title: Lá ngón

text:
Cây lá ngón, còn gọi là cây rút ruột, co ngón, hồ mạn trường, hồ mạn đằng, hoàng đằng, đoạn trường thảo, câu vẫn (danh pháp hai phần: Gelsemium elegans) là một loài thực vật có hoa, từ năm 1994 được phân loại trong họ Hoàng đằng (Gelsemiaceae).

Lịch sử phân loại
Loài này trước đây được phân loại trong họ Mã tiền (Loganiaceae), nhưng từ năm 1994 đến nay được cho là thuộc họ mới là họ Hoàng đằng (Gelsemiaceae). Tuy nhiên, cần phân biệt với một loài cũng được gọi là "lá ngón" nhưng ăn được ở một số vùng dân tộc thiểu số như Mường So,.....

Đặc điểm
Là một loại cây leo thân quấn thường xanh, dài tới 12 m khá phổ biến ở miền rừng núi Việt Nam, Ấn Độ, Indonesia, Lào, Malaysia, miền bắc Myanmar, bắc Thái Lan, cũng như các tỉnh Phúc Kiến, Quảng Đông, Quảng Tây, Quý Châu, Hải Nam, Hồ Nam, Giang Tây, Vân Nam, Chiết Giang của Trung Quốc và Đài Loan. Nó được tìm thấy trong các cánh rừng rậm và dày ở cao độ từ 200 mét đến 2.000 mét. Thân cây có khía. Cành non màu xanh lục nhạt không có lông. Cành già màu xám nâu nhạt. Lá mọc đối, không lông, hình trứng hay hình trứng mũi mác, đầu nhọn, mép nguyên, xanh nhẵn bóng, mép lá nguyên, dài 7–12 cm. Hoa mọc thành xim đầu cành hay kẽ lá. Năm cánh hoa màu vàng, tràng hoa hình phễu, ra hoa trong khoảng từ tháng 5 tới tháng 11-12. Quả là dạng quả nang, hình thon elíp hay hình trứng, dài 1-1,4 X 0,6-0,8 cm, nhẵn không lông, màu nâu. Hạt nhỏ cỡ 0,5 cm, dạng từ hình elíp tới hình thận, màu nâu nhạt, phần giữa có lông, có diềm cánh mỏng xung quanh giúp phát tán theo gió. Là loài cây ưa sáng nên thường mọc chỗ đất trống, bìa rừng, ven đường.

Độc tính
Độc tính của lá ngón là do các ancaloit chứa trong toàn bộ cây, trật tự độc giảm từ rễ, lá, hoa, quả và thân cây. Tới 17 đơn phân ancaloit đã được chiết ra từ lá ngón như koumin, gelsenicin, gelsamydin I, gelsemoxonin, 19α-hydroxygelsamydin, trong đó hàm lượng koumin là cao nhất còn độc tính của gelsenicin tính theo LD50 trên chuột là cao nhất.

Ở Việt Nam và Trung Quốc, nó được coi là một trong bốn loại cây có độc tính hàng cao nhất (thuốc độc bảng A), một số người cho rằng chỉ cần ăn ba lá là đủ chết người.

Ngộ độc
 Ngày 12-7-2020, một nhóm 5 người dân ở xã Linh Hồ, huyện Vị Xuyên, Hà Giang hái rau rừng, sau đó được cho là lá ngón, để nấu canh ăn sáng, được đưa vào bệnh viện.

Tự tử
Lá ngón ở Việt Nam là một loại thực vật có độc tính cao, nên nhiều người (đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số) ăn nó để tự tử. Đa số các trường hợp ăn xong khi chuyển đến bệnh viện sẽ tử vong, chỉ từ 3-5% mới có khả năng thoát khỏi cửa tử vì biết cách sơ cứu kịp thời và đúng cách.

Triệu chứng ngộ độc
Người bị ngộ độc lá ngón có các triệu chứng khát nước, đau họng, chóng mặt, hoa mắt, buồn nôn… sau đó bị mỏi cơ, thân nhiệt hạ, huyết áp hạ, răng cắn chặt, sùi bọt mép, đau bụng dữ dội, tim đập yếu, khó thở, đồng tử giãn và chết rất nhanh do ngừng hô hấp.

Giải độc
Cũng như đối với các loại ngộ độc khác qua đường tiêu hoá, bước sơ cứu đầu tiên rất là nhanh chóng tìm cách giải phóng chất độc ra khỏi cơ thể. Ở nhà có thể cho uống thật nhiều nước rồi móc họng, dùng lông gà hoặc các biện pháp khác để kích thích gây nôn. Quan trọng sau đó là chuyển đến cấp cứu tại các cơ sở y tế (cho thở máy, trợ tim và giải độc)

Theo một nghiên cứu khác, giã nhiều rau má hoặc rau muống lấy nước cốt, sau đó cho người bị ngộ độc uống để làm giảm độc tính rồi chuyển đến bệnh viện cấp cứu..

Sử dụng y học
Tại Trung Quốc, nó được sử dụng để điều trị eczema, bệnh trĩ, nhiễm trùng răng, phong (hủi), nhọt ngoài da, chống tổn thương và co thắt, nhưng do độc tính cao nên chỉ hạn chế trong các ứng dụng ngoài da.

Công dụng khác
Lá ngón còn được sử dụng làm thuốc nhuộm tóc. Người ta sử dụng với liều lượng rất ít, vì có độc tính cao nên để thuốc nhuộm tóc xa khỏi tầm tay trẻ em.

Đọc thêm
 Gelsemium rankinii và Gelsemium sempervirens - hai họ hàng gần, có nguồn gốc ở vùng đông nam Hoa Kỳ.

Ghi chú

Liên kết ngoài

Hình ảnh cây đoạn trường thảo nở hoa vàng

E
Cây độc


title: (6415) 1993 VR3

text:
{{DISPLAYTITLE:(6415) 1993 VR3}}

(6415) 1993 VR3 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Seiji Ueda và Hiroshi Kaneda ở Kushiro, Hokkaidō, Nhật Bản, ngày 11 tháng 11 năm 1993.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 6001–7000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1993
Được phát hiện bởi Hiroshi Kaneda
Được phát hiện bởi Seiji Ueda
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Triều Tiên Trung Tông

text:
Triều Tiên Trung Tông (chữ Hán: 朝鮮中宗; Hangul: 조선중종; 16 tháng 4, 1488 – 29 tháng 11, 1544) là vị Quốc vương thứ 11 của nhà Triều Tiên. Trị vì từ năm 1506 đến năm 1544, tổng cộng 38 năm.

Thời gian trị vì của mình, Trung Tông đại vương bất lực khiến Triệu Quang Tổ bị lưu đày, bản thân bị các phe phái trong triều và hậu cung can chánh, chính thể bất ổn định. Bên ngoài, cướp biển Uy Khấu liên tục quấy nhiễu, người Nữ Chân lớn mạnh theo thời gian, báo hiệu một tương lai suy thoái mạnh của Vương triều.

Thân thế
Trung Tông đại vương có tên húy là Lý Dịch (李懌; 이역), tên tự là Nhạc Thiên (樂天; 낙천), sinh vào ngày 19 tháng 3, năm 1488. Ông là con trai thứ 9 của Triều Tiên Thành Tông nhưng xét ra là đích tử, chỉ sau anh trai ông là Yên Sơn Quân. Mẹ ông là Trinh Hiển vương Hậu Doãn thị, người ở Pha Bình, là chánh thất của Thành Tông đại vương khi đó, kế vị Phế phi Doãn thị là mẹ của Yên Sơn Quân.

Năm 1494, Yên Sơn Quân lên kế vị, Trung Tông khi ấy được 6 tuổi, tấn phong hiệu là Tấn Thành đại quân (晉城大君; 진성대군). Mẹ ông là Trinh Hiển Vương hậu được Yên Sơn Quân tôn làm Từ Thuận Vương đại phi (慈順王大妃).

Năm 1506, Yên Sơn Quân tính khí bạo hành, lòng người bất bình, Từ Thuận đại phi quyết định cùng các đại thần thực hiện chính biến, phế truất Yên Sơn Quân. Ngày 2 tháng 9, các đại thần thuộc Huân Cựu phái (勳舊派) gồm các: Thành Hi Nhan (成希顔; 성희안), Phác Nguyên Tông (朴元宗; 박원종), Liễu Thuận Định (柳順汀; 유순정) và Hồng Cảnh Chu (洪景舟) phát động chánh biến. Đồng thời giết hại Thận Thủ Cần (慎守勤; 신수근), Thận Thủ Anh (慎守英; 신수영) và Nhậm Sĩ Hồng (任士洪; 임사홍), những người ủng hộ Yên Sơn Quân. Sự kiện này được gọi là Trung Tông phản chánh (中宗反正; 중종반정).

Vào ngày Yên Sơn Quân bị phế truất, binh lính của những người lãnh đạo cuộc đảo chính bao vây nhà của Tấn Thành Đại quân. Ông đang chuẩn bị tự sát vì nghĩ rằng Yên Sơn Quân sẽ giết mình, nhưng ông đã được vợ mình là Thận thị khuyên can. Ông được tôn làm Quốc vương, còn vợ ông là Thận thị được phong làm Vương phi. Tuy nhiên, Thận Vương phi là con gái của Thận Thủ Cần, người đã bị phái Huân Cựu giết hại vì phản đối việc phế truất Yên Sơn Quân. Phái Huân Cựu sợ Vương phi sẽ báo thù nên ép buộc Trung Tông phải phế bỏ Thận thị và lưu đày.

Trị vì

Những cải cách
Buổi đầu lên ngôi, nhà vua cố gắng sửa chữa các sai lầm từ thời Yên Sơn Quân bằng việc mở lại Thành Quân Quán, trường đại học quốc gia và Ngự sử đài, có chức năng chỉ trích và phê phán những hành động không phù hợp của nhà vua. Trong thời gian đầu mới lên nắm quyền, ông đã không thế sử dụng và phát huy vương quyền như ông mong muốn bởi vì những người mà đưa ông lên ngôi còn có quyền lực to hơn. Tuy nhiên, khi ba người đứng đầu của cuộc chính biến qua đời vì tuổi tác và những nguyên nhân tự nhiên sau tám năm, Trung Tông bắt đầu khẳng định quyền lực của mình và thực hiện một cuộc cải cách quy mô lớn với sự trợ giúp của Triệu Quang Tổ cùng các học giả thuộc phái Sĩ lâm - phái các nho sĩ tiến thân qua con đường thi cử và học vấn.

Triệu Quang Tổ tăng cường thêm quyền tự chủ của địa phương bằng cách thiết lập hệ thống tự quản lý gọi là Hyang'yak, ban hành các tác phẩm Nho giáo với việc dịch ra tiếng Triều Tiên và phân phối chúng rộng rãi; theo đuổi cải cách ruộng đất mà có thể phân phối một cách công bằng nhất giữa những người giàu và nghèo, ông còn công bố hệ thống tuyển chọn nhân tài bổ sung cho triều đình. Ông tin tưởng rằng chỉ cần là người có tài năng thì bất kỳ ai cũng sẽ được bổ nhiệm làm quan, kể cả nô lệ. Theo các quan Ngự sử, ông giám sát việc thực thi pháp luật nghiêm minh chính xác đến nỗi mà không có ai dám nhận hối lộ công khai hoặc bóc lột nhân dân địa phương trong thời gian này theo Biên niên sử của nhà Triều Tiên.

Tuy nhiên, những cải cách phải đối mặt với nhiều đối lập từ những quý tộc bảo thủ thuộc nhóm "Huân cựu", người đã đưa nhà vua lên ngai vàng. Sau bốn năm ngắn ngủi của chương trình cải cách, Trung Tông đột ngột hủy bỏ, bởi vì nhà vua hoặc mất niềm tin vào cuộc cải cách hoặc sợ rằng thế lực của Triệu Quang Tổ đang trở nên quá mạnh. Trong khi Trung Tông và Triệu Quang Tổ đang thực hiện chương trình cải cách, thì nhà vua cũng quan tâm đến việc củng cố lại quyền lực của triều đình và tư tưởng tân Nho giáo.

Vào tháng 11, năm 1519, khi các quý tộc bảo thủ vu khống Triệu Quang Tổ không trung thành bằng cách viết và tuyên truyền Tẩu tiếu vi vương (走肖为王; 주초 위왕). Trung Tông buộc tội và lưu đày Triệu Quang Tổ cùng phe cánh và đột ngột từ bỏ cải cách của ông. Sự kiện này được gọi là Kỉ Mão sĩ họa (己卯士禍; 기묘사화).

Xung đột chính trị
Sau khi Triệu Quang Tổ thất bại, Trung Tông không bao giờ được cai trị theo ý mình. Triều đại của ông có nhiều sự tranh đấu giữa các phe phái khác nhau, mỗi phe phái được hỗ trợ bởi một trong các Vương phi hay các hậu cung của nhà vua.

Năm 1524, quan chức Kim An Lão bị phế truất vì bị buộc tội tham nhũng. Phe phái của Kim An Lão đã trả thù phái kia vào năm 1527 bằng cách lập mưu chống lại Kính Tần họ Phác - một trong những hậu cung của nhà vua, dẫn đến việc bà cùng với cậu con trai là vương tử Phúc Thành quân bị lưu đày. Kim An Lão lấy lại quyền lực và tiếp tục trả thù cho đến khi ông bị loại khỏi nội các bởi Doãn Nguyên Lão (Yun Wonro) và Doãn Nguyên Hành (Yun Wonhyeong)- 2 người anh em của Văn Định vương hậu. Tuy nhiên, Doãn Nhâm - đồng minh của Kim An Lão giữ được chức vị Thế tử cho cháu trai của mình, sau này là Triều Tiên Nhân Tông, lúc đó Văn Định Vương hậu chưa có con trai.

Doãn Nhâm tiếp tục tranh đấu quyền lực với 2 người anh em của Văn Định vương hậu là Doãn Nguyên Hành và Doãn Nguyên Lão. Phe phái của Doãn Nhâm được gọi là Đại Doãn và phe của 2 anh em Doãn Nguyên Lão và Doãn Nguyên Hành gọi là Tiểu Doãn. Xung đột của họ đã dẫn đến cuộc thanh trừng lần thứ tư vào năm 1545 sau khi Trung Tông qua đời.

Triều đại suy yếu do hậu quả của việc xung đột nội bộ liên tục. Cướp biển Uy khấu thường cướp bóc các vùng ven biển phía Nam, trong khi người Nữ Chân tấn công biên giới phía bắc nhiều lần.

Qua đời
Năm 1544, ngày 14 tháng 11, sau 38 năm trị vì, Quốc vương băng hà tại Hoan Khánh điện ở Xương Đức cung, thọ 56 tuổi. Trước đó, ông triệu tập Tả nghị chính Hồng Ngạn Bật (洪彦弼) và Hữu nghị chính Doãn Nhân Kính (尹仁鏡), phó thác phò trợ Thế tử kế vị, tức Triều Tiên Nhân Tông.

Nhà Minh ban thụy hiệu là Cung Hi, miếu hiệu Trung Tông (中宗), Triều Tiên dâng thụy hiệu là Cung Hi Huy Văn Chiêu Vũ Khâm Nhân Thành Hiếu đại vương (恭僖徽文昭武欽仁誠孝大王), Hangul là (공희휘문소무흠인성효대왕).

Ban đầu Nhân Tông đã an táng cha mình tại Tĩnh Lăng ngay gần phần mộ của mẫu hậu mình là Chương Kính vương hậu đã mất trước đó. Tuy nhiên vào năm 1562, tức năm Minh Tông thứ 17, Tĩnh Lăng đã được di chuyển sang vị trí hiện nay, tức gần lăng của Triều Tiên Thành Tông. Việc di chuyển này là ý của vương hậu thứ ba của ông, Văn Định Vương hậu, do bà muốn được nằm cạnh ông sau khi bà qua đời. Tuy nhiên ý định của bà đã không bao giờ trở thành hiện thực, bởi vì khi bà mất, khu vực Tĩnh Lăng mới này bị thương tổn nặng do lũ lụt, do đó Văn Định Vương hậu đã được an táng ở một chỗ khác là Thái Lăng.

Đánh giá
Trung Tông đại vương là một người quản trị tốt đặc biệt là trong thời kỳ đổi mới do Triệu Quang Tổ chỉ đạo. Tuy nhiên, các sử gia đánh giá rằng ông là một vị vua hơi yếu kém do hoàn cảnh lên ngôi của mình, bị chi phối bởi hai thế lực là Triệu Quang Tổ và những người đã đưa ông lên ngôi. Đôi khi ông được coi là một nhân vật bi kịch, bị ép buộc phải làm vua và phải từ bỏ người vợ ông yêu thương dưới áp lực của các nhà lãnh đạo cuộc đảo chính. Triều đại của ông bị hoen ố bởi nhiều rắc rối, bạo lực, tham nhũng và các âm mưu. Ông bị chỉ trích nhiều vì xử tội Triệu Quang Tổ cùng nhiều người khác và cuộc thanh trừng năm 1519.

Trong những ngày đầu của cải cách, Trung Tông khuyến khích việc xuất bản nhiều cuốn sách nhưng các ấn phẩm giảm đáng kể sau các cuộc thanh trừng vào năm 1519. Ông cũng đã cố gắng để cải thiện tự trị của các tỉnh và thành công trong cải cách kiểm tra dịch vụ dân sự. Trong những ngày cuối của Triều đại của ông, ông nhận ra tầm quan trọng của việc phòng vệ đất nước và khuyến khích phát triển quân sự.

Trung Tông còn nổi tiếng với việc bổ nhiệm Jang Geum làm ngự y cho mình. Chưa bao giờ trong lịch sử Triều Tiên/ Hàn Quốc có một đại nữ quan nội y hoàng gia hoặc nữ bộ trưởng y tế nào, cho đến tận ngày nay.

Gia đình
 Cha: Triều Tiên Thành Tông Lý Huyện.
 Mẹ: Trinh Hiển vương hậu Doãn Thị (貞顯王后尹氏; 1462 - 1530), người ở Pha Bình, con gái của Linh Nguyện phủ viện quân Doãn Hào (鈴原府院君尹壕) và Diên An phủ phu nhân Diên An Điền thị (延安府夫人延安田氏). Khi Yên Sơn Quân kế vị, bà được tôn hiệu Từ Thuận Đại phi (慈順大妃). Năm 1506, Đại phi họp bàn với các đại thần, phế bỏ Yên Sơn Quân, giúp Trung Tông kế vị.
 Hậu cung:
 Đoan Kính vương hậu Thận thị (端敬王后愼氏, 1487 - 1557), người ở Ký Xương, là con gái của Ích Xương phủ viện quân Thận Thủ Cần (益昌府院君慎守勤), và Thanh Nguyện phủ phu nhân Hàn thị ở Thanh Châu (淸原府夫人清州韓氏). Vương hậu đã bị phế truất sau 7 ngày tại vị bởi những triều thần đã phế truất Yên Sơn Quân và đưa Trung Tông lên ngôi, vì cha bà là Thận Thủ Cần phản đối bọn họ phế truất Yên Sơn Quân và bị giết. Vào thời Triều Tiên Anh Tổ, tông tộc nhà Lý truy tôn lại xưng vị Vương hậu cho bà.
 Chương Kính vương hậu Doãn thị (章敬王后尹氏, 1491 - 1515), người ở Pha Bình, là con gái của Pha Nguyện phủ viện quân Doãn Nhữ Bật (坡原府院君尹汝弼) và Thuận Thiên phủ phu nhân Phác thị (順天府夫人朴氏). Bà đã qua đời 7 ngày sau khi hạ sinh Nguyên tử, tức Triều Tiên Nhân Tông.
 Văn Định vương hậu Doãn thị (文定王后尹氏, 1501 - 1565), người ở Pha Bình, là con gái của Pha Sơn phủ viên quân Doãn Chi Nhậm (坡山府院君尹之任) và Toàn Thành phủ phu nhân Lý thị ở Toàn Nghĩa (全城府夫人全義李氏). Bà hạ sinh ra Triều Tiên Minh Tông.
 Kính tần Phác thị (敬嬪朴氏, ? - 1533), người ở Mật Dương. Bà là con gái ruột của Phác Tú Lâm (朴秀林), con gái nuôi của Phác Nguyên Tông (朴元宗), cậu của Chương Kính Vương hậu, tư sắc xinh đẹp, rất được Trung Tông sủng ái trong cung. Sinh hạ Phúc Thành quân, Huệ Thuận ông chúa và Huệ Tĩnh ông chúa. Sau vì tội ám hại Thế tử mà bị phế truất, lưu đày và sau đó ban chết.
 Xương tần An thị (昌嬪安氏, 1498 - 1549), người ở An Sơn. Bà là con gái của Địch thuận phó úy An Thản Đại (安坦大), mẹ là Hoàng phu nhân. Sinh hạ Vĩnh Dương quân, Đức Hưng đại viện quân, Tĩnh Thận ông chúa và Vương tử Dinh Thọ chết yểu. Bà là tổ mẫu của Triều Tiên Tuyên Tổ, tằng tổ mẫu của Quang Hải Quân, cao tổ mẫu của Triều Tiên Nhân Tổ.
 Hy tần Hồng thị (熙嬪洪氏, 1494 - 1581), người ở Nam Dương. Bà là con gái của Hồng Cảnh Chu (洪景舟), một trong các đại thần đưa Trung Tông lên ngôi. Bà sinh hạ Cẩm Nguyên quân, Phụng Thành quân cùng 3 Vương tử chết yểu.
 Quý nhân Hàn thị (貴人韓氏, 1500 - 1575), người ở Thanh Châu. Cha là Tây Nguyên quân Hàn Tuân (韓恂), mẹ là Trắc thất Lý thị. Chị của Hàn Tuân là An Thuận vương hậu của Triều Tiên Duệ Tông, nên Quý nhân là cháu gái của Vương hậu. Năm 1540 dược phong Thục dung (淑容). Khi Minh Tông đại vương lên ngôi, được tấn phong Thục nghi (淑儀), dần lên Chiêu nghi (昭儀) rồi là Quý nhân, hàng Tòng nhất phẩm.
 Thục nghi La thị (淑儀羅氏, 1489 - 1514), người ở La Châu, cha là La Thúc Đam (羅叔聃).
 Thục nghi Lý thị (淑儀李氏 ? - 1524), người ở Khánh Châu, cha là Lý Hanh Thần (李亨臣). Sau khi sanh hạ Đức Dương quân thì qua đời.
 Thục nghi Hồng thị (淑儀洪氏), người ở Nam Dương, tương truyền là hậu cung được Trung Tông sủng ái nhất.
 Thục nghi Kim thị (淑媛金氏), sinh hạ Thục Tĩnh ông chúa, nuôi dưỡng Đức Dương quân.
 Thục viên Lý thị (淑媛李氏, ? -1520), cha là Lý Bạch Tiên (李白先), sinh hạ Trinh Thuận ông chúa và Hiếu Tĩnh ông chúa.
 Thục viên Quyền thị (淑媛權氏).

 Vương tử:
 Phúc Thành quân Lý Mi (福城君李嵋, 1509 - 1533), ấu danh Hạc Thọ (鶴壽), mẹ là Kính tần Phác thị. Lấy Quận phu nhân Doãn thị ở Pha Bình. Thụy Trinh Mẫn (貞愍).
 Hải An quân Lý Kĩ (海安君李㟓, 1511 － 1573), tự Bất Băng (不崩), mẹ là Thục nghi Hồng thị. Lấy Tấn Sơn quận phu nhân Liễu thị ở Tấn Châu, sau lấy Quận phu nhân Thận thị ở Ký Xương. Thụy Tĩnh Hi (靖僖).
 Cẩm Nguyên quân Lý Lĩnh (錦原君李岭, 1513 - 1562), ấu danh Hòa Thọ (和壽), tự Ngưỡng Chỉ (仰止), mẹ là Hy tần Hồng thị. Lấy Ba Trừng quận phu nhân Trịnh thị ở Hải Châu. Thụy Hiếu Văn (孝文).
 Triều Tiên Nhân Tông Lý Hổ [李峼], mẹ là Chương Kính vương hậu Doãn thị.
 Vĩnh Dương quân Lý Cự (永陽君李岠; 1521 - 1562), mẹ là Xương tần An thị. Lấy Quận phu nhân An thị ở Thuận Hưng. Thụy Thành Điệu (成悼).
 Đức Dương quân Lý Kì (德陽君李岐, 1524 - 1581), tự Bá Cao (伯高), mẹ là Thục nghi Lý thị. Lấy Vĩnh Gia quận phu nhân Quyền thị ở An Đông. Thụy Tĩnh Hi (靖僖).
 Phụng Thành quân Lý Nguyên (鳳城君李岏, 1528 - 1547), tự Tử Chiêm (子瞻), mẹ là Hy tần Hồng thị. Lấy Đông Lai quận phu nhân Trịnh thị. Thụy Ý Mẫn (懿愍).
 Đức Hưng đại viện quân Lý Thiệu (德興大院君李岹, 1530 - 1559), tự Cảnh Nhưỡng (景仰), mẹ là Xương tần An thị. Lấy Hà Đông Phủ đại phu nhân Trịnh thị.
 Triều Tiên Minh Tông Lý Hoàn (李峘, 1534 - 1567), mẹ là Văn Định vương hậu Doãn thị. Ban đầu có phong hiệu là Khánh Nguyên đại quân (慶原大君).
 Vương tử (王子), 3 người chết yểu, mẹ là Hy tần Hồng thị.
 Vương tử Di Thọ (王子頤壽), mẹ là Xương tần An thị, chết yểu.
 Vương tử (王子, 1528), mẹ là Quý nhân Hàn thị, chết yểu.

 Vương nữ:
 Hiếu Huệ công chúa (孝惠公主, 1511 - 1531), tên Ngọc Hà (玉荷), mẹ là Chương Kính vương hậu. Hạ giá lấy Diên Thành úy Kim Hi (金禧).
 Huệ Thuận ông chúa (惠順翁主, 1512 - 1538), tên Thiết Hoàn (鐵環), mẹ là Kính tần Phác thị. Hạ giá lấy Quang Xuyên úy Kim Nhân Khánh (金仁慶).
 Huệ Tĩnh ông chúa (惠靜翁主, 1514 - 1580), tên Thạch Hoàn (石環), mẹ là Kính tần Phác thị. Hạ giá lấy Đường Thành úy Hồng Lệ (洪礪).
 Trinh Thuận ông chúa (貞順翁主, 1517 - ?), tên Trinh Hoàn (貞環), mẹ là Thục nghi Lý thị. Hạ giá lấy Lệ Thành quân Tống Dần (宋寅).
 Hiếu Tĩnh ông chúa (孝靜翁主, 1520 －1544), tên Thuận Hoàn (順環), mẹ là Thục nghi Lý thị. Hạ giá lấy Thuần Nguyện úy Triệu Nghĩa Trinh (趙義貞).
 Ý Huệ công chúa (懿惠公主, 1521 - 1564), tên Ngọc Huệ (玉蕙), mẹ là Văn Định vương hậu. Hạ giá lấy Thanh Nguyện úy Hàn Cảnh Lộc (韓景祿).
 Hiếu Thuận công chúa (孝順公主, 1522 - 1538), tên Ngọc Liên (玉蓮), mẹ là Văn Định vương hậu. Hạ giá lấy Lăng Thành quân Cụ Tư Nhan (具思顔).
 Thục Tĩnh ông chúa (淑靜翁主, 1525 －1564), tên Thủ Hoàn (守環), mẹ là Thục nghi Kim thị. Hạ giá lấy Lăng Xương úy Cụ Cán (具澣).
 Tĩnh Thận ông chúa (靜愼翁主, 1526 - 1552), tên Thiện Hoàn (善環), mẹ là Xương tần An thị. Hạ giá lấy Thanh Xuyên úy Hàn Cảnh Hựu (韓景祐).
 Kính Hiển công chúa (敬顯公主, 1530 - 1584), tên Ngọc Hiền (玉賢), mẹ là Văn Định vương hậu. Hạ giá lấy Linh Xuyên úy Thân Nghĩ (申檥).

Mô tả của hiện tại
Vua Trung Tông xuất hiện trong nhiều phim truyền hình Hàn Quốc, đáng chú ý nhất trong thời gian gần đây trong các bộ phim Hwang Jin-i và Dae Jang Geum. Ông cũng được miêu tả trong bộ phim truyền hình "Ladies of the Palace" hoặc "Yeoin Cheonha" ("Người phụ nữ của thế giới") - Bộ phim miêu tả sự tranh đấu giữa vương hậu Văn Định (Munjeong) và các phi tần của hoàng gia. Trong các phim truyền hình trên, ông được miêu tả là một vị vua chính chắn muốn tốt cho người dân nhưng luôn bị phụ thuộc vào các đại thần trong triều.

Ông cũng được mô tả ngắn gọn trong phim truyền hình The King and I. Gần đây nhất có một bộ phim truyền hình được làm dựa trên câu chuyện tình của ông và Đoan Kính vương hậu Queen for seven days.

Chú thích

Thái thượng vương
Vua nhà Triều Tiên
Sinh năm 1488
Mất năm 1544


title: Rissoa porifera

text:
Rissoa porifera là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rissoidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Rissoa


title: Caldeonius

text:
Caldeonius là một chi bọ cánh cứng trong họ
Elateridae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1895 bởi Candèze.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Caldeonius nigriventris Fleutiaux, 1933
 Caldeonius olsufieffi Fleutiaux, 1933
 Caldeonius suturalis Fairmaire, 1895

Chú thích

Tham khảo

Ampedini


title: Rissoa violacea

text:
Rissoa violacea, tên tiếng Anh: violet risso, là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rissoidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Rissoa


title: Galerosastra sumatrana

text:
Galerosastra sumatrana là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1896.

Chú thích

Tham khảo

Galerosastra


title: Lưu Trường Khanh

text:
Lưu Trường Khanh (chữ Hán: 劉長卿, 709-780?) , tự: Văn phòng (文房); là nhà thơ Trung Quốc thời Trung Đường.

Tiểu sử
Lưu Trường Khanh là người Hà Gian (nay là huyện Hà Gian, tỉnh Hà Bắc, Trung Quốc), đỗ Tiến sĩ năm Khai Nguyên thứ 21 (733) đời Đường Huyền Tông, được bổ chức quan.

Đến đời Đường Túc Tông, ông lần lượt trải các chức: Giám sát Ngự sử, Tự bộ viên ngoại lang, Vận sứ phán quan.

Năm 756, vì tính cương trực, ông bị Ngô Trọng Nhu vu cáo, nên bị giam vào ngục Tô Châu, rồi bị giáng làm chức úy ở Nam Ba thuộc Phan Châu. Sau đổi ông làm Tư mã Mục Châu, cuối cùng là Thứ sử Tùy Châu (nên ông còn được gọi là Lưu Tùy Châu).

Khoảng năm 780, Lưu Trường Khanh mất, thọ khoảng 71 tuổi.

Sinh thời, ông kết bạn ngâm họa với Vi Ứng Vật.

Tác phẩm
Tác phẩm của Lưu Trường Khanh có Lưu Tùy châu tập.

Thơ ông giàu âm điệu, ít điển cố, cách dùng chữ rất bình dân . Các thể loại đều có bài hay, đặc biệt là thơ ngũ ngôn; song nhìn chung, chúng thiếu cái khí khái hào phóng của các nhà thơ thời Thịnh Đường.

Giới thiệu thơ
Giới thiệu hai trong số bài thơ tiêu biểu của Lưu Trường Khanh.

Sách tham khảo
 Sở nghiên cứu văn học thuộc Viện Khoa học xã hội Trung Quốc biên soạn, Lịch sử văn học Trung Quốc (Tập II), Bản dịch do Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam ấn hành năm 1993.
 Dịch Quân Tả, Văn học sử Trung Quốc (Tập I). GS. Huỳnh Minh Đức dịch từ tiếng Trung Quốc. Nhà xuất bản Trẻ, 1992.
 Trần Trọng Kim, Đường thi. Nhà xuất bản Tân Việt, 1974.
 Nguyễn Hiến Lê, Đại cương văn học sử Trung Quốc (trọn bộ). Nhà xuất bản Trẻ, 1997.
 Trần Trọng San, Thơ Đường. Tủ sách Đại học Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh xuất bản năm 1990.

Chú thích

Sinh năm 709
Năm mất thiếu
Người Hà Bắc
Nhà thơ Trung Quốc thời Đường
Mất năm 785
Tiến sĩ nhà Đường


title: Mitra amaura

text:
Mitra amaura là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Mitridae, họ ốc méo miệng.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Mitra


title: Acrocercops lithogramma

text:
Acrocercops lithogramma là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Queensland.

Tham khảo

Acrocercops


title: Heiningen, Wolfenbüttel

text:
Heiningen là một đô thị ở huyện Wolfenbüttel, trong bang Niedersachsen, nước Đức. Đô thị Heiningen, Wolfenbüttel có diện tích 8,41 km².

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Wolfenbüttel


title: Daviesia horrida

text:
Daviesia horrida là một loài thực vật có hoa trong họ Fabaceae, đặc hữu của vùng tây nam của Tây Úc. Đây là loài cây bụi, cao từ 0,3 đến 2 m. Loài này có hoa màu đỏ hoặc vàng, nở vào tháng 7 đến tháng 11 trong khu vực bản địa.

Loài này được nhà thực vật học Thụy Sĩ Carl Meissner chính thức miêu tả trong sách Plantae Preissianae của Johann Georg Christian Lehmann năm 1844.

Chú thích

Tham khảo

 Daviesia horrida L. Preiss ex Meisn. (syntype) (New York Botanical Garden)

Daviesia


title: Cách mạng Nga lần thứ ba

text:
Trong lịch sử Nga, Cách mạng Nga lần thứ ba có thể là một trong những sự kiện sau:
Những cuộc nổi loạn của phe cánh tả chống lại Đảng Bolshevik, được gọi là "Cách mạng Nga lần thứ ba" bởi những người vô chính phủ
Cuộc cải cách của lãnh đạo Gorbachyov và sự sụp đổ của Liên bang Xô viết
Trong thời gian Cách mạng Tháng Mười, thỉnh thoảng cuộc cách mạng này được gọi là "Cách mạng Nga lần thứ ba" , bản thân Lenin cũng từng nói thế


title: Huỳnh

text:
Huỳnh có thể là:
Họ biến thể của họ Hoàng
Tên gọi khác của cây huỷnh
Họ Hàn Quốc 황


title: Thài lài tím

text:
Thài lài tím hay trai đỏ (tên khoa học: Tradescantia pallida) là một loài cây thuộc chi Tradescantia có gốc ở Tân Thế giới.

Thài lài tím là loài cây thường xanh lâu năm có gốc ở vùng vịnh Mexico. Nó được phân biệt bởi lá nhọn thon dài màu lục xám điểm các đốm màu đỏ hoặc tím, hoa nhỏ 3 cánh màu trắng, hồng, hoặc tím, hoa không có chức năng sinh sản. Loài cây này thường bị chết do sương giá, nhưng thường sẽ lại mọc lên từ rễ.

Thài lài tím thường được trồng để trang trí trong vườn, làm ranh giới, làm cây phủ đất, trong giỏ treo, hoặc trồng trong nhà (đặc biệt ở những vùng có khí hậu lạnh giá). Thài lài tím dễ trồng bằng cách giâm cành, rễ cây sẽ mọc ra từ các mắt lá. Loài cây này không yêu cầu cao về ánh sáng cũng như độ màu của đất, mọc lan nhanh. Ở một số vùng ở miền Nam nước Mỹ và Úc, thài lài tím được coi là một loài cỏ dại xâm thực không kiểm soát được.

Khi trồng trong nhà, thài lài tím đã được đánh giá là có hiệu quả đặc biệt trong việc cải thiện chất lượng không khí trong nhà bằng cách lọc các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (Volatile Organic Compounds), một lớp các chất ô nhiễm thông thường và các chất gây kích thích đối với hệ hô hấp, bằng một quá trình được gọi là phytoremediation.

Theo Đông y, lá thài lài tím có vị ngọt chát, tính mát, thường dùng để giã nát với phèn chua để bó khớp và đắp mụn nhọt.

Có một số tranh cãi xung quanh tên khoa học của loài thực vật này. Một số gọi nó là Setcreasea purpurea hay Setcreasea pallida. Cách gọi tên Tradescantia pallida hiện nay được chấp nhận và sử dụng rộng rãi hơn.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Standard Data Report: Tradescantia pallida - Integrated Taxonomic Information System
 PLANTS Profile: Tradescantia pallida - National Resources Conservation Service (US Department of Agriculture)
 Taxonomy Browser: Setcreasea purpurea - National Center for Biotechnology Information (US National Institutes of Health)
 Desert Tropicals  - Informational database on common gardening plants, based out of Phoenix, Arizona, USA
 Dave's Garden - Community website for home gardeners providing supplies, techniques, and discussion forums.

Cây cảnh
P
P
Vườn cây Bắc Mỹ
Cây thuốc
Cây trồng trong nhà
Thực vật được mô tả năm 1975
Thực vật Veracruz


title: Agriotes tamdaoensis

text:
Agriotes tamdaoensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1939.

Chú thích

Tham khảo

Agriotes
Côn trùng Việt Nam


title: Bolivia, New South Wales

text:
Bolivia là một đô thị thuộc New England, New South Wales, Úc.
Khu vực nơi Bolivia được thành lập là lãnh thổ của người Ngarabal. Trong ngôn ngữ Ngarabal, khu vực được gọi là Bilba, có nghĩa là cây bụi lớn. [1] Khu vực này tiếp tục giữ vai trò quan trọng đối với người Ngarabal kể từ khi châu Âu định cư, bao gồm các khu vực thiêng liêng quan trọng và sân lễ. Có những ghi chép của 300 người Thổ dân tham gia vào một người thám tử ở đó vào những năm 1870. [2]
Khu định cư châu Âu đầu tiên vào năm 1840, với việc thành lập một trạm cừu thuộc sở hữu của một người lính gác tên là Edward Hurry. Nhanh lên trước đây đã trải qua một số năm ở Bolivia ở Nam Mỹ, và đã chọn cái tên này cho mảnh đất xung quanh tài sản của mình. [3] Cừu của Hurry đã ký hợp đồng catarrah và ông đã bán Bolivia cho Sir Stuart Donaldson, người sau đó giữ tài sản cho đến năm 1843.

Tham khảo


title: Ansac-sur-Vienne

text:
Ansac-sur-Vienne  là một xã của tỉnh Charente, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine, tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Charente

Tham khảo

Ansacsurvienne


title: Santopadre

text:
Santopadre là một đô thị thuộc tỉnh Frosinone trong vùng Latium nước Ý. Đô thị này có diện tích 21 km², dân số năm 2006 là 1555 người.

Đô thị này có làng trực thuộc: Ciaiali, Collepizzuto, Madonna delle Fosse.
Đô thị này giáp các đô thị sau: Arpino, Casalattico, Colle San Magno, Fontana Liri, Rocca d'Arce, Roccasecca.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Frosinone


title: Afeda

text:
Afeda là một chi bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Cosmopterigidae


title: Coprinellus curtus

text:
Coprinellus curtus là một loài nấm trong họ Psathyrellaceae. Nó được miêu tả đầu tiên là Coprinus curtus bởi Károly Kalchbrenner năm 1876 trước khi được xếp vào chi Coprinellus năm 2001.

Xem thêm

 Danh sách các loài Coprinellus

Tham khảo

curtus


title: Tipula aurita

text:
Tipula aurita là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Hoplitis conosimilis

text:
Hoplitis conosimilis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được van der Zanden mô tả khoa học năm 1992.

Chú thích

Tham khảo

Hoplitis
Động vật được mô tả năm 1992


title: Dives-sur-Mer

text:
Dives-sur-Mer là một xã ở tỉnh Calvados, thuộc vùng Normandie ở tây bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm

Xã của tỉnh Calvados

Tham khảo

Liên kết ngoài
Site de la commune de Dives sur Mer
 Dives-sur-Mer sur le site de l'Institut géographique national

Xã của Calvados


title: Audun-le-Roman

text:
Audun-le-Roman là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Meurthe-et-Moselle, quận Briey, tổng Audun-le-Roman. Tọa độ địa lý của xã là 49° 22' vĩ độ bắc, 05° 53' kinh độ đông. Audun-le-Roman nằm trên độ cao trung bình là 361 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 320 mét và điểm cao nhất là 396 mét. Xã có diện tích 7,57 km², dân số vào thời điểm 1999 là 2059 người; mật độ dân số là 271 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Meurthe-et-Moselle


title: Guinée

text:
Guinée (cũng viết là Guinea theo tiếng Anh, , tên chính thức Cộng hòa Guinée , Tiếng Việt: Cộng hòa Ghi-nê), là một đất nước nằm ở miền Tây Phi. Trước đây quốc gia này được biết với cái tên Guinée thuộc Pháp (Guinée française), đôi khi từ Guinée-Conakry hay Guinea-Conakry được dùng để chỉ quốc gia này để phân biệt các quốc gia khác có "Guinea" trong tên và khu vực cùng tên, chẳng hạn như Papua New Guinea, Tây New Guinea, Guinea-Bissau và Guinea Xích Đạo. Guinée có dân số 12.4 triệu người và diện tích .

Quốc gia có chủ quyền Guinea là một nước cộng hòa có tổng thống do nhân dân trực tiếp bầu ra; chức vụ này vừa là nguyên thủ quốc gia vừa là người đứng đầu chính phủ. Quốc hội Guinea là một quốc hội đơn viện và là cơ quan lập pháp của đất nước này, và các thành viên của nó cũng do người dân trực tiếp bầu ra. Nhánh tư pháp được lãnh đạo bởi Tòa án Tối cao Guinea, tòa án phúc thẩm cao nhất và cuối cùng trong cả nước.

Guinea là một quốc gia chủ yếu là Hồi giáo, với 85% dân số theo đạo Hồi. Người dân Guinea thuộc 24 nhóm sắc tộc. Tiếng Pháp, ngôn ngữ chính thức của Guinea, là ngôn ngữ giao tiếp chính trong trường học, trong quản lý chính phủ và các phương tiện truyền thông, nhưng hơn 24 ngôn ngữ bản địa cũng được sử dụng.

Nền kinh tế của Guinea phần lớn phụ thuộc vào nông nghiệp và khai thác khoáng sản. Đây là nước có sản lượng khai thác bô xít lớn thứ hai thế giới, và có trữ lượng kim cương và vàng phong phú. Đất nước này là tâm điểm của đợt bùng phát dịch Ebola năm 2014. Nhân quyền ở Guinea vẫn còn là một vấn đề gây tranh cãi. Năm 2011, chính phủ Hoa Kỳ tuyên bố rằng việc tra tấn của lực lượng an ninh và lạm dụng phụ nữ và trẻ em (bao gồm cả cắt bộ phận sinh dục nữ) là những vấn đề nhân quyền đang còn tồn tại.

Từ nguyên
Guinea được đặt tên theo khu vực Guinea. Guinea là tên truyền thống của khu vực châu Phi nằm dọc theo Vịnh Guinea. Khu vực này trải dài về phía bắc qua các vùng nhiệt đới có rừng và kết thúc ở Sahel. Thuật ngữ trong tiếng Anh Guinea bắt nguồn trực tiếp từ từ tiếng Bồ Đào Nha Guiné, xuất hiện vào giữa thế kỷ 15 để chỉ các vùng đất sinh sống của người Guineus, một thuật ngữ chung để chỉ các dân tộc châu Phi da đen ở phía nam sông Senegal, trái ngược với "màu xám "Zenaga Berbers ở trên vùng này, vốn được họ gọi là Azenegues hoặc Moors.

Lịch sử

Vùng đất ngày nay là Guinea thuộc về một loạt đế chế châu Phi cho đến khi Pháp đô hộ nó vào những năm 1890, và biến nó thành một phần của Tây Phi thuộc Pháp. Guinea tuyên bố độc lập khỏi Pháp vào ngày 2 tháng 10 năm 1958. Từ khi giành độc lập cho đến cuộc bầu cử tổng thống năm 2010, Guinea đã bị một số lãnh đạo chuyên quyền cai trị.

Các đế quốc và vương quốc Tây Phi ở Guinea
Khu vực bây giờ là Guinea nằm trong rìa của các đế chế lớn ở Tây Phi. Đế chế Ghana đầu tiên tại đây đã phát triển nhờ thương mại nhưng cuối cùng đã sụp đổ sau các cuộc xâm lăng lặp đi lặp lại của các vua nhà Almoravid. Vào thời kỳ này, Hồi giáo lần đầu tiên được truyền bá đến đây thông qua các thương nhân Bắc Phi.

Đế quốc Sosso (thế kỷ 12 đến thế kỷ 13) phát triển trong một thời gian ngắn trong khoảng trống, nhưng Đế quốc Mali trở nên nổi bật khi Soundiata Kéïta đánh bại người cai trị Sosso Soumangourou Kanté trong trận Kirina, ở c. 1235. Đế chế Mali được cai trị bởi Mansa (Hoàng đế), đáng chú ý nhất là Kankou Moussa, người đã thực hiện một hajj nổi tiếng tới Mecca vào năm 1324. Ngay sau khi ông trị vì, Đế chế Mali bắt đầu suy tàn và cuối cùng bị các nước chư hầu thay thế vào thế kỷ 15.

Thành công nhất trong số này là Đế quốc Songhai, mở rộng quyền lực từ khoảng năm 1460 và cuối cùng vượt qua Đế chế Mali về cả lãnh thổ và sự giàu có. Đế quốc tiếp tục thịnh vượng cho đến khi một cuộc nội chiến, liên tiếp xảy ra, sau cái chết của Askia Daoud vào năm 1582. Đế chế suy yếu đã rơi vào tay những kẻ xâm lược Maroc trong trận Tondibi chỉ ba năm sau đó. Tuy nhiên, người Maroc không thể cai trị vương quốc này một cách hiệu quả và nó bị phân chia thành nhiều vương quốc nhỏ.

Sau sự sụp đổ của các đế chế lớn ở Tây Phi, nhiều vương quốc khác nhau đã tồn tại ở nơi ngày nay là Guinea. Người Hồi giáo Fulani di cư đến Futa Jallon ở Trung Guinea, và thành lập một nhà nước Hồi giáo từ năm 1727 đến năm 1896, với một hiến pháp thành văn và những người cai trị thay thế. Đế chế Wassoulou hay Wassulu trong một thời gian ngắn (1878–1898), do Samori Toure lãnh đạo đã chiếm cứ khu vực chủ yếu là Malinké của vùng ngày nay là thượng lưu Guinea và tây nam Mali (Wassoulou). Đế chế này chuyển đến Bờ Biển Ngà trước khi bị người Pháp chinh phục.

Thời kỳ thuộc địa

Các thương nhân châu Âu đến đây vào thế kỷ 16. Nô lệ đã được xuất khẩu để làm việc ở nơi khác trong thương mại tam giác. Các thương nhân đã sử dụng các tập quán nô lệ trong khu vực đã tồn tại trong nhiều thế kỷ để buôn bán người.

Thời kỳ thuộc địa của Guinea bắt đầu với quân đội Pháp xâm nhập vào khu vực này vào giữa thế kỷ 19. Sự thống trị của Pháp được khẳng định bởi sau khi đánh bại quân đội của Samori Touré, Mansa (hoặc Hoàng đế) của bang Ouassoulou và thủ lĩnh của người gốc Malinké vào năm 1898, và giúp Pháp kiểm soát vùng đất ngày nay là Guinea và các khu vực lân cận.

Pháp đã đàm phán về ranh giới hiện tại của Guinea vào cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20 với người Anh để trao đổi Sierra Leone, người Bồ Đào Nha về thuộc địa Guinea của họ (nay là Guinea-Bissau) và Liberia. Dưới thời Pháp, đất nước hình thành Lãnh thổ Guinea bên trong Tây Phi thuộc Pháp, do một thống đốc cư trú tại Dakar quản lý. Các thống đốc cấp trung quản lý các thuộc địa riêng lẻ, bao gồm cả Guinea.

Độc lập (1958)
Năm 1958, Đệ tứ Cộng hòa Pháp sụp đổ do bất ổn chính trị và những thất bại trong việc đối phó với các thuộc địa của mình, đặc biệt là Đông Dương và Algeria. Việc thành lập nền Cộng hòa thứ năm được người dân Pháp ủng hộ, trong khi Tổng thống Pháp Charles de Gaulle đã nói rõ vào ngày 8 tháng 8 năm 1958 rằng các thuộc địa của Pháp phải được lựa chọn rõ ràng giữa quyền tự trị nhiều hơn trong một Cộng đồng Pháp mới hoặc độc lập ngay lập tức trong cuộc trưng cầu dân ý. sẽ được tổ chức vào ngày 28 tháng 9 năm 1958. Các thuộc địa khác đã chọn trước đây, nhưng Guinea - dưới sự lãnh đạo của Ahmed Sékou Touré với Đảng Dân chủ Guinea-Phi Dân chủ (PDG) đã giành được 56 trong số 60 ghế trong cuộc bầu cử lãnh thổ năm 1957 — đã bỏ phiếu áp đảo quyết định độc lập. Người Pháp nhanh chóng rút lui, và vào ngày 2 tháng 10 năm 1958, Guinea tự xưng là một nước cộng hòa có chủ quyền và độc lập, với Sékou Touré làm tổng thống.

Đáp lại cuộc bỏ phiếu đòi độc lập, những người Pháp định cư ở Guinea đã khá gay gắt trong việc cắt đứt quan hệ với Guinea. Washington Post nhận xét người Pháp đã tàn bạo như thế nào khi vứt bỏ tất cả những gì họ nghĩ là đóng góp của họ cho Guinea: "Để phản ứng lại, và như một lời cảnh báo cho các vùng lãnh thổ nói tiếng Pháp khác, người Pháp đã rút khỏi Guinea trong khoảng thời gian hai tháng, mang theo mọi thứ họ có thể. Họ tháo các bóng đèn, vứt bỏ các kế hoạch cho đường ống dẫn nước thải ở thủ đô Conakry, và thậm chí đốt các dược phẩm thay vì để lại cho người dân Guinea. "

Chế độ hậu thuộc địa (1958–2008)
Sau đó, Guinea nhanh chóng liên kết với Liên Xô và áp dụng các chính sách xã hội chủ nghĩa. Liên minh này tồn tại trong thời gian ngắn; tuy nhiên, khi Guinea tiến tới một mô hình chủ nghĩa xã hội của Trung Quốc. Mặc dù vậy, nước này vẫn tiếp tục nhận được đầu tư từ các nước tư bản, chẳng hạn như Hoa Kỳ. Đến năm 1960, Touré đã tuyên bố PDG là đảng chính trị hợp pháp duy nhất của đất nước, và trong 24 năm tiếp theo, chính phủ và PDG là một. Touré đã được bầu lại không ứng cử với bốn nhiệm kỳ bảy năm với tư cách là tổng thống, và cứ 5 năm một lần cử tri được trình bày với một danh sách duy nhất các ứng cử viên PDG cho Quốc hội. Ủng hộ Chủ nghĩa xã hội lai châu Phi trong nước và chủ nghĩa Liên châu Phi ở nước ngoài, Touré nhanh chóng trở thành một nhà lãnh đạo phân cực, với việc chính phủ của ông trở nên không khoan dung với những bất đồng chính kiến, bỏ tù hàng nghìn người và bóp nghẹt báo chí.

Trong suốt những năm 1960, chính phủ Guinea đã quốc hữu hóa đất đai, loại bỏ các thủ lĩnh truyền thống và do người Pháp bổ nhiệm khỏi quyền lực, và có quan hệ căng thẳng với chính phủ Pháp và các công ty Pháp. Chính phủ của Touré dựa vào Liên Xô và Trung Quốc để viện trợ và phát triển cơ sở hạ tầng, nhưng phần lớn số tiền này được sử dụng cho các mục đích chính trị chứ không phải kinh tế, chẳng hạn như xây dựng các sân vận động lớn để tổ chức các cuộc mít tinh chính trị. Trong khi đó, đường bộ, đường sắt và các cơ sở hạ tầng khác của đất nước bị suy yếu, và nền kinh tế đình trệ.

Vào ngày 22 tháng 11 năm 1970, các lực lượng Bồ Đào Nha từ nước láng giềng Guinea thuộc Bồ Đào Nha đã tổ chức Chiến dịch Biển Xanh, một cuộc đột kích vào Conakry của hàng trăm lực lượng đối lập Guinea lưu vong. Trong số các mục tiêu của họ, quân đội Bồ Đào Nha muốn giết hoặc bắt Sekou Toure do sự ủng hộ của ông với PAIGC, một phong trào đòi độc lập và nhóm phiến quân đã thực hiện các cuộc tấn công vào bên trong Guinea thuộc Bồ Đào Nha từ các căn cứ của họ ở Guinea. Sau khi giao tranh ác liệt, các lực lượng do Bồ Đào Nha hậu thuẫn đã rút lui, giải thoát cho vài chục tù nhân chiến tranh Bồ Đào Nha đang bị PAIGC giam giữ ở Conakry, nhưng không lật đổ được Touré. Trong những năm sau cuộc đột kích, chính phủ Touré đã tiến hành các cuộc thanh trừng lớn, và ít nhất 50.000 người (1% dân số Guinea) đã thiệt mạng. Vô số người khác bị bỏ tù và đối mặt với tra tấn. Thông thường, trong trường hợp là người nước ngoài, họ bị buộc phải rời khỏi đất nước, sau khi vợ hoặc chồng người Guinea của họ bị bắt và con cái của họ bị nhà nước quản thúc.

Năm 1977, với kinh tế suy giảm, giết người hàng loạt, bầu không khí chính trị ngột ngạt và lệnh cấm mọi giao dịch kinh tế tư nhân đã dẫn đến " Cuộc nổi dậy của phụ nữ ở chợ", là những cuộc bạo loạn chống chính phủ do những phụ nữ làm việc ở Chợ Madina của Conakry bắt đầu. Điều này khiến Touré phải thực hiện những cải cách lớn. Touré chuyển từ ủng hộ Liên Xô sang ủng hộ Hoa Kỳ. Cuối những năm 1970 và đầu những năm 1980 chứng kiến một số cải cách kinh tế, nhưng sự kiểm soát tập trung của Touré đối với nhà nước vẫn còn. Ngay cả mối quan hệ với Pháp cũng được cải thiện; Sau khi Valéry Giscard d'Estaing được bầu làm tổng thống Pháp, kim ngạch thương mại tăng lên và hai nước đã có các chuyến thăm ngoại giao.

Sékou Touré qua đời vào ngày 26 tháng 3 năm 1984, sau một ca phẫu thuật tim ở Hoa Kỳ, và được thay thế bằng Thủ tướng Louis Lansana Beavogui, người giữ chức tổng thống lâm thời, trong khi chờ các cuộc bầu cử mới. PDG bầu một nhà lãnh đạo mới vào ngày 3 tháng 4 năm 1984. Theo hiến pháp, người đó sẽ là ứng cử viên duy nhất cho chức tổng thống. Tuy nhiên, vài giờ trước cuộc họp đó, các Đại tá Lansana Conté và Diarra Traoré đã lên nắm quyền trong một cuộc đảo chính không đổ máu. Conté đảm nhận vai trò tổng thống, với Traoré giữ chức thủ tướng cho đến tháng 12.

Conté ngay lập tức tố cáo sai lầm của chế độ trước về nhân quyền, thả 250 tù nhân chính trị và khuyến khích khoảng 200.000 người nữa trở về sau cuộc sống lưu vong. Ông cũng nói rõ là quay lưng lại với chủ nghĩa xã hội. Điều này không giúp giảm bớt đói nghèo và đất nước không có dấu hiệu ngay lập tức để tiến tới dân chủ.

Năm 1992, Conté tuyên bố trở lại chế độ dân sự, với một cuộc thăm dò tổng thống vào năm 1993, sau đó là cuộc bầu cử vào quốc hội năm 1995 (trong đó đảng của ông - Đảng Thống nhất và Tiến bộ - giành được 71 trong số 114 ghế.) Bất chấp cam kết của ông đối với dân chủ, Conté vẫn duy trì quyền lực rất chặt chẽ. Vào tháng 9 năm 2001, thủ lĩnh phe đối lập Alpha Condé đã bị bỏ tù vì gây nguy hiểm cho an ninh quốc gia, mặc dù ông đã được ân xá 8 tháng sau đó. Sau đó, ông đã phải sống lưu vong ở Pháp.

Năm 2001, Conté tổ chức và giành chiến thắng trong một cuộc trưng cầu dân ý để kéo dài nhiệm kỳ tổng thống, và năm 2003, ông bắt đầu nhiệm kỳ thứ ba, sau khi các cuộc bầu cử bị phe đối lập tẩy chay. Vào tháng 1 năm 2005, Conté sống sót sau một vụ ám sát bị nghi ngờ trong khi xuất hiện hiếm hoi trước công chúng ở thủ đô Conakry. Những người chống đối ông cho rằng ông là một "nhà độc tài mệt mỏi", người mà sự ra đi là không thể tránh khỏi, trong khi những người ủng hộ ông tin rằng ông đang chiến thắng trong trận chiến với những người bất đồng chính kiến. Guinea vẫn phải đối mặt với những vấn đề rất thực tế, và theo Foreign Policy, có nguy cơ trở thành một quốc gia thất bại.

Vào năm 2000, Guinea đã bị cuốn vào tình trạng bất ổn từ lâu đã ảnh hưởng đến phần còn lại của Tây Phi, khi quân nổi dậy từ các nước láng giềng vượt qua biên giới với Liberia và Sierra Leone tràn sang nước này. Có vẻ đất nước này đang đứng trước bờ vực của nội chiến. Conté đổ lỗi cho các nhà lãnh đạo láng giềng vì thèm muốn tài nguyên thiên nhiên của Guinea, mặc dù những tuyên bố này đã bị bác bỏ một cách gay gắt. Năm 2003, Guinea đồng ý lên kế hoạch với các nước láng giềng của mình để đối phó với quân nổi dậy. Năm 2007, có nhiều cuộc biểu tình lớn chống lại chính phủ, dẫn đến việc bổ nhiệm một thủ tướng mới.

Lịch sử 2008-nay
Conté vẫn nắm quyền cho đến khi qua đời vào ngày 23 tháng 12 năm 2008. Vài giờ sau khi ông qua đời, Moussa Dadis Camara đã giành quyền kiểm soát trong một cuộc đảo chính, tuyên bố mình là người đứng đầu một chính phủ quân sự. Các cuộc biểu tình phản đối cuộc đảo chính trở nên bạo lực, và 157 người đã thiệt mạng khi vào ngày 28 tháng 9 năm 2009, chính quyền ra lệnh cho binh lính tấn công những người tụ tập để phản đối nỗ lực trở thành tổng thống của Camara. Những người lính đã tiến hành hãm hiếp, cắt xẻo và giết người, khiến nhiều chính phủ nước ngoài không ủng hộ chế độ mới này.

Vào ngày 3 tháng 12 năm 2009, một phụ tá đã bắn Camara trong một cuộc tranh chấp trong cơn thịnh nộ vào tháng Chín. Camara đã được đưa đến Maroc để được chăm sóc y tế. Phó Tổng thống (và Bộ trưởng Quốc phòng) Sékouba Konaté đã bay về từ Liban để điều hành đất nước, khi Camara vắng mặt. Sau cuộc họp tại Ouagadougou vào ngày 13 và 14 tháng 1 năm 2010, Camara, Konaté và Blaise Compaoré, Tổng thống Burkina Faso, đã đưa ra một tuyên bố chính thức về mười hai nguyên tắc hứa hẹn sẽ đưa Guinea trở lại chế độ dân sự trong vòng sáu tháng.

Cuộc bầu cử tổng thống Guinea được tổ chức vào ngày 27 tháng 6, với cuộc bầu cử thứ hai được tổ chức vào ngày 7 tháng 11, do những cáo buộc gian lận bầu cử. Tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu cao và các cuộc bầu cử diễn ra tương đối suôn sẻ. Alpha Condé, lãnh đạo đảng đối lập Rally of the Guinean People (RGP), đã thắng cử, hứa hẹn sẽ cải tổ lĩnh vực an ninh và xem xét các hợp đồng khai thác mỏ.

Vào cuối tháng 2 năm 2013, bạo lực chính trị bùng phát ở Guinea sau khi những người biểu tình xuống đường bày tỏ lo ngại về tính minh bạch của cuộc bầu cử tháng 5 năm 2013 sắp tới. Các cuộc biểu tình được thúc đẩy bởi quyết định của liên minh đối lập từ bỏ quy trình bầu cử, để phản đối sự thiếu minh bạch trong việc chuẩn bị cho các cuộc bầu cử. Chín người đã thiệt mạng trong các cuộc biểu tình và khoảng 220 người bị thương. Nhiều người chết và bị thương khi lực lượng an ninh sử dụng đạn thật bắn vào người biểu tình.

Bạo lực chính trị cũng dẫn đến các cuộc đụng độ liên sắc tộc giữa những người Fula và Malinke. Người Malinke ủng hộ Tổng thống Condé, còn người Fula chủ yếu ủng hộ phe đối lập.

Vào ngày 26 tháng 3 năm 2013, đảng đối lập đã rút lui khỏi các cuộc đàm phán với chính phủ, trong cuộc bầu cử ngày 12 tháng 5 sắp tới. Phe đối lập nói rằng chính phủ đã không tôn trọng họ, và không giữ bất kỳ lời hứa nào mà họ đã hứa hẹn.

Vào ngày 25 tháng 3 năm 2014, Tổ chức Y tế Thế giới cho biết Bộ Y tế Guinea đã báo cáo một đợt bùng phát dịch bệnh do vi rút Ebola ở Guinea. Đợt bùng phát ban đầu này có tổng cộng 86 trường hợp mắc, trong đó có 59 trường hợp tử vong. Đến ngày 28/5, có 281 trường hợp mắc, 186 trường hợp tử vong. Người ta tin rằng trường hợp đầu tiên là Emile Ouamouno, một cậu bé 2 tuổi sống ở làng Meliandou. Ông lâm bệnh vào ngày 2 tháng 12 năm 2013 và mất vào ngày 6 tháng 12. Vào ngày 18 tháng 9 năm 2014, tám thành viên của một nhóm chăm sóc sức khỏe giáo dục Ebola đã bị sát hại bởi dân làng ở thị trấn Womey. Tính đến ngày 1 tháng 11 năm 2015, đã có 3.810 ca nhiễm và 2.536 ca tử vong ở Guinea.

Vào tháng 10 năm 2020, tổng thống Alpha Condé đã thắng cử tổng thống. Condé nắm quyền từ năm 2010 và ông đã tiếp tục nắm quyền tới nhiệm kỳ thứ ba. Phe đối lập đã không chấp nhận kết quả bầu cử của ông vì những cáo buộc gian lận. Tổng thống cho biết một cuộc trưng cầu dân ý về hiến pháp vào tháng 3 năm 2020 cho phép ông tranh cử bất chấp giới hạn hai nhiệm kỳ.

Vào ngày 5 tháng 9 năm 2021, trong một cuộc đảo chính rõ ràng, Trung tá Mamady Doumbouya đã giành quyền kiểm soát truyền hình nhà nước và tuyên bố rằng chính phủ của Tổng thống Alpha Conde đã bị giải tán và biên giới của Guinea bị đóng cửa, một thông báo được đưa ra sau nhiều giờ nổ súng dữ dội gần dinh tổng thống.

Chính trị

Quốc gia này là một nước cộng hòa. Tổng thống do nhân dân trực tiếp bầu ra, vừa là nguyên thủ quốc gia vừa là người đứng đầu chính phủ. Quốc hội đơn viện là cơ quan lập pháp của đất nước này, các thành viên của Quốc hội do nhân dân trực tiếp bầu ra. Nhánh tư pháp được đứng đầu bởi Tòa án Tối cao Guinea, tòa án phúc thẩm cao nhất và cuối cùng trong cả nước.

Guinea là thành viên của nhiều tổ chức quốc tế, bao gồm Liên minh Châu Phi, Cơ quan Cộng đồng nói tiếng Pháp, Ngân hàng Phát triển Châu Phi, Cộng đồng Kinh tế các Quốc gia Tây Phi, Ngân hàng Thế giới, Ngân hàng Phát triển Hồi giáo, IMF và Liên Hợp Quốc.

Văn hoá chính trị
Cựu Tổng thống Alpha Condé có được sự ủng hộ từ nhóm dân tộc thứ nhất và có dân số lớn thứ hai của Guinea, Malinke. Nhóm đối lập Guinea có được ủng hộ từ nhóm sắc tộc Fula, những người này chiếm khoảng 45,9 phần trăm dân số.

Hành pháp
Tổng thống Guinea thường được bầu theo phương thức phổ thông đầu phiếu với nhiệm kỳ 5 năm; ứng cử viên chiến thắng phải nhận được đa số phiếu bầu để được bầu làm tổng thống. Tổng thống quản lý Guinea, với sự hỗ trợ từ một hội đồng gồm 25 bộ trưởng dân sự do ông chỉ định. Chính phủ quản lý đất nước thông qua tám khu vực, 33 quận, hơn 100 quận và nhiều huyện (được gọi là xã ở Conakry và các thành phố và làng lớn khác, hoặc "mỏ đá" ở nội địa). Các chức danh lãnh đạo cấp huyện được bầu; tổng thống bổ nhiệm các quan chức cho tất cả các cấp khác của cơ quan hành chính với mức độ tập trung cao.

Kể từ cuộc bầu cử tổng thống năm 2010, nguyên thủ quốc gia là Alpha Condé. Tuy nhiên, vị trí nguyên thủ quốc gia của Condé đã bị thách thức bởi vụ đảo chính Guinea năm 2021.

Lập pháp
Quốc hội Guinea, cơ quan lập pháp của đất nước này, đã không họp từ năm 2008 đến năm 2013, khi nó bị giải tán sau cuộc đảo chính quân sự vào tháng 12. Các cuộc bầu cử đã bị hoãn nhiều lần kể từ năm 2007. Vào tháng 4 năm 2012, Tổng thống Condé đã hoãn vô thời hạn các cuộc bầu cử, với lý do cần đảm bảo rằng các cuộc bầu cử này "minh bạch và dân chủ".

Bầu cử lập pháp Guinean năm 2013 được tổ chức vào ngày 24 tháng 9 năm 2013. Đảng của Tổng thống Alpha Condé , Cuộc biểu tình của Nhân dân Guinea (RPG), đã giành được đa số ghế trong Quốc hội Guinea, với 53 trên 114 ghế. Các đảng đối lập đã giành được tổng cộng 53 ghế, và các nhà lãnh đạo đối lập đã tố cáo kết quả bầu cử chính thức là gian lận.

Đối nội
Ghi-nê theo thể chế Cộng hòa Tổng thống

Tổng thống được tranh cử nhiều lần. Kể từ năm 2003, nhiệm kỳ của Tổng thống kéo dài 7 năm.

Năm 1992, Guinée thực hiện chế độ đa đảng. Hiện nay ở Guinée có hơn 40 đảng phái, trong đó có các đảng chính:

Đảng Thống nhất và Tiến bộ (PUP)
Liên minh Tiến bộ và Đổi mới (UPR)
Liên minh vì tiến bộ của Guinée (UPR)
Liên minh vì Nhân dân của Guinée (UPG)
Đảng Nhân dân Guinée (PPG)

Đối ngoại

Trong những năm 1960, 1970 Guinée là một trong những nước cách mạng tiến bộ nhất châu Phi. Chính quyền của Tổng thống Sékou Touré thực hiện chính sách đối ngoại tích cực chống thực dân, đế quốc, quan hệ hữu nghị với các nước châu Phi tiến bộ và xã hội chủ nghĩa nên Ghi-nê có uy tín lớn ở châu Phi và trên thế giới. Những năm 80, do khó khăn về kinh tế, phải dựa vào viện trợ của phương Tây, Mỹ và các nước Ả Rập thân Mỹ, chính quyền Sékou Touré ngày càng có chiều hướng ngả sang Mỹ và phương Tây. Sau khi Tổng thống Lassana Conté lên cầm quyền, Guinée tuyên bố tiếp tục duy trì đường lối đối ngoại Không liên kết nhưng thực chất thân phương Tây và đối với các vấn đề quốc tế lớn Guinée thường tránh bày tỏ lập trường.

Guinée là thành viên của Phong trào không liên kết, UN, AU, Francophonie, IMF, WB...

Quân đội
Lực lượng vũ trang của Guinea được chia thành năm nhánh — quân, hải quân, không quân, Lực lượng hiến binh quốc gia bán quân sự và Lực lượng Vệ binh Cộng hòa — mà các thủ lĩnh báo cáo với Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng, người trực thuộc Bộ trưởng Quốc phòng. Ngoài ra, lực lượng an ninh của chế độ bao gồm Lực lượng Cảnh sát Quốc gia (Sûreté Nationale). Lực lượng Hiến binh, chịu trách nhiệm về an ninh nội bộ, có lực lượng khoảng vài nghìn người.

Quân đội, với khoảng 15.000 nhân viên, cho đến nay là nhánh lớn nhất của các lực lượng vũ trang. Nó chịu trách nhiệm chính trong việc bảo vệ biên giới bang, an ninh của các vùng lãnh thổ được quản lý và bảo vệ lợi ích quốc gia của Guinea. Tổng số lính không quân khoảng 700 người. Trang bị của lực lượng này bao gồm một số máy bay chiến đấu và vận tải cơ do Nga cung cấp. Hải quân có khoảng 900 người và vận hành một số tàu tuần tra nhỏ và sà lan.

Nhân quyền
Đồng tính luyến ái là bất hợp pháp ở Guinea. Quan hệ đồng giới được coi là một điều cấm kỵ mạnh mẽ và thủ tướng nước này đã tuyên bố vào năm 2010 rằng ông không coi xu hướng tình dục là một quyền chính đáng của con người.

Guinea là một trong những quốc gia có tỷ lệ cắt bộ phận sinh dục nữ cao nhất thế giới theo Anastasia Gage, phó giáo sư tại Đại học Tulane và Ronan van Rossem, phó giáo sư tại Đại học Ghent. Việc cắt bộ phận sinh dục nữ ở Guinea đã được thực hiện trên 98% phụ nữ, tính đến năm 2009. Ở Guinea hầu như tất cả các nền văn hóa, tôn giáo và sắc tộc đều thực hành cắt bộ phận sinh dục nữ. Điều tra Nhân khẩu học và Sức khỏe năm 2005 báo cáo rằng 96% phụ nữ đã trải qua việc cắt xẻo bộ phận sinh dục của mình. Không ai truy tố những người thực hiện hành vi này.

Khu vực và quận

Guinée được chia thành 7 khu vực hành chính và 33 quận.

Thủ đô Conakry được xếp hạng là một khu vực đặc biệt.

Địa lý

Guinée nằm ở Tây Phi, bên bờ Đại Tây Dương có chung biên giới với Guiné-Bissau, Sénégal, Mali, Bờ Biển Ngà, Liberia và Sierra Leone. Vùng đồng bằng ven biển tiếp giáp với khôi núi Fouta-Djalon. Vùng cao nguyên phía Đông phần lớn là các đồng cỏ nơi có thượng lưu sông Niger chảy qua; phía Đông Nam là các khối núi cao có các khu rừng rậm bao phủ.

Kinh tế

Năm 1985, Guinée thực hiện cải cách kinh tế theo hướng đẩy mạnh quá trình tư nhân hoá và chuyển sang cơ cấu kinh tế thị trường, nhà nước chỉ quản lý các ngành kinh tế lớn như năng lượng, viễn thông, khai khoáng.

Hiện Guinée đang cố gắng tìm lại hình ảnh và kêu gọi hỗ trợ từ các nhà tài trợ quốc tế như Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Ngân hàng Thế giới (WB), và các nước tài trợ... Trong năm 2008, đồng Fanc Guinée giảm giá mạnh do giá cả các mặt hàng thiết yếu trong nước vượt quá mức tiêu dùng của người dân.

Nông nghiệp: Nông nghiệp chiếm khoảng hai phần ba lực lượng lao động. Guinée có khoảng 9 triệu ha đất trồng trọt ít chịu ảnh hưởng của sa mạc hoá, thuận lợi cho phát triển nông nghiệp. Sản phẩm chính có cà phê, chuối, lúa, ngô, dứa... Do chính sách nông nghiệp không kích thích được sản xuất, nên sản xuất nông nghiệp của Guinée không phát triển. Hàng năm Guinée phải nhập khẩu từ 150.000 đến 200.000 tấn gạo/năm. Guinée sớm thực hiện cải cách kinh tế và từng bước thực hiện cải cách chính trị. Mặc dù Guinée là nước sản xuất lúa lớn thứ hai tại châu Phi sau Nigeria nhưng sản xuất vẫn chưa đủ đáp ứng nhu cầu trong nước. Với diện tích canh tác là 450.000 ha, sản lượng trung bình năm là 800.000 tấn thóc tương đương 533.000 tấn gạo, nước này hiện phải nhập khẩu 325.000 tấn gạo mỗi năm, tức là tăng 40% so với cách đây 10 năm. Mỗi người dân tiêu thụ gần 100 kg gạo mỗi năm. Phần lớn gạo địa phương được tiêu thụ và kinh doanh dưới dạng gạo đồ. Các nước cung cấp chính là Indonesia, Ấn Độ, Ai Cập và Việt Nam.
Công nghiệp: Guinée là nước giàu tài nguyên khoáng sản. Guinée có trữ lượng bauxite 18 tỉ tấn (chiếm 1/2 trữ lượng thế giới, đứng thứ 2 thế giới về sản xuất bauxite), sắt 13 tỉ tấn, kim cương 5 triệu carats... Khai thác bô xít là ngành công nghiệp chính của Guinée, sản xuất 12 triệu tấn/năm, ngoài ra còn khai thác vàng, kim cương. Ngành khai thác mỏ chiếm 70% giá trị xuất khẩu của Guinée. Thời gian gần đây, mỗi năm trung bình Guinée xuất khẩu khoảng 1,5 tỷ USD gồm các mặt hàng bô xít, nhôm, vàng, kim cương, cà phê, cá, sản phẩm nông nghiệp. Các đối tác xuất khẩu chính gồm Ấn Độ, Tây Ban Nha, Nga, Đức, Hoa Kỳ, Ireland, Pháp và Ukraina. Guinée nhập khẩu cũng khoảng 1,5 tỷ USD mỗi năm gồm sản phẩm dầu khí, kim loại, thiết bị vận tải, dệt may, ngũ cốc và thực phẩm khác. Các đối tác nhập khẩu chính gồm Trung Quốc, Pháp, Hà Lan, Tây Ban Nha, Hoa Kỳ, Bỉ và Ấn Độ.

GDP (thực tế): 10,64 tỷ USD (2009)

GDP bình quân (thực tế): 1100 USD (2009)

Tăng tưởng GDP: -2,5% (2009)

Cơ cấu kinh tế: nông nghiệp 23,7%, công nghiệp 36,1%, dịch vụ 40,2%.

Giao thông vận tải

Dân số

Dân số khoảng 10, 057 triệu người. Bao gồm các nhóm sắc tộc: người Peuhl 40%, Malinke 30%, Soussou 20%, các bộ tộc nhỏ 10%.

Ngôn ngữ chính thức của Guinea là tiếng Pháp. Ngôn ngữ quan trọng khác được nói là tiếng Pular (Fulfulde hoặc Fulani), Maninka (Malinke), susu, Kissi, Kpelle, và Loma.

Tôn giáo

Hồi giáo là tôn giáo chiếm đa số. Khoảng 85% dân số là người Hồi giáo, trong khi 8% là Kitô giáo, và 7% giữ niềm tin duy linh truyền thống. Hồi giáo Guinea nói chung là dòng Sunni và Sufi; có rất ít người Hồi giáo Shia ở Guinea. Kitô giáo giáo bao gồm Công giáo La Mã, Anh giáo, Baptist, Giáo hội Cơ Đốc Phục Lâm, và các nhóm Tin Lành khác. Nhân chứng Jehovah hiện đang hoạt động trong cả nước và được công nhận bởi Chính phủ. Có một cộng đồng Bahá'í nhỏ. Có một số lượng nhỏ của người Hindu, Phật giáo và các tôn giáo truyền thống của Trung Quốc trong cộng đồng người nước ngoài.

Quân đội

Lực lượng vũ trang Guinea được chia thành năm nhánh - lục quân, hải quân, không quân, hiến binh bán quân sự và Cảnh sát. Ngoài ra, lực lượng an ninh chế độ bao gồm Lực lượng Cảnh sát Quốc gia (Sûreté). Đội hiến binh, chịu trách nhiệm về an ninh nội bộ.

Lục quân, với khoảng 15.000 người, đến nay là nhánh lớn nhất của lực lượng vũ trang. Chủ yếu chịu trách nhiệm bảo vệ biên giới, an ninh của vùng lãnh thổ quản lý, và bảo vệ lợi ích quốc gia Guinea. Lực lượng không quân tổng số khoảng 700 người. Thiết bị của lực lượng bao gồm một số máy bay chiến đấu của Nga cung cấp. Hải quân có khoảng 900 người và hoạt động với một số tàu tuần tra nhỏ và sà lan.

Y tế

Dịch vụ chăm sóc y tế của Guinée rất yếu kém (chỉ những người giàu mới được tiếp cận đầy đủ). Khoảng 1/2 số bác sĩ sinh sống ở thủ đô Conakry. Một số trung tâm y tế được mở ra ở nông thôn, cung cấp dịch vụ chăm sóc cơ bản với giá rẻ. Suy dinh dưỡng ở trẻ em khá phổ biến. Guinée có tỉ lệ tử vong trẻ sơ sinh vào loại khá cao trên thế giới.

Năm 2014, một đợt bùng phát virus Ebola đã xảy ra ở Guinée. Vào đầu tháng 8 năm 2014, Guinée đã đóng cửa biên giới của mình với Sierra Leone và Liberia để giúp ngăn chặn sự lây lan của virus. Mặc dù là nơi khởi phát virus Ebola, nhưng theo báo cáo Guinea có số ca nhiễm là 3.811 ca với 2.543 trường hợp tử vong, thấp hơn nhiều so với 2 quốc gia láng giềng. Dịch được công bố kết thúc ngày 1 tháng 6 năm 2016, nhưng đã tái phát trở lại vào tháng 1 đến tháng 2 năm 2021.

Các trường hợp đầu tiên nhiễm HIV/AIDS được báo cáo vào năm 1986. Mặc dù mức độ nhiễm AIDS thấp hơn so với một số quốc gia châu Phi khác, nhưng đến năm 2005, Tổ chức Y tế Thế giới cho biết Guinée đang đối mặt với căn bệnh này một cách phổ biến. Ước tính có khoảng 170.000 người lớn và trẻ em bị nhiễm căn bệnh này vào cuối năm 2004. Sự lây lan của HIV/AIDS được cho là do các yếu tố như giáp với các quốc gia có tỷ lệ người dân nhiễm HIV/AIDS cao, đón nhận lượng người tỵ nạn lớn, v.v.

Tỷ lệ suy dinh dưỡng ở trẻ em cao và dịch sốt rét là những vấn đề nghiêm trọng tại Guinée.

Văn hóa

Ngôn ngữ
Tiếng Pháp là ngôn ngữ chính thức, các thổ ngữ khác được sử dụng rộng rãi.

Thể thao
Bóng đá là môn thể thao phổ biến nhất ở Guinea, được điều hành bởi Liên đoàn bóng đá Guine. Hiệp hội quản lý đội tuyển bóng đá quốc gia, cũng như giải đấu quốc gia. Nó được thành lập vào năm 1960 và là thành viên của FIFA năm 1962 và Liên đoàn bóng đá châu Phi năm 1963.

Chế độ đa thê
Chế độ đa thê thường bị luật pháp ở Guinea cấm nhưng ở một vài địa phương vẫn còn tồn tại. UNICEF báo cáo rằng 53,4% phụ nữ Guinea trong độ tuổi 15–49 có hôn nhân đa thê.

Tham khảo

Đọc thêm
 Davidson, Basil. "Guinea, Past and Present" . History Today (June 1959) vol. 9, no. 6. pp. 392–398. Covers 1800 to 1959.

Liên kết ngoài

 Guinea. The World Factbook. Central Intelligence Agency.
 Guinea from UCB Libraries GovPubs

 Guinea profile from the BBC News

 Guinea 2008 Summary Trade Statistics

Cộng hòa
Quốc gia châu Phi
Quốc gia thành viên của Liên Hợp Quốc
Quốc gia Tây Phi
Cộng đồng Kinh tế Tây Phi
Quốc gia và vùng lãnh thổ khởi đầu năm 1958
Khởi đầu năm 1958 ở Guinée
Quốc gia thành viên Tổ chức Hợp tác Hồi giáo
Quốc gia thành viên Cộng đồng Pháp ngữ
Quốc gia thành viên Liên minh châu Phi


title: Batrachedra trimeris

text:
Batrachedra trimeris là một loài bướm đêm thuộc họ Blastobasidae. Nó được tìm thấy ở Úc.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Australian Faunal Directory

Batrachedra


title: Atarba mexicana

text:
Atarba mexicana là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Atarba
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Siparuna guajalitensis

text:
Siparuna guajalitensis là một loài thực vật thuộc họ Monimiaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador.

Chú thích

Tham khảo

 Montúfar, R. & Pitman, N. 2004. Siparuna guajalitensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
Siparuna
Thực vật dễ tổn thương


title: Diniyar Rinatovich Bilyaletdinov

text:
Diniyar Rinatovich Bilyaletdinov (sinh ngày 27 tháng 2 năm 1985) là một tiền vệ người Nga hiện đang chơi cho câu lạc bộ ở Nga Rubin Kazan. Anh thường chơi ở vị trí tiền vệ cánh, nhưng đã từng được sử dụng như một hậu vệ ở độ tuyển. Bố anh Rinat cũng từng là một cầu thủ chuyên nghiệp và hiện là huấn luyện viên.

Sự nghiệp câu lạc bộ

Lokomotiv Moscow
Một người dân của Moskva, Bilyaletdinov bắt đầu sự nghiệp ở đội bóng quê nhà Lokomotiv. Sau khi có trận ra mắt vào năm 2004, Bilyaletdinov trở thành một cầu thủ quan trọng. Trong mùa giải đầu tiên của anh đội bóng vô địch quốc gia và anh trở thành Cầu thủ trẻ xuất sắc nhất. Anh là đội trưởng của Lokomotiv ở mùa giải 2007.

Everton
Bilyaletdinov ký hợp đồng 4 năm cùng Everton vào tháng 8 năm 2009 với một mức giá không tiết lộ, được dự đoán vào khoảng 9 triệu bảng. Anh có trận ra mắt cùng Everton khi vào sân ở phút 89 trong trận thắng 2-1 trước Wigan Athletic vào cuối tháng. Anh góp công vào cả ba bàn thắng với 2 pha kiến tạo trực tiếp trong lần đầu được ra sân từ đầu cho Everton trong trận gặp AEK Athens ở Europa League. Bilyaletdinov cũng thực hiện một pha kiến tạo cho Tim Cahill trong trận thắng 2-1 trước BATE Borisov. Bàn đầu tiên của Bilyaletdinov cho Everton ở trận gặp Wolverhampton Wanderers ở Premier League vào ngày 17 tháng 10 năm 2009. Thẻ đỏ đầu tiên anh phải nhận là trong trận gặp Aston Villa khi phạm lỗi với Stiliyan Petrov trong trận đấu mà anh cũng ghi bàn vào tháng 10 năm 2009.

Danh hiệu
Vô địch
 Russian Premier League - 2004
 Russian Cup - 2007
 Russian Super Cup - 2005
 CIS Cup - 2005
Về nhì
 Russian Super Cup - 2008

Tham khảo

Xem thêm
 EvertonFC.com profile
 fclm.ru Lokomotiv Moscow Player profile

Cầu thủ bóng đá Nga
Cầu thủ bóng đá Lokomotiv Moskva
Cầu thủ bóng đá Everton F.C.
Nhân vật còn sống
Tiền vệ bóng đá
Cầu thủ bóng đá Premier League
Vận động viên Moskva

Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Anh

Cầu thủ bóng đá nam Nga ở nước ngoài
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Nga


title: Marina (chi đậu)

text:
Marina là một chi trong họ Đậu.

Các loài
Các loài chọn lọc:
Marina brevis
Marina calycosa
Marina diffusa
Marina nutans
Marina orcuttii
Marina parryi
Marina peninsularis
Marina victoriae

Tham khảo

Liên kết ngoài
USDA Plants Profile
GRIN genus Marina
LegumeWeb list of species


title: Stator pruininus

text:
Stator pruininus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Horn miêu tả khoa học năm 1873.

Chú thích

Tham khảo

Stator


title: Jena

text:
Jena là một thành phố Đức có trường đại học, nằm trong tiểu bang Thüringen cạnh sông Saale. Jena là thành phố lớn thứ ba của tiểu bang sau Erfurt và Gera. Sau nhiều lần sáp nhập hành chính Jena là thành phố lớn từ năm 1975.

Địa lý

Khí hậu
Jena có khí hậu lục địa ẩm (Dfb) hoặc khí hậu đại dương (Cfb) theo Köppen. Mùa hè ấm áp và đôi khi ẩm ướt còn mùa đông tương đối lạnh. Do nằm trong thung lũng Saale, cách xa các vùng duyên hải nên tốc độ gió có xu hướng rất thấp, thường thổi về hướng tây nam.

Tham khảo

Liên kết ngoài


Nội dung Ba môn phối hợp tại Thế vận hội Mùa hè 2008 diễn ra trong hai ngày 18 tháng 8 (cho nữ) đến ngày 19 tháng 8 (cho nam) năm 2008 tại khu lăng mộ nhà Minh ở Minh Thập Tam lăng. Nội dung thi đấu gồm bơi 1500m, rồi đua xe đạp 40 km (6 vòng đua, mỗi vòng dài 6,66 km) và kết thúc bằng thi chạy 10 km (4 vòng chạy, mỗi vòng dài 2,5 km). Nếu vận động viên nào bị người dẫn dầu bắt kịp và vượt 1 vòng, vận động viên đó sẽ bị loại.

Bảng huy chương

Kết quả chi tiết

Nữ

 * Bao gồm cả hai giai đoạn chuyển từ bơi sang đua xe đạp và từ đua xe đạp sang chạy.
 Không có vận động viên nào mang số 13.
 Vượt vòng - trong nội dung đua xe đạp, bị người dẫn đầu vượt vòng.
 KHT - Không hoàn thành cuộc đua.
 Nguồn:

Nam

 * Bao gồm cả hai giai đoạn chuyển từ bơi sang đua xe đạp và từ đua xe đạp sang chạy.
 Không có vận động viên nào mang số 13.
 Vượt vòng - trong nội dung đua xe đạp, bị người dẫn đầu vượt vòng.
 KHT - Không hoàn thành cuộc đua.
 Nguồn:

Chú thích

Liên kết ngoài

2008
Ba môn phối hợp


title: 2711 Aleksandrov

text:
2711 Aleksandrov (1978 QB2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 31 tháng 8 năm 1978 bởi Chernykh, N. ở Nauchnyj.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 2711 Aleksandrov

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Nikolai Chernykh
Thiên thể phát hiện năm 1978


title: Saint-Romain-de-Colbosc

text:
Saint-Romain-de-Colbosc là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Tramway de Saint-Romain-de-Colbosc
Xã của tỉnh Seine-Maritime

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài

 Official website of Saint-Romain-de-Colbosc
Saint-Romain-de-Colbosc on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Aethes conomochla

text:
Aethes conomochla là một loài bướm đêm thuộc họ Tortricidae. Nó là loài duy nhất được tìm thấy ở Kashmir (described from Gulmarg).

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tortricidae (Lepidoptera) from Kashmir và Ladakh

Aethes


title: Castropol

text:
Castropol là một đô thị trong cộng đồng tự trị của Công quốc Asturias, Tây Ban Nha.

Tham khảo

Đô thị ở Asturias


title: Escots

text:
Escots là một xã thuộc tỉnh Hautes-Pyrénées trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 600 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Hautes-Pyrénées


title: Friedrich Hayek

text:
Friedrich August von Hayek (8 tháng 5 năm 1899 – 23 tháng 3 năm 1992) là một nhà kinh tế học và nhà khoa học chính trị người Anh gốc Áo nổi tiếng.

Hayek được biết đến qua lập luận ủng hộ cho chủ nghĩa tư bản trên thị trường tự do để chống lại các tư tưởng xã hội chủ nghĩa đang phát triển trong thế kỷ 20. Ông và người đối nghịch tư tưởng là Gunnar Myrdal đã nhận giải Nobel Kinh tế trong năm 1974.

2011, bài viết "The Use of Knowledge in Society" của ông được chọn là một trong 20 bài hàng đầu đã được đăng lên trên tờ báo The American Economic Review trong 100 năm đầu tiên của tờ báo này.

Tiểu sử
Hayek sinh tại Viên trong một gia đình mà cha là bác sĩ và cũng là giáo sư thực vật. Tại Đại học Wien, nơi ông nhận các bằng tiến sĩ trong năm 1921 và 1923, ông đã học luật, tâm lý và kinh tế. Tuy lúc ban đầu có đồng tình với chủ nghĩa xã hội, lối suy nghĩ về kinh tế của ông đã thay đổi trong những năm còn là sinh viên khi ông tiếp cận với những tác phẩm của Ludwig von Mises.

Hayek đã làm phụ tá nghiên cứu cho Giáo sư Jeremiah Jenks tại Đại học New York từ 1923 đến 1924. Sau đó ông là giám đốc của Viện Nghiên cứu Kinh tế Áo trước khi dạy tại Trường Kinh tế Luân Đôn trong năm 1931. Không muốn trở về nước sau khi Áo sáp nhập vào nước Đức Quốc xã, ông trở thành một công dân Anh năm 1938.

Trong đầu thập kỷ 1940, Hayek trở thành một nhà lý luận kinh tế hàng đầu. Sau khi Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc, các học thuyết laissez-faire mà ông đề xướng không được John Maynard Keynes và một số nhà kinh tế học khác thừa nhận, những người chủ trương nhà nước phải can thiệp chủ động vào kinh tế quốc gia. Cuộc tranh cãi giữa 2 trường phái cho đến nay vẫn chưa kết thúc mặc dầu quan điểm của Hayek được chấp nhận nhiều hơn từ cuối thập niên 1970. Sau khi không được một trường kinh tế của một trường đại học nổi tiếng nào nhận làm, ông trở thành giáo sư trong Ủy ban Tư tưởng Xã hội tại Đại học Chicago. Ông làm việc tại đó từ 1950 đến 1962. Từ 1962 cho đến khi ông về hưu trong 1968, ông làm giáo sư tại Đại học Tổng hợp Albert-Ludwig Freiburg. Sau đó ông là một giáo sư danh dự (honorary professor) tại Đại học Tổng hợp Paris-Lodron Salzburg. Ông qua đời năm 1992 tại Freiburg, Đức.

1994 tại Wien-Floridsdorf (quận 21), con đường Hayekgasse được đặt theo tên ông.

Sự nghiệp

Chu kỳ kinh doanh
Các tác phẩm của Hayek về tư bản, tiền và chu kỳ kinh doanh được xem là những đóng góp đến môn kinh tế quan trọng nhất của ông. Trước đây Ludwig von Mises đã giải thích lý thuyết về tiền tệ và ngân hàng trong quyển Theorie des Geldes und der Umlaufsmittel (Lý thuyết về tiền và tín dụng) (1912).

Sự can thiệp của nhà nước vào nền kinh tế
Hayek là một trong những người chỉ trích hàng đầu của chủ nghĩa xã hội trong thế kỷ 20. Trong quyển sách được nhiều người đọc Con đường dẫn tới chế độ nông nô (The Road to Serfdom, 1944) và nhiều tác phẩm sau, Hayek đã tuyên bố rằng chủ nghĩa xã hội có khả năng dẫn đến chế độ toàn trị, vì các kế hoạch trung ương không chỉ hạn chế trong nền kinh tế mà còn ảnh hưởng đến đời sống xã hội. Hayek còn cho rằng trong các nền kinh tế được lập kế hoạch ở trung ương, một cá nhân hay một nhóm cá nhân phải định đoạt sự phân chia nguồn lực, nhưng những nhà kế hoạch không bao giờ có đủ thông tin để phân chia chính xác được.

Ảnh hưởng
Ông được đánh giá là người có ảnh hưởng sâu sắc lên các thế hệ kế tiếp nhau của các nhà trí thức và chính trị gia, đặc biệt là qua tác phẩm Con đường dẫn tới chế độ nông nô. Cuốn sách đã đem lại cảm hứng đồng thời gây tức giận dữ dội cho rất nhiều trí thức, học giả, chính trị gia trong suốt sáu mươi năm qua. Tuy nhiên, số người bị cuốn sách chọc tức ngày nay đã chẳng còn mấy.

Con đường dẫn tới chế độ nông nô

Những bài viết của Hayek đặc biệt là tác phẩm Con đường dẫn tới chế độ nông nô là một nguồn trí tuệ quan trọng của sự tan rã của niềm tin vào chủ nghĩa cộng sản. Khi xuất bản cuốn này, ông bị nhiều người xem là "phạm húy" khi gợi ý rằng chủ nghĩa phát xít và chủ nghĩa cộng sản chỉ đơn thuần là hai biến thể của cùng chủ nghĩa chuyên chế mà ở đó tập trung mọi hoạt động kinh tế, biến cá nhân trở thành nô lệ của nhà nước. Ông cũng phủ nhận quan điểm của các học giả Anh cho rằng chủ nghĩa phát xít là một cách thức đối phó kiểu tư bản chống lại chủ nghĩa xã hội.

Trong tác phẩm ông nêu lên sự khác biệt giữa kế hoạch hóa và dân chủ:
"Có một sự khác biệt căn bản giữa kế hoạch hóa chuyên chế và dân chủ. Kế hoạch hóa chuyên chế đặt mọi nguyện vọng và sở thích cá nhân xuống dưới yêu cầu của nhà nước. Để đạt mục đích này nó sử dụng các phương pháp khác nhau cưỡng bức cá nhân, tước đoạt quyền tự do lựa chọn của cá nhân".

Hayek và Keynes
Có thể nhìn mâu thuẫn giữa Hayek và Keynes như mâu thuẫn giữa hai phương pháp luận khoa học, cái nhìn từ đơn vị cá nhân con người trong xã hội, thông qua mối quan hệ tương tác, và nhìn từ tầng vĩ mô, qua các thuyết lớn - grand theory - và đại diện thượng tầng. Cách nhìn từ tầm vi mô của Hayek đã đóng góp nhiều cho phương pháp nghiên cứu xã hội mà cũng là hệ tư tưởng triết học gọi là Cá nhân luận.

 Phê bình
 Hầu như không quá khi nói rằng, thế kỷ XX là thế kỷ Hayek.John Cassidy, The New Yorker, 07/02/2000
 Hoàn toàn có thể là kinh tế học của thế kỷ 21 sẽ còn chịu ảnh hưởng của Hayek nhiều hơn kinh tế học của thế kỷ 20.Bruce Caldwell, Chủ tịch Hội Nghiên cứu Lịch sử Kinh tế học (History of Economics Society), ngày 2 tháng 7 năm 2000.

 Thư mục
Sách của Hayek

Sách về Hayek

 Tài liệu
 Birner, Jack (2001). "The mind-body problem and social evolution," CEEL Working Paper 1-02.
 Birner, Jack, and Rudy van Zijp, eds. (1994). Hayek: Co-ordination and Evolution: His legacy in philosophy, politics, economics and the history of ideas Birner, Jack (2009). "From group selection to ecological niches. Popper's rethinking of evolutionary theory in the light of Hayek's theory of culture", in S. Parusnikova & R.S. Cohen eds. (Spring 2009). "Rethinking Popper", Boston Studies in the Philosophy of Science. Vol. 272,
 Boettke, Peter J. (Winter 1995). "Hayek's the Road to Serfdom Revisited: Government Failure in the Argument against Socialism", Eastern Economic Journal Vol. 21, No. 1, pp. 7–26 in JSTOR
 Brittan, Samuel (2006). "Hayek, Friedrich August (1899–1992)", Oxford Dictionary of National Biography, online
 Caldwell, Bruce (2005). Hayek's Challenge: An Intellectual Biography of F.A. Hayek.
 Caldwell, Bruce (December 1997). "Hayek and Socialism", Journal of Economic Literature Vol. 35, No. 4, pp. 1856–1890 in JSTOR
 Cohen, Avi J. (2003). "The Hayek/Knight Capital Controversy: the Irrelevance of Roundaboutness, or Purging Processes in Time?" History of Political Economy 35(3): 469–490.  Fulltext: online in Project Muse, Swetswise and Ebsco
 Doherty, Brian (2007). Radicals for Capitalism: A Freewheeling History of the Modern American Libertarian Movement Douma, Sytse and Hein Schreuder, (2013). "Economic Approaches to Organizations". 5th edition. London: Pearson [1] ISBN 0-273-73529-2 • ISBN 978-0-273-73529-8
 Ebeling, Richard M. (March 2004). "F. A. Hayek and The Road to Serfdom: A Sixtieth Anniversary Appreciation"  (The Freeman,
 Ebeling, Richard M. (March 2001). "F. A. Hayek: A Biography" Ludwig von Mises Institute
 Ebeling, Richard M. (May 1999). "Friedrich A. Hayek: A Centenary Appreciation" The Freeman Ebenstein, Alan O. (2001).  Friedrich Hayek: A Biography.
 Feldman, Jean-Philippe. (December 1999) "Hayek's Critique Of The Universal Declaration Of Human Rights". Journal des Economistes et des Etudes Humaines, Volume 9, Issue 4: 1145–6396.
 Frowen, S. ed. (1997). Hayek: economist and social philosopher Gamble, Andrew (1996). The Iron Cage of Liberty, an analysis of Hayek's ideas
 Goldsworthy, J. D. (1986). "Hayek's Political and Legal Philosophy: An Introduction" [1986] SydLawRw 3; 11(1) Sydney Law Review 44
 Gray, John (1998). Hayek on Liberty.
 Hacohen, Malach (2000). Karl Popper: The Formative Years, 1902–1945.
 Horwitz, Steven (2005). "Friedrich Hayek, Austrian Economist". Journal of the History of Economic Thought 27(1): 71–85.  Fulltext: in Swetswise, Ingenta and Ebsco
 Issing, O. (1999). Hayek, currency competition and European monetary union Jones, Daniel Stedman. (2012) Masters of the Universe: Hayek, Friedman, and the Birth of Neoliberal Politics (Princeton University Press; 424 pages)
 Kasper, Sherryl (2002). The Revival of Laissez-Faire in American Macroeconomic Theory: A Case Study of Its Pioneers. Chpt. 4.
 Kley, Roland (1994). Hayek's Social and Political Thought. Oxford Univ. Press.
 Muller, Jerry Z. (2002). The Mind and the Market: Capitalism in Western Thought. Anchor Books.
 Pavlík, Ján (2004). nb.vse.cz . F. A. von Hayek and The Theory of Spontaneous Order. Professional Publishing 2004, Prague, profespubl.cz.
 Plant, Raymond (2009). The Neo-liberal State Oxford University Press, 312 pages
 Rosenof, Theodore (1974). "Freedom, Planning, and Totalitarianism: The Reception of F. A. Hayek's Road to Serfdom", Canadian Review of American Studies Samuelson, Paul A. (2009). "A Few Remembrances of Friedrich von Hayek (1899–1992)", Journal of Economic Behavior & Organization, 69(1), pp. 1–4. Reprinted at J. Bradford DeLong <eblog.
 Samuelson, Richard A. (1999). "Reaction to the Road to Serfdom." Modern Age 41(4): 309–317.  Fulltext: in Ebsco
 Schreuder, Hein (1993). "Coase, Hayek and Hierarchy", In: S. Lindenberg & Hein Schreuder, eds., Interdisciplinary Perspectives on Organization Studies, Oxford: Pergamon Press
 Shearmur, Jeremy (1996). Hayek and after: Hayekian Liberalism as a Research Programme. Routledge.
 Tebble, Adam James (2009). "Hayek and social justice: a critique", Critical Review of International Social and Political Philosophy, 12 (4):581–604.
 Tebble, Adam James (2013). F A Hayek. Bloomsbury Academic. ISBN 978-1-4411-0906-4.
 Touchie, John (2005). Hayek and Human Rights: Foundations for a Minimalist Approach to Law. Edward Elgar.
 Vanberg, V. (2001). "Hayek, Friedrich A von (1899–1992)," International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences, pp.6482–6486. sciencedirect.com
 Vernon, Richard (1976). "The 'Great Society' and the 'Open Society': Liberalism in Hayek and Popper." Canadian Journal of Political Science 9(2): 261–276.  Fulltext: in Jstor
 Wapshott, Nicholas (2011). Keynes Hayek: The Clash That Defined Modern Economics, (W.W. Norton & Company) 382 pages ISBN 978-0-393-07748-3; covers the debate with Keynes in letters, articles, conversation, and by the two economists' disciples.
 Weimer, W., and Palermo, D., eds. (1982). Cognition and the Symbolic Processes. Lawrence Erlbaum Associates. Contains Hayek's essay, "The Sensory Order after 25 Years" with "Discussion."
 Wolin, Robert. (2004). The Seduction of Unreason: The Intellectual Romance with Fascism from Nietzsche to Postmodernism. Princeton University Press, Princeton.

 Tài liệu khác
 Hayek, Friedrich. The collected works of F. A. Hayek, ed. W. W. Bartley and others (U. of Chicago Press, 1988–); "Plan of the Collected Works of F. A. Hayek" for 19 volumes; vol 2 excerpt and text search; vol 7 2012 excerpt
 Hayek, Friedrich (2010). Studies on the Abuse and Decline of Reason: Text and Documents edited by Bruce Caldwell (University of Chicago Press) 331 pages; essays in opposition to positivism.

 Tham khảo

 Liên kết ngoài

 Đinh Tuấn Minh, Thế kỷ Hayek
 The Pretence of Knowledge 1974 lecture at NobelPrize.org
 Register of the Friedrich A. von Hayek Papers at the Hoover Institution Archives.
 The Mont Pèlerin Society Records at the Hoover Institution Archives.
 UCLA Oral History 1983 Interviews with Friedrich Hayek, transcript
 The Hayek Interviews
 Friedrich A. von Hayek-Gesellschaft e. V. (German language)
 Profile and Papers at Research Papers in Economics/RePEc

 F A Hayek  at the Adam Smith Institute

 Taking Hayek Seriously
 "The Road from Serfdom", Thomas W. Hazlett, Reason, July 1992, includes his 1977 interview with Hayek
 "Why I Am Not a Conservative" , F.A. Hayek, in The Constitution of Liberty'' (Chicago: The University of Chicago Press, 1960)
 Mises.org The Road to Serfdom in cartoons – The cartoon-booklet version.
 The Road to Serfdom in cartoons – The cartoon-booklet version as a video.

 Booknotes interview with Alan Ebenstein on Friedrich Hayek: A Biography, ngày 8 tháng 7 năm 2001.

Sinh năm 1899
Mất năm 1992
Nhà kinh tế học Áo
Nhà kinh tế học Anh
Người đoạt giải Nobel Kinh tế
Người Áo đoạt giải Nobel
Người Anh đoạt giải Nobel
Nhà kinh tế thế kỷ 20
Triết gia thế kỷ 20
Nhà văn Áo thế kỷ 20
Nhà văn Anh thế kỷ 20
Nhà triết học Anh
Nhà lịch sử Anh
Nhà lịch sử Áo
Nhà triết học Áo
Nhà sử học Vương quốc Liên hiệp Anh
Người Vương quốc Liên hiệp Anh đoạt giải Nobel
Nhà triết học Vương quốc Liên hiệp Anh
Nhà văn Áo
Nhà kinh tế học Vương quốc Liên hiệp Anh
Người đoạt Huy chương Tự do Tổng thống
Tín hữu Công giáo Vương quốc Liên hiệp Anh
Nhà văn Viên


title: Si Wilai (huyện)

text:
Si Wilai () là một huyện (amphoe) thuộc tỉnh Bueng Kan, đông bắc Thái Lan. Trước đây huyện này thuộc tỉnh Nong Khai.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ) là Bueng Kan, Seka và Phon Charoen.

Lịch sử
Tiểu huyện (King Amphoe) Si Wilai được thành lập ngày 1 tháng 1 năm 1988, khi 4 tambon Si Wilai, Chumphu Phon, Na Saeng và Na Sabaeng đã được tách ra từ Bueng Kan district. Đơn vị này đã được nâng cấp thành huyện ngày 4 tháng 7 năm 1994.

Hành chính
Huyện này được chia thành 5 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia ra thành 50 làng (muban). Thị trấn (thesaban tambon) Si Wilai nằm trên toàn bộ tambon Si Wilai. Có 4 Tổ chức hành chính tambon.

Tham khảo

Liên kết ngoài
amphoe.com

Si Wilai


title: Ectinus aterrimus

text:
Ectinus aterrimus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Linnaeus miêu tả khoa học năm 1761.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Ectinus


title: Paschel

text:
Paschel là một đô thị thuộc trong huyện Trier-Saarburg thuộc bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị này có diện tích 4,3 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 254 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Trier-Saarburg


title: Menetou-Couture

text:
Menetou-Couture là một xã thuộc tỉnh Cher trong vùng Centre-Val de Loire miền trung Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Cher

Liên kết ngoài
Menetou-Couture on the Quid website

Ghi chú

Xã của Cher


title: Aulacophora opacipennis

text:
Aulacophora opacipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Chujo miêu tả khoa học năm 1962.

Chú thích

Tham khảo

Aulacophora


title: Ternitz

text:
Ternitz là một thị xã thuộc huyện Neunkirchen trong bang Niederösterreich.

Tham khảo

Đô thị của Niederösterreich


title: Thập niên 1400

text:
Thập niên 1400 là thập niên diễn ra từ năm 1400 đến 1409.

Chính trị và chiến tranh

Chiến tranh

Xung đột

Thuộc địa hóa

Các sự kiện chính trị nổi bật

Thiên tai

Hiệp hội

Công nghệ

Khoa học

Kinh tế

Văn hóa đại chúng

Văn học và nghệ thuật

Thể thao

Âm nhạc

Kiến trúc

Thời trang

Khác

Tiểu thuyết và phim

Nhân vật

Lãnh tụ thế giới

Tham khảo


title: Mirzapur-cum-Vindhyachal

text:
Mirzapur-cum-Vindhyachal là một thành phố và là nơi đặt ban đô thị (municipal board) của quận Mirzapur thuộc bang Uttar Pradesh, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Mirzapur-cum-Vindhyachal có dân số 205.264 người. Phái nam chiếm 54% tổng số dân và phái nữ chiếm 46%. Mirzapur-cum-Vindhyachal có tỷ lệ 62% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 69%, và tỷ lệ cho phái nữ là 54%. Tại Mirzapur-cum-Vindhyachal, 14% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Uttar Pradesh


title: Saint-Laurent-sur-Manoire

text:
Saint-Laurent-sur-Manoire là một xã, nằm ở tỉnh Dordogne vùng Aquitaine của Pháp. Xã này có diện tích 10,44 kilômét vuông, dân số năm 2007 là 871 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 110 m trên mực nước biển.

Thông tin nhân khẩu

Nguồn: INSEE  và Cassini

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Saint-Laurent-sur-Manoire trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Saint-Laurent-sur-Manoire


title: Khai Viễn

text:
Khai Viễn (tiếng Trung: 开远市), Hán Việt: Khai Viễn thị là một thành phố cấp huyện tại Châu tự trị dân tộc Cáp Nê, Di Hồng Hà, tỉnh Vân Nam, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Khai Viễn có diện tích 1.946,91 km², dân số 299.000. Khai Viễn có khí hậu ôn hòa. Hoa giấy được chọn làm hoa biểu tượng. Khai Viễn có Nam Động, Công viên Lô Giang có phong cảnh đẹp. Khoáng sản được khai thác chủ yếu tại đây là than đá.

Dân cư
Khai Viễn có dân số khoảng 299.000 người, trong đó khoảng 156.000 người (52 %) thuộc về các dân tộc ít người, bao gồm các dân tộc như Di, Tráng, Miêu, và Hồi.

Địa lý
Điểm cao nhất tại Khai Viễn đạt 2.775.6 m còn điểm thấp nhất đạt 950 m trên mực nước biển. Nhiệt độ trung bình hàng năm đạt 19,9 °C.

Văn hóa
Khai Nguyên được coi là nơi có truyền thống võ thuật cổ truyền lâu đời và đây chính là nơi tổ chức đại hội võ thuật cổ truyền toàn Trung Quốc lần đầu tiên năm 2006.

Kinh tế
Khai Viễn là thành phố công nghiệp, và có nhiều vấn đề về môi trường gây sự chú ý. Mục tiêu của chính quyền đô thị này là "xây dựng một đô thị thịnh vượng với cơ sở công nghiệp sinh thái". Khai Viễn cũng là nơi đặt Viện Khoa học Nông nghiệp Vân Nam.

Với sự phê chuẩn của chính quyền trung ương, tỉnh Vân Nam đã thành lập khu thử nghiệm phát triển kinh tế tư nhân nhỏ tại Khai Viễn.

Liên kết ngoài
Website chính thức

Thành phố tỉnh Vân Nam
Đơn vị cấp huyện Vân Nam