh là "hòn đảo gia vị" cũng góp phần giới thiệu các loại gia vị bản xứ, gồm có đinh hương và nhục đậu khấu đến toàn đảo quốc Indonesia và với cả thế giới.

Một số món ăn nổi tiếng của Indonesia như nasi goreng (cơm chiên), gado-gado, sate, and soto có mặt khắp nơi và được xem là quốc thực của Indonesia.

Ẩm thực trên đảo Sumatra thường chịu ảnh hưởng bởi Trung Đông và Ấn Độ, với các loại rau và thịt nấu với cà ri như gulai và cà ri Indoesia; còn ẩm thực ở Java thì mang nhiều đặc điểm bản địa hơn. Ẩm thực miền Đông Indonesia thì rất giống ẩm thực trên các quần đảo Polynesia và Melanesia trên Thái Bình Dương. Các đặc trưng của ẩm thực Trung Hoa cũng ảnh hưởng lên ẩm thực Indonesia, trong đó, mì (bakmi), thịt hay cá viên (bakso) và chả giò (lumpia) là hoàn toàn có nguồn gốc Trung Hoa.

Vài món ăn bắt nguồn từ Indonesia ngày nay đã phổ biến khắp Đông Nam Á. Các món như sa tế (satay), bò (rendang), và sambal (một loại tương ớt) cũng được xem là đại diện cho ẩm thực Malaysia và Singapore.  Các món làm từ đậu nành, ví dụ như đậu hũ (tahu) và tempeh (đậu nành lên men đóng thành miếng) cũng rất phổ biến. Tempeh được cho là món ăn do người Java sáng tạo nên, là một biến thể của các sản phẩm lên men từ đậu nành. Có một món lên men khác gọi là oncom, rất giống tempe nhưng không chỉ được làm từ đậu nành, mà là từ các loại nấm khác nhau cũng rất phổ biến ở Tây Java.

Khi ăn, người Indonesia cầm muỗng ở tay phải và cầm nĩa ở tay trái để đặt thức ăn lên muỗng; dù nhiều vùng ở Indonesia như Tây Java và Tây Sumatra, người ta thường ăn bốc. Trong các nhà hàng và tại các bữa cơm gia đình, mọi người thường ăn bốc; ở các quầy bán đồ hải sản, tại các nhà hàng bán món ăn của người Sundan, người Minangkabau, các quầy bán cá tra chiên (pecel lele) Đông Java chấm tương ớt sambal và gà chiên ayam goreng, người bán hàng thường cung cấp nước chanh để rửa tay (kobokan). Ăn bằng đũa chỉ phổ biến ở các nhà hàng quán ăn Trung Quốc bán các món bakmie hoặc  mie ayam (mì gà) với pangsit (hoành thánh), mie goreng (mì chiên), và kwetiau goreng (phở chiên).

Thực phẩm thiết yếu
Gạo

Gạo là thức ăn cơ bản ở Indonesia ngày nay, gạo cũng là nhân tố chính tạo nên văn hóa Indonesia: ruộng lúa tạo cảnh quan, là sản phẩm ở các chợ, được dùng trong hầu hết các bữa ăn, cả cho món mặn lẫn món ngọt. Tầm quan trọng của lúa gạo trong văn hóa Indonesia được thể hiện qua lòng tôn kính Dewi Sri, nữ thần lúa ở Java và Bali. Theo truyền thống, vòng tuần hoàn của nông nghiệp trong năm được dựa trên vòng trồng trọt của cây lúa, được đánh dấu bởi các lễ nghi, ví dụ như lễ ăn cơm mới Seren Taun.

Gạo thường được ăn không với một thịt và rau. Gạo cũng được nấu với nước cốt dừa thành món nasi uduk, nấu với nước dừa và nghệ (nasi kuning), có món ketupat (gạo được gói thành khối hình lập phương tết bằng lá dừa), lontong (gạo gói lá chuối), intip hoặc rengginang (cơm cháy), tráng miệng, bún, mì, arak beras (rượu gạo), và nasi goreng (cơm chiên). Nasi goreng phổ biến khắp Indonesia và được xem là quốc thực.

Gạo được đưa vào thành phần bữa ăn sau khi con người làm chủ kỹ thuật trồng nó. Những bằng chứng về cây lúa hoang được tìm thấy ở đảo Sulawesi có niên đại từ năm 3000 trước công nguyên. Các bằng chứng trồng trọt sớm hơn là từ các ghi chép khắc trên đá vào thế kỷ thứ 8 ở các đảo trung tâm Java, viết rằng nhà vua đã đánh thuế lên gạo. Các hình ảnh mô tả việc trồng lúa, nhà kho trữ lúa và chuột phá hoại ruộng đồng được tìm thấy trong các bức phù điêu đắp nổi Karmawibhanga trên đền Borobudur. Phân chia lao động giữa nam, nữ và gia súc trong trồng lúa (truyền thống này vẫn còn cho đến ngày nay), được chạm nổi thành đường diềm trên đền Prambanan xây vào thế kỷ thứ 9 ở miền Trung Java: trâu đeo ách cày, phụ nữ gieo hạt và giã gạo, đàn ông bó lúa và đặt lên đòn gánh (pikulan). Vào thế kỷ 16, người châu Âu đến Indonesia và thấy rằng gạo được xem là món ăn sang trọng được giới quý tộc dùng trong các nghi lễ và dịp thết đãi.

Lịch sử trồng lúa ở Indonesia gắn liền với sự phát triển của các công cụ bằng sắt, việc thuần dưỡng trâu nước châu Á thành trâu kéo cày và sự ra đời của các loại phân bón làm giàu đất. Trồng lúa cần nhiều nắng. Vì được bao phủ bởi rừng rậm, nên suốt 1500 năm qua, hầu hết diện tích rừng ở Indonesia đều bị phá để lấy chỗ cho đồng ruộng và nhà cửa.

Lúa mì
Các lương thực khác

Các loại lương thực khác của Indonesia gồm các loại củ có chứa tinh bột như: khoai lang, khoai tây, khoai môn, và khoai mì; ngoài ra là các loại quả có chứa tinh bột như xa kê và mít, các loại hạt như ngô và lúa mì. Một loại cháo làm từ bột cọ sagu (sago) gọi là Papeda là lương thực chính của đảo Maluku và tỉnh Papua. Bột cọ sagu thường được nhồi với nước và nấu thành bánh. Ngoài bột cọ sagu, người dân phía Đông Indonesia cũng dùng nhiều loại củ làm lương thực.

Nhiều loại củ như talas (một loại khoai môn như lớn hơn và nhạt hơn) và trái xa kê là thực vật bản địa của Indonesia, còn những loại khác thì du nhập từ nơi khác tới. Lúa mì, nguyên liệu chính để làm bánh mì và sợi mì có lẽ được du nhập từ Ấn Độ hoặc Trung Quốc, có loại khoai được đưa đến từ châu Phi, trong khi ngô, khoai tây, khoai lang, khoai mì thì có nguồn gốc châu Mỹ được đưa đến Java vào thế kỷ 17 thông qua các ảnh hưởng từ Tây Ban Nha. Khoai mì thường được luộc, hấp, chiên hoặc làm thành thức ăn chơi, ví dụ như món khoai mì chiên kripik singkong. Khoai mì khô tên là tiwul'', là một loại lương thực thay thế ở những vùng khô hạn ở Java như Gunung Kidul và Wonogiri, còn các loại củ, thân rễ khác thì thường được ăn khi mất mùa lúa. Ngô được ăn ở những vùng khô hơn như Madura và các đảo phía đông của đường Wallace, như các đảo Sunda nhỏ.

Chú thích

Liên kết ngoài

Online authentic Indonesian food and recipes in English
Indonesian Cuisine Recipes
Culinary Reconnaissance: Indonesia
Serving Indonesian food and cooking recipes in two languages, Indonesian and English
Eating the Indonesian way
Indonesian food & recipes

Văn hóa Indonesia


title: (9754) 1990 QJ4

text:
{{DISPLAYTITLE:(9754) 1990 QJ4}}

(9754) 1990 QJ4 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 23 tháng 8 năm 1990.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 9001–10000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1990
Được phát hiện bởi Henry E. Holt
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Romilly-sur-Seine

text:
Romilly-sur-Seine là một xã ở tỉnh Aube, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc miền trung nước Pháp.

Dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Site de la ville de ROMILLY-SUR-SEINE
 Romilly-sur-Seine sur le site de l'Institut géographique national
 Club RS10 tennis
 Association de modélisme ferroviaire de Romilly-sur-Seine
 Club de plongée RS10
 Club philatélique de Romilly-sur-Seine
 Harmonie municipale
 Information sur la vie locale de Romilly, vue par la section du PCF de Romilly-sur-Seine
 Aube Terre d'Histoire - Romilly-sur-Seine: Eglise Notre-Dame
 Aube Terre d'Histoire - Romilly-sur-Seine: Eglise Saint-Martin
 Récit de Gaston Eve, conducteur du char Montmirail lors de la libération de Paris
 Romi-Scope Site de débat local de Romilly

Xã của Aube


title: Châu Phi Hạ Sahara

text:
Hạ Sahara là một thuật ngữ địa lý được dùng để miêu tả một vùng của lục địa Châu Phi nằm phía nam Sahara, hay các quốc gia châu Phi nằm hoàn toàn hay một phần ở phía nam Sahara. Nó đối nghịch với Bắc Phi, vốn được coi là một phần của Thế giới Ả Rập.

Sahel là vùng chuyển tiến giữa Sahara và savanna nhiệt đới (vùng Sudan) và các forest-savanna mosaic ở phía nam. Sừng châu Phi và các vùng rộng lớn của Sudan về mặt địa lý là một phần của châu Phi Hạ Sahara, nhưng thực tế lại bị ảnh hưởng mạnh từ Trung Đông và cũng là một phần của thế giới Ả Rập.

Vùng Hạ Sahara cũng được gọi là Châu Phi da đen, vì những người dân "da đen" sống ở đó. Các nhà bình luận đáng chú ý người Ả Rập thời Trung Cổ cũng dùng một thuật ngữ tương tự, bilâd as-sûdân dịch nghĩa là "vùng đất của những người da đen" tương phản với dân cư của thế giới Hồi giáo cổ đại.

Địa lý
Châu Phi Hạ Sahara có diện tích 24.3 triệu km².

Từ khoảng 5,400 năm trước, các vùng Sahara và Hạ Sahara của châu Phi đã bị chia tách bởi khí hậu rất khắc nghiệt và bởi dân cư thưa thớt của Sahara, hình thành nên một biên giới rõ nét chỉ bị cách quãng bởi Sông Nile tại Sudan, dù sông Nile cũng bị chia cách bởi các thác nước của nó. Lý thuyết Bơm Sahara giải thích tại sao thực vật và động vật (gồm cả loài người) rời bỏ Châu Phi tiến vào Trung Đông và qua nó tới Châu Âu và Châu Á. Các giai đoạn mưa của châu Phi gắn liền với một chu kỳ "Sahara ẩm" với sự tồn tại của các hồ lớn và nhiều con sông.

Các vùng khí hậu và sinh thái

Châu Phi Hạ Sahara có rất nhiều vùng khí hậu hay quần xã sinh vật. Nam Phi và Cộng hoà Dân chủ Congo đặc biệt được coi là các quốc gia cực phong phú về sinh vật.

 Vùng Sahel cắt ngang toàn bộ châu Phi ở vĩ độ khoảng 10° tới 15° Bắc. Cắc quốc gia có một phần sa mạc Sahara ở lãnh thổ phía bắc của họ và một phần Sahel ở phía nam gồm Mali, Niger, Tchad và Sudan.
 Phía nam Sahel, có một vành đai savanna, (Guinean forest-savanna mosaic, Northern Congolian forest-savanna mosaic) mở rộng và bao gồm hầu hết miền Nam Sudan và Ethiopia ở phía đông (Savanna đông Sudan).
 Vùng Sừng châu Phi gồm các khu vực bán sa mạc khô cằn dọc bờ biển, tương phản với savanna và các rừng cây lá rộng ẩm bên trong nội địa Ethiopia.
 Rừng mưa nhiệt đới châu Phi trải dài dọc bờ biển phía nam Tây Phi và xuất hiện hầu như trên toàn bộ Trung Phi (Congo) phía tây Hồ Lớn châu Phi
 Vùng rừng Đông Miombo là một vùng sinh thái của Tanzania, Malawi, và Mozambique.
 Hệ sinh thái Serengeti nằm ở tây bắc Tanzania và trải dài tới phía tây nam Kenya.
 Lòng chảo Kalahari gồm Sa mạc Kalahari bao quanh bởi một vành đai bán sa mạc
 Bushveld là một vùng sinh thái savanna nhiệt đới của miền Nam châu Phi.
 Karoo là một bán sa mạc ở phía tây Nam Phi.

Lịch sử

Tiền sử
Vùng Đường nứt Đông Phi là nơi được cho là nguồn gốc loài người. Người tinh khôn đã xuất hiện khoảng 250.000 năm trước, và bắt đầu di cư khắp châu Phi, tới Nam Phi (L1) và Tây Phi (L2), trước khi di cư ra khỏi châu Phi khoảng 70.000 năm trước (L3).

Cuộc mở rộng Bantu là một cuộc di cư lớn bắt nguồn từ Tây Phi khoảng 2500 trước Công Nguyên, tới Đông và Trung Phi ở năm 1000 trước Công Nguyên và Nam Phi ở những thế kỷ đầu tiên của Công Nguyên.

Sau khi Sahara trở thành một sa mạc, nó không phải là một barrier ngăn cách hoàn toàn với các du khách giữa Bắc và Nam bởi con người đã biết từ sử dụng dè xẻn cho tới việc mang theo nước, lương thực và đồ hậu cần cho việc băng qua sa mạc. Trước khi lạc đà được xuất hiện, việc dùng bò để vượt sa mạc là điều thường thấy, và các con đường thương mại dọc theo các ốc đảo đã kéo dài qua sa mạc. Mọi người cho rằng lạc đà lần đầu tiên được đưa tới Ai Cập sau thời Đế chế Ba Tư chinh phục Ai Cập năm 525 trước Công Nguyên, dù các đàn gia súc lớn vẫn chưa phải là điều thường thấy ở Bắc Phi đủ để tạo nên một con đường thương mại xuyên Sahara cho tới thế kỷ thứ VIII của Công Nguyên.

Đông Phi

Sự phân bố của hệ ngôn ngữ Nilo-Sahara là bằng chứng của một sự liên hệ chắc chắn của trung Sahara, Sahel và Đông Phi từ những thời tiền sử. Nubia cổ có lẽ đã hoạt động như một cây cầu kết nối Ai Cập cổ đại với châu Phi Hạ Sahara, dựa trên những dấu vết của dòng chảy gene từ nam lên bắc thời tiền sử. Kush, Nubia ở giai đoạn hùng mạnh nhất của mình được coi là nền văn minh đô thị cổ nhất của châu Phi Hạ Sahara. Nubia là một nguồn cung cấp vàng lớn cho thế giới cổ đại. Vì thế, ngôn ngữ Nubia cổ chính nó là một thành viên của hệ Nilo-Sahara. Tiếng Nubia cổ (có thể cho rằng bên cạnh Meroitic) thể hiện ngôn ngữ châu Phi cổ nhất được chứng nhận bên ngoài nhóm Afro-Asiatic.

Đế chế Axumite trải dài từ phía nam Sahara và Sahel dọc theo bờ biển phía tây của Hồng Hải. Nằm ở phía bắc Ethiopia và Eritrea, Aksum liên quan sâu vào mạng lưới thương mại giữa Ấn Độ và Địa Trung Hải. Xuất hiện từ khoảng thế kỷ thứ IV trước Công Nguyên, nó phát triển hùng mạnh ở thế kỷ thứ nhất của Công Nguyên. Kế tục nó là triều đại Zagwe ở thế kỷ thứ X.

Nhiều phần phía tây bắc Somalia nằm dưới sự kiểm soát của Đế chế Ethiopia ở thế kỷ thứ XIV, cho tới năm 1527 một cuộc nổi dậy của Imam Ahmad ibn Ibrihim al-Ghazi đã dẫn tới cuộc xâm lược Ethiopia. Triều đại Ajuran đã cai trị nhiều vùng của Đông Phi từ thế kỷ XVI đến thế kỷ XX.

Sự gần gũi của Kenya với Bán đảo Ả Rập đã tạo điều kiện cho quá trình thực dân hoá, và những khu vực định cư Ả Rập và Ba Tư đã xuất hiện dọc theo bờ biển ở thế kỷ thứ VIII. Trong thiên niên kỷ đầu tiên của Công Nguyên, những bộ tộc nói các ngôn ngữ Nilotic vàBantu đã di chuyển vào trong vùng, và người Bantu hiện đã chiếm ba phần tư dân số Kenya. Ở những thế kỷ trước quá trình thực dân hoá, bờ biển Swahili của Kenya là một phần của vùng Đông Phi có quan hệ thương mại với thế giới Ả Rập và Ấn Độ đặc biệt là buôn bán ngà voi và nô lệ. Swahili, một ngôn ngữ Bantu có nhiều từ mượn của tiếng Ả Rập, Ba Tư và các ngôn ngữ Trung Đông và Nam Á khác, đã phát triển như một ngôn ngữ chung cho thương mại giữa các tộc người khác nhau.

Năm 1498, Vasco da Gama trở thành người Châu Âu đầu tiên tới bờ biển Đông Phi, và tới năm 1525 người Bồ Đào Nha đã chinh phục toàn bộ bờ biển. Sự cai trị của Bồ Đào Nha kéo dài tới tận đầu thế kỷ XVIII, khi người Ả Rập từ Oman đã thiết lập được cơ sở chắc chắn trong vùng. Với sự hỗ trợ của người Ả Rập Oman, các cư dân bản xứ dọc bờ biển đã thành công trong việc đánh đuổi người Bồ Đào Nha khỏi vùng phía bắc Sông Ruvuma hồi đầu thế kỷ XVIII.

Tây Phi

Văn hoá Nok được biết đến từ một kiểu hình trang trí đất nung được tìm thấy ở Nigeria, có niên đại trong khoảng năm 500 trước Công Nguyên tới năm 200 của Công Nguyên. Có một số vương quốc thời trung cổ ở phía nam Sahara và Sahel, dựa trên con đường thương mại xuyên Sahara, gồm Đế chế Ghana và Đế chế Mali, Đế chế Songhai, Đế chế Kanem và sau đó là Đế chế Bornu. Đế chế Benin là một nhà nước tiền thuộc địa của Nigeria (1440–1897).

Các vương quốc Ifẹ và Oyo ở khối phía tây Nigeria trở nên hùng mạnh trong khoảng năm 700–900 và 1400. Một vương quốc mạnh khác ở phía tây nam Nigeria là Vương quốc Benin, thời kỳ hùng mạnh của họ kéo dài từ thế kỷ XV đến thế kỷ XIX. Tầm ảnh hưởng của chúng đạt tới tận thành phố Eko nổi tiếng và thành phố này đã được các thương nhân Bồ Đào Nha và những người châu Âu định cư đầu tiên đặt tên là Lagos. Ở thế kỷ XVIII, Oyo và liên minh Aro là đầu mối của hầu hết nô lệ được xuất khẩu từ Nigeria.

Sau những cuộc chiến tranh Napoleon, người Anh đã mở rộng thương mại với phần nội địa Nigeria. Năm 1885, người Anh tuyên bố vùng Tây Phi thuộc ảnh hưởng của họ và nhận được sự công nhận quốc tế vào năm sau đó Công ty Hoàng gia Niger được hưởng đặc quyền dưới sự lãnh đạo của Ngài George Taubman Goldie. Năm 1900 lãnh thổ của công ty thuộc quyền kiểm soát của Chính phủ Anh, và nước Anh sẽ củng cố quyền cai quản của mình trên một vùng lãnh thổ sẽ trở thành nước Nigeria hiện đại. Ngày 1 tháng 1 năm 1901 Nigeria trở thành một nhà nước bảo hộ thuộc Anh Quốc, một phần của Đế chế Anh, cường quốc mạnh nhất thế giới thời kỳ đó.

Trung Phi

Cuộc mở rộng Bantu có những bộ phận trung tâm đầu tiên ở Tây Phi, được phân chia thành nhóm Tây và Đông Bantu ở khoảng năm 1500 trước Công Nguyên. Nhóm Đông có trung tâm tại Urewe, ở nửa đầu thiên niên kỷ thứ nhất trước Công Nguyên. Một loạt các cuộc mở rộng về phía nam sau đó, thành lập nên một hạt nhân của Congo ở cuối thiên niên kỷ thứ nhất trước Công Nguyên. Trong một động thái cuối cùng, cuộc mở rộng Bantu đạt tới miền nam châu Phi ở thiên niên kỷ thứ nhất của Công Nguyên.

Miền Nam châu Phi

Những khu định cư đầu tiên của những người nói tiếng Bantu, là những người chăn nuôi và trồng trọt thời đồ sắt, đã hiện diện ở phía nam Sông Limpopo ở thế kỷ thứ IV hay thứ V (xem Mở rộng Bantu) thay thế và hấp thu những bộ tộc nói tiếng Khoi-San nguyên thủy. Cuộc di cư chậm chạp về phía nam và những dụng cụ đồ sắt đầu tiên ở Tỉnh KwaZulu-Natal hiện nay được cho là có niên đại khoảng năm 1050. Nhóm ở xa nhất phía nam là người Xhosa, ngôn ngữ của họ có pha trộn một số nét ngôn ngữ của người Khoi-San trước đó, đạt tới Fish River, ở Tỉnh Eastern Cape ngày nay.

Monomotapa là một vương quốc trung cổ (khoảng 1250–1629) thường trải dài giữa các con sông Zambezi và Limpopo ở miền Nam châu Phi tại các quốc gia Zimbabwe và Mozambique hiện này. Vương quốc này nổi tiếng về các tàn tích của thủ đô cũ của họ tại Great Zimbabwe.

Năm 1487, Bartolomeu Dias trở thành người châu Âu đầu tiên đi tới mũi cực nam châu Phi. Năm 1652, một trạm tiếp tế được thành lập ở Mũi Hảo Vọng bởi Jan van Riebeeck thay mặt cho Công ty Đông Ấn Hà Lan. Trong hầu hết thế kỷ XVII và XVIII, các khu định cư thuộc Hà Lan dần mở rộng.

Anh Quốc đã chiếm vùng Mũi Hảo Vọng năm 1795, bề ngoài là để ngăn nó rơi vào tay người Pháp nhưng cũng là để tìm cách sử dụng Cape Town như một điểm dừng trên con đường tới Australia và Ấn Độ. Sau này Anh trao trả lại nó cho Hà Lan năm 1803, nhưng ngay sau đó Công ty Đông Ấn Hà Lan đã tuyên bố phá sản, và người Anh sáp nhập Cape Colony năm 1806.

Vương quốc Zulu (1817–79) là một nhà nước bộ tộc ở phía nam châu Phi ở nơi hiện là Kwa-Zulu ở phía đông nam Nam Phi. Vương quốc nhỏ này trở nên nổi tiếng thế giới sau cuộc Chiến tranh Anh-Zulu.

Nhân khẩu và Kinh tế

Châu Phi Hạ Sahara là vùng nghèo nhất thế giới, nó phải nhiều chịu ảnh hưởng từ sự quản lý kinh tế yếu kém, tình trạng tham nhũng và những cuộc xung đột sắc tộc. Hầu hết các quốc gia ở đây là những nước kém phát triển của thế giới (Xem Kinh tế châu Phi.) Các quốc gia châu Phi Hạ Sahara hình thành nên các quốc gia ACP. Bệnh sốt rét là căn bệnh kinh niên ảnh hưởng tới sự phát triển kinh tế. Bệnh dịch này phát triển chậm với tốc độ 1.3% mỗi năm trong thời gian qua vì sự ốm yếu và chi các chi phí chữa trị khiến nó không thể bị ngăn chặn. Theo Ngân hàng Thế giới, GDP của vùng đáng ra đã tăng 32% năm 2003 nếu bệnh dịch bị tiêu diệt năm 1960.

Dân số của châu Phi Hạ Sahara là 800 triệu người năm 2007. Tỷ lệ tăng hiện tại là 2.3%. Liên hiệp quốc dự báo dân số vùng này sẽ là gần 1.5 tỷ người năm 2050.

Các quốc gia châu Phi Hạ Sahara nằm đầu bảng trong danh sách các quốc gia và vùng lãnh thổ theo tỷ suất sinh với 40 trong 50 quốc gia đứng đầu, tất cả đều có TFR lớn hơn 4 năm 2008. Tất cả các quốc gia đều ở trên mức trung bình của thế giới ngoại trừ Nam Phi. Các con số về tuổi thọ, suy dinh dưỡng, tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh và HIV/AIDS đều ở mức báo động. Hơn 40% dân số tại các quốc gia châu Phi Hạ Sahara trẻ hơn 15 tuổi, như tại Sudan ngoại trừ Nam Phi.

Châu Phi Hạ Sahara có tỷ lệ tử vong trẻ em rất cao. Trong năm 2002, một trong sáu trẻ em (17%) chết trước khi lên 5, tới năm 2007 tỷ lệ này đã giảm xuống 16%, ở mức một trên bảy (15%). Nguyên nhân tử vong hàng đầu là sốt rét.

Y tế
Năm 1987, Bamako là địa điểm tổ chức một hội nghị của WHO được gọi là Sáng kiến Bamako giúp tái lập chính sách y tế cho châu Phi Hạ Sahara. Chính sách mới làm gia tăng mạnh khả năng tiếp cận dịch vụ y tế thông qua cải cách y tế dựa trên cộng đồng, mang lại các dịch vụ hiệu quả và hợp lý hơn. Một chiến lược tiếp cận toàn diện đã được mở rộng cho mọi khu vực trong lĩnh vực y tế, với sự cải thiện sau đó của các chỉ số chăm sóc sức khoẻ và sự cải thiện hiệu quả chăm sóc y tế và giá thành chữa trị.

Tới tháng 10 năm 2006 nhiều chính phủ phải đối mặt với những khó khăn trong việc áp dụng các chính sách với mục tiêu giảm nhẹ các hậu quả của dịch bệnh AIDS vì thiếu sự hỗ trợ kỹ thuật dù một số biện pháp đã được đưa ra.

Các nhóm ngôn ngữ và sắc tộc

Những người nói các ngôn ngữ Bantu (một phần của hệ Niger-Congo) chiếm đa số ở vùng nam, trung và đông Phi. Nhưng cũng có nhiều nhóm Nilotic ở Đông Phi, và một số thổ dân Khoisan ('San' hay 'Bushmen') và người Pygmy ở miền nam và trung Phi. Người châu Phi nói tiếng Bantu cũng chiếm đa số ở Gabon và Guinea xích đạo, và xuất hiện ở một số vùng phía nam Cameroon và nam Somalia. Tại Sa mạc Kalahari ở miền Nam châu Phi, một bộ tộc riêng biệt được gọi là Bushmen (cũng gọi là "San", có mối liên hệ gần, nhưng khác biệt với người "Hottentots") đã có mặt từ lâu. Người San về thể chất khác biệt với những sắc tộc châu Phi khác và là người thổ dân của miền Nam châu Phi. Người Pigmy là người thổ dân tiền Bantu tại Trung Phi.

Nam Phi là nước có số dân da trắng, người Ấn Độ và người da màu đông nhất ở châu Phi. Thuật ngữ người da màu được dùng để miêu tả những người lai ở Nam Phi và Namibia. Những hậu duệ của người Châu Âu ở Nam Phi gồm Afrikaner và một số khá đông người Anglo-Africans và Portuguese Africans. Dân số Madagascar chủ yếu là người lai Austronesia (Pacific Islander) và Người Phi. Khu vực phía nam Sudan là nơi sinh sống của người Nilotic.

Danh sách các ngôn ngữ chính của châu Phi Hạ Sahara theo vùng, hệ và tổng số người sử dụng như ngôn ngữ mẹ đẻ theo triệu người:

Đông Phi

 Afro-Asiatic
 Amharic: 35-42
 Somali: 15
 Tigrinya: 7
 Oromo: 30-35
 Niger-Congo, Narrow Bantu:
 Swahili: 5-10
 Chichewa: 9
 Gikuyu (Kenya): 5
 Luhya: 4

Tây Phi

 Niger-Congo
 Volta-Congo
 Benue-Congo
 Yoruba: 25
 Ibibio (Nigeria): 8-12
 Igbo (Nigeria): 10-16
 Akan (Ghana): 9
 More: 5
 Fula-Wolof
 Fula (Tây Phi): 10-16
 Wolof: 3
 Afro-Asiatic
 Hausa: 24
 Nilo-Sahara
 Kanuri: 4

Miền Nam châu Phi

 Niger-Congo, Narrow Bantu
 Zulu: 10
 Xhosa: 8
 Shona: 7
 Sotho: 5
 Tswana: 4
 Umbundu (Angola): 4
 Bắc Sotho: 4
 Afrikaans: 6-7

Trung Phi
 Niger-Congo, Narrow Bantu
 Kinyarwanda (Rwanda) 7
 Kongo: 7
 Tshiluba: 6
 Kirundi: 5

Tôn giáo

Bắc Phi chủ yếu thuộc ảnh hưởng của Hồi giáo, trong khi châu Phi Hạ Sahara, ngoại trừ vùng Sừng châu Phi, chủ yếu theo Thiên chúa giáo. Các tôn giáo lớn hoà trộn với các tôn giáo hay thần thoại truyền thống hay bộ tộc.

Tây Phi
 Thần thoại Akan
 Thần thoại Ashanti (Ghana)
 Thần thoại Dahomey (Fon)
 Thần thoại Efik (Nigeria, Cameroon)
 Thần thoại Igbo (Nigeria, Cameroon)
 Thần thoại Isoko (Nigeria)
 Thần thoại Yoruba (Nigeria, Benin)

Trung Phi
 Thần thoại Bushongo (Congo)
 Thần thoại Bambuti (Pygmy) (Congo)
 Thần thoại Lugbara (Congo)

Đông Phi
 Thần thoại Akamba (Đông Kenya)
 Thần thoại Dinka (Sudan)
 Thần thoại Lotuko (Sudan)
 Thần thoại Masai (Kenya, Tanzania)

Miền Nam châu Phi
 Thần thoại Khoikhoi
 Thần thoại Lozi (Zambia)
 Thần thoại Tumbuka (Malawi)
 Thần thoại Zulu (Nam Phi)

Danh sách quốc gia
Chỉ sáu nước châu Phi về địa lý không phải là một phần của châu Phi Hạ Sahara: Algérie, Ai Cập, Libya, Maroc, Tunisia, Tây Sahara (Morocco tuyên bố chủ quyền). Cùng với Sudan, chúng hình thành nên Cận vùng Liên hiệp quốc của Bắc Phi. Mauritanie và Niger chỉ gồm một dải Sahel dọch theo biên giới phía nam của họ. Tất cả các quốc gia châu Phi khác ít nhất có một phần lãnh thổ quan trọng bên trong châu Phi Hạ Sahara.

Trung Phi

 ECCAS (Cộng đồng Kinh tế các Quốc gia Trung Phi)
 Angola (cũng trong SADC)
 Cộng hoà Dân chủ Congo (cũng trong SADC)
 Rwanda (cũng trong EAC)
 Burundi (cũng trong EAC)
 São Tomé và Príncipe

CEMAC (Cộng đồng Kinh tế và Tiền tệ Trung Phi)
 Cộng hoà Congo
 Cộng hoà Trung Phi
 Cameroon
 Tchad
 Guinea xích đạo
 Gabon

Sudan
 Miền Nam Sudan (vùng tự trị của Sudan với cuộc trưng cầu dân ý về độc lập năm 2011)

Đông Phi

Cộng đồng Đông Phi
 Kenya
 Tanzania (cũng trong SADC)
 Uganda
 Rwanda (cũng trong ECCAS)
 Burundi (cũng trong ECCAS)

Sừng châu Phi
 Ethiopia
 Eritrea
 Djibouti
 Somalia

Miền Nam châu Phi / SADC

 Angola (cũng trong ECCAS)
 Botswana
 Comoros
 Eswatini
 Lesotho
 Madagascar (thỉnh thoảng được gồm vào, không phải một phần của lục địa châu Phi)
 Malawi
 Mozambique
 Mauritius
 Namibia
 Seychelles
 Nam Phi
 Zambia
 Zimbabwe

Tây Phi

 Mauritanie
ECOWAS (Cộng đồng Kinh tế các Quốc gia Tây Phi)
 Gambia
 Ghana
 Guinea
 Liberia
 Nigeria
 Sierra Leone

UEMOA (Liên minh Kinh tế và Tiền tệ Tây Phi)
 Bénin
 Burkina Faso
 Côte d'Ivoire
 Guinea-Bissau
 Mali
 Niger
 Senegal
 Togo

Xem thêm
 Địa lý châu Phi
 Châu Phi xích đạo
 Người da đen

Tham khảo

Nguồn
 Taking Action to Reduce Poverty in Sub-Saharan Africa, World Bank Publications (1997), ISBN 0-8213-3698-3.

Liên kết ngoài
 USAID
 UNFPA
 UNAIDS
 IMF
 World Bank
 USA State department travel tips

Địa lý châu Phi


title: Sân bay quốc tế Simón Bolívar

text:
Sân bay quốc tế Simón Bolívar , cũng được gọi là Sân bay quốc tế Maiquetia (tiếng Tây Ban Nha: Aeropuerto Internacional de Maiquetia Simón Bolívar), tọa lạc tại Maiquetía, Venezuela, các trung tâm Caracas 13 dặm. Dân địa phương gọi là "Maiquetia", đây là sân bay quan trọng nhất trong 12 sân bay quốc tế của Venezuela. Đây là trung tâm hoạt động của hãng Aeropostal. Kể từ năm 1960, nó là trung tâm của  VIASA, hãng hàng không quốc gia của Venezuela trước đây đã phá sản năm 1997.

Thống kê
Số lượng hành khách thông qua
 2005: 7,079,634
 2006: 6,772,583
 2007: 8,357,446
 2008: 8,722,295
 2009: 8,763,461

Nhà ga, hãng hàng không và điểm đến
Sân bay gồm hai nhà ga: Nhà ga nội địa (D); nhà ga quốc tế (I).

Nhà ga hàng hóa

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Official Website

Bang Vargas
Sân bay Venezuela


title: Quận Saline, Kansas

text:
Quận Saline là một quận thuộc tiểu bang Kansas, Hoa Kỳ. Theo điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số 53.597 người. Quận lỵ là Salina. Quận này thuộc vùng thống kê tiểu đô thị Salina.

Tham khảo

Quận của Kansas


title: Betbèze

text:
Betbèze là một xã thuộc tỉnh Hautes-Pyrénées trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 427 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Hautes-Pyrénées


title: Oecetis accola

text:
Oecetis accola là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Chú thích

Tham khảo

Oecetis


title: Quận Blaine, Idaho

text:
Quận Blaine là một quận thuộc tiểu bang Idaho, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số người. Quận lỵ đóng ở.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Idaho


title: Pararetifusus kantori

text:
Pararetifusus kantori là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Buccinidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Pararetifusus


title: Adhemarius palmeri

text:
Adhemarius palmeri là một loài bướm đêm trong họ Sphingidae. Loài này được tìm thấy ở Costa Rica lan và hầu hết Nam Mỹ. Sải cánh dài 99–124 mm và Ấu trùng có thể ăn Ocotea veraguensis, Ocotea atirrensis và Ocotea dendrodaphne.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
Species info

Liên kết ngoài

Adhemarius
Bướm đêm Trung Mỹ


title: 6871 Verlaine

text:
6871 Verlaine (1993 BE8) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 23 tháng 1 năm 1993 bởi E. W. Elst ở La Silla.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 6871 Verlaine

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1993


title: Bồn nước

text:
Bồn nước dùng để chứa nước sinh hoạt, tưới tiêu trong nông nghiệp và chăn nuôi, chứa được cả hóa chất hoặc nhiều loại chất lỏng khác. Có nhiều loại vật liệu được dùng để sản xuất bồn nước như polyethylene, thép không gỉ, xi măng, sợi thủy tinh, v.v. Tại Việt Nam, trên thị trường hiện nay, loại bồn nước thông dụng nhất là bồn inox và bồn nhựa. Hiện nay một số sản phẩm bồn nước tự hủy cũng được dùng khá nhiều. Ở các vùng quê, bồn nước nhựa cỡ đại thường được tích trữ nước, hạn chế vấn đề hạn hán hoặc cúp nước. Còn nước dùng sinh hoạt gia đình, bồn nước inox được đặt trên sân thượng hoặc sau nhà.

Bồn nhựa
Được sản xuất dựa trên công nghệ xoay ly tâm. Nhựa được đốt nóng và xoay ba chiều trong một khuôn khép kín. Bồn nhựa có khả năng cách nhiệt tốt, thích hợp cho tất cả các nguồn nước, nhất là nước giếng khoan có nhiều khoáng chất, phèn chua. Bồn nhựa có loại bồn đứng và bồn nằm và có nhiều dung tích khác nhau. Bồn nhựa thông thường trên thị trường được bảo hành 5 năm hoặc 12 năm và có giá rẻ hơn bồn inox.

Bồn inox
Được sản xuất từ thép không gỉ tấm và được hàn lại và tạo gân. Bồn inox được bảo hành khoảng 10 năm và có giá bán cao hơn so với bồn nhựa do giá nguyên liệu đầu vào. Mẫu mã bồn inox đẹp hơn bồn nhựa nhưng bồn inox cũng có nhược điểm là hấp thụ nhiệt mạnh nên mùa hè làm nước nóng, còn mùa đông làm nước lạnh. Ngoài ra, bồn inox không thích hợp cho các vùng nước phèn chua hoặc mặn vì inox dễ bị ăn mòn, gỉ và như thế sẽ ảnh hưởng đến an toàn thực phẩm.. Người tiêu dùng cũng nên chú ý đến chất lượng và kích thước đúng của bồn khi mua.

Chú thích

Liên kết ngoài
Association of Rotational Molders International

Sản phẩm inox
Sản phẩm nhựa
Vật dụng chứa
Cơ sở hạ tầng cung cấp nước


title: Hexatoma tuberculifera

text:
Hexatoma tuberculifera là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Hexatoma
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Chiyonofuji Mitsugu

text:
, tên thật là Akimoto Mitsugu) sinh ngày 1 tháng 6 năm 1955, tại Hokkaido, Nhật Bản. Ông là một cựu vô địch đô vật sumo và là người thứ 58 đạt danh hiệu Yokozuna của môn thể thao nay. Sau khi giải nghệ, ông là huấn luyện viên trưởng của sàn tập Kokonoe cho đến khi qua đời.

Chiyonofuji là một trong những Yokozuna thành công nhất trong thời gian gần đây, từng giành 31 chức vô địch của các giải đấu, đứng vị trí thứ hai chỉ sau Taiho. Ông còn nổi tiếng với thời gian giữ ngôi vô địch sumo, đặc biệt là trong thời gian 10 năm từ 1981 đến 1991. Ông cũng từng thắng nhiều giải đấu trong giai đoạn sau 30 tuổi hơn bất kì đô vật nào khác và chỉ nghỉ hưu khi đã tiến gần hơn vào tuổi 40, ngược lại với các Yokozuna gần đây thường có xu hướng nghỉ hưu khi vào khoảng 30 tuổi.

Chiyonofuji từng giành được 1.045 trận thắng trong sự nghiệp thi đấu chuyên nghiệp của mình, một kỷ lục mà cho đến gần đây (2009) vẫn chưa chưa ai phá được. Một kỷ lục khác của ông là đạt được 807 trận thắng, cao nhất trong nhóm Makuuchi và giữ vững trong 19 năm, cho đến khi bị Kaiō phá vỡ vào tháng 1 năm 2010.

Trong một môn thể thao mà trọng lượng thường được coi là rất quan trọng, Chiyonofuji được xem là khá nhẹ với trọng lượng chỉ khoảng 120 kg. Chính vì vậy, ông hầu như dựa vào kỹ thuật cao và sức mạnh cơ bắp để đánh bại đối thủ. Ông là Yokozuna nhẹ nhất sau đô vật Tochinoumi trong thập niên 1960.

Ghi chú

Liên kết ngoài
 Hồ sơ Hiệp hội Sumo Nhật Bản

Yokozuna


title: Turenne, Corrèze

text:
Turenne là một xã thuộc tỉnh Corrèze trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền trung Pháp.

Tham khảo

Xã của Corrèze


title: Huệ Sinh

text:
Thiền sư Huệ Sinh (惠生, ? -1063?) tên tục là Lâm Khu(林摳), Lâm Khu Vũ hay Xu Vũ  là một thiền sư Việt Nam thời nhà Lý, và thuộc thế hệ thứ 13 trong thiền phái Tì-ni-đa-lưu-chi.

Thân thế và hành trạng
Thiền sư Huệ Sinh là người làng Đông Phù Liệt; nay thuộc huyện Thanh Trì, ngoại thành Hà Nội.

Theo sách Thiền uyển tập anh, Lâm Khu (sau này là thiền sư Huệ Sinh) thuộc dòng dõi Lâm Phú ở Trà Sơn, Vũ An . Cha ông là Lâm Khoáng, lấy vợ là con gái của Quách tăng lục, nhân đó dời nhà về Đông Phù Liệt. Lâm Khoáng có hai con trai: con trưởng là Lâm Trụ , làm quan đến chức Thượng thư Binh bộ Viên ngoại lang, và Lâm Khu là con thứ.

Cũng theo sách này, Lâm khu có tướng mạo khôi ngô, giỏi biện luận, có tài thơ, họa và chữ tốt. Tuổi trẻ, ông theo Nho học, nhưng khi rỗi rãi thường nghiên cứu sách Phật, chư kinh bách luận....

Năm 19 tuổi , ông cùng với Pháp Thông đến gặp thiền sư Định Huệ ở chùa Quang Hưng (thuộc phủ Thiên Đức) xin xuất gia, và được đặt pháp danh là Huệ Sinh. Sau khi đi đến nhiều tùng lâm để học hỏi, nhà sư đến tu trên đỉnh Bồ Đề thuộc núi Trà (Trà Sơn nay thuộc Tiên Du, Bắc Ninh). Mỗi lần vào thiền định ít ra cũng 5 ngày, nên thiền sư còn được người đời còn gọi là Nhục thân Đại sĩ.

Nghe danh, vua Lý Thái Tông cho vời thiền sư Huệ Sinh vào triều giảng đạo. Ban đầu, thiền sư từ chối không đi, sau vì nhà vua cố ép nên phải đến. Sau khi đàm đạo với thiền sư, nhà vua rất kính phục, phong phong làm Nội cung phụng tăng, cho đến trụ trì ở chùa Vạn Tuế trong kinh thành Thăng Long. Về sau, thiền sư còn được phong làm Đô Tăng lục. Lúc bấy giờ nhiều vương công lui tới hỏi đạo, và lấy lễ thầy trò đối đãi với thiền sư.

Đời Lý Thánh Tông, phong thiền sư làm Tả nhai đồ tăng thống, ngang với tước hầu.

Năm Quý Mão (1063)  đời Lý Thánh Tông, thiền sư Huệ Sinh mất.

Tác phẩm
Thiền sư Huệ Sinh đã để lại các tác phẩm sau:
Văn bia ở các chùa Thiên Trúc, Thiên Thánh, Khai Quốc, Diệu Nghiêm, Báo Đức.
Pháp sự trai nghi.
Đạo tràng khánh tán văn.
 Và hai bài kệ.

Giới thiệu hai bài kệ
Một hôm có lễ trai tăng trong đại nội, nghe vua Lý Thái Tông hỏi về đạo, thiền sư Huệ Sinh trả lời bằng một bài kệ như sau:

Sách tham khảo
Thích Thanh Từ, Thiền sư Việt Nam. Thành hội Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh ấn hành năm 1992.
Nguyễn Q. Thắng- Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam, mục từ "Lâm Khu". Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 1992.
Nguyễn Đăng Na (chủ biên), Văn học thế kỷ X-XV, mục: "Thiền uyển tập anh" (bản dịch của Lê Mạnh Thát) và mục: "Lâm Khu". Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, 2004.

Chú thích

Năm sinh thiếu
Người Hà Nội
Thiền sư Việt Nam
Thiền phái Tì-ni-đa-lưu-chi


title: Cycloramphus brasiliensis

text:
Cycloramphus brasiliensis là một loài ếch thuộc họ Leptodactylidae.
Đây là loài đặc hữu của Brasil.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, và sông ngòi.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Potsch de Carvalho-e-Silva, S. & Heyer, R. 2004. Cycloramphus brasiliensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Cycloramphus
Động vật đặc hữu Brasil


title: Konstantin Yegorovich Makovsky

text:
Konstantin Yegorovich Makovsky (; 20 tháng 6 năm 1839-17 tháng 9 năm 1915) là một họa sĩ có ảnh hưởng của Nga, liên hệ với trường phái hội họa "Peredvizhniki". Nhiều bức tranh lịch sử của ông, chẳng hạn như Trang phục cô dâu Nga (1889), cho thấy một cái nhìn lý tưởng của cuộc sống Nga của thế kỷ trước. Ông thường được xem là một đại diện của một nghệ thuật Salon.

Tiểu sử

Konstantin Yegorovich Makovsky sinh ra ở Moskva, là con trai cũ của một nhân vật nghệ thuật của Nga và họa sĩ nghiệp dư, Yegor Ivanovich Makovsky. Yegor Makovsky là người sáng lập học tự nhiên (tiếng Nga: Натурный класс), trường phái nghệ thuật mà sau này trở nên trường phái hội họa, điêu khắc và kiến trúc Moskva nổi tiếng. Trong số những người bạn của gia đình có Karl Briullov và Vasily Tropinin. Tất cả con của Yegor trở thành họa sĩ nổi tiếng (xem Makovsky). Sau đó, Konstantin viết Đối với những gì tôi đã trở nên tôi nghĩ rằng tôi không nên cảm ơn giáo sư hay học viện mà là cảm ơn cha tôi.

Năm 1851, Konstantin vào Trường Hội họa Điêu khắc và Kiến trúc Moskva, nơi ông trở thành sinh viên hàng đầu, dễ dàng nhận được tất cả các giải thưởng có sẵn. Giáo sư giảng dạy ông là МM.I. Skotty, A.N. Mokritsky, S.K. Zaryanko, tất cả học sinh của Karl Brullov. Makovsky ảnh hưởng của khuynh hướng lãng mạn và trang trí có thể được giải thích bởi sự ảnh hưởng của Briullov.

Năm 1858, Makovsky vào Học viện Nghệ thuật Hoàng gia ở Saint Petersburg. Từ năm 1860 ông tham gia triển lãm của các học viện với những bức tranh như Chữa của những người mù (1860) và Các điệp viên của False, Dmitry giết con trai của Boris Godunov (1862). Năm 1863, Makovsky, cùng với 13 sinh viên khác đủ điều kiện để tham gia vào cuộc cạnh tranh cho Huy chương vàng lớn của học viện, từ chối vẽ về chủ đề đặt trong thần thoại Bắc Âu và thay vào đó rời học viện mà không có một bằng tốt nghiệp chính thức.

Makovsky đã trở thành một thành viên của một hợp tác xã (artel) của các nghệ sĩ dẫn đầu bởi Ivan Kramskoi, thường vẽ các bức tranh theo trường phái Wanderers phản ánh cuộc sống hàng ngày (1865 Widow, Herring-seller năm 1867, vv).

Các tác phẩm

Tham khảo

Sinh năm 1839
Mất năm 1915
Họa sĩ Nga
Người Moskva
Họa sĩ Nga thế kỷ 19
Họa sĩ Nga thế kỷ 20


title: Monoxia sordida

text:
Monoxia sordida là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được LeConte miêu tả khoa học năm 1858.

Chú thích

Tham khảo

Monoxia


title: Cocoharpinia iliffei

text:
Cocoharpinia iliffei là một loài động vật giáp xác thuộc họ Phoxocephalidae. Đây là loài đặc hữu của Bermuda.

Chú thích

Tham khảo

 Iliffe, T.M. 1996. Cocoharpinia iliffei. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 9 tháng 8 năm 2007.

Cocoharpinia
Động vật được mô tả năm 1980
Động vật giáp xác nước ngọt Bắc Mỹ
Động vật Bermuda


title: Quận Carter, Montana

text:
Quận Carter là một quận thuộc tiểu bang Montana, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số người. Quận lỵ đóng ở.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Theo điều tra dân số  năm 2000, quận này đã có dân số 1.360 người, 543 hộ gia đình, và 382 gia đình sống trong quận hạt. Mật độ dân số là <1/km ² (<1/sq mi). Có 811 đơn vị nhà ở mật độ trung bình của <1/km ² (<1/sq mi). Thành phần chủng tộc của cư dân sinh sống trong quận gồm 98,60% người da trắng, 0,07% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,37% người Mỹ bản xứ, 0,15% ở châu Á, 0,29% từ các chủng tộc khác, và 0,51% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 0,59% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc một chủng tộc nào. 35,3% là người gốc Đức, 14,0% tiếng Anh, Na Uy 12,9%, 11,1% và 5,2% Ailen gốc Scotland theo điều tra dân số năm 2000.

Có 543 hộ, trong đó 30,60% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 60,60% là đôi vợ chồng sống với nhau, 7,00% có một chủ hộ nữ không có mặt chồng, và 29,50% là không lập gia đình. 27,10% hộ gia đình đã được tạo ra từ các cá nhân và 14,90% có người sống một mình 65 tuổi hoặc lớn tuổi hơn là người. Cỡ hộ trung bình là 2,47 và cỡ gia đình trung bình là 2,99.

Trong quận cơ cấu độ tuổi dân cư được trải ra với 26,50% dưới độ tuổi 18, 4,10% 18-24, 24,90% 25-44, 26,50% từ 45 đến 64, và 17,90% từ 65 tuổi trở lên người. Độ tuổi trung bình là 42 năm. Đối với mỗi 100 nữ có 94,80 nam giới. Đối với mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 96,70 nam giới.

Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong quận đạt mức USD 26.313, và thu nhập trung bình cho một gia đình là USD 32.262. Phái nam có thu nhập trung bình USD 21.466 so với 15.703 USD đối với phái nữ. Thu nhập bình quân đầu người là 13.280 USD. Có 15,90% gia đình và 18,10% dân số sống dưới mức nghèo khổ, bao gồm 16,20% những người dưới 18 tuổi và 16,40% của những người 65 tuổi hoặc cao hơn.

Tham khảo

Quận của Montana


title: Puy-Malsignat

text:
Puy-Malsignat là một xã thuộc tỉnh Creuse trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền trung nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 615 mét trên mực nước biển.

Sông Voueize tạo thành một phần ranh giới phía đông thị trấn.

Dân số

Địa điểm nổi bật
 Nhà thờ, thế kỷ 13.
 Phế tích của lâu đài thế kỷ 11.
 Lâu đài Margeleix, thế kỷ 17.
 Nhà thờ tại Vallensanges

Liên kết ngoài
Puy-Malsignat on the Quid website

Tham khảo

Xã của Creuse


title: (14868) 1990 RA7

text:
{{DISPLAYTITLE:(14868) 1990 RA7}}

(14868) 1990 RA7 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henri Debehogne ở Đài thiên văn La Silla ở Chile ngày 13 tháng 9 năm 1990.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 14001–15000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1990
Được phát hiện bởi Henri Debehogne
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Động đất Cascadia 1700

text:
Động đất Cascadia 1700 là một trong những trận động đất mạnh nhất trong lịch sử xảy ra tại đới hút chìm Cascadia đảo Vancouver của Canada thuộc Thái Bình Dương vào năm 1700.  Trận động đất rất nổi tiếng không chỉ vì độ lớn 8,7-9,2 theo thang độ lớn moment mà còn tạo ra đợt sóng thần đi một quãng đường lên đến 14.000 km. Trận sóng thần được ghi lại trong lịch sử Nhật Bản  cũng như trong lịch sử truyền khẩu của người thổ dân châu Mỹ.

Mối đe dọa trong tương lai

Các ghi nhận địa chất liên quan đến các trận động đất lớn (có độ lớn từ 8 trở lên) xuất hiện ở đới hút chìm Cascadia cách nhau trung bình khoảng 500 năm và thường gây ra sóng thần. Có bằng chứng cho thấy rằng có ít nhất 13 trận động đất lớn xảy ra với khoảng thời gian lặp lại từ 300 đến 900 năm, trung bình 500 năm. Các trận động đất trước đây được phỏng đoán là đã xảy ra vào năm 1310, 810, 400, 170 TCN và 600 TCN.

Xem thêm
Danh sách các trận động đất

Tham khảo

Động đất năm 1700
Cascadia
Cascadia
Cascadia
Thiên tai năm 1700
Cascadia
Cascadia


title: Haliophyle compsias

text:
Haliophyle compsias là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó là loài đặc hữu của Hawaii.

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 7, Macrolepidoptera

Chú thích

Haliophyle
Loài đặc hữu của Hawaii


title: Agabus adpressus

text:
Agabus adpressus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Aubé miêu tả khoa học năm 1837.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Agabus


title: Vogüé

text:
Vogüé là một xã ở tỉnh Ardèche, vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ardèche

Tham khảo

Vogue


title: Cingulopsidae

text:
Cingulopsidae là một họ ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong nhánh Littorinimorpha.

Chi và loài
Chi và loài trong Cingulopsidae bao gồm:
 Chi Eatonina Thiele, 1912
 Eatonina celata Monterosato, 1884
 Eatonina cossurae Calcara, 1841
 Eatonina fulgida J. Adams, 1854
 Eatonina matildae Rubio & Rodriguez Babio, 1996
 Eatonina ochroleuca Brusina, 1869
 Eatonina pumila Monterosato, 1884
 Chi Eatoniopsis
 Chi Pseudopisinna
 Chi Tubbreva
 Tubbreva micrometrica Aradas & Benoit, 1876

Chú thích

Tham khảo


title: Avesnes-sur-Helpe (quận)

text:
Quận Avesnes-sur-Helpe là một quận của Pháp, nằm ở tỉnh Nord, ở Nord-Pas de Calais. Quận này có 12 tổng và 151 xã.

Các đơn vị hành chính

Các tổng
Các tổng của quận Avesnes-sur-Helpe là:
 Avesnes-sur-Helpe-Nord
 Avesnes-sur-Helpe-Sud
 Bavay
 Berlaimont
 Hautmont
 Landrecies
 Maubeuge-Nord
 Maubeuge-Sud
 Le Quesnoy-Est
 Le Quesnoy-Ouest
 Solre-le-Château
 Trélon

Các xã
Các xã của quận Avesnes-sur-Helpe, và mã INSEE là:

Tham khảo

Liên kết ngoài
  Avesnes-sur-Helpe trên trang Viện quốc gia Pháp và Nghiên cứu kinh tế (INSEE)

Avesnes-sur-Helpe


title: Phoenicops

text:
Phoenicops là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Họ Bướm nhảy


title: Lăng mộ của Cyrus Đại đế

text:
Lăng mộ của Cyrus Đại Đế là lăng tẩm của Cyrus Đại đế - một vị "Vua của các vị vua" trong lịch sử Ba Tư. Theo nguồn của Hy Lạp, lăng mộ có từ năm 559 - 529 trước Công nguyên. Ngày nay, lăng tẩm này nằm ở nước Iran, tại khu phế tích Pasargadae đã được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc (tức UNESCO) công nhận làm Di sản văn hóa thế giới. Lăng tẩm này có chiều cao là 11 mét, mặt đáy 12 x 13 mét, với kiến trúc có thể là ảnh hưởng từ những ngôi mộ ở xứ Lydia. Vào thời kỳ cổ đại, Lăng mộ của Cyrus Đại Đế đã từng bị tàn phá, song Alexandros Đại Đế - vốn là vị thống soái tôn kính Cyrus Đại Đế và có ấn tượng sâu sắc với dòng mộ chí của ông - đã khôi phục lại Lăng tẩm này.

Cyrus Đại Đế (khoảng 590 trước Công nguyên; tháng 8 năm 529 hay 530 trước Công nguyên), hoặc Cyrus II của Ba Tư là một vị anh hùng dân tộc của nước Ba Tư, ông là vị Hoàng đế sáng lập ra Đế quốc Ba Tư hùng cường dưới triều nhà Achaemenes, vào thời kỳ cổ đại. Nhà vua tiến hành bành trướng đế quốc này, chinh phạt phần lớn vùng Tây Nam Á, và phần lớn Trung Á, từ Ai Cập và biển Hellespont cho đến sông Ấn ở phía Đông, để rồi Đế quốc Ba Tư trở thành một đế quốc rộng lớn nhất trên thế giới cổ đại. Ông vốn là vua của một tiểu Vương quốc chư hầu của Đế quốc Media, và với những chiến thắng lừng lẫy của ông trước các Đế quốc hùng mạnh như Media, Lydia hay Tân Babylon, ông trở thành vị "Vua của các vị vua", vị "Hoàng đế của bốn phương Trái Đất", vị lại còn là vị thống soái vĩ đại nhất thế giới thời đó. Còn được gọi là "Vị vua Mặt Trời", ông cũng là một vị vua anh minh và thực hiện chính sách tự do, tôn trọng nhân quyền, cách đối xử của ông với những dân tộc mà ông chinh phạt thật khác biệt với những nhà chinh phạt khác vào thời kỳ cổ đại.

Lăng mộ của Cyrus Đại Đế nằm ở công viên Hoàng gia Ba Tư trong cố đô Pasargadae. Theo sử cũ, mộ chí của ông cho thấy ông muốn người đời luôn luôn ghi nhớ ông là vị Hoàng đế khởi lập Đế quốc Ba Tư, và là Bá vương của cả châu Á. Lăng tẩm này trông giống như một ngôi nhà. Trong cuộc chinh phạt châu Âu, Alexandros Đại Đế xứ Macedonia đã hai lần thăm viếng lăng tẩm này, lần đầu vào năm 330 TCN và lần hai sau khi ông chinh phạt Ấn Độ.

Vài nét về Lăng mộ của Cyrus Đại Đế

Tất cả các nhà sử học người Hy Lạp ngoại trừ Xenophon đều ghi nhận rằng Cyrus Đại Đế đã tử trận trong một cuộc bắc phạt (chẳng hạn như Herodotus cho rằng Quân đội Ba Tư bị người Massagetae đánh tan tác và đầu của ông bị họ lấy đi). Herodotus vốn yêu thích Cyrus Đại Đế, nhưng bộ sử của nhà sử học này cũng có những tình tiết hoang đường. Không những thế, những ghi nhận về Lăng tẩm của ông đã gây tranh cãi về cái chết của ông, và nhà sử học Xenophon - với quan điểm là nhà vua đã qua đời bình yên tại kinh thành Pasargadae - có thể là người đúng hơn cả. Song, ghi nhận của nhà sử học Ctesias có thể trùng khớp với sự hiện hữu của Lăng mộ của Cyrus Đại Đế: Trong một trận chiến với quân Ấn Độ và người Derbices, ông bị thương nặng. Vua của người Sacian là Amorges mang 20.000 Kỵ binh đến tiếp viện cho Quân đội Ba Tư, và đánh tan tác người Derbices và quân Ấn Độ, giết được vua của người Derbices. Cyrus Đại Đế cũng qua đời ít lâu sau đó do ông phải hứng chịu vết thương quá nặng. Hoàng thái tử lên nối ngôi, tức Hoàng đế Cambyses II, mang thi hài của vua cha về Đế quốc Ba Tư ngay sau khi ông mất, và làm lễ an táng. Quan Thái giám là Bagapates chăm lo việc chôn cất ông, làm đúng theo những gì ông trăn trối. Sinh thời, Cyrus Đại Đế đã chuẩn bị sẵn lăng tẩm cho mình, trước năm 530 TCN.

Vấn đề cái chết của ông vẫn luôn là vấn đề tranh cãi. Một pháo đài được ông xây dựng gần sông Araxes (Jarxates), tồn tại cho đến thời Alexandros Đại Đế, có thể cho thấy nhà vua Ba Tư đã hoạt động tích cực ở biên giới với người Massagetae. Tuy nhiên, ngay cả bằng chứng có sẵn cũng không thể khẳng định rằng ông đã người Massagetae giết. Sau trận đánh, quân lính Ba Tư nhất định phải mang thi hài ông về kinh đô Pasargadae. Ngay cả đối với Nữ hoàng Tomyris - vị Nữ hoàng người Massagetae đã lấy đi thi hài của ông, người ta không thể khẳng định rõ là bà ta có thật hay không? Chính Herodotus cũng không hề giải thích về việc Quân đội Ba Tư có giành lấy thi hài của nhà vua và đem về kinh thành Pasargadae hay không? Ghi nhận của Herodotos cũng mang tính chất tiểu thuyết và không nêu rõ hậu quả thực sự của cuộc chiến.

Không những cái chết của ông mà Ctesias - vốn ghi nhận một số sự kiện trùng khớp với Xenophon - cũng ghi nhận khác với Herodotos khi nói về một cuộc chinh phạt người Saka của Cyrus Đại Đế, mà ông cuối cùng đạt được thắng lợi. Và trong khi Johannes Malela xứ Antioch thì trích dẫn một quyển sách bị lãng quên được cho là của nhà toán học Pythagoras xứ Samos, rằng Cyrus Đại Đế tử trận trong một trận thủy chiến với người Samos; Lucian, trích dẫn từ Onescritus, cho hay: ông sống đến 100 tuổi và qua đời do buồn bực vì con trai ông - Hoàng thái tử Cambyses đã giết các bạn hữu của ông.

Cũng theo Lucian, thế nhưng, vua Cambyses II khi lên nối ngôi đã vinh danh vua cha, và an táng ông trong một lăng tẩm ở kinh đô Pasargadae - nơi ông đã đánh bại vua Astyages của Media - chính là ông ngoại của ông - năm xưa. Cả hai nhà sử học Strabo và Arrian đều có những miêu tả giống nhau về Lăng mộ của Cyrus Đại Đế ở kinh thành Pasargadae, dựa theo ghi nhận trực tiếp của Aristobulus xứ Cassandreia: theo lời mời của Alexandros Đại đế xứ Macedonia, Aristobulus xứ Cassandreia đã thăm viếng Lăng tẩm này hai lần. Nhà sử học Arrian đã cho chúng ta biết rằng lăng tẩm này chứa một cỗ quan tài bằng vàng và thi hài của vị vua Ba Tư cổ đại. Không những thế, chúng ta cũng được biết về lăng tẩm của vị Hoàng đế Ba Tư qua các nhà sử học Quintus Curtius và Plutarch.

Với Cyrus Đại Đế, Đế quốc Ba Tư cổ đại trở thành một nền quân chủ thịnh trị và thịnh vượng và nhất trên thế giới thời đó. Không những kế thừa một Vương quốc nhỏ của vua cha, ông còn trở thành Vua của cả thế giới. Theo nhà sử học Samuel Willard Crompton, ông đã truyền lệnh cho các thợ xây người Lydia xây nên lăng tẩm cho ông, khi ông đã cao tuổi so với thời ấy, và chuẩn bị cho cái chết. Nếu ông là một tín đồ Hỏa giáo, như một số học giả nghĩ, thì việc chọn lựa nơi an nghỉ cuối cùng cho ông là v6o cùng quan trọng. Trước đó, ông đã đánh thắng quân Babylon, cử Hoàng thái tử Cambyses là vua xứ Babylon và ca khúc khải hoàn kéo quân về Đế quốc Ba Tư. Có nhiều người tin rằng vị vua vĩ đại và nhà tiên tri vĩ đại Zoroaster đương thời nhau, nhưng có người phủ nhận. Dù cố đô Pasargadae (nay thuộc tỉnh Fārs) - một trong bốn kinh kỳ của Ba Tư dưới triều đại ông - đã sụp đổ, Lăng mộ của Cyrus Đại Đế vẫn gần như còn nguyên vẹn, và đã được trùng tu phần nào. Lăng mộ này có vẻ đẹp phi thường. Theo nhà sử học Plutarch, mộ chí của nhà vua Ba Tư có ghi chép:

Ngay tại cố đô Pasargadae - nơi chôn cất nhà vua, người ta cũng tìm thấy những bi văn có nội dung kiểu "Trẫm là Cyrus - Đức Vua của Hoàng triều Achaemenes", "Đức Vua Cyrus Đại Đế, con của Đức Vua Cambyses...". Về mộ chí bằng tiếng Ba Tư, nhà sử học Strabo có ghi nhận khác với Plutarch, theo đó thì:

Nhưng cũng theo Strabo, thì một cuốn sách của nhà văn Onesicritus có ghi nhận về mộ chí tiếng Hy Lạp, nhưng được viết bằng chữ cái Ba Tư cho Cyrus Đại Đế (nếu người ta có thể tin được), như sau (theo Onesicritus thì Lăng tẩm có 10 tầng và thi hài của nhà vua được đặt ở tầng cao nhất). Một tác giả sau này là Aristus xứ Salamis cũng tán thành với Onesicritus.

Có bản dịch tiếng Anh chép: "Nơi đây Trẫm yên nghỉ, Cyrus, Vua của các vị vua". Thật ra không có gì lạ về sự khác nhau giữa các ghi nhận về mộ chí của Cyrus Đại Đế. Rõ ràng, quân Hy Lạp của Alexandros Đại Đế đã nhìn thấy một dòng văn tự nào đó ở lăng tẩm này. Có thể họ chỉ nhìn thấy những ghi nhận bằng chữ hình nêm của người Ba Tư, và như xu hướng thường thấy trong những chuyến du lịch, họ chua thêm lời bình của họ, hoặc lời nhắc nhở, rằng Cyrus Đại Đế đã khởi lập Đế quốc Ba Tư và không một kẻ nào có thể phá hủy lăng tẩm của ông. Cũng có giải thích cho rằng, hẳn là đoàn quân này không hề biết đọc chữ hình nêm của người Ba Tư, đã thế họ lại còn phải phụ thuộc vào sự giải thích của những người bản xứ. Theo học giả nổi tiếng người Đức là Josef Wiesehöfer, rõ ràng, mộ chí này là do người Hy Lạp bịa ra, và thể hiện sự ngưỡng mộ của thế giới Hy Lạp đối với Cyrus Đại Đế, và cách diễn giải của người Hy Lạp đối với lối sống của người khác.

Ngày nay, mộ chí không còn ở lăng tẩm nữa, dù có là bằng tiếng Ba Tư hay là bằng tiếng Hy Lạp. Có lẽ mộ chí đã bị mất trải qua nhiều sóng gió của lịch sử, nhất là sau cuộc chinh phạt Ba Tư của quân Hồi giáo vào thời kỳ Trung Cổ. Hoặc cũng có lẽ dòng văn tự này được viết ở một cung điện gần đó chứ không phải là ở lăng tẩm. Trải qua những sóng gió của lịch sử, con đường vào lăng tẩm đã bị hư hại nhiều. Kể từ sau cuộc chinh phạt của quân Hồi giáo, Lăng mộ của Cyrus Đại Đế (Koresh) được gọi là "Lăng mộ của mẫu hậu vua Solomon", cố đô Pasargadae là "Nhà ngục của mẫu hậu vua Solomon" và mộ trong những cung điện ở đây là "Ngôi báu của vua Solomon". Có lẽ nhân dân Ba Tư đã tự bịa ra những cái tên này để tránh trường hợp quân Hồi giáo bạo ngược phá hủy các di tích lịch sử ở Pasargadae, vì người Hồi giáo vốn kính nể Quốc vương Solomon và sợ cái uy của ông. Những cái tên gắn liền với vua Solomon này được đề cập trong thiên sử thi "Shahnameh" của đại thi hào Firdausi nước Ba Tư.

Theo Arrian, xung quanh lăng có một khu rừng nhỏ. Lăng mộ của Cyrus Đại Đế là một công trình kiến trúc quan trọng nhất trong khu phế tích ở cố đô Pasargadae, được xác nhận là lăng tẩm của ông trong sử sách của các nhà sử học vào thời kỳ cổ điển. Nằm trong một công viên, có mặt đáy 12 x 13 mét, Lăng tẩm này có kết cấu như một ngôi nhà nhỏ, với một cái mái nhà hơi nhọn, và được làm từ đá sa thạch trắng, rất đẹp. Đặc điểm của Lăng tẩm này cho thấy nó được chính nhân dân Iran thiết kế. Tuy nhiên, người ta cho rằng, phong cách kiến trúc của Lăng mộ của Cyrus Đại Đế có ảnh hưởng từ kiến trúc xứ Lydia (chẳng hạn như mộ của Alyattes ở cố đô Sardis), vì có những điểm tương đồng với những ngôi mộ được khai quật ở vùng Tiểu Á - nơi Cyrus Đại Đế chinh phạt sau khi ông chiếm được Đế quốc Media. Ngôi mộ kiểu kim tự tháp tại vùng Tiểu Á là một trong những bằng chứng thông dụng nhất về sự giao lưu văn hóa thời cổ đại. Điều này khiến có người tin rằng ngôi mộ này được một nhà quý tộc Ba Tư tại thành Sardis xây dựng ít lâu sau cuộc chinh phạt Vương quốc Lydia của Cyrus Đại Đế.

Ngoài ra, có thể thấy một ngôi mộ tại Buzpar, tỉnh Fārs cũng rất giống với lăng tẩm của vị Hoàng đế khai quốc Ba Tư. Cổng vào lăng tẩm cũng đặc biệt nhỏ bé và rất khó vào, nhưng bên trong lăng có cỗ quan tài bằng vàng chứa thi hài của ông, có đế quan tài bằng vàng. Người ta còn treo những chiếc áo hoàng bào và thảm xứ Babylon xung quanh lăng, bao phủ toàn bộ lăng. Theo Arrian, mỗi ngày, các Hoàng đế Ba Tư kế tục phải hiến dâng một con cừu, và một số lượng thịt và rượu nhất định để giỗ tiên đế. Không những thế, mỗi tháng họ còn phải dâng cho ông một con ngựa.

Những tăng lữ này coi sóc việc cúng viếng Cyrus Đại Đế, và Triều đình Ba Tư khi cúng cho tiên đế thì cũng phải "cúng" khẩu phần riêng cho họ. Dưới các triều Cyrus Đại Đế và Cambyses II, hẳn là giới tăng lữ luôn là những cận thần của nhà vua. Theo Pliny, một tăng lữ đã khuyên vua xây cất lăng tẩm này hướng về phía Đông. Theo Herodotus, sau khi ông tiến đánh xứ Babylon, một trong những con ngựa cúng (bạch mã) chạy đến bên sông và tìm cách vượt qua sông, nhưng dòng sông đã nhấn chìm nó và nó bị cuốn trôi đi. Cyrus Đại Đế tức giận, ông bèn chia dòng sông này thành 360 kênh đào. Có lẽ các vị Hoàng đế kế tục ông thường dùng loại "ngựa cúng" này để hiến tế ông. Nói chung, việc cúng tế ông có lẽ là hoạt động duy nhất cho thấy quốc gia gắn liền với tôn giáo được thực hiện trước khi Hoàng đế Darius I lên nối ngôi. Rõ ràng, đối với chính Cyrus Đại Đế, việc xây cất lăng tẩm cho ông tại kinh thành Pasargadae - chính là một thành phố mà ông đã lập ra - là một yếu tố quan trọng trong công cuộc dựng nước của ông. Là vị vua vĩ đại nhất của nước Ba Tư, ông coi thành Pasargadae là biểu tượng của Vương triều của ông.

Các nhà khảo cổ học người Anh cũng phát hiện ra một cái đĩa hình tròn, có vẽ hình Mặt Trời ở mặt tiền của lăng tẩm. Theo tác giả D. Stronach, Cyrus Đại Đế tôn thờ thần Ahura Mazda, do đó Mặt Trời này là biểu tượng của thần Ahura Mazda thời đó. Theo nhà sử học người Pháp là Pierre Briant trong tác phẩm "From Cyrus to Alexander: a history of the Persian Empire" (2002), Cyrus Đại Đế là vị vua duy nhất của Vương triều Achaemenes đã được chôn cất trong một lăng tẩm được xây trên mặt đất. Những vị vua kế tục ông vẫn tiếp tục cúng tế ông. Tuy nhiên, người ta không sự chắc chắn về lăng tẩm của vua Cambyses II - vị vua kế tục ông. Từ thời vua Darius I, các vua Ba Tư được mai táng tại vách đá Naqsh-e Rustam, cố đô Persepolis. Vào năm 2006, người ta mới phát hiện ra những tàn tích của lăng mộ vua Cambyses II, cũng ở cố đô Pasargadae.

Trong cuộc chinh phạt của Alexandros Đại Đế
Khi còn là Hoàng tử xứ Macedonia, Alexandros Đại đế đã vô cùng ngưỡng mộ nhà sử học Xenophon, và đọc tác phẩm của ông. Xenophon vốn từng đến Ba Tư và trở nên ngưỡng mộ Cyrus Đại Đế. Và, một vị anh hùng vĩ đại khác của Hoàng tử Alexandros cũng chính là Cyrus Đại Đế - vị Hoàng đế đã thống nhất dân tộc Ba Tư với dân tộc Media. Sau khi vua cha Philippos II bị ám sát, Alexandros Đại Đế lên nối ngôi. Theo Strabo, ông là một "người bạn hữu của Cyrus Đại Đế" (Philokyros). Với một lực lượng Quân đội hùng mạnh, vị vua trẻ tuổi của Vương quốc Macedonia mở đầu công cuộc chinh phạt châu Á vào năm 334 TCN, theo gương Cyrus Đại Đế thiết lập một đế quốc hùng mạnh trong thế giới cổ đại. Cũng giống như vị vua Ba Tư xưa, ông cũng bách chiến bách thắng và cũng mong muốn thiết lập một Đế quốc thế giới. Ông đánh bại Hoàng đế Ba Tư là Darius III. Và, cũng giống như Hoàng đế Augustus của Đế quốc La Mã đã bái kiến ông khi chinh phạt xứ Ai Cập, ông đã được dịp "gặp gỡ" Cyrus Đại Đế:

Tuy hâm mộ Cyrus Đại Đế, Alexandros Đại Đế đã cướp phá thành Persepolis - kinh đô tráng lệ đã được vị Hoàng đế Ba Tư lỗi lạc xây nên, và đốt luôn cả kinh thành xưa vào năm 330 TCN. Lúc đó ông đã giành một loạt thắng lợi trong cuộc chinh phạt Đế quốc Ba Tư, trong đó có cả trận Gaugamela. Tuy nhiên, vốn thường đam mê những đài tưởng niệm, lăng tẩm Hoàng gia, nhà chinh phạt kiệt xuất đã viếng thăm lăng tẩm của Cyrus Đại Đế tại công viên Hoàng gia ở cố đô Pasargadae. Khi đến kinh kỳ xưa, nhà vua ban phát tiền bạc những phụ nữ Ba Tư ở đây, một việc mà Cyrus Đại Đế cùng các vị Hoàng đế kế tục thường làm. Kiến trúc sư của Alexandros Đại Đế là Aristobulous đã ghi nhớ dòng mộ chí ghi trên lăng tẩm của vị Hoàng đế Ba Tư vĩ đại, mà ông đọc được khi tháp tùng Alexandros Đại Đế. Khi vua quan xứ Macedonia vào trong lăng tẩm, họ thấy một chiếc giường vàng, những cái ly nước uống và quan tài bằng vàng.

Khi đánh bại quân Ấn Độ trong trận sông Hydaspes, Alexandros Đại Đế vượt qua hoang mạc Gedrosia trở về và đến cố đô Passargadae, ông đã nhận thấy có kẻ mở toang Lăng mộ của Cyrus Đại Đế vào đầu năm 324 TCN. Tất cả mọi thứ đều bị bọn phá hoại lấy đi ngoại trừ chiếc quan tài bằng vàng của Cyrus Đại Đế. Ngay cả chiếc quan tài của ông cũng từng bị chúng phá hoại nhưng thất bại, và chúng còn ném cả thi hài của ông.

Và, Quốc vương Alexandros Đại Đế quyết định phục hồi lại lăng tẩm cho vị tiên đế Ba Tư; không những thế, ông lại còn quyết định trừng phạt luôn những kẻ phá mộ. Ấy là vị ông tuyên bố mình là vị vua kế tục hợp pháp của Vương triều Achaemenes, nên tôn vinh các bậc tiên hiền liệt tổ của Vương triều này. Ông vốn đặc biệt quan tâm đến lăng tẩm của vị vua khai quốc Ba Tư, và sự nhạy bén về chính trị của ông đã khiến nhà vua công khai thể hiện lòng mến mộ những chiến công của Cyrus Đại Đế. Ông truyền lệnh cho Aristobulous xây dựng lại lăng tẩm và đưa lăng tẩm trở về tình trạng xưa cũ. Sau khi sửa chữa lại cỗ quan tài bằng vàng, ông thu gom những gì còn lại của thi hài Cyrus Đại Đế và chôn cất lại vào quan tài. Không những thế, ông còn đến trước cổng lăng và niêm phong lăng tẩm bằng cái ấn Hoàng gia. Có tài liệu cho hay, Quốc vương Alexandros Đại Đế cũng tra hỏi các thầy tế coi sóc lăng tẩm. Tuy nhiên, dù ông có tra tấn họ đi chăng nữa thì họ vẫn không bảo là họ tàn phá hay có kẻ khác tàn phá, vì thế ông tha cho họ.

Theo ghi nhận của Plutarch, viên Sĩ quan Polymachus là một gã quý tộc ở kinh thành Pella. Khi Alexandros Đại Đế bận đi chinh chiến ở phương xa, ông ta tàn phá lăng tẩm của Cyrus Đại Đế. Được biết, Alexandros Đại Đế đã hành quyết Polymachus. Không những hành hình tội phạm, ông còn đọc mộ chí của Cyrus Đại Đế ("Người hỡi, dù Người là ai và Người đến từ bất cứ nơi nào, Trẫm cũng biết rằng Người sẽ tới đây, Trẫm là vua Cyrus - người đã gây dựng một Đế quốc cho muôn dân Ba Tư. Do đó, đừng hòng chiếm đoạt mảnh đất này - nơi chứa đống xương tàn của Trẫm."), và trở nên vô cùng ấn tượng vì mộ chí này dạy cho ông bài học rằng: cuộc đời của một vĩ nhân luôn có những biến cố thất thường. Sau đó, ông cho người khắc phiên bản tiếng Hy Lạp của mộ chí này ở phía dưới mộ chí.

Quintus Curtius có ghi nhận về một vị trung thần của Alexandros Đại Đế là quan Tổng đốc Orsines xứ Ba Tư. Ông bị kết tội đồng lõa trong việc phá hoại lăng tẩm của vị vua khai quốc Ba Tư, cũng như một loạt tội giết chóc và cướp bóc khác. Thực chất, ông bị sủng thần của nhà vua là Thái giám Bagoas vu cáo do có hiềm khích với ông, và ông bị treo cổ.

Từ sau thời cổ đại đến ngày nay
Vào năm 1903, một giáo sư người Mỹ là A. V. William Jackson được nghỉ phép, và ông bỏ thời gian đi viếng thăm nước Ba Tư - vùng đất của các vị Hoàng đế, Hoàng hậu, Thần thánh và Nhà tiên tri. Ông đến miền Bắc Ba Tư vào tháng 3 năm 1903. Ông vốn là người hết mực đam mê Cyrus Đại Đế và những vị Hoàng đế nổi tiếng khác trong lịch sử Ba Tư, không những thế ông còn được lôi cuốn bởi cuộc đời và những lời giảng dạy của nhà tiên tri Zoroaster. Sau khi thăm viếng bi văn Behistun của vị Hoàng đế lỗi lạc Darius I, ông đến thăm lăng tẩm danh tiếng của Cyrus Đại Đế tại cố đô Pasargadae - tức ngôi nhà của nhân dân Ba Tư. Cổng vào lăng tẩm vừa thấp vừa rất khó vào, quả như những sử gia Hy Lạp cổ nói.

Khi ông vào lăng tẩm vĩ đại này, ông không thấy cỗ quan tài bằng vàng mà vị "Vua của các vị vua" đã an nghỉ 2434 năm trước. Trong lịch sử, những khu mộ cổ thường bị phá hoại, và lăng tẩm này cũng không ngoại lệ. Đồng thời, William Jackson cũng không thấy mộ chí của Cyrus Đại Đế mà nhà sử học Hy Lạp nói đến nữa. Nhưng nhìn vào lăng tẩm của vị "Vua của các vị vua", ông đã cảm nghĩ về sự huy hoàng chói lọi của vị "Vua của các vị vua" hùng cường năm xưa. Ông cũng tìm thấy một số câu ghi tiếng Ba Tư bên trong lăng tẩm. Khi Mặt Trời lặng xuống trên thảo nguyên Murghab, Giáo sư Jackson cũng rời khỏi lăng tẩm. Ông không phải là người đầu tiên hay là người cuối cùng đến thăm lăng tẩm vĩ đại này, dù gì thì lăng mộ của Cyrus Đại Đế - vị vua sáng lập ra một Đế quốc thế giới - vẫn còn tồn tại cho đến thời đó.

Nhìn chung, Lăng mộ của vua Cyrus Đại Đế vẫn trường tồn mãi mãi theo thời gian, dù lịch sử tràn đầy những cuộc chinh phạt, những cuộc nội chiến, những đế quốc nối tiếp nhau, những thay đổi chính quyền và những cuộc cách mạng. Vào thế kỷ XX, nước Ba Tư của Cyrus Đại Đế và những chiến binh của ông đã trở thành một đất nước khác hoàn toàn: một quốc gia Hồi giáo. Danh nhân Ba Tư cuối cùng chăm chút cho lăng tẩm này là Hoàng đế Mohammad Rezā Shāh Pahlavi - vị vua cuối cùng của nước Ba Tư. Cũng giống như Alexandros Đại Đế xứ Macedonia năm xưa, Hoàng đế Mohammad Rezā Shāh Pahlavi muốn trở thành vị vua kế tục hợp pháp của Cyrus Đại Đế.

Vào năm 1971, ông làm lễ kỷ niệm 2500 năm nền quân chủ Iran, và người ta không rõ ông chọn ngày kỷ niệm vào đúng ngày sinh, ngày đăng quang hay là ngày mất của vị Hoàng đế Ba Tư năm xưa. Hoàng đế Mohammad Reza Pahlavi mời nhiều nguyên thủ quốc gia khác đến dự lễ. Tuy Tổng thống Hoa Kỳ là Richard Nixon không thể đến Iran, ông sai Phó Tổng thống Spiro Agnew đến thay. Nữ hoàng Anh Quốc là Elizabeth II cũng luyến tiếc vì không đến được, và bà cho Hoàng thân Phu quân Philip, Quận công xứ Edinburgh, và Công chúa Anne Elizabeth Alice Louise đến dự lễ thay. Triều đình Iran tổ chức lễ trong vài ngày, nhưng tổ chức linh đình nhất vào ngày 16 tháng 10 năm 1971. Trong buổi lễ, vua Mohammad Reza Pahlavi phát biểu trước Lăng mộ của Cyrus Đại Đế:

Nhà vua tôn kính tiên đế Cyrus Đại Đế như vậy làm những người tin tuyệt đối vào Hồi giáo nổi giận, vì đối với họ, chỉ có nhà tiên tri Muhammad là đáng được tôn vinh như thế. Vào năm 1979, phong trào Cách mạng Hồi giáo bùng nổ, Hoàng đế Mohammad Rezā Shāh Pahlavi bị đày ải và nước Cộng hòa Iran ra đời. Sau đó, Lăng mộ của Cyrus Đại Đế vẫn tồn tại dù bối cảnh đất nước hỗn loạn, và, do đánh đồng tất cả những gì Triều đình Ba Tư tạo ra trong lịch sử với Vương triều Ba Tư khi đó, những phần tử cực đoan trong cuộc Cách mạng này đã kêu gọi nhân dân phá hoại lăng tẩm. Có những người lấy cớ rằng, lăng tẩm có nguy cơ bị hư hại qua việc xây cất đập và sự ngập nước, tuy nhiên, không hề có bằng chứng xác thực nào cho thấy tuyên bố này là đúng. Tuy nhiên, chính vì "nguy cơ hư hại" đó mà người ta đã thỉnh cầu Liên Hợp Quốc bảo vệ di tích lịch sử này. Vào năm 2004, Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc (gọi tắt là UNESCO) công nhận cố đô Pasargadae là Di sản văn hóa thế giới. Như vậy là khu phế tích Pasargadae trở thành một phần độc đáo trong nền văn hóa và lịch sử thế giới.

Xem thêm
 Cyropaedia
 Historiai
 Cambyses II
 Danh sách vua Ba Tư
 Trụ Cyrus
 Pasargadae
 Persepolis

Chú thích

Tham khảo
 Vivienne J. Gray, Xenophon, Oxford University Press, 2010. ISBN 0-19-921618-5.
 Xenophon, Wayne Ambler, The education of Cyrus, Cornell University Press, 2001. ISBN 0-8014-8750-1.
 Josef Wiesehöfer, Ancient Persia, I.B.Tauris, 2001. ISBN 1-86064-675-1.
 Andrei Codrescu, Thus spake the Corpse: an Exquisite corpse reader, 1988-1998, David R. Godine Publisher, 1999. ISBN 1-57423-100-6.
 Maria Brosius, The Persians: an introduction, Taylor & Francis, 2006. ISBN 0-415-32089-5.
 Michael Woods, Mary B. Woods, Seven Wonders of the Ancient Middle East, Twenty-First Century Books, 2008. ISBN 0-8225-7573-6.
 A. B. Bosworth, From Arrian to Alexander: studies in historical interpretation, Oxford University Press, 1988. ISBN 0-19-814863-1.
 Badi Badiozamani, Iran and America: re-kind[l]ing a love lost, East West Understanding Pr., 2005. ISBN 0-9742172-0-4.
 British Institute of Persian Studies, Iran: journal of the British Institute of Persian Studies, Tập 10, British Institute of Persian Studies, 1972.
 M. A. Dandamaev, A political history of the Achaemenid empire, BRILL, 1989. ISBN 90-04-09172-6.
 Ian Worthington, Alexander the Great: a reader, Routledge, 2003. ISBN 0-415-29186-0.
 The Gentleman's magazine and historical review, Tập 189, Bradbury, Evans, 1851.
 James Hastings, Encyclopaedia of Religion and Ethics: Algonquins-Art, Elibron.com, 2001. ISBN 1-4021-9433-1.
 R.M.Ghias Abadi (2004) Achaemenid Inscriptions, 2nd edition, publisher Shiraz Navid ISBN 964-358-015-6
 Amelie Kuhrt (1995) The Ancient Near East: ca. 3000-330 BC, chapter 13, p. 647, Routledge ISBN 0-415-16762-0
 Xenophon, Anabasis I. IX; cf. M.A.Dandamaev Cyrus II, within Encyclopaedia Iranica
 Deborah Levine Gera, Warrior women: the anonymous Tractatus de mulieribus, BRILL, 1997. ISBN 90-04-10665-0.
 Lionel Fanthorpe, Patricia Fanthorpe, Mysteries and secrets of the Masons: the story behind the Masonic Order, Dundurn Press Ltd., 2006. ISBN 1-55002-622-4.
 Pierre Briant, From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire, Eisenbrauns, 2006. ISBN 1-57506-120-1.
 George Grote, A history of Greece, Tập 12, John Murray, 1856.
 Paul Rehak, John Grimes Younger, Imperium and cosmos: Augustus and the northern Campus Martius, Univ of Wisconsin Press, 2006. ISBN 0-299-22010-9.
 Samuel Willard Crompton, Cyrus the Great, Infobase Publishing, 2008. ISBN 0-7910-9636-X.
 Nigel Cawthorne, Alexander the Great, Haus Publishing, 2004. ISBN 1-904341-56-X.
 Jacob Abbott, Cyrus the Great, Simon Publications LLC, 2001. ISBN 1-931541-50-7.
 Samuel Willard Crompton, Alexander the Great, Infobase Publishing, 2003. ISBN 0-7910-7219-3.
 Alfred S. Bradford, Pamela M. Bradford, With arrow, sword, and spear: a history of warfare in the ancient world, Greenwood Publishing Group, 2001. ISBN 0-275-95259-2.
 N. G. L. Hammond, The Genius of Alexander the Great, UNC Press Books, 1998. ISBN 0-8078-4744-5.
 Diodorus (Siculus.), Edwin Murphy, The antiquities of Asia: a translation with notes of book II of the Library of history, of Diodorus Siculus, Transaction Publishers, 1989. ISBN 0-88738-272-X.
 Waldemar Heckel, John Yardley, Alexander the Great: historical texts in translation, Wiley-Blackwell, 2004. ISBN 0-631-22821-7.
 John Maxwell O'Brien, Alexander the Great: the invisible enemy: a biography, Routledge, 1994. ISBN 0-415-10617-6.
 Waldemar Heckel, The conquests of Alexander the Great, Cambridge University Press, 2008. ISBN 0-521-84247-6.
 William Weir, 50 Military Leaders Who Changed the World, Career Press, 2006. ISBN 1-56414-866-1.
 Herodotus, The history of Herodotus, Tập 1, Talboys and Wheeler, 1824.
 Michael Burgan, Empires of Ancient Persia, Infobase Publishing, 2009. ISBN 1-60413-156-X.
 Jukka Jokilehto, A history of architectural conservation, Butterworth-Heinemann, 2002. ISBN 0-7506-5511-9.
 Simon Hornblower, The Greek world, 479-323 BC, Routledge, 2002. ISBN 0-415-16326-9.
 Frank Northen Magill, Christina J. Moose, Alison Aves, Dictionary of World Biography: The ancient world, Taylor & Francis, 1998. ISBN 0-89356-313-7.

Lăng mộ Iran
Nhà Achaemenes
Di tích lịch sử