title: Nguyễn Hữu Cảnh

text:
Nguyễn Hữu Cảnh (chữ Hán: 阮有鏡, 1650 – 1700), nguyên danh là Nguyễn Hữu Kính, với các tên húy khác là Lễ hoặc Thành, tước Lễ Thành Hầu (禮成侯), sau lại được triều đình truy phong tước Vĩnh An Hầu (永安侯) là một danh tướng thời chúa Nguyễn Phúc Chu. Ông được xem là vị tướng mở cõi Nam Bộ với việc xác lập chủ quyền cho người Việt tại vùng đất Đồng Nai, Gia Định vào năm 1698. Kể từ thời điểm đó, miền đất này chính thức trở thành một đơn vị hành chính trực thuộc lãnh thổ Đại Việt, tức Việt Nam ngày nay.

Tên gọi
Nguyễn Hữu Cảnh còn được biết đến với nhiều tên gọi khác nhau như Nguyễn Hữu Lễ, Nguyễn Hữu Thành, Lễ Công, Lễ Thành Hầu, Lễ Tài Hầu, Thượng Đăng Lễ, Chưởng Binh Lễ. Kính, Lễ, Thành là các tên húy của ông. Trong các tên húy này, húy Kính (sau đọc trại âm là Cảnh) được biết và dùng nhiều nhất, huý Lễ được dùng khi triều đình phong cho ông tước Lễ Thành hầu và trong dân gian khi đặt các tên sông hoặc đường mang tên ông, húy Thành có thể được dùng giới hạn trong dòng họ, gia phả.

Do lòng kính mộ công lao của ông, dân gian đọc trại húy Kính thành các âm Kiếng, Kiến, Kỉnh, Cảnh. Thời Nguyễn, vì kỵ húy Hoàng tử Cảnh, nên âm Cảnh đọc trại thành Kiểng. Nhưng cách đọc trại này đã phai mờ và ngày nay, tên gọi Nguyễn Hữu Cảnh đã trở nên thông dụng và rất ít người gọi hoặc dùng đúng tên là KÍNH dù một số dịch giả, sử gia vẫn dùng.

Gia thế và khởi nghiệp

Ông sinh năm 1650 tại vùng đất nay là thôn Phước Long, xã Chương Tín, huyện Phong Lộc (nay là xã Vạn Ninh, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình), là con thứ ba của danh tướng Nguyễn Hữu Dật. Mẹ ông là bà Nguyễn Thị Thiện.

Nguyễn Hữu Cảnh là cháu 9 đời của Nguyễn Công Duẩn  . Ông nội của ông là Nguyễn Triều Văn (dòng Nguyễn Hữu, tước Triều Văn hầu, phò triều Lê và Nguyễn sơ), trước ở làng Gia Miêu, huyện Tống Sơn, tỉnh Thanh Hóa, sau theo chúa Tiên (Nguyễn Hoàng) di cư vào đất Thuận Hóa.

Cha ông, Chiêu Vũ hầu Nguyễn Hữu Dật, sinh nhiều con trai, trong đó có bốn người là tướng giỏi, kể theo thứ tự: Nguyễn Hữu Hào (tước Hào Lương hầu, tác giả truyện nôm Song tinh bất dạ), Nguyễn Hữu Trung (tước Trung Thắng hầu), Nguyễn Hữu Cảnh (tước Lễ Thành hầu) và Nguyễn Hữu Tín (tước Tín Đức hầu).

Dòng dõi con nhà tướng, lớn lên trong thời kỳ Trịnh – Nguyễn phân tranh, lại chuyên tâm luyện tập võ nghệ. Bởi vậy, tuy còn trẻ, nhưng ông đã lập được nhiều chiến công và đã được chúa Nguyễn Phúc Tần phong chức Cai cơ (một chức võ quan thuộc bậc cao) vào lúc tuổi độ 20, được người đương thời gọi tôn là "Hắc Hổ" (vì ông sinh năm Dần và vì có nước da ngăm đen, vóc dáng hùng dũng).

Quan lộ
Lúc mới ngoài 20 tuổi, ông đã được phong chức Cai cơ với những công trạng lập được trong chiến trường Trịnh-Nguyễn.

Trước năm Nhâm Thân 1692, ông đã được phong tước là Lễ Tài Hầu (với chữ Tài có chỗ viết là Thành hoặc Hòa)

Năm Nhâm Thân 1692, ông được phong làm Thống binh cầm quân dẹp loạn Chiêm Thành, bình định biên cương

Năm Giáp Tuất 1694, ông được thăng làm Chưởng cơ, lãnh chức Trấn thủ dinh Bình Khang

Năm Canh Thìn 1700, ông bị bệnh mà mất, hưởng dương 51 tuổi. Khi mất, ông được triều đình phong tặng mỹ hiệu Hiệp tán công thần đặc tấn Chưởng dinh, thụy Trung Cần

Năm Minh Mạng 12 (Nhâm Thìn 1832), ông được truy phong thêm tước Vĩnh An Hầu

Công trạng

Bình định Chiêm Thành

Vào những năm 1690–1691, vua Chiêm Thành là Kế Bà Tranh thường đem quân vượt biên giới, sát hại dân Việt ở Diên Ninh (Diên Khánh). Đầu năm 1692, chúa Nguyễn Phúc Chu (1691–1725) phái Nguyễn Hữu Cảnh làm Thống binh cùng với tham mưu Nguyễn Đình Quang đem quân bình định biên cương, thành lập trấn Thuận Thành (đất Ninh Thuận, Bình Thuận ngày nay).

Theo sách Đại Nam thực lục:Nhâm thân, năm thứ 1 [1692], Mùa thu, tháng 8, vua nước Chiêm Thành là Bà Tranh làm phản, họp quân đắp lũy, cướp giết cư dân ở phủ Diên Ninh. Dinh Bình Khang đem việc báo lên. Chúa sai Cai cơ Nguyễn Hữu Kính (con Nguyễn Hữu Dật bấy giờ gọi là Lễ tài hầu; chữ Tài, có chỗ viết là Thành, lại là Hòa) làm Thống binh, lấy văn chức Nguyễn Đình Quang làm Tham mưu suất lãnh quân Chính dinh, cùng quân Quảng Nam và Bình Khang đi đánh.Mùa đông, tháng 12, lấy Lê Hoành Giảng và Nguyễn Khoa Chiêm làm thủ hợp Chính dinh.Quý dậu, năm thứ 2 [1693], mùa xuân, tháng giêng, bọn Thống binh Nguyễn Hữu Kính đánh bại Chiêm Thành, Bà Tranh bỏ thành chạy.Tháng 3, Nguyễn Hữu Kính bắt được Bà Tranh và bầy tôi là Tả trà viên Kế Bà Tử với thân thuộc là Nàng mi Bà Ân đem về. Chúa sai đổi nước ấy làm trấn Thuận Thành.Mùa thu, tháng 7, Nguyễn Hữu Kính đến cửa khuyết dâng chiến tù Chiêm là bọn Bà Tranh. Chúa sai kể tội và giam ở núi Ngọc Trản, hàng tháng cấp cho tiền gạo vải lụa đủ dùng.Sai Cai đội Nguyễn Trí Thắng giữ Phố Hài, Cai cơ Nguyễn Tân Lễ giữ Phan Rí, Cai đội Chu Kiêm Thắng giữ Phan Rang (Phố Hài, Phan Rí, nay thuộc Bình Thuận, Phan Rang thuộc Ninh Thuận) để phòng dư đảng của Thuận Thành.Bình định vừa xong, một nhóm người Thanh, đứng đầu là A Ban xúi giục bè đảng dấy loạn. Nguyễn Hữu Cảnh lại nhận lệnh đi đánh dẹp, rồi được cử làm Trấn thủ dinh Bình Khương (còn được gọi Bình Khang, nay là vùng Khánh Hòa-Ninh Thuận).

Theo sách Đại Nam thực lục:Quý dậu, năm thứ 2 [1693], Tháng 12, người Thanh là A Ban cùng với Hữu trà viên là óc Nha Thát ở Thuận Thành nổi loạn. Trước là A Ban đến ở Thuận Thành, vốn cùng óc Nha Thát đi lại rất thân. Từ lúc Bà Tranh bị bắt, hai người đều chạy về đất Đại Đồng, A Ban đổi tên là Ngô Lãng tự xưng mình có phép hô phong hoán vũ, gươm đao không thể làm bị thương. Người Thuận Thành là Chế Vinh kêu họp dân man đi theo. Đến bấy giờ đem đồ đảng cướp Phố Hài. Cai đội Nguyễn Trí Thắng đem quân chống đánh. A Ban giả đò thua, Trí Thắng đuổi theo bị phục binh giết chết. Cai đội dinh Bà Rịa tên là Dực và thư ký là Mai (không rõ họ) đem quân đến cứu viện, đều chết cả. A Ban bèn vào Phan Rí, lo rằng cai cơ Nguyễn Tân Lễ sức mạnh, mình không chống nổi, bèn sai con gái người dân Thuận Thành bỏ thuốc độc vào quả chuối cho Tân Lễ ăn. Tân Lễ bị câm. A Ban lại tung nhiều tiền bạc để ngầm kết với quân Tân Lễ làm nội ứng. Đến khi đánh, Tân Lễ bị bọn phản binh đâm chết, dinh trại của cải bị đốt và cướp gần hết. A Ban lại kéo quân đến Phan Rang. Cai đội Chu Kiêm Thắng vì quân ít không ra, đóng cửa thành tự thủ. Gặp Khám lý Kế Bà Tử vừa đến, Kiêm Thắng bắt trói ở ngoài cửa thành bảo sẽ đem chém, óc Nha Thát sợ [Kế Bà Tử] bị giết, nói với A Ban bỏ vây đi. Kiêm Thắng bèn thả Kế Bà Tử về.Giáp tuất, năm thứ 3 [1694], A Ban lại vây Phan Rang. Cai đội Chu Kiêm Thắng báo tin gấp về dinh Bình Khang. Trấn thủ Nguyễn Hữu Oai và Lưu thủ Nhuận (không rõ họ) tiến binh theo thượng đạo để cứu viện. A Ban bèn lui về Bào Lạc. Phan Rang được giải vây. Rồi Hữu Oai bị bệnh chết.Tháng 2, A Ban tiến giữ lũy Ô Liêm. Lưu thủ Nhuận và các cai cơ Tống Tuân và Nguyễn Thành chia quân giáp đánh. A Ban chạy về Phố Châm. Quân ta đuổi theo sát. Giặc lại chạy về Thượng Dã (tiếp địa giới Chân Lạp). Nhuận bèn về, đem việc báo lên. Chúa lại ra lệnh cho Cai cơ Nguyễn Hữu Kính, và văn chức Trinh Tường (không rõ họ) tiện nghi xử trí. Cai cơ Nguyễn Thắng Hổ đem quân tiến đánh, đảng giặc dẹp yên.Thăng Nguyễn Hữu Kính làm Chưởng cơ, lãnh Trấn thủ dinh Bình Khang.

Xác lập chủ quyền vùng đất mới ở Nam Bộ
Theo Đại Nam thực lục tiền biên thì vào tháng 2 năm Mậu Dần (1698), chúa Nguyễn Phúc Chu phong Nguyễn Hữu Cảnh làm Thống suất, cử vào kinh lược xứ Đồng Nai.

Theo đường biển, thuyền của Nguyễn Hữu Cảnh đi ngược dòng Đồng Nai đến ở tại Cù lao Phố, là một cảng sầm uất nhất miền Nam bấy giờ. Từ đấy, Nguyễn Hữu Cảnh đã ra sức ổn định dân tình, hoạch định cương giới xóm làng, lấy đất Nông Nại đặt làm Gia Định phủ, lập xứ Đồng Nai làm huyện Phước Long, dựng dinh Trấn Biên, lấy đất Sài Gòn làm huyện Tân Bình, dựng dinh Phiên Trấn. Mỗi dinh đặt chức Lưu thủ, Cai bạ và Ký lục để quản trị. Nha thuộc có 2 ty là Xá sai ty (coi việc văn án, từ tụng, dưới quyền quan Ký lục) và Lại ty (coi việc tài chính, do quan Cai bộ đứng đầu). Quân binh thì cơ, đội, thuyền, thủy bộ tinh binh và thuộc binh để hộ vệ. Đất đai mở rộng ngàn dặm, cho chiêu mộ lưu dân từ Bố Chánh châu trở vô, đến ở khắp nơi, đặt ra phường, ấp, xã, thôn, chia cắt địa phận, mọi người phân chiếm ruộng đất, chuẩn định thuế đinh, điền và lập bộ tịch đinh điền. Từ đó con cháu người Hoa ở nơi Trấn Biên thì lập thành xã Thanh Hà, ở nơi Phiên Trấn thì lập thành xã Minh Hương, rồi ghép vào sổ hộ tịch.

Sách Đại Nam liệt truyện (Tiền biên, quyển 1) ghi công: Nguyễn Hữu Cảnh đã chiêu mộ dân phiêu tán từ châu Bố Chánh (nay là Quảng Bình) trở vào Nam vào đất ấy (tức đất Trấn Biên và Phiên Trấn), rồi đặt xã thôn, phường ấp, định ngạch tô thuế và ghi tên vào sổ đinh. Và cũng theo Trịnh Hoài Đức thì nhờ Nguyễn Hữu Cảnh mà đất đai mở rộng hơn ngàn dặm, dân số có thêm bốn vạn hộ.

Sách Đại Nam thực lục ghi:Mậu dần, năm thứ 7 [1698], Tháng 2, sai Cai cơ thủy quân là Nguyễn Hữu Khánh và Nguyễn Cửu Vạn giữ các cửa biển.Bắt đầu đặt phủ Gia Định. Sai Thống suất Nguyễn Hữu Kính kinh lược đất Chân Lạp, chia đất Đông Phố, lấy xứ Đồng Nai làm huyện Phước Long (nay thăng làm phủ), dựng dinh Trấn Biên (tức Biên Hòa ngày nay), lấy xứ Sài Gòn làm huyện Tân Bình (nay thăng làm phủ), dựng dinh Phiên Trấn (tức Gia Định ngày nay), mỗi dinh đều đặt các chức lưu thủ, cai bạ, ký lục và các cơ đội thuyền thủy bộ tinh binh và thuộc binh. Mở rộng đất được nghìn dặm, được hơn 4 vạn hộ, bèn chiêu mộ những dân xiêu dạt từ Bố Chính trở về Nam cho đến ở cho đông. Thiết lập xã thôn phường ấp, chia cắt giới phận, khai khẩn ruộng nương, định lệnh thuế tô dung, làm sổ đinh điền. Lại lấy người Thanh đến buôn bán ở Trấn Biên lập làm xã Thanh Hà, ở Phiên Trấn, lập làm xã Minh Hương  (nay là). Từ đó người Thanh ở buôn bán đều thành dân hộ [của ta].

Bình định Chân Lạp và qua đời
Năm 1699, vua Chân Lạp là Nặc Thu (Ang Saur, có sách ghi Nặc Ong Thu - Chey Chettha IV) đem quân tiến công Đại Việt. Trước đó, năm 1689, anh trai của Nguyễn Hữu Cảnh là Nguyễn Hữu Hào đã theo lệnh chúa Nguyễn đi bình định Nặc Thu nhưng không thành công.

Chúa Nguyễn Phúc Chu lại cử Nguyễn Hữu Cảnh làm Thống binh, cùng với Phó tướng Phạm Cẩm Long, Tham tướng Nguyễn Hữu Khánh đem quân lính, thuyền chiến hợp cùng tướng Trần Thượng Xuyên lo việc đánh dẹp và an dân. Và thủy binh của Nguyễn Hữu Cảnh đã tiến thẳng đến thành La Bích (tây bắc Nam Vang), đánh tan quân của Nặc Thu.

Sách Đại Nam thực lục chép:Kỷ mão, năm thứ 8 [1699], mùa thu, tháng 7, Nặc Thu nước Chân Lạp làm phản, đắp các lũy Bích Đôi, Nam Vang và Cầu Nam, cướp bóc dân buôn. Tướng Long Môn là Trần Thượng Xuyên đóng giữ Doanh Châu (nay thuộc Vĩnh Long) đem việc báo lên.Mùa đông, tháng 10, lại sai Nguyễn Hữu Kính làm Thống suất, Cai bạ Phạm Cảm Long làm Tham mưu, Lưu thủ Trấn Biên là Nguyễn Hữu Khánh làm tiên phong, lãnh quân hai dinh Bình Khang, Trấn Biên, và thuộc binh 7 thuyền dinh Quảng Nam, cùng với tướng sĩ Long Môn đi đánh.Canh thìn năm thứ 9 [1700], tháng 2, Nguyễn Hữu Kính đem quân các đạo tiến vào nước Chân Lạp, đóng ở Ngư Khê(2. Ngư Khê: Rạch Cá. 2), sai người dò xét thực hư, chia đường tiến quân.Tháng 3, Thống binh Trần Thượng Xuyên cùng quân giặc đánh liên tiếp nhiều trận đều được. Khi quân ta đến lũy Bích Đôi và Nam Vang, Nặc Thu đem quân đón đánh. Nguyễn Hữu Kính mặc nhung phục đứng trên đầu thuyền, vung gươm vẫy cờ, đốc các quân đánh gấp, tiếng súng vang như sấm. Nặc Thu cả sợ, bỏ thành chạy. Nặc Yêm (con vua thứ hai Nặc Nộn) ra hàng, Hữu Kính vào thành, yên vỗ dân chúng.Mùa hè, tháng 4, Nặc Thu đến cửa quân đầu hàng, xin nộp cống. Nguyễn Hữu Kính báo tin thắng trận rồi lùi quân đóng đồn ở Lao Đôi, kinh lý việc biên giới.Sau khi vua Chân Lạp quy hàng, Nguyễn Hữu Cảnh cho thuyền ghé lại thăm nom, khích lệ dân chúng, dù Khmer, Hoa hay Việt, hãy cùng nhau gìn giữ tinh thần thân thiện, tắt lửa tối đèn có nhau. Những hành động khoan hòa, thiết thực, những cử chỉ ưu ái thật lòng của ông đã làm cho đồng bào vô cùng cảm mến.

Tháng 4 năm Canh Thìn (1700), Nguyễn Hữu Cảnh kéo quân về đóng ở cồn Cây Sao (sử cũ gọi Cù lao Sao Mộc hay Tiêu Mộc hoặc châu Sao Mộc, sau dân địa phương nhớ ơn ông, nên gọi là Cù lao Ông Chưởng, nay là xã Mỹ Hòa Hưng thành phố Long Xuyên tỉnh An Giang), và báo tin thắng trận về kinh.

Theo Gia Định thành thông chí, thì:
Ở đây một thời gian ông bị "nhiễm bệnh, hai chân tê bại, ăn uống không được. Gặp ngày Tết Đoan ngọ (mùng 5 tháng 5 âm lịch) ông miễn cưỡng ra dự tiệc để khuyến lạo tướng sĩ, rồi bị trúng phong và thổ huyết, bịnh tình lần lần trầm trọng.

Ngày 14 ông kéo binh về, ngày 16 đến Sầm Giang (Rạch Gầm, Mỹ Tho) thì mất,. Khi ấy chở quan tài về tạm trí ở dinh Trấn Biên (Biên Hòa), rồi đem việc tâu lên, chúa Nguyễn Phúc Chu rất thương tiếc, sắc tặng là Hiệp tán Công thần, thụy là Trung Cần, hưởng 51 tuổi. Người Cao Miên lập miếu thờ ông ở đầu châu Nam Vang. Nơi cù lao ông nghỉ bệnh, nhân dân cũng lập đền thờ, được mạng danh là Cù lao ông Lễ. Còn chỗ đình quan tài ở dinh Trấn Biên cũng lập miếu thờ.

Sách Đại Nam thực lục chép:Canh thìn năm thứ 9 [1700], Tháng 5, Thống suất chưởng cơ Nguyễn Hữu Kính chết. Đầu là Hữu Kính đóng quân ở Lao Đôi, gặp mưa to gió lớn, núi Lao Đôi lở tiếng kêu như sấm. Đêm ấy mộng thấy một người mặt đỏ mày trắng, tay cầm cái phủ việt bảo rằng: "Tướng quân nên kíp đem quân về, ở lâu đây không lợi". Hữu Kính cười nói rằng: "Mệnh ở trời, có phải ở đất này đâu ?". Khi tỉnh dậy, thân thể mỏi mệt, nhưng vẫn cười nói như thường để giữ yên lòng quân. Kịp bệnh nặng, bèn than rằng: "Ta muốn hết sức báo đền ơn nước nhưng số trời có hạn, sức người làm được gì đâu ?". Bèn kéo quân về, đi đến Sầm Khê(1. Rạch Gầm. 1) (thuộc tỉnh Định Tường) thì chết, bấy giờ 51 tuổi. Chúa nghe tin thương tiếc, tặng Hiệp tán công thần đặc tiến chưởng dinh, thụy là Trung cần. Cho vàng lụa để hậu táng. Về sau thiêng lắm, người Chân Lạp lập đền thờ (năm Gia Long thứ 5 được tòng tự ở Thái miếu: Năm Minh Mệnh thứ 12, phong Vĩnh An hầu).

Tước/thụy hiệu/mỹ hiệu
Dưới đây là danh sách các tước/thụy hiệu /mỹ hiệu mà Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh đã được phong hoặc truy phong qua các triều đại.
 được phong trước năm Canh Thân 1692[13]
 Lễ Thành Hầu
 tiếng Hán: 禮成侯
 tiếng Việt: phong cho ông tước là vị Hầu thông suốt lễ nghi
 được truy phong khi mất, năm Đinh Hợi 1767
 Hiệp tán công thần, đặc tấn Chưởng dinh, thụy Trung Cần
 tiếng Hán: 協贊工臣, 特進掌營, 謚忠勤
 tiếng Việt: phong cho ông mỹ hiệu quan Hiệp tán, và đặc phong cho ông chức Chưởng dinh, với thụy hiệu là vị quan trung thành với triều đình và cần mẫn trong việc nước
 được truy phong năm Gia Long 4 (Ất Mùi 1805), thờ phụ vào Thái Miếu, liệt vào Thượng đẳng công thần
 Tuyên lực công thần, đặc tấn Phụ quốc Thượng tướng quân, Cẩm Y vệ Đô chỉ huy sứ ty Đô chỉ huy sứ, Đô đốc phủ Chưởng phủ sự, phó tướng chưởng cơ Lễ Tài hầu, thụy Tuyên Vũ
 tiếng Hán: 宣力功臣, 特進輔國上將軍, 錦衣衞都指揮使司都指揮使, 都督府掌府事, 副將掌奇禮才侯,  謚宣武
 tiếng Việt: phong cho ông mỹ hiệu là vị công thần tận lực với đất nước, đặc tấn chức thượng tướng quân phò trợ đất nước, được lãnh trọng trách đứng đầu cơ quan Cẩm Y Vệ bảo vệ hoàng đế, cùng chức là vị chưởng quan Ngũ quân Đô Thống (là chức của 5 vị tướng lãnh cao nhất thời tiền Nguyễn như Tả Quân, Hữu Quân, v.v) thống lĩnh quân đội toàn quốc , (nguyên ông đã là) phó tướng, chưởng cơ, với tước là vị Hầu có tài năng về việc lễ nghi, ban thụy hiệu là vị võ quan tuyên dương võ nghiệp
 được truy phong năm Minh Mạng 12 (Nhâm Thìn 1832)
 Thần cơ doanh Đô thống chế, Vĩnh An Hầu
 tiếng Hán: 神機營都統制, 永安侯
 tiếng Việt: phong cho ông chức quan võ đứng đầu cơ quan Thần Cơ Doanh, là cơ quan với trọng trách bảo vệ kinh thành và kho vũ khí, cùng với các trách nhiệm liên quan đến vũ khí như chế tạo ống phun lửa, súng đạn, pháo hoa, v.v., và phong cho ông tước là vị Hầu (phù hộ cho đất nước được) đời đời bình an
 được sắc phong năm Minh Mạng 3 (Nhâm Ngọ 1822), đình Bình Kính, Biên Hòa
 Thác Cảnh Uy Viễn Chiêu Ứng Thượng Đẳng Thần
 tiếng Hán: 拓境威遠昭應上等神
 tiếng Việt: phong cho ông mỹ hiệu là vị Thượng đẳng thần linh ứng và uy danh khai khẩn đất đai vang dội lẫy lừng
 được sắc phong năm Thiệu Trị 3 (Quý Mão 1843), đình Bình Kính, Biên Hòa - tặng thêm 2 chữ Thành Cảm
 Thác Cảnh Uy Viễn Chiêu Ứng Thành Cảm Thượng Đẳng Thần
 tiếng Hán: 拓境威遠昭應誠感上等神
 tiếng Việt: phong cho ông mỹ hiệu là vị Thượng đẳng thần linh ứng, chứng giám cho lòng thành khấn vái, và uy danh khai khẩn đất đai vang dội lẫy lừng
 được sắc phong năm Thiệu Trị 3 (Quý Mão 1843) lần 2, đình Bình Kính, Biên Hòa - tặng thêm 2 chữ Hiển Linh
 Thác Cảnh Uy Viễn Chiêu Ứng Thành Cảm Hiển Linh Thượng Đẳng Thần
 tiếng Hán: 拓境威遠昭應誠感上等神
 tiếng Việt: phong cho ông mỹ hiệu là vị Hiển linh Thượng đẳng thần linh ứng, chứng giám cho lòng thành khấn vái, và uy danh khai khẩn đất đai vang dội lẫy lừng
 được sắc phong năm Tự Đức 3 (Canh Tuất 1850), đình Bình Kính, Biên Hòa - tặng thêm 2 chữ Trác Vĩ
 Thác Cảnh Uy Viễn Chiêu Ứng Thành Cảm Hiển Linh Trác Vĩ Thượng Đẳng Thần
 tiếng Hán: 拓境威遠昭應誠感卓偉上等神
 tiếng Việt: phong cho ông mỹ hiệu là vị Hiển linh Kiệt xuất Thượng đẳng thần linh ứng, chứng giám cho lòng thành khấn vái, và uy danh khai khẩn đất đai vang dội lẫy lừng

Ngộ nhận

Người dân ở các tỉnh miền Tây Nam Bộ vẫn quen gọi ông là Chưởng Binh Lễ, vì vậy có người tưởng rằng ông giữ chức Chưởng binh. Trên thực tế, thời chúa Nguyễn không có chức này. Chức vụ cao nhất mà Nguyễn Hữu Cảnh đảm nhiệm lúc sinh thời là Thống suất và Chưởng Cơ. Sau khi ông mất, chúa Nguyễn đã truy phong chức Chưởng dinh. Do sự kính trọng của người dân đối với Nguyễn Hữu Cảnh, họ đã ghép tên và chức vụ của ông lại thành Chưởng Binh Lễ ("Chưởng" của Chưởng dinh hay Chưởng cơ, "binh" của Thống binh, và "Lễ" là tên tự của ông).

Tưởng nhớ

Nguyễn Hữu Cảnh mất được truy tặng Đặc Tấn Chưởng Dinh Tráng Hoàn hầu, thụy là Trung Cần (gia phả ghi tước và thụy được truy tặng lần sau cùng là Vĩnh An hầu, thụy Cương Trực).

Để tưởng nhớ công đức của Chưởng cơ Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh, nơi quê hương cũng như nơi ông đến an dân, nhân dân đều lập đền thờ hoặc lập bài vị ông, như ở Nam Vang (Campuchia), Quảng Bình, Quảng Nam, Cù lao Phố (Biên Hòa), Đình Minh Hương Gia Thạnh, Quận 5, TP. Hồ Chí Minh, Ô Môn (Cần Thơ)... Tỉnh An Giang là một trong những địa phương có nhiều đền thờ Nguyễn Hữu Cảnh nhất. Trong số này, có Lễ Công Từ Đường ở phường Châu Phú A (Châu Đốc, An Giang), do Thoại Ngọc Hầu đứng ra xây dựng. Theo Đại Nam nhất thống chí thì "Đền Lễ công: ở thôn Châu Phú, huyện Tây Xuyên, thờ Nguyễn Hữu Kính. Đền do Nguyễn Văn Thụy (tức Thoại Ngọc Hầu) dựng khi làm Trấn thủ, nay hương lửa vẫn như cũ, thường tỏ anh linh.".

Ngoài ra, họ tên và chức tước của ông còn được dùng để đặt tên cho trường học, đường phố tại nhiều địa phương...Vừa qua, nhân dân tỉnh Quảng Bình đã tôn tạo khu lăng mộ của ông tại Thác Ro thuộc huyện Lệ Thủy. Năm 2009, sách Kỷ lục An Giang 2009, cũng đã công nhận ông là "người đầu tiên có công khai mở vùng đất An Giang" .

Văn thơ ca ngợi, truyền tụng công đức Nguyễn Hữu Cảnh còn lưu giữ khá nhiều, trích một đoạn:

Từ ngày vâng lệnh Trấn Bình Khương,
Bờ cõi mở thêm mấy dặm trường,
Vun bón cột nền nơi tổ phụ
Dãi dầu tên đạn giúp quân vương
Giặc ngoài vừa nép bên màn hổ
Sao tướng liền sa giữa giọt tương!
(Bài thơ đặt nơi sắc phong tại đền Lễ Công ở Châu Phú)

Tên đường
Ở thành phố Châu Đốc có đường Thượng Đăng Lễ, gọi đúng phải là Thượng Đẳng Lễ. Tuy nhiên, không phải chỉ Nguyễn Hữu Cảnh, vì Châu Đốc đã có đường Chưởng Binh Lễ, nên không thể cùng một nhân vật mà được đặt tên tại hai con đường. Thực ra đường Thượng Đẳng Lễ là chỉ Thượng Đẳng thần của thôn Vĩnh Nguơn có tên là Nguyễn Hữu Lễ, người đã có công cứu giá khi chúa Nguyễn Ánh gặp nạn tại Vĩnh Nguơn.

Tại TP Hồ Chí Minh có tên đường Nguyễn Hữu Cảnh nằm ở Quận Bình Thạnh.

Đền thờ
Quyển Sử Cao Miên của Lê Hương (Khai Trí xuất bản, 1970) có lời chua dưới một bức ảnh: Đền thờ ông Nguyễn Văn Thụy (Thoại) vị đại thần Việt Nam bên cạnh vua Cao Miên trong thời kỳ Việt Nam bảo hộ nước này. Đền thờ cất gần Chợ Mới (Phnom Penh) bị bắt buộc phải triệt hạ vào năm 1956.

Tuy nhiên, đây thực sự là đền thờ của Nguyễn Hữu Cảnh, vì bức ảnh cho thấy rõ tấm biển ở cổng ghi là Thượng đẳng thần. Điều này phù hợp với nhiều tài liệu lịch sử khác".

Ngày mất
Chính sử chép ông mất ngày 16/5, song tiểu sử Nguyễn Hữu Cảnh trưng bày trong các đình ở An Giang đều ghi là 10/5. Toàn vùng Tây Nam Bộ đều làm lễ giỗ ông vào ngày này, có thể kể đến Đình Châu Phú, Bình Thủy, Tham Buông, Long Kiến, Mỹ Phước,... Trong khi đó Đồng Nai lại giỗ ông ngày 16/5, có lẽ kỷ niệm ngày quàn linh cữu.

Ảnh

Xem thêm
 Đình Châu Phú
 Rạch Ông Chưởng
 Đình thần Bình Thủy

Chú thích

Liên kết ngoài
Nguyễn Hữu Cảnh  trên trang chủ của Thành phố Hồ Chí Minh
Lễ Thành Hầu, nhiều ngộ nhận đáng tiếc Trên web Văn nghệ Cửu Long
Nguyễn Hữu cảnh Trên web Quảng Bình.
Lịch sử định cư của người Việt ở đất An Giang  Trên web An Giang.
Nguyễn Hữu Cảnh - Người mở đất Nam Bộ Trên web báo Quân đội nhân dân.

Người họ Nguyễn tại Việt Nam
Sinh tại Quảng Ninh, Quảng Bình
Mất thập niên 1700
Võ tướng chúa Nguyễn
Người Đàng Trong
Thành hoàng làng
Hầu tước nhà Lê trung hưng


title: Lĩnh Đông

text:
Lĩnh Đông (chữ Hán giản thể: 岭东区, âm Hán Việt: Lĩnh Đông khu) là một quận thuộc địa cấp thị Song Áp Sơn, tỉnh Hắc Long Giang, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Quận này có diện tích 908 km², dân số 90.000 người, mã số bưu chính 155120. Quận Lĩnh Đông được chia thành 6 nhai đạo (Trung tâm, Bắc Sơn, Nam Sơn, Đông Sơn, Tây Sơn, Trung Sơn); 1 hương Trường Thắng.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Hắc Long Giang
Song Áp Sơn


title: Manohar Thana

text:
Manohar Thana là một thị trấn thống kê (census town) của quận Jhalawar thuộc bang Rajasthan, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Manohar Thana có dân số 9227 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Manohar Thana có tỷ lệ 64% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 73%, và tỷ lệ cho phái nữ là 54%. Tại Manohar Thana, 18% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Rajasthan


title: (14824) 1985 CF2

text:
{{DISPLAYTITLE:(14824) 1985 CF2}}

(14824) 1985 CF2 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henri Debehogne ở Đài thiên văn La Silla ở Chile ngày 13 tháng 2 năm 1985.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 14001–15000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1985
Được phát hiện bởi Henri Debehogne
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Nhà giả kim (định hướng)

text:
Nhà giả kim (tiếng Anh: alchemist) là người thực hành giả kim thuật. "Nhà giả kim" còn có thể để cập đến:

Sách và truyện
Nhà giả kim (tiểu thuyết) của Paulo Coelho

Nghệ thuật

Xem thêm
Danh sách nhà giả kim
Danh sách nhà hóa học, bao gồm một số nhà giả kim
Danh sách nhà huyền bí học, bao gồm một số nhà giả kim


title: Saint-Léon-sur-l'Isle

text:
Saint-Léon-sur-l'Isle  là một xã, nằm ở tỉnh Dordogne vùng Aquitaine của Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Dordogne

Tham khảo

Saintleonsurlisle


title: Lê Khắc Tháo

text:
Lê Khắc Tháo (1859-1887), hiệu: Tăng Trai; là một trong những thủ lĩnh của Khởi nghĩa Ba Đình ở Việt Nam.

Tiểu sử
Ông là người làng Bái Giao, huyện Đông Sơn (nay thuộc xã Thiệu Giao, huyện Thiệu Hóa) tỉnh Thanh Hóa. Đỗ cử nhân vào thời Tự Đức, nhưng ông không ra làm quan.

Sau tháng 7 năm 1885, hưởng ứng dụ Cần Vương, Lê Khắc Tháo mộ quân ứng nghĩa chống Pháp, được cử giữ chức Tán tương quân vụ trong phong trào Cần Vương ở Đông Sơn (Thanh Hóa). Tháng 2 năm 1886, căn cứ Ba Đình được khởi công xây dựng ở huyện Nga Sơn (Thanh Hoá), ông đem quân tới tham gia tích cực. Từ đây, các thủ lĩnh nghĩa quân, trong có có ông, đã dẫn quân đi tấn công thành tỉnh Thanh Hóa đêm 11 rạng ngày 12 tháng 3 năm 1886.

Đầu năm 1887, quân Pháp tấn công căn cứ Ba Đình. Sau khi căn cứ này thất thủ, Lê Khắc Tháo rút quân lên miền núi, nhưng dọc đường bị sốt nặng rồi mất. Khi đó ông mới 28 tuổi.

Tác phẩm
Trong thời gian tham gia phong trào Cần Vương, Lê Khắc Tháo có sáng tác một số thơ văn, nhưng nay chỉ còn lại một bài thơ, đó là:

Thương tiếc, ghi công
Nghe tin Tán tương quân vụ Lê Khắc Tháo mất, chí sĩ Nguyễn Thượng Hiền có làm bài thơ bằng chữ Hán để khóc ông, dịch ra như sau:
Ai lệ Tăng Trai
Nắm cỏ ngoài gươm giáoĐau lòng giọt lệ rơi
Nước chảy đời mau chóngĐêm khuya chuyện nửa lời.
Trời sao nên tỏ mãiMây gió cứ đi hoài
Chiêu hồn ôi đã vậyRau Thú Dương vắng người .

Hiện ở thành phố Thanh Hóa có con đường mang tên Lê Khắc Tháo; và ngôi nhà thờ ông (nhà thờ Lê Khắc Tháo) ở xã Thiệu Giao cũng đã được công nhận là di tích lịch sử cấp tỉnh .

Xem thêm
 Khởi nghĩa Ba Đình
 Đinh Công Tráng

Tham khảo
Nguyễn Q. Thắng-Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam. Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 1992.
Thơ văn yêu nước nửa sau thế kỷ XIX (1858-1900), Nhà xuất bản Văn học, 1976.
Hoàng Huyên, Tống Duy Tân, cuộc đời và thơ văn. Nhà xuất bản Văn hóa, 2007.

Chú thích

Người Thanh Hóa
Nghĩa quân chống Pháp
Lịch sử Thanh Hóa
Khởi nghĩa Ba Đình
Thủ lĩnh quân sự phong trào Cần Vương


title: Awa, Tokushima

text:
là một thành phố thuộc tỉnh Tokushima, Nhật Bản.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Website chính thức

Thành phố tỉnh Tokushima


title: Leptocerus keleos

text:
Leptocerus keleos là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Chú thích

Leptocerus


title: Brachyglottis perdicioides

text:
Brachyglottis perdicioides là một loài thực vật có hoa thuộc họ Asteraceae.
Loài này chỉ có ở New Zealand.

Nguồn
 de Lange, P.J. 1998. Brachyglottis perdicioides. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Brachyglottis
Thực vật New Zealand


title: Itabashi, Tokyo

text:
Itabashi (tiếng Nhật: 板橋区) là một trong 23 khu đặc biệt của Tokyo. Tên thành phố được đặt theo tên cây cầu Ita (板 Ván) bắc qua sông Shakujii. Đây là khu vực dành cho các cửa hàng nhỏ và các xưởng công nghiệp nhỏ. Nơi đây cũng có nhiều cơ sở y tế.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang chủ của Itabashi
 Trang chủ của Itabashi

Các khu đặc biệt của Tokyo


title: Diloma zelandica

text:
Diloma zelandica là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Trochidae, họ ốc đụn or top shells.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 Powell A. W. B., New Zealand Mollusca, William Collins Publishers Ltd, Auckland, New Zealand 1979 ISBN 0-00-216906-1

Diloma
Động vật chân bụng New Zealand


title: Horistonotus distigma

text:
Horistonotus distigma là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1878.

Chú thích

Tham khảo

Horistonotus


title: Lapanouse-de-Cernon

text:
Lapanouse-de-Cernon  là một xã ở tỉnh Aveyron, thuộc vùng Occitanie ở miền nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Aveyron

Tham khảo

Lapanousedecernon


title: Thập niên 1060

text:
Thập niên 1060 là thập niên diễn ra từ năm 1060 đến 1069.

Chính trị và chiến tranh

Chiến tranh

Xung đột

Thuộc địa hóa

Các sự kiện chính trị nổi bật

Thiên tai

Hiệp hội

Công nghệ

Khoa học

Kinh tế

Văn hóa đại chúng

Văn học và nghệ thuật

Thể thao

Âm nhạc

Kiến trúc

Thời trang

Khác

Tiểu thuyết và phim

Nhân vật

Lãnh tụ thế giới

Tham khảo


title: Régat

text:
Régat  là một xã ở tỉnh Ariège, thuộc vùng Occitanie ở phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Ariège

Tham khảo

Regat


title: Green Carnation

text:
Green Carnation là một ban nhạc thành lập vào năm 1990 tại thành phố Kristiansand, Na Uy. Tuy vậy, trong nhiều năm liền sau khi thành lập, ban nhạc không có bất kỳ hoạt động nào do các thành viên tham gia vào những dự án khác. Có thể nói ban nhạc đã tan rã lần đầu vào năm 1992. Mãi đến năm 1998, trong một lần tình cờ gặp lại nhau, các thành viên mới quyết định hồi sinh Green Carnation. Trong suốt sự nghiệp của mình sau đó, ban nhạc trải qua nhiều lần thay đổi thành viên cũng như chất nhạc, từ doom metal/death metal, progressive metal sang progressive rock/hard rock, và đến năm 2006 đã phát hành riêng một album acoustic. Ban nhạc chính thức tuyên bố tan rã vào ngày 22 tháng 8 năm 2007. Tuy nhiên thành viên sáng lập, thủ lĩnh ban nhạc Terje Vik Schei (thường được biết dưới tên Tchort) cho biết anh vẫn sẽ tiếp tục với Green Carnation và album nhạc còn đang dang dở The Rise and Fall of Mankind (được biết là phần tiếp theo của Light of Day, Day of Darkness).

Đã phát hành
 Hallucinations of Despair (1991) - Demo
 Journey to the End of The Night (2000) − CD
 Light of Day, Day of Darkness (2001) − CD
 A Blessing in Disguise (2003) − CD
 The Trilogy (2004) − Box set
 Alive and Well... In Krakow (2004) − DVD
 The Quiet Offspring (2005) − CD
 The Burden Is Mine... Alone (2005) − EP
 Acoustic Verses (2006) − CD
 A Night Under the Dam (2007) − DVD

Thành viên

Hiện nay
 Terje Vik Schei (còn gọi là. Tchort) − Guitar, Lyrics

Các thành viên cũ
 Stein Roger Sordal − Bass, Vocals, Guitar, Lyrics
 Kjetil Nordhus − Vocals, Lyrics
 Kenneth Silden − Piano, Keyboards
 Michael Krumins − Guitar, Theremin
 Tommy Jackson − Drums
 Bjørn Harstad − Guitar
 Bernt A. Moen − Piano, Keyboards
 Christian "X" Botteri − Guitar
 Christofer "CM" Botteri − Bass
 Anders Kobro − Drums
 Alf Torre Rassmussen − Drums

Liên kết ngoài
Trang thông tin Green Carnation tại Encyclopaedia Metallum
Trang thông tin Green Carnation tại Metal Storm
Trang thông tin Green Carnation tại Last.fm
Lời nhạc tại Dark Lyrics

Chú thích

Ban nhạc Na Uy
Ban nhạc thành lập năm 1990


title: Puylaroque

text:
Puylaroque một thị xã và xã ở tỉnh Tarn-et-Garonne trong vùng Tarn-et-Garonne, Pháp.

Xem thêm
Communes of Tarn-et-Garonne

Tham khảo

Xã của Tarn-et-Garonne


title: Kỷ Silur

text:
Kỷ Silur hay phiên âm thành kỷ Xi-lua (Silua) là một kỷ chính trong niên đại địa chất kéo dài từ khi kết thúc kỷ Ordovic, vào khoảng 443,8 ± 1,5 triệu (Ma) năm trước, tới khi bắt đầu kỷ Devon vào khoảng 419,2 ± 3,2 Ma. Giống như các kỷ địa chất khác, các tầng đá xác định sự khởi đầu và kết thúc kỷ này được xác định khá rõ, nhưng niên đại chính xác thì vẫn là không chắc chắn trong phạm vi 5-10 triệu năm. Căn cứ xác định sự bắt đầu kỷ này là một sự kiện tuyệt chủng lớn khi 60% các loài sinh vật biển đã bị đào thải. Xem Sự kiện tuyệt chủng kỷ Ordovic-kỷ Silur.

Biên niên sử
Hệ thống địa tầng kỷ Silur đã lần đầu tiên được Roderick Murchison xác định, khi ông kiểm tra các tầng đá trầm tích chứa hóa thạch ở miền nam Wales (Xứ Uên/Xứ Gan) vào đầu thập niên 1830. Ông đặt tên cho các tầng đá này theo tên gọi của một bộ lạc người Celt (Xen-tơ) ở Wales- là người Silures, kế tục truyền thống của bạn ông là Adam Sedgwick, người đã xác định và đặt tên cho kỷ Cambri. Năm 1835, hai người đã đưa ra một bài báo chung, dưới tên gọi On the Silurian and Cambrian Systems, Exhibiting the Order in which the Older Sedimentary Strata Succeed each other in England and Wales, có thể coi là phôi thai cho việc xác định niên đại địa chất hiện đại. Tuy nhiên, sau khi đã xác định kỷ này và khi lần theo dấu vết của kỷ Silur trên thực địa thì người ta nhận ra rằng nó chồng lấn lên các tầng thuộc kỷ Cambri của Sedgwick, điều này đã gây ra tranh cãi và gây bất hòa đến mức chấm dứt luôn cả tình bạn của họ. Charles Lapworth cuối cùng đã giải quyết mâu thuẫn bằng cách xác định một hệ thống địa tầng chính mới với tên gọi là kỷ Ordovic để bao gồm các tầng đang tranh chấp.

Các phân kỷ
Khoảng thời gian của kỷ Silur thông thường được chia nhỏ thành các phân kỷ Tiền (Llandovery và Wenlock) và Hậu (Ludlow và Pridoli) Silur. Tuy nhiên, một vài sơ đồ hệ thống sử dụng Tiền (Llandovery), Trung (Wenlock) và Hậu (Ludlow và Pridoli) Silur. Các tầng động vật này được đặc trưng bởi các hóa thạch chỉ mục, là các loài mới của các sinh vật biển thuộc nhóm Graptolita xuất hiện trong mỗi tầng. Mỗi thế địa chất này tương ứng với một chuỗi đá, chúng được nói đến như là thuộc về các phần dưới, giữa và trên của tầng đá, tương tự với thời gian đầu, giữa và cuối của kỷ Silur. Các thế địa chất và các tầng động vật từ trẻ nhất đến già nhất là:
 Thế Pridoli - không định nghĩa tầng động vật (hậu Silur)
 Thế Ludlow được phân chia thành:
 Kỳ Ludford (hậu Ludlow - hậu Silur)
 Kỳ Gorst (tiền Ludlow - hậu Silur)
 Thế Wenlock được phân chia thành:
 Kỳ Homer (hậu Wenlock - tiền hoặc trung Silur)
 Kỳ Sheinwood (tiền Wenlock - tiền hoặc trung Silur)
 Thế Llandovery được phân chia thành:
 Kỳ Telych (hậu Llandovery - tiền Silur)
 Kỳ Aeron (trung Llandovery - tiền Silur)
 Kỳ Rhuddal (tiền Llandovery - tiền Silur)

Tại Bắc Mỹ một hệ thống các tầng động vật cục bộ khác được sử dụng:
 Cayuga (hậu Silur - Ludlow)
 Lockport (trung Silur - Wenlock)
 Tonawand (trung Silur - Wenlock)
 Ontario (tiền Silur - Llandovery)
 Alexandria (tiền Silur - Llandovery)

Cổ địa lý học
Trong kỷ Silur, Gondwana vẫn tiếp tục trôi dạt chậm về phía nam tới các vĩ độ lớn, nhưng có các chứng cứ cho thấy các chỏm băng thuộc kỷ Silur là ít lớn hơn so với các chỏm băng thuộc thời kỳ băng hà hậu Ordovic. Sự tan chảy ra của các chỏm băng và các sông băng đã làm cho mực nước biển lên cao, được ghi nhận từ thực tế là các trầm tích kỷ Silur che phủ lên trên các trầm tích kỷ Ordovic bị xói mòn, tạo thành một sự phân vỉa không chỉnh hợp. Các craton khác và các mảng lục địa đã trôi dạt cùng nhau gần đường xích đạo, bắt đầu sự hình thành của siêu lục địa thứ hai, được biết đến dưới tên gọi Euramerica (Âu-Mỹ).

Khi proto-Europe (tiền-châu Âu) va chạm với Bắc Mỹ thì va chạm này đã gấp nếp các trầm tích ven bờ biển đã được tích lũy từ kỷ Cambri ngoài khơi phía đông của Bắc Mỹ và phía tây của châu Âu. Sự kiện này được gọi là kiến tạo sơn Caledonia, sự dồn lên của các dãy núi kéo dài từ tiểu bang New York (ngày nay) tới chỗ nối lại của châu Âu với Greenland và Norway. Vào cuối kỷ Silur, mực nước biển lại hạ thấp xuống một lần nữa, để lại các lòng chảo lộ rõ chứa muối (evaporit) trong lưu vực kéo dài từ Michigan tới West Virginia, và các dãy núi mới hình thành nhanh chóng bị xói mòn. Sông Teays, chảy vào các biển nông trên giữa lục địa, đã xói mòn các tầng thuộc kỷ Ordovic, để lại dấu vết trong các tầng thuộc kỷ Silur ở miền bắc Ohio và Indiana.

Đại dương rộng lớn Panthalassa đã bao phủ phần lớn Bắc bán cầu. Các đại dương nhỏ khác như Proto-Tethys, Paleo-Tethys, Rheic, đường thông ra biển của đại dương Iapetus (nằm giữa Avalonia và Laurentia), và Ural mới hình thành.

Trong kỷ này, Trái Đất đang nằm trong giai đoạn nhà kính ấm và kéo dài và các biển nông và ấm đã che phủ phần lớn các vùng đất tại khu vực xích đạo. Kỷ này có một sự ổn định tương đối của khí hậu Trái Đất, kết thúc kiểu khí hậu thất thường của giai đoạn trước đó. Các lớp mai (vỏ) vỡ (gọi là coquina) cung cấp các chứng cứ mạnh mẽ cho kiểu khí hậu mà các cơn bão mạnh ngự trị được phát sinh khi đó bởi các mặt biển ấm.

Sinh vật

Động vật
Mực nước biển cao và các biển nông trên thềm lục địa cung cấp một môi trường thích hợp cho sự sống đại dương của tất cả các loài. Các tầng đá kỷ Silur là nơi chứa nhiều mỏ dầu và hơi đốt ở nhiều khu vực. Các tầng đá kỷ Silur chứa hematit—một loại quặng sắt—ở miền đông Bắc Mỹ đã đóng vai trò quan trọng cho nền kinh tế châu Mỹ thuộc địa thời kỳ đầu.

Các dải đá san hô ngầm đã lần đầu tiên xuất hiện trong kỷ này, được các nhóm san hô đã tuyệt chủng như các bộ Tabulata và Rugosa tạo ra. Những loài cá xương đầu tiên (nhóm Osteichthyes) đã xuất hiện, với các đại diện là Acanthodii được che phủ bằng lớp vảy bằng chất xương; các loài cá đã đạt được sự đa dạng đáng kể và phát triển các quai hàm chuyển động được, được thích ứng từ sự hỗ trợ của 2 hoặc 3 cung mang ở phía trước. Hệ động vật đa dạng của nhóm Eurypterida (bò cạp biển) -- một số trong chúng có độ dài vài mét—sinh sống ở các biển nông thời kỳ Silur ở Bắc Mỹ; nhiều hóa thạch của chúng đã được tìm thấy ở bang New York. Các ngành Brachiopoda, Bryozoa, Mollusca và Trilobita đã rất đông đảo và đa dạng.

Nhóm Myriapoda trở thành những động vật sống trên đất liền đích thực đầu tiên. Các hệ sinh thái đất liền, bao gồm những động vật đa bào đầu tiên trên đất liền hiện đã xác định được, là các họ hàng của nhện và động vật nhiều chân ngày nay, các hóa thạch của chúng đã được phát hiện ra trong thập niên 1990.

Thực vật
Những hóa thạch đầu tiên của thực vật có mạch đã xuất hiện trong kỷ Silur. Các đại diện sớm nhất của nhóm này là Cooksonia (chủ yếu ở Bắc bán cầu) và Baragwanathia (ở Australia). Các loài thực vật nguyên thủy trên đất liền thuộc kỷ Silur với xylem và libe nhưng không phân hóa thành rễ, thân và lá, là nhóm Psylophyton, với cơ chế sinh sản bằng bào tử và thở thông qua các khí khổng trên mỗi mặt, và có lẽ quang hợp ở mọi mô được chiếu sáng. Rhyniophyta và Lycopodiophyta nguyên thủy là các thực vật đất liền khác đã lần đầu tiên xuất hiện trong kỷ này.

Nấm
Các loài nấm sống trên đất liền đầu tiên có lẽ xuất hiện trong kỷ này.

Tham khảo
 Emiliani, Cesare, 1993. Planet Earth: Cosmology, Geology and the Evolution of Life and Environment.
 Ogg, Jim; tháng 6 năm 2004, Overview of Global Boundary Stratotype Sections and Points (GSSP's), truy cập 30 tháng 4 năm 2006.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Paleos:  kỷ Silur
 UCMP Berkeley: kỷ Silur
 Paleoportal: Silurian strata in U.S., state by state
 USGS:Các tầng đá kỷ Silur và Devon (U.S.)
 ICS Geologic Time Scale, 2004, truy cập ngày 19 tháng 9 năm 2005.

Đại Cổ Sinh


title: Priopus corporaali

text:
Priopus corporaali là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia & Schimmel miêu tả khoa học năm 1995.

Chú thích

Tham khảo

Priopus


title: Haßfurt

text:
Haßfurt (English: Hassfurt) là một đô thị ở Haßberge bang Bavaria thuộc nước Đức.

Tham khảo


title: Inquisitor zebra

text:
Inquisitor zebra là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Inquisitor


title: Cheumatopsyche albocincta

text:
Cheumatopsyche albocincta là một loài Trichoptera thuộc họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Cheumatopsyche


title: Boganiidae

text:
Boganiidae là một họ bọ Cánh cứng trong phân bộ Polyphaga.

Tham khảo

Họ côn trùng
Cucujoidea


title: Brohl

text:
Brohl là một xã thuộc huyện Cochem-Zell, bang Rheinland-Pfalz, Đức. Xã này có diện tích 5,88 ki-lô-mét vuông.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Cochem-Zell


title: Cyrnellus rianus

text:
Cyrnellus rianus là một loài Trichoptera trong họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Cyrnellus


title: Kim Ngưu (chòm sao)

text:
Chòm sao Kim Ngưu (金牛) (tiếng Latinh: Taurus, biểu tượng ) là một trong mười hai chòm sao hoàng đạo, nằm giữa chòm sao Bạch Dương kề phía tây và chòm sao Song Tử kề phía đông. phía bắc kề với hai chòm sao Anh Tiên và Ngự Phu, phía tây nam giáp với chòm Lạp Hộ và phía đông nam giáp với Kình Ngư. Kim Ngưu là một chòm sao lớn và đáng chú ý của bầu trời Bán cầu bắc trong mùa đông. Nó là một trong những chòm sao xa xưa nhất, ít nhất từ thời đồ đồng sớm khi nó đánh dấu vị trí của Mặt trời trong Xuân phân. Tầm quan trọng của nó được thể hiện ở sự xuất hiện trong truyền thuyết của nhiều nên văn hóa như Sumer cổ đại, Akkad, Assyria, Babylon, Ai Cập, Hy Lạp và La Mã.

Chòm sao chứa một số đặc điểm thu hút sự quan tâm của các nhà khoa học. Kim Ngưu chưa 2 cụm sao mở gần Trái Đất nhất là Hyades và Pleiades, cả hai đều có thể dễ dàng nhìn thấy bằng mắt thường. Ở độ sáng thứ nhất, sao khổng lồ đỏ Aldebaran là một trong những sao sáng nhất bầu trời. Ở phía tây bắc của chòm sao là Tàn tích Siêu tân tinh Messier 1, nổi tiếng với tên gọi là Tinh vân Con cua. Một trong những vùng gần nhất đang hình thành sao trẻ, phức hợp Kim Ngưu-Ngự Phu (Taurus-Auriga complex), ngang qua phần phía bắc của chòm sao. Sao thay đổi độ sáng T Tauri là một nguyên mẫu của một lớp những sao tiền dãy chính (Pre-Main sequence star).

Lịch sử và Thần thoại
Chòm Sao Kim Ngưu là một chòm sao quan trọng trên bán thiên cầu bắc. Ngoài hai cụm sao mở lớn nhất có thể quan sát từ Trái Đất, chòm Sao Kim Ngưu rất dễ nhận ra trên bầu trời nhờ nó nằm ngay bên chòm Lạp Hộ, tên Latinh Orion nổi bật trên bầu trời đêm. Người Chaldei đã tưởng tượng hình ảnh con trâu trong chòm sao này cách đây năm nghìn năm. Con trâu với biểu tượng cho sức mạnh và khả năng sinh sản của đàn ông, đã có mặt trong nhiều truyền thuyết. Nó được người Israel, người Hy Lạp thờ phụng.

Theo truyền thuyết, Zeus hóa thân thành trâu, để kiếm cách đoạt được công chúa Europe. Khi Zeus lẩn vào đàn trâu của cha cô, công chúa Europe trèo lên lưng trâu và trang điểm sừng trâu bằng vòng hoa. Bất thình lình trâu dõng mình, lao xuống sóng nước cùng công chúa Europe bơi về Crete. Trong chòm sao chỉ có hình ảnh đầu trâu đang bơi, còn phần mình không nhìn thấy vì đang chìm trong sóng nước. Zeus mang Europa ngang qua biển Địa Trung Hải đến vùng đảo Crete của Hy Lạp, và cưới nàng ở đó. Kể từ đấy, miền đất mà Zeus mang Europa đến được biết đến dưới cái tên Europe, chính là châu Âu ngày nay.

Đặc tính
Kim Ngưu là một chòm sao lớn và nổi bật trong bầu trời Bán cầu bắc vào mùa đông. Vào tháng 9 và tháng 10, Kim Ngưu có thể nhìn thấy vào buổi tối ở chân trời phía đông. Các thời điểm thuận lợi nhất để quan sát chòm sao này trên bầu trời đêm là trong tháng 12 và tháng 1. Đến tháng 3 và tháng 4, chòm sao này sẽ xuất hiện ở phía tây trong lúc hoàng hôn.

Đặc điểm và thiên thể nổi bật
 Vào tháng 11, mưa sao băng Taurid xuất hiện từ hướng chòm sao Kim Ngưu. Mưa sao băng Beta Taurid xảy ra trong tháng 6 và tháng 7 lúc ban ngày và thường được quan sát thấy bằng việc sử dụng kĩ thuật vô tuyến. Vào tháng 10, giữa ngày 18 và 29, mưa sao băng Northern Taurids (Bắc Taurids) và  Southern Taurids(Nam Taurids) cùng hoạt động mặc dù dòng mưa sao băng thứ 2 mạnh mẽ hơn. Tuy nhiên vào giữa 1 và 10 tháng 11, hai dòng mưa sao băng này mạnh như nhau.
 Sao sáng nhất trong chòm sao này là sao Aldebaran, một sao màu cam, thuộc lớp quang phổ K5 III sao khổng lồ. Cái tên của nó xuất phát từ từ الدبران al-dabarān, tiếng Arab có nghĩa là "kẻ đi theo", có thể xuất phát từ thực tế là nó đi theo cụm sao Pleiades ngang qua bầu trời.
 Cụm sao mở Pleiades (Tua Rua) là cụm sao rất sáng, mắt thường có thể nhìn thấy sáu sao, trong điều kiện quan sát tốt có thể thấy chín sao. Đối với người da đỏ ở Hoa Kỳ, cụm sao này là hình ảnh sáu chị em gái bị lạc đường ở giữa các vì sao, cô chị thứ bảy ở trên cùng nhìn thấy mờ nhất vì cô luôn ao ước trở về nhà và nước mắt cô làm mờ ngôi sao. Thực ra cụm sao mở này chứa hơn 500 sao trẻ, nằm cách Trái Đất khoảng 410 ly. Cụm sao mở thứ hai Hyades, nằm bên sao Aldebaran là chòm sao mở gần Trái Đất nhất.
 Nằm ở phía Bắc chòm sao và phía tây bắc cụm sao Pleiades có một tinh vân tên là Crystal Ball Nebula (Tinh vân Quả cầu pha lê), cũng được biết tới với ký hiệu là NGC 1514. Tinh vân hành tinh này được phát hiện bởi nhà thiên văn học nổi tiếng William Herschel vào năm 1790.
 Chòm Sao Kim Ngưu còn hay được nhắc đến nhờ tinh vân con cua M1, là phần còn lại của siêu tân tinh bùng nổ vào năm 1054.
 Về phía tây, hai chiếc sừng của Kim Ngưu được xác định bởi sao  Beta (β) Tauri và Zeta (ζ) Tauri, 2 hệ thống sao cách nhau khoảng 8 độ trên bầu trời. Beta màu trắng, lớp quang phổ  B7 III sao khổng lồ, thường được biết tới dưới cái tên El Nath. Ở độ sáng 1.65, nó là sao sáng thứ hai của chòm, chia sẻ đường ranh giới với chòm sao hàng xóm Ngự Phu. Dẫn tới kết quả nó cũng được đặt tên là Gamma Aurigae (sao gamma của chòm Ngự Phu). Còn Zeta Tauri là một sao đôi che khuất (eclipsing binary star), với chu kì là 133 ngày.

Chiêm tinh học
Vào năm 2008, Mặt Trời xuất hiện trong chòm sao này từ 13/5 đến 21/6. Trong chiêm tinh học, Mặt Trời được xem là thuộc cung Kim Ngưu từ 20/4 đến 20/5.

Chinh phục không gian
Tàu vũ trụ Pioneer 10 đang di chuyển hướng về phía chòm Kim Ngưu, cho dù nó sẽ không tiến lại gần bất kỳ ngôi sao nào trong chòm này trong nhiều ngàn năm tới bởi vì pin năng lượng của nó sẽ không thể hoạt động lâu đến vậy.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 The Deep Photographic Guide to the Constellations: Taurus
 BBC article on the possibility of Taurus being represented in Lascaux
 Star Tales – Taurus
 Warburg Institute Iconographic Database (over 300 medieval and early modern images of Taurus)

Chòm sao theo Ptolemy
Chòm sao xích đạo


title: Scutinanthe

text:
Scutinanthe là một chi thực vật thuộc họ Burseraceae. Chi này có các loài sau (tuy nhiên danh sách này có thể chưa đủ):
 Scutinanthe brunnea, Thw.

Tham khảo

Họ Trám


title: Hydropsyche esfahanica

text:
Hydropsyche esfahanica là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Hydropsyche


title: Beringen, Bỉ

text:
Beringen là một đô thị tọa lạc ở tỉnh Limburg.  Đô thị Beringen bao gồm thị trấn Beringen và các làng cũ Beverlo, Koersel, và Paal.

Khu vực này đã có người từ thời kỳ Celt, với bằng chứng là các hiện vật khảo cổ tìm thấy năm 1995 bao gồm các đồng tiền xu bằng vàng và các hiện vật khác.

Theo chỉ dẫn của André Dumont, người ta đã khoan thấy than đá ở Campine năm 1901, dẫn đến việc khai thác than ở nhiều mỏ trong khu vực này. Mỏ than cuối cùng đã bị đóng cửa ở khu vực này vào ngày 28 tháng 10 năm 1989.

Cư dân nổi tiếng
 Jo Vandeurzen, nhà chính trị (sinh năm 1958)
 Ingrid Berghmans, judoka (sinh năm 1961)
 Mauro Pawlowski, musician (sinh năm 1971)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức - bằng tiếng Hà Lan

Khu dân cư ở Limburg (Bỉ)


title: Trọng Nguyễn

text:
Trọng Nguyễn là soạn giả cải lương tên thật là Nguyễn Phú Xuân, sinh năm 1938 tại xã Quách Phẩm, huyện Đầm Dơi, Cà Mau. Trọng Nguyễn còn có các bút danh khác như: Dương Nghĩa Trần, Khắc Tâm, Bùi Công Sắc.

Tiểu sử
Từ thuở còn đi học trường trung học Thái Văn Lung, Trọng Nguyễn đã được học nhạc với nhạc sĩ Trương Bỉnh Tòng và Hoàng Mãnh.

Năm 1954, khi mới vừa 16 tuổi, Trọng Nguyễn đã thoát ly gia đình, đi theo cách mạng, được tổ chức phân công, lần lượt qua các nhiệm vụ, như: tổ trưởng tổ giao liên, phân đoàn trưởng thanh niên lao động, tổ trưởng trong lực lượng vũ trang tỉnh Cà Mau.

Năm 1961, Trọng Nguyễn được về làm Bí thư Đoàn của Đoàn Văn Công tỉnh Cà Mau, cũng là thời gian thuận lợi nhất để Trọng Nguyễn phát triển tài năng nghệ thuật của mình. Năm 1972, Trọng Nguyễn được tín nhiệm làm Bí thư chi bộ, chính tri viên, Đoàn Văn Công Khu Tây Nam Bộ. Từ đó, Trọng Nguyễn lần lượt giữ các nhiệm vụ như: Chủ tịch Hội VH, NT tỉnh Bạc Liêu, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Sân khấu Việt Nam, Liên Chi Hội trưởng Chi Hội Sân khấu Việt Nam, Đồng bằng sông Cửu Long.

Từ năm 2002, Trọng Nguyễn bắt đầu nghỉ hưu trí.

Sáng tác
Cuộc đời nghệ thuật của Trọng Nguyễn được bắt đầu từ sáng tác thơ, từ những năm 1950. Nhưng công chúng biết nhiều đến nghệ danh Trọng Nguyễn qua những bài ca Vọng cổ, kịch bản cải lương, và một số bản tân nhạc. Trong đó, có 19 kịch bản cải lương, hơn 200 bài ca Vọng cổ. Nổi bật có các tác phẩm như: Giọt máu oan cừu, Bóng biển, Rừng thần; Ơn Đảng, Bạc Liêu ngày ấy, Chợ Mới, Giọt sữa cuối cùng, Đôi mắt, Quê anh quê em,... Hầu hết các tác phẩm của Trọng Nguyễn đều được xuất bản, phổ biến trên các phương tiện truyền thông.

Chú thích

Người Cà Mau


title: Sứa

text:
Sứa (lớp Scyphozoa) hay sưa sứa (phương ngữ Nam bộ) là những sinh vật biển không xương sống độc nhất của ngành Thích ty bào (Cnidaria). Chúng là những loài sứa thực sự. Lớp này có thể bao gồm nhóm hóa thạch tuyệt chủng Conulariida, có liên hệ không chắc chắn và đang được tranh luận rộng rãi.

Tên lớp Scyphozoa xuất phát từ tiếng Hy Lạp skyphos (ς), chỉ về một loại cốc uống và ám chỉ hình dạng cốc của loài sứa.

Chúng đã tồn tại từ đầu kỷ Cambri cho đến bây giờ. Sứa và thủy tức có cấu tạo chung giống nhau, nhưng sứa thích nghi với đời sống di chuyển ở biển. Khi di chuyển, sứa co bóp dù, đẩy nước qua lỗ miệng và tiến về phía ngược lại. Tua miệng một số loài sứa gây ngứa, có khi gây bỏng da. Sứa là một loài không có não, tim và xương.

Phân loại
Mặc dù Scyphozoa trước đây được coi là bao gồm các động vật bây giờ được gọi là các lớp Cubozoa và Staurozoa, bây giờ chúng chỉ bao gồm ba bộ còn sinh tồn (hai trong số đó là trong Discomedusae, một phân lớp của Scyphozoa). Hiện tại có khoảng 200 loài còn tồn tại đã được công nhận, nhưng sự đa dạng thực sự có khả năng là ít nhất 400 loài.

Lớp Scyphozoa

 Phân lớp Coronamedusae

 Bộ Coronatae
 Họ Atollidae
 Họ Atorellidae
 Họ Linuchidae
 Họ Nausithoidae
 Họ Paraphyllinidae
 Họ Periphyllidae

 Phân lớp Discomedusae

 Bộ Rhizostomeae
 Phân bộ Daktyliophorae
 Họ Catostylidae
 Họ Lobonematidae
 Họ Lychnorhizidae
 Họ Rhizostomatidae
 Họ Stomolophidae
 Phân bộ Kolpophorae
 Họ Cassiopeidae
 Họ Cepheidae
 Họ Mastigiidae
 Họ Thysanostomatidae
 Họ Versurigidae
 Bộ Semaeostomeae
 Họ Cyaneidae
 Họ Drymonematidae
 Họ Pelagiidae
 Họ Phacellophoridae
Họ Ulmaridae

Săn mồi
Sứa thông thường săn con mồi của chúng bằng xúc tu. Chúng cũng có các tế bào độc trong người chúng, và cũng hay tấn công người rất nhiều. Con mồi của sứa gồm: a; b; c;...

Sứa trong ẩm thực
Một số loại sứa có thể được sử dụng làm các món ăn. Thông thường phần thân sứa được sơ chế bằng cách cắt, ngâm trong bể nước muối để giữ nước. Khi chế biến sứa được ngâm nước lạnh vài giờ cho nhạt bớt, và có thể sử dụng các món như bún sứa, nộm sứa. Tại Hà Nội, Việt Nam có những cửa hàng bán món sứa xắt miếng ăn với đậu phụ chiên vàng, dừa nạo, rau sống và chấm mắm tôm vắt chanh ớt.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 Sinh học 7, tái bản lần thứ 7, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam.

Liên kết ngoài

Explore Jellyfish – Smithsonian Ocean Portal
Jellyfish and Other Gelatinous Zooplankton
Jellyfish Facts – Information on Jellyfish and Jellyfish Safety
Cotylorhiza tuberculata
"There's no such thing as a jellyfish" from The MBARI YouTube channel

Sứa
Động vật biển
Scyphozoa
Ẩm thực Ngành Thích ty bào


title: Caenonomada bruneri

text:
Caenonomada bruneri là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Ashmead mô tả khoa học năm 1899.

Chú thích

Tham khảo

Caenonomada
Động vật được mô tả năm 1899


title: Heroin

text:
Heroin, bạch phiến, diamorphine (hay còn được gọi tắt là hê, biệt danh: "nàng tiên trắng") là một loại chất gây nghiện được sử dụng phổ biến nhất như một loại thuốc giải trí gây tác dụng hưng phấn. Về mặt y học, nó được sử dụng ở một số quốc gia như thuốc giảm đau hoặc trong liệu pháp thay thế opioid. Heroin thường được tiêm, thường vào tĩnh mạch. Tác dụng của heroin thường nhanh và kéo dài trong vài giờ.

Các tác dụng phụ thường gặp bao gồm ức chế hô hấp (giảm nhịp thở), khô miệng, buồn ngủ, suy giảm chức năng tâm thần, táo bón và gây nghiện. Tác dụng phụ của việc sử dụng bằng cách tiêm có thể bao gồm áp xe, nhiễm trùng van tim, nhiễm trùng máu và viêm phổi. Sau khi có tiền sử sử dụng lâu dài, các triệu chứng cai nghiện có thể bắt đầu trong vòng vài giờ kể từ lần sử dụng cuối cùng. Khi được tiêm bằng cách tiêm vào tĩnh mạch, heroin có tác dụng gấp hai đến ba lần so với liều morphin cùng khối lượng. Heroin thường có dạng bột trắng hoặc nâu.

Điều trị nghiện heroin thường bao gồm trị liệu hành vi và dùng thuốc. Các loại thuốc có thể bao gồm buprenorphine, methadone hoặc naltrexone. Quá liều heroin có thể được điều trị bằng naloxone. Ước tính có khoảng 17 triệu người vào năm 2015 sử dụng thuốc phiện trong đó heroin là loại phổ biến nhất. Cùng với các loại thuốc phiện khác, chúng đã gây ra 122.000 ca tử vong. Tổng số người sử dụng heroin tính đến năm 2015 được cho là đã tăng ở Châu Phi, Châu Mỹ và Châu Á kể từ năm 2000. Tại Hoa Kỳ, khoảng 1,6% dân số đã sử dụng heroin tại một số thời điểm trong đời với khoảng 950.000 người sử dụng trong năm ngoái. Khi có người chết vì dùng thuốc quá liều, thuốc gây ra cái chết thường là opioid và thường là heroin.

Heroin được C. R. Alder Wright sản xuất lần đầu tiên vào năm 1874 từ morphine, một sản phẩm tự nhiên của cây thuốc phiện. Trên bình diện quốc tế, heroin được kiểm soát theo Bảng I và IV của Công ước Thống nhất về Ma túy. Việc sản xuất, sở hữu hoặc bán heroin mà không có giấy phép là bất hợp pháp. Khoảng 448 tấn heroin đã được sản xuất vào năm 2016. Năm 2015, Afghanistan sản xuất khoảng 66% lượng heroin của cả thế giới. Heroin được bán bất hợp pháp trên đường phố, đôi khi được trộn với các chất khác như đường, tinh bột.

Sử dụng

Giải trí
Tên thương mại ban đầu của heroin thường được sử dụng trong các cơ sở phi y tế. Nó được sử dụng như một loại thuốc giải trí cho hưng phấn mà nó tạo ra. Nhà nhân chủng học Michael Agar từng mô tả heroin là "loại thuốc hoàn hảo." Liều dùng khả dụng sẽ tăng nhanh chóng, và cần tăng liều để đạt được hiệu quả hưng phấn cũ. Sự phổ biến của heroin đối với những người sử dụng ma túy giải trí, so với morphin, được cho là xuất phát từ những hiệu ứng khác mà heroin đem lại.

Các nghiên cứu nghiện ngắn hạn của cùng các nhà nghiên cứu đã chứng minh rằng liều dùng hiệu dụng đã phát triển với tốc độ tương tự với cả heroin và morphin. Khi so sánh với các opioids hydromorphone, fentanyl, oxycodone và pethidine (meperidine), những người đã từng nghiện cho thấy sự ưa thích mạnh mẽ đối với heroin và morphine, điều này cho thấy rằng heroin và morphin đặc biệt dễ bị lạm dụng và gây nghiện. Morphine và heroin cũng có nhiều khả năng hơn để tạo ra hưng phấn và các tác động chủ quan tích cực khác khi so sánh với các opioid khác.

Y tế
Ở Hoa Kỳ, heroin không được chấp nhận là hữu ích về mặt y tế.

Dưới tên chung là diamorphine, heroin được kê đơn như là một loại thuốc giảm đau loại mạnh ở Anh, nơi nó được sử dụng qua đường tiêm dưới da, tiêm bắp, hoặc tiêm tĩnh mạch. Nó có thể được chỉ định để điều trị đau cấp tính, chẳng hạn như trong chấn thương thể chất nặng, nhồi máu cơ tim, đau sau phẫu thuật và đau mãn tính, bao gồm các bệnh ở giai đoạn cuối. Ở các quốc gia khác, người ta thường sử dụng morphin hoặc các loại thuốc phiện mạnh khác trong những tình huống này. Vào năm 2004, Viện Sức khỏe và Lâm sàng Quốc gia đã đưa ra hướng dẫn về việc quản lý sinh mổ, trong đó khuyến nghị sử dụng diamorine ngoài màng cứng để giảm đau sau phẫu thuật.

Diamorphine tiếp tục được sử dụng rộng rãi trong chăm sóc giảm nhẹ ở Anh, nơi thường được sử dụng bằng đường tiêm dưới da, thường thông qua một thiết bị điều khiển ống tiêm, trong trường hợp bệnh nhân không nuốt được dung dịch morphin. Ưu điểm của diamorphine so với morphin là diamorphine hòa tan nhiều chất béo hơn và do đó mạnh hơn khi tiêm, và chỉ cần một liều nhỏ hơn để có tác dụng giảm đau tương đương. Cả hai yếu tố này đều có lợi nếu cho dùng opioid liều cao qua đường tiêm dưới da, điều này thường cần thiết trong chăm sóc giảm nhẹ.

Cách dùng
Sự khởi đầu của các hiệu ứng heroin phụ thuộc vào cách đưa heroin vào cơ thể. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng hưng phấn có được của việc sử dụng các chất ma túy (thành phần chính của chất gây nghiện) tỷ lệ thuận với tốc độ tăng nồng độ trong máu của chúng.

Nuốt heroin không tạo ra cảm giác phê thuốc mạnh mẽ đối với người có kinh nghiệm cao với việc sử dụng heroin, mà được thấy rõ nhất khi sử dụng tiêm tĩnh mạch. Cảm giác phê heroin do tiêm có thể xảy ra chỉ sau vài giây, nhưng nếu uống phải mất khoảng nửa giờ trước khi có cảm giác phê. Do đó, với liều lượng heroin được sử dụng lớn hơn và nhanh hơn, có nguy cơ tiềm ẩn cao gây nghiện tâm lý.

Liều lớn heroin có thể gây ức chế hô hấp gây tử vong và chất này đã được sử dụng để tự sát hoặc làm vũ khí giết người. Kẻ giết người hàng loạt Harold Shipman đã sử dụng diamorphin để giết các nạn nhân của mình, và Cuộc điều tra Shipman sau đó đã dẫn đến việc thắt chặt các quy định xung quanh việc lưu trữ, kê đơn và tiêu hủy các loại thuốc được kiểm soát ở Anh. John Bodkin Adams cũng được biết là đã sử dụng heroin làm vũ khí giết người.

Vì khả năng tăng liều đáng kể đối với heroin khiến chứng suy hô hấp phát triển nhanh chóng khi tiếp tục sử dụng và bị mất nhanh chóng khi cai nghiện chất này, nên thường rất khó để xác định liệu quá liều heroin gây chết người là vô tình, tự sát hay giết người. Ví dụ là những cái chết do quá liều heroin của Sid Vicious, Janis Joplin, Tim Buckley, Hillel Slovak, Layne Staley, Bradley Nowell, Ted Binion, và River Phoenix.

Việc sử dụng mãn tính heroin và các loại thuốc phiện khác đã được chứng minh là nguyên nhân tiềm ẩn gây hạ natri máu, kết quả là do bài tiết vasopressin dư thừa.

Tác dụng phụ
Giống như hầu hết các opioid, heroin không pha trộn có thể dẫn đến tác dụng phụ. Độ tinh khiết của heroin bán trên đường phố rất khác nhau, dẫn đến việc dùng quá liều khi độ tinh khiết cao hơn mức độ người dùng mong đợi.

Hiệu ứng ngắn hạn

Người dùng heroin cho biết có một sự hưng phấn mạnh mẽ, trạng thái hưng phấn cấp tính, xảy ra khi heroin được chuyển hóa thành 6-monoacetylmorphin (6-MAM) và morphin trong não. Một số người tin rằng heroin tạo ra nhiều hưng phấn hơn các loại thuốc phiện khác; một lời giải thích có thể là sự hiện diện của 6-monoacetylmorphin, một chất chuyển hóa duy nhất chỉ có ở heroin - mặc dù một lời giải thích có khả năng hơn là tốc độ nhanh chóng gây hưng phấn của heroin. Trong khi các opioid khác sử dụng giải trí chỉ sản xuất ra morphine, heroin tạo ra thêm 6-MAM, cũng là một chất chuyển hóa có hoạt tính tâm lý. Tuy nhiên, kết luận này không được hỗ trợ bởi kết quả của các nghiên cứu lâm sàng so sánh tác dụng sinh lý và chủ quan của heroin và morphin được tiêm ở những người trước đây nghiện opioid; những đối tượng này cho thấy không có sự ưu tiên cho một loại thuốc nào. Liều tiêm được trang bị có các tác dụng tương đương, không có sự khác biệt về cảm giác hưng phấn, tham vọng, hồi hộp, thư giãn, hay buồn ngủ của đối tượng. Hưng phấn do heroin thường đi kèm với một làn da đỏ ửng và ấm nóng, khô miệng và cảm giác nặng nề ở tứ chi. Buồn nôn, nôn mửa và ngứa dữ dội cũng có thể xảy ra. Sau những tác động ban đầu, người dùng thường sẽ buồn ngủ (gà gật) trong vài giờ; chức năng thần kinh bị giảm thiểu; chức năng tim chậm lại; và hơi thở cũng bị chậm lại nghiêm trọng, đôi khi đủ để đe dọa đến tính mạng. Thở chậm cũng có thể dẫn đến hôn mê và tổn thương não vĩnh viễn.

Ảnh hưởng lâu dài

Sử dụng heroin nhiều lần làm thay đổi cấu trúc vật lý và sinh lý của não, tạo ra sự mất cân bằng lâu dài trong hệ thống thần kinh và nội tiết tố mà không dễ có thể đảo ngược. Các nghiên cứu đã cho thấy sự suy giảm chất trắng của não do sử dụng heroin, có thể ảnh hưởng đến khả năng ra quyết định, khả năng điều chỉnh hành vi và phản ứng với các tình huống căng thẳng. Heroin cũng tạo ra mức độ chịu đựng sâu sắc và sự phụ thuộc về thể chất. Tăng liều dùng xảy ra khi người dùng cần sử dụng ngày càng nhiều heroin để đạt được cảm giác phê trước đó. Với sự phụ thuộc về thể chất, cơ thể thích nghi dần với sự hiện diện của heroin và các triệu chứng cai nghiện xảy ra nếu việc sử dụng heroin bị dừng đột ngột.

Dùng bơm kim tiêm
Sử dụng heroin (và bất kỳ chất nào khác) bằng việc tiêm tĩnh mạch bằng kim và ống tiêm hoặc các thiết bị liên quan khác có thể dẫn đến:
 Lây nhiễm các mầm bệnh truyền qua đường máu như HIV và viêm gan thông qua việc dùng chung kim tiêm
 Nhiễm viêm nội tâm mạc do vi khuẩn hoặc nấm và có thể là xơ cứng tĩnh mạch
 Áp xe
 Ngộ độc từ các chất gây ô nhiễm được thêm vào hoặc pha loãng heroin
 Giảm chức năng thận (bệnh thận), mặc dù hiện tại vẫn chưa biết liệu đây có phải là do các chất thay thế (adulterant) hoặc bệnh truyền nhiễm

Hội chứng cai nghiện
Hội chứng cai nghiện heroin (còn được gọi là "vật thuốc") có thể bắt đầu trong vòng 6 đến 24 giờ sau khi ngừng sử dụng heroin; tuy nhiên, khung thời gian này có thể dao động với mức độ dung nạp cũng như khối lượng liều sử dụng cuối cùng. Các triệu chứng có thể bao gồm: đổ mồ hôi, khó chịu, lo lắng, trầm cảm, bất tỉnh, cường dương kéo dài, nhạy cảm quá mức ở bộ phận sinh dục ở nữ giới, cảm giác nặng nề, ngáp hoặc hắt hơi không ngừng, chảy nước mắt, chảy nước mũi, khó ngủ ớn lạnh, đau cơ và xương nghiêm trọng, buồn nôn, nôn mửa, tiêu chảy, chuột rút, chảy nước mắt, sốt, đau như chuột rút và co thắt cơ không kiểm soát được ở các chi.

Quá liều
Quá liều heroin thường được điều trị bằng chất đối kháng opioid - naloxone. Chất này đảo ngược tác dụng của heroin và gây ra sự tỉnh táo ngay lập tức nhưng có thể dẫn đến các triệu chứng cai nghiện. Thời gian bán hủy của naloxone ngắn hơn một số opioid, do đó có thể cần phải tiêm nhiều lần cho đến khi opioid được cơ thể chuyển hóa hết.

Từ năm 2012 đến 2015, đây là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong liên quan đến ma túy ở Hoa Kỳ. Kể từ sau năm 2015 thì fentanyl trở thành nguyên nhân phổ biến hơn gây tử vong liên quan đến ma túy.

Tùy thuộc vào tương tác thuốc và nhiều yếu tố khác, tử vong do quá liều heroin có thể mất từ vài phút đến vài giờ. Tử vong thường xảy ra do thiếu oxy do ức chế hô hấp do opioid gây ra. Quá liều heroin có thể xảy ra do sự gia tăng bất ngờ về liều lượng hoặc độ tinh khiết hoặc do sự dung nạp opioid giảm. Tuy nhiên, nhiều trường hợp tử vong được báo cáo là quá liều có thể là do tương tác với các thuốc gây trầm cảm khác như rượu hoặc thuốc benzodiazepine. Cũng cần lưu ý rằng vì heroin có thể gây buồn nôn và nôn mửa, nên một số lượng tử vong đáng kể do dùng quá liều heroin là do người bị bất tỉnh, sau đó nôn mửa. Một số nguồn trích dẫn liều gây chết trung bình (đối với một cá nhân chưa dùng heroin bao giờ, trung bình cân nặng 75 kg) là từ 75 đến 600 mg. Heroin bất hợp pháp có độ tinh khiết rất khác nhau và không thể đoán trước. Điều này có nghĩa là người dùng có thể chuẩn bị sử dụng những gì họ coi là một liều vừa phải trong khi thực sự họ đã dùng một liều heroin nhiều hơn so với dự định. Ngoài ra, liều dùng thường giảm đi sau một thời gian không dùng. Nếu điều này xảy ra và người dùng dùng một liều tương đương với lần sử dụng trước đó, người dùng đó có thể gặp các tác dụng thuốc lớn hơn nhiều so với dự kiến, có khả năng dẫn đến quá liều. Người ta đã suy đoán rằng một phần tử vong liên quan đến heroin không rõ là kết quả của quá liều hoặc phản ứng dị ứng với quinine, đôi khi có thể được sử dụng làm chất cắt cho heroin.

Tính chất hóa học
Heroin có nguồn gốc từ thuốc phiện thông qua một quá trình liên quan đến các hóa chất khác nhau như acetone và anhydrid axetic.

Các chất chuyển hóa chính của diamorphin, 6-MAM, morphin, morphine-3-glucuronide và morphine-6-glucuronide, có thể được định lượng trong máu, huyết tương hoặc nước tiểu để theo dõi lạm dụng, xác nhận chẩn đoán ngộ độc hoặc hỗ trợ điều tra tử vong. Hầu hết các xét nghiệm sàng lọc thuốc phiện thương mại đều phản ứng chéo đáng kể với các chất chuyển hóa này, cũng như với các sản phẩm biến đổi sinh học khác có khả năng xuất hiện sau khi sử dụng diamorphin cấp đường như 6-acetylcodeine và codeine. Tuy nhiên, kỹ thuật sắc ký có thể dễ dàng phân biệt và đo lường từng chất này. Khi diễn giải kết quả xét nghiệm, điều quan trọng là phải xem xét lịch sử sử dụng diamorphin của cá nhân, vì người dùng mãn tính có thể phát triển khả năng dung nạp với liều dùng mà làm tê liệt một cá nhân chưa biết đến opioid và người dùng mãn tính thường có giá trị cơ bản cao chất chuyển hóa trong cơ thể của mình. Hơn nữa, một số quy trình thử nghiệm sử dụng bước thủy phân trước khi định lượng chuyển đổi nhiều sản phẩm trao đổi chất thành morphin, mang lại kết quả có thể lớn hơn 2 lần so với phương pháp kiểm tra từng sản phẩm riêng lẻ.

Chú thích

Phát minh Anh
Ether phenol
RTT
Thuốc gây nghiện
__KHÔNG_NÚT_SỬA_MỤC__
__KHÔNG_LIÊN_KẾT_MỤC_MỚI__


title: Boulon

text:
Boulon là một xã ở tỉnh Calvados, thuộc vùng Normandie ở tây bắc nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Calvados

Tham khảo

Xã của Calvados


title: Kehnert

text:
Kehnert là một đô thị thuộc huyện Stendal, bang Sachsen-Anhalt, Đức. Đô thị Kehnert có diện tích 9,3 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 379 người.

Tham khảo


title: Loimaa

text:
Loimaa () là một thành phố và đô thị của Phần Lan.

Vị trí ở tỉnh của Tây Phần Lan thuộc vùng Tây Nam Phần Lan. Đô thị này có dân số 13.087 người (thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004)và diện tích 481,86 km² trong đó có 1,82 km² là diện tích mặt nước. Mật độ dân số là 27,26 người trên mỗi km². Dân đô thị này chỉ sử dụng tiếng Phần Lan

Thị xã Loimaa đã được sáp nhập với đô thị Loimaan vào ngày 1 tháng 1 năm 2005.

Các khu phố
Alastaron-Mäenpää, Eura, Haara, Haaroinen, Haitula, Hartoinen, Hattula, Hirvikoski, Hurskala, Ilmarinen, Inkilä, Joenperä, Juva, Karhula, Karsattila, Kauhanoja, Kemppilä, Kesärlä, Klockarla, Kojonperä l Koenperä, Krekilä, Kuninkainen, Kurittula, Kuttila, Köyliö, Lappijoki, Levälä, Lähde, Metsämaa, Mäenpää, Niemi, Onkijoki, Pahikainen, Pappinen  , Peltoinen, Piltola, Puujalkala, Raikkola, Seppälä, Sieppala, Torkkala, Vesikoski, Vilvainen

Tham khảo

Liên kết ngoài
 http://www.loimaa.fi/ - Trang mạng chính thức (bằng tiếng Phần Lan)

Đô thị của vùng Tây Nam Phần Lan
Thành phố của Phần Lan


title: Cryptocephalus penguensis

text:
Cryptocephalus penguensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Lopatin miêu tả khoa học năm 1991.

Chú thích

Tham khảo

P


title: Quận Morgan, Utah

text:
Quận Morgan là một quận thuộc tiểu bang Utah, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở , Utah. Quận được đặt tên theo. Dân số theo điều tra năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là 7192 người.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận này có diện tích 1578 km2, trong đó có 4 km2 là diện tích mặt nước.

Các quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Utah


title: Jump In!

text:
Jump In! là bộ phim thứ 69 của Disney Channel, đã được ra mắt vào ngày 12 tháng 1 năm 2007. Được công chiếu ở kênh Disney Channel của Anh vào ngày 27 tháng 4 năm 2007. Trong phim, diễn viên đóng chính là Corbin Bleu từng đóng trong High School Musical và Keke Palmer trong Akeelah and the Bee. Trong vai 1 võ sĩ quyền anh nhỏ tuổi, Izzi Daniels (Corbin Bleu), tập luyện để nối bước bố đoạt giải Găng Tay Vàng. Tuy thế, khi bạn của cậu là Mary (Keke Palmer) nhờ cậu thay thế một người trong đội trong cuộc thi Nhảy Dây Đôi và cậu đã khám phá được cảm xúc mạnh mẽ ẩn chứa trong môn nhảy dây. Bộ phim được quay từ tháng 6 đến tháng 7 năm 2006 tại Toronto, Canada.

Ngày phát hành

Tham khảo

Phim tiếng Anh
Phim Mỹ
Phim nguyên bản ở Kênh Disney
Phim hài lãng mạn thập niên 2000
Phim truyền hình Mỹ
Phim hài-chính kịch thập niên 2000
Phim thiếu nhi
Phim hài-chính kịch Mỹ
Phim thiếu niên Mỹ


title: Hibiscus socotranus

text:
Hibiscus socotranus là một loài thực vật có hoa thuộc họ Malvaceae.

Loài này chỉ có ở Yemen. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng cây bụi khô khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo
 Miller, A. 2004. Hibiscus socotranus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

S
Thực vật Yemen


title: Salla

text:
Salla (tên cũ là Kuolajärvi cho đến năm 1936) là một đô thị của Phần Lan và nằm ở Lapland. Dân số là 4.970 người với diện tích là 5.878 km² trong đó 134,85 km² là diện tích mặt nước. Mật độ dân số là 0,8 người mỗi km².

Quân Liên Xô đã xâm lược Phần Lan tại Salla trong thời Chiến tranh mùa Đông nhưng đã bị quân đội Phần Lan chặn lại (xem trận Salla). Một số khu vực của đô thị này đã được nhượng cho Liên Xô sau cuộc chiến. Khu vực chuyển nhượng đôi khi được gọi là "Salla Cũ" hay Vanha Salla. Trong cuộc Chiến tranh Tiếp diễn, phố cổ Salla nằm ở phía Liên Xô.

Các làng đã nhượng cho Liên Xô
 Korja (Korya)
 Kuolajärvi (Kuoloyarvi)
 Kurtti
 Lampela
 Sallansuu
 Sovajärvi
 Tuutijärvi
 Vuorijärvi (Vuoriyarvi)

Tham khảo

Đô thị vùng Lapland


title: 15631 Dellorusso

text:
15631 Dellorusso (2000 HT57) là một tiểu hành tinh vành đai chính.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 15631 Dellorusso

015631
20000424
015631
Tiểu hành tinh được đặt tên


title: Erioptera megophthalma

text:
Erioptera megophthalma là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Erioptera
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Heteroptila

text:
Heteroptila là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Oenobotys

text:
Oenobotys là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Pyraustini


title: Psychomyia pajauensis

text:
Psychomyia pajauensis là một loài Trichoptera trong họ Psychomyiidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Psychomyia


title: Chionea lyrata

text:
Chionea lyrata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Chionea
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Splendrillia solicitata

text:
Splendrillia solicitata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Drilliidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Splendrillia


title: Loucelles

text:
Loucelles là một xã ở tỉnh Calvados, thuộc vùng Normandie ở tây bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Calvados

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Loucelles sur le site de l'Institut géographique national

Xã của Calvados


title: Siliqua

text:
Siliqua là một đô thị ở tỉnh Cagliari, đảo Sardinia, có vị trí cách khoảng 25 km về phía tây bắc của Cagliari. Đến thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 4.077 và diện tích là 190,4 km².

Siliqua giáp các đô thị: Assemini, Decimomannu, Decimoputzu, Iglesias, Musei (CI), Narcao, Nuxis, Uta, Vallermosa, Villamassargia, Villaspeciosa.

Lịch sử biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.siliqua.ca.it

Đô thị tỉnh Cagliari


title: Réalmont

text:
Réalmont là một xã thuộc tỉnh Tarn trong vùng Occitanie ở phía nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 212 mét trên mực nước biển.

Thị trấn có con sông Dadou.

Tham khảo
INSEE

Xã của Tarn


title: Stratovarius

text:
Stratovarius là một ban nhạc heavy metal người Phần Lan được thành lập vào năm 1985. Kể từ khi ra đời, nhóm đã phát hành 15 album phòng thu, 4 đĩa DVD và 5 album nhạc sống. Trong suốt lịch sử hoạt động, ban nhạc đã trải qua nhiều lần thay đổi nhân sự, và sau khi chia tay nghệ sĩ guitar sáng lập Timo Tolkki vào năm 2008 thì ban nhạc không còn thành viên sáng lập nào nữa. Hiện nay, người hoạt động lâu nhất trong ban là ca sĩ Timo Kotipelto (gia nhập nhóm từ năm 1994).

Tiền thân của ban nhạc là Black Water, được thành lập vào tháng 8 năm 1984 bởi ca sĩ kiêm tay trống Tuomo Lassila, tay guitar Staffan Stråhlman và tay bass John Vihervä. Sau khi đổi tên thành Stratovarius, nhóm bắt đầu tiến hành thay đổi nhân sự, trong đó Timo Tolkki thế chỗ vị trí của Stråhlman ở Black Water cũ và cũng đảm nhiệm luôn nhiệm vụ hát chính; ban nhạc còn mở rộng thành đội hình tứ tấu với sự có mặt của nghệ sĩ keyboard Antti Ikonen sau đó một năm. Với đội hình này, ban nhạc đã trình làng album đầu tiên là Fright Night vào năm 1989, với Tolkki là người sáng tác duy nhất. Dẫu trải qua nhiều lần thay đổi ở vị trí chơi bass, ban nhạc đã cho phát hành các album Twilight Time vào năm 1992 và Dreamspace vào năm 1994. Năm 1994, Tolkki quyết định ngừng làm giọng ca chính để nhường chỗ cho Kotipelto vừa gia nhập ban nhạc. Sau đĩa Fourth Dimension vào năm 1995, Ikonen và Lassila (thành viên cuối thời Black Water) rời ban nhạc và hai người lần lượt bị thế chỗ bởi Jens Johansson và Jörg Michael.

Đội hình bao gồm Kotipelto, Tolkki, tay bass Jari Kainulainen, Johansson và Michael giờ đây được xem là "đội hình hoàng kim" của Stratovarius, trở thành đội hình hoạt động lâu nhất trong lịch sử của nhóm (1995-2005). Với đội hình này, ban nhạc đã phát hành 8 album, bao gồm những tác phẩm nổi tiếng nhất của họ, cho đến khi album trùng tên nhóm ra đời vào năm 2005 thì sau đấy Kainulainen rời đi và người thay thế là Lauri Porra. Năm 2008, Timo Tolkki (tay guitar, người sáng lập duy nhất, sáng tác kiêm viết lời) bị chỉ trích nặng nề bởi album gần nhất của nhóm và mệt mỏi vì căng thăng giữa các thành viên, vì thế anh quyết định giải tán Stratovarius. Tuy nhiên, theo đề xuất từ các thành viên còn lại trong ban, anh đồng ý để họ tiếp tục cho Stratovarius hoạt động, còn anh thì rời ban nhạc. Sau này anh hối tiếc về quyết định của mình, cho biết đội hình hiện tại của ban chẳng dính dáng gì tới Stratovarius mà anh xem là dự án của riêng mình.

Mặc cho cuộc chia tay đầy tranh cãi của Tolkki, những album sau của ban nhạc như Polaris (2009) và Elysium (2011) đã được đón nhận tích cực, nhiều nhà phê bình và người hâm mộ còn xem chúng là những tác phẩm hay nhất của họ trong 10 năm gần nhất. Đây là những album cuối có góp mặt Porra và tay guitar mới Matias Kupiainen, ngoại trừ Michael thì tất cả các thành viên đều tham gia vào khâu sáng tác. Sau một tour diễn "Farewell Jörg" nhỏ tại Phần Lan, Jörg Michael ròi đi vì những lý do cá nhân vào năm 2012. Với tay trống mới Rolf Pilve, ban nhạc phát hành Nemesis vào năm 2013 và Eternal vào năm 2015. Stratovarius được kỳ vọng sẽ trình làng album phòng thu đầu tiên của họ sau 7 năm, tức vào năm 2022.

Phong cách âm nhạc
Stratovarius được miêu tả là một ban nhạc chơi thể loại power metal và là một trong những nhóm giàu ảnh hưởng nhất của dòng nhạc này, và cũng kết hợp thêm các thể loại khác như neoclassical metal, progressive metal and symphonic metal.

Thành viên

Thành viên hiện tại
 Timo Kotipelto – Hát chính (1994–nay)
 Jens Johansson – keyboard (1995–nay)
 Lauri Porra – bass, hát bè (2005–nay)
 Matias Kupiainen – guitar, hát bè (2008–nay)
 Rolf Pilve – trống (2012–nay)

 Cựu thành viên
 Timo Tolkki – guitar (1985–2008), hát chính (1985–1994), hát bè (1994–2008)
 Tuomo Lassila – trống (1985–1995)
 Mika Ervaskari - keyboard (1985–1987, mất 2005)
 Jyrki Lentonen – bass (1985–1990)
 Antti Ikonen – keyboard (1988–1995)
 Jari Behm – bass (1989–1993)
 Jari Kainulainen – bass (1993–2005)
 Jörg Michael - trống (1995–2012)

Đội hình kỷ nguyên Black Water (1984–1985)
 Tuomo Lassila – trống, hát chính
 John Vihervä – bass
 Staffan Stråhlman – guitar
 Mika Ervaskari - keyboard

 Cựu nhạc công ghi nháp
 Sami Kuoppamäki (phòng thu) – trống (1993-1994)
 Anders Johansson (live) – trống (2004)
 Alex Landenburg (live) – trống (2010)

Niên biểu hoạt động

Danh sách đĩa nhạc
Album phòng thu
 Fright Night (1989)
 Twilight Time (1992)
 Dreamspace (1994)
 Fourth Dimension (1995)
 Episode (1996)
 Visions (1997)
 Destiny (1998)
 Infinite (2000)
 Elements Pt. 1 (2003)
 Elements Pt. 2 (2003)
 Stratovarius (2005)
 Polaris (2009)
 Elysium (2011)
 Nemesis (2013)
 Eternal (2015)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Nhóm nhạc power metal người Phần Lan
Nhóm nhạc progressive metal người Phần Lan
Nhóm nhạc symphonic metal người Phần Lan
Nhóm nhạc thành lập năm 1984
Nhóm nhạc từ Helsinki
Ban nhạc năm người
Nghệ sĩ của Nuclear Blast


title: Billy-Chevannes

text:
Billy-Chevannes là một xã của tỉnh Nièvre, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền trung nước Pháp.

Dân số
Theo điều tra dân số 1999 có dân số là 276. On 1 tháng 1 năm 2007, the ước tính was 350.

Xem thêm
Xã của tỉnh Nièvre

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Nièvre


title: Liocrobyla

text:
Liocrobyla là một chi bướm đêm thuộc họ Gracillariidae.

Các loài
Liocrobyla brachybotrys Kuroko, 1960
Liocrobyla desmodiella Kuroko, 1982
Liocrobyla kumatai Kuroko, 1982
Liocrobyla lobata Kuroko, 1960
Liocrobyla minima (Noreika, 1992)
Liocrobyla paraschista Meyrick, 1916
Liocrobyla saturata Bradley, 1961
Liocrobyla tephrosiae Vári, 1961

Tham khảo

Liên kết ngoài
Global Taxonomic Database of Gracillariidae (Lepidoptera)

Gracillariidae


title: Brachystele

text:
Brachystele là một chi thực vật có hoa trong họ Orchidaceae.

Xem thêm

 Danh sách các chi Phong lan

Hình ảnh

Tham khảo

 Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (1999). Genera Orchidacearum 1. Oxford Univ. Press.
 Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2001). Genera Orchidacearum 2. Oxford Univ. Press.
 Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2003). Genera Orchidacearum 3. Oxford Univ. Press
 Berg Pana, H. 2005. Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee. Ulmer, Stuttgart

Danh sách các chi phong lan
Cranichideae
Thực vật Trinidad và Tobago
Lan México
Lan Nam Mỹ
Lan Trung Mỹ


title: Tramezaïgues

text:
Tramezaïgues là một xã thuộc tỉnh Hautes-Pyrénées trong vùng Occitanie khu vực tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 950 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Hautes-Pyrénées


title: Kawakaze (lớp tàu khu trục)

text:
Lớp tàu khu trục Kawakaze (tiếng Nhật: 江風型駆逐艦 - Kawakazegata kuchikukan) là một lớp bao gồm hai tàu khu trục hạng nhất của Hải quân Đế quốc Nhật Bản được chế tạo trong giai đoạn cuối Chiến tranh Thế giới thứ nhất. Một số nguồn đôi khi còn gọi lớp tàu này là lớp Tanikaze; tuy nhiên trong thực tế Tanikaze được hạ thủy và đưa vào hoạt động trễ hơn chiếc Kawakaze. Chúng chỉ phục vụ trong những năm giữa hai cuộc thế chiến và được cho nghỉ hưu vào đầu những năm 1930.

Bối cảnh
Việc chế tạo lớp tàu khu trục mới Kawakaze được chấp thuận như một phần trong Chương trình Hạm đội 8-4 cho hải quân của Đế quốc Nhật Bản trong năm tài chính 1915. Một tàu khu trục lớn với tầm hoạt động xa, có khả năng hộ tống cho chiếc thiết giáp hạm mới Nagato và hai chiếc tàu tuần dương thuộc lớp Tenryū, được xem xét như một phần của chương trình chi tiêu cho hải quân được cắt giảm từ Dự án Hạm đội 8-8 (Hachi-Hachi Kantai) trước đó.

Mặc dù ngân quỹ chỉ được chấp thuận cho việc chế tạo một chiếc duy nhất là Tanikaze, Chính phủ Ý bất ngờ hoàn trả lại cho Nhật Bản khoản tiền 870.000 Yen đền bù cho chiếc tàu khu trục Kawakaze thuộc lớp Urakaze, đã được chuyển cho Hải quân Hoàng gia Ý trước khi hoàn tất tại Anh Quốc trong Chiến tranh Thế giới thứ nhất. Số tiền này được dùng để hoàn tất một con tàu thứ hai, cũng được đặt tên là Kawakaze.

Thiết kế
Thoạt tiên được hình thành như một phiên bản tiếp nối của lớp Isokaze trước đó; tuy nhiên, nó là tàu khu trục đầu tiên trang bị loại hải pháo 120 mm/45 caliber Kiểu 3 mới mà sau này được sử dụng trên nhiều lớp tàu khu trục tiếp theo. Thêm vào đó, nhờ kinh nghiệm có được khi bố trí các tàu khu trục Nhật hoạt động lâu dài ở nước ngoài trong Thế Chiến I, lườn tàu và mũi tàu được gia cố để chịu đựng khi biển động. Ngoài ra, hải quân còn muốn áp dụng những kỹ thuật hiện đại nhất khi trang bị loại ngư lôi mới 533 mm với ba ống phóng nòng đôi.

Người ta còn quyết định sử dụng động cơ turbine hơi nước Brown-Curtis đốt dầu nặng tương tự như kiểu được sử dụng trên lớp tàu tuần dương Tenryū. Kết quả là một con tàu mạnh hơn nhiều so với lớp Isokaze và có khả năng hoạt động ở tốc độ cao.

Lịch sử hoạt động
Những chiếc trong lớp Kawakaze chỉ phục vụ trong giai đoạn giữa hai cuộc thế chiến. Kawakaze được cho nghỉ hưu vào ngày 1 tháng 4 năm 1934, và Tanikaze nối gót một năm sau đó.

Những chiếc trong lớp

Xem thêm

Tham khảo

Chú thích

Thư mục

Liên kết ngoài

Lớp tàu khu trục
Lớp tàu khu trục Kawakaze


title: Serrata exquisita

text:
Serrata exquisita là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Marginellidae, họ ốc mép.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Serrata


title: Macropoliana scheveni

text:
Macropoliana scheveni là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở Tanzania.

Chú thích

Tham khảo

Macropoliana


title: Noyelle-Vion

text:
Noyelle-Vion là một xã trong tỉnh Pas-de-Calais, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Noyelle-Vion có cự ly  phía tây Arras, tại giao lộ của các tuyến đường D75 và D78.

Dân số

Địa điểm nổi bật

 The 18th century church of Notre-Dame.

Xem thêm
Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Tham khảo
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 Noyelle-Vion on the Quid website

Noyellevion


title: Inzersdorf-Getzersdorf

text:
Inzersdorf-Getzersdorf là một thị xã thuộc huyện Sankt Pölten-Land trong bang Niederösterreich.

Chú thích

Tham khảo

Đô thị của Niederösterreich


title: Macrostemum marabe

text:
Macrostemum marabe là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
Macrostemum


title: Glasnost

text:
Glasnost (, , tạm dịch là Công khai hóa) là chính sách công khai hóa và minh bạch hóa đến mức tối đa các hoạt động của những cơ quan nhà nước và tự do thông tin và ngôn luận tại Liên Xô. Đây là chương trình do Mikhail Sergeyevich Gorbachyov đề xướng, như 1 phần của chương trình "Cải tổ" của ông vào nửa cuối thập niên 1980. Từ này thường xuyên được Gorbachyov nhắc tới để chỉ các chính sách mà ông tin có thể giúp giảm tham nhũng trong đội ngũ lãnh đạo của Đảng và Nhà nước Liên Xô, và làm giảm việc lạm dùng quyền lực của Trung ương Đảng.

Glasnost còn dùng để chỉ thời kỳ nhất định trong lịch sử Liên Xô hồi thập niên 1980 khi mà người ta ít bị kiểm duyệt hơn và tự do thông tin hơn.

Xem thêm
 Perestroika

Tham khảo

Văn hóa Liên Xô
Chính trị Liên Xô
Chủ nghĩa chống cộng
Phần mềm tự do
Sự sụp đổ của Liên Xô
Perestroika
Từ và cụm từ tiếng Nga
Từ ngữ Liên Xô


title: Mittelhausen, Bas-Rhin

text:
Mittelhausen là một xã thuộc tỉnh Bas-Rhin trong vùng Grand Est đông bắc Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Bas-Rhin

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Bas-Rhin


title: Ocean Eyes

text:
Ocean Eyes là album thứ hai của nghệ sĩ electronica Owl City. Album có mặt giọng hát của Matt Thiessen từ ban nhạc Relient K trong các ca khúc "Fireflies", "Cave In", "The Bird and the Worm" và "Tidal Wave". Nó được phát hành vào ngày 14 tháng 7 năm 2009, trên iTunes, và vào ngày 28 tháng 7 năm 2009 tại các cửa hàng với bìa đĩa là một hình ảnh về Burj al-Arab. Phiên bản chất lượng cao 2 CD phát hành vào ngày 26 tháng 1 năm 2010.

Danh sách track

Bản đặc biệt

Đĩa đơn
 "Fireflies" là đĩa đơn đầu tiên của album, phắt hành ngày 14 tháng 7 năm 2009 ở Mỹ và 8 tháng 1 năm 2010 ở Anh. Nó leo lên dần dần trong bảng xếp hạng Billboard Hot 100 đến khi đạt đến vị trí #7 và đứng đầu bảng vào tuần sau đó.
 "Vanilla Twilight" là đĩa đơn thứ hai từ album, phát hành trên các đài radio Mỹ ngày 26 tháng 1 năm 2010. Trong tuần "Fireflies" quán quân trên Hot 100, "Vanilla Twilight" thực hiện bước nhảy đầu tiên ở vị trí #95. Nó trở lại và đạt vị trí cao nhất trên Hot 100 tại vị trí #72 ngày 9 tháng 1 năm 2010.
 "Umbrella Beach" là đĩa đơn thứ hai của album phát hành tại Liên hiệp Anh. Nó được phát hành ngày 17 tháng 5 năm 2010 với một bản remix riêng của Kenny Hayes.

Xếp hạng

Chứng nhận

Chú thích

Album năm 2009
Album của Owl City


title: Maeda Toshiie

text:
là một trong những tướng quân quan trọng của Oda Nobunaga từ thời kỳ Sengoku vào thế kỷ 16 cho đến thời kỳ Azuchi-Momoyama. Cha ông tên là Maeda Toshimasa. Ông là người thứ 4 trong số 7 anh em trai. Tên thời thơ ấu của ông là "Inuchiyo" (犬千代) (Khuyển Thiên Đại). Vũ khí yêu thích của ông là yari (một loại giáo của Nhật) và ông được biết đến với tên gọi "Yari no Mataza" (槍の又左) (Thương Hựu Tả), Matazaemon (又左衛門) (Hựu Tả Vệ Môn) trở thành tên gọi thông thường của ông. Chức vụ lớn nhất của ông trong triều là Dainagon (大納言) (Đại Nạp Ngôn).

Tuổi trẻ
xxxxnhỏ|trái|Tượng đài Maeda Toshiie khi còn trẻ ở Arako, Nagoya

Toshiie sinh ra ở tỉnh Owari, là con trai thứ tư của Maeda Toshimasa, người cai quản lâu đài Arako. Toshiie phục vụ Oda Nobunaga từ nhỏ và lòng trung thành của ông đã được tưởng thưởng bằng việc để ông làm tộc trưởng của gia tộc Maeda, một điều bất bình thường với người con trai thứ tư khi mà tất cả các anh của ông đều không phạm lỗi gì nặng nề. Giống như Nobunaga, Toshiie cũng đã từng phạm tội, thường ăn mặc kì cục theo kiểu kabukimono. Người ta tin rằng ông là bạn thuở thiếu thời của Kinoshita Tokichiro (sau này là Toyotomi Hideyoshi). Cũng như Hideyoshi với cái tên Saru, 猴 hay "hầu," Toshiie được Nobunaga gọi là Inu, 犬 hay "khuyển". Theo dân gian thì chó và khỉ không bao giờ kết thân với nhau, Toshiie thường được miêu tả là kín đáo và lạnh lùng, ngượi lại với vẻ hoạt bát và dễ chịu và lắm mồm của Hideyoshi.

Đời binh nghiệp

Toshiie khởi nghiệp với việc gia nhập akahoro-shū (赤母衣衆) (Xích Mẫu Y Chúng), đơn vị dưới quyền chỉ huy của riêng Oda Nobunaga. Ông sau đó trở thành một túc khinh đại tướng (ashigaru taishō 足軽大将) trong quân đội nhà Oda. Trong đời binh nghiệp của mình, Toshiie làm quen với rất nhiều nhân vật quan trọng, như Hashiba Hideyoshi, Sassa Narimasa, Akechi Mitsuhide, Takayama Ukon, và những người khác. Ông cũng đối địch với vài người như Mitsuhide, người sau này ám sát Nobunaga; Toshiie cũng là một kẻ thù truyền kiếp của Tokugawa Ieyasu. Sau khi đánh bại nhà Asakura, Maeda chiến đấu dưới trướng của Shibata Katsuie trong vùng Hokuriku. Ông cuối cùng được thưởng một han (lãnh địa) (Lãnh địa Kaga) kéo dài sang Noto và [tỉnh [Kaga]]. Bất chấp diện tích nhỏ bé, Kaga là một tỉnh giàu có và mỗi năm nộp thuế 1 triệu koku (百万石) (Bách Vạn Thạch) (đơn vị tính lượng gạo của Nhật); do đó, nó được đặt biệt danh là Kaga Hyaku-man-goku (加賀百万石) (Gia Hạ Bách Vạn Thạch).

Toshiie hưởng lợi từ một nhóm các chư hầu chủ chốt. Vài người, như Murai Nagayori và Okumura Nagatomi, là những thuộc hạ trung thành của nhà Maeda.

Sau khi Nobunaga bị ám sát ở chùa Honnō-ji (本能寺) (Bản Năng tự) bởi Akechi Mitsuhide và thất bại sau đó của Misuhide trước Hideyoshi, ông chiến đấu với Hideyoshi dưới sự chỉ huy của Shibata trong trận Shizugatake. Sau khi Shibata bị tiêu diệt, Toshiie về dưới trướng Hideyoshi và trở thành một trong những tướng quân quan trọng nhất của ông. Sau đó một thời gian, ông bị buộc phải giao chiến với một người bạn của mình, Sassa Narimasa. Narimasa không phải là đối thủ của Toshiie và nhanh chóng bị đánh bại, theo đó là thắng lợi của Maeda trong trận lâu đài Suemori. Trước khi chết năm 1598, Hideyoshi bổ nhiệm Toshiie vào Hội đồng 5 vị nguyên lão để trợ giúp Toyotomi Hideyori cho đến khi Hideyori đủ tuổi tự mình chấp chính. Tuy nhiên, chính Toshiie cũng không đủ sức khỏe, và chỉ có thể trợ giúp cho Hideyori đúng một năm rồi mất.

Toshiie được con trai Toshinaga kế tục.

Gia đình

Vợ của Toshiie, Maeda Matsu, cũng là một người nổi tiếng. Mạnh mẽ từ tấm bé, bà rất giỏi võ và có đóng góp quan trọng đối với thành công của Toshiie. Sau khi chồng qua đời, Matsu, sau này được biết đến với Pháp danh Hoshun-in, đảm bảo cho an toàn của gia tộc Maeda sau năm 1600 bằng cách tự nguyện đến làm con tin ở Edo, thủ đô của shogun mới, Tokugawa Ieyasu, người mà cả đời bà ghê tởm khi chứng kiến cuộc tranh giành quyền bính giữa ông ta, chồng bà và Hideyoshi.

Toshiie và Matsu có nhiều con. Những người con trai của họ, Toshinaga, Toshimasa, Toshitsune, Toshitaka, và Toshitoyo đều tự mình trở thành daimyo. Các con gái của họ đều làm dâu các thế gia vọng tộc; con gái cả, Kō, cưới Maeda Nagatane, họ hàng xa của Toshiie, là một thuộc tướng cao cấp ở Kaga; Ma'a, là vợ lẽ của Toyotomi Hideyoshi, Gō được Hideyoshi nhận làm con nuôi và làm vợ của Ukita Hideie, và Chise, người ban đầu kết hôn với con trai của Hosokawa Tadaoki, Tadataka, rồi sau đó lấy con trai của Murai Nagayori là Nagatsugu.

Chân dung trong văn hóa đại chúng

Seri phim lịch sử năm 2002 của đài NHK, "Toshiie to Matsu" (利家とまつ~加賀百万石の物語) dựa trên câu chuyện về cuộc đời của vợ chồng Maeda. Maeda Toshiie do Karasawa Toshiaki đóng, và Matsu do Matsushima Nanako đóng. Karasawa cũng đóng vai Maeda trong seri phim lịch sử năm 2006 của NHK, "Kōmyō ga Tsuji" (功名が辻) (eps 39 and 40).

Maeda Toshiie cũng xuất hiện trong vài video game, như Sengoku Basara, Kessen III, Warriors Orochi 2, Warriors Orochi Z và Samurai Warriors, cũng như Hana no Keiji (tác giả Tetsuo Hara) chóng đó ông được vẽ theo kiểu truyện tranh.

Xem thêm
Hanagasaki Moriaki 花ケ前盛明, ed. Maeda Toshiie no Subete 前田利家のすべて. Tokyo: Shin Jinbutsu Ōraisha 新人物往来社, 2001.
Iwasawa Yoshihiko 岩沢愿彥. Maeda Toshiie 前田利家. Tokyo: Yoshikawa Kōbunkan 吉川弘文館, 1966.
Kitamura Saburō 北村三郎. Maeda Toshiie monogatari: Kaga hyakumangoku no sō 前田利家物語:加賀百万石の祖. Kanazawa: Hokkoku Shuppansha 北国出版社, 1978.
Maeda Toshiyasu 前田利祐. Omatsu to Toshiie: Kaga hyakumangoku wo tsukutta hitobito おまつと利家:加賀百万石を創った人びと. Tokyo: Shūeisha 集英社, 2001.
Tsumoto Yō 津本陽. Maeda Toshiie 前田利家. Tokyo: Kōdansha 講談社, 1994.

Link liên quan
tham khảo trang Buke-kaden trong gia tộc Maeda (bằng tiếng Nhật)
phả hệ nhà Maeda (bằng tiếng Nhật)
phả hệ các daimyo vùng Kanazawa-han, bao gồm Toshiie (bằng tiếng Nhật)
Tiểu sử (bằng tiếng Nhật)

Tham khảo

Sinh năm 1539
Mất năm 1599
Daimyo
Tairō
Gia tộc Maeda


title: Gypsonoma sociana

text:
Gypsonoma sociana là một loài bướm đêm thuộc họ Tortricidae. Nó được tìm thấy ở châu Âu to Nga.

Sải cánh dài 12–15 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 7 đến tháng 8.

The larvae burrows into a twig of a Populus or Salix species và later occupies a leaf bud.

Tham khảo

Liên kết ngoài
UKmoths

Gypsonoma


title: Sylvichadsia

text:
Sylvichadsia là một chi thực vật có hoa thuộc họ Fabaceae. Nó thuộc phân họ Faboideae.

Danh sách loài
 Sylvichadsia grandidieri
 Sylvichadsia grandifolia
 Sylvichadsia macrophylla
 Sylvichadsia perrieri

Chú thích

Tham khảo
 http://www.eol.org/search?q=Sylvichadsia&search_image=
 http://www.ipni.org/index.html

Sylvichadsia


title: Micranthocereus albicephalus

text:
Micranthocereus albicephalus là một loài thực vật thuộc họ Cactaceae. Đây là loài đặc hữu của Brasil. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng cây bụi khô khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới and vùng nhiều đá. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 Taylor, N.P. 2002. Micranthocereus albicephalus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Liên kết ngoài

Thực vật Brasil
albicephalus


title: Viện Hàn lâm Khoa học Bulgaria

text:
Viện hàn lâm Khoa học Bulgaria (tiếng Bulgaria: Българска академия на науките, Balgarska akademiya na naukite, viết tắt БАН) là viện hàn lâm quốc gia của Bulgaria, được thành lập năm 1869. Viện là cơ quan có quy chế tự trị, gồm những viện sĩ chính thức, viện sĩ thông tấn và viện sĩ nước ngoài. Viện có nhà xuất bản riêng, xuất bản và lưu hành nhiều công trình khoa học khác nhau, các từ điển, từ điển bách khoa, các báo chuyên ngành.

Chủ tịch viện năm 2009 là viện sĩ Nikola Sabotinov. Ngân sách năm 2009 của Viện là 84 triệu lev, tương đương 42,7 triệu euro, không kể Cơ quan Không gian Bulgaria trực thuộc Viện, có ngân sách riêng là 1 triệu euro. Chủ tịch viện hiện nay là viện sĩ Julian Revalski.

Lịch sử

Khi Bulgaria còn là thành phần của Đế quốc Ottoman, những người di cư Bulgaria đã lập ra Hội Văn học Bulgaria ngày 26.9.1869 ở Brăila, Vương quốc Romania, với quy chế sau:

Ban quản trị
 Nikolai Tsenov – Chủ tịch
 Vasilaki Mihailidi
 Petraki Simov
 Kostaki Popovich
 Stefan Beron

Ban điều hành
 Marin Drinov (1838-1906) – Chủ tịch
 Vasil Drumev (1840-1901) - Ủy viên
 Vasil D. Stoyanov (1839-1910) – Thư ký

Năm sau, Hội Văn học Bulgari bắt đầu phát hành một tờ báo định kỳ, xuất bản phẩm chính thức của Hội, và năm 1871 đã bầu một hội viên danh dự đầu tiên là Gavril Krastevich.

Năm 1878, ngay sau khi Bulgaria được giải phóng khỏi đế quốc Ottoman, thì Đại hội đồng của Hội đã biểu quyết di chuyển trụ sở Hội từ phiếu Brăila về Sofia, và ngày 1.3.1893 Hội Văn học Bulgaria dọn vào tòa nhà riêng của mình, do kiến trúc sư Hermann Mayer thiết kế, được xây dựng hoàn tất năm 1892, ngay bên cạnh trụ sở Nghị viện Bulgaria. Trong thập niên 1920 tòa nhà trụ sở này được nới rộng thêm.

Năm 1911 Hội Văn học Bulgaria đổi tên thành Viện hàn lâm Khoa học Bulgaria, và Ivan Geshov được bầu làm chủ tịch Viện đầu tiên. Năm 1913, Viện hàn lâm Khoa học Bulgaria trở thành thành viên của Union of Slavonic Academies and Scientific Communities (Liên hiệp các viện hàn lâm ngôn ngữ Slave và Cộng đồng Khoa học), và đến năm 1931 được gia nhập Hội đồng Khoa học quốc tế.

Tổ chức
Viện hàn lâm Khoa học Bulgaria có 9 ban ngành, hợp nhất trong 3 ngành chính:
Khoa học tự nhiên, Toán học và Khoa học kỹ thuật
Sinh học, Y học và Khoa học Nông nghiệp
Khoa học Xã hội, Nhân văn và Nghệ thuật
Mỗi ngành có các phân viện khoa học, phòng thí nghiệm vv… độc lập.

Toán học
 Viện Toán học và Tin học
 Viện Cơ học
 Institute for Parallel Processing (Viện xử lý song song ?)
 Phòng thí nghiệm quốc gia Virus học máy tính

Vật lý học
 Viện nghiên cứu hạt nhân và Năng lượng hạt nhân
 Viện Vật lý chất rắn
 Viện Điện tử
 Viện Thiên văn học
 Đài Thiên văn quốc gia - Rozhen
 Đài thiên văn Belogradchik
 Phòng thí nghiệm trung ương năng lượng Mặt trời và các nguồn năng lượng mới
 Phòng thí nghiệm trung ương Vật lý ứng dụng - Plovdiv
 Phòng thí nghiệm trung ương vật liệu quang học và xử lý thông tin

Hóa học
 Viện Hóa học vô cơ và tổng quát
 Viện Hóa học hữu cơ với Trung tâm Hóa học thực vật
 Viện Hóa Sinh học
 Viện Xúc tác
 Viện Hệ thống Năng lượng và Điện Hóa học (trước đây là Phòng thí nghiệm trung ương các nguồn Năng lượng Điện Hóa học)
 Viện Khoa học kỹ thuật Hóa học
 Central Laboratory of Photoprocesses (Phòng thí nghiệm trung ương xử lý quang điện?)
 Viện Polyme

Sinh học
 Viện Sinh học phân tử
 Viện Di truyền học
 Viện Sinh lý học
 Viện Sinh lý học thực vật
 Viện Vi sinh vật học
 Viện Hình thái học thực nghiệm và Nhân loại học
 Viện Thực vật học
 Viện Động vật học
 Viện nghiên cứu rừng
 Viện Bệnh lý học thực nghiệm và Ký sinh học
 Viện Sinh học và Miễn dịch học của Quá trình sinh sản
 Viện Lý sinh học
 Nhà bảo tàng quốc gia Lịch sử tự nhiên
 Phòng thí nghiệm trung ương Khoa học kỹ thuật Y sinh học
 Phòng thí nghiệm trung ương Sinh thái học tổng quát

Khoa học Trái Đất
 Viện Địa chất
 Viện Địa Vật lý
 Viện Khí tượng học và Thủy văn học quốc gia
 Phòng thí nghiệm trung ương Trắc địa học
 Phòng thí nghiệm trung ương Khoáng vật học và Tinh thể học
 Viện Đại dương học
 Viện Địa lý học
 Viện nghiên cứu Không gian
 Phòng thí nghìệm trung ương các ảnh hưởng Mặt trời – Trái Đất
 Phòng thí nghiệm trung ương Cơ học địa chấn và Khoa học kỹ thuật Địa chấn
 Viện nghiên cứu vấn đề Nước

Khoa học kỹ thuật
 Viện Khoa học kim loại
 Phòng thí nghiệm trung ương Cơ học Hóa-Lý
 Viện Máy tính và Hệ Truyền thông
 Viện Công nghệ Thông tin
 Viện Kiểm tra và nghiên cứu Hệ thống
 Phòng thí nghiệm trung ương Cơ điện tử và dụng cụ đo đạc
 Trung tâm Thủy động lực tàu thủy Bulgaria

Khoa học nhân văn
 Viện ngôn ngữ Bulgaria
 Viện Văn học
 Viện Lịch sử
 Viện nghiên cứu vùng Thraccia
 Viện Khảo cổ với Nhà bảo tàng
 Viện nghiên cứu vùng Balkan
 Viện dân tộc học với Nhà bảo tàng
 Viện nghiên cứu Nghệ thuật
 Viện nghiên cứu văn học dân gian
 Trung tâm nghiên cứu thánh Cyril và Methodius
 Trung tâm nghiên cứu khoa Kiến trúc

Khoa học xã hội
 Viện Xã hội học
 Viện nghiên cứu pháp lý
 Viện Kinh tế học
 Trung tâm nghiên cứu Khoa học và Lịch sử khoa học
 Viện Tâm lý học
 Viện Dân số học
 Viện nghiên cứu Triết học

Các đơn vị hỗ trợ và chuyên môn hóa
 Ban quản trị trung ương Viện hàn lâm Khoa học Bulgaria
 Thư viện trung ương của Viện hàn lâm Khoa học Bulgaria
 Phòng lưu trữ hồ sơ khoa học của Viện hàn lâm Khoa học Bulgaria
 Nhà xuất bản "giáo sư Marin Drinov" của Viện hàn lâm Khoa học Bulgaria
 Vườn bách thảo
 Trung tâm quốc gia khoa học Nano và Công nghệ Nano
 Trung tâm thông tin khoa học về Từ điển bách khoa Bulgaria
 Cơ quan công ích – xã hội
 Trung tâm nghiên cứu An ninh quốc gia
 Hiệp hội phát triển nghiên cứu và thực hiện "thiết bị đo đạc khoa học"
 Phòng thí nghiệm Tin học viễn thông (Telematics)
 Trung tâm phát triển sự nghiệp nghiên cứu tiến sĩ

Vinh dự
Academia Peak (ngọn núi Viện hàn lâm) và Camp Academia (trại hàn lâm) trên đảo Livingston thuộc Quần đảo Nam Shetland, Nam Cực được đặt theo tên Viện hàn lâm Khoa học Bulgaria để đánh giá cao đóng góp của Viện này vào việc thám hiểm Nam Cực.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Bulgarian Academy of Sciences Official website
Institute of Solid State Physics

Bulgaria
Bulgaria
Tổ chức có trụ sở tại Bulgaria


title: (168334) 1994 PQ1

text:
{{DISPLAYTITLE:(168334) 1994 PQ1}}

(168334) 1994 PQ1 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Robert H. McNaught ở Đài thiên văn Siding Spring ở Coonabarabran, New South Wales, Australia, ngày 12 tháng 8 năm 1994.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 168001–169000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1994
Được phát hiện bởi Robert H. McNaught
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Cryptocephalus seductus

text:
Cryptocephalus seductus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Lopatin miêu tả khoa học năm 1995.

Chú thích

Tham khảo

S


title: Bercial

text:
Bercial là một đô thị ở tỉnh Segovia, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha, đô thị này có dân số 119 người.

Tham khảo

Đô thị ở Segovia


title: Thiện Đạo

text:
Thiện Đạo (zh. shàndăo 善導, ja. zendō), 613-681, là vị thứ 2 trong 13 vị tổ Tịnh độ tông và là vị thứ 5 trong 7 vị tổ của Tịnh độ chân tông.

Sư xuất gia khi còn nhỏ tuổi và tu tập thiền quán tưởng A-di-đà và Tịnh độ. Khi nghe tiếng Đạo Xước (道 綽), Thiện Đạo đến gặp và nhận giáo lý Tịnh độ từ vị này. Suốt đời Thiện Đạo hiến mình tu tập và hoằng truyền giáo lý nầy. Tương truyền Sư đã chép kinh A-di-đà hơn 100.000 lần và vẽ hơn 300 bức tranh về Tịnh độ. Ngoài việc tụng kinh và niệm Phật thường xuyên, Sư còn tiến hành các thời khoá thiền quán tưởng Phật A-di-đà và Cực lạc quốc của ngài. Thiện Đạo còn viết 5 tác phẩm trong 9 cuốn, gồm những luận giải khác nhau về kinh Quán vô lượng thọ. Sư thường được gọi là Quang Minh tự Hoà thượng (zh. 光明寺和尚), Chung Nam Đại sư (zh. 終南大師).

Chú thích

Tham khảo
Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-guang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.

Phật giáo Trung Quốc
Đại sư Phật giáo
Tịnh độ tông
Triết lý Phật giáo
Sinh năm 613
Mất năm 681
Người từ Truy Bác


title: Thanh Hà (thị trấn)

text:
Thanh Hà là thị trấn huyện lỵ của huyện Thanh Hà, tỉnh Hải Dương, Việt Nam.

Địa lý
Thị trấn Thanh Hà nằm ở vị trí trung tâm của huyện Thanh Hà, cách thành phố Hải Dương 20 km về phía tây bắc, có vị trí địa lý:
Phía nam giáp xã Thanh Xá
Phía tây giáp xã Thanh Khê
Phía bắc giáp xã Tân An
Phía đông giáp xã Cẩm Chế.

Sông Hương chảy qua phần phía
bắc và đông của thị trấn Thanh Hà, tách biệt khu Hà Bắc (xã Cẩm Chế) với thị trấn Thanh Hà.

Lịch sử
Địa bàn thị trấn Thanh Hà vốn là tổng Hương Đại (gồm 2 xã: Hương Đại và Ngư Đại), huyện lỵ huyện Thanh Hà, phủ Nam Sách, tỉnh Hải Dương.

Năm 1968, huyện Nam Sách và huyện Thanh Hà hợp nhất thành huyện Nam Thanh, nơi đây không còn là huyện lỵ và được gọi là xã Thanh Bình.

Thị trấn Thanh Hà được thành lập vào ngày 17 tháng 2 năm 1997 theo Nghị định số 11-CP của Chính phủ trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của xã Thanh Bình.

Hành chính
Thị trấn Thanh Hà được chia thành 9 khu: 1 (xóm Tranh), 2 (xóm Sậy), 3 (xóm Chỗ), 4 (xóm Cầu Vông), 5 (xóm Chiền), 6 (các xóm Dội, Gạo), 7 (xóm Kỳ), 8 (Xóm Cõi), 9 (thôn Ngư Đại).

Trụ sở Đảng ủy, HĐND, ủy ban nhân dân thị trấn Thanh Hà trước đây đặt tại ngã ba chợ Hương (khu 6), nay được chuyển ra địa điểm mới gần nghĩa trang liệt sĩ (khu 2).

Kinh tế - xã hội
Thị trấn Thanh Hà có trường THPT Thanh Hà, trường THPT Thanh Bình, Trung tâm GDTX huyện Thanh Hà, trường THCS chuyên Chu Văn An, trường THCS thị trấn Thanh Hà, trường TH thị trấn Thanh Hà, trường Mầm non thị trấn Thanh Hà.

Thị trấn là nơi giao nhau của hai đường tỉnh lộ 190A (thành phố Hải Dương - Chợ Nứa - Thị trấn - Cầu Gùa - Vĩnh Lập) và đường tỉnh lộ 190B (thành phố Hải Dương - Chợ Cháy - Thị trấn).

Những cảnh quan đẹp của thị trấn Thanh Hà là chùa Minh Khánh (khu 3, lễ hội hàng năm vào 30/10 và 1/11 âm lịch); quảng trường nhà văn hóa Lao động huyện (đối diện khu vực trường THPT Thanh Hà)....

Chú thích

Xem thêm
Danh sách thị trấn tại Việt Nam

Liên kết ngoài

Huyện lỵ Việt Nam