title: Douglas A-26 Invader

text:
Đây là bài viết về một kiểu máy bay quân sự Hoa Kỳ còn có tên là B-26 từ năm 1948 đến năm 1965. Về kiểu máy bay B-26 trong Thế Chiến II xin xem bài B-26 Marauder.

Chiếc Douglas A-26 Invader (có tên là B-26 từ năm 1948 đến năm 1965) là một kiểu máy bay cường kích và máy bay ném bom hai động cơ được chế tạo bởi hãng Douglas Aircraft trong Thế Chiến II và cũng hoạt động trong những cuộc đối đầu chủ yếu trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh. Một số lượng giới hạn của phiên bản cải biến chuyên biệt được sử dụng trong tác chiến cho đến năm 1969. Chiếc A-26 cuối cùng được cho nghỉ hưu khỏi hoạt động của Không lực Vệ binh Quốc gia vào năm 1972 và được tặng cho Bảo tàng Quốc gia Hàng không và Không gian.

Thiết kế và phát triển
Chiếc A-26 có một kiểu thiết kế khá khác thường đối với một kiểu máy bay ném bom tấn công vào thời kỳ đầu những năm 1940, với chỉ một phi công (chia sẻ tính chất này cùng kiểu máy bay de Havilland Mosquito của Không quân Hoàng gia Anh và các kiểu khác). Chiếc máy bay được thiết kế bởi Edward Heinemann, Robert Donovan và Ted R. Smith.

Chiếc nguyên mẫu Douglas XA-26 (số hiệu 41-19504) bay chuyến bay đầu tiên tại Mines Field, El Segundo, vào ngày 10 tháng 7 năm 1942 do phi công thử nghiệm nổi tiếng Benny Howard điều khiển. Các chuyến bay thử nghiệm cho thấy nó có tính năng bay xuất sắc và điều khiển dễ dàng, nhưng nó có những vấn đề về việc làm mát động cơ dẫn đến việc thay đổi thiết kế nắp động cơ và tháo bỏ trục cánh quạt trên những chiếc máy bay sản xuất, cũng như là phải cải tiến bánh đáp mũi sau nhiều lần bị gảy khi thử nghiệm.

Chiếc A-26 ban đầu được chế tạo dưới hai cấu hình khác biệt: Phiên bản A-26B có một mũi kín chứa sáu hoặc tám khẩu súng máy M2 Browning 0,50 in; trong khi phiên bản A-26C có mũi bằng kính, được gọi tên chính thức là mũi "ném bom" (Bombardier nose) trang bị bộ ngắm ném bom Norden và được sử dụng trong việc ném bom chính xác ở độ cao trung bình. Mũi máy bay của phiên bản A-26C còn chứa hai súng máy M-2 gắn cố định, sau này được thay thế bằng các bộ súng máy gắn dưới cánh hoặc súng máy gắn trong cánh.

Sau khi sản xuất được khoảng 1.570 chiếc, ba súng máy được bổ sung trên mỗi cánh, cũng trùng hợp với việc giới thiệu kiểu mũi kín gắn tám súng máy trên phiên bản A-26B, tạo nên một số cấu hình có đến mười bốn khẩu súng máy 0,50 inch gắn cố định bắn hướng ra phía trước. Bộ phận mũi của phiên bản A-26C có thể tráo đổi với mũi chiếc A-26B hay ngược lại trong vòng vài giờ thao tác, nên có thể thay đổi cấu hình và vai trò hoạt động. Kiểu "nóc buồng lái phẳng", sau khi sản xuất được 820 chiếc, được đổi thành loại "vỏ sò" vào cuối năm 194 giúp cải thiện đáng kể tầm nhìn.

Bên cạnh vị trí của phi công chính, vị trí của phi công phụ truyền thống giờ đây không có bộ điều khiển bay, nhưng dành cho một thành viên đội bay đảm trách vai trò hoa tiêu và ném bom, vốn sẽ chuyển vị trí sang mũi máy bay trong giai đoạn ném bom của phi vụ. Trên phiên bản A-26C, hoa tiêu còn đảm trách việc nạp đạn cho khẩu súng trước mũi. Một vài chiếc phiên bản A-26C được trang bị bộ điều khiển bay kép, với một số bộ phận có thể tháo ra được trong khi bay để lấy chỗ di chuyển sang phần mũi. Trong đa số các phi vụ, có thêm một thành viên đội bay thứ ba ngồi trong khoang súng phía sau và điều khiển từ xa các tháp súng trên lưng và dưới bụng. Người này chỉ có thể di chuyển đến buồng lái ngang qua khoang chứa bom khi nó rỗng.

Lịch sử hoạt động

Thế Chiến II

Hãng Douglas bắt đầu giao những chiếc kiểu A-26B phiên bản sản xuất từ tháng 8 năm 1943. Invader bắt đầu tham gia hoạt động cùng Không lực 5 tại Mặt trận Tây Nam Thái Bình Dương vào ngày 23 tháng 6 năm 1944, khi chúng ném bom các hòn đảo do Nhật Bản chiếm giữ gần Manokwari.

Chúng bắt đầu được gửi đến Châu Âu vào tháng 9 năm 1944 và được bố trí đến Không lực 9, và được đưa vào chiến đấu hai tháng sau đó vào ngày 19 tháng 11.

Hoạt động sau chiến tranh
Bộ chỉ huy Không quân Chiến lược Không quân Hoa Kỳ đã sử dụng những chiếc B-26 (phiên bản RB-26) từ năm 1949 đến năm 1950. Hải quân Hoa Kỳ cũng sử dụng một số lượng nhỏ máy bay trong các phi đội đa dụng dùng để kéo mục tiêu giả và nhiều mục đích chung. Tên gọi của Hải quân cho kiểu máy bay này là JD-1 và JD-1D cho đến năm 1962, khi chiếc JD-1 được đổi tên thành UB-26J và kiểu JD-1D được đổi thành DB-26J.

Chiến tranh Triều Tiên
Những chiếc Invader đã thực hiện phi vụ ném bom đầu tiên của Không quân Hoa Kỳ trong Chiến tranh Triều Tiên vào ngày 29 tháng 6 năm 1950 khi chúng ném bom một sân bay thuộc ngoại vi Bình Nhưỡng. Những chiếc Invader đã ghi được thành tích phá hủy 38.500 xe cộ, 406 đầu máy tàu hỏa, 3.700 toa xe vả bảy máy bay đang đậu trên mặt đất. Vào ngày 14 tháng 9 năm 1951, Đại úy John S. Walmsley Jr đã tấn công một đoàn tàu vận tải. Khi những khẩu súng của ông bị kẹt đạn, ông đã dùng đèn pha chiếu sáng cho đồng đội tiêu diệt mục tiêu. Walmsley bị bắn rơi và đã được truy tặng Huân chương Danh Dự. Những chiếc Invader cũng đã thực hiện phi vụ ném bom cuối cùng của Không quân Hoa Kỳ trong cuộc chiến này chỉ 24 phút trước khi hiệp định đình chiến được ký kết vào ngày 27 tháng 6 năm 1953.

Tổng cộng đã có 228 chiếc B-26 bị mất trong chiến tranh Triều Tiên

Chiến tranh Đông Dương

Trong những năm 1950, các liên đội ném bom thuộc Không quân Pháp (Armée de l'Air) bao gồm GB (Groupe de Bombardement) 1/19 Gascogne và GB 1/25 Tunisia đã sử dụng những chiếc B-26 do Không quân Mỹ cho mượn trong Chiến tranh Đông Dương.

Những chiếc Douglas B-26 Invader đặt căn cứ tại Sân bay Cát Bi (Hải Phòng) đã hoạt động bên trên bầu trời Điện Biên Phủ vào tháng 3 và tháng 4 năm 1954 trong sự kiện bao vây Điện Biên Phủ. Trong giai đoạn này, một kế hoạch sử dụng hàng loạt những chiếc B-26 của Không quân Mỹ đặt căn cứ tại Philippines để chống lại pháo hạng nặng của Việt Minh đã được Bộ tham mưu Liên quân Mỹ và Pháp vạch ra như là Chiến dịch Vulture, nhưng sau đó bị các chính phủ có liên quan hủy bỏ. Vài chiếc B-26 đã bị bắn rơi tại Điện Biên Phủ bởi pháo cao xạ của lực lượng Việt Minh.

Hoạt động cùng Không quân Hoa Kỳ tại Đông Nam Á

Những chiếc B-26 đầu tiên đến khu vực Đông Nam Á được bố trí tại Căn cứ Takhli, Thái Lan vào tháng 12 năm 1960. Những chiếc máy bay không mang phù hiệu này hoạt động dưới sự bảo trợ của Cục Trung ương Tình báo Mỹ (CIA), nhanh chóng được bổ sung thêm bởi 16 máy bay: 12 chiếc B-26 phiên bản B và C cùng bốn chiếc RB-26C trong Chiến dịch Mill Pond. Nhiệm vụ của tất cả những chiếc máy bay này là hỗ trợ Chính phủ Hoàng gia Lào chống lại lực lượng Pathet Lào. Những hậu quả của Vụ xâm nhập Vịnh Con Heo khiến cho không có phi vụ chiến đấu nào được thực hiện, cho dù những chiếc RB-26C tiếp tục hoạt động tại Lào cho đến cuối năm 1961. Những chiếc máy bay này sau đó hoạt động tại Nam Việt Nam trong Kế hoạch Farm Gate. Một sự bố trí những chiếc B-26 khác duy nhất được biết đến tại Lào trước khi triển khai những chiếc B-26K/A-26A, là việc bố trí hai chiếc RB-26C được cải biến đặc biệt để trinh sát ban đêm, được bố trí đến Lào từ tháng 5 đến tháng 7 năm 1962 trong Kế hoạch Black Watch. Những chiếc máy bay này được rút ra từ dự trữ của Kế hoạch Farm Gate, và được hoàn trả sau khi hoàn tất các nhiệm vụ.

Những chiếc máy bay xuất phát tại Lào đã tham gia vào giai đoạn đầu của Chiến tranh Việt Nam trong lực lượng Không quân Hoa Kỳ, nhưng được mang phù hiệu của Nam Việt Nam như là một phần của Kế hoạch Farm Gate. Mặc dù kế hoạch này sử dụng những chiếc B-26 phiên bản B, C, và RB-26C, nhiều chiếc máy bay trong thực tế được hoạt động dưới tên gọi RB-26C, cho dù chúng vẫn còn có khả năng chiến đấu. Trong năm 1963, hai chiếc RB-26C được gửi sang Căn cứ Clark tại Philippines để được cải biến, mặc dù không có những hệ thống bay đêm như những cải biến dành cho kế hoạch Black Watch. Hai chiếc máy bay được hoàn trả từ Kế hoạch Black Watch trở về Kế hoạch Farm Gate sau đó được đặt tên là RB-26L để phân biệt chúng với các máy bay RB-26C được cải biến khác, và được bố trí đến Kế hoạch Sweet Sue. Những chiếc B-26 trong Kế hoạch Farm Gate hoạt động chung với các máy bay T-28 Trojan vốn là những chiếc máy bay cường kích hàng đầu vào thời đó, cho đến khi cả hai loại máy bay được thay thế bằng những chiếc A-1 Skyraider. Những chiếc B-26 được rút khỏi hoạt động từ năm 1964 sau khi xảy ra hai tai nạn liên quan đến giảm sức chịu đựng khung cánh máy bay.

Để đáp ứng việc này, hãng On Mark Engineering tại Van Nuys, California được Không quân chọn để nâng cấp rộng rãi những chiếc Invader cho vai trò chống nổi dậy. On Mark đã cải biến 40 chiếc Invader lên tiêu chuẩn mới B-26K Counter Invader, bao gồm việc nâng cấp động cơ, chế tạo lại cánh và các thùng nhiên liệu đầu chót cánh để được Liên đội Air Commando 1 đưa ra sử dụng. Vào tháng 5 năm 1966, chiếc B-26K được đặt lại tên là A-26A do những lý do chính trị và được bố trí tại Thái Lan để giúp cắt đứt việc tiếp liệu dọc theo đường mòn Hồ Chí Minh. Sau đó còn có hai chiếc được cải biến trang bị hệ thống cảm biến hồng ngoại FLIR (Forward Looking Infrared) trong Kế hoạch Lonesome Tiger, như là một phần của Chiến dịch Shed Light.

Vụ xâm nhập Vịnh Con Heo
Vào tháng 4 năm 1961, những chiếc B-26 được cung cấp từ dự trữ quân sự của Mỹ đã được những người Cuba lưu vong sử dụng trong Vụ xâm nhập Vịnh Con Heo nhưng bị thất bại.

Phi Châu trong thập niên 1960
Những phi công đánh thuê của Cục tình báo Trung ương Mỹ (CIA), có thể là những người Cuba tị nạn, đã lái những chiếc Invader chống lại nhóm phiến loạn "Simba" trong Sự kiện Congo vốn được Cuba, Trung Quốc và Xô Viết hỗ trợ.

Không quân Bồ Đào Nha đã sở hữu những chiếc Invader để sử dụng chúng tại Angola.

Nước Cộng hòa Biafra ly khai (tồn tại một thời gian ngắn từ năm 1967 đến năm 1970, là một phần của Nigeria) sử dụng hai chiếc B-26 được vũ trang trong Nội chiến Nigeria vào năm 1967, và được lái bởi Jan Zumbach cùng một số khác.

Các phiên bản

Hầu hết trong tổng số 2.452 chiếc A-26/B-26 Invader được sản xuất thuộc các phiên bản A-26B và A-26C đời đầu.
XA-26
Chiếc số hiệu 41-19504 được dùng làm chiếc nguyên mẫu của loạt máy bay; ban đầu được bay với các vũ khí giả.
XA-26A
Chiếc số hiệu 41-19505 được dùng làm chiếc nguyên mẫu của phiên bản tiêm kích bay đêm, với đội bay gồm hai phi công và một xạ thủ súng máy kiêm điều khiển radar.
XA-26B
Chiếc số hiệu 41-19588 được dùng làm chiếc nguyên mẫu của phiên bản máy bay cường kích mũi kín, với đội bay ba người gồm phi công, hoa tiêu/nạp đạn và một xạ thủ súng máy phía sau.
A-26B
Máy bay ném bom cường kích. Có 1.150 chiếc A-26B được chế tạo tại Long Beach (ký hiệu từ A-26B-1-DL đến A-26B-66-DL) và thêm 205 chiếc được chế tạo tại Tulsa (ký hiệu từ A-26B-5-DT đến A-26B-25-DT).

A-26C
Máy bay ném bom cường kích với hoa tiêu/ném bom ngồi trong khoang mũi kính. Đội bay còn bao gồm phi công và phi công phụ (bộ điều khiển bay kép) cùng một kỹ sư bay/xạ thủ ngồi phía sau buồng lái. Vũ khí trang bị bao gồm hai súng máy 0,50 inch bắn hướng ra trước trên thân bên phải. Có tổng cộng 1.091 chiếc A-26C được sản xuất, bao gồm 1.086 chiếc được chế tạo tại Tulsa (ký hiệu từ A-26C-16-DT đến A-26B-55-DT) và chỉ có năm chiếc được chế tạo tại Long Beach (ký hiệu A-26C-1-DL và A-26C-2-DL).
XA-26D
Chiếc nguyên mẫu mang số hiệu 44-34776 dành cho phiên bản máy bay ném bom tấn công A-26D dự định; trang bị tám súng máy 0,50 inch trước mũi và sáu súng máy 0,50 inch trên cánh. Kế hoạch chế tạo 750 chiếc A-26D bị hủy bỏ khi chiến tranh kết thúc.
XA-26E
Chiếc nguyên mẫu mang số hiệu 44-25563 dành cho phiên bản máy bay ném bom tấn công A-26E dự định; hợp đồng chế tạo 2.150 chiếc A-26E-DT bị hủy bỏ khi chiến tranh kết thúc.
XA-26F
Chiếc nguyên mẫu mang số hiệu 44-34586 dành cho phiên bản tốc độ cao A-26F gắn hai động cơ Pratt & Whitney R-2800-83 công suất 2.100 mã lực dẫn động bộ cánh quạt 4 cánh cùng một động cơ turbo phản lực General Electric J31 lực đẩy 1.600 lb gắn ở phía sau thân. Chiếc nguyên mẫu đạt được tốc độ tối đa 435 dặm/giờ nhưng sự phát triển loạt máy bay này bị hủy bỏ do sự cải thiện về tính năng bay không thỏa đáng.
A-26Z
Tên gọi không chính thức dành cho một phiên bản của A-26 được đề nghị sau chiến tranh. Nó được dự định trang bị một phiên bản mạnh mẽ hơn của động cơ Pratt & Whitney R-2800 bố trí hình tròn; và có các đặc tính như nóc buồng lái nhô cao, việc bố trí trong buồng lái được cải tiến và thùng nhiên liệu phụ vứt được ở đầu cánh. Nếu được sản xuất, phiên bản chiếc máy bay có mũi kim loại kín được đặt tên là A-26G trong khi phiên bản mũi kính có tên là A-26H. Tuy nhiên, vào tháng 10 năm 1945, Không lực Mỹ kết luận rằng họ có đủ số máy bay A-26 cần thiết cho nhu cầu sau chiến tranh, và do đó phiên bản "A-26Z" không đượcđưa vào sản xuất.
JD-1
Phiên bản của Hải quân Hoa Kỳ với một chiếc A-26B (số hiệu 44-34217) và một chiếc A-26C (số hiệu 44-35467) được đặt lại tên trong Thế Chiến II. Sau chiến tranh, 150 chiếc A-26 dư ra được sử dụng bởi các phi đội trú đóng trên đất liền như là các mục tiêu giả kéo theo, và sau này như là máy bay điều khiển mục tiêu giả (đặt tên là JD-1D) và máy bay đa dụng. Vào năm 1962 các kiểu JD-1 và -1D được đổi tên tương ứng là UB-26J và DB-26J.
RB-26C
Biến thể trinh sát hình ảnh không vũ trang cải biến từ kiểu B-26C; nó mang các máy ảnh và pháo sáng để chụp ảnh ban đêm. Được đặt lại tên từ kiểu máy bay trinh sát FA-26.
YB-26K
Chiếc nguyên mẫu của On Mark Engineering cho kiểu máy bay ném bom/cường kích được tân trang. Các cải tiến bao gồm các cánh được chế tạo lại và gia cố, cánh đuôi mở rộng, động cơ R-2800-103 mới với trục xoay cánh quạt có thể đảo chiều, bộ điều khiển bay kép, thùng nhiên liệu phụ ở đầu cánh, hệ thống điện tử mới và tăng cường bổ sung các đế mang vũ khí. Trong các chiến dịch tại Việt Nam vào tháng 5 năm 1966, kiểu máy bay này được đặt lại tên cũ của phiên bản máy bay tấn công (cường kích) là A-26A. Theo bộ phim tài liệu "Wings" được trình chiếu trên kênh Discovery Channel, chiếc B-26 được đổi tên lại thành A-26 vì Thái Lan khi ấy không cho phép một kiểu máy bay ném bom được phép cất cánh từ những sân bay của họ, nhưng lại cho phép những chiếc máy bay tấn công (cường kích) làm việc đó. Những chiếc A-26A được cho nghỉ hưu khi thời gian bay của nó đạt đến giới hạn an toàn cho phép.
B-26K
Phiên bản cải biến của On Mark Engineering thực hiện trên 40 chiếc B-26B và TB-26B cùng hai chiếc B-26C và một chiếc JB-26C; các thay đổi bao gồm việc trang bị loại động cơ R-2800-52W công suất 2500 mã lựcvà không có trục xoay cánh quạt cũng như loại bỏ sáu súng máy trên cánh.
RB-26L
Hai chiếc RB-26C (số hiệu 44-34718 và 44-35782) được cải biến để thực hiện các phi vụ trinh sát hình ảnh ban đêm.
B-26N
Tên không chính thức được đặt cho những chiếc B-26 do Không quân Pháp (L'Armee de l'Air) sử dụng tại Algeria như là máy bay tiêm kích bay đêm. Những chiếc máy bay này được cải tiến từ những chiếc B-26C, trang bị radar AI Mk X lấy ra từ những chiếc máy bay tiêm kích bay đêm Meteor NF.11 đã lạc hậu, hai bộ súng máy dưới cánh mỗi bộ bao gồm hai khẩu súng máy M2 Browning, và các đế mang rocket SNEB.

Các nước sử dụng

Đặc điểm kỹ thuật (A-26B-60-DL Invader)

Đặc tính chung
 Đội bay: 03 người
 Chiều dài: 15,24 m (50 ft 0 in)
 Sải cánh: 21,34 m (70 ft 0 in)
 Chiều cao: 5,64 m (18 ft 3 in)
 Diện tích bề mặt cánh: 50 m² (540 ft²)
 Lực nâng của cánh: 250 kg/m² (51 lb/ft²)
 Trọng lượng không tải: 10.365 kg (22.850 lb)
 Trọng lượng có tải: 12.519 kg (27.600 lb)
 Trọng lượng cất cánh tối đa: 15.900 kg (35.000 lb)
 Động cơ: 2 x động cơ Pratt & Whitney R-2800-27 "Double Wasp" bố trí hình tròn làm mát bằng không khí, công suất 2.000 mã lực (1.500 kW) mỗi động cơ

Đặc tính bay
 Tốc độ lớn nhất: 570 km/h (308 knot, 355 mph)
 Tầm bay tối đa: 2.300 km (1.200 nm, 1.400 mi)
 Trần bay: 6.700 m (22.000 ft)
 Tốc độ lên cao: 6,4 m/s (1.250 ft/min)
 Tỉ lệ công suất/khối lượng: 0,24 kW/kg (0,145 hp/lb)

Vũ khí
 8 x súng máy Browning M2 12,7 mm (0,50 in) gắn trước mũi
 6 x súng máy Browning M2 12,7 mm (0,50 in) gắn trên cánh
 2 x súng máy Browning M2 12,7 mm (0,50 in) gắn trên tháp súng lưng điều khiển từ xa
 2 x súng máy Browning M2 12,7 mm (0,50 in) gắn trên tháp súng bụng điều khiển từ xa
 2.700 kg (6.000 lb) bom: 1.800 kg (4.000 lb) trong khoang bom và 900 kg (2.000 lb) mang bên ngoài cánh

Tham khảo

 Francillon, J.R. "The Douglas Invader Story". AirEnthusiast Seven, July-tháng 9 năm 1978. Bromley, Kent, UK: Pilot Press Ltd., 1978.
 Mesko, Jim. A-26 Invader in Action (Aircraft Number 37). Carrollton, Texas: Squadron/Signal Publications, 1980. ISBN 0-89747-093-1.
 A-26 Invader in Action (Aircraft Number 134). Carrollton, TX: Squadron/Signal Publications, 1993. ISBN 0-89747-296-9.
 VNAF, South Vietnamese Air Force 1945-1975. Carrollton, TX: Squadron/Signal Publications, 1987.
 Mikesh, Robert C. "Flying the Invader: Pilot Notes for the Douglas A-26" AirEnthusiast Seven, July-tháng 9 năm 1978. Bromley, Kent, Pilot Press Ltd., 1978.
 Smith, Mark E. USAF Reconnaissance in South East Asia (1961-66). San Francisco, CA: Headquarters, Pacific Air Force, Department of the Air Force, 1966.
 Thompson, Scott. Douglas A-26 and B-26 Invader. Ramsbury, Marlborough, Wiltshire, UK: Crowood Press Ltd., 2002. ISBN 1-86126-503-4.
 Volume I Operation Shed Light Study Report. Washington, DC: Headquarters, DCS Research and Development, Headquarters, United States Air Force, 1966.
 Winchester, Jim. "Douglas A-26 Invader." Aircraft of World War II. London: Grange Books, 2004. ISBN 1-84013-639-1.

Liên kết ngoài
Hill Aerospace Museum Douglas A-26 "Invader" Information
B-26 Bomber, Martin or Douglas?
A Date with Danger, Airman, tháng 5 năm 2001
U.S. Air Force Fact Sheets: A-26 Counter-Invader
Hulbert AFB A-26 Counter-Invader
A-26 Lady Liberty - Confederate Air Force

Nội dung liên quan

Máy bay liên quan
 A-20 Havoc

Máy bay tương tự
 Bristol Brigand
 Junkers Ju 288
 Tupolev Tu-2

Trình tự thiết kế
A-23 - A-24 - A-25 - A-26 - A-27 - A-28 - A-29

Danh sách liên quan
 Danh sách máy bay chiến đấu
 Danh sách máy bay quân sự Hoa Kỳ
 Danh sách máy bay quân sự giữa hai cuộc chiến tranh thế giới
 Danh sách máy bay trong Chiến tranh Thế giới II
 Danh sách máy bay ném bom

A-26 Invader
B-26K
Máy bay quân sự Hoa Kỳ thập niên 1940
Máy bay chiến đấu
Máy bay cường kích
Máy bay ném bom
Máy bay huấn luyện
Máy bay trinh sát
Máy bay hai động cơ cánh quạt
Máy bay cánh trên
Máy bay trong Chiến tranh Triều Tiên
Máy bay trong chiến tranh Việt Nam


title: Gunstett

text:
Gunstett là một xã thuộc tỉnh Bas-Rhin trong vùng Grand Est đông bắc Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Bas-Rhin

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Bas-Rhin


title: Melanotus castanipes

text:
Melanotus castanipes là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Paykull miêu tả khoa học năm 1800.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Melanotus


title: Quốc kỳ Algérie

text:
Quốc kỳ của Algérie (tiếng Ả Rập:علم الجزائر, tiếng Pháp: Drapeau de l'Algérie) gồm hình trăng lưỡi liềm và ngôi sao màu đỏ trên nền xanh và trắng. Trăng lưỡi liềm và ngôi sao là dấu hiệu của các nước Hồi giáo. Màu lục trên nền cờ tượng trưng cho sự hy vọng. Màu trắng biểu thị sự thuần khiết và hòa bình. Màu đỏ của trăng lưỡi liềm và ngôi sao tượng trưng cho tinh thần cách mạng và hiến thân.

Quốc kỳ này đã được chọn dùng ngày 3 tháng 7 năm 1962. Một phiên bản tương tự đã được sử dụng bởi chính phủ Algérie lưu vong từ năm 1958 đến năm 1962.

Lịch sử

Sự miêu tả
nhỏ|160x160px|Bản thiết kế
Các tàu của Algeria treo nó làm quân hiệu của họ, ngoại trừ các tàu của Hải quân Quốc gia Algeria, những tàu này sử dụng một chiếc có gắn hai mỏ neo bắt chéo màu trắng trong canton là hải quân. Trước đây, hai mỏ neo bắt chéo trong bang có màu đỏ.

Theo algeria-un.org, được trích dẫn vào năm 1999, các đặc điểm của lá cờ được trình bày một cách chính xác, được mô tả là: Màu xanh lá cây phải là thành phần của màu vàng và xanh lam bằng nhau, theo sơ đồ tương phản của  Rood, bước sóng 5,411  [ ångström s] và vị trí 600 trên quang phổ bình thường.Màu đỏ phải là màu tinh khiết, là màu cơ bản không thể phân hủy và không có màu xanh lam và màu vàng, theo sơ đồ được chỉ ra ở trên, có bước sóng 6,562 [ångströms] và vị trí 285 trên quang phổ thông thường.

Xem thêm
* Biểu tượng của Algeria

Chú thích

Tham khảo

Algérie


title: Keitheatus blakeae

text:
Keitheatus blakeae là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được White miêu tả khoa học năm 1944.

Chú thích

Tham khảo

Keitheatus


title: Grisolles, Tarn-et-Garonne

text:
Grisolles là một xã của tỉnh Tarn-et-Garonne, thuộc vùng Occitanie, miền nam nước Pháp.

Di tích

Tham khảo

Xã của Tarn-et-Garonne


title: Alofi (đảo)

text:
Alofi là một hòn đảo ở Thái Bình Dương, đảo thuộc Cộng đồng Hải ngoại Wallis và Futuna của Pháp. Đảo gần như không có người cư trú (năm 2005 chỉ có 15 người) và nằm dưới quyền hành chính của Trưởng khu Alo ở đảo Futuna lân cận. Trước khi người châu Âu đến, đảo vốnlà một nơi khá đông đúc. Alofi chỉ cách Futuna 2 km về phía đông nam. Những người dân trên đảo Futuna có đồn điền ở Alofi sẽ đến đây Chủ Nhật hàng tuần để chăm sóc khu vườn của họ. Các cây trồng phổ biến là cây thuốc lá, họ có thể đủ hút chúng trong suốt cả tuần

Đảo có diện tích 19 km² và Núi Kolafau có đính cao nhất với 417 mét

Chú thích

Liên kết ngoài

Thái Bình Dương


title: Cépet

text:
Cépet  là một xã thuộc tỉnh Haute-Garonne trong vùng Occitanie ở tây nam nước Pháp. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 118 mét trên mực nước biển.

Đài tưởng niệm

Tham khảo

Xã của Haute-Garonne


title: Hylaeus albozebratus

text:
Hylaeus albozebratus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Michener mô tả khoa học năm 1965.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

A
Động vật được mô tả năm 1965


title: La Croix-Helléan

text:
La Croix-Helléan (Ar Groaz-Helean trong tiếng Bretagne) là một xã ở tỉnh Morbihan trong vùng Bretagne tây bắc Pháp. Xã này có diện tích 14,4 km², dân số năm 1999 là 636 người. Khu vực này có độ cao từ 47-111 mét trên mực nước biển.

Cư dân của La Croix-Helléan danh xưng trong tiếng Pháp là Croisillons.

Tham khảo

 Các thị trưởng của Hiệp hội Morbihan
 Hồ sơ của thị trấn trên trang mạng INSEE

Liên kết ngoài
French Ministry of Culture list for La Croix-Helléan
Bản đồ của La Croix-Helléan trên Michelin

Xã của Morbihan


title: Kermia producta

text:
Kermia producta là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

producta


title: Huy chương Priestley

text:
Huy chương Priestley là phần thưởng danh dự cao quý nhất của Hội Hóa học Hoa Kỳ (American Chemical Society, viết tắt là ACS) được trao cho các người có đóng góp nổi bật trong ngành Hóa học.

Được thiết lập từ năm 1922, huy chương này được đặt theo tên Joseph Priestley, người di cư sang Hoa Kỳ năm 1794 và đã khám phá ra oxy.

Ban đầu, huy chương này được trao 3 năm một lần; nhưng từ năm 1944 huy chương được trao hàng năm.

Các người đoạt huy chương

Thập niên 1920
 1923 Ira Remsen
 1926 Edgar Fahs Smith
 1929 Francis P. Garvan

Thập niên 1930
 1932 Charles L. Parsons
 1935 William A. Noyes
 1938 Marston T. Bogert

Thập niên 1940
 1941 Thomas Midgley, Jr.
 1944 James Bryant Conant
 1945 Ian Heilbron
 1946 Roger Adams
 1947 Warren K. Lewis
 1948 Edward R. Weidlein
 1949 Arthur B. Lamb

Thập niên 1950
 1950 Charles A. Kraus
 1951 E. J. Crane
 1952 Samuel C. Lind
 1953 Sir Robert Robinson
 1954 William Albert Noyes, Jr. (con của William A. Noyes)
 1955 Charles A. Thomas
 1956 Carl S. Marvel
 1957 Farrington Daniels
 1958 Ernest H. Volwiler
 1959 Hermann Irving Schlesinger

Thập niên 1960
 1960 Wallace R. Brode
 1961 Louis Plack Hammett
 1962 Joel H. Hildebrand
 1963 Peter J. W. Debye
 1964 John C. Bailar, Jr.
 1965 William J. Sparks
 1966 William O. Baker
 1967 Ralph Connor (scientist)
 1968 William G. Young
 1969 Kenneth Pitzer

Thập niên 1970
 1970 Max Tishler
 1971 Frederick D. Rossini
 1972 George B. Kistiakowsky
 1973 Harold C. Urey
 1974 Paul J. Flory
 1975 Henry Eyring
 1976 George S. Hammond
 1977 Henry Gilman
 1978 Melvin Calvin
 1979 Glenn T. Seaborg

Thập niên 1980
 1980 Milton Harris (scientist)
 1981 Herbert C. Brown
 1982 Bryce Crawford, Jr.
 1983 Robert S. Mulliken
 1984 Linus Pauling
 1985 Henry Taube
 1986 Karl August Folkers
 1987 John D. Roberts
 1988 Frank H. Westheimer
 1989 George C. Pimentel

Thập niên 1990
 1990 Roald Hoffmann
 1991 Harry B. Gray
 1992 Carl Djerassi
 1993 Robert W. Parry
 1994 Howard E. Simmons
 1995 Sir Derek H. R. Barton
 1996 Ernest L. Eliel
 1997 Mary L. Good
 1998 F. Albert Cotton
 1999 Ronald Breslow

Thập niên 2000
 2000 Darleane C. Hoffman
 2001 Fred Basolo
 2002 Allen J. Bard
 2003 Edwin J. Vandenberg
 2004 Elias J. Corey
 2005 George A. Olah
 2006 Paul S. Anderson
 2007 George M. Whitesides
 2008 Gabor A. Somorjai
 2009 M. Frederick Hawthorne

Thập niên 2010
 2010 Richard Zare
 2011 Ahmed H. Zewail
 2012 Robert S. Langer
 2013 Peter J. Stang
 2014 Stephen J. Lippard
2015 Jacqueline Barton

Tham khảo

Liên kết ngoài
 The Priestley Society

Giải thưởng của Hội Hóa học Mỹ
Giải thưởng thành lập năm 1922
Giải thưởng hóa học


title: RealVideo

text:
RealVideo là định dạng video thương mại do RealNetworks phát triển. Nó được ra mắt vào năm 1997 và đến năm 2006 đang ở phiên bản 10. RealVideo được hỗ trợ ở nhiều hệ điều hành, trong đó có Windows, Mac, Linux, Solaris, và một số loại điện thoại di động.

RealVideo thường đi kèm với RealAudio và đóng gói trong tập tin RealMedia (.rm).  RealMedia thích hợp để dùng làm định dạng phương tiện trực tuyến, tức là loại âm nhạc hay phim ảnh được xem trong khi dữ liệu đang được truyền qua mạng. Video trực tuyến có thể dùng để xem truyền hình trực tiếp, vì nó không cần phải tải toàn bộ video về trước.

Công nghệ

Phiên bản đầu tiên của RealVideo được công bố vào năm 1997 và dựa trên codec H.263. Vào thời điểm đó, RealNetworks phát hành một công báo nói rằng họ đã cấp phép cho công nghệ ClearVideo của Iterated Systems và đưa nó vào làm RealVideo Fractal Codec. Tuy nhiên, sự hỗ trợ ClearVideo đã im lặng biến mất trong phiên bản tiếp theo của RealVideo.

RealVideo tiếp tục sử dụng H.263 cho đến RealVideo 8, khi công ty chuyển sang một codec video. Các codec RealVideo được xác định bởi mã bốn ký tự.  RV10 và RV20 là codec dựa trên H.263. RV30 và RV40 là các định dạng thương mại của RealNetworks. Những định danh này đã là nguồn gốc của một số nhầm lẫn, khi người ta cho rằng RV10 là RealVideo định dạng 10, trong khi thực ra nó là phiên bản đầu tiên của RealVideo.  RealVideo 10 sử dụng RV40.

RealVideo có thể chơi từ tập tin RealMedia hoặc luồng truyền qua mạng dùng Real Time Streaming Protocol (RTSP), một giao thức chuẩn dành cho tập tin xem trực tuyến do IETF phát triển. Tuy nhiên, RealNetworks chỉ dùng RTSP để thiết lập và quản lý kết nối. Dữ liệu video thực sự được gửi qua giao thức thương mại RDT. Chiến thuật này tạo ra nhiều lời chỉ trích vì nó khiến khó sử dụng RealVideo với phần mềm chơi nhạc và phần mềm máy chủ khác. Tuy nhiên, dự án mã nguồn mở MPlayer đã phát triển được phần mềm có thể chơi tập tin phát trực tuyến RDT.

Để thuận lợi cho việc truyền tập tin thời gian thực, RealVideo (và RealAudio) thường dùng mã hóa tỷ lệ bit cố định, để cùng lượng dữ liệu sẽ được truyền qua mạng mỗi giây. Gần đây, RealNetworks đã giới thiệu dạng tỷ lệ bit thay đổi gọi là RealMedia Variable Bitrate (rmvb).  Điều này cho phép chất lượng video cao hơn, tuy nhiên định dạng này ít phù hợp với truyền tải trực tuyến vì nó khó dự đoán dung lượng mạng mà một luồng video cần. Video với chuyển động nhanh hoặc đổi cảnh nhanh sẽ cần tỷ lệ bit cao hơn. Nếu tỷ lệ bit của một luồng video tăng nhanh chóng, nó có thể vượt quá toóc độ mà tại đó dữ liệu có thể truyền qua mạng, dẫn tới hư hỏng video.

Trình chơi RealVideo

Trình chơi nhạc chính thức của RealVideo là RealNetworks RealPlayer, hiện ở phiên bản 11, và có ở nhiều hệ điều hành như Windows, Macintosh, và Linux.  RealPlayer có khá nhiều tranh cãi do RealNetworks nổi tiếng với những quảng cáo khó chịu và chiến thuật bán hàng cứng  .  Một số người từ chối sử dụng RealPlayer và tìm các phương tiện thay thế khác để chơi ReadVideo.

Cũng có vài trình chơi tồn tại, bao gồm MPlayer và Real Alternative.  Nhiều trình trong số này dựa trên các thư viện liên kết động (DLL) của RealPlayer chính thức để chơi video, và do đó cần phải cài đặt RealPlayer (hoặc ít nhất là DLL của nó, nếu không phải là trình chơi nhạc thật sự). Tuy nhiên, thư viện ffmpeg mã nguồn mở (và phần phụ DirectShow ffdshow của nó) có thể chơi RealPlayer H.263 cũ hơn và không cần có RealPlayer hay bất cứ phần nào của nó.

RealNetworks cũng đã phát triển Trình chơi nhạc Helix mã nguồn mở, tuy nhiên hỗ trợ RealVideo trong dự án Helix còn kém vì RealNetworks vẫn muốn giữ codec là sản phẩm thương mại.

RealPlayer không thu được luồng RealVideo, và RealNetworks đã quảng cáo tính năng này đến những nhà sở hữu nội dung như nhà phát hình, hãng phim, và nhãn đĩa nhạc, như một công cụ khiến cho người dùng không thể sao chép trái phép nội dung. Tuy nhiên, những phần mềm khác hiện có thể lưu lại tập tin để xem sau. Những loại sao chép như vậy, gọi là dời thời gian, thường được xem là hợp pháp.

Codec
Tập tin RealVideo được nén bằng vài codec video khác nhau. Mỗi codec được xác định bằng một mã bốn ký tự. Dưới đây là danh sách các codec và phiên bản của nó khi giới thiệu:

 rv10, rv13: RealVideo 1.0, dựa trên h.263 (có trong RealPlayer 5)
 rv20: RealVideo G2 và RealVideo G2+SVT, cũng dựa trên h.263 (có trong RealPlayer 6)
 rv30: RealVideo 8, nghi là dựa chủ yếu trên H.263 hoặc bản nháp đời đầu của H.264 (có trong RealPlayer 8)
 rv40: RealVideo 9, nghi là dựa trên H.264 (có trong RealPlayer 9)
 rv40: RealVideo 10, hay RV9 EHQ (có trong RealPlayer 10). Nó là sự phát triển ở phía nén mã và do đó tương thích lùi với các trình chơi nhạc cũ hơn có bộ giải mã RV9. Kết quả là nó dùng cùng 4CC.

Trong khi phiên bản mới nhất của RealPlayer có thể chơ được bất kỳ tập tin RealVideo nào, các chương trình khác có thể không hỗ trợ mọi codec.

Ghi chú

Liên kết ngoài
 Mô tả codec RealVideo 10
 Cộng đồng Helix về dự án mã nguồn mở của tất cả media framework của RealNetworks
 RealMedia Splitter  DirectShow filter by Gabest (guliverkli, sourceforge.net) to split RV40 etc. in.rmvb,.mkv,.dsm, etc. Decoder is not included.
 Bộ lọc để chơi tập tin nhạc/phim RealNetworks dùng Windows Media Player

Codec video


title: Costermano

text:
Costermano là một đô thị ở tỉnh Verona trong vùng Veneto của Ý, có cự ly khoảng 120 km về phía tây của Venice và khoảng 25 km về phía tây bắc của Verona. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 3.318 người và diện tích là 16,9 km².

Đô thị Costermano có các frazioni (các đơn vị trực thuộc, chủ yếu là các làng) Albarè, Castion, Marciaga, Pizzon, và San Verolo.

Costermano giáp các đô thị: Affi, Bardolino, Caprino Veronese, Garda, Rivoli Veronese, San Zeno di Montagna, và Torri del Benaco.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comunecostermano.it/

Đô thị tỉnh Verona
Thành phố và thị trấn ở Veneto


title: Bohmte

text:
Bohmte là một đô thị của huyện Osnabrück, bang Niedersachsen, Đức. Đô thị này có diện tích 110,75 km². Đô thị này tọa lạc bên sông Hunte, cự ly khoảng 20 km về phía đông bắc của Osnabrück. Đô thị Bohmte ngày nay là kết quả cuộc cải cách năm 1972, khi các đô thị Bohmte, Herringhausen, Meyerhofen, Schwege, Stirpe-Oelingen và Welplage được sáp nhập.

Kết nghĩa
 Gützkow, Ostvorpommern, Mecklenburg-Vorpommern
 Bolbec, Seine-Maritime, Pháp

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Osnabrück


title: Meroplinthus decorus

text:
Meroplinthus decorus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Costa miêu tả khoa học năm 1975.

Chú thích

Tham khảo

Meroplinthus


title: Jouy-en-Pithiverais

text:
Jouy-en-Pithiverais là một xã trong tỉnh Loiret, vùng Centre-Val de Loire bắc trung bộ nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 109-137 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Jouyenpithiverais


title: TeXmaker

text:
TeXmaker là phần mềm soạn thảo văn bản hỗ trợ định dạng LaTeX với các tính năng tô màu cú pháp, biên dịch tài liệu bằng click chuột thay vì nhập dòng lệnh; các công cụ tạo ra các cấu trúc (danh sách, bảng, chèn hình vẽ,...), soát lỗi chính tả, gợi ý thông minh (intellisense).

Tác giả, Pascal Blanchet là giáo viên trường trung học ở Pháp (Lycée B.Palissy - Agen).

Ưu điểm
 Khá tiện lợi với những người mới sử dụng, nhất là các tính năng wizard tạo ra mẫu sẵn cho văn bản, tính năng lập bảng, và kể từ phiên bản 1.7 là intellisense (gợi ý hoàn thiện câu lệnh).
 Có sẵn bảng chọn gồm hơn 370 ký hiệu toán học.
 Di chuyển nhanh chóng giữa các cấu trúc (structure) bằng phím Tab. Ngoài ra, các cấu trúc cũng được hiển thị bằng dấu • trên cửa sổ soạn thảo. Tính năng này mới có trong phiên bản 1.9.9.
 Kèm theo trình xem file PDF. Với sự hỗ trợ của synctex (mới có từ phiên bản 2.0), từ một chỗ trong file PDF, người dùng có thể di chuyển con trỏ soạn thảo đến điểm tương ứng trong file nguồn.
 Bảng câu lệnh PSTricks, MetaPost và Asymptote.
 Cửa sổ soạn thảo với phông chữ Unicode, cho phép viết văn bản đa ngôn ngữ.
 GUI đẹp.
 Chạy trên nhiều hệ điều hành. Riêng trên Windows có bản cài đặt và bản không cần cài đặt, tiện dụng khi chạy từ thẻ nhớ (USB).

Nhược điểm
 Kích thước của phần mềm khá lớn so với một số phần mềm cùng dạng (chẳng hạn WinShell).
 Tốc độ biên dịch chương trình chậm, chẳng hạn so với Kile.

Kĩ thuật phần mềm
TeXmaker được lập trình chủ yếu bằng C++ dùng bộ công cụ Qt (phiên bản mới nhất của TeXmaker dùng Qt4).

Tham khảo

Xem thêm
 LaTeX
 WinShell

Phần mềm soạn thảo văn bản
Phần mềm tự do
Giấy phép GPL
Lập trình bằng C++
Dùng bộ công cụ Qt


title: Didier Drogba

text:
Didier Yves Drogba Tébily (; sinh ngày 11 tháng 3 năm 1978) là cựu cầu thủ bóng đá người Bờ Biển Ngà chơi ở vị trí tiền đạo. Anh là vua phá lưới mọi thời đại và là cựu đội trưởng của đội tuyển bóng đá quốc gia Bờ Biển Ngà. Anh được biết đến nhiều nhất trong sự nghiệp của mình ở Chelsea, nơi mà anh đã ghi nhiều bàn thắng hơn bất kỳ cầu thủ nước ngoài nào khác và hiện là cầu thủ ghi bàn thắng nhiều thứ tư mọi thời đại của câu lạc bộ. Drogba được mệnh danh là cầu thủ vĩ đại nhất của Chelsea trong một cuộc thăm dò với 20.000 người hâm mộ do Tạp chí Chelsea F.C. thực hiện vào năm 2012, và anh cũng có tên trong đội hình Chelsea của thập kỷ 2010–2020. Anh được coi là một trong những cầu thủ châu Phi vĩ đại nhất mọi thời đại và được chú ý bởi thể lực, tốc độ, khả năng không chiến, những cú đánh uy lực, chính xác và khả năng giữ bóng. Drogba được vinh danh là Cầu thủ xuất sắc nhất châu Phi hai lần, giành giải thưởng này vào các năm 2006 và 2009. Anh cũng là cầu thủ có nhiều lần về nhì nhất (4), về đích ở vị trí thứ ba nhiều nhất (3) và nhiều lần lọt vào top ba nhất (9).

Sau khi chơi ở các đội trẻ, Drogba đã có trận ra mắt chuyên nghiệp ở tuổi 18 cho câu lạc bộ Le Mans ở Ligue 2 , và ký hợp đồng chuyên nghiệp đầu tiên ở tuổi 21. Sau khi kết thúc mùa giải 2002–03 với 17 bàn thắng trong 34 lần ra sân cho Guingamp của Ligue 1, anh chuyển đến đến Olympique de Marseille, nơi anh kết thúc với tư cách là cầu thủ ghi bàn nhiều thứ ba trong mùa giải 2003–04 với 19 bàn thắng và giúp câu lạc bộ lọt vào chung kết UEFA Cup 2004.

Vào tháng 7 năm 2004, Drogba chuyển đến câu lạc bộ Chelsea ở giải bóng đá Ngoại hạng Anh với mức phí kỷ lục 24 triệu bảng Anh, khiến anh trở thành cầu thủ người Bờ Biển Ngà đắt giá nhất trong lịch sử. Trong mùa giải đầu tiên của mình, anh đã giúp câu lạc bộ này giành được chức vô địch đầu tiên sau 50 năm, và một năm sau đó, anh đã giành được một chức vô địch Premier League khác. Màn trình diễn của anh đã giúp anh có tên trong FIFA World XI năm 2007. Vào tháng 3 năm 2012, anh trở thành cầu thủ châu Phi đầu tiên ghi được 100 bàn thắng ở Ngoại hạng Anh. Chỉ hai tháng sau, anh ghi bàn trong chiến thắng chung kết Cúp FA 2012 của Chelsea trước Liverpool để trở thành cầu thủ đầu tiên (và tính đến năm 2017, là cầu thủ duy nhất) ghi bàn trong bốn trận chung kết Cúp FA. Anh cũng đã chơi trong trận Chung kết UEFA Champions League 2012, trong đó anh ghi bàn gỡ hòa ở phút 88 và quả penalty quyết định trong loạt sút luân lưu quyết định với Bayern Munich. Sau 6 tháng thi đấu cho Shanghai Shenhua ở Trung Quốc, và một mùa rưỡi với câu lạc bộ Thổ Nhĩ Kỳ Galatasaray, nơi anh ghi bàn thắng quyết định trong trận chung kết Siêu cúp Thổ Nhĩ Kỳ 2013, Drogba trở lại Chelsea vào tháng 7 năm 2014. Với thành tích ghi 10 bàn trong 10 trận chung kết giành 10 danh hiệu ở cấp câu lạc bộ, Drogba được coi là "cầu thủ của những trận cầu lớn". Anh tham gia câu lạc bộ Montreal Impact vào năm 2015 với tư cách là cầu thủ được chỉ định và đã chơi 41 trận trong hai mùa giải và ghi được 23 bàn thắng. Drogba trở thành cầu thủ kiêm chủ sở hữu của Phoenix Rising ở giải bóng đá nhà nghề Hoa Kỳ vào năm 2017 và nghỉ hưu một năm sau đó ở tuổi 40. Vào ngày 21 tháng 4 năm 2022, anh được giới thiệu vào Đại sảnh Danh vọng Premier League.

Là tuyển thủ Bờ Biển Ngà từ năm 2002 đến 2014, Drogba là đội trưởng đội tuyển quốc gia từ năm 2006 cho đến khi anh nghỉ hưu từ đội Bờ Biển Ngà và là cầu thủ ghi nhiều bàn thắng nhất mọi thời đại của quốc gia với 65 bàn thắng sau 105 lần ra sân. Anh đã dẫn dắt Bờ Biển Ngà tham gia giải vô địch bóng đá thế giới 2006. Đó là lần đầu tiên Bờ Biển Ngà xuất hiện trong giải đấu và anh cũng là người ghi bàn thắng đầu tiên. Sau đó, anh là đội trưởng của Bờ Biển Ngà tại các giải vô địch bóng đá thế giới 2010 và 2014. Anh là thành viên của đội Bờ Biển Ngà và giúp đất nước quê hương của anh lọt vào trận chung kết Cúp bóng đá châu Phi vào năm 2006 và 2012 nhưng đều bị đánh bại trên chấm phạt đền trong cả hai lần. Vào ngày 8 tháng 8 năm 2014, anh tuyên bố từ giã sự nghiệp thi đấu quốc tế và vào năm 2018, anh chính thức từ giã sự nghiệp bóng đá chuyên nghiệp ở tuổi 40.

Hoạt động tích cực trong các vấn đề xã hội ở châu Phi, Drogba đóng một vai trò quan trọng trong tiến trình hòa bình ở quê nhà. Năm 2007, anh được bổ nhiệm làm Đại sứ thiện chí cho Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc, và vào tháng 12 năm 2018, anh trở thành Phó Chủ tịch của Tổ chức quốc tế Hòa bình và Thể thao.

Thời thơ ấu
Sinh tại Abidjan, Didier Drogba trải qua thời thơ ấu tại Bờ Biển Ngà và nước Pháp. Tito, biệt danh mà bạn bè và gia đình thường gọi, rời quê nhà khi mới 5 tuổi. Anh đến Brest thuộc vùng Brittany ở cùng ông chú, Michel Goba, một cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp. Drogba sống ở Pháp 3 năm, cùng với chú ở Brest, Angoulême và Dunkerque trước khi trở về quê hương.

Do suy thoái kinh tế ở quê nhà nên anh trở lại sống với chú ở Dunkerque, tiếp tục có dịp đi vòng quanh nước Pháp. Thời điểm đó anh bắt đầu chơi bóng đá. Năm 1991 cha mẹ anh cũng đến Pháp, trước tiên tới Vannes và năm 1993 định cư tại Antony thuộc vùng ngoại ô Paris. Đó là lúc cậu thiếu niên 15 tuổi Drogba đoàn tụ với gia đình. Ban đầu anh đăng ký vào câu lạc bộ địa phương Levallois, và khi trình độ nâng cao, chơi cho đội bóng tại National 2, giải hạng Tư của Pháp năm 18 tuổi.

Sự nghiệp cầu thủ

Le Mans và Guingamp
Drogba khoác áo Le Mans năm 19 tuổi (1998), lúc này câu lạc bộ còn chơi ở Ligue 2, giải hạng Hai của Pháp. Đến mùa bóng 2001-02 anh chuyển sang chơi cho Guingamp tại Ligue 1. Mùa tiếp theo Drogba ghi được 17 bàn thắng và giúp Guingamp kết thúc mùa giải ở vị trí thứ 7, một kỉ lục đối với câu lạc bộ. Thành tích này đã khiến Olympique de Marseille, một trong những câu lạc bộ lớn nhất nước Pháp, ký hợp đồng với anh năm 2003.

Olympique de Marseille
Marseille có một mùa bóng khởi đầu vất vả và huấn luyện viên Alain Perrin, người đã ký hợp đồng đưa Drogba về từ Guingamp, sớm bị thay thế bằng José Anigo. Tuy nhiên, Drogba vẫn thể hiện một phong độ ổn định, ghi 19 bàn thắng và giành danh hiệu Cầu thủ xuất sắc nhất giải vô địch Pháp. Trên đấu trường châu Âu, anh ghi 5 bàn tại Champions League và 6 bàn tại Cúp UEFA, tổng cộng là 30 bàn trong mùa bóng. Anh cùng câu lạc bộ về nhì tại Cúp UEFA khi Marseille thua Valencia ở chung kết. Màn trình diễn ấn tượng mùa bóng này làm các câu lạc bộ lớn hơn chú ý đến Drogba (nhất là các bàn thắng tại Cúp UEFA gặp Liverpool và Newcastle). Cuối mùa (2004) anh chuyển đến Chelsea với mức giá kỉ lục của câu lạc bộ lúc đó là 24 triệu bảng Anh.

Chelsea
Được HLV Jose Mourinho đưa về Chelsea và cũng chính từ thời gian này, Drogba đã trở thành một trong những tiền đạo xuất sắc nhất thế giới, là nỗi khiếp sợ của nhiều hàng phòng ngự tại Anh cũng như châu Âu. Drogba nhanh chóng thích ứng với môi trường mới, ghi bàn ngay trận thi đấu thứ 3 cho Chelsea. Mặc dù gặp vấn đề về sức khoẻ nhưng trong mùa bóng 2004-05, Drogba đã ghi 16 bàn trong 40 trận đá cho Chelsea, có tỉ lệ ghi bàn / thời gian thi đấu nhiều thứ hai chỉ sau Thierry Henry. Mùa bóng này cũng là mùa bóng thành công với Chelsea khi họ giành chức vô địch quốc gia đầu tiên sau 50 năm.

Mùa bóng tiếp theo (2005-06), Drogba tiếp tục thể hiện phong độ ổn định với 16 bàn thắng cho câu lạc bộ và 11 đường kiến tạo thành bàn thắng. Drogba đã có lúc có ý định quay về Marseille khi bị báo giới Anh kì thị, tuy nhiên cuối cùng anh vẫn ở lại Chelsea. Vào cuối mùa bóng, với sự ra đi của tiền đạo Hernán Crespo và tiền vệ cánh Damien Duff cùng với sự thay đổi chiến thuật của huấn luyện viên Mourinho từ 4-3-3 sang 4-4-2, vị trí của Drogba ở đội hình chính càng vững chắc khi anh là lựa chọn số một để đá cặp với đồng đội mới Andriy Shevchenko. Anh có danh hiệu vô địch Premier League thứ hai liên tiếp với Chelsea.

Sau khi Damien Duff rời Chelsea, Drogba tiếp quản áo số 11 của Duff. Mùa bóng 2006-07 là mùa bóng thành công với cá nhân Drogba khi anh ghi tới 33 bàn trên các mặt trận (hơn cả hai mùa trước cộng lại). Anh trở thành cầu thủ Chelsea đầu tiên sau Kerry Dixon mùa bóng 1984-85 ghi hơn 30 bàn trong một mùa giải.

Đầu năm 2007 Drogba nhận được các giải thưởng: Cầu thủ xuất sắc nhất Bờ Biển Ngà, Cầu thủ xuất sắc nhất châu Phi lần đầu tiên (vượt qua tiền đạo Cameroon của Barcelona Samuel Eto'o và đồng đội tại Chelsea, cầu thủ Ghana Michael Essien.

Anh cũng có tên trong Đội hình tiêu biểu giải ngoại hạng Anh và đứng thứ nhì (sau Cristiano Ronaldo) trong cuộc bầu chọn Cầu thủ xuất sắc nhất giải ngoại hạng Anh do Hiệp hội cầu thủ chuyên nghiệp Anh (PFA) tổ chức.

2010-2011
Mở đầu giải ngoại hạng Anh, anh đã lập một cú hat-trick giúp Chelsea giành chiến thắng 6-0 trước West Brom. Anh lại tiếp tục tỏa sáng ở trận tiếp theo sau khi có 3 lần kiến tạo thành bàn giúp Chelsea thắng 6-0 trước Wigan. Tuy nhiên kể từ sau đó anh bị một căn bệnh sốt rét và phải nghỉ nhiều trận. Dù anh đã trở lại thi đấu nhưng vẫn chưa hoàn toàn khỏi bệnh nên không đóng góp nhiều cho Chelsea ở mùa giải này. Đây là mùa giải đáng quên nhất của anh cũng như Chelsea khi đội đã trắng tay tại mùa giải này.

2011-2012

Drogba bị chấn thương nên phải tới trận gặp Swansea City anh mới trở lại, ngay lập tức anh đã có bàn thắng cho Chelsea trong trận thắng 4-1.

29/11/11, Drogba ghi bàn thắng thứ 150 trong màu áo của Chelsea san bằng kỷ lục của Roy Bentley và Peter Osgood. Drogba tiếp tục có bàn thắng thứ 100 tại giải Ngoại hạng Anh trong màu áo Chelsea trong trận thắng 1-0 trước Stoke City

Anh thường phải ngồi dự bị dưới thời của huấn luyện viên André Villas-Boas nhưng chỉ khi đến thời huấn luyện viên Roberto Di Matteo anh mới trở lại cực kỳ ấn tượng.

Đầu tiên là anh có một bàn thắng rất đẹp mắt vào lưới của Tottenham trong trận bán kết Cúp FA, Chelsea đã thắng 5-1 ở trận đấu đó. 3 ngày sau đó anh lại lập công cho Chelsea trong trận bán kết Champion League gặp Barcelona, nhận đường chuyền bên cánh trái của Ramires anh đã không bỏ lỡ cơ hội và ghi bàn thắng duy nhất của trận đấu giúp Chelsea thắng 1-0. Drogba tiếp tục tỏa sáng trong trận chung kết Cúp FA giúp Chelsea thắng 2-1 trước Liverpool và giành vô địch Cúp FA.

19/5/2012, trong trận chung kết Champion League gặp Bayern Munich, dù Chelsea đã bị thủng lưới trước ở phút thứ 84 nhưng Chelsea đã không từ bỏ. Phút thứ 88, từ pha phạt góc duy nhất của Chelsea trong trận đấu, Mata sút phạt góc rồi Drogba bật cao đánh đầu giúp Chelsea gỡ hòa 1-1. Trận đấu đã không có chuyển biến ở hiệp phụ buộc phải bước sang loạt sút luân lưu cân não, sau khi Bastian Schweinsteiger của Bayern Munich sút hỏng quả thứ 5, Drogba chỉ cần sút thành công quả thứ 5 là Chelsea giành vô địch, anh lạnh lùng đánh lừa được thủ môn Manuel Neuer, bóng nhẹ nhàng đi vào lưới giúp Chelsea lần đầu tiên đăng quang tại Champion League. Và đây cũng là trận cuối cùng anh thi đấu cho Chelsea.

22/5/2012, trang chủ của Chelsea thông báo chính thức anh sẽ không ký thêm hợp đồng với Chelsea và sẽ chia tay CLB trong hè này. Vậy sau 8 năm gắn bó, anh đã phải chia tay CLB ngay sau ghi cùng Chelsea vô địch Champion League. Anh đã chơi tổng cộng 341 trận và ghi được 157 bàn thắng (vượt qua Roy Bentley và Peter Osgood). Sau khi tuyên bố rời Chelsea anh tự tiến cử Fernando Torres sẽ thay mình làm tiền đạo.

Thân Hoa Thượng Hải
19/6/2012, Drogba chính thức gia nhập CLB Thân Hoa Thượng Hải của Trung Quốc theo dạng chuyển nhượng tự do. Bản hợp đồng có thời hạn 2.5 năm và anh sẽ được nhận mức lương 200.000 Bảng/tuần và ở đây anh cũng được gặp lại người đồng đội cũng từng ở Chelsea là Nicolas Anelka.

Galatasaray
28/1/2013, Drogba chính thức gia nhập CLB Galatasaray của Thổ Nhĩ Kỳ theo dạng chuyển nhượng tự do. Bản hợp đồng có thời hạn 1.5 năm và ở đây anh cũng được gặp lại cầu thủ đồng hương trong màu áo Đội tuyển quốc gia là Emmanuel Eboué

Tại Galatasaray, tuy đã bước qua tuổi 35 nhưng Drogba vẫn có một phong độ chói sáng giúp Galatasaray đoạt chức vô địch quốc gia Thổ Nhĩ Kỳ mùa giải 2012-2013.

Ngày 19 tháng 5 năm 2014 - Didier Drogba chính thức nói lời chia tay với CLB Galatasaray sau khi cùng đội bóng này đoạt Cup Quốc gia Thổ Nhĩ Kỳ, anh đã để lại một kỷ niệm đẹp trong ngày chia tay khi quyết định từ thiện 1 triệu USD cho những nạn nhân trong vụ sập hầm mỏ tại Soma, Thổ Nhĩ Kỳ.

Trở lại Chelsea
Ngày 25/7/2014, Chelsea đã thông báo trên trang web chính thức của họ rằng Drogba đã trở về câu lạc bộ theo dạng chuyển nhượng tự do, và ký hợp đồng một năm. Phát biểu trước báo giới về việc trở lại, Drogba cho biết:''Đó là một quyết định dễ dàng, bởi tôi không thể từ chối cơ hội được một lần nữa làm việc cùng với Jose Mourinho. Mọi người hẳn cũng biết mối quan hệ đặc biệt giữa tôi và Chelsea nên tôi luôn cảm thấy nơi đây như là nhà của mình.''

Trong lần trở lại Chelsea, Drogba sẽ khoác áo số 11.

Sự nghiệp quốc tế

Thống kê sự nghiệp

Câu lạc bộ

Đội tuyển quốc gia

Bàn thắng quốc tế

Danh hiệu

Câu lạc bộ

Marseille
 Á quân UEFA Cup: 2004

Chelsea
Premier League: 2004–05, 2005–06, 2009–10, 2014–15
Football League Cup: 2004–05, 2006–07, 2014–15
FA Cup: 2006–07, 2008–09, 2009–10, 2011–12
FA Community Shield: 2005, 2009
UEFA Champions League: 2011–12

Galatasaray
Süper Lig: 2012–13
 Turkish Cup: 2013–14
 Turkish Super Cup: 2012–13

Quốc tế
 Á quân Cúp bóng đá châu Phi: 2006, 2012

Cá nhân
Bàn chân vàng: 2013
Onze d'Or: 2004
UEFA Cup Top Scorer: 2004
Ligue 1 Goal of the Year: 2004
Ligue 1 Team of the Year: 2004
Ligue 1 Player of the Year: 2004
Cầu thủ xuất sắc nhất Côte d'Ivoire: 2006, 2007
Cầu thủ xuất sắc nhất châu Phi: 2006, 2009
Vua phá lưới Giải bóng đá Ngoại hạng Anh 2006–07
UEFA Team of the Year: 2007
ESM Team of the Year: 2007
PFA Team of the Year: 2007
FIFPro World XI: 2007
BBC African Footballer of the Year: 2009
Ivory Coast all-time Top Scorer
Vua phá lưới Premier League 2009–10: 29 bàn

Thành tích

Xem thêm

Chú thích

Liên kết ngoài

 Trang chủ chính thức của Didier Drogba lưu trữ

 BBC World Service: African Footballer of the Year 2008
 Thông tin  tại SoccerSurfer.com
 Thông tin tại ESPN

Sinh năm 1978
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá Bờ Biển Ngà
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Bờ Biển Ngà
Cầu thủ bóng đá Le Mans FC
Cầu thủ bóng đá EA Guingamp
Cầu thủ bóng đá Olympique de Marseille
Cầu thủ bóng đá Chelsea F.C.
Cầu thủ bóng đá Galatasaray S.K.
Tiền đạo bóng đá
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2014
Cầu thủ bóng đá Premier League
Cầu thủ bóng đá nước ngoài tại Hoa Kỳ
Cầu thủ bóng đá Thượng Hải Thân Hoa Lục Địa
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2006
FIFA Century Club
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Anh
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Pháp
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Trung Quốc
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Thổ Nhĩ Kỳ
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2010


title: Portsmouth, Virginia

text:
Portsmouth là một thành phố thuộc quận, tiểu bang Virginia, Hoa Kỳ. Thành phố có diện tích km², dân số thời điểm năm 2000 theo điều tra của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là 100.565 người, dân số năm 2008 là 100.577 người nhưng giảm còn 99.321 vào năm 2009..

Tham khảo

Thành phố của Virginia


title: Boroneddu

text:
Boroneddu là một đô thị ở tỉnh Oristano trong vùng Sardinia, có khoảng cách khoảng 100 km về phía bắc của Cagliari và cách khoảng 35 km về phía đông bắc của Oristano. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 179 người và diện tích là 4,6 km².

Boroneddu giáp các đô thị: Ghilarza, Soddì, Tadasuni.

Quá trình thay đổi dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Oristano


title: San-Gavino-di-Carbini

text:
San-Gavino-di-Carbini là một xã của tỉnh Corse-du-Sud, thuộc vùng Corse, trên đảo Corse ở Pháp.

Tham khảo

Sangavinodicarbini


title: Thaumatotibia

text:
Thaumatotibia là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.

Các loài
Thaumatotibia aclyta (Turner, 1916)
Thaumatotibia agriochlora (Meyrick, 1929)
Thaumatotibia apicinudana (Mabille, 1900)
Thaumatotibia batrachopa (Meyrick, 1908)
Thaumatotibia chaomorpha (Meyrick, 1929)
Thaumatotibia citrogramma (Clarke, 1976)
Thaumatotibia dolichogonia (Diakonoff, 1988)
Thaumatotibia ecnomia (Diakonoff, 1974)
Thaumatotibia encarpa (Meyrick, 1920)
Thaumatotibia etiennei (Diakonoff, 1974)
Thaumatotibia eutacta (Diakonoff, 1988)
Thaumatotibia fulturana (Kuznetzov, 1992)
Thaumatotibia hemitoma (Diakonoff, 1976)
Thaumatotibia leucotreta (Meyrick, 1913)
Thaumatotibia macrogona (Diakonoff, 1988)
Thaumatotibia macrops (Diakonoff, 1959)
Thaumatotibia nannophthalma (Diakonoff, 1976)
Thaumatotibia nythobia (Clarke, 1971)
Thaumatotibia zophophanes (Turner, 1946)

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Grapholitini


title: Leptodontoptera

text:
Leptodontoptera là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Bilady, Bilady, Bilady

text:
Bilady, Bilady, Bilady (tiếng Ả Rập: بلادى، بلادى، بلادى) là quốc ca của Ai Cập, được công nhận chính thức vào năm 1979.

Lời

Tiếng Ả Rập

Dịch sang tiếng Việt
Điệp khúc:

Ôi quê hương tôi, ôi quê hương tôi, ôi quê hương tôi

Đã chiếm lấy tình yêu và trái tim tôi

Ôi quê hương tôi, ôi quê hương tôi, ôi quê hương tôi

Đã chiếm lấy tình yêu và trái tim tôi

I

Ôi Ai Cập, người mẹ của các quốc gia

Người là hy vọng và khát khao của tôi

Và trên tất cả mọi người dân

Sông Nile mang trong mình vô số ân sủng

Điệp khúc

II

Ôi Ai Cập - viên ngọc đáng quý nhất

Một ngọn lửa trên chân mày của sự vĩnh cửu

Mong sao quê hương này được tự do muôn đời

Được bảo vệ bởi mọi kẻ thù

Điệp khúc

III

Ôi Ai Cập, vĩ đại thay những người con

Là những người cận vệ trung thành của chiếc dây cương

Dù trong chiến tranh hay hoà bình

Chúng ta sẽ xả thân vì Người, quê hương ơi

Điệp khúc

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tải xuống bài Bilady, Bilady, Bilady (không có lời)
 Tải xuống bài Bilady, Bilady, Bilady (không có lời)

Ai Cập
Quốc ca
Bài ca châu Phi
Quốc ca châu Phi


title: 1104 Syringa

text:
1104 Syringa (1928 XA) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Karl Wilhelm Reinmuth ở Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl ở Heidelberg, Đức, ngày 9 tháng 12 năm 1928.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 1104 Syringa

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Karl Wilhelm Reinmuth
Thiên thể phát hiện năm 1928
B-type asteroids


title: Notaden melanoscaphus

text:
Notaden melanoscaphus là một loài ếch thuộc họ Myobatrachidae.
Đây là loài đặc hữu của Úc.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là xavan khô, xavan ẩm, đồng cỏ khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất thấp, đầm nước, và đầm nước ngọt có nước theo mùa.

Hình ảnh

Tham khảo

 Hero, J.-M., Horner, P. & Roberts, D. 2004. Notaden melanoscaphus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Notaden
Động vật lưỡng cư Tây Úc
Động vật lưỡng cư Lãnh thổ Bắc Úc
Động vật lưỡng cư Queensland


title: Neopristilophus morosus

text:
Neopristilophus morosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1882.

Chú thích

Tham khảo

Neopristilophus


title: Étainhus

text:
Étainhus là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Huy hiệu

Dân số

Xem thêm
 Tramway de Saint-Romain-de-Colbosc
 Xã của tỉnh Seine-Maritime

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
Étainhus on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Hải Dương (thành phố)

text:
Hải Dương là thành phố tỉnh lỵ của tỉnh Hải Dương, Việt Nam. Thành phố Hải Dương là trung tâm kinh tế, kỹ thuật, giáo dục, khoa học, y tế, dịch vụ của tỉnh Hải Dương, nằm trong vùng thủ đô Hà Nội và tam giác kinh tế Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh. Thành phố Hải Dương hiện là đô thị loại I trực thuộc tỉnh Hải Dương.

Tên gọi

Hải là miền duyên hải, vùng đất giáp biển (Hải Dương xưa bao gồm một miền đất rộng lớn kéo dài từ Hưng Yên đến vùng biển Hải Phòng). Dương là ánh sáng, ánh mặt trời. Hải Dương nằm ở phía đông kinh thành Thăng Long. Hướng Đông cũng là hướng mặt trời mọc. Vì vậy Hải Dương có nghĩa là "ánh mặt trời biển Đông" hay "ánh sáng từ miền duyên hải (phía Đông) chiếu về". Tên gọi Hải Dương chính thức có từ năm 1469.

Lịch sử
Trước năm 1804, lỵ sở của tỉnh Hải Dương được đặt tại Lạc Thiên (Chí Linh), lúc ấy gọi là thành Vạn hay doanh Vạn. Sau đó dời về làng Mao Điền (Cẩm Giàng). Năm Gia Long thứ 3 (1804) để củng cố bộ máy cai trị, nhà Nguyễn đã phân chia lại địa giới hành chính của cả nước, do vậy lỵ sở Hải Dương đã được dời từ Mao Điền về phía đông 15 km ở vùng ngã ba sông Thái Bình và sông Sặt, thuộc địa phận ba xã Hàn Giang, Hàn Thượng và Bình Lao của huyện Cẩm Giàng. Một ngôi thành được Tổng đốc Trần Công Hiến cho khởi công để làm trụ sở cho bộ máy và đồn trú quân sự, gọi là Thành Đông, với mục tiêu vừa là trấn thành, vừa án ngữ phía đông Kinh thành Thăng Long. Thành Đông lúc này là một trong 4 thành trong Thăng Long tứ trấn. Đây được xem như thời điểm khởi lập của thành phố Hải Dương.

Thành Đông ban đầu không có dân, chỉ có quan lại và quân lính. Đến năm 1866 (năm Tự Đức thứ 19), Đông Kiều phố được hình thành (tương ứng với phường Trần Phú và một phần phường Trần Hưng Đạo ngày nay) với đơn vị hành chính: Phố - Giáp với 3 phố: Đông Kiều phố, Đông Mỹ phố, Tự Tân phố; nhiều phố nghề ra đời như Hàng Giày - Rue Des Cordonnier (phố Sơn Hòa ngày nay), Hàng Đồng - Rue du cuivre (Đồng Xuân), Hàng Bạc - Rue des Changeurs (Xuân Đài), Hàng Lọng - Rue des parasols (Tuy An). Trong đó, phố Hàng Lọng chính là biểu tượng cho nền giáo dục của xứ Đông, vinh danh những người con đỗ đạt cao về vinh quy bái tổ. Ngoài các phố cổ mang tên nghề nghiệp như trên thì các phố cổ khác đều được bắt đầu bằng chữ "Đông" (sau khi giải phóng thành phố vào ngày 30 tháng 10 năm 1954, Hải Dương kết nghĩa với Phú Yên và nhiều tuyến phố được đổi tên theo địa danh của tỉnh Phú Yên như ngày nay).

Năm 1889, Thành Đông bị thực dân Pháp phá bỏ để lấy mặt bằng xây dựng nhà máy rượu vài tòa dinh thự của người Pháp.

Năm 1923, Toàn quyền Đông Dương quyết định thành lập thành phố Hải Dương. Không gian thành phố được chia thành hai khu vực: khu hành chính - nằm ven sông Sặt và khu kinh tế - từ Nhà máy rượu đến Nhà ga xe lửa. Các công sở và dinh thự của quan chức người Pháp được tập trung ven sông Sặt. Một số tòa dinh thự mang kiến trúc Pháp hiện nay vẫn còn được sử dụng như dinh Công sứ (nhà làm việc và nhà khách Tỉnh ủy); Sở Lục bộ (Sở Giao thông); nhà Séc-tây (Sở Thể dục - Thể thao cũ), Kho bạc (Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh), dinh Phó sứ (Sở Văn hóa - Thể thao & du lịch)... Với vị trí thuận lợi về giao thông và phát triển kinh tế, văn hóa; thành phố Hải Dương đã trở thành một trong 4 thành phố quan trọng nhất của Bắc Kỳ thời ấy cùng với Hà Nội, Hải Phòng và Nam Định.

Tháng 3 năm 1947, nhà cầm quyền Pháp chia thành phố Hải Dương thành 2 quận, rồi sau đó một thời gian lại chuyển thành thị xã.

Ngày 30 tháng 10 năm 1954, thị xã Hải Dương chính thức được đặt dưới quyền kiểm soát của chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Thị xã được chia làm 5 khu phố: Nguyễn Trãi, Phạm Ngũ Lão, Quang Trung, Trần Hưng Đạo, Trần Phú. Mỗi khu phố có một số đường phố và xóm nhỏ.

Năm 1959, thị xã được tập trung xây dựng cơ sở hạ tầng và quy hoạch đô thị với quy mô dân số từ 40.000 đến 50.000 người.

Ngày 26 tháng 1 năm 1968, thị xã Hải Dương được chọn làm tỉnh lỵ của tỉnh Hải Hưng mới thành lập.

Ngày 14 tháng 8 năm 1969, thị xã Hải Dương được sáp nhập thêm xã Ngọc Châu của huyện Nam Sách.

Ngày 11 tháng 3 năm 1974, thành lập xã Hải Tân gồm có các thôn: Bảo Tháp, Phúc Duyên, Bá Liễu.

Sau năm 1975, thị xã Hải Dương có 5 phường: Nguyễn Trãi, Phạm Ngũ Lão, Quang Trung, Trần Hưng Đạo, Trần Phú và 7 xã: Bình Hàn, Cẩm Thượng, Hải Tân, Ngọc Châu, Thanh Bình, Tứ Minh, Việt Hòa.

Ngày 28 tháng 10 năm 1996, Chính phủ ban hành Nghị định 64/CP thành lập các phường Bình Hàn, Cẩm Thượng, Hải Tân, Ngọc Châu, Thanh Bình (trên cơ sở các xã có tên tương ứng) và tách một số khu dân cư của phường Trần Phú để thành lập phường Lê Thanh Nghị.

Từ ngày 6 tháng 11 năm 1996, thị xã trở lại là tỉnh lỵ tỉnh Hải Dương mới được tái lập

Ngày 6 tháng 8 năm 1997, Chính phủ ban hành Nghị định 88/CP thành lập thành phố Hải Dương trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên, dân số của thị xã Hải Dương.

Thành phố Hải Dương có 3.626,8 ha diện tích tự nhiên và 143.895 người với 13 đơn vị hàng chính trực thuộc, gồm 11 phường và 2 xã.

Ngày 19 tháng 3 năm 2008, Chính phủ ban hành Nghị định 30/2008/NĐ-CP. Theo đó:
Chuyển 4 xã Nam Đồng, An Châu, Ái Quốc, Thượng Đạt thuộc huyện Nam Sách; 2 xã Tân Hưng, Thạch Khôi thuộc huyện Gia Lộc; 63,92 ha diện tích tự nhiên và 1.000 người của xã Ngọc Sơn thuộc huyện Tứ Kỳ; 38,98 ha diện tích tự nhiên thị trấn Lai Cách thuộc huyện Cẩm Giàng về thành phố Hải Dương quản lý.
Thành lập phường Tứ Minh trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của xã Tứ Minh, 38,98 ha diện tích tự nhiên của thị trấn Lai Cách.
Thành lập phường Việt Hòa trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của xã Việt Hòa.
Điều chỉnh 63,92 ha diện tích tự nhiên và 1.000 người của xã Ngọc Sơn về phường Hải Tân quản lý.

Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính, thành phố Hải Dương có 7.138,60 ha diện tích tự nhiên và 187.405 người với 19 đơn vị hành chính trực thuộc, gồm 13 phường và 6 xã.

Ngày 17 tháng 5 năm 2009, thành phố Hải Dương được công nhận là đô thị loại II.

Ngày 23 tháng 9 năm 2009, Chính phủ ban hành Nghị quyết về việc điều chỉnh địa giới hành chính phường và thành lập các phường Nhị Châu (tách ra từ phường Ngọc Châu) và Tân Bình (tách ra từ phường Thanh Bình) thuộc thành phố Hải Dương.

Thành phố Hải Dương có 15 phường và 6 xã.

Ngày 29 tháng 12 năm 2013, Chính phủ ban hành Nghị quyết về việc thành lập các phường Ái Quốc và Thạch Khôi trên cơ sở các xã có tên tương ứng.

Thành phố Hải Dương có 17 phường và 4 xã.

Ngày 17 tháng 5 năm 2019, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 580/QĐ-TTg công nhận thành phố Hải Dương mở rộng đạt tiêu chí đô thị loại I trực thuộc tỉnh Hải Dương.

Ngày 16 tháng 10 năm 2019, Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 788/NQ-UBTVQH14 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 12 năm 2019). Theo đó:
Chuyển 2 xã Gia Xuyên, Liên Hồng thuộc huyện Gia Lộc; 2 xã Quyết Thắng, Tiền Tiến thuộc huyện Thanh Hà và xã Ngọc Sơn thuộc huyện Tứ Kỳ về thành phố Hải Dương quản lý.
Điều chỉnh địa giới hành chính các phường: Bình Hàn, Cẩm Thượng, Hải Tân, Lê Thanh Nghị, Ngọc Châu, Nguyễn Trãi, Nhị Châu, Phạm Ngũ Lão, Quang Trung, Tân Bình, Thạch Khôi, Thanh Bình, Trần Hưng Đạo, Trần Phú, Tứ Minh, Việt Hòa và xã Tân Hưng.
Chuyển 2 xã Nam Đồng và Tân Hưng thành 2 phường có tên tương ứng.
Hợp nhất 2 xã An Châu và Thượng Đạt thành xã An Thượng.

Thành phố Hải Dương có 25 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, gồm 19 phường và 6 xã như hiện nay.

Địa lý

Vị trí địa lý
Thành phố Hải Dương nằm trong tam giác kinh tế Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, ở vị trí trung tâm tỉnh Hải Dương, cách Thủ đô Hà Nội 57 km về phía Đông, cách thành phố cảng Hải Phòng 45 km về phía Tây, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp huyện Thanh Hà và huyện Kim Thành
Phía tây giáp huyện Cẩm Giàng
Phía nam giáp huyện Gia Lộc và huyện Tứ Kỳ
Phía bắc giáp huyện Nam Sách.

Điều kiện tự nhiên
Diện tích thành phố là 11.164 ha, dân số năm 2019 là 229.638 người, trong đó thành thị là 234.932 người, nông thôn là 65.706 người

Khí hậu

Sông ngòi: Các sông lớn chảy qua thành phố gồm có sông Thái Bình đi qua giữa thành phố, ở phía Nam có sông Sặt, chi lưu sông Thái Bình. Sông Kinh Thầy ở phía Đông phân định phường Ái Quốc (thành phố Hải Dương) và xã Lai Vu (huyện Kim Thành). Ngoài ra còn có hồ Bạch Đằng, Bình Minh là những hồ lớn của thành phố.

Hành chính
Thành phố Hải Dương có 25 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm 19 phường: Ái Quốc, Bình Hàn, Cẩm Thượng, Hải Tân, Lê Thanh Nghị, Nam Đồng, Ngọc Châu, Nguyễn Trãi, Nhị Châu, Phạm Ngũ Lão, Quang Trung, Tân Bình, Tân Hưng, Thạch Khôi, Thanh Bình, Trần Hưng Đạo, Trần Phú, Tứ Minh, Việt Hòa và 6 xã: An Thượng, Gia Xuyên, Liên Hồng, Ngọc Sơn, Quyết Thắng, Tiền Tiến.

Kinh tế - xã hội

Kinh tế

Tốc độ tăng trưởng của thành phố luôn ở mức 14 - 18%/năm. Thu nhập bình quân đầu người ở mức 90 triệu đồng/người/năm vào năm 2018.

Thành phố Hải Dương là trung tâm công nghiệp, thương mại và dịch vụ của tỉnh, đồng thời là một trong những trung tâm về công nghiệp của Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ.Thành phố Hải Dương hiện là 1 đô thị trong vùng Thủ đô Hà Nội. Cùng với các thành phố Thái Nguyên, Việt Trì, thành phố Hải Dương sẽ được đầu tư để trở thành một trong 3 đô thị cấp trung tâm vùng (đô thị cấp 1) và là một trung tâm công nghiệp của toàn vùng.

Khu - cụm - cảng công nghiệp

Trước đây, ngành công nghiệp của thành phố Hải Dương chủ yếu được biết đến qua sự đóng góp của Nhà máy Sứ Hải Dương, Công ty Chế tạo Bơm Hải Dương, các cơ sở sản xuất bánh đậu xanh và một số nhà máy khác. Mặt khác, sau năm 2000, với lợi thế về giao thông, thương mại..., tỉnh và thành phố đã triển khai quy hoạch xây dựng các khu - cụm công nghiệp:

KCN Đại An (603,82ha)

KCN Đại An được thành lập ngày 24/3/2003. Vị trí Km 51, Quốc lộ 5, Thành phố Hải Dương. KCN Đại An có vị trí giao thông hết sức thuận lợi, dọc theo tuyến đường cao tốc số 5 nối liền thủ đô Hà Nội với cảng Hải Phòng, nằm trong vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc, KCN cách thủ đô Hà Nội 50 km, sân bay Nội Bài 80 km, cảng Hải Phòng 51 km, cảng nước sâu Cái Lân 82 km, ga đường sắt Cao Xá 1,5 km, cảng sông Tiên Kiều 2 km. Tổng diện tích 664 ha: diện tích khu I là 189,82 ha (170,82 ha đất công nghiệp và 19 ha đất khu dân cư phục vụ công nghiệp), khu II là 474 ha (trong đó diện tích đất công nghiệp là 403 ha, diện tích đất Khu dân cư là 71 ha). Được đầu tư xây dựng đồng bộ, và hiện đại gồm: hệ thống cấp điện, cấp nước, thoát nước, giao thông, thông tin liên lạc, hệ thống chiếu sáng, trung tâm kho vận, an ninh, môi trường và cây xanh,... Hiện tại đã có 31 dự án đã cấp giấy phép, tổng số vốn đầu tư của các dự án trong KCN là 422 triệu USD; vốn đã thực hiện 250 triệu USD; vốn đầu tư trung bình 1 ha đất là 4,7 triệu USD; số lượng công nhân sử dụng trong KCN khoảng 6.800 người, trong đó NLĐ địa phương là 5.780 người, chiếm tỷ lệ 85%. Hiện nay KCN đã thu hút được nhiều doanh nghiệp của các quốc gia trên thế giới: Mỹ, Nhật, Pháp, Đức, Hàn Quốc, Trung Quốc, Malaysia, Đài Loan và Việt Nam.

Hệ thống cơ sở hạ tầng, dịch vụ, an sinh xã hội đồng bộ: tư vấn thành lập doanh nghiệp và các thủ tục xin cấp giấy phép đầu tư; dịch vụ tư vấn thiết kế và thi công xây dựng; dịch vụ vận chuyển hàng hóa; Dịch vụ kho tàng chứa trữ hàng hóa; dịch vụ bảo hiểm, thủ tục hải quan xuất nhập khẩu; hỗ trợ tuyển dụng công nhân; khu nhà ở cho chuyên gia và công nhân thuê. Hiện tại Bệnh viện Quốc tế Đại An Việt Nam Canada (Dai An Vietnam Canadian International Hospital) Quy mô vốn đầu tư 200 triệu USD, 200 giường bệnh, đang được khởi công xây dựng.

KCN Nam Sách (60,2ha)
KCN Nam Sách được thành lập ngày 27/02/2003. Vị trí nằm trên trục đường Quốc lộ 5 nối liền Hà Nội - Hải Phòng và Quốc lộ 183 nối liền các trung tâm kinh tế lớn như Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, sân bay quốc tế Nội Bài, cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị (Lạng Sơn) và các cảng biển quốc tế, rất thuận tiện cho việc xuất nhập khẩu hàng hoá. Tổng diện tích là 60,2 ha. Có cơ sở hạ tầng kỹ thuật đồng bộ hiện đại: Nguồn điện 30.000 KVA. Nguồn nước 4.500 m³/ngày đêm. Thoát nước - Xử lý nước thải và chất thải rắn đạt tiêu chuẩn mức B công suất 3.600 m3/ngày. Thông tin liên lạc đạt tiêu chuẩn quốc tế đáp ứng nhu cầu thông tin liên lạc đạt 9-11 lines/ha. Hệ thống cáp quang ngầm được đấu nối trực tiếp đến chân hàng rào từng doanh. Hệ thống đường giao thông nội bộ: hệ thống đường khu trung tâm rộng 27m; đường chính rộng 16,5; đường nhánh, đường gom rộng 13,5m. Hệ thống phòng cháy chữa cháy đạt tiêu chuẩn quốc gia, các trụ cứu hoả được bố trí dọc theo trục đường KCN (khoảng 100-120m/1trụ). Hải quan mọi thủ tục hải quan được thực hiện tại cảng cạn (ICD) cách KCN 3 km.

Hiện KCN Nam Sách có tổng số trên 20 nhà đầu tư trong và ngoài nước: Toyo Denso, Okamoto của Nhật Bản, Ever Glory của Hồng Kông, Chyun Jaan của Đài Loan, Công ty Nam Tiến, Công ty Hồng Gia, Công ty Kiến Hưng của Việt Nam,... Khu công nghiệp đi vào hoạt động đã góp phần tạo việc làm cho hàng nghìn lao động tại địa phương và các vùng lân cận, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và tăng nguồn thu cho ngân sách của tỉnh.

KCN An Phát: Km 47, Quốc lộ 5, phường Việt Hòa, thành phố Hải Dương, tỉnh Hải Dương. Quy mô tổng thể 123ha. Tổng vốn đầu tư 1.594 tỷ đồng
CCN Thạch Khôi: Tổng mức đầu tư: 146.435.362.000 đồng. Diện tích 12,74 ha, gồm các hạng mục: khu chợ trung tâm, bãi đỗ xe, hai trục đường chính nối với Quốc lộ 38B, 10 tuyến đường nội bộ. Riêng khu tiểu, thủ công nghiệp nằm ở phía đông được thiết kế 7 dãy, với các lô liền kề, phục vụ nhu cầu sản xuất và kinh doanh nghề mộc, chạm và điêu khắc. Khối nhà ở liền kề được chia làm 10 khu. Ngoài ra, khu dân cư này còn quy hoạch khu công cộng gồm nhà trẻ, nhà văn hoá, cây xanh, đường đi bộ
CCN Ngô Quyền
CCN Cẩm Thượng - Việt Hòa
CCN Ba Hàng
Cảng nội địa Hải Dương.

Cảng nội địa Hải Dương được thành lập ngày 09 tháng 9 năm 2002. Vị trí nằm ở trung tâm vùng kinh tế trọng điểm Đồng bằng Bắc Bộ, cách Hà Nội 55 km, cách Sân bay quốc tế Nội Bài 90 km, cách cảng Hải Phòng 55 km, cách cảng Cái Lân 120 km.

Có cơ sở hạ tầng kỹ thuật đồng bộ hiện đại:
Hệ thống giao thông đường bộ: Quốc lộ 5, Quốc lộ 18, Quốc lộ 10, Quốc lộ 1, Đường sắt Hải Phòng - Hải Dương - Hưng Yên - Hà Nội - Lạng Sơn - Lào Cai
Hệ thống bãi xe container 12ha
Hệ thống kho chứa hàng gồm 5 kho, tổng diện tích kho: 24.000 m²
Dịch vụ: ICD, Đại lý hãng tàu Cho thuê kho ngoại quan, kho CFS, kho thông thường, bãi container và giao hàng theo yêu cầu Dịch vụ làm thủ tục hải quan, giao nhận hàng hoá XNK và logistics Vận tải đa phương thức nội địa và quốc tế Dịch vụ bảo hiểm và giám định hàng hoá.

Thương mại

Sự phát triển mạnh mẽ, nhanh chóng về không gian và kết cấu hạ tầng đô thị đã tạo ra động lực to lớn, thúc đẩy sự phát triển kinh tế của TP Hải Dương đóng góp tỉ trọng lớn trong GDP chung của tỉnh với mức tăng trưởng kinh tế trong nhiều năm liền đều đạt bình quân hơn 14%/năm, nằm trong tốp các địa phương có tốc độ tăng trưởng cao nhất khu vực. Trong cơ cấu kinh tế chung của thành phố, công nghiệp, thương mại, dịch vụ ngày càng chiếm tỷ trọng lớn, giảm dần tỷ trọng nông nghiệp.

Hiện tại, ngành công nghiệp - xây dựng đã chiếm tỷ lệ 55,5%; thương mại dịch vụ 40,3%; nông nghiệp thủy sản chỉ còn 4,2%. TP đã quy hoạch xây dựng được 30 điểm chợ, siêu thị, trung tâm thương mại với 5.800 hộ kinh doanh.

Ngành thương mại phát triển tương đối đồng đều tại các phường, xã. Trong đó, hàng hóa chủ yếu được lưu thông qua hệ thống bán lẻ.

Thành phố Hải Dương có các tuyến phố thương mại chính như Đồng Xuân, Đại lộ Hồ Chí Minh, Ngân Sơn, Phạm Hồng Thái, Phạm Ngũ Lão, Quang Trung, Thống Nhất, Trần Bình Trọng, Đại lộ Trần Hưng Đạo, Trần Phú, Tuy An, Tuy Hòa, Đoàn Kết, Xuân Đài, Đại lộ Lê Thanh Nghị,... Ngoài ra, còn có các phố chợ Bắc Kinh, Chi Lăng, Chợ Con, Hải Tân, Phú Yên,...

Một số chợ, siêu thị lớn:
Chợ: chợ Phú Yên, chợ Kho Đỏ, chợ Bắc Kinh, chợ Tân Kim, chợ Thanh Bình, chợ Hải Tân, chợ Hội Đô,...
Siêu thị: Siêu thị Big C, Siêu thị Intimex Hải Dương, Siêu thị Hải Dương Vinatex, Siêu thị Vật liệu xây dựng và Nội thất Minh Hải Plaza, Siêu thị Điện máy Phương Đông, Siêu thị Sách Giáo dục, Trung tâm thương mại TP. Hải Dương, Siêu thị Thegioididong, Siêu thị Điện máy HC Hải Dương, Siêu thị VinMart Hải Dương,...

Ngân hàng
Thành phố Hải Dương là nơi khai sinh ra Ngân hàng TMCP Đại Dương OceanBank. Ngân hàng TMCP Đại Dương OceanBank tiền thân là ngân hàng thương mại cổ phần Nông thôn Hải Hưng, được thành lập cuối năm 1993 với vốn điều lệ là 300 triệu đồng và chỉ đơn giản là nhận tiền gửi và cho vay hộ nông dân trên địa bàn nông thôn Hải Dương. Sau 14 năm hoạt động, Ngân hàng TMCP Nông thôn Hải Hưng chính thức được chuyển đổi mô hình hoạt động thành Ngân hàng cổ phần đô thị đổi tên thành Ngân hàng TMCP Đại Dương OceanBank. Hiện OceanBank đã có trên 100 chi nhánh và phòng giao dịch khắp 3 miền Bắc, Trung, Nam.

 Hiện trên địa bàn TP. Hải Dương có 23 chi nhánh ngân hàng thương mại, đã phát hành trên 18.000 thẻ, lắp đặt 314 máy POS tại 138 điểm chấp nhận thẻ tập trung tại các siêu thị, khách sạn, nhà hàng, phòng vé máy bay và các cửa hàng bán hàng lưu niệm cho khách du lịch quốc tế. Hệ thống ngân hàng Hải Dương đã hoàn thành kết nối liên thông POS từ năm 2011.

 Hệ thống chi nhánh các ngân hàng Việt Nam tại Hải Dương (Vietcombank, BIDV, Vietinbank, Agribank, Techcombank, MB, ACB, MSB, SeaBank, VPBank, ...)

Đặc sản

Hải Dương là nơi nổi tiếng với nhiều đặc sản mang đậm hương vị của đồng bằng Bắc Bộ như: Bánh đậu xanh, Bánh khảo, Cốm (An Châu). Thêm vào đó là những Bánh gai Ninh Giang, Vải thiều Thanh Hà… mang từ các huyện lên. Các món ăn ngon được biết đến nhiều của thành phố Hải Dương: Bún cá, Bánh đa cua, Bánh cuốn, Bánh đúc,...

Thành phố Hải Dương có nhiều quán ăn đêm nằm rải rác ở nhiều tuyến phố, rất phong phú và đa dạng như phố Mạc Thị Bưởi nổi tiếng với các món ăn đường phố, bán từ chiều tối đến tận khuya, có thể ăn tại chỗ hoặc gói mang về, với những hàng xôi hộp, bánh bao, bánh mì pa-tê, bánh cuốn hấp, phở, miến, cháo, gà tần, tim tần thuốc bắc. Một phố khác được nhiều người biết đến là phố Phạm Hồng Thái, nổi danh là phố ẩm thực của Thành Đông với nhiều món ăn ngon và đa dạng, đặc biệt là món cháo, bánh cuốn.

Hạ tầng: Hiện nay trên địa bàn thành phố Hải Dương đã và đang hình thành một số khu đô thị lớn, cao cấp như: khu đô thị Tuệ Tĩnh, khu đô thị Nam thành phố Hải Dương, khu đô thị Tân Phú Hưng, khu đô thị Phú Quý, khu đô thị Thạch Khôi, khu đô thị Việt Hòa, khu đô thị Nam cầu Hàn, làng Việt kiều Âu Việt, khu đô thị EcoRiver,...

Xã hội
Giáo dục

Các trường THPT Công lập và Tư thục:

THPT Công lập
 Trường THPT chuyên Nguyễn Trãi (cấp tỉnh)
 Trường THPT Hồng Quang (cấp thành phố)
 Trường THPT Nguyễn Văn Cừ
 Trường THPT Nguyễn Du
 Trường THPT Tuệ Tĩnh

2. THPT Tư thục
 Trường THPT Thành Đông
 Trường THCS và THPT Marie Curie
 Trường THPT Chu Văn An
 Trường THPT Lương Thế Vinh
 Trường THPT Ái Quốc
 Trường THPT Sao Đỏ
Các trường Trung cấp chuyên nghiệp - Cao đẳng - Đại học:
 Trường Trung cấp Y tế Hải Dương
 Trường Cao đẳng Dược Trung ương Hải Dương
 Trường Cao đẳng Hải Dương
 Trường Cao đẳng nghề Giao thông Vận tải Đường thủy 1
Trường Cao đẳng Du lịch và Thương mại
 Trường Cao đẳng nghề Hải Dương
 Đại học Hải Dương (nguyên là Đại học Kinh tế - Kỹ thuật Hải Dương)
 Trường Đại học Kỹ thuật Y tế Hải Dương
 Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Hưng Yên - Cơ sở 3 Hải Dương
 Trường Đại học Thành Đông
 Trường Đại học Kinh tế Quốc dân - Cơ sở Hải Dương.

Y tế

 Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hải Dương
 Bệnh viện Đa khoa TP Hải Dương
 Bệnh viện Quân y 7
 Bệnh viện Phổi Hải Dương
 Bệnh viện Phụ sản Hải Dương
 Bệnh viện Đa khoa Hòa Bình
 Bệnh viện Y học cổ truyền Hải Dương
 Trung tâm Y tế dự phòng Hải Dương
 Bệnh viện Phục hồi chức năng Hải Dương
 Bệnh viện Nhi Hải Dương
 Bệnh viện Mắt và Da liễu Hải Dương
 Bệnh viện Trường Đại học Kĩ thuật Y tế Hải Dương
 Bệnh viện Bệnh Nhiệt Đới Hải Dương

Giao thông

Đường bộ

 Các tuyến Quốc lộ: 5, 191, 37, 17
 Đường phố chính:
 Đại lộ: Hồ Chí Minh, Trần Hưng Đạo, Nguyễn Lương Bằng, Lê Thanh Nghị, Võ Nguyên Giáp (trước đây là 30/10).
 Phố: Phạm Ngũ Lão, Trường Chinh, Thanh Niên, Thống Nhất, Ngô Quyền, Hồng Quang, Yết Kiêu, Điện Biên Phủ, Bạch Đằng, Hoàng Diệu, Nguyễn Thượng Mẫn, Chi Lăng, Cựu Thành, Hào Thành, Hoàng Hoa Thám, Bạch Năng Thi, Bùi Thị Xuân, An Thái, Phạm Ngũ Lão, Chương Dương, Tam Giang, Quang Trung, Đoàn Kết, Cẩm Thượng, Bà Triệu, Đỗ Ngọc Du, Nguyễn Trác Luân, Phú Thọ, Nguyễn Quý Tân, Nguyễn Thị Duệ, Đồng Niên, Vũ Công Đán, Vũ Hựu, Đức Minh,...

Đường thủy

Thành phố Hải Dương có một hệ thống giao thông đường thủy khá thuận lợi. Từ thành phố Hải Dương, theo hệ thống sông Thái Bình, tàu thuyền có thể xuôi ra Cảng Hải Phòng, hoặc ngược lên các tỉnh miền núi trung du phía Bắc.

Cảng Cống Câu là cảng đường thủy nội địa có chức năng là nơi bốc dỡ hàng hóa - chủ yếu là nguyên vật liệu - đến và đi các tỉnh thành khác, cảng có công suất 300.000 tấn /năm và hệ thống bến bãi đáp ứng về vận tải hàng hoá bằng đường thủy một cách thuận lợi.

Đường sắt
Hệ thống đường sắt Hà Nội- Hải Phòng đi qua địa phận thành phố Hải Dương khoảng 13 km, bắt đầu từ phường Việt Hòa và kết thúc tại phường Ái Quốc. Kết nối với các tỉnh thành khác tại ga Hải Dương- đầu mối giao thông đường sắt của toàn tỉnh, và Tiền Trung là nhà ga trung chuyển của khu vực Đông Bắc tỉnh.

Các tuyến xe buýt

Hiện tại, có tất cả 16 tuyến xe buýt xuất phát từ thành phố Hải Dương đi đến trung tâm các huyện trong tỉnh Hải Dương và các tỉnh, thành lân cận.

 Các tuyến xuất phát từ Bến xe Hải Dương:
202: Hải Dương - Hà Nội
206: Hải Dương - Hưng Yên
 216: Hải Dương - Sặt - Hưng Yên
 209: Hải Dương - Thái Bình.

 Các tuyến xuất phát từ Bến xe Hải Tân:
 02: TP. Hải Dương - Việt Hồng - TT. Thanh Hà - Vĩnh Lập (Thanh Hà)
 19: TP. Hải Dương - Nam Sách
 207: Hải Dương - Uông Bí
 215: Hải Dương - Lương Tài
 217: Hải Dương - Bắc Ninh.

 Các tuyến xuất phát từ Bến xe Phía Tây:
 208: Hải Dương - Bắc Giang
 01: TP. Hải Dương - Chợ Nứa - TT. Thanh Hà - Vĩnh Lập (Thanh Hà)
 18: TP. Hải Dương - Phú Thái - Mạo Khê
 08: TP. Hải Dương - Tam Kỳ (Kim Thành)
 07: TP. Hải Dương - Bóng - Cầu Dầm
 05: TP. Hải Dương - Bình Giang - Hà Chợ.

 Các tuyến xuất phát từ Điểm đỗ Bắc đường Thanh Niên (Siêu thị Marko cũ):
 06: TP. Hải Dương - Bến Trại
 09: TP. Hải Dương - TT. Tứ Kỳ - Quý Cao - Ninh Giang
 27: TP. Hải Dương - Gia Lộc - Ninh Giang.

Du lịch

 Thành Hải Dương
 Quảng trường Độc Lập (quảng trường trung tâm)
 Quảng trường 30 tháng 10 (quảng trường phía tây)
 Quảng trường Thống Nhất
 Nhà thờ Tân Kim
 Đình Ngọc Uyên thuộc phường Ngọc Châu thờ nhị vị đại vương Lê Viết Hưng và Lê Viết Quang người bản thôn, là tướng nhà Đinh có công giúp Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân thế kỷ X. Hai ông cũng được đặt tên cho 2 tuyến đường ở thành phố Hải Dương.
 Cụm di tích: Đình, Đền, Chùa Sượt thuộc phường Thanh Bình thờ Đức thánh Vũ Hữu có công phò vua Lê Chiêu Tông dẹp giặc Ai Lao giữ yên bờ cõi đất nước ở thế kỷ thứ XV. Đền đã được xếp hạng di tích lịch sử văn hoá văn hoá cấp quốc gia năm 1992.
 Cụm di tích: Đình, Đền, Chùa Bảo Sài thuộc khu dân cư số 14, phố Trương Mỹ, Phường Phạm Ngũ Lão. Trong đó Đình Bảo Sài thờ Tướng công Trương Mỹ - người có công trong chống giặc ngoại xâm phương Bắc: tham gia vào khởi nghĩa Hai Bà trưng năm 40 để đưa đến sự ra đời của nhà nước độc lập tự chủ trong những năm 40 – 43. Hiện nay, cụm di tích Đình, Đền, Chùa Bảo Sài đã được nhà nước công nhận là di tích lịch sử cấp Quốc gia.
 Di tích Đình Đồng Niên thuộc phường Việt Hòa được xây dựng từ thế kỷ thứ 6. Đình thờ 3 vị Thành hoàng, là những vị anh hùng cứu quốc thời tiền Lý (544-602), có công đánh đuổi giặc Lương mở ra kỷ nguyên độc lập tự chủ cho dân tộc Việt Nam. Đình Đồng Niên còn là nơi hội tụ của "tam giáo đồng nguyên" (Nho, Phật, Lão) và cũng là công trình kiến trúc cổ với những mảng điêu khắc tinh tế thể hiện sự tài hoa của các nghệ nhân tiền bối
 Chùa Động Ngọ thuộc xã Tiền Tiến có tháp cửu Phẩm Liên Hoa cao 5,30m, gồm 9 tầng, mặt cắt 6 cạnh đều, mỗi mặt gắn 3 pho tượng Phật, tổng số tượng là 162 pho, đặt trong tòa Cửu phẩm vuông, 2 tầng 8 mái; được công nhận là bảo vật quốc gia.
 Miếu Phạm Xá thuộc xã Ngọc Sơn có lễ hội hàng năm tổ chức vào 9 tháng giêng với nhiều trò chơi dân gian như bắt vịt, kéo co,... và các tục lệ truyền thống khác.
 Công viên Bạch Đằng: Gồm quần thể hồ, công viên, nhà hàng, khách sạn dọc theo đường Thanh Niên và phố Đoàn Kết thành phố Hải Dương.
 Các tuyến đường phố thương mại: Đồng Xuân, Đại lộ Hồ Chí Minh, Ngân Sơn, Phạm Hồng Thái, Phạm Ngũ Lão, Quang Trung, Thống Nhất, Trần Bình Trọng, Trần Hưng Đạo, Trần Phú, Đoàn Kết, Tuy An, Tuy Hòa, Xuân Đài, Bà Triệu, Nguyễn Văn Linh, Trương Mỹ, Nguyễn Quý Tân, Nguyễn Chí Thanh, Tuệ Tĩnh, Nguyễn Lương Bằng, Ngô Quyền, Điện Biên Phủ, Lê Thanh Nghị...

Danh nhân

 Phạm Công Bân
 Lương Như Hộc
 Đinh Văn Tả
 Nguyễn Trác Luân
 Trần Xuân Yến
 Vũ Hựu
 Hồng Quang
 Nguyễn Thượng Mẫn
 Đặng Quốc Chinh
 Thâm Tâm
 Lê Đình Vũ
 Lê Tôn Hy
 Phạm Xuân Huân
 Phạm Ngọc Khánh

Chú thích

Liên kết ngoài

 Website tỉnh Hải Dương

Tỉnh lỵ Việt Nam
Đô thị Việt Nam loại I
Hành chính Hải Dương


title: Giải Pacem in Terris

text:
Giải Pacem in Terris là một giải thưởng hòa bình của  Công giáo Hoa Kỳ, được trao hàng năm để tưởng nhớ tông thư "Pacem in Terris" (Hòa bình trên Trái Đất) (1963) của giáo hoàng Gioan XXIII.

Giải Pacem in Terris do "Hội đồng Công giáo liên chủng tộc Davenport" của giáo phận Davenport thuộc tiểu bang Iowa (Hoa Kỳ) khởi xướng từ năm 1964. Từ năm 1976, giải do "Liên hiệp Pacem in Terris" của Quad Cities. Năm 2005, Liên hiệp gồm giáo phận Davenport, Đại học St. Ambrose, Augustana College (Illinois), "Churches United of the Quad-Cities", và Congregation of the Humility of Mary.

Có sáu người đoạt giải này, cũng đã đoạt Giải Nobel Hòa bình.

Các người đoạt giải
Dưới đây là danh sách người đoạt giải:
1964 John Howard Griffin & John F. Kennedy (truy tặng)
1965 Martin Luther King Jr.
1966 R. Sargent Shriver
1967 A. Philip Randolph
1968 James Groppi
1969 Saul Alinsky
1971 Dorothy Day
1974 Harold Hughes
1975 Hélder Câmara
1976 Mẹ Teresa của Calcutta
1979 Thomas Gumbleton
1980 Crystal Lee Sutton
1980 Ernest Leo Unterkoefler
1982 George F. Kennan
1983 Helen Caldicott
1985 Joseph Bernardin
1986 Maurice John Dingman
1987 Desmond Tutu
1989 Eileen Egan
1990 Mairead Corrigan Maguire
1991 María Julia Hernández
1992 Cesar Chavez
1993 Daniel Berrigan
1995 Jim Wallis
1996 Samuel Ruiz García
1996 Odebrecht Foundation &  Philip M. Hannan
1997 James W. Douglass & Shelley Douglass
1998 Helen Prejean
1999 Adolfo Pérez Esquivel
2000 George G. Higgins
2001 Lech Wałęsa
2002 Gwen Hennessey & Dorothy Hennessey
2004 Arthur Simon
2005 Donald Mosley
2007 Salim Ghazal
2008 Marvin Mottet
2009 Hildegard Goss-Mayr
2010 John Dear
2011 Giám mục Álvaro Leonel Ramazzini Imeri
2012 Kim Bobo
2013 Jean Vanier
2014 Nữ tu Simone Campbell, S.S.S.
2015 Thích Nhất Hạnh

Các người đoạt giải khác
James C. Murray

Tham khảo

Liên kết ngoài
Website của giải

Giải thưởng hòa bình
Giải thưởng thành lập năm 1964
Giải thưởng Mỹ


title: Lasioglossum coriaceum

text:
Lasioglossum coriaceum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1853.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1853


title: Andrena magna

text:
Andrena magna là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Warncke mô tả khoa học năm 1965.

Chú thích

Tham khảo

M
Động vật được mô tả năm 1965


title: Tequixquiac

text:
Tequixquiac là một đô thị thuộc bang México, México. Năm 2005, dân số của đô thị này là 31080 người.

Tham khảo

Đô thị bang México
Hạt của bang México


title: Fivizzano

text:
Fivizzano là một đô thị và thị xã của Ý. Đô thị này thuộc tỉnh Massa-Carrara trong vùng Toscana. Fivizzano có diện tích 180 km2, dân số theo ước tính năm 2005 của Viện thống kê quốc gia Ý là 8947 người.
Các đơn vị dân cư:
Đô thị Fivizzano giáp với các đô thị:

Tham khảo

Đô thị tỉnh Massa-Carrara


title: Curbans

text:
Curbans là một xã ở tỉnh Alpes-de-Haute-Provence, vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Alpes-de-Haute-Provence

Tham khảo

Xã của Alpes-de-Haute-Provence


title: Chattancourt

text:
Chattancourt  là một xã thuộc tỉnh Meuse trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 196 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Meuse


title: Hải Dương, Yên Đài

text:
Hải Dương (tiếng Trung:海阳市, Hán Việt: Hải Dương thị) là một thành phố cấp huyện của địa cấp thị Yên Đài, tỉnh Sơn Đông, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Thành phố này có diện tích 1886,84 km2 và dân số 690.000 người. Thành phố Hải Dương nằm giữa trung tâm của Thanh Đảo, Yên Đài và Uy Hải. Ở đây có bãi biển rộng, rừng quốc gia và khu dự trữ vùng đất ngập nước, là nơi có nhiều hoạt động trên bãi biển và du thuyền.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Sơn Đông
Yên Đài
Thành phố tỉnh Sơn Đông


title: Neufbosc

text:
Neufbosc là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
Neufbosc on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Pseudolimnophila ebullata

text:
Pseudolimnophila ebullata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Pseudolimnophila
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Le Palais-sur-Vienne

text:
Le Palais-sur-Vienne () là một xã của tỉnh Haute-Vienne, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine, miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Vienne

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Haute-Vienne


title: Audia

text:
Audia là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Geometridae
Ennominae


title: Sùng Minh (quận)

text:
Sùng Minh (tiếng Trung: 崇明区, Hán Việt: Sùng Minh khu) là khu đảo duy nhất của thành phố trực thuộc trung ương Thượng Hải, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Đây là một khu ngoại thành của Thượng Hải. Khu này có diện tích 1.411 km², về cơ bản nằm trên 3 hòn đảo tại cửa sông Dương Tử, với đảo lớn nhất (1.041,21 km²) cùng tên và hai đảo kia là Trường Hưng (88,54 km²) và Hoành Sa (55,74 km²), và dân số theo điều tra dân số năm 2000 là 649.800 người. Dân số theo ước tính năm 2003 là 710.000 người. Theo ước tính năm 2005 dân thường trú khoảng 701.000 người và dân vãng lai khoảng 83.000 người. Ngày 6 tháng 6 năm 2016, Quốc vụ viện Trung Quốc phê chuẩn thiết lập khu Sùng Minh trên cơ sở huyện Sùng Minh.

Phân chia hành chính
Khu Sùng Minh chia ra thành 16 trấn, 2 hương:
 Trấn: Thành Kiều, Bảo, Miếu, Trung Hưng, Tân Hà, Tam Tinh, Hướng Hóa, Lục Hóa, Kiến Thiết, Trần Gia, Thụ Tân, Cảng Tây, Cảng Duyên, Đông Bình, Tân Hải, Trường Hưng
 Hương: Tân Thôn, Hoành Sa

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Thượng Hải


title: Luc-sur-Orbieu

text:
Luc-sur-Orbieu là một xã của Pháp, nằm ở tỉnh Aude trong vùng Occitanie.
Người dân địa phương trong tiếng Pháp gọi là Lucquois.

Hành chính

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức
 Luc-sur-Orbieu trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Luc-sur-Orbieu


title: Sauze di Cesana

text:
Sauze di Cesana là một đô thị ở tỉnh Torino trong vùng Piedmont, có vị trí cách khoảng 70 km về phía tây của Torino, nước Ý, giáp ranh với nước Pháp. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 201 người và diện tích là 77,5 km².

Sauze di Cesana giáp các đô thị: Abriès (France), Cesana Torinese, Pragelato, Prali, và Sestriere.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Torino
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Amblycerus chapadicola

text:
Amblycerus chapadicola là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Ribeiro-Costa miêu tả khoa học năm 1997.

Chú thích

Tham khảo

Amblycerus


title: Tipula mariannae

text:
Tipula mariannae là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Nearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Sơn Tùng (nhà văn)

text:
Sơn Tùng, tên đầy đủ là Bùi Sơn Tùng (sinh năm 1928 tại Nghệ An, mất lúc 23h05 ngày 22 tháng 7 năm 2021 tại Hà Nội), ông là nhà văn Việt Nam với nhiều tác phẩm về lãnh tụ Hồ Chí Minh và các danh nhân cách mạng, danh nhân văn hóa Việt Nam, trong đó nổi tiếng nhất là tiểu thuyết Búp sen xanh viết về cuộc đời Hồ Chí Minh.

Tiểu sử
Sơn Tùng sinh ngày 8 tháng 8 Âm lịch năm Mậu Thìn (tức ngày 21 tháng 9 năm 1928), tại làng Hoa Lũy (nay là Kim Lũy), Diễn Kim, Diễn Châu, Nghệ An. Làng Hoa Lũy là vùng bãi ngang nằm sát biển. Gia đình Sơn Tùng là một gia đình nhà nho nghèo nhưng trọng chữ, có quan hệ họ hàng với Hồ Chí Minh. Bà nội Sơn Tùng (cụ Hà Thị Tự) là cháu họ bà nội Hồ Chí Minh (Cụ Hà Thị Hy), và em trai ông nội của Sơn Tùng đỗ tú tài cùng khoa với em trai ông ngoại của Hồ Chí Minh.

Từ 1944 đến 1971, trước khi trở thành nhà văn, là 27 năm Sơn Tùng tham gia hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, hoạt động trên các lĩnh vực tuyên huấn, tuyên truyền, huấn luyện, quân sự, phóng viên. Năm 1944, khi mới 16 tuổi Sơn Tùng đã sớm tham gia cách mạng, hoạt động trong phong trào thanh niên, sinh viên thủ đô. Sau khi Hà Nội giải phóng, Sơn Tùng vào học tại trường Đại học nhân dân và sau đó trở thành cán bộ tuyên truyền của Đảng. Năm 1961 ông về viết cho báo Nông nghiệp và từ cuối năm 1962 là phóng viên của báo Tiền phong.

Năm 1965, Sơn Tùng là đặc phái viên của báo Tiền Phong tác nghiệp chủ yếu tại vùng lửa đạn chiến sự ác liệt ở Quân khu 4, từ Thanh Hóa đến Quảng Bình và tuyến lửa Vĩnh Linh. Tới năm 1967, ông xung phong đi B, vào chiến trường Đông Nam Bộ thành lập và phụ trách tờ báo Thanh niên Giải phóng. Ông cùng đồng nghiệp bám sát các mặt trận, các đợt trinh sát, gần gũi dân, đến nhiều địa điểm nóng bỏng để phản ánh kịp thời cuộc sống và chiến đấu của bộ đội, đồng bào. Từ thực tế chiến trường, ngoài tin tức, bài vở đăng trên các số báo Thanh niên Giải phóng, Sơn Tùng còn viết ký, truyện gửi ra các báo ngoài Bắc với bút danh Sơn Phong, và miệt mài ghi chép tài liệu với ý thức chuẩn bị cho các tác phẩm dày dặn sau này.

Ngày 15 tháng 4 năm 1971 tại căn cứ Tà Nốt ở chiến khu Đ (thuộc tỉnh Tây Ninh), khi Sơn Tùng cùng đồng đội đang chuẩn bị lên khuôn cho kỳ báo đặc biệt kỷ niệm 10 năm thành lập Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh thì bị máy bay Mỹ tấn công. Ông bị thương rất nặng, mảnh đạn M79 găm khắp thân thể, chấn thương sọ não, vỡ xương vai, nửa người bên phải hầu như bị liệt không đi lại được, thần kinh chéo bị tổn thương nặng, tay phải co quắp, tay trái đạn cắt mất chỉ còn hai ngón, thị lực còn 1/10, tai bị rách phải khâu lại không biết bao nhiêu lần, trí nhớ sụt giảm.

Sau chiến tranh, là một thương binh hạng 1/4, nặng nhất theo thang bậc thương binh ở Việt Nam, xuất ngũ với 14 vết thương trên mình và vẫn còn 3 mảnh đạn găm trong sọ não không thể mổ gắp ra được, mất 81% sức khỏe, bằng vốn chữ Nho tự học và chữ Quốc ngữ trường làng, Sơn Tùng vẫn tiếp tục cầm bút với vai trò là phóng viên cho các tờ báo và là cây bút chuyên viết về Hồ Chí Minh, những nhà cách mạng hiện đại cũng như các danh nhân văn hóa của dân tộc. Bệnh tật và những vết thương hành hạ nhà văn hàng ngày nhưng ông kiên cường làm việc, với sự hỗ trợ tận tụy như một thư ký của vợ, bà Phan Hồng Mai, người vốn là một y tá từng chữa trị cho ông từ mặt trận. Theo lời kể lại từ Hữu Thỉnh, có lúc người vợ Sơn Tùng còn phải buộc nhà văn vào ghế khi viết để tránh những cơn co giật xúc động làm cơ thể bị liệt của ông ngã xuống bàn viết.

Từ 1974 tới nay, Sơn Tùng đã cho ra đời hàng chục tiểu thuyết, tư liệu, tập truyện, được viết bằng bàn tay phải chỉ còn 3 ngón tay bị co quắp cầm bút vô cùng khó khăn, trong phòng văn rộng chưa tới 4 mét vuông bốn bên chất chồng sách cao tới tận trần, tại căn hộ tập thể nơi ngõ phố Khâm Thiên. Trong căn nhà nhỏ này còn có "Chiếu Văn" nơi ông thường cùng bạn bè trong giới văn nghệ sĩ đàm luận hàng tuần. Ngoài các tác phẩm lấy cảm hứng từ Hồ Chí Minh và các nhân vật cách mạng như Trần Phú, Nguyễn Hữu Tiến, Sơn Tùng còn có một số sáng tác khác như Lõm (viết năm 1976, in lần đầu năm 1994), Trái tim quả đất (viết năm 1988, in lần đầu năm 1990), nói về chiến tranh và xã hội, con người Việt Nam trong và sau khi kết thúc chiến tranh.

Năm 2010, do di chứng chiến tranh, ông bị một cơn tai biến mạch máu não khiến ông bị liệt nửa người và gần như mất khả năng sinh hoạt. Vợ ông bà Phan Hồng Mai dù đã tận tình chăm sóc ông nhưng rồi cũng ốm yếu dần. Cho đến nay ông bà vẫn ở tại một khu tập thể cũ nát tại ngõ Văn Chương, Hà Nội. Hoàn cảnh gia đình vô cùng khó khăn.

Vào khoảng 23h05 ngày 22 tháng 7 năm 2021, nhà văn Sơn Tùng qua đời tại nhà riêng sau hơn 11 năm chống chọi với bệnh nặng do tai biến mạch máu não, hưởng thọ 93 tuổi.

Các đề tài chính

Hồ Chí Minh
Năm 1948, ý tưởng tìm hiểu về Chủ tịch Hồ Chí Minh lần đầu tiên đến với người thanh niên Bùi Sơn Tùng khi ông đang công tác tại Tỉnh đoàn Thanh niên Lao động Nghệ An. Ông đã tìm và gặp chị gái, bà Nguyễn Thị Thanh và anh trai ruột, ông Nguyễn Sinh Khiêm, của chủ tịch Hồ Chí Minh nhằm tìm kiếm tư liệu. Trong những năm kháng chiến cho đến khi chấm dứt chiến tranh Việt Nam, Sơn Tùng đã nỗ lực không ngừng tìm những nhân chứng liên quan tới đề tài Hồ Chí Minh.

Trong cuộc đời cầm bút Sơn Tùng đã viết 21 tác phẩm văn học thì có tới 13 tác phẩm viết về Hồ Chí Minh. Bên cạnh Sáng ánh tâm đăng Hồ Chí Minh, Bác về, Bông sen vàng, Từ làng Sen, tác phẩm nổi tiếng nhất trong chủ đề về Hồ Chí Minh của Sơn Tùng là tiểu thuyết Búp sen xanh, cho đến nay đã được tái bản và nối bản tới 30 lần và dịch ra nhiều ngôn ngữ khác trên thế giới. Với Búp sen xanh, Sơn Tùng thực sự đã trở thành người đầu tiên mở một hướng mới khi viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh với tư cách là một con người bình thường, một người con xứ Nghệ.

Tuy nhiên không phải mọi sự đều xuôi chèo mát mái, Búp sen xanh khi mới ra mắt lần đầu, dù gây tiếng vang lớn song vẫn bị phê phán gay gắt vì "đời thường hóa" lãnh tụ, miêu tả mối tình của Nguyễn Tất Thành khi còn trẻ với cô Út Huệ(nhân vật Út Huệ theo nhà văn Sơn Tùng, là nhân vật có thật). Sau những hiểu nhầm và sự phê phán của một số nhà phê bình định kiến, thủ tướng Phạm Văn Đồng đã đọc Búp sen xanh và rất xúc động, đích thân viết lời tựa cho bản tái bản lần thứ nhất, khẳng định "tiếng nói có trọng lượng nhất thuộc về nhân dân, về bạn đọc". Lời đề tựa này mãi 25 năm sau mới được nhà văn cho in lại trọn vẹn.

Có rất nhiều cây bút tại Việt Nam cũng như trên thế giới thử sức với đề tài Hồ Chí Minh, nhưng giá trị của Búp sen xanh, cũng như nhiều cuốn sách khác về người lãnh tụ khai sinh nước Việt Nam dân chủ cộng hòa này mà Sơn Tùng đã chấp bút, khiến nhiều nhà nghiên cứu và độc giả khẳng định Sơn Tùng là nhà văn viết về Bác Hồ nhiều nhất và thành công nhất, một nhà Hồ Chí Minh học thực thụ. Đã có tới 530 lần nhà văn được mời nói chuyện về Chủ tịch Hồ Chí Minh cho các cơ quan, trường học, viện nghiên cứu, trung tâm khoa học, câu lạc bộ. 88 học giả nước ngoài thuộc nhiều quốc gia từng tới thăm và phỏng vấn nhà văn về Hồ Chí Minh.

Người vẽ cờ Tổ quốc
Theo tìm hiểu của Sơn Tùng, Quốc kỳ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã được dùng lần đầu tiên trong cuộc Nam Kỳ khởi nghĩa năm 1940 và tác giả là Nguyễn Hữu Tiến, lúc đó thường được gọi là "ông Hai Bắc Kỳ" . Năm 1981, tư liệu thành văn đầu tiên khẳng định Nguyễn Hữu Tiến là tác giả lá cờ được viết trong cuốn truyện Nguyễn Hữu Tiến của nhà văn Sơn Tùng do Nhà xuất bản Thanh Niên phát hành tháng 8 năm 1981 . Tuy nhiên, trong công văn số 1393/VHTT-BTCM do Thứ trưởng Bộ Văn hóa - Thông tin Lưu Trần Tiêu ký ngày 18 tháng 4 năm 2001 có ghi: "Tất cả các nguồn tài liệu hiện có tại Cục Lưu trữ Trung ương Đảng, tại Viện Lịch sử Đảng trực thuộc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, tại Bảo tàng Cách mạng Việt Nam, Bảo tàng Hồ Chí Minh đều không có tài liệu nào chứng minh đồng chí Nguyễn Hữu Tiến là người vẽ lá cờ Tổ quốc".

Chiến tranh
Sơn Tùng có 2 tiểu thuyết về đề tài chiến tranh, cuốn Trái tim quả đất viết về Chiến dịch Biên giới (1950) và Lõm viết về Tổng tiến công và nổi dậy Mậu Thân (1968). Trái tim quả đất hoàn thành năm 1989, tức gần 40 năm sau sự kiện, tác giả đã có độ lùi thời gian khá xa, sử dụng chủ yếu là các nguồn tư liệu lịch sử để dụng nên những hình tượng và hoàn cảnh điển hình.

Trong Lõm, tác giả với tư cách là người trong cuộc đã từng "lặn" vào nội đô Sài Gòn, và ngay sau khi đất nước thống nhất, Sơn Tùng đã "truy" tiếp tài liệu trong kho lưu trữ của chính quyền Sài Gòn để bắt tay vào viết, đến cuối năm 1976 hoàn thành. Tuy nhiên phải 18 năm sau, vào năm 1994, cuốn sách mới được xuất bản tại Nhà xuất bản Thanh Niên. Tác phẩm đầy ắp những ý tưởng có tính dự báo cao với cái nhìn sắc sảo, logic và nhân văn, văn phong xen cài nhiều thể loại, từ đó bật trội những ám ảnh của tình người, của tương lai hòa hợp dân tộc, của những vấn đề hậu chiến nóng bỏng, mà sau đó dần dần phát lộ trong đời sống đương đại.

Tác phẩm

Văn xuôi
Sáng tác văn xuôi đã xuất bản của Sơn Tùng hầu hết là các tập truyện ngắn hay tiểu thuyết khá dày dặn, một số cuốn trong đó được tái bản nhiều lần. Đáng chú ý là các cuốn:
 Bên khung cửa sổ (tập truyện ngắn, Nhà xuất bản Lao động, 1974)
 Nhớ nguồn (Nhà xuất bản Phụ Nữ, 1975)
 Kỷ niệm tháng Năm (1976)
 Con người và con đường (lời tựa của Đặng Thai Mai, Nhà xuất bản Phụ nữ, 1976)
 Nguyễn Hữu Tiến (truyện, Nhà xuất bản Thanh Niên, 1981)
 Búp sen xanh (tiểu thuyết, Nhà xuất bản Kim Đồng, 1981. Sau tái bản nhiều lần, trong đó có bộ Búp sen xanh 2 tập khổ nhỏ, Nhà xuất bản Kim Đồng, 1996)
 Vườn nắng (Nhà xuất bản Thanh Niên, 1997)
 Trái tim quả đất (tiểu thuyết, Nhà xuất bản Thanh Niên, 2000)
 Trần Phú (truyện, Nhà xuất bản Thanh Niên, 2000)
 Bông sen vàng (tiểu thuyết, Nhà xuất bản Văn Nghệ, tp.Hồ Chí Minh, 2000)
 Bác về (Nhà xuất bản Phụ Nữ, 2000)
 Sáng ánh tâm đăng Hồ Chí Minh (Nhà xuất bản Công an Nhân dân, 2005)
 Bác Hồ cầu hiền tài (Thông Tấn, 2006)
 Mẹ về (Nhà xuất bản Phụ Nữ, in lần 3 năm 2006)
 Lõm (tiểu thuyết, Nhà xuất bản Thanh Niên, 2006)
 Hoa râm bụt (Nhà xuất bản Công an Nhân dân, 2005; Nhà xuất bản Thanh Niên, 2007)
 Bác ở nơi đây (Nhà xuất bản Thanh Niên, 2008)
 Cuộc gặp gỡ định mệnh (tài liệu phục vụ cuộc vận động "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh", Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, 2008)
 Đào Tấn và gia đình cụ Nguyễn Sinh Sắc (Văn Hiến, số 5, 2011)
 Từ làng Sen (đồng tác giả với họa sĩ Lê Lam, người đã vẽ 25 bức tranh về Hồ Chí Minh trong sách, Nhà xuất bản Kim Đồng, 2009).
 Nguyễn Ai Quốc qua hồi ức của bà mẹ Nga (Nhà xuất bản Thanh Niên, 2008)
 Thầy giáo Nguyễn Tất Thành ở trường Dục Thanh (Nhà xuất bản Kim Đồng, 1989, tái bản lần cuối năm 2019)

Kịch bản điện ảnh
Cuối năm 1987 Sơn Tùng hoàn thành kịch bản phim mang tên Cuộc chia ly trên bến Nhà Rồng và chuyển cho Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh. Nhà nghiên cứu Trần Bạch Đằng khi đó đã ủng hộ và thuyết phục Thành uỷ cấp kinh phí làm phim. Nhan đề bộ phim được lấy là Hẹn gặp lại Sài Gòn. Phim được thực hiện năm 1990 với đạo diễn Long Vân, quay phim Nguyễn Quang Tuấn. Thư ký của chủ tịch Hồ Chí Minh, ông Vũ Kỳ, được mời làm cố vấn chính trị. Diễn viên Tiến Hợi vào vai Chủ tịch Hồ Chí Minh. Do thiếu kinh phí, phim chỉ in ra năm bản trong đó có một bản dành tặng Ấn Độ nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh Hồ Chủ tịch, và bốn bản chiếu trong nước. Phim được công chúng đón nhận nồng nhiệt vì lần đầu tiên, hình tượng Bác Hồ thời trẻ đã được tái tạo trên màn bạc trong một tác phẩm hoành tráng sinh động.

Thơ
Sơn Tùng sáng tác tầm 100 bài thơ, trong đó có nhiều bài thơ hay. Thơ ông mang âm hưởng da diết lãng mạn, thơ và đời gắn kết với nhau. Đáng chú ý là bài Gửi em chiếc nón bài thơ (1955) và Cửa sổ xanh (1971). Bài Gửi em chiếc nón bài thơ sau ngày 30 tháng 4 năm 1975 đã được nhạc sĩ Lê Việt Hòa phổ nhạc, hiện thực hóa giấc mơ thống nhất đất nước của nhà văn sau 20 năm.

Giải thưởng
Ngày 14 tháng 7 năm 2011, Chủ tịch nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam Nguyễn Minh Triết đã ký Quyết định số 1083/QĐ-CTN phong tặng nhà văn Sơn Tùng là Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới, trở thành người thứ 4 thuộc Hội Nhà văn Việt Nam được nhận danh hiệu này

Từ năm 2010, Sơn Tùng bị xuất huyết não và yếu đi nhiều do vết thương cũ tái phát nên nhiều việc ông giao cho gia đình quyết định. Bà Phan Hồng Mai vợ nhà văn đã làm hồ sơ xin xét tặng giải thưởng Hồ Chí Minh cho nhà văn. Tháng 8 năm 2011, Sơn Tùng là một trong số 56 tác giả lọt vào danh sách đề cử Giải thưởng Nhà nước. Tuy nhiên, vào ngày 18 tháng 8, gia đình nhà văn đã nộp đơn xin rút khỏi giải thưởng.

Chú thích

Liên kết ngoài

Nhà văn Việt Nam
Người Nghệ An
Người được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động