title: Sakhalin

text:
Sakhalin (, ) là một hòn đảo lớn ở phía bắc Thái Bình Dương, nằm giữa 45°50' và 54°24' vĩ Bắc. Hòn đảo là một phần của nước Nga, và cũng là hòn đảo lớn nhất của liên bang này. Về mặt hành chính, đảo là một phần của tỉnh Sakhalin. Sakhalin có diện tích bằng khoảng một phần năm diện tích của Nhật Bản, nằm ở ngay bờ biển phía đông của Nga, và nằm ngay phía bắc bờ biển đảo Hokkaido của Nhật Bản.

Các dân tộc bản địa trên đảo là người Ainu, người Orok  , và người Nivkh. Hầu hết người Ainu đã tái định cư đến Hokkaidō khi người Nhật bị trục xuất khỏi đảo vào năm 1949.

Trong thế kỷ 19 và 20, cả Nga và Nhật Bản đều đã từng tuyên bố có chủ quyền đối với Sakhalin, hai nước đã tranh chấp quyết liệt để giành được quyền kiểm soát đảo.

Tên gọi
Tên gọi Sakhalin bắt nguồn từ việc dịch sai tên tiếng Mãn sahaliyan ula angga hada ("hòn đá lởm chởm ở cửa sông Amur"). Sahaliyan, từ được mượn để hình thành "Sakhalin", có nghĩa là "đen" trong tiếng Mãn và là tên tiếng Mãn của sông Amur (sahaliyan ula, nghĩa là "sông đen"). Tên tiếng Nhật của hòn đảo, , bắt nguồn từ tiếng Ainu kamuy kar put ya mosir (, rút ngắn thành Karput ). Tên này được sử dụng bởi người Nhật trong thời gian chiếm đóng phần phía nam hòn đảo (1905–1945).

Vào thời nhà Đường, người Trung Quốc gọi đảo Sakhalin là Quật Thuyết (窟說), Khuất Thuyết (屈設); thời nhà Nguyên gọi là Cốt Ngôi (骨嵬) đến thời nhà Minh thì gọi là Khổ Di (苦夷), Khổ Ngột (苦兀), đến thời nhà Thanh thì gọi là Khố Diệp (庫葉), Khố Dã (庫野) hay Khố Hiệt (庫頁).

Lịch sử

Lịch sử ban đầu

Sakhalin đã có người sinh sống từ thời đại đồ đá mới. Các đồ dùng để đánh lửa đã được tìm thấy tại Dui và Kusunai với số lượng rất lớn và tương tự những thứ được tìm thấy ở Siberi. Ngoài ra, người ta còn tìm thấy các rìu đá được đánh bóng tương tự như những hiện vật đã tìm thấy tại châu Âu, đồ gốm nguyên thủy với các họa tiết trang trí, và các vật nặng bằng đá của các lưới đánh cá. Số dân sử dụng công cụ đồ đồng về sau này đã để lại dấu tích trong các bức tường bằng đất và các đống chất thải trong quá trình nấu nướng ở vịnh Aniva.

Trong số các thổ dân tại Sakhalin thì người Ái Nỗ sinh sống ở nửa phía nam, người Ngạc La Khắc sinh sống ở khu vực giữa, và người Ni Phu Hách sống ở nửa phía bắc. Họ được ghi chép trong các thư tịch cổ Trung Hoa là các bộ lạc Tiên Ti và Hách Triết, sinh sống dựa vào săn bắt cá.

Liên hệ với các triều đại Trung Quốc
Đế quốc Mông Cổ đã tiến hành một số nỗ lực nhằm chinh phục cư dân bản địa Sakhalin từ khoảng năm 1264. Theo Nguyên sử, chính sử của nhà Nguyên, 3000 đại quân đội Mông Cổ đã tiến đánh đảo Khố Hiệt, đánh bại người Cốt Ngôi (骨嵬, Gǔwéi), Sau đó, các trưởng lão Cốt Ngôi đã thực hiện các chuyến viếng thăm để triều cống cho đồn quân sự của nhà Nguyên. Đến năm 1284, người Cốt Ngôi phản lại nhà Nguyên, đến năm 1285 thì nhà Nguyên thiết lập Đông Chinh nguyên soái phủ để tăng cường quản lý vùng hạ du sông Hắc Long Giang và đảo Sakhalin. Đến năm 1308, Cốt Ngôi vương Thiện Nô đã sai người đến thỉnh cầu quy hàng, nhận mỗi năm nộp da và lông hải cẩu, rái cá. Người Ni Phu Hách và người Ngạc La Khắc đầu hàng trước, còn người Ái Nỗ chịu khuất phục người Mông Cổ về sau đó.

Vào đầu thời nhà Minh (1368–1644), quan hệ triều cống được tái thiết lập. Năm 1412, nhà Minh chinh phục Khổ Ngột, tại vùng ven biển bắc bộ của đảo thiết lập "Nang Cáp Nhi vệ", tại lưu vực sông Poronay ở trung bộ thiết lập "Ba La hà vệ", tại đông bộ của đảo thiết lập nên "Ngột Liệt Hà vệ", lệ thuộc vào Nô Nhĩ Can đô ti. Sau khi thiết lập các cơ sở của người Hán tại vùng sông Hắc Long Giang, tức giữa thế kỷ XV, người Ái Nỗ tại Sakhalin đã thường xuyên đến các tiền đồn do nhà Minh kiểm soát để cống nạp. Dưới triều Minh, người Hán gọi hòn đảo này là Khổ Ngột (), và sau đó là Khố Hiệt (). Có một số bằng chứng về việc một thái giám triều Minh tên là Diệc Thất Cáp (亦失哈) đã thị sát Sakhalin vào năm 1413 vào một trong các cuộc thám hiểm của ông ở hạ du Hắc Long Giang, ông đã ban tước hiệu của nhà Minh cho một tộc trưởng địa phương và cũng là người đã thiết lập nên Nô Nhĩ Can đô ti vào năm 1411. Theo Thánh vũ ký () của Ngụy Nguyên, Hậu Kim đã cử 400 quân đến Sakhalin vào năm 1616 do quan tâm đến việc những người ở miền bắc Nhật Bản có các tiếp xúc với khu vực, song sau đó đã dời đi khi nhận thấy không có đe dọa từ hòn đảo. Sau khi thành lập nhà Thanh, triều đình quy thuộc đảo Sakhalin thuộc quyền quản lý của Ninh Cổ Tháp phó đô thống. Sau năm 1715, triều đình nhà Thanh chuyển quyền quản lý đảo sang Tam Tính phó đô thống. "Dân nhu" sống trên đảo mỗi năm lại đến vùng hạ du sông Amur để cống nạp da chồn cho nhà Thanh thông qua các tiền đồn của triều đình. Đến giữa thế kỷ XVIII, các quan chức nhà Thanh đã ghi vào sổ hộ tịch 56 nhóm họ; trong đó, nhà sử liệu nhà Thanh lưu ý rằng sáu thị tộc và 148 hộ người Ái Nỗ và người Ni Phu Hách nằm dưới sự bảo trợ hành chính của nhà Thanh tại Sakhalin.

Người châu Âu và Nhật Bản thám hiểm

Một điểm định cư của người Nhật đã được thiết lập tại Ōtomari ở cực nam của Sakhalin vào năm 1679 trong một nỗ lực nhằm thuộc địa hóa hòn đảo. Những nhà bản đồ học đến từ gia tộc Matsumae đã lập ra một bản đồ của hòn đảo và gọi nó là "Kita-Ezo" (Bắc Ezo, Ezo là tên cũ của các đảo ở phía bắc Honshu). Điều ước Nerchinsk năm 1689 giữa đế quốc Nga và nhà Thanh đã xác định dãy núi Stanovoy làm biên giới giữa hai bên, song đã không đề cập rõ ràng về hòn đảo. Tuy vậy, nhà Thanh vẫn xem hòn đảo là lãnh thổ của mình. Do nhà Thanh không có sự hiện diện quân sự trên đảo nên những người đến từ Nhật Bản đã cố định cư tại các đảo.

Martin Gerritz de Vries là người châu Âu đầu tiên được ghi nhận đã đến thăm Sakhalin, ông đã vẽ bản đồ mũi Patience và mũi Aniva trên bờ biển phía đông của đảo vào năm 1643. Tuy nhiên, vị hạm trưởng người Hà Lan đã không nhận thức được Sakhalin là một hòn đảo, và các bản đồ trong thế kỷ XVII thường thể hiện các điểm trên đảo, cũng như Hokkaido, là các bộ phận của lục địa.

Là một phần trong chương trình vẽ bản đồ toàn quốc Thanh-Pháp, hoàng đế Khang Hi đã phái các linh mục Dòng Tên là Jean-Baptiste Régis, Pierre Jartoux, và Xavier Ehrenbert Fridelli cùng một nhóm người Mãn đến viếng thăm vùng hạ du sông Amur vào năm 1709, và họ đã nghe những người bản địa ở hạ du Amur nói về sự hiện diện của hòn đảo ngoài biển ở gần đó. Các linh mục dòng Tên đã nghe được rằng những người dân trên đảo chăn nuôi tuần lộc giỏi. Họ báo cáo rằng những người ở lục địa sử dụng một số tên để gọi hòn đảo, song Saghalien anga bata, nghĩa là "đảo ở cửa sông đen" là tên phổ biến nhất, trong khi người dân bản địa này hoàn toàn không biết về tên gọi "Huye" (có lẽ là "Khố Hiệt", 庫頁, Kùyè) mà các linh mục nghe thấy ở Bắc Kinh.

Tuy nhiên, các linh mục dòng Tên đã không có cơ hội để đích thân đến viếng thăm hòn đảo, và các thông tin không đầy đủ về địa lý của những người dân bản địa ở hạ lưu Amur và người Mãn đã từng đến hòn đảo không cho phép họ xác định đây là vùng đất từng đã được de Vries viếng thăm vào năm 1643. Do vậy, nhiều bản đồ trung thế kỷ XVII thể hiện Sakhalin với một hình dạng khá kỳ lạ, trong đó chỉ có một nửa phía bắc của hòn đảo (với mũi Patience), trong khi mũi Aniva được de Vries khám phá và "Mũi Đen" (Mũi Crillon) được xem là phần của đất liền.

Jean-François de La Pérouse đã thám hiểm khu vực đảo Sakhalin vào năm 1787, và đã vẽ hải đồ eo biển Tatar, song ông đã không thể đi qua nút thắt cổ chai ở phía bắc của nó do nghịch gió, từ đó các bản đồ của người châu Âu miêu tả về hòn đảo mới có hình dạng tương tự như các bản đồ hiện nay. La Pérouse đã gặp một vài người dân đảo gần nơi mà ngày nay gọi là eo biển Nevelskoy và họ nói với ông hòn đảo được gọi là "Tchoka" (hoặc ít nhất là gần với âm mà ông phiên dịch bằng tiếng Pháp), và sau đó cái tên này được sử dụng trên một số bản đồ.

Nhà thám hiểm người Nga Adam Johann von Krusenstern đã viếng thăm Sakhalin vào năm 1805, nhưng lại xem nó là một bán đảo.

Các chuyến viếng thăm của các cường quốc châu Âu đã báo động Nhật Bản, nước này đã tuyên bố chủ quyền đối với toàn bộ hòn đảo vào năm 1807. Người Nhật Bản nói rằng Mamiya Rinzō là người đã thực sự khám phá ra eo biển Tatar vào năm 1809.

Nga-Nhật kình địch

Nhật Bản xem Sakhalin là một phần mở rộng của Hokkaidō về mặt địa lý và văn hóa, và lại một lần nữa tuyên bố chủ quyền đối với toàn bộ hòn đảo vào năm 1845, cũng như quần đảo Kuril. Tuy nhiên, nhà hàng hải người Nga Gennady Nevelskoy vào năm 1849 đã ghi nhận sự tồn tại và khả năng thông hành của eo biển giữa đảo và lục địa. Bất chấp những tuyên bố chủ quyền của nhà Thanh và Nhật Bản, những người định cư Nga đã hình thành các mỏ than, các cơ sở chính quyền, trường học, nhà tù và các nhà thờ trên đảo. Nhật Bản lại tuyên bố chủ quyền đối với Sakhalin (mà họ gọi là Karafuto) vào năm 1865 và chính quyền nước này đã cho xây dựng một bia để thông báo điều này ở cực bắc của hòn đảo.

Năm 1855, Nga và Nhật Bản đã ký hiệp ước Shimoda, theo đó thì công dân hai nước đều có thể sinh sống ở hòn đảo: người Nga ở phía bắc, và người Nhật ở phía nam, không có ranh giới rõ ràng giữa hai khu vực. Nga cũng đồng ý bỏ các căn cứ quân sự tại Ootomari. Sau Chiến tranh Nha phiến, người Nga đã buộc nhà Thanh phải ký Điều ước Aigun (1858) và Điều ước Bắc Kinh (1860), theo đó thì Đại Thanh để mất về tay người Nga tất cả các lãnh thổ ở phía bắc sông Amur và phía đông sông Ussuri, bao gồm cả Sakhalin. Nga đã thiết lập một katorga tại Sakhalin vào năm 1857, song phần phía nam của đảo vẫn nằm trong tay người Nhật cho đến Hiệp ước Sankt-Peterburg (1875), theo đó thì Nhật Bản nhượng lại Sakhalin cho Nga để đổi lấy quần đảo Kuril.

Phân chia đảo

Sau Chiến tranh Nga-Nhật, hai nước đã ký kết Hiệp ước Portsmouth vào năm 1905, theo đó thì phần phía nam của đảo ở phía dưới 50° vĩ Bắc sẽ quay trở lại thuộc chủ quyền của Nhật Bản; Nga giữ lại ba phần năm diện tích của hòn đảo. Trong cuộc can thiệp Siberi, Nhật Bản đã chiếm giữ phần phía bắc của đảo từ năm 1920 đến năm 1925.

Nam Sakhalin được Nhật Bản tổ chức thành thính Karafuto (), với thủ phủ là Toyohara, tức Yuzhno-Sakhalinsk ngày nay, và có một lượng lớn người nhập cư đến từ Triều Tiên.

Ở phía bắc, người Nga tổ chức vùng thuộc chủ quyền của mình thành tỉnh Sakhalin, với thủ phủ đặt tại Aleksandrovsk-Sakhalinsky.

Chiến tranh thế giới thứ hai
Tháng 8 năm 1945, theo các thỏa thuận trong Hội nghị Yalta, Liên Xô được nắm quyền kiểm soát đối với Sakhalin. Liên Xô đã tấn công phía nam Sakhalin trong Chiến dịch Mãn Châu và bắt đầu vào ngày 11 tháng 8 năm 1945, tức sau vụ ném bom nguyên tử xuống Hiroshima và Nagasaki và bốn ngày trước khi Nhật Bản đầu hàng. Quân đoàn súng trường số 56 bao gồm sư đoàn súng trường 79, lữ đoàn súng trường 2, lữ đoàn súng trường 5 và lữ đoàn bọc thép 214 đã tấn công sư đoàn số 88 của Nhật Bản. Mặc dù Hồng quân đông gấp ba lần quân Nhật, song họ đã không thể tiến lên do sự kháng cự quyết liệt của Nhật Bản.

Cho đến khi lữ đoàn súng trường 113 và tiểu đoàn súng trường thủy quân lục chiến độc lập 365 từ Sovetskaya Gavan đổ bộ lên  — một ngôi làng ven bờ biển ở phía tây của Sakhalin — vào ngày 16 tháng 8 thì Liên Xô mới có thể phá vỡ tuyến phòng thủ của Nhật Bản. Sức kháng cự của Nhật Bản ngày một suy yếu sau cuộc đổ bộ này. Giao tranh chủ yếu là các cuộc đụng độ nhỏ và chấm dứt vào ngày 21 tháng 8. Từ ngày 22 tháng 8 đến ngày 23 tháng 8, hầu hết các đơn vị còn lại của Nhật Bản đã tuyên bố tạm ngừng bắn. Liên Xô đã hoàn thành cuộc chinh phục Sakhalin vào ngày 25 tháng 8 năm 1945 khi chiếm đóng thủ phủ Toyohara. Các nguồn của Nhật Bản ước tính số dân thường thiệt mạng trong cuộc xâm lược Sakhalin là 3.500-3.700 người, song không rõ về con số chính xác.。

Trong tổng số 448.000 cư dân người Nhật sinh sống tại Nam Sakhalin vào năm 1944, một lượng đáng kể đã được sơ tán trong khoảng thời gian cuối của chiến tranh, song vẫn còn lại 300.000 hoặc tương đương ở lại đảo trong vài năm nữa. Trong khi phần lớn người Nhật đã di tản đến Nhật Bản trong giai đoạn 1946–1950, thì hàng chục nghìn người gốc Triều Tiên (và một số vợ chồng người Nhật của họ) vẫn ở lại Liên Xô.

Lịch sử gần đây
Ngày 1 tháng 9 năm 1983, Korean Air Flight 007, một máy bay dân sự của Hàn Quốc, đã bay qua Sakhalin và bị Liên Xô bắn hạ ngay phía tây đảo Sakhalin, gần đảo nhỏ Moneron; Liên Xô tuyên bố rằng đó là một máy bay gián điệp. Toàn bộ 269 hành khách và phi hành đoàn đã thiệt mạng, bao gồm cả nghị sĩ Hoa Kỳ Larry McDonald.

Ngày 28 tháng 5 năm 1995, một trận động đất mạnh 7,5 độ Richter đã xảy ra, giết chết 2,000 người tại thị trấn Neftegorsk.

Địa lý

Sakhalin tách biệt với lục địa qua eo biển Tatar hẹp và nông, thường bị đóng băng vào mùa đông ở phần hẹp nhất của nó, và tách biệt với Hokkaidō, (Nhật Bản) qua eo biển Soya hay eo biển La Pérouse. Sakhalin là đảo lớn nhất tại Nga, dài , và rộng , diện tích đạt .

Còn nhiều điều chưa hoàn chỉnh trong kiến thức về kết cấu sơn văn và địa chất của đảo. Một giải thuyết cho rằng Sakhalin đã nổi lên từ vòng cung đảo Sakhalin. Gần hai phần ba Sakhalin là đồi núi. Có hai dãy núi chạy song song từ bắc đến nam đảo, đạt đến cao độ 600–1500 m (2000–5000 ft). Đỉnh cao nhất của dãy núi phía Tây là Ichara với cao độ , còn đỉnh cao nhất dãy núi phía Đông là Lopatin với cao độ , đó cũng là đỉnh cao nhất trên đảo. Thung lũng Tym-Poronaiskaya chia tách hai dãy núi. Các dãy núi Susuanaisky và Tonino-Anivsky đi ngang qua đảo ở phía nam, trong khi đồng bằng đầm lầy Bắc Sakhalin chiếm phần lớn miền Bắc.

Các đá kết tinh trồi lên tại một vài mũi đất; các đá vôi kỷ Phấn trắng, bao gồm một hệ động vật phong phú và đặc trưng của các cúc đá khổng lồ, xuất hiện tại Dui ở bờ biển phía tây; và các cuội kết, sa thạch, mác-nơ và đất sét phân đại Đệ Tam, bị bao phủ bởi các biến động tiếp sau, được tìm thấy tại nhiều phần của đảo. Đất sét, có chứa các tầng than và hóa thạch thực vật phong phú, đã thể hiện rằng trong thế Trung Tân, Sakhalin tạo thành một phần của một lục địa bao gồm phía bắc châu Á, Alaska và Nhật Bản, và đã có một khí hậu tương đối ấm áp. Các trầm tích thế Thượng Tân có chứa một loài động vật nhuyễn thể sống ở gần Bắc Cực, cho thấy rằng cầu nối giữa Thái Bình Dương và Bắc Băng Dương có lẽ từng rộng lớn hơn so với bây giờ.

Các sông chính trên đảo: Tym, dài  và thuyền nhỏ cùng bè có thể thông hành , chảy về phía bắc và đông bắc với nhiều ghềnh và chỗ nông, đổ vào biển Okhotsk. Sông Poronai chảy theo hướng nam-đông nam và đổ vào vịnh Patience hay vịnh Shichiro ở bờ biển đông nam của đảo. Có ba dòng chảy nhỏ khác đổ vào vịnh Aniva hình bán nguyệt ở cực nam của đảo.

Điểm cực bắc của Sakhalin là mũi Elisabeth trên bán đảo Schmidt, còn mũi Crillon là cực nam của đảo.

Sakhalin có một số đảo nhỏ ở xung quanh, Moneron là vùng đất duy nhất ở eo biển Tatar, dài  và rộng , nằm cách bờ biển gần nhất của Sakhalin khoảng  và cách thành phố cảng Nevelsk .

Nhân khẩu

Vào đầu thế kỷ, khoảng 32.000 người Nga (trong đó hơn 22.000 người bị kết án tù) đã sinh sống ở Sakhalin cùng với hàng nghìn cư dân bản địa. Dân số hòn đảo đã tăng lên 546.695 theo điều tra dân số năm 2002, 83% trong đó là người Nga, theo sau là người Triều Tiên với khoảng 30.000 (5,5%), người Ukraina và người Tatar, người Yakut và người Evenk. Cư dân bản địa bao gồm khoảng 2.000 người Nivkh và 750 người Orok. Người Nivkh ở phía bắc sinh sống nhờ đánh cá và săn bắn. Năm 2008, có 6.416 người được sinh ra và 7.572 người tử vong.

Thủ phủ Yuzhno-Sakhalinsk là một thành phố có khoảng 175.000 cư dân, và có một thiểu số lớn người Triều Tiên, thường được gọi là người Triều Tiên Sakhalin, họ đã bị người Nhật ép buộc đưa đến đảo trong Chiến tranh thế giới thứ hai để làm việc trong các mỏ than. Phần lớn cư dân Sakhalin sống tại nửa phía nam của hòn đảo, chủ yếu tập trung quanh Yuzhno-Sakhalinsk và hai đô thị cảng Kholmsk và Korsakov.

400.000 người Nhật Bản định cư tại Sakhalin (bao gồm tất cả người Ainu bản địa) đã bị trục xuất sau khi quân đội Liên Xô xâm chiếm nửa phía nam của đảo trong Chiến tranh thế giới thứ hai.

Khí hậu
Biển Okhotsk đảm bảo Sakhalin có một khí hậu lạnh song ẩm ướt, thay đổi từ khí hậu lục địa ẩm (Köppen Dfb) ở phía nam đến khí hậu cận Bắc Cực (Dfc) ở miền trung và miền bắc. Sự ảnh hưởng của hải dương khiến cho khí hậu trên đảo mát hơn rất nhiều vào mùa hè so với các thành phố cùng vĩ độ trong nội địa như Cáp Nhĩ Tân hay Irkutsk, song khiến cho mùa đông có nhiều tuyết rơi trong khi vẫn cực kỳ lạnh giá, chỉ ấm hơn vài độ so với các thành phố Đông Á có cùng vĩ độ. Mùa hè trên đảo cũng khiến cho con người có cảm giác khó chịu với sương mù và ít ánh nắng mặt trời và điều kiện liên tục ẩm ướt thích hợp cho muỗi phát triển.

Sakhalin có lượng mưa lớn, do có gió mạnh về đất liền vào mùa hè và các cơn bão tại Bắc Thái Bình Dương ảnh hưởng đến đảo với tần suất cao vào mùa thu. Lượng mưa thay đổi từ  ở bờ biển tây bắc đến hơn  ở vùng đồi núi phía nam. Ngược với vùng nội địa Đông Á, gió thổi về đất liền đảm bảo cho Sakhalin có mưa quanh năm và lên đến đỉnh vào mùa thu. Lớp băng tuyết có thể dày đến 5 mét tại các khu vực đồi núi của đảo.

Động thực vật
Toàn bộ Sakhalin được các cánh rừng dày đặc bao phủ, chủ yếu là thông. Vân sam Yezo (hay Yeddo) (Picea jezoensis), lãnh sam Sakhalin (Abies sachalinensis) và Dahuria (Larix gmelinii) là các loài cây chính; ở phần thượng của các ngọn núi là thông lùn Siberi (Pinus pumila) và tre Kuril (Sasa kurilensis). Các loài bạch dương, cả bạch dương bạc Siberia (Betula platyphylla) và bạch dương Erman (Betula ermanii), dương, du lá thon, anh đào dại (Prunus padus), thanh tùng Nhật Bản (Taxus cuspidata) cùng một số loài liễu và mọc lẫn với các cây thông; trong khi ở xa về phía nam là sự hiện diện của các loài phong, thanh lương trà và sồi, cũng như Panax ricinifolium, hoàng bách (Phellodendron amurense), (Euonymus macropterus) và nho (Vitis thunbergii). Tầng cây thấp có các loài cây quả mọng (ví dụ như mạn việt quất), cơm cháy quả đỏ (Sambucus racemosa), phúc bồn tử và mơ trân châu.

Gấu, cáo, rái cá và Chồn zibelin có nhiều ở Sakhalin, tuần lộc ở phía bắc, và hươu xạ, thỏ rừng, sóc, chuột cống và chuột nhắt ở khắp mọi nơi. Các loài chim giống như ở miền đông Siberi, song tại đảo có một số loài đặc hữu hoặc gần đặc hữu, đáng chú ý là Tringa guttifer và Phylloscopus borealoides có nguy cơ tuyệt chủng. Các dòng sông có nhiều cá, đặc biệt là các loài cá hồi (Oncorhynchus). Nhiều cá voi đến vùng biển ven bờ của đảo, bao gồm cá voi xám Tây Thái Bình Dương, một loài đang ở trong tình trạng cực kỳ nguy cấp. Các loài cá voi có nguy cơ tuyệt chủng khác xuất hiện trong khu vực là cá voi đầu bò Bắc Thái Bình Dương, cá voi đầu cong và cá voi trắng.

Giao thông

Đường biển
Giao thông, đặc biệt là bằng đường biển, là một phần quan trọng trong nền kinh tế Sakhalin. Gần như tất cả các hàng hóa đến Sakhalin (và quần đảo Kuril) được đưa đến trên các tàu thuyền vận chuyển hàng hóa, hoặc bằng phà trong các toa xe đường sắt, thông qua phà đường sắt SSC từ cảng Vanino trong lục địa đến Kholmsk. Các cảng Korsakov và Kholmsk là lớn nhất và là nơi nhập tất cả các loại hàng hóa đến, trong khi các lô hàng than đá và gỗ thường đi qua các cảng khác. Năm 1999, một tuyến phà đã được mở giữa các cảng Korsakov và Wakkanai, Nhật Bản.

Công ty vận chuyển đường thủy lớn nhất Sakhalin là Sakhalin Shipping Company, trụ sở đặt tại Kholmsk ở bờ biển phía tây hòn đảo.

Đường sắt
Khoảng 30% khối lượng vận chuyển hàng hóa nội địa đều được tiến hành trên các tuyến đường sắt tại đảo, hầu hết chúng được tổ chức thành Đường sắt Sakhalin (Сахалинская железная дорога), một trong 17 phân vùng lãnh thổ của Đường sắt Nga.

Mạng lưới đường sắt Sakhalin trải rộng từ Nogliki ở phía bắc đến Korsakov ở phía nam. Đường sắt của Sakhalin kết nối với mạng lưới đường sắt còn lại của Nga qua một tuyến phà đường sắt hoạt động giữa Vanino và Kholmsk.

Đến năm 2004, đường sắt Sakhalin mới chuyển đổi từ khổ 1.067 mm của Nhật sang khổ 1.520 mm của Nga. Các đầu máy hơi nước D51 của Nhật Bản vẫn được đường sắt Liên Xô sử dụng cho đến năm 1979.

Bên cạnh mạng lưới của Đường sắt Nga, cho đến tháng 12 năm 2006 công ty dầu khí địa phương (Sakhalinmorneftegaz) điều hành một tuyến đường sắt khổ hẹp (750 mm) kéo dài  từ Nogliki xa về phía bắc đến Okha (Узкоколейная железная дорога Оха — Ноглики). Trong những năm cuối, tuyến đường sắt này dần dần xấu đi; dịch vụ vận chuyển này đã chấm dứt vào tháng 12 năm 2006, và tuyến đường sắt đã bị tháo dỡ trong năm 2007–2008.

Hàng không
Sakhalin có các chuyến bay thường xuyên đến Moskva, Khabarovsk, Vladivostok, và các thành phố khác tại Nga. Sân bay Yuzhno-Sakhalinsk có các tuyến bay quốc tế theo lịch trình thường xuyên đến Hakodate tại Nhật Bản, và Seoul cùng Busan tại Hàn Quốc. Ngoài ra, còn có các chuyến bay thuê bao đến các thành phố của Nhật Bản như Tokyo, Niigata, và Sapporo và tới các thành phố của Trung Quốc như Thượng Hải, Đại Liên, và Cáp Nhĩ Tân. Trước đây, Alaska Airlines có các chuyến bay từ Anchorage, Petropavlovsk và Magadan.

Dự án liên kết cố định
Ý tưởng xây dựng một cây cầu giữa Sakhalin và lục địa Nga đã được thảo luận lần đầu trong thập niên 1930. Đến thập niên 1940, đã có một nỗ lực nhằm kết nối lục địa với đảo qua một đường hầm dưới biển dài 10 km song nỗ lực này đã chết yểu. Các công nhân được cho là đã thực hiện được một nửa chiều dài đường hầm trước khi dự án bị Nikita Khrushchev bãi bỏ. Năm 2000, chính phủ Nga đã hồi sinh ý tưởng này, có thêm một đề xuất là có thể là xây dựng một cây cầu dài 40 km giữa Sakhalin và đảo Hokkaidō của Nhật Bản, từ đó Nhật Bản có thể kết nổi với mạng lưới đường sắt Âu-Á. Tuy nhiên, ý tưởng này đã nhận được sự hoài nghi của chính phủ Nhật Bản và được xếp vào ngăn kéo sau khi chi phí ước tính lên tới 50 tỷ đô la Mỹ.

Tháng 11 năm 2008, tổng thống Nga khi đó là Dmitry Medvedev đã công bố sự hỗ trợ của chính phủ cho việc xây dựng đường hầm Sakhalin, cùng với việc phải cải tạo khổ đường sắt của các tuyến trên đảo theo khổ tiêu chuẩn của Nga, với chi phí ước tính 300–330 tỉ rúp.

Kinh tế
Sakhalin có "khu vực một của nền kinh tế" dựa vào xuất khẩu dầu khí và khí thiên nhiên, khai thác than đá, lâm nghiệp, và đánh cá. Ngành nông nghiệp hạn chế với các cây trồng như lúa mạch đen, lúa mì, yến mạch, đại mạch và rau, song thời gian sinh trưởng trung bình của chúng ít hơn 100 ngày.

Sau sự sụp đổ của Liên Xô và tự do hóa kinh tế, Sakhalin đã trải qua thời kỳ bùng nổ dầu khí với các hoạt động thăm dò và khai thác được mở rộng với sự tham gia của hầu hết các tập đoàn đa quốc gia. Trữ lượng dầu mỏ và khí thiên nhiên của Sakhalin được tính tính đạt khoảng 14 tỉ thùng (2,2 km³) dầu mỏ và 96 tỉ tỉ ft³ (2.700 km³) khí thiên nhiên và đang tiến hành mở rộng theo các hợp đồng thỏa thuận phân chia sản phẩm liên quan đến các công ty dầu mỏ quốc tế như ExxonMobil và Shell.

Tham khảo

Đọc thêm
 C. H. Hawes, In the Uttermost East (London, 1903). (P. A. K.; J. T. BE.)
 A Journey to Sakhalin (1895) của Anton Chekhov, bao gồm:
 Saghalien [hay Sakhalin] Island (1891–1895)
 Across Siberia
 Sakhalin Unplugged (Yuzhno-Sakhalinsk, 2006) của Ajay Kamalakaran

Liên kết ngoài

 Map of the Sakhalin Hydrocarbon Region —at Blackbourn Geoconsulting
 TransGlobal Highway—Proposed Sakhalin-Hokkaidō Friendship Tunnel
 Steam and the Railways of Sakhalin
 Climate data of Aleksandrovsk-Sakhalinsky -at WeatherbaseSM source for monthly weather records and averages

Đảo biển Okhotsk
Đảo tỉnh Sakhalin
Bờ biển Thái Bình Dương của Nga
Địa lý Đông Bắc Á
Địa lý Ainu
Tỉnh địa lý tự nhiên
Đảo tại Thái Bình Dương
Đảo Viễn Đông Nga


title: Noto

text:
Noto là một đô thị (comune) ở tỉnh Siracusa, vùng Sicilia của Ý. Đô thị Noto có diện tích km2, dân số thời điểm 31 tháng 5 năm 2005 là người.
Các đơn vị dân cư:
Noto giáp với các đô thị:

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đô thị tỉnh Siracusa
Di sản thế giới tại Ý


title: Conselve

text:
Conselve là một đô thị thuộc tỉnh Padova vùng Veneto, located about 40 km về phía tây nam của Venezia và cách khoảng 20 km về phía nam của Padova. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 9.521 người và diện tích 24,2 km².

Đô thị Conselve bao gồm các frazioni (các đơn vị cấp dưới, chủ yếu là làng) Palù and Beolo.

Conselve giáp các đô thị: Arre, Bagnoli di Sopra, Cartura, San Pietro Viminario, Terrassa Padovana, Tribano.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.conselve.it

Đô thị tỉnh Padova
Thành phố và thị trấn ở Veneto


title: Augochlorella iphigenia

text:
Augochlorella iphigenia là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Holmberg mô tả khoa học năm 1886.

Chú thích

Tham khảo

Augochlorella
Động vật được mô tả năm 1886


title: Volema pyrum

text:
Volema pyrum là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Melongenidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Volema


title: Vogue (định hướng)

text:
Vogue có thể là:

 Tạp chí thời trang Vogue
 Bài hát Vogue của Madonna
 Bài hát Vogue của ban nhạc KMFDM
 Bài hát Vogue của Hamasaki Ayumi
 Kiểu khiêu vũ Vogue (khiêu vũ)
 Vogue Records, một nhà sản xuất nhạc Mỹ
 Disques Vogue, một nhà sản xuất nhạc Pháp
 The Vogue, một ban nhạc rock

Xem thêm
 Melchior de Vogüé (1848-1910), nhà văn Pháp
 En Vogue, một ban nhạc R&B


title: Thubana

text:
Thubana là một chi bướm đêm thuộc họ Lecithoceridae.

Selected species
 Thubana abbreviata K.T. Park, 2003
 Thubana adelella (Walker, 1864)
 Thubana albinulla C. Wu, 1994
 Thubana albiprata C. Wu, 1994
 Thubana albisignis (Meyrick, 1914)
 Thubana apiculalis K.T. Park & Heppner, 2009
 Thubana bathrocera Wu, 1997
 Thubana batillua K.T. Park, 2003
 Thubana binotella (Walker, 1864)
 Thubana bisignatella Walker, 1864
 Thubana bullulata Meyrick 1910
 Thubana caligaris K.T. Park, 2003
 Thubana chanthaburiensis K.T. Park, 2003
 Thubana chrandra
 Thubana circularis K.T.Park, 2006
 Thubana clavula K.T. Park, 2003
 Thubana costimaculella (Snellen, 1903)
 Thubana deltaspis Meyrick, 1935
 Thubana dialeukos K.T. Park, 2003
 Thubana doisuthepana K.T. Park, 2003
 Thubana ericynae K.T. Park & Heppner, 2009
 Thubana exaema (Meyrick 1911)
 Thubana fangensis K.T. Park, 2003
 Thubana felinaurita Li in Yang, Zhu & Li, 2010
 Thubana gyrostigmatis K.T. Park, 2009
 Thubana heylaertsi (Snellen, 1903)
 Thubana helvilimbata K.T. Park, 2003
 Thubana isocrypta Meyrick, 1911
 Thubana kinabaluensis K.T. Park & Sugisima, 2005
 Thubana kubahensis K.T. Park & Abang, 2005
 Thubana kumatai K.T. Park & Sugisima, 2005
 Thubana kurokoi K.T. Park, 2003
 Thubana laxata Meyrick, 1911
 Thubana leucosphena Meyrick, 1931
 Thubana nardinopa Meyrick, 1918
 Thubana nodosa (Meyrick, 1910)
 Thubana ochracea K.T. Park & Abang, 2005
 Thubana ochrodelta K.T. Park, 2003
 Thubana onyx Gozmany, 1978
 Thubana pedicucullata K.T. Park, 2009
 Thubana prolata K.T.Park & Abang, 2005
 Thubana quadrata K.T.Park & Abang, 2005
 Thubana raphidodea K.T. Park & Heppner, 2009
 Thubana residua Meyrick, 1923
 Thubana sellarius K.T. Park & Heppner, 2009
 Thubana spinata K.T.Park & Sugisima, 2005
 Thubana xanthoteles (Meyrick, 1923)
 Thubana xylogramma Meyrick, 1922

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Lecithoceridae


title: Hydroporus constantini

text:
Hydroporus constantini là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Hernando & Fresneda miêu tả khoa học năm 1996.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hydroporus


title: Namangana

text:
Namangana là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Hiện tại nó được coi là đồng nghĩa của Hecatera. Chi này có loài Namangana mirabilis, là loài đã được đổi tên thành Hecatera mirabilis.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hadeninae


title: Bombus convexus

text:
Bombus convexus là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Wang mô tả khoa học năm 1979.

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật được mô tả năm 1979


title: Adelocera tanganus

text:
Adelocera tanganus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Hayek miêu tả khoa học năm 1973.

Chú thích

Tham khảo

Adelocera


title: Megommation insigne

text:
Megommation insigne là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1853.

Chú thích

Tham khảo

Megommation
Động vật được mô tả năm 1853


title: Mastigoptila curvicornuta

text:
Mastigoptila curvicornuta là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Mastigoptila


title: Palazzia pankakare

text:
Palazzia pankakare là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Turbinidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Palazzia


title: Demsin

text:
Demsin là một đô thị thuộc huyện Jerichower Land, bang Sachsen-Anhalt, Đức. Đô thị Demsin có diện tích 22,35 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 382 người.

Tham khảo


title: Monolepta obscuripennis

text:
Monolepta obscuripennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 2005.

Chú thích

Tham khảo

Monolepta


title: Basna

text:
Basna là một thị trấn thống kê (census town) của quận Mahasamund thuộc bang Chhattisgarh, Ấn Độ.

Địa lý
Basna có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 266 mét (872 foot).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Basna có dân số 8813 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Basna có tỷ lệ 69% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 77%, và tỷ lệ cho phái nữ là 61%. Tại Basna, 14% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Chhattisgarh


title: Mikkel Lentz

text:
Mikkel Lentz (sinh ngày 20 tháng 12 năm 1968) là tay chơi ghi-ta cho ban nhạc MLTR. Anh ta còn là co-producer cho nhiều bài hát cùng với những thành viên khác.

Anh chưa từng được ghi nhận là người hát nền cho album nào, song anh luôn là người hát nền khi ban nhạc tổ chức live show.

Ngoài ra, anh còn soạn nhạc và viết lời cho bài Tell It To Your Heart, phụ trách máy cho Angel Night, Blue Night, Digging Your Love, Eternal Flame v.v...; chơi đàn Omnichord, đánh máy cho album credit: Nothing to lose (cùng Søren Madsen), Played on Pepper, Blue Night.

Nguồn gốc
Mikkel Lentz trên MLTR universe

Tham khảo

Sinh năm 1986


title: Ốc cối hột mè

text:
Conus betulinus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Giống như tất cả các loài thuộc chi Conus, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.

Miêu tả

Phân bố
 Aldabra
 Chagos
 Madagascar
 vùng bể Mascarene
 Mauritius
 Mozambique
 Seychelles
 Tanzania

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

 The Conus Biodiversity website

Động vật được mô tả năm 1758
betulinus


title: La Longueville

text:
La Longueville là một xã ở trong tỉnh Nord ở miền bắc nước Pháp. Xã này có diện tích 17,64 km², dân số năm 1999 là 2196 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 146 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Nord

Tham khảo

 INSEE commune file

Longueville


title: Cardiophorus inermis

text:
Cardiophorus inermis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1900.

Chú thích

Tham khảo

Cardiophorus


title: Limoniscus kawaharai

text:
Limoniscus kawaharai là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Kishii miêu tả khoa học năm 2002.

Chú thích

Tham khảo

Limoniscus


title: Polyplectropus maiyarap

text:
Polyplectropus maiyarap là một loài Trichoptera trong họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Polyplectropus


title: Xylocopa perpunctata

text:
Xylocopa perpunctata là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được LeVeque mô tả khoa học năm 1928.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ong bầu
Động vật được mô tả năm 1928


title: Melsheim

text:
Melsheim là một xã thuộc tỉnh Bas-Rhin trong vùng Grand Est đông bắc Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Bas-Rhin

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Bas-Rhin


title: Abelater cruciellus

text:
Abelater cruciellus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1894.

Chú thích

Tham khảo

Abelater


title: Deltebre

text:
Deltebre là một đô thị trong comarca Baix Ebre, tỉnh Tarragona, cộng đồng tự trị Catalonia, Tây Ban Nha.

Tham khảo

 Panareda Clopés, Josep Maria; Rios Calvet, Jaume; Rabella Vives, Josep Maria (1989). Guia de Catalunya, Barcelona:Caixa de Catalunya. ISBN 84-87135-01-3 (Spanish). ISBN 84-87135-02-1 (Catalan).

Liên kết ngoài

Official website
The municipality and tourism board
Information - Generalitat de Catalunya
Statistical information - Institut d'Estadística de Catalunya

Đô thị ở Tarragona
Baix Ebre


title: Tensa

text:
Tensa là một thị trấn thống kê (census town) của quận Sundargarh thuộc bang Orissa, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Tensa có dân số 4236 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Tensa có tỷ lệ 68% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 75%, và tỷ lệ cho phái nữ là 61%. Tại Tensa, 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Orissa


title: Serves-sur-Rhône

text:
Serves-sur-Rhône là một xã thuộc tỉnh Drôme trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes đông nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Drôme

Tham khảo

Servessurrhone


title: Giáo hoàng Caiô

text:
Caiô (Latinh:Caius) là vị giáo hoàng thứ 28 của giáo hội công giáo. Theo niên giám tòa thánh năm 1806 thì ông lên ngôi Giáo hoàng vào năm 283 và triều đại của ông kéo dài 12 năm, 4 tháng và 17 ngày. Niên giám tòa thánh năm 2003 xác định triều đại của ông kéo dài từ ngày 17 tháng 12 năm 283 cho tới ngày 7 tháng 12 năm 296. Truyền thống xem ông là Giáo hoàng mặc dù từ này chỉ được các Giám mục Rôma dùng kể từ giáo hoàng Sylvestrô I.

Cơ đốc giáo truyền thống cho rằng Caius sinh tại Salona, Dalmatia, nước Ý. Ông là thành viên của một gia đình quyền quý. Cậu ruột là Diocletianus – người được quân đội đưa lên làm hoàng đế Rô-ma vào năm 284. Có rất ít thông tin về Caius, ngoại trừ thông tin từ Liber Pontificalis.

Trong thời gian làm Giáo hoàng, ông quy định những ai chịu chức Giám mục phải qua các chức nhỏ như giữ cửa, đọc sách, giúp lễ, trừ tà, phụ phó tế, phó tế và linh mục. Ông cũng phân chia Rôma cho các decons (trợ tế) và làm mọi sự để có thể để giúp cho các tín hữu giữ vững đức tin dù phải gặp bất cứ hy sinh nào. Để tiện việc giúp đỡ giáo dân của mình hơn, ông đã sống tám năm liền trong những hầm buồng nằm dưới mặt đất, gọi là những hang toại đạo. Đây là những nghĩa trang nơi các kitô hữu thường họp mặt bí mật để cầu nguyện và lãnh nhận các bí tích. Đây cũng là nơi ẩn náu của họ trong những cuộc bách hại.

Nhận thấy đế quốc quá rộng lớn, năm 286 Diocletianus đã chia làm hai. Ông giữ miền Đông, còn trao miền Tây cho Maximianus (286-310). Năm 293 để việc cai trị có hiệu quả hơn và để tránh những cuộc tranh giành sau khi hoàng đế mất. Diocletianus phân chia đế quốc làm 4 khu vực, đó là chính sách "tứ phân".

Truyền thông cho rằng Giáo hoàng Caius chịu tử đạo năm 296 hoàng đế Docletianus. Tuy nhiên điều này có thể không xác thực. Cuộc bách hại của Docletianus bắt đầu vào năm 303 và không phải ngay từ đầu hoàng đế này đã thù nghịch với Kytô giáo. Nguồn khác cho rằng ông tử đạo không phải do lệnh của chú mình nhưng do lệnh của Hoàng Đế Maximillan. Ông đã được chôn tại hầm mộ các Giáo hoàng tại nghĩa trang thánh Callistus, Rome.

Vào năm 1631, hài cốt của ông đã được chuyển sang một nhà thờ ở Roma. Tuy nhiên nó đã bị phá hủy vào năm 1880 để nhường chỗ cho Bộ chiến tranh và các di tích đã được chuyển cho một nhà nguyện nhỏ của gia đình Barberini.

Ông đã được giáo hội suy tôn là thánh và được kính nhớ vào ngày 22 tháng 4 cùng với thánh Soter. Cả hai đã được ghi vào Roma Martyrology (danh sách các thánh tử đạo) với đề mục như sau: "Tại Roma, nghĩa trang của St Callistus trên đường Via Appia, đã chôn cất thánh Caius, giáo hoàng người đã chết trong cuộc bách hại của Docletianus, như một chứng nhân của đức tin".

Chú thích

Tham khảo

 Pope Thánh Caius, Wikipedia Tiếng Anh
 265 Đức Giáo hoàng, Thiên Hựu Nguyễn Thành Thống, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, xuất bản tháng 5 năm 2009.
 Thánh Caius, Các vị Giáo hoàng của giáo hội toàn cầu, hội đồng Giám mục Việt Nam
 Tóm lược tiểu sử các Đức Giáo hoàng, Đà Nẵng 2003,Jos. TVT chuyển ngữ từ Tiếng Anh.
 Trích Tin Mừng Net "Các Thánh" Susan Helen Wallace, Fsp / Phúc Lộc, CMC chuyển ngữ; Nhóm Tinh Thần nhuận chính lại theo Patron Saints & Santi-Beati-Testimoni)

C
Mất năm 296
Năm sinh không rõ


title: Nguyễn Văn Hiếu (thứ trưởng)

text:
Nguyễn Văn Hiếu (sinh ngày 23 tháng 6 năm 1959) là đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIII tỉnh Bến Tre,nguyên Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư, nguyên Chủ tịch Ủy ban Nhân nhân tỉnh Bến Tre.

Tiểu sử
Nguyễn Văn Hiếu quê quán tại Xã Sơn Phú, huyện Giồng Trôm, tỉnh Bến Tre. Ông tốt nghiệp Thạc sĩ chuyên ngành Kinh tế.

Quá trình công tác
1979-1981: Hạ sĩ, Trung đoàn 30, Sư đoàn 4 Quân khu 9
1982-1985: Chuyển ngành về Trường Nông nghiệp Long Định, Tiền Giang
1986-1991: Cửa hàng trưởng, Liên Hiệp Lâm công nghiệp Xuất nhập khẩu Bến Tre
1992-1995: Giám đốc Xí nghiệp Chế biến lâm sản tỉnh Bến Tre
1996-2003: Giám đốc Công ty Xuất nhập khẩu Lâm thủy sản tỉnh Bến Tre
2004-7/2008: Giám đốc Sở Thủy sản kiêm Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu Lâm thủy sản tỉnh Bến Tre
8/2008-11/2010: Phó Chủ tịch ủy ban nhân dân tỉnh Bến Tre
12/2010-7/2013: Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch ủy ban nhân dân tỉnh Bến Tre
05 tháng 02 năm 2013: Ông được Thủ tướng Bổ nhiệm làm Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư.
Ông nghỉ hưu từ ngày 1/7/2019.

Tham khảo

Người Giồng Trôm
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIII
Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Bến Tre
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIII Bến Tre


title: Ceranova

text:
Ceranova là một đô thị ở tỉnh Pavia trong vùng Lombardia của Ý, có cự ly khoảng 25 km về phía nam của Milan và khoảng 11 km về phía đông bắc của Pavia. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.332 người và diện tích là 4,5 km².

Đô thị Ceranova có các frazioni (các đơn vị trực thuộc, chủ yếu là các làng) Gioiello and San Rocco.

Ceranova giáp các đô thị sau: Bornasco, Lardirago, Marzano, Vidigulfo.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Pavia
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Hylaeus simplus

text:
Hylaeus simplus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Houston mô tả khoa học năm 1993.

Chú thích

Tham khảo

S
Động vật được mô tả năm 1993


title: Rhipidia atopolobos

text:
Rhipidia atopolobos là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Rhipidia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Albiolo

text:
Albiolo là một đô thị ở tỉnh Como trong vùng Lombardia, có cự ly khoảng 40 km về phía tây bắc của Milano và khoảng 12 km về phía tây của Como. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 2.372 người và diện tích là 2,9 km².

Albiolo giáp các đô thị: Cagno, Faloppio, Olgiate Comasco, Solbiate, Uggiate-Trevano, Valmorea.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Como
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Danh sách tiểu hành tinh: 18301–18400

text:
|-
| 18301 Konyukhov ||  || 27 tháng 8 năm 1979 || Nauchnij || N. S. Chernykh
|-
| 18302 - ||  || 16 tháng 3 năm 1980 || La Silla || C.-I. Lagerkvist
|-
| 18303 - || 1980 PU || 6 tháng 8 năm 1980 || Kleť || Z. Vávrová
|-
| 18304 - ||  || 28 tháng 2 năm 1981 || Siding Spring || S. J. Bus
|-
| 18305 - ||  || 28 tháng 2 năm 1981 || Siding Spring || S. J. Bus
|-
| 18306 - ||  || 1 tháng 3 năm 1981 || Siding Spring || S. J. Bus
|-
| 18307 - ||  || 1 tháng 3 năm 1981 || Siding Spring || S. J. Bus
|-
| 18308 - ||  || 7 tháng 3 năm 1981 || Siding Spring || S. J. Bus
|-
| 18309 - ||  || 1 tháng 3 năm 1981 || Siding Spring || S. J. Bus
|-
| 18310 - ||  || 1 tháng 3 năm 1981 || Siding Spring || S. J. Bus
|-
| 18311 - ||  || 6 tháng 3 năm 1981 || Siding Spring || S. J. Bus
|-
| 18312 - ||  || 2 tháng 3 năm 1981 || Siding Spring || S. J. Bus
|-
| 18313 - ||  || 2 tháng 3 năm 1981 || Siding Spring || S. J. Bus
|-
| 18314 - ||  || 2 tháng 3 năm 1981 || Siding Spring || S. J. Bus
|-
| 18315 - ||  || 11 tháng 3 năm 1981 || Siding Spring || S. J. Bus
|-
| 18316 - ||  || 1 tháng 3 năm 1981 || Siding Spring || S. J. Bus
|-
| 18317 - ||  || 2 tháng 3 năm 1981 || Siding Spring || S. J. Bus
|-
| 18318 - ||  || 6 tháng 3 năm 1981 || Siding Spring || S. J. Bus
|-
| 18319 ||  || 23 tháng 8 năm 1981 || La Silla || H. Debehogne
|-
| 18320 - ||  || 24 tháng 10 năm 1981 || Palomar || S. J. Bus
|-
| 18321 Bobrov ||  || 25 tháng 10 năm 1982 || Nauchnij || L. V. Zhuravleva
|-
| 18322 - ||  || 14 tháng 11 năm 1982 || Kiso || H. Kosai, K. Hurukawa
|-
| 18323 ||  || 2 tháng 9 năm 1983 || La Silla || H. Debehogne
|-
| 18324 - ||  || 27 tháng 4 năm 1984 || La Silla || La Silla
|-
| 18325 - ||  || 29 tháng 9 năm 1984 || Kleť || A. Mrkos
|-
| 18326 ||  || 11 tháng 2 năm 1985 || La Silla || H. Debehogne
|-
| 18327 ||  || 12 tháng 2 năm 1985 || La Silla || H. Debehogne
|-
| 18328 - || 1985 UU || 20 tháng 10 năm 1985 || Kleť || A. Mrkos
|-
| 18329 ||  || 1 tháng 9 năm 1986 || La Silla || H. Debehogne
|-
| 18330 - ||  || 25 tháng 1 năm 1987 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 18331 ||  || 24 tháng 2 năm 1987 || La Silla || H. Debehogne
|-
| 18332 - || 1987 ON || 19 tháng 7 năm 1987 || Palomar || E. F. Helin
|-
| 18333 - || 1987 OV || 19 tháng 7 năm 1987 || Palomar || E. F. Helin
|-
| 18334 Drozdov ||  || 2 tháng 9 năm 1987 || Nauchnij || L. G. Karachkina
|-
| 18335 San Cassiano ||  || 19 tháng 9 năm 1987 || Anderson Mesa || E. Bowell
|-
| 18336 - || 1988 LG || 15 tháng 6 năm 1988 || Palomar || E. F. Helin
|-
| 18337 - ||  || 14 tháng 9 năm 1988 || Cerro Tololo || S. J. Bus
|-
| 18338 - ||  || 4 tháng 3 năm 1989 || Palomar || E. F. Helin
|-
| 18339 - ||  || 3 tháng 4 năm 1989 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 18340 - || 1989 OM || 29 tháng 7 năm 1989 || Lake Tekapo || A. C. Gilmore, P. M. Kilmartin
|-
| 18341 - ||  || 16 tháng 9 năm 1989 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 18342 ||  || 16 tháng 9 năm 1989 || La Silla || H. Debehogne
|-
| 18343 - || 1989 TN || 2 tháng 10 năm 1989 || Smolyan || E. W. Elst
|-
| 18344 - ||  || 2 tháng 10 năm 1989 || Cerro Tololo || S. J. Bus
|-
| 18345 - ||  || 22 tháng 10 năm 1989 || Kleť || Z. Vávrová
|-
| 18346 || 1989 WG || 20 tháng 11 năm 1989 || Gekko || Y. Oshima
|-
| 18347 - || 1989 WU || 20 tháng 11 năm 1989 || Oohira || Oohira
|-
| 18348 - ||  || 22 tháng 1 năm 1990 || Palomar || E. F. Helin
|-
| 18349 Dafydd ||  || 25 tháng 7 năm 1990 || Palomar || H. E. Holt
|-
| 18350 ||  || 22 tháng 8 năm 1990 || Palomar || H. E. Holt
|-
| 18351 ||  || 29 tháng 8 năm 1990 || Palomar || H. E. Holt
|-
| 18352 - ||  || 16 tháng 8 năm 1990 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 18353 - ||  || 16 tháng 8 năm 1990 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 18354 ||  || 15 tháng 9 năm 1990 || Palomar || H. E. Holt
|-
| 18355 ||  || 14 tháng 9 năm 1990 || Palomar || H. E. Holt
|-
| 18356 ||  || 16 tháng 9 năm 1990 || Palomar || H. E. Holt
|-
| 18357 ||  || 18 tháng 9 năm 1990 || Palomar || H. E. Holt
|-
| 18358 ||  || 16 tháng 9 năm 1990 || Palomar || H. E. Holt
|-
| 18359 Jakobstaude ||  || 13 tháng 10 năm 1990 || Tautenburg Observatory || L. D. Schmadel, F. Börngen
|-
| 18360 Sachs ||  || 10 tháng 10 năm 1990 || Tautenburg Observatory || F. Börngen, L. D. Schmadel
|-
| 18361 - ||  || 15 tháng 11 năm 1990 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 18362 - ||  || 15 tháng 11 năm 1990 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 18363 - ||  || 12 tháng 11 năm 1990 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 18364 - ||  || 16 tháng 11 năm 1990 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 18365 Shimomoto ||  || 17 tháng 11 năm 1990 || Geisei || T. Seki
|-
| 18366 - ||  || 18 tháng 2 năm 1991 || Palomar || E. F. Helin
|-
| 18367 ||  || 17 tháng 3 năm 1991 || La Silla || H. Debehogne
|-
| 18368 Flandrau ||  || 15 tháng 4 năm 1991 || Palomar || C. S. Shoemaker, D. H. Levy
|-
| 18369 - || 1991 LM || 13 tháng 6 năm 1991 || Palomar || E. F. Helin
|-
| 18370 ||  || 12 tháng 7 năm 1991 || Palomar || H. E. Holt
|-
| 18371 ||  || 7 tháng 8 năm 1991 || Palomar || H. E. Holt
|-
| 18372 ||  || 15 tháng 9 năm 1991 || Palomar || H. E. Holt
|-
| 18373 ||  || 15 tháng 9 năm 1991 || Palomar || H. E. Holt
|-
| 18374 ||  || 13 tháng 9 năm 1991 || Palomar || H. E. Holt
|-
| 18375 ||  || 13 tháng 9 năm 1991 || Palomar || H. E. Holt
|-
| 18376 Quirk || 1991 SQ || 30 tháng 9 năm 1991 || Siding Spring || R. H. McNaught
|-
| 18377 ||  || 28 tháng 9 năm 1991 || Siding Spring || R. H. McNaught
|-
| 18378 ||  || 31 tháng 10 năm 1991 || Kushiro || S. Ueda, H. Kaneda
|-
| 18379 Josévandam ||  || 6 tháng 11 năm 1991 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 18380 - ||  || 4 tháng 11 năm 1991 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 18381 Massenet || 1991 YU || 30 tháng 12 năm 1991 || Haute Provence || E. W. Elst
|-
| 18382 - ||  || 1 tháng 3 năm 1992 || La Silla || UESAC
|-
| 18383 - ||  || 8 tháng 3 năm 1992 || La Silla || UESAC
|-
| 18384 - ||  || 8 tháng 3 năm 1992 || La Silla || UESAC
|-
| 18385 - ||  || 1 tháng 3 năm 1992 || La Silla || UESAC
|-
| 18386 - ||  || 2 tháng 3 năm 1992 || La Silla || UESAC
|-
| 18387 - ||  || 4 tháng 4 năm 1992 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 18388 - ||  || 4 tháng 4 năm 1992 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 18389 ||  || 4 tháng 5 năm 1992 || La Silla || H. Debehogne
|-
| 18390 ||  || 7 tháng 5 năm 1992 || La Silla || H. Debehogne
|-
| 18391 - ||  || 8 tháng 8 năm 1992 || Caussols || E. W. Elst
|-
| 18392 ||  || 2 tháng 8 năm 1992 || Palomar || H. E. Holt
|-
| 18393 || 1992 QB || 19 tháng 8 năm 1992 || Siding Spring || R. H. McNaught
|-
| 18394 - ||  || 2 tháng 9 năm 1992 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 18395 Schmiedmayer ||  || 21 tháng 9 năm 1992 || Tautenburg Observatory || F. Börngen, L. D. Schmadel
|-
| 18396 Nellysachs ||  || 21 tháng 9 năm 1992 || Tautenburg Observatory || F. Börngen, L. D. Schmadel
|-
| 18397 ||  || 28 tháng 9 năm 1992 || Palomar || H. E. Holt
|-
| 18398 Bregenz ||  || 23 tháng 9 năm 1992 || Tautenburg Observatory || F. Börngen
|-
| 18399 - ||  || 17 tháng 11 năm 1992 || Kitami || K. Endate, K. Watanabe
|-
| 18400 - ||  || 25 tháng 11 năm 1992 || Geisei || T. Seki
|-

Tham khảo


title: Perdita vesca

text:
Perdita vesca là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1968.

Chú thích

Tham khảo

Perdita
Động vật được mô tả năm 1968


title: 11128 Ostravia

text:
11128 Ostravia (1996 VP) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 3 tháng 11 năm 1996 bởi J. Ticha và M. Tichy ở Klet.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 11128 Ostravia

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1996


title: Athous balcanicus

text:
Athous balcanicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Reitter miêu tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Athous
Động vật đặc hữu Bulgaria


title: Leynes

text:
Leynes là một xã ở tỉnh Saône-et-Loire trong vùng Bourgogne-Franche-Comté nước Pháp.

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số 503 người.

Xem thêm
Xã của tỉnh Saône-et-Loire

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Saône-et-Loire


title: 2062 Aten

text:
2062 Aten ( ) là một tiểu hành tinh được phát hiện ở đài thiên văn Mount Palomar bởi Eleanor F. Helin. Nó được đặt theo tên Aten, vị thần Ai Cập.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tiểu hành tinh Aten
Được phát hiện bởi Eleanor F. Helin
Thiên thể phát hiện năm 1976


title: Cassida inquinata

text:
Cassida inquinata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Brullé miêu tả khoa học năm 1832.

Chú thích

Tham khảo

Cassida


title: Clavatula strebeli

text:
Clavatula strebeli là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Clavatulidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

S


title: Drillia cydia

text:
Drillia cydia là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Drilliidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Drillia


title: Alling

text:
Alling là một đô thị thuộc huyện Fürstenfeldbruck trong bang Bayern nước Đức. Đô thị Alling có diện tích 21,04 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 3485 người.

Tham khảo


title: Đá biến chất

text:
Đá biến chất được hình thành từ sự biến tính của đá mácma, đá trầm tích, thậm chí cả từ đá biến chất có trước, do sự tác động của nhiệt độ, áp suất cao (nhiệt độ lớn hơn 150 đến 200 °C và áp suất khoảng trên 1500 bar)　và các chất có hoạt tính hoá học, gọi là quá trình biến chất.

Các chất có hoạt tính hoá học thường gặp nhất là nước và axit cacbonic thường xuyên có trong tất cả các loại đất, đá. Tính chất của đá biến chất do tình trạng biến chất và thành phần của đá trước khi bị biến chất. Dưới sự tác động của các tác nhân biến chất, các thành phần của đá có thể tái kết tinh ở trạng thái rắn và sắp xếp lại. Tác dụng biến chất không những có thể cải biến cấu trúc của đá mà còn làm thay đổi thành phần khoáng vật của nó.

Trong quá trình biến chất do tác động của áp lực và sự tập hợp nhiều loại kết tinh nên đá biến chất thường rắn chắc hơn đá trầm tích; nhưng đá biến chất từ đá mácma thì do cấu tạo dạng phiến mà tính chất cơ học của nó kém đá mácma.

Các đá biến chất chiếm phần lớn trong lớp vỏ của Trái Đất và được phân loại dựa trên cấu tạo, và thành phần hóa học và khoáng vật hay còn gọi là tướng biến chất. Chúng có thể được tạo ra dưới sâu trong lòng đất bởi nhiệt độ và áp suất cao hoặc được tạo ra từ các quá trình kiến tạo mảng như va chạm giữa các lục địa, và cũng được tạo ra khi khối mác ma có nhiệt độ cao xâm nhập lên lớp vỏ của Trái Đất làm các đá có trước bị biến đổi.

Khoáng vật trong đá biến chất
Các khoáng vật tạo đá biến chất chủ yếu là những khoáng vật nằm trong đá mácma, đá trầm tích và cũng có thể là các khoáng vật đặc biệt chỉ có ở trong các loại đá biến chất dưới sâu như sillimanit, kyanit, staurolit, andalusit, và granat

Các khoáng vật khác cũng được tìm thấy như olivin, pyroxen, amphibol, mica, fenspat, và thạch anh nhưng không nhất thiết là kết quả của quá trình biến chất. Các khoáng vật này bền vững ở điều kiện nhiệt độ và áp suất cao nên chúng ít bị biến đổi hóa học trong quá trình biến chất. Tuy nhiên, các khoáng vật trên chỉ không bị biến đổi trong một giới hạn nhất định, sự có mặt của một số koáng vật trong đá biến chất phản ánh nhiệt độ và áp suất hình thành chúng.

Sự thay đổi kích thước hạt của đá trong quá trình biến chất được gọi là quá trình tái kết tinh. Ví dụ, các tinh thể canxít trong đá vôi kết tinh thành các hạt lớn hơn trong đá hoa, hay sa thạch bị biến chất sự kết tinh của các hạt thạch anh ban đầu tạo thành đá quartzit rất chặt thường gồm các tinh thể thạch anh lớn hơn đan xen vào nhau. Cả hai yếu tố là nhiệt độ và áp suất cao đều tạo ra sự tái kết tinh. Nhiệt độ cao cho phép các nguyên tử và ion di chuyển và làm sắp xếp lại các tinh thể, còn áp suất làm cho các tinh thể hòa tan tại các vị trí chúng tiếp xúc nhau.

Phần lớn đá biến chất (trừ đá hoa và đá quartzit) là quá nửa khoáng vật của nó có cấu tạo dạng phiến gồm các lớp song song nhau, dễ tách thành những phiến mỏng.

Cấu tạo đá biến chất

Sự hình thành các lớp nằm trong các đá biến chất được gọi là sự phân lớp. Các lớp này được hình thành do lực nén ép theo một trục trong quá trình tái kết tinh, và đồng thời tạo ra các khoáng vật kết tinh dạng tấm như mica, clorit có mặt phẳng vuông góc với lực tác dụng.
Cấu tạo của đá biến chất được chia thành hai loại là cấu tạo phân lớp và cấu tạo không phân lớp.
 Đá có cấu tạo phân lớp là sản phẩm của sự biến dạng đá có trước theo một mặt phẳng, đôi khi tạo ra các mặt cát khai của khoáng vật: ví dụ slat là đá biến chất có cấu tạo phân lớp từ đá phiến sét.
 Đá có cấu tạo không phân lớp không có hoa văn (dải) theo từng lớp và được hình thành do ứng suất tác dụng từ nhiều phía hoặc không có các khoáng vật phát triển đặc biệt như phyllit có hạt thô, đá phiến có hạt thô hơn, gơnai hạt rất thô, và đá hoa.

Một vài loại đá biến chất
 Đá gơnai(gneiss) hay đá phiến ma: đá gơnai là do đá granit (đá hoa cương)tái kết tinh và biến chất dưới tác dụng của áp lực cao thuộc loại biến chất khu vực, tinh thể hạt thô, cấu tạo dạng lớp hay phân lớp - trong đó những khoáng vật như thạch anh màu nhạt, fenspat và các khoáng vật màu sẫm, mica xếp lớp xen kẽ nhau trông rất đẹp. Do cấu tạo dạng lớp nên cường độ theo các phương khác cũng khác nhau, dễ bị phong hoá và tách lớp. Đá gơnai dùng chủ yếu để làm tấm ốp lòng bờ kênh, lát vỉa hè.
 Đá hoa: là loại đá biến chất tiếp xúc hoặc biến chất khu vực, do tái kết tinh từ đá vôi và đá đôlômit dưới tác dụng của nhiệt độ và áp suất cao. Đá hoa bao gồm những tinh thể lớn hay nhỏ của canxit, thỉnh thoảng có xen các hạt đôlômit liên kết với nhau rất chặt. Đá hoa có nhiều màu sắc như trắng, vàng, hồng, đỏ, đen... xen lẫn những mảnh nhỏ và vân hoa. Cường độ chịu nén 1.200 kg/cm², đôi khi đến 3.000 kg/cm², dễ gia công cơ học, dễ mài nhắn và đánh bóng. Đá hoa được dùng làm đá tấm ốp trang trí mặt chính, làm bậc cầu thang, lát sàn nhà, làm cốt liệu cho bê tông, granito.
 Đá quartzit (quăczit) là sa thạch hoặc đá thạch anh tái kết tinh tạo thành. Đá màu trắng đỏ hay tím, chịu phong hoá tốt, cường độ chịu nén khá cao (4.000 kg/cm²), độ cứng lớn. Quartzit được sử dụng để xây trụ cầu, chế tạo tấm ốp, làm đá dăm, đá hộc cho cầu đường, làm nguyên liệu sản xuất vật liệu chịu lửa.
 Đá bản: có cấu tạo dạng phiến, tạo thành từ sự biến chất của đá trầm tích kiểu đá phiến sét dưới áp lực cao. Đá màu xám sẫm, ổn định đối với không khí, không bị nước phá hoại và dễ tách thành lớp mỏng. Đá phiến sét dùng làm vật liệu lợp rất đẹp.

Các kết cấu đá biến chất
Năm kết cấu đá biến chất cơ sở với các kiểu đá điển hình là:
 Dạng đá bản (bản nham): Đá bản và phyllit; sự phân lớp gọi là 'cát khai đá bản'
 Dạng đá phiến (diệp thạch, phiến nham): đá phiến; sự phân lớp gọi là 'cát khai đá phiến'
 Dạng gơnai (đá phiến ma, phiến ma nham): Gơnai; sự phân lớp gọi là 'cát khai gơnai'
 Dạng granoblastic: Granulit, một vài dạng cẩm thạch (đá hoa) và quartzit
 Dạng đá sừng: Đá sừng và skarn

Xem thêm
 Đá mácma
 Đá trầm tích
 Danh sách khoáng vật
 Danh sách các loại đá
 Danh sách các cấu tạo của đá
 Đá phiến lam

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Các cấu tạo của đá biến chất - Middle East Technical University
 Quá trình biến chất - U. of Alabama
 Phân loại các quá trình biến chất - Tulane U.
 Ví dụ về biến chất tiếp xúc

Thạch luận đá biến chất


title: Saint-Clément, Cantal

text:
Saint-Clément là một xã ở tỉnh Cantal, thuộc vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở miền trung nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Cantal
François de La Rocque

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Saint-Clément sur le site de l'Institut géographique national

Saint-Clement


title: Bulbophyllum hatusimanum

text:
Bulbophyllum hatusimanum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

hatusimanum]]

H


title: Leucoptera sinuella

text:
Leucoptera sinuella là một loài bướm đêm thuộc họ Lyonetiidae. Nó được tìm thấy ở hầu hết châu Âu, ngoại trừ Ireland, bán đảo Balkan và quần đảo Địa Trung Hải. Nó cũng được tìm thấy ở Nhật Bản (Hokkaido, Honshu) và Bắc Phi.

Sải cánh dài khoảng 6 mm.

Ấu trùng ăn Populus alba, Populus candicans, Populus deltoides, Populus gileadensis, Populus nigra, Populus tremula, Salix aurita, Salix caprea, Salix cinerea, Salix fragilis, Salix purpurea. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ. ==Tham khảo==

Liên kết ngoài
bladmineerders.nl
Fauna Europaea

Lyonetiidae
Côn trùng châu Âu


title: Colletes nanus

text:
Colletes nanus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1898.

Chú thích

Tham khảo

Colletes
Động vật được mô tả năm 1898


title: Begonia oxyanthera

text:
Begonia oxyanthera là một loài thực vật thuộc họ Begoniaceae. Loài này có ở Cameroon, Guinea Xích Đạo, và có thể cả Nigeria. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Cheek, M. 2004. Begonia oxyanthera. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Liên kết ngoài

O
Thực vật dễ tổn thương


title: Sư Tông

text:
Sư Tông (tiếng Trung: 师宗县), Hán Việt: Sư Tông huyện là một huyện thuộc địa cấp thị Khúc Tĩnh, tỉnh Vân Nam, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 2858 km2, dân số năm 2003 là 350.000 người. Chính quyền huyện đóng tại trấn Bàn Phụng.

Các đơn vị hành chính

Trấn
Đơn Phong (丹风镇)
Hùng Bích (雄壁镇)

Các hương
Trúc Cơ (竹基乡)
Quỳ Sơn (葵山乡)
Thái Vân (彩云乡)
Long Khánh (龙庆乡)
Ngũ Long (五龙乡)
Cao Lương (高良乡)

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Vân Nam


title: Craugastor emcelae

text:
Craugastor emcelae là một loài ếch trong họ Leptodactylidae.
Nó được tìm thấy ở Panama và có thể cả Costa Rica.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Solís, F., Ibáñez, R., Jaramillo, C. & Fuenmayor, Q. 2004. Craugastor emcelae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Craugastor


title: Caraguata bella

text:
Caraguata bella là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bechyne miêu tả khoa học năm 1951.

Chú thích

Tham khảo

Caraguata


title: 10819 Mahakala

text:
10819 Mahakala (1993 HG) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 19 tháng 4 năm 1993 bởi J. DeYoung ở U.S. Naval Observatory, Washington.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 10819 Mahakala

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1993


title: Valva

text:
Valva (SA) là một đô thị (comune) thuộc tỉnh Salerno trong vùng Campania của Ý. Valva (SA) có diện tích 26,21 km2, dân số là 1784 người (thời điểm 2009).

Tham khảo

Đô thị tỉnh Salerno
Thành phố và thị trấn ở Campania


title: Waiting for Happiness

text:
Đợi chờ hạnh phúc (tiếng Pháp: Heremakono, en attendant le bonheur/Heremakono, trong khi đợi chờ hạnh phúc) là một bộ phim tâm lý xã hội của đạo diễn Abderrahmane Sissako.

Nội dung
Nouadhibou là một thành phố nhỏ bên bờ biển Mauritanie. Abdallah gặp lại mẹ mình ở đây trong thời gian chờ đợi đi châu Âu. Tại xứ sở của sự lẩn tránh và hi vọng mong manh này, chàng trai trẻ cố gắng giải mã thế giới bao quanh mình vì không hiểu tiếng địa phương. Ánh mắt anh dõi theo Nana, một cô gái gợi cảm sống gần nhà anh. Makan, một chàng trai cũng mơ về châu Âu như anh. Maata, một ngư dân đã bỏ nghề để trở thành thợ điện, và Khatra, thợ học nghề của Maata. Những số phận hợp rồi tan theo tháng ngày, trong khi chờ đợi một hạnh phúc tưởng tượng ở một chân trời khác.

Ê-kíp
 Dựng phim: Jacques Besse
 Âm nhạc: Oumou Sangare, Anouar Brahem
 Biên tập: Nadia Ben Rachid
 Thiết kế sản xuất: Joseph Kroply, Laurent Cavero

Diễn viên
 Khatra Ould Abder Kader... Khatra
 Maata Ould Mohamed Abeid... Maata
 Mohamed Mahmoud Ould Mohamed... Abdallah
 Nana Diakité... Nana
 Fatimetou Mint Ahmeda... Soukeyna (mẹ Abdallah)
 Makanfing Dabo... Makan
 Santha Leng... Tchu

Vinh danh
 Giải thưởng lớn Yennenga, giải bối cảnh hay nhất - Liên hoan phim Fespaco (2003)
 Giải Emile Cantillon - Liên hoan phim Namur (2002)
 Giải của giới phê bình Quốc tế - Liên hoan phim Cannes (2002)

Xem thêm
 All Movie
 Thông tin trên Website Festival-Cannes
 Thông tin trên Website Lao động
 Thông tin trên Website AfriCultures
 Thông tin trên Website Trigon-Film
 Thông tin trên Website AfriCine
 Thông tin trên Website UniFrance
 Thông tin trên Website Premiere

Tham khảo

Phim Mauritania
Phim tâm lý Pháp
Phim năm 2002
Phim Pháp
Phim chính kịch thập niên 2000
Phim tiếng Pháp


title: Beure

text:
Beure là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Doubs


title: Stenopteron

text:
Stenopteron là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.

Các loài
Stenopteron stenoptera (Filipjev, 1962)

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Tortricidae


title: Nangal Thakran

text:
Nangal Thakran là một thị trấn thống kê (census town) của quận North West thuộc bang Delhi, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Nangal Thakran có dân số 3558 người. Phái nam chiếm 54% tổng số dân và phái nữ chiếm 46%. Nangal Thakran có tỷ lệ 72% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 80%, và tỷ lệ cho phái nữ là 63%. Tại Nangal Thakran, 14% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc lãnh thổ Delhi


title: Kinh tế Luxembourg

text:
Nền kinh tế Luxembourg chủ yếu phụ thuộc vào ngành ngân hàng, thép và công nghiệp. Luxembourg là quốc gia có tổng sản phẩm quốc nội bình quân đầu người cao nhất thế giới (theo ước tính của CIA năm 2018). Luxembourg là quốc gia có ngành công nghiệp phát triển đa dạng, trái ngược với ngành công nghiệp của Qatar khi phụ thuộc chủ yếu vào ngành khai thác dầu mỏ.

Mặc dù Luxembourg nổi tiếng với khách du lịch với tên gọi "Trái tim xanh của châu Âu", vùng đất hơi mang tính thôn quê này vẫn tồn tại một khu công nghiệp xuất khẩu phát triển. Nền kinh tế của Luxembourg khá tương đồng với nền kinh tế của Đức. Luxembourg có một mức độ thịnh vượng kinh tế mà hiếm các nền dân chủ công nghiệp nào trên thế giới có được.

Năm 2009, thâm hụt ngân sách vào khoảng 5% xuất phát từ các biện pháp của chính phủ nhằm kích thích nền kinh tế, đặc biệt là trong ngành ngân hàng, sau những hậu quả của cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới để lại. Tuy vậy thì con số này đã giảm xuống chỉ còn 1,4% trong năm 2010.

Trong năm 2017, các số liệu (dự kiến) như sau: Tăng trưởng kinh tế đạt 4,6%; Lạm phát 1,0%; Bội chi ngân sách 1,7% và sẽ giảm xuống còn 0,8% vào năm 2020; Nợ 20,4% và sẽ không có khoản nợ mới nào xuất hiện trong năm tài chính.

Các Ngành
Năm 2013, GDP đạt 60,54 tỷ đô la, trong đó ngành dịch vụ bao gồm cả lĩnh vực tài chính và sản xuất chiếm 86%. Lĩnh vực tài chính chiếm 36% tổng GDP, công nghiệp chiếm 13,3% và nông nghiệp chỉ chiếm 0,3%.

Ngân hàng
Ngân hàng là lĩnh vực chiếm tỷ trọng cao nhất trong nền kinh tế của Luxembourg. Theo Chỉ số về các Trung tâm Tài chính Toàn cầu năm 2017, Luxembourg được xếp hạng là trung tâm tài chính có mức độ cạnh tranh cao thứ 18 trên thế giới và thứ ba ở Châu Âu chỉ sau London và Zürich. Quốc gia này sở hữu nguồn nhân lực có chuyên môn trong việc kinh doanh và quản lý các quỹ xuyên biên giới. Do thị trường nội địa của Luxembourg tương đối nhỏ, trung tâm tài chính của quốc gia chủ yếu là hoạt động trên trường quốc tế. Vào cuối tháng 3 năm 2009, có 152 ngân hàng hoạt động ở Luxembourg với số lượng nhân viên là hơn 27.000. Sự ổn định về mặt chính trị, khả năng giao tiếp tốt, dễ dàng tiếp cận được các trung tâm tài chính ở châu Âu khác, đội ngũ nhân viên đa ngôn ngữ và lành nghề, truyền thống bảo mật ngân hàng cùng với chuyên môn tài chính xuyên biên giới đã góp phần vào sự phát triển của ngành tài chính tại quốc gia này. Những yếu tố này khiến Chỉ số nhận thức tham nhũng của Luxembourg lên đến 8.3 và Xếp hạng Chỉ số DAW là 10 trong năm 2012; cao thứ hai tại châu Âu. Các ngân hàng của Đức chiếm phần lớn trong tổng số các ngân hàng hoạt động tại quốc gia này, cùng với các ngân hàng Bắc Âu, Nhật Bản và các ngân hàng lớn của Mỹ cũng xuất hiện rất nhiều ở đây. Tổng tài sản của ngành đã vượt quá 929 tỷ Euro vào cuối năm 2008 và đã có hơn 9.000 công ty cổ phần được thành lập tại Luxembourg. Ngân hàng Đầu tư Châu Âu, một tổ chức tài chính thuộc Liên minh châu Âu, được đặt ở đây.

Do những nghi ngờ về luật và chính sách bảo mật ngân hàng của Luxembourg, đồng thời với việc nơi này từ lâu đã được gọi là thiên đường về thuế cho nên vào tháng 4 năm 2009, Luxembourg đã bị đưa vào "danh sách xám" - danh sách các quốc gia có những thỏa thuận đáng nghi trong ngành ngân hàng của G20, tuy nhiên thì quốc gia này cũng đã được đưa ra khỏi danh sách vào năm 2009. Sự kiện này đã khiến cho Luxembourg phải sửa đổi luật thuế để tránh những xung đột với cơ quan thuế thuộc Thành viên của Liên minh Châu Âu. Ví dụ, Công ty cổ phần 1929, một công ty từ lâu đã được miễn thuế, đã bị Ủy ban châu Âu cấm hoạt động vào ngày 31 tháng 12 năm 2010 vì được cho là đã nhận viện trợ nhà nước bất hợp pháp.

Thép
Một sự kiện quan trọng đã diễn ra trong lịch sử kinh tế của Luxembourg đó chính là sự ra đời của ngành công nghiệp luyện kim ở Anh vào năm 1876. Quá trình tinh luyện nghiêm ngặt dẫn đến sự phát triển của ngành công nghiệp thép ở Luxembourg và công ty Arbed đã được thành lập vào năm 1911.

Việc tái cấu trúc ngành công nghiệp và sự gia tăng trong vốn cổ phần sở hữu Arbed của chính phủ (31%) được bắt đầu từ năm 1974. Kết quả là giúp cho đất nước kịp thời hiện đại hóa được cơ sở vật chất, tiết kiệm được nguồn lực trong sản xuất và trong quá trình làm việc, việc chính phủ đã tham gia gánh một phần các khoản nợ của Arbed và sự phục hồi theo chu kỳ gần đây của nhu cầu thép trên trường quốc tế giúp công ty kiếm được lợi nhuận và đạt được một trong những mức năng suất cao nhất trên thế giới. Thị trường Mỹ chiếm khoảng 6% sản lượng của Arbed. Công ty chuyên sản xuất các rầm thép phục vụ các công trình kiến trúc lớn và các sản phẩm làm gia tăng giá trị chuyên dụng. Tuy nhiên, sự suy giảm tương đối trong ngành công nghiệp sản xuất thép đã diên ra đi cùng với sự nổi lên như là một trung tâm tài chính của Luxembourg. Năm 2001, thông qua việc sáp nhập vào Aceralia và Usinor, Arbed được đổi tên thành Arcelor. Arcelor được tiếp quản vào năm 2006 bởi Mittal Steel để trở thành công ty sản xuất thép Arcelor-Mittal, được điều hành bởi Lakshmi Mittal, một nhà sản xuất thép lớn nhất thế giới.

Viễn thông
Chính phủ đã đưa ra các chính sách nhằm thúc đẩy sự phát triển ngành viễn thông biến Luxembourg trở thành một trung tâm trong lĩnh vực truyền thông và vô tuyến trên thế giới. Đài Phát thanh và Truyền hình Luxembourg là đài phát thanh và truyền hình tư nhân hàng đầu của châu Âu. Công ty vệ tinh "Société européenne des satellites" (SES) được sự hậu thuẫn của chính phủ đã được thành lập vào năm 1986 để lắp đặt và vận hành hệ thống viễn thông vệ tinh vớ mục đích là truyền đi các chương trình truyền hình trên khắp châu Âu. Vệ tinh SES Astra là chiếc vệ tinh đầu tiên đi vào hoạt động, với 16 kênh phát bởi RCA 4000 Astra 1A, đã được Ariane Rocket ra mắt vào tháng 12 năm 1988. SES hiện là công ty dịch vụ vệ tinh lớn nhất thế giới về doanh thu.

Du lịch
Du lịch là một thành phần quan trọng của nền kinh tế quốc gia, chiếm khoảng 8,3% GDP trong năm 2009, sử dụng khoảng 25.000 người lao động và chiếm khoảng 11,7% tổng số người có việc làm. Bất chấp khủng hoảng hiện nay, Grand Duchy vẫn đón hơn 900.000 du khách mỗi năm, lượng khác du lịch này dành trung bình khoảng 2,5 đêm tại khách sạn, nhà trọ hoặc tại các khu cắm trại. Việc kinh doanh ngành du lịch đang thực sự nở rộ, với 44% tổng số du khách lưu trú qua đêm ở trong nước và 60% ở thủ đô, đạt mức tăng trưởng lần lượt là 11% và 25% trong giai đoạn 2009 - 2010.

Nông nghiệp
Khu vực nông nghiệp tuy nhỏ nhưng lại có năng suất cao của Luxembourg được trợ cấp chủ yếu bởi EU và chính phủ. Ngành này sử dụng khoảng từ 1-3% lực lượng lao động. Hầu hết nông dân trong nước đang tham gia vào ngành nông nghiệp sản xuất sữa và thịt. Các vườn nho ở Thung lũng Moselle hàng năm sản xuất ra khoảng 15 triệu lít rượu vang trắng khô mà phần lớn được tiêu thụ ở các thị trường như là Luxembourg, Đức, Pháp và Bỉ ở quy mô nhỏ hơn.

Dữ liệu
Bảng dưới đây cho biết các chỉ số kinh tế chính của Luxembourg trong giai đoạn từ năm 1980-2017. Màu xanh lá cây biểu thị cho mức lạm phát dưới 2%.

Các chuẩn mực kế toán
Việc thiết lập các tài khoản kế toán phụ thuộc vào quy mô của các công ty và phải tham khảo ba tiêu chí sau: tổng số bảng cân đối kế toán (tổng tài sản không thua lỗ của năm kế toán), số tiền ròng doanh thu (chẳng hạn như xuất hiện trên tài khoản lãi lỗ) và số lượng lực lượng lao động trung bình.

Việc kiểm soát các công ty vừa và lớn phải được thực hiện bởi một hoặc một số kiểm toán viên độc lập của các công ty được chỉ định bởi hội đồng chung của các thành viên thuộc Viện kiểm toán độc lập.
Việc kiểm soát các công ty nhỏ phải được thực hiện bởi một kế toán viên do hội đồng chung chỉ định trong một khoảng thời gian xác định.
Kết luận của báo cáo kiểm toán viên độc lập có thể là:
 Chứng nhận mà không có bản báo cáo đi kèm, điều này đồng nghĩa với việc báo cáo tài chính đã được phê duyệt một cách hoàn toàn
 Chứng nhận có báo cáo đi kèm, nghĩa là có sự chấp thuận với đối với báo cáo tuy nhiên báo cáo vẫn tồn tại những mối nghi ngờ mang tính trọng yếu nhưng không lan tỏa
 Từ chối chứng nhận báo cáo tài chính

Các hiệp hội kế toán '' luôn gặp khó khăn trong việc tổ chức do sự can thiệp lớn của chính phủ trong hệ thống kế toán.


title: 8218 Hosty

text:
8218 Hosty (1996 JH) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 8 tháng 5 năm 1996 bởi R. H. McNaught ở Siding Spring.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 8218 Hosty

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1996


title: Duyên Hải (định hướng)

text:
Duyên hải trong tiếng Việt có nghĩa là đường bờ biển. Tại Việt Nam, danh từ Duyên Hải còn được đặt cho các địa danh sau:

 Thị xã Duyên Hải, tỉnh Trà Vinh
 Huyện Duyên Hải, tỉnh Trà Vinh
 Phường Duyên Hải, thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai
 Xã Duyên Hải, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình
 Tên cũ của huyện Cần Giờ, Thành phố Hồ Chí Minh: huyện Duyên Hải.
 Thị trấn cũ Duyên Hải, huyện lỵ huyện Duyên Hải đến năm 2015; nay là một phần Phường 1, thị xã Duyên Hải.


title: Aphileus goombarus

text:
Aphileus goombarus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Neboiss miêu tả khoa học năm 1959.

Chú thích

Tham khảo

Aphileus


title: Ngô Kinh

text:
Ngô Kinh (chữ Hán: 吳京, Wu Jing; tên tiếng Anh: Jason Wu hay Jacky Wu; sinh ngày 3 tháng 4 năm 1974) là một nam diễn viên, võ sĩ và đạo diễn người Trung Quốc. Anh nổi tiếng với thể loại phim truyền hình và điện ảnh võ thuật của Hồng Kông. Ngô Kinh xếp thứ nhất trong Danh sách 100 ngôi sao nổi tiếng Trung Quốc theo Forbes năm 2019 và thứ 23 năm 2020.

Thiếu niên
Ngô Kinh thuộc dòng dõi "Chính Hoàng Kỳ", một trong "Thượng Tam Kỳ" của Hoàng tộc Mãn Châu. Anh sinh trưởng tại Bắc Kinh, Trung Quốc trong một gia đình nhà võ. Anh là con một, từ nhỏ đã được cha quản lý chặt chẽ vì tính khí nghịch ngợm, hiếu động của mình.

Năm 6 tuổi, anh được đưa vào học võ tại viện võ thuật Bắc Kinh ở Thập Sát Hải. Năm 13 tuổi, anh được chọn vào đội tuyển Wushu Bắc Kinh. Tại đây anh làm quen với những tháng ngày luyện tập vất vả dưới sự chỉ dẫn của sư phụ Ngô Bân, người từng đào tạo cho Lý Liên Kiệt, Chân Tử Đan và Triệu Văn Trác. Thời gian sau, do tập luyện quá mức nên anh bị thoái hóa xương cột sống, dẫn đến tê liệt hai chân.

Sau khi xuất viện, mặc dù đôi chân vẫn chưa khỏi hẳn, nhưng anh vẫn quyết tâm trở lại lớp tập thể lực như bao bạn khác. Sư phụ Ngô Bân đã giúp đỡ Ngô Kinh vượt qua những khó khăn trong thời gian này, ông đã đưa anh đến với những cuộc thi võ thuật, lúc này anh được 16 tuổi. Trong vòng hai năm, anh đã đem về hàng loạt các danh hiệu quán quân toàn quốc qua các nội dung như quyền, đao, thương...

Năm 1992 (18 tuổi), một chấn thương trong khi thi đấu đã khiến chân phải của Ngô Kinh bị thương nghiêm trọng dẫn đến nguy cơ tàn phế, điều đó khiến anh cảm thấy rất hụt hẫng, nản chí. Anh dọn ra ở riêng, xa lánh bạn bè, gia đình. Đến một hôm, khi đi chợ mua thực phẩm, Ngô Kinh bắt gặp bọn xấu đang cưỡng hiếp một cô gái, anh liền ra tay đánh đuổi bọn chúng, sau đó mới nhận ra chân phải của mình đã có cảm giác lại. Vì việc làm này, Ngô Kinh được tuyên dương trên báo đài. Anh có niềm tin trở lại và quyết tâm chữa trị bằng vật lý trị liệu.

Năm 1994, vết thương lành, anh trở lại trường thể dục thể thao. Một năm sau, giống như Thành Long và Chân Tử Đan, võ sĩ Ngô Kinh bước vào con đường của một diễn viên võ thuật dưới sự dẫn dắt của Viên Hòa Bình.

Sự nghiệp
Năm 1995, đoàn làm phim điện ảnh Thái Cực quyền của Hồng Kông đến trường Thể dục thể thao Bắc Kinh để tìm một nam diễn viên có căn bản võ thuật cho phim, và Ngô Kinh đã được Viên Hòa Bình chọn. Khó khăn lắm đạo diễn này mới thuyết phục được nhà trường cho mượn Ngô Kinh trong 4 tháng, vì vào thời điểm đó Ngô Kinh cũng đang chuẩn bị đi thi đấu võ thuật toàn quốc.

Trong vai diễn đầu đời, được hợp tác với các đạo diễn nổi tiếng: Trương Hâm Viêm, Viên Hòa Bình, lại đóng chung với diễn viên gợi cảm Chung Lệ Đề khiến Ngô Kinh không tránh khỏi sự hồi hộp. Anh không diễn tả hết tình cảm của nhân vật và tệ nhất là mỗi lần diễn cảnh đánh nhau, anh đều đánh thật và rất mạnh tay với bạn diễn, vì không biết đánh thế nào cho vừa phải. Nhưng bù lại, gương mặt ngây thơ, trong sáng của anh đã thuyết phục được đạo diễn và khán giả.

Thái Cực quyền ra mắt thành công. Ngô Kinh tiếp tục được Trương Hâm Viêm mời tham gia phim Công phu tiểu tử phá tình quan trong năm đó, và phim cũng được khán giả đón nhận. Thành công bước đầu với điện ảnh đã góp phần đưa Ngô Kinh rời khỏi trường lớp để đi vào con đường diễn xuất chuyên nghiệp.

Nổi tiếng trên màn ảnh nhỏ
Rời khỏi trường học, Ngô Kinh tham gia hai bộ phim truyền hình cổ trang của Viên Hòa Bình là Thái cực tôn sư và Thiếu Lâm tự (hợp tác cùng Phàn Thiếu Hoàng, Chu Ân, Tiền Gia Lạc...). Vai diễn của Ngô Kinh trong Thiếu Lâm tự được giới chuyên môn đem ra so sánh với Lý Liên Kiệt, người từng đóng vai này trong bộ phim điện ảnh cùng tên vào năm 1982.

Những loạt phim truyền hình kể trên là bước đầu giúp Ngô Kinh được nhiều khán giả yêu thích. Tuy vậy, các đạo diễn cho rằng anh chỉ giỏi biểu diễn các màn võ thuật đơn thuần chứ không giỏi diễn tả tâm lý nhân vật, nên không dám mời anh vào những vai diễn đòi hỏi nhiều về diễn xuất nội tâm. Chỉ đến khi Ngô Kinh thể hiện khá tốt vai Càn Long trong phim Giang sơn vi trọng thì các đạo diễn mới nhìn nhận khả năng của anh.

Thuở ban đầu thành công với điện ảnh, nhưng sau đó có vẻ như Ngô Kinh lại nổi tiếng nhiều hơn nhờ các phim truyền hình.

Tiến vào điện ảnh
Năm 2001, Ngô Kinh được Viên Hòa Bình tiến cử với Từ Khắc để anh cùng hợp tác với những tên tuổi như Trịnh Y Kiện, Trương Bá Chi, Cổ Thiên Lạc... trong bộ phim điện ảnh Thục Sơn kỳ hiệp. Tuy vậy, Thục Sơn kỳ hiệp lại là một trong những phim không thành công của Từ Khắc do dùng kỹ xảo quá nhiều. Năm sau, đạo diễn võ thuật nổi tiếng Lưu Gia Lương mời anh đóng bộ phim Túy mã lưu, trong phim anh đã diễn tả những môn võ hầu quyền và túy quyền khá đặc sắc, nhưng rồi phim vẫn không thành công như mong đợi.

Năm 2005, anh góp mặt trong hai phim điện ảnh: Nhất tiễn song điêu và Sát Phá Lang. Trong đó, vai diễn đặc biệt trong phim Sát Phá Lang của Diệp Vĩ Tín đã đánh dấu một bước quan trọng trong sự nghiệp điện ảnh của anh. Trong phim này, lần đầu tiên Ngô Kinh đóng vai phản diện: anh vào vai Jack, một sát thủ có vẻ mặt ác độc, tính cách lạnh lùng tàn bạo, chỉ biết tuân lệnh cấp trên. Bộ phim là sự quy tụ của ba thế hệ diễn viên võ thuật: Chân Tử Đan, Hồng Kim Bảo và Ngô Kinh. Ngô Kinh đã có một trận đấu tay đôi với Chân Tử Đan ở đoạn gần cuối phim, trở thành trận giao đấu ấn tượng nhất của bộ phim.

Thành công của Sát Phá Lang giúp Ngô Kinh được nhiều nhà làm phim điện ảnh chú ý. Từ năm 2006 đến 2008, anh có 8 tác phẩm điện ảnh, trong đó có một số phim ăn khách như Hắc quyền (2006), Nam nhi bản sắc (2007), Điệp vụ song sinh (2007), Huyết chiến (2008) và một phim của Hollywood: Xác ướp 3: Lăng mộ Tần Vương (2008).

Chiến Lang 2
Ngày 27 tháng 7 năm 2017, Ngô Kinh cho ra mắt bộ phim điện ảnh mang đề tài quân sự Chiến Lang 2 (Wolf Warrior 2) do chính anh đạo diễn, viết kịch bản và đảm nhiệm vai chính. Phim nhận được sự đón nhận rất tích cực từ phía khán giả và lập kỷ lục doanh thu phòng vé với tốc độ chóng mặt. Với kinh phí chỉ 200 triệu nhân dân tệ nhưng chỉ sau 11 ngày kể từ khi phát hành, bộ phim đã thu về gần 3,4 tỷ nhân dân tệ tại phòng vé trong nước, vượt qua bộ phim "Mỹ nhân ngư" của ngôi sao điện ảnh Hồng Kông Châu Tinh Trì để trở thành bộ phim có doanh thu cao nhất mọi thời đại của Trung Quốc. Tổng doanh thu của Chiến Lang 2 đạt tới 870 triệu USD trên toàn cầu, trong đó thị trường Trung Quốc chiếm 98% doanh thu.

Đời tư
Ngô Kinh là một trong số ít các diễn viên nổi tiếng có đời tư ít scandal. Anh kết hôn cùng MC Tạ Nam vào năm 2014. Ngô Kinh vì chấn thương nặng trong lúc quay phim nên phải đeo nạng trong lễ cưới của mình. Vợ chồng anh đã có hai con trai tên Ngô Sở Vị và Ngô Vô Lự.

Thông tin thêm
Ngô Kinh vì không huy động đủ tiền để làm bộ phim Chiến Lang 2 nên phải thế chấp căn nhà của hai vợ chồng. Việc làm này của Ngô Kinh nhận được sự động viên ủng hộ của vợ. Bộ phim sau khi công chiếu đã đạt doanh thu kỷ lục trong lịch sử điện ảnh Trung Quốc.
Ngô Kinh có dịp đối đầu với Chân Tử Đan trong một phân cảnh võ thuật của phim Sát Phá Lang. Cả hai xảy ra tin đồn rằng lợi dụng trong cảnh quay này Chân Tử Đan đã ra tay rất nặng với Ngô Kinh, thậm chí là vào vết thương sẵn của Ngô Kinh. Dù báo chí tốn rất nhiều giấy mực về vấn đề này, nhưng cả hai đều không ai xác nhận và thậm chí có động thái đăng ảnh chung để xóa tan nghi ngờ của mọi người.

Phim đã đóng

Điện ảnh

Truyền hình

Chú thích

Liên kết ngoài

Trang thông tin/ trang cá nhân

 Ngô Kinh trên HKMDB
 Trang chủ Wujing.com.cn  - bằng tiếng Hán.

Fanpage
 kfWuJing.com - do người hâm mộ lập.
 wujing.hk - do người hâm mộ ở Hồng Kông lập.
 Wu-Jing.net  - do người hâm mộ ở Đài Loan lập.
 Wu-Jing.org - do người hâm mộ lập, bằng tiếng Anh.
 Wu-Jing.info  - do người hâm mộ ở Việt Nam lập.
 Ngô Kinh  - kungfucinema.com

Clip các pha hành động
Cảnh đấu võ với Chân Tử Đan trong Sát Phá Lang.
Cảnh đấu võ với 3 người trong Fatal Contact.

Sinh năm 1974
Nhân vật còn sống
Nam diễn viên điện ảnh Trung Quốc
Nam diễn viên truyền hình Trung Quốc
Nam diễn viên điện ảnh Hồng Kông
Diễn viên truyền hình Hồng Kông
Diễn viên phim võ thuật
Nhân vật thể thao từ Bắc Kinh
Đạo diễn Trung Quốc
Đạo diễn phim Hồng Kông
Võ sĩ Trung Quốc
Võ sư Trung Quốc
Nam diễn viên Hồng Kông thế kỉ 20
Nam diễn viên Hồng Kông thế kỉ 21
Người Bắc Kinh
Người Mãn Châu
Họ Ngô


title: John Keats

text:
John Keats (31 tháng 10 năm 1795 – 23 tháng 2 năm 1821) – nhà thơ Anh, người cùng thời với Percy Bysshe Shelley, Lord Byron, một đại diện tiêu biểu của trường phái lãng mạn Anh thế kỉ XIX.

Tiểu sử
John Keats sinh ở Moorgate, London, là con trai cả của Thomas Keats và Frances Jennings Keats. Năm 1804 bố mất, ba tuần sau đó mẹ đi lấy chồng nên các con ở với bà ngoại. Năm 1810 mẹ chết vì bệnh lao phổi, hậu quả của cái chết này là sau đó các con trai của bà cũng chết vì bệnh này.

Từ năm 1803-1811 học ở trường tư, năm 1811 học ngành y ở King's College London. Thời gian này Keats đã bắt đầu say mê thơ ca, tốt nghiệp ngành y nhưng Keats không làm bác sĩ mà theo đuổi sự nghiệp thơ ca. Tập thơ đầu tiên Poems (1917) còn mang vẻ đa sầu đa cảm nhưng đã có tiếng ngân vang của niềm vui ca ngợi cuộc sống, đây cũng là đề tài trung tâm trong sáng tạo của Keats. Các trường ca Endymion (1817), Ode to a Grecian urn (1820) là sự tìm kiếm cái đẹp và sự hài hòa từ thời cổ đại, ballad La Belle Dame sans Merci (1819) – trở về với thời đại kỵ sĩ, còn Ode to a nightingale (1819) – ca ngợi vẻ đẹp muôn thuở của thiên nhiên… Bạn đọc có thể đọc những phân tích chi tiết về tác phẩm Người đẹp không có lòng thương xót ở mục từ: La Belle Dame sans Merci

Đặc điểm dễ nhận thấy ở thơ Keats là sự đa dạng của vần luật, cái nhìn vào cuộc đời đầy màu sắc và sự chính xác, cụ thể của hình tượng thơ ca.

Cuộc đời của Keats thật ngắn ngủi nhưng sự nghiệp thơ ca mà ông để lại cho đời là vô giá. Keats nổi tiếng là nhà thơ ca ngợi cái đẹp"Cái đẹp là chân lý, chân lý là cái đẹp, thế thôi, đấy là tất cả những gì ta biết và ta cần biết". Theo quan niệm của ông, nghệ thuật là phải thể hiện cái đẹp chứ không phải là thứ vũ khí của chính trị, khoa học hay tôn giáo. Nhà thơ không phải là lãnh tụ, không phải là người thầy, nhà thơ không nên tham gia vào đấu tranh xã hội mà nhà thơ – trước hết là người sáng tạo.
Keats mất ở Ý vì bệnh lao phổi. Ông được mai táng tại nghĩa trang Tin lành ở Roma, trên mộ có dòng chữ đề:"tên của người này in trên nước"(whose name was writ in water).

Tác phẩm
 Endymion
 Hyperion
 Ode to a Grecian urn
 Ode to a nightingale
 On Melancholy
 То autumn
 Isabella
 The Eve of St. Agnes
 La Belle Dame sans Merci
 The poetical works and other writings of J. Keats, 4 vv., ed. by Forman, 1883
 Poetical works, ed. by Arnold, 1929
 The letters, ed. by Golvin, 1891

Một bài thơ

Xem thêm
 La Belle Dame sans Merci

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Complete Poetical Works

Sources
 Works by or about John Keats at Internet Archive (scanned books original editions color illustrated)

 Complete Poetical Works
 Complete Poetical Works, in an RSS feed
 Electronic Concordance to the standard edition of Keats's poetry
 Keats's Poetry and commentary at Oldpoetry.com
Portals
 John-Keats.com
 Keatsian.com
Scholarship
 Romantic Circles -- Excellent Editions & Articles on Keats and other Authors of the Romantic period
 The Life of John Keats: a memoir by his friend Charles Armitage Brown
 The Life and Work of John Keats
Misc
 Keats's grave
 Keats House
 The Keats-Shelley House in Rome
 "'Once More the Poet': Keats, Severn and the Grecian Lyre" . Article by John Curtis Franklin about Severn's role in the design of Keats' tombstone, Protestant Cemetery, Rome
 John Keats  at the National Portrait Gallery (London)
 "Second only to Byron": an essay on"Barry Cornwall"and Keats from TLS, 3 tháng 9 năm 2008.
 Selected Works at Poetry Index

Nhà thơ Anh
Người Luân Đôn
Trường phái Lãng mạn
Mất năm 1821
Sinh năm 1795
Chết vì bệnh lao
Nhà văn từ Luân Đôn
Mất thế kỷ 19 do bệnh lao


title: Ignelater glaesum

text:
Ignelater glaesum là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Costa miêu tả khoa học năm 1980.

Chú thích

Tham khảo

Ignelater


title: Luperodes nigrifrons

text:
Luperodes nigrifrons là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Allard miêu tả khoa học năm 1889.

Chú thích

Tham khảo

Luperodes


title: Saint-Maurice, Bas-Rhin

text:
Saint-Maurice là một xã thuộc tỉnh Bas-Rhin trong vùng Grand Est đông bắc Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Bas-Rhin

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Bas-Rhin


title: Lư Thị

text:
Lư Thị () là một huyện thuộc địa cấp thị Tam Môn Hiệp, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc.

Trấn

Hương

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang thông tin chính thức

Đơn vị cấp huyện Hà Nam (Trung Quốc)
Tam Môn Hiệp


title: Khúc Hạo

text:
Khúc Hạo (chữ Hán: 曲顥; 860 - 917) hoặc Khúc Thừa Hạo, được suy tôn là Khúc Trung Chủ, là con của Khúc Thừa Dụ. Quê hương của cha con Khúc Thừa Dụ, Khúc Hạo nay được cho là làng Cúc Bồ, xã Kiến Quốc, huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương.

Cha của ông là Khúc Thừa Dụ vốn xuất thân từ gia đình hào tộc, nhân nhà Đường loạn, quân đội nhà Đường không thể kiểm soát nước Việt, Khúc Thừa Dụ được dân chúng suy tôn làm chúa và tự xưng là Tiết độ sứ, trực tiếp cai trị nước Việt. Khúc Thừa Dụ mất, Khúc Hạo lên thay làm Tiết độ sứ. Ông đã có vai trò quan trọng trong việc kiến thiết nền móng một nước Việt tự chủ; thực hiện chính sách ngoại giao mềm dẻo, trung lập khi ở Trung Quốc thời ấy có hai nước là Nam Hán và Hậu Lương.

Bối cảnh và nguồn gốc

Nước Việt thời bấy giờ bị chính quyền nhà Đường Trung Quốc đô hộ, năm Kỷ Mão (679) vua Cao Tông nhà Đường chia đất Giao Châu ra làm 12 châu, 59 huyện và đặt An Nam đô hộ phủ. Năm 866, vua Đường Ý Tông thăng An Nam đô hộ phủ lên thành Tĩnh Hải quân. Năm Đinh Mão (907) nhà Đường mất ngôi, nhà Hậu Lương, Hậu Đường, Hậu Tấn, Hậu Hán, Hậu Chu tranh nhau làm vua. Mỗi nhà được mấy năm, gồm tất cả là 52 năm, gọi là đời Ngũ Quí hay là Ngũ Đại.

Trước khi nhà Đường sắp mất ngôi độ mấy năm, thì bên Trung Quốc loạn, giặc cướp nổi lên khắp cả mọi nơi. Uy quyền nhà vua không ra đến bên ngoài, thế lực ai mạnh thì người ấy xưng đế, xưng vương. Ở nước Việt, lúc bấy giờ có một người họ Khúc tên là Thừa Dụ, quê ở Hồng Châu (thuộc địa hạt Bàng Giang và Ninh Giang ở Hải Dương). Khúc Thừa Dụ vốn là một người hào phú trong xứ, mà tính lại khoan hòa, hay thương người, cho nên có nhiều người kính phục. Năm 905 Tĩnh Hải quân Tiết độ sứ Độc Cô Tổn bị triệu về nhà Đường (đời vua Đường Ai Đế) để trị tội, đất Tĩnh Hải quân vô chủ. Khúc Thừa Dụ thừa dịp dẫn quân đánh chiếm thủ phủ Đại La của Tĩnh Hải quân. Năm Bính Dần (906) đời vua Đường Ai Đế, nhân khi trong châu có loạn, dân chúng cử Khúc Thừa Dụ làm Tiết độ sứ để cai trị Giao Châu. Nhà Đường lúc bấy giờ suy nhược, thế không ngăn cấm được, cũng thuận cho Khúc Thừa Dụ làm Tĩnh Hải Tiết độ sứ và gia phong Đồng bình Chương sự. Năm sau nhà Đường mất ngôi (907), nhà Hậu Lương lên thay, phong cho Lưu Ẩn làm Nam Bình Vương, kiêm chức Tiết độ sứ Quảng Châu và Tĩnh Hải, có ý để lấy lại Giao Châu. Khúc Thừa Dụ làm Tiết độ sứ được non một năm thì mất, giao quyền lại cho con là Khúc Hạo.

Theo Việt giám thông khảo tổng luận, Lê Tung gọi Khúc Thừa Dụ là Khúc Tiên Chúa, mấy đời là hào tộc mạnh, nhân nhà Đường mất, lòng người yêu mến, suy tôn làm chúa, dựng đô ở La Thành. Khúc Trung Chúa (tức Khúc Hạo) nối cơ nghiệp trước, có phong thái của ông nội. Không rõ Lê Tung viết Khúc Hạo là con hay cháu của Khúc Thừa Dụ.

Sự nghiệp

Kế tập chức Tiết độ sứ
Các sách sử như Đại Việt sử ký toàn thư, An Nam chí lược, Lịch triều hiến chương loại chí... đều chép rất vắn tắt về Khúc Hạo cũng như những việc ông làm. Theo sách Đại Việt sử ký toàn thư, vào năm 907, sau khi nhà Đường mất, nhà Lương lên thay, cho Quảng Châu Tiết độ sứ là Lưu Ẩn kiêm chức Tĩnh Hải quân Tiết độ sứ, tước Nam Bình vương. Khi ấy Ẩn chiếm giữ Phiên Ngung, người Giao Châu là Khúc Hạo chiếm giữ châu trị, tự xưng là Tiết độ sứ, có ý mưu đồ lẫn nhau.

Khúc Hạo kế nghiệp Khúc Thừa Dụ, đóng đô ở La Thành, vốn là trị sở cũ do nhà Đường xây dựng nên. Sử gia Lê Tung nhận xét rằng Khúc Hạo có phong thái của ông nội, trù hoạch quyết thắng, ngoài ý mọi người, chống chọi các nước Bắc triều, là bậc chúa hiền của nước Việt, đã định ra hộ tịch và các chức quản giáp, chế độ mới lập ít nhiều, nửa chừng thì mất (tức năm 917).

Theo Việt Nam sử lược, Khúc Hạo lập ra lộ, phủ, châu, xã ở các nơi, đặt quan lại, sửa sang việc thuế má, việc sưu dịch và lại cho con là Khúc Thừa Mỹ sang sứ bên Quảng Châu, tiếng là kết hiếu với nhau, nhưng cốt để dò thăm mọi việc hư thực. Năm Đinh Sửu (917) Khúc Hạo mất, truyền nghiệp lại cho con là Khúc Thừa Mỹ.

Theo sách An Nam chí lược, Khúc Hạo người Giao Chỉ. Cuối đời Đường, Khúc Hạo làm tiết độ sứ thay cho Độc Cô Tổn: đổi các hương ở các huyện làm giáp, đặt mỗi giáp một quản giáp và một phó tri giáp để giữ việc đánh thuế. Khúc Hạo giữ chức tiết độ sứ được bốn năm thì mất.

Cải cách
Theo nghiên cứu của một số nhà làm sử hiện đại ở Việt Nam thì Khúc Hạo đã có những cải cách quan trọng. Khúc Hạo đã tiến hành cải cách quan trọng về các mặt. Đường lối chính trị của ông được sử sách tóm lược ngắn gọn song rất rõ ràng: "Chính sự cốt chuộng khoan dung, giản dị, nhân dân đều được yên vui". Khoan dung tức là không bắt buộc, không quá khắt khe với dân, chống tham quan ô lại. Giản dị là không làm phiền hà, sách nhiễu bởi nhiều thủ tục quan liêu. Yên vui, "an cư lạc nghiệp" là lý tưởng của nếp sống mà người nông dân nơi thôn xóm mong đợi. Khúc Hạo sửa lại chế độ điền tô, thuế má lực dịch nặng nề của thời thuộc Đường. Ông ra lệnh "bình quân thuế ruộng, tha bỏ lực dịch, lập sổ hộ khẩu, kê rõ quê quán, giao cho giáp trưởng (quản giáp) trông coi."

Từ mô hình của chính quyền đô hộ nhà Đường với An Nam, nhằm khắc phục tình trạng phân tán quyền lực vào tay các thủ lĩnh địa phương, Khúc Hạo đã có những cố gắng lớn đầu tiên nhằm xây dựng chính quyền độc lập, thống nhất từ trung ương đến xã. Ông chia cả nước thành những đơn vị hành chính các cấp: lộ, phủ, châu, giáp, xã. Mỗi xã đặt ra xã quan, một người chánh lệnh trưởng và một người tá lệnh trưởng. Một số xã ở gần nhau thời thuộc Đường gọi là hương nay đổi là giáp, mỗi giáp có một quản giáp và một phó tri giáp để trông nom việc kê hộ khẩu, nhân khẩu và việc thu thuế. Theo sách An Nam chí nguyên, Khúc Hạo đặt thêm 150 giáp, cộng với những giáp trước đây nhà Đường đặt, cả thảy toàn bộ Tĩnh Hải quân có 314 giáp.

Ngoại giao
Nhà Hậu Lương, trước đây vì mới cướp ngôi nhà Đường, phương Bắc nhiều biến cố nên Hậu Lương Thái Tổ thừa nhận Khúc Hạo làm Tiết độ sứ Tĩnh Hải quân năm 907. Nhưng qua năm sau (năm 908), vua Hậu Lương là Hậu Lương Thái Tổ lại phong cho Tiết độ phó sứ ở Quảng Châu là Lưu Ẩn kiêm chức "Tĩnh Hải quân tiết độ, An Nam đô hộ". Điều đó có nghĩa là người Trung Quốc vẫn muốn chiếm lại Việt Nam. Sự cai trị vững vàng của Khúc Hạo ở Tĩnh Hải quân khiến họ Lưu ở Quảng Châu không dám nhòm ngó tới phương nam.

Năm 909, Hậu Lương Thái Tổ phong Lưu Ẩn ở Quảng Châu là Nam Bình vương. Năm 910, Hậu Lương Thái Tổ phong Lưu Ẩn ở Quảng Châu là Nam Hải vương. Ngày 4 tháng 4 năm 911 Nam Hải vương Lưu Ẩn ở Quảng Châu mất, em là Lưu Nham kế vị làm Nam Hải vương. Vào đầu năm 913, vua Chu Hữu Khuê nhà Hậu Lương ban chức kiểm hiệu thái phó cho Nam Hải vương Lưu Nham ở Quảng Châu. Cùng năm 913, vua Chu Trấn nhà Hậu Lương bổ nhiệm Lưu Nham ở Quảng Châu làm tiết độ sứ của Thanh Hải quân và Kiến Vũ quân, phong tước Nam Bình vương cho Lưu Nham. Năm 916 Lưu Nham chấm dứt việc gửi cống phẩm và sứ giả đến nhà Hậu Lương sau khi bị vua Chu Trấn nhà Hậu Lương từ chối sắc phong làm Nam Việt vương.

Khi được tăng cường lực lượng từ các sĩ dân Trung nguyên di cư xuống phía Nam, Quảng Châu mạnh lên. Tháng 9 năm 917, Nam Bình vương Lưu Nham ở Quảng Châu bèn xưng đế, lập ra nước Nam Hán tách khỏi nhà Hậu Lương, một trong mười nước thời Ngũ đại Thập quốc. Nguyên ban đầu Nam Hán Cao Tổ (Lưu Nghiễm) lấy quốc hiệu là Đại Việt, sang năm 918 Nam Hán Cao Tổ mới đổi tên là Đại Hán (sử gọi là Nam Hán để phân biệt với Bắc Hán tồn tại cùng thời kỳ) và từ đó giữ quốc hiệu này. Quốc hiệu Đại Việt ban đầu càng chứng tỏ tham vọng của họ Lưu muốn đánh Tĩnh Hải quân mà sau này họ hai lần thực hiện (vào năm 930 và năm 938).

Nhận thấy nguy cơ từ phía họ Lưu, Khúc Hạo sai con là Khúc Thừa Mỹ làm "khuyến hiếu sứ" sang Quảng Châu gặp vua Nam Hán Cao Tổ, bề ngoài là để ‘‘kết mối hòa hiếu’’, song bề trong cốt là xem xét tình hình hư thực của địch. Cuối năm 917 khi Khúc Thừa Mỹ trở về thì Khúc Hạo mất. Dù ông chưa từng xưng đế hay xưng vương nhưng đời sau nhớ công lao của ông và gọi ông là ‘‘Khúc Trung chủ’’. Khúc Thừa Mỹ kế vị làm Tĩnh Hải quân Tiết độ sứ.

Do hành động ngoại giao mềm dẻo của Khúc Hạo, Nam Hán không gây hấn với Tĩnh Hải quân. Sau này, do Khúc Thừa Mỹ từ bỏ chính sách của cha, nhận chức Tiết độ sứ từ nhà Lương chứ không thừa nhận nhà Nam Hán. Sử ghi thời Khúc Thừa Mỹ bên trong lao dịch nặng nề; bên ngoài lại thân với nhà Hậu Lương mà nước Nam Hán đã ly khai, chống đối Nam Hán trong khi Hậu Lương ở quá xa tận Trung nguyên; hơn nữa Khúc Thừa Mỹ còn công khai gọi Nam Hán là "ngụy đình" (triều đình không chính thống) làm chọc giận họ Lưu, nên có thể là nguyên nhân quân Nam Hán tiến quân xâm lược nước Việt.

Nhận định

Theo Văn Tạo, Viện Sử học Việt Nam: Khúc Hạo được đánh giá là nhà cải cách hành chính đầu tiên ở Việt Nam. So với thời Cao Biền, số đơn vị hành chính thời Khúc Hạo được tăng lên gấp đôi. Như vậy về chiều rộng, chính quyền trung ương đã vươn tới nhiều nơi hơn trên địa bàn cai trị. Việc đưa nhân khẩu vào quản lý chặt chẽ hơn tại các đơn vị hành chính tạo điều kiện tăng cường nhân lực cho các hoạt động kinh tế, quân sự của chính quyền. Vào thế kỷ 10, trong khi các hào trưởng địa phương ít nhiều có xu hướng độc lập, cát cứ với chính quyền trung ương (ngay cả các triều đại Ngô, Đinh sau đó cũng vậy), Khúc Hạo đã khéo léo dựa vào họ để củng cố chính quyền cơ sở. Cuộc cải cách của ông tạo cơ sở kinh tế, xã hội vững chắc cho nền độc lập, tự chủ của người Việt sau này.

Tham khảo

Đại Việt Sử ký Toàn thư, Nhà Xuất bản Khoa học xã hội, 1998, tập 1.
Khâm định Việt sử Thông giám cương mục.
Việt Nam sử lược, Nhà Xuất bản Tân Việt, 1968.
Việt sử lược.
Lịch triều hiến chương loại chí, Nhà Xuất bản Giáo dục, 2006.
An Nam chí lược, Viện Đại học Huế, Ủy ban phiên dịch sử liệu Việt Nam, 1961, bản điện tử.
Viện sử học (1991), Lịch sử Việt Nam, tập 1, Nhà Xuất bản Đại học và Giáo dục chuyên nghiệp
Văn Tạo (2006), Mười cuộc cải cách, đổi mới lớn trong lịch sử Việt Nam, Nhà Xuất bản Đại học Sư phạm.

Tham khảo

Xem thêm
Tự chủ
Họ Khúc
Khúc Thừa Dụ
Khúc Thừa Mỹ
Dương Đình Nghệ

Tĩnh Hải quân Tiết độ sứ
Họ Khúc
Người Hải Dương
Mất năm 917
Lịch sử Việt Nam thời Tự chủ
Người cải cách Việt Nam
Năm sinh không rõ


title: Plebeia melanica

text:
Plebeia melanica là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Ayala mô tả khoa học năm 1999.

Chú thích

Tham khảo

Plebeia
Động vật được mô tả năm 1999


title: Cheilotrichia meridiana

text:
Cheilotrichia meridiana là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Cheilotrichia
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Venusia (bướm đêm)

text:
Venusia là một chi bướm đêm trong họ Geometridae.

Các loài
Venusia accentuata  (Prout, 1914)
Venusia albinea  (Prout, 1938)
Venusia apicistrigaria  (Djakonov, 1936)
Venusia balausta  Xue, 1999
Venusia biangulata  (Sterneck, 1938)
Venusia blomeri  (Curtis, 1832)
Venusia brevipectinata  Prout, 1938
Venusia cambrica  Curtis, 1839
Venusia comptaria  (Walker, 1860)
Venusia conisaria  Hampson, 1903
Venusia crassisigna  Inoue, 1987
Venusia dilecta  Yazaki, 1995
Venusia distrigaria  (Boisduval, 1833)
Venusia eucosma  (Prout, 1914)
Venusia inefficax  (Prout, 1938)
Venusia kasyata  Wiltshire, 1966
Venusia kioudjrouaria  Oberthür, 1893
Venusia laria  Oberthür, 1893
Venusia lilacina  (Warren, 1893)
Venusia limata  Inoue, 1982
Venusia lineata  Wileman, 1916
Venusia maniata  Xue, 1999
Venusia marmoraria  (Leech, 1897)
Venusia megaspilata  (Warren, 1895)
Venusia naparia  Oberthür, 1893
Venusia nigrifurca  (Prout, 1926)
Venusia obliquisigna  (Moore, 1888)
Venusia ochrota  Hampson, 1903
Venusia pallidaria  Hampson, 1903
Venusia paradoxa  Xue, 1999
Venusia pearsalli  (Dyar, 1906)
Venusia phasma  (Butler, 1879)
Venusia planicaput  Inoue, 1987
Venusia punctiuncula  Prout, 1938
Venusia purpuraria  (Hampson, 1895)
Venusia scitula  Xue, 1999
Venusia semistrigata  (Christoph, 1881)
Venusia sikkimensis  (Warren, 1893)
Venusia syngenes  Wehrli, 1931
Venusia tchraria  Oberthür, 1893
Venusia violettaria  Wehrli, 1931
Venusia yasudai  Inoue, 1987

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Asthenini