title: Hấp phụ

text:
Hấp phụ, trong hóa học là quá trình xảy ra khi một chất khí hay chất lỏng bị hút trên bề mặt một chất rắn xốp hoặc là sự gia tăng nồng độ của chất này trên bề mặt chất khác. Chất khí hay hơi được gọi là chất bị hấp phụ (adsorbate), chất rắn xốp dùng để hút khí hay hơi gọi là chất hấp phụ (adsorbent) và những khí không bị hấp phụ gọi là khí trơ. Quá trình ngược lại của hấp phụ gọi là quá trình giải hấp phụ hay nhả hấp phụ.

Trong quá trình hấp phụ có toả ra một nhiệt lượng, gọi là nhiệt hấp phụ. Bề mặt càng lớn tức độ xốp của chất hấp phụ càng cao thì nhiệt hấp phụ toả ra càng lớn.

Có 2 quá trình hấp phụ: hấp phụ vật lý và hấp phụ hóa học.

Giữa hấp phụ vật lý và hấp phụ hóa học thật ra khó phân biệt, có khi nó tiến hành song song, có khi chỉ có giai đoạn hấp phụ vật lý tuỳ thuộc tính chất của bề mặt của chất hấp phụ và chất bị hấp phụ, tuỳ thuộc vào điều kiện quá trình (nhiệt độ, áp suất...)

Có thể phân biệt hấp phụ hóa học và lý học ở những điểm sau:

Nhiệt hấp phụ

• Nhiệt hấp phụ hóa học khá lớn, từ 40 ÷ 800 kJ/mol, nhiều khi gần bằng nhiệt của phản ứng hóa học. Vì vậy nó tạo thành mối nối hấp phụ khá bền và muốn đẩy chất bị hấp phụ ra khỏi bề mặt xúc tác rắn cần nhiệt độ khá cao.

• Nhiệt hấp phụ lý học thường không lớn, gần bằng nhiệt hóa lỏng hay bay hơi của chất bị hấp phụ ở điều kiện hấp phụ và thường nhỏ hơn 20 kJ/mol.

Lượng chất bị hấp phụ

• Hấp phụ hóa học xảy ra rất ít, không hơn một lớp trên bề mặt xúc tác (đơn lớp)

• Hấp phụ lý học có thể tạo thành nhiều lớp (đa lớp)

Sự chọn lọc hấp phụ

• Hấp phụ hóa học có tính chất chọn lọc cao, phụ thuộc vào tính chất bề mặt chất rắn và tính chất của chất bị hấp phụ

• Hấp phụ lý học không có sự chọn lọc, tất cả các bề mặt chất rắn đều có tính chất hấp phụ lý học.

Sự phụ thuộc của nhiệt độ

• Hấp phụ lý học thường xảy ra ở nhiệt độ thấp, khi nhiệt độ tăng thì lượng chất hấp phụ giảm

• Hấp phụ hóa học thường tiến hành ở nhiệt độ cao hơn hấp phụ lý học, ở nhiệt độ thấp thì lượng chất hấp phụ hóa học giảm và khi nhiệt độ lớn hơn nhiệt độ tối ưu thì lượng chất hấp phụ hóa học cũng giảm

Tính chất của các điểm hấp phụ

• Hấp phụ hóa học tạo thành mối nối bền vững và tính chất gần giống như mối nối hóa học. Chúng có thể là mối nối hóa trị, ion, đồng hóa trị... Trong quá trình tạo thành mối nối có sự di chuyển điện tử giữa chất bị hấp phụ và chất hấp phụ, tức là có tác dụng điện tử phần tử hấp phụ và bề mặt chất rắn.

• Hấp phụ lý học không hình thành mối nối. Sự tương tác giữa phân tử bị hấp phụ với các electron của chất rắn rất yếu. Giữa chất rắn và phân tử bị hấp phụ được coi như là 2 hệ thống, không phải là một hợp chất thống nhất.

Năng lượng hoạt hóa hấp phụ

• Hấp phụ hóa học tiến hành chậm và có năng lượng hoạt hóa khá lớn gần bằng năng lượng hoạt hóa của phản ứng hóa học, phụ thuộc bởi khoảng cách giữa các nguyên tử trong chất bị hấp phụ và các trung tâm trên bề mặt chất rắn.

• Hấp phụ lý học tiến hành rất nhanh và năng lượng hoạt hóa bằng không.

Tính thuận nghịch của hấp phụ

• Hấp phụ lý học bao giờ cũng là thuận nghịch, nói cách khác quá trình ở trạng thái cân bằng động: hấp phụ ⇔ nhả hấp phụ

• Hấp phụ hóa học không phải bao giờ cũng là quá trình thuận nghịch. Tuỳ theo đặc tính mối nối liên kết hóa học mà tính chất thuận nghịch ở quá trình hấp phụ khác nhau. Có những quá trình hóa học khá bền vững, tạo thành các hợp chất hóa học, ví dụ như sự hấp phụ Oxy lên kim loại tạo Oxyt kim loại, hoặc khi hấp phụ lên than cho CO2, CO.

Trạng thái của chất bị hấp phụ

• Hấp phụ vật lý: trạng thái và tính chất hóa lý của chất bị hấp phụ không thay đổi. Lực giữa chất hấp phụ và chất bị hấp phụ là lực Van der Waals.

• Hấp phụ hóa học: trạng thái của chất bị hấp phụ thay đổi hoàn toàn
Nhiệt hấp phụ: Qhp = nϕ - mD

Trong đó:
D: năng lượng tạo thành mối nối
ϕ: năng lượng phá vỡ mối nối
m, n: số mối nối tạo thành và bị phá vỡ tương ứng

Hấp phụ đẳng nhiệt (Isotherms)
Hấp phụ thường được mô tả thông qua đường hấp phụ đẳng nhiệt, là một hàm liên quan giữa lượng chất bị hấp phụ (adsorbate) trên chất hấp phụ (adsorbent) và áp suất của nó (nếu ở thể khí) hoặc nồng độ (nếu ở thể lỏng)ở nhiệt độ không đổi.

Phương trình toán học đầu tiên mô tả quá trình hấp phụ đẳng nhiệt của một chất khí được Freundlich và Küster công bố năm 1894

Trong đó:  là lượng chất bị hấp phụ (adsorbate),  lượng chất hấp phụ (adsorbent),  là áp suất của chất bị hấp phụ (adsorbate),  và  là hằng số đặc trưng cho mỗi cặp adsorbent-adsorbat ở nhiệt độ nhất định.

Các chất hấp phụ

Đặc tính và yêu cầu chung

Các chất hấp phụ thường được ở dạng: hạt hình nhỏ, thanh, bùn, hoặc đá nguyên khối với hydrodynamic đường kính khoảng 0.5 đến 10 mm. chúng phải chống mài mòn cao, ổn định với nhiệt và đường kính lỗ nhỏ, giúp tăng diện tích bề mặt do đó tăng khả năng hấp phụ. Các chất hấp phụ phải có cấu trúc lỗ xốp riêng biệt với nhau giúp cho chúng có khả năng thoát khí nhanh.

Các chất hấp phụ công nghiệp thường là một trong ba nhóm sau:
 Hợp chất chứa Oxy– điển hình thân nước và phân cực, bao gồm các vật liệu như silica gel và zeolites.
 Hợp chất có nguồn gốc Carbon – điển hình thân dầu và kém phân cực, bao gồm các vật liệu như carbon hoạt tính và graphite.
 Hợp chất có nguồn gốc polymer – phân cực hoặc không phân cực phụ thuộc vào nhóm chức trong cấu trúc polymer.

Silica gel

Silica gel là hóa chất trơ, không độc, phân cực và được định hình ổn định (< ) từ SiO2 dạng vô định hình. Được hình thành bởi phản ứng giữa sodium silicate và acetic acid, được xếp theo chuỗi sau các quá trình như là ngưng kết, tẩy trôi,.... kết quả là hình thành vô số các lỗ xốp nhiều kích cỡ.

Silica được sử dụng trong quá trình làm khô khí (vd. oxy, khí thiên nhiên) và hấp phụ các hydrocarbon nặng (phân cực) từ khí gas thiên nhiên.

Các Zeolite

Zeolite là các tinh thể silica nhôm aluminosilicates) tự nhiên hoặc nhân tạo, các lỗ xốp sắp xếp liên tục và thoát nước ở nhiệt độ cao. Zeolites tự nhiên là chất phân cực.

Chúng được sản xuất bằng phương pháp thủy nhiệt các Natri aluminosilicate hoặc các nguồn silica khác trong nồi hấp sau đó trao đổi ion với các cations khác (Na+, Li+, Ca2+, K+, NH4+). Đường kính lỗ xốp của zeolite thường khoảng từ 2 đến 9 Å (200 đến 900 pm). Quá trình trao đổi ion sau đó đó làm khô các tinh thể, có thể pellet hóa với chất gây dính.

Zeolites được sử dụng trong quá trình làm khô khí, loại CO2 khỏi khí thiên nhiên, loại khí CO khỏi gas tinh lọc, tách khí, xúc tác phản ứng cracking.

Than hoạt tính

Tham khảo

 Cussler, E.L. (1997). Diffusion: Mass Transfer in Fluid Systems, 2nd ed., pp. 308–330.
 Narayan, R.L. and T.S. King (1998). 'Hydrogen adsorption states on silica-supported Ru-Ag and Ru-Cu bimetallic catalysts investigated via microcalorimetry', Thermochimica Acta, vol. 312, nos.1-2, pp. 105–114.
 VanderWiel, D.P., M. Pruski and T.S. King (1999). 'A Kinetic Study of the Adsorption and Reaction of Hydrogen on Silica-Supported Ruthenium and Silver-Ruthenium Bimetallic Catalysts during the Hydrogenation of Carbon Monoxide', Journal of Catalysis, vol. 188, no. 1, pp. 186–202.
 Zupanc, C., A. Hornung, O. Hinrichsen and M. Muhler (2002). 'The Interaction of Hydrogen with Ru/MgO Catalysts', Journal of Catalysis, vol. 209, pp. 501–514.
 "Handbook of Physics and Chemistry", 56th Edition, pp.F201-F206, CRC Press, Boca Raton, FL, USA
 "Adsorption Analysis: Equilibria and Kinetics" Duong D. Do, Imperial College Press

Xem thêm

 Hấp phụ hóa học
 Hấp phụ vật lý

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Derivation of Langmuir and BET isotherms
 Adsorption with activated carbon

Hóa học
Khoa học vật liệu
Quá trình hóa học
Chất khí
Công nghệ khí


title: Trương Miễn

text:
Trương Miễn (chữ Hán: 张缅, 490 – 531) tự Nguyên Trường, người Phương Thành, Phạm Dương , nhà văn, quan viên nhà Lương thời Nam bắc triều.

Thân thế
Miễn là thành viên của sĩ tộc họ Trương ở Phạm Dương. Miễn là con trai trưởng của Thao Dương Mẫn hầu, Xa kỵ tướng quân Trương Hoằng Sách. Hoằng Sách là em con chú/bác (tòng phụ đệ) của Trương Thượng Nhu – mẹ đẻ của Lương Vũ đế Tiêu Diễn.

Mẹ là con gái của sĩ tộc họ Lưu ở quận Trung Sơn.

Thiếu thời
Miễn được vài tuổi, ông ngoại là Lưu Trọng Đức lấy làm lạ, từng nói: "Đứa nhỏ này là thứ phi thường, không chỉ là bảo vật của họ Trương, mà sẽ nổi danh cả nước đấy."

Năm Vĩnh Nguyên thứ 2 (500) nhà Nam Tề, Tiêu Diễn dấy binh lật đổ Tề đế Tiêu Bảo Quyển, Trương Hoằng Sách theo quân tiến về Kiến Khang, lưu Miễn ở lại Tương Dương; ông mới lên 10, mỗi khi nghe tin quân của Diễn thắng – bại, nét mặt lộ rõ vẻ mừng – lo.

Năm Thiên Giám đầu tiên (502) nhà Lương, Hoằng Sách được nhiệm chức Vệ úy khanh, bị dư đảng của Tiêu Bảo Quyển là bọn Tôn Văn Minh sát hại ở phủ Vệ úy. Miễn khóc cha quá đỗi thương xót, Lương Vũ đế sai sứ khuyên răn. Mãn tang, Miễn được tập tước Thao Dương huyện hầu, triệu bổ Quốc tử sanh.

Sự nghiệp
Lên 18 tuổi, Miễn ban đầu được làm Bí thư lang, ra làm Hoài Nam thái thú. Vũ đế ngờ Miễn tuổi nhỏ, chưa quen việc quan, sai Chủ thư niêm phong văn án các nha môn của quận và đem về, thấy ông quyết đoán mạnh mẽ, rất lấy làm tán thưởng. Sau đó Miễn được về triều, trừ chức Thái tử xá nhân, Vân Huy ngoại binh tham quân.

Miễn từ nhỏ siêng năng, tự ép mình học tập, tay không rời sách, đọc khắp nhiều bản sử cũ khác nhau từ Hậu Hán tới đời Tấn. Có người giữ sách rồi chất vấn Miễn, ông được hỏi gì thì đáp nấy, gần như không có sai sót nào. Chức Điện trung lang khuyết, Vũ đế nói với Miễn rằng: "Tào này lâu nay dùng người có tài văn học, vả lại còn đứng đầu triều ban, nên cẩn thận chọn người." Nhân đó khích lệ Miễn dự tuyển. Ít lâu sau, Miễn được ra làm Vũ Lăng thái thú, rồi trở về được bái làm Thái tử tẩy mã, Trung xá nhân.

Miễn dần được thăng đến Bắc trung lang Tư nghị tham quân, Ninh viễn trưởng sử; sau đó ra làm Dự Chương nội sử. Miễn cai trị có ân huệ, không ưa câu thúc, quan dân dần cảm ơn ông, không dám lừa dối, nên người già đều nói: "Mấy chục năm qua chưa được ai như thế này!"

Năm Đại Thông đầu tiên (527), Miễn được trưng làm Tư đồ Tả trưởng sử, lấy cớ có bệnh nên từ chối, được đổi làm Thái tử Trung thứ tử, lĩnh Vũ Lâm giám. Ít lâu sau Miễn được thăng làm Ngự sử trung thừa; bị kết tội bắt giữ người và tranh đấu với sứ nước ngoài, chịu giáng nhẹ làm Hoàng môn lang, nhưng được kiêm lĩnh chức trước, ít lâu sau được khôi phục như cũ. Miễn ở Hiến tư, làm việc không hề khuất tất, được khen là ngay thẳng. Vũ đế bèn sai họa công vẽ hình của Miễn, treo ở Đài tỉnh để khuyến khích mọi người.

Hậu sự
Năm Trung Thái Thông thứ 3 (531), Miễn được thăng làm Thị trung, chưa nhận chức thì mất, hưởng thọ 42 tuổi. Triều đình giáng chiếu tặng chức Thị trung, gia Trinh uy tướng quân, hầu tước như cũ; giúp tiền 5 vạn, vải 50 xúc. Vũ đế cử ai cho Miễn, thái tử Tiêu Thống cũng đi khóc viếng.

Con là Trương Phó được kế tự.

Dật sự
Mẹ của Miễn là Lưu thị, cho rằng cha mình mất vào lúc nhà nghèo, tang lễ có khiếm khuyết, nên trọn đời không sống ở chánh thất, không theo con trai vào quan phủ. Miễn ở nhiệm sở, nhận bổng lộc không dám dùng, đến nỗi vợ con cũng không thay áo mới; đến khi về đô, vâng lời mẹ chẩn cấp thân thuộc, còn chở thêm cả gia súc, đến nỗi dùng hết tài sản, thành ra nhà riêng của Miễn luôn trống trải như hộ nghèo vậy!

Tác phẩm
Miễn tính yêu thích sách vở, sưu tầm hơn vạn quyển; sao chép Hậu Hán thư, Tấn thư từ nhiều bản khác nhau, làm ra Hậu Hán kỷ 40 quyển, Tấn sao 30 quyển; lại sao chép Giang Tả tập, chưa hoàn thành; còn có văn tập 5 quyển, ngày nay đều không còn.

Tham khảo
 Lương thư quyển 34, liệt truyện 28 – Trương Miễn truyện
 Nam sử quyển 56, liệt truyện 46 – Trương Miễn truyện

Chú thích

Quan nhà Lương
Người Hà Bắc
Sinh năm 490
Mất năm 531


title: Varennes-sur-Usson

text:
Varennes-sur-Usson  là một xã ở tỉnh Puy-de-Dôme trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Puy-de-Dôme

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Puy-de-Dôme


title: Siculiana

text:
Siculiana (trong tiếng Ý và trong tiếng Sicilia) là một đô thị ở tỉnh Agrigento, Sicilia, phía nam Italia. Đô thị này có diện tích 40 ki-lô-mét vuông và dân số cuối năm 2004 là 4636 người. Nhà thờ Đức mẹ Ba-rôc San Leonardo Abate và Thánh địa SS. Crucifix (thế kỷ 17) nằm ở đô thị này.

Tham khảo

Đô thị tỉnh Agrigento


title: Gái giang hồ quốc tế (phim)

text:
Gái giang hồ quốc tế (tiếng Nga: Интердевочка) là một bộ phim tâm lý xã hội, khai thác đề tài lối sống trong giới trẻ, ra mắt lần đầu năm 1989. Truyện phim dựa theo tiểu thuyết cùng tên của nhà văn Vladimir Kunin.

Nội dung
Tatyana là một cô y tá trẻ đẹp làm công ở một bệnh viện với đồng lương ít ỏi, đành đổi sang làm gái mại dâm phục vụ du khách ngoại quốc dưới sự bảo kê của dân vệ và KGB. Cô kiếm được hàng ngàn USD, cứu sống người mẹ đau ốm triền miên của mình. Nhiều vị khách vì thích cá tính của Tatyana nên đã kể cô nghe về lối sống dư dả ở vài nước khác, từ đó cô chấp nhận một hôn nhân không tình yêu nhằm thoát khỏi hiện thực xã hội Soviet đang quá tối tăm. Tuy nhiên, ngay cả khi một người ngoại quốc đứng đắn chịu cưới thì cô vẫn phải gánh tiếng xấu là cựu gái hoa cộng sản, và cuộc đời mới của cô đầy rẫy khó khăn mới.

Liên kết ngoài

 Thông tin trên Website KinoPoisk
 Thông tin trên Website Kino-Teatr

Phim do Pyotr Todorovsky đạo diễn
Phim của Mosfilm
Phim Liên Xô
Phim Thụy Điển
Phim tâm lý
Phim năm 1989


title: Gundremmingen

text:
Gundremmingen là một đô thị ở huyện Günzburg bang Bavaria thuộc nước Đức.

Tham khảo


title: Ban Mi (huyện)

text:
Ban Mi () là một huyện (amphoe) ở phía tây tỉnh Lopburi, miền trung Thái Lan.

Lịch sử
Huyện được lập năm 1883, tên lúc đó là Sanam Chaeng. When Trụ sở huyện đã được dời đến Ban Huay Kaew, tên của huyện đã được đổi thành Huay Kaew. Năm 1898, khi chính phủ Thái Lan xây tuyến đường sắt phía bắc của huyện, trung tâm huyện đã được chuyển đến Ban Sao (Thai บ้านเซ่า), do đó tên của huyện đã được đổi thành Sanam Chaeng. Năm 1914, tên huyện được đổi lại Ban Sao theo tên tambon trung tâm. Cuối cùng, chính phủ Thái Lan đã đổi tên huyện này thành Ban Mi năm 1940.

Tên gọi Ban Mi là tên một thị xã cổ của người Phuan di cư từ Lào đến Xiêm khoảng năm 1870.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía đông bắc theo chiều kim đồng hồ) là Nong Muang, Khok Samrong, Mueang Lop Buri, Tha Wung của Lopburi, In Buri của tỉnh Singburi, và Takhli của tỉnh Nakhon Sawan.
Nguồn nước chính của Ban Mi là sông Bang Kham và Khlong Anusasanan.

Hành chính
Huyện này được chia thành 22 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia ra thành 157 làng (muban). The town (thesaban mueang) Ban Mi nằm trên toàn bộ tambon Ban Mi. Có 21 Tổ chức hành chính tambon.

Tham khảo

Ban Mi


title: Amblycerus curtus

text:
Amblycerus curtus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1911.

Chú thích

Tham khảo

Amblycerus


title: 1 tháng 4

text:
Ngày 1 tháng 4 là ngày thứ 91 trong mỗi năm dương lịch thường (ngày thứ 92 trong mỗi năm nhuận). Còn 274 ngày nữa trong năm.

Sự kiện
286 – Hoàng đế Diocletianus thăng tướng Maximianus làm đồng hoàng đế với danh hiệu Augustus và trao cho người này quyền kiểm soát các khu vực phía Đông của Đế quốc La Mã và trở thành vị hoàng đế đầu tiên của Đế quốc Đông La Mã
457 – Quân đội La Mã tôn Majorianus làm hoàng đế.
528 – Linh Thái hậu tuyên bố một con gái của Bắc Ngụy Hiếu Minh Đế là trai và lập làm hoàng đế, song bị Nguyên Chiêu thay thế vào hôm sau, tức là ngày Giáp Dần (26) tháng 2 năm Mậu Thân.
1028 – Sau khi dẹp xong loạn Tam vương, Thái tử Lý Phật Mã lên ngôi trước linh cữu của Lý Thái Tổ, trở thành quân chủ thứ hai của triều Lý, tức Lý Thái Tông, tức ngày Kỉ Hợi (4) tháng 3 năm Mậu Thìn.
1865 – Nội chiến Hoa Kỳ: Trận Five Forks.
1867 – Các khu định cư Eo biển gồm Singapore, Penang, Malacca trở thành một thuộc địa vương thất của Anh.
1919 – Kiến trúc sư Walter Gropius thành lập trường phái Staatliches Bauhaus tại Weimar.
1922 - báo Người cùng khổ ra số đầu tiên tại Paris.
1924 – Adolf Hitler bị tuyên án 5 năm tù do tham gia vào "Đảo chính nhà hàng bia". Tuy nhiên, ông chỉ phải ngồi tù trong chín tháng, trong thời gian này ông viết tác phẩm Mein Kampf.
1939 – Nội chiến Tây Ban Nha: Tổng thống lĩnh Francisco Franco tuyên bố Nội chiến kết thúc khi những lực lượng cuối cùng của Đệ nhị Cộng hòa Tây Ban Nha đầu hàng.
1945 – Quân đội Hoa Kỳ đổ bộ lực lượng lên đảo Okinawa, mở màn cho trận đánh cuối cùng của Hải quân Đế quốc Nhật Bản trong Chiến tranh thế giới thứ hai.
1946 - Singapore trở thành thuộc địa của Anh.
1946 – Các khu định cư Eo biển giải thể, Penang và Malacca cùng với các quốc gia tại Malaya hình thành Liên hiệp Malaya.
1947 – Do anh là George chết trẻ, Pavlos trở thành quốc vương của Hy Lạp.
1948 – Chiến tranh Lạnh: Cuộc phong tỏa Berlin — Lực lượng quân sự dưới quyền Đông Đức, tiến hành phong tỏa trên bộ với Tây Berlin.
1948 – Quần đảo Faroe giành được quyền tự trị từ Đan Mạch.
1951 - thành lập Bệnh viện Trung ương Quân đội 108.
1953 - Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Tổng Tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam ký quyết định thành lập Trung đoàn Pháo cao xạ 367, ngày này trở thành ngày truyền thống Binh chủng Pháo cao xạ.
1954 – Tổng thống Hoa Kỳ Dwight D. Eisenhower cho phép hình thành Học viện Không quân Hoa Kỳ tại Colorado.
1967 – Bộ Giao thông Hoa Kỳ bắt đầu hoạt động.
1975 - Chiến tranh Việt Nam: Sư đoàn 320A tiến quân theo đường số 7 cùng lực lượng vũ trang tỉnh Phú Yên giải phóng tỉnh.
1975 – Trong khi lực lượng Khmer Đỏ bao vây Phnom Penh, Lon Nol tuyên bố từ chức Tổng thống nước Cộng hòa Khmer và nhanh chóng đào tẩu ra ngoại quốc.
1979 - Giáo chủ Ayatollah Khomeini tuyên bố Iran là một nước Cộng hoà Hồi giáo.
2000 - Chương trình Gặp nhau cuối tuần được phát sóng lần đầu tiên.
1976 – Steve Jobs, Steve Wozniak, và Ronald Wayne thành lập Apple Inc.
1986 – Nghĩa trang Père-Lachaise trở thành vườn bảo tồn của Paris, Pháp
2001 – Hà Lan trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới chính thức hợp pháp hoá hôn nhân đồng giới.
2001 – Một trinh sát cơ EP-3E của Hải quân Hoa Kỳ va chạm với một chiến đấu cơ Shenyang J-8 của Trung Quốc. Máy bay của Hoa Kỳ hạ cánh khẩn cấp xuống đảo Hải Nam và bị bắt giữ.
2009 – Croatia và Albania gia nhập NATO.

Sinh
1578 – William Harvey, thầy thuốc người Anh (m. 1657)
1647 – John Wilmot, thi nhân người Anh (m. 1680)
1809 – Nikolai Gogol, nhà văn, nhà biên kịch người Đế quốc Nga, 20 tháng 3 theo lịch Julius (m. 1852)
1815 – Otto von Bismarck, chính trị gia người Đức, Thủ tướng Đức (m. 1898)
1815 – Louis von Weltzien, tướng lĩnh người Đức (m. 1870)
1824 – Alfred Bonaventura von Rauch, tướng lĩnh người Đức (m. 1900)
1825 – Auguste Ferdinande, Nữ Đại vương công Áo, Đại Công nữ của Toscana, Vương phi của Bayern (m. 1864)
1861 – Katō Tomosaburō, nguyên soái và thủ tướng của Nhật Bản, tức 22 tháng 2 năm Tân Dậu (m. 1923)
1865 – Richard Adolf Zsigmondy, nhà hóa học người Áo, đoạt giải Nobel (m. 1929)
1873 – Sergei Rachmaninoff, nghệ sĩ piano, nhà soạn nhạc người Nga, 20 tháng 3 theo lịch Julius (m. 1943)
1898 – William James Sidis, nhà toán học người Mỹ (m. 1944)
1906 – Alexander Yakovlev, kỹ sư người Liên Xô, sáng lập Yakovlev, 19 tháng 3 theo lịch Julius (m. 1989)
1908 – Abraham Maslow, nhà tâm lý học người Mỹ (m. 1970)
1911 – Fauja Singh, đấu thủ chạy người Ấn Độ
1919 – Joseph E. Murray, bác sĩ người Mỹ, đoạt giải Nobel (m. 2012)
1920 – Mifune Toshiro, diễn viên người Nhật Bản (m. 1997)
1927 – Ferenc Puskás, cầu thủ bóng đá người Hungary (m. 2006)
1929 – Milan Kundera, Tác gia người Séc-Pháp
1932 – Debbie Reynolds, diễn viên, ca sĩ, vũ công người Mỹ
1933 – Claude Cohen-Tannoudji, nhà vật lý học người Pháp, đoạt giải Nobel
1938 – Phêrô Nguyễn Văn Nhơn, giám mục Công giáo người Việt Nam, Hồng y - tổng giám mục Tổng giáo phận Hà Nội
1940 – Wangari Muta Maathai, nhà môi trường học người Kenya, đoạt giải Nobel (m. 2011)
1943 – Mario Botta, kiến trúc sư người Thụy Sĩ
1946 – Arrigo Sacchi, huấn luyện viên bóng đá người Ý
1953 – Alberto Zaccheroni, huấn luyện viên bóng đá người Ý
1960 – Christopher Stevens, luật gia và nhà ngoại giao người Mỹ (m. 2012)
1961 – Susan Boyle, ca sĩ người Anh Quốc
1969 – Thích Nhật Từ, hòa thượng người Việt Nam
1976 – Clarence Seedorf, cầu thủ bóng đá người Hà Lan-Brasil
1980 – Randy Orton, đô vật và diễn viên người Mỹ
1981 – Park Ye-jin, diễn viên người Hàn Quốc
1989 – David N'Gog, cầu thủ bóng đá người Pháp
 1989 – Sugimoto Yumi, diễn viên, người mẫu người Nhật Bản

Mất
889 – Tần Tông Quyền, quân phiệt thời Đường, tức ngày Kỉ Sửu (27) tháng 2 năm Kỉ Dậu
1085 – Tống Thần Tông Triệu Húc, tức ngày Mậu Tuất (5) tháng 3 năm Ất Sửu (s. 1048)
1909 – Otto von Claer, tướng lĩnh người Đức (s. 1827)
1917 – Scott Joplin, nghệ sĩ piano và nhà soạn nhạc người Mỹ (s. 1868)
1922 – Karl I, hoàng đế của đế quốc Áo-Hung (s. 1887)
1922 – Hermann Rorschach, nhà tâm lý học người Thụy Sĩ (s. 1884)
1967 – Đặng Văn Ngữ, bác sĩ người Việt Nam (s. 1910)
1968 – Lev Davidovich Landau, nhà vật lý học người Liên Xô, đoạt giải Nobel (s. 1908)
1976 – Max Ernst, họa sĩ và nhà điêu khắc người Đức (s. 1891)
1988 – Đào Duy Anh, nhà sử học, địa lý, từ điển học, ngôn ngữ học người Việt Nam (s. 1904)
1994 – Robert Doisneau, nhiếp ảnh gia người Pháp (s. 1912)
2001 – Trịnh Công Sơn, nhạc sĩ người Việt Nam (s. 1939)
2002 – Simo Häyhä, xạ thủ người Phần Lan (s. 1905)
2003 – Trương Quốc Vinh, ca sĩ, diễn viên người Hồng Kông (s. 1956)
2006 – In Tam, chính trị gia người Campuchia, Thủ tướng Campuchia (s. 1916)
2016 – Pratyusha Banerjee, diễn viên truyền hình Ấn Độ (s. 1991)
2019 – Anh Vũ, diễn viên hài, diễn viên kịch và diễn viên điện ảnh người Việt Nam (s. 1972)

Ngày lễ và kỷ niệm
 Ngày Cá tháng tư
 Ngày thành lập Ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank)
 Ngày Cộng hoà Hồi giáo (Iran, từ 1979)
 Ngày khai trường ở Nhật Bản, cũng chính thức là Ngày Làm việc Đầu tiên, ngày đó các công ty và công sở chào đón nhân viên mới ra trường.
 Bắt đầu năm tài chính ở Ấn Độ

Tham khảo

Liên kết ngoài
BBC: On This Day (tiếng Anh)

Ngày trong năm
Tháng tư


title: Acumenator preussi

text:
Acumenator preussi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 1999.

Chú thích

Tham khảo

Acumenator


title: Các dòng di cư sớm thời tiền sử

text:
Các dòng di cư sớm thời tiền sử bắt đầu khi Người đứng thẳng (Homo erectus) di cư lần đầu tiên ra khỏi châu Phi qua hành lang Levantine và Sừng châu Phi tới lục địa Á-Âu khoảng 1,8 Ma BP (Ma/Ka BP: Mega/Kilo annum before present: triệu/ngàn năm trước).

Cuộc di cư có thể bắt nguồn từ sự phát triển của ngôn ngữ (hay ngôn ngữ sơ khai, theo giả thuyết của Fischer). Việc bành trướng của H. erectus khỏi châu Phi được tiếp nối bởi Homo antecessor vào châu Âu khoảng 800 Ka BP, sau đó là Homo heidelbergensis khoảng 600 Ka BP, tại đây có thể họ đã tiến hóa thành người Neanderthal.

Người hiện đại, Homo sapiens, tiến hóa tại châu Phi vào cỡ 200 Ka BP và tiến vào Cận Đông khoảng 125 Ka BP. Từ Cận Đông, những người này mở rộng về phía đông tới Nam Á vào khoảng 60 Ka BP, và tiếp tục tới Úc khoảng 40 Ka BP, khi lần đầu tiên H. sapiens đặt chân đến các vùng đất H. erectus chưa bao giờ đến. H. sapiens tới châu Âu khoảng 40 Ka BP, và cuối cùng thay thế người Neanderthal. Họ tới Đông Á vào khoảng 30 Ka BP.

Thời điểm bắt đầu của cuộc di cư tới Bắc Mỹ vẫn chưa thống nhất; nó có thể vào khoảng 30 Ka BP, hay sau đó, khoảng 14 Ka BP. Cuộc di cư tới các đảo thuộc Polynesia ở Thái Bình Dương bắt đầu vào khoảng năm 1300 TCN và kết thúc vào khoảng năm 900 của CN. Tổ tiên của người Polynesia được cho là rời Đài Loan vào khoảng 5,2 Ka BP.

Người tiền sử (trước Homo sapiens)

Những thành viên đầu tiên thuộc chi Người, như Homo ergaster, Homo erectus và Homo heidelbergensis, di cư khỏi châu Phi trong suốt thế Pleistocen sớm, có lẽ là do kết quả của Chiếc Bơm Sahara, khoảng 1,9 Ma BP, tỏa đi hầu hết Cựu Thế giới và tiến xa nhất tới Đông Nam Á. Thời điểm bắt đầu cuộc di cư khỏi châu Phi trùng với sự xuất hiện của Homo ergaster trong các mẫu hóa thạch, con người lần đầu tiên đi đứng bằng hai chân, khoảng 0,5 Ma sau sự xuất hiện của chi Người và các công cụ đầu tiên của Thời đại đồ đá cũ.

Các địa điểm chính của cuộc di cư sớm khỏi châu Phi là Riwat tại Pakistan: 1,9 Ma BP, Ubeidiya tại Levant: 1,5 Ma BP, và Dmanisi tại Kavkaz: 1,7 Ma BP.

Homo di cư đến Trung Quốc vào khoảng 1 Ma BP, sớm nhất là 1,66 Ma BP theo các công cụ đồ đá tìm thấy tại lòng chảo Nihewan.
Còn các công cụ đồ đá tìm thấy tại Xiaochangliang có niên đại khoảng 1,36 Ma.. Các địa điểm khảo sát nhân chủng học tại Xihoudu (), tỉnh Sơn Tây cho thấy những bằng chứng sớm nhất của việc sử dụng lửa của người đứng thẳng, có niên đại vào khoảng 1,27 Ma. Các di cốt khác được tìm thấy là răng người Nguyên Mưu (Yuanmou Man) và xương hàm dưới người Lam Điền (Lantian Man), nhưng việc định tuổi có những điểm chưa chắc chắn.

Đông Nam Á (Java) được di cư đến vào khoảng 1,7 Ma BP (Meganthropus). Tây Âu được di cư đến lần đầu tiên vào khoảng 1,2 Ma BP (Atapuerca).

Robert G. Bednarik cho rằng người đứng thẳng có thể đã biết đóng bè vượt biển, một lý thuyết vấp phải nhiều phản đối.

Các cuộc di cư của Homo sapiens

Homo sapiens sapiens được cho là đã xuất hiện tại Đông Phi vào khoảng từ 200 đến 100 Ka BP. Homo sapiens idaltu, được tìm thấy tại Trung Awash, Ethiopia, sống vào khoảng 160 Ka BP, là chủng người hiện đại cổ xưa nhất được biết đến.

Từ đó họ mở rộng ra khắp thế giới. Một cuộc di cư khỏi châu Phi (Out Of Africa) qua Bán đảo Ả Rập khoảng 60 Ka BP đưa người hiện đại tới lục địa Á-Âu, một nhóm nhanh chóng định cư tại vùng duyên hải quanh Ấn Độ Dương còn một nhóm di cư về phía bắc tới các dãy núi vùng Trung Á.

Các tuyến di cư là chủ đề của nhiều cuộc tranh luận và nghiên cứu. Công nghệ gen đã cung cấp một cách tiếp cận tới vấn đề này.

The Incredible Human Journey
The Incredible Human Journey là bộ tài liệu khoa học gồm bộ phim tài liệu năm tập và cuốn sách kèm theo, được viết và trình bày bởi Alice Roberts. Nó lần đầu tiên được phát sóng trên truyền hình BBC vào tháng Năm và tháng 6 năm 2009 tại Anh. Nó giải thích một bằng chứng cho lý thuyết về sự di cư của người thời xa xưa ra khỏi châu Phi và sau đó trên toàn thế giới, hỗ trợ thuyết Out of Africa. Lý thuyết này cho rằng tất cả con người hiện đại có nguồn gốc từ người Homo sapiens châu Phi hiện đại về mặt giải phẫu hơn là từ người Homo neanderthalensis ở Trung Đông hay ở châu Âu cổ hơn, hoặc là từ người bản địa Trung Quốc Homo pekinensis. Và người Homo sapiens châu Phi hiện đại không giao phối với loài khác của chi Homo. Mỗi tập phim liên quan đến một lục địa khác nhau, và hàng loạt các kỹ xảo cảnh quay tại thực tế trong mỗi châu lục đặc trưng. Tập đầu tiên phát sóng trên BBC Two vào ngày Chủ nhật 10 tháng 5 năm 2009.

Ra khỏi châu Phi:Trong tập đầu tiên, Roberts giới thiệu ý tưởng rằng phân tích di truyền cho thấy rằng tất cả con người hiện đại có nguồn gốc từ châu Phi. Cô đến thăm di chỉ Omo ở Ethiopia, đó là nơi phát hiện mẫu vật con người hiện đại sớm nhất.

Châu Á: Trong tập thứ hai, Roberts đi đến Siberia và thăm một cộng đồng dân bản địa bị cô lập, người Evenki vẫn còn sinh sống nhờ vào săn bắn tuần lộc. So sánh cách sống của họ nơi lạnh giá khắc nghiệt, khác biệt với châu Phi ấm áp, cô tự hỏi làm thế nào người châu Phi cổ đại có thể thích nghi được với khí hậu Bắc Á rất băng giá và tại sao người châu Á trông rất khác với người châu Phi.

Sau đó, Roberts khám phá có một luận thuyết thay thế cho luận thuyết "rời khỏi châu Phi". Đó là giả thuyết "Nguồn gốc đa vùng của người hiện đại" đã đạt được sự hỗ trợ từ một vài nhóm nhà khoa học ở Trung Quốc. Theo lý thuyết này, người Trung Quốc có nguồn gốc từ người  Homo erectus bản địa chứ không phải từ Homo sapiens châu Phi như sự tiến hóa của các dân tộc khác. Roberts đã đến thăm hang động Zhoukoudian (Chu Khẩu Điếm), nơi đã phát hiện Người vượn Bắc Kinh, thuộc loài Homo erectus được cho là tổ tiên của người Trung Quốc. Người Trung Quốc tin tưởng mãnh liệt rằng họ có nguồn gốc khác với các dân tộc khác. Roberts thấy rằng những đặc tính vật lý của người Trung Quốc hiện đại và trong hộp sọ hóa thạch, như xương gò má rộng, hình dạng hộp sọ và những răng cửa hình xẻng là các đặc điểm không có trong hầu như tất cả mọi người khác. Có lẽ đó là do điều kiện địa lý. Bà cũng thấy rằng các công cụ bằng đá được tìm thấy ở Trung Quốc có vẻ nguyên thủy hơn so với các nơi khác, và suy luận rằng chúng đã được sản xuất chỉ từ Homo erectus bản địa. Tuy nhiên, bà cho rằng các bằng chứng từ sọ chỉ để tham khảo. Bà phỏng vấn một nhà khảo cổ học Mỹ, người trình bày giả thuyết rằng người Trung Quốc cổ đại sử dụng tre thay cho đá, để giải thích sự vắng mặt của công cụ bằng đá tinh vi, mặc dù chưa có bằng chứng khảo cổ học hỗ trợ cho giả thuyết này. Cuối cùng, Roberts phỏng vấn nhà di truyền học Trung Quốc Jin Li (Kim Lực, 金力), người điều hành một nghiên cứu lấy mẫu DNA hơn 12.000 cá thể sống rải rác khắp Trung Quốc từ 160 nhóm dân tộc. Nghiên cứu ban đầu đưa ra giả thuyết rằng người Trung Quốc hiện đại tiến hóa từ người Homo erectus bản địa ở Trung Quốc, nhưng thực tế lại kết luận rằng người Trung Quốc đã không tiến hóa từ người vượn Bắc Kinh (Homo pekinensis), mà cũng di chuyển từ châu Phi đến như phần còn lại của dân cư thế giới.

Bên trong châu Phi
Tổ tiên chung gần nhất của toàn bộ loài người theo hướng mẹ, gọi là bà Eve ti thể, có lẽ sống vào khoảng 120-150 Ka BP, vào thời kỳ Homo sapiens idaltu, có thể ở Đông Phi.

Một nghiên cứu quy mô về đa dạng gen châu Phi dẫn đầu bởi Tiến sĩ Sarah Tishkoff chỉ ra người San có sự đa dạng gen lớn nhất trong số 113 mẫu nghiên cứu, cho thấy họ có thể là một trong 14 "nhóm dân số cổ đại." Nghiên cứu cũng chỉ ra quê hương của loài người hiện đại nằm ở Tây Nam châu Phi, gần ranh giới biển giữa Namibia và Angola.

Khoảng 100 - 80 Ka BP, ba nhánh chính của Homo sapiens tách ra. Nhóm mang chi ty thể L0 (mtDNA) / A (Y-DNA) tiến xuống Nam Phi (tổ tiên của những người Khoisan (Capoid)), Nhóm mang chi L1 (mtDNA) / B (Y-DNA) định cư ở Trung và Tây Phi (tổ tiên của người người Pygmy tây), còn nhóm mang chi L2, L3, cùng các mtDNA khác ở lại Đông Phi (tổ tiên của những người nói tiếng Niger-Congo và Nin-Sahara). (xem L-mtDNA)

Di cư khỏi châu Phi

Theo thuyết nguồn gốc châu Phi gần đây của người hiện đại, một nhóm nhỏ mang chi mtDNA L3 sống ở Đông Phi đã di cư theo hướng đông bắc, có lẽ là để tìm kiếm thức ăn hay tránh các điều kiện sống khắc nghiệt, vượt Biển Đỏ vào khoảng 70 Ka BP, và bắt đầu tiến trình xâm chiếm phần còn lại của thế giới. Theo một số tác giả, dựa trên thực tế rằng chỉ những hậu duệ của nhóm mang chi mtDNA L3 sống ở bên ngoài châu Phi, chỉ có một nhóm người rời châu Phi trong một cuộc di cư đơn lẻ tới một địa điểm định cư trên bán đảo Ả-rập. Từ điểm định cư đó, một số học giả nói tới khả năng có một vài làn sóng mở rộng theo thời gian. Ví dụ, Wells cho rằng một số người di cư sớm đã đi dọc bờ biển phía nam châu Á, vượt khoảng 250 km [155 dặm] đường biển (có lẽ trên những chiếc thuyền hay bè đơn giản), và tiến vào Úc khoảng 50 Ka BP. Thổ dân Úc (Aborigine), theo Wells, là hậu duệ của làn sóng di cư đầu tiên ra khỏi châu Phi.

Khoảng 50 Ka BP thế giới bước vào thời kỳ băng hà cuối cùng, nước bị đóng băng, vì thế mực nước biển thấp hơn nhiều. Ngày nay tại Cổng Grief, Biển Đỏ rộng khoảng 12 dặm (20 km) nhưng 50 Ka BP nó hẹp hơn nhiều, còn mực nước thấp hơn khoảng 70m. Mặc dù nó chưa bao giờ được nối liền, có thể có những hòn đảo ở giữa để có thể đến được bằng bè đơn giản. Các di chỉ sinh hoạt tuổi 125 Ka cho thấy bữa ăn của người tiền sử tại Eritrea bao gồm đồ hải sản bắt ở ven biển. Đây có thể coi là bằng chứng cho thấy loài người đã vượt Biển Đỏ trong quá trình tìm kiếm nguồn thức ăn ở các bờ biển mới.

Nam Á và Úc

Một số bằng chứng về gen chỉ ra có 2 luồng di cư ra khỏi châu Phi. Tuy nhiên các nghiên cứu khác cho rằng thực tế chỉ một luồng di cư diễn ra, tiếp theo là việc tách ra đi lên phía bắc của một nhóm nhỏ. Tại Tây Á, những người tiến về phía nam (chọn tuyến đường phía nam) mở rộng từ thế hệ này đến thế hệ khác quanh bờ biển Ả-rập và Ba Tư cho đến khi họ tới Ấn Độ. Một trong các nhóm đi về phía bắc (người Đông Á thuộc nhóm thứ hai này) tiến sâu vào lục địa đến châu Âu, và cuối cùng thay thế người Neanderthal. Họ cũng đã tiến vào Ấn Độ từ Trung Á. Nhóm đầu tiên đi dọc bờ biển phía nam châu Á, tới Úc vào khoảng giữa 55 và 30 Ka BP, theo hầu hết các tính toán là từ 46 đến 41 Ka BP.

Trong suốt thời kỳ đó, mực nước biển thấp hơn rất nhiều và phần lớn vòng đảo Đông Nam Á là một vùng đất lớn gọi là thềm Sunda. Những người di cư có thể đã tiếp tục đi theo đường bờ biển đông nam cho đến khi tới eo biển giữa Sunda và Sahul, lục địa rộng lớn tạo nên Úc và New Guinea ngày nay. Tại đó, khu vực rộng nhất là ở đường Weber, rộng khoảng 90 km, điều này cho thấy những người di cư đã có các kỹ năng đi biển. Những người cổ như Người đứng thẳng không thể tới được Úc, mặc dù họ đã băng qua eo Lombok và tới được Flores.

Nếu xác định các niên đại là chính xác, châu Úc có thể được định cư khoảng 10 Ka trước châu Âu. Điều này là có khả năng vì loài người có xu hướng tránh các vùng lạnh phía bắc và thích các vùng nhiệt đới ấm áp giúp họ dễ thích nghi giống như ở châu Phi quê hương. Một bằng chứng nữa cho việc con người xâm chiếm châu Úc là vào khoảng 46 Ka BP, tất cả động vật khổng lồ châu Úc nặng hơn 100 kg đã tuyệt chủng. Tim Flannery và những người khác cho rằng người di cư là nguyên nhân của sự tuyệt chủng này. Rất nhiều động vật đã quen với việc sống không bị săn đuổi và dễ dàng bị tấn công (điều cũng xảy ra sau này ở châu Mỹ).

Trong khi một số tiến vào châu Úc, số khác tiếp tục tiến về phía đông dọc theo bờ biển Sunda, rồi ngược lên đông bắc vào Trung Quốc và cuối cùng là Nhật Bản, hình thành nên một dải định cư dọc theo bờ biển. Dải định cư bờ biển này để lại dấu vết trong các mtDNA thừa kế từ nhóm M, và trong nhóm C nhiễm sắc thể Y. Sau đó, có thể họ đã tiến sâu vào đất liền và tiếp xúc với những giống người cổ như H. erectus. Các nghiên cứu về gen hiện tại cũng chỉ ra rằng châu Úc và New Guinea được định cư bởi một nhóm đơn lẻ đến từ châu Á chứ không phải bởi nhiều làn sóng. Chiếc cầu đất liền kết nối New Guinea và châu Úc bị chìm vào khoảng 8 Ka BP, ngăn cách dân cư giữa 2 vùng đất.

Một nghiên cứu gần đây cho thấy người ở phía nam Trung Quốc và Đông Nam Á có chung 1% số gen với người Denisova, một giống người đã tuyệt chủng. Điều đó có nghĩa người Denisova từng giao phối với tổ tiên của người hiện đại tại châu Á.

Châu Âu

Châu Âu được cho là được định cư bởi những người di cư đến từ ranh giới phía tây bắc của Trung Á và Trung Đông. Khi những người hiện đại đầu tiên đến châu Âu, những người Neanderthal đã định cư ở đó. Có tranh luận về thuyết giao phối giữa người hiện đại và người Neanderthal, và hầu hết bằng chứng cho thấy điều này có xảy ra nhưng chỉ ở mức độ nhỏ. Những cư dân người hiện đại và người Neanderthal cùng chung sống trong nhiều khu vực như ở bán đảo Iberia hay ở Trung Đông, và việc giao phối đó có thể đã bổ sung nguồn gen Neanderthal vào người hiện đại thời đại đồ đá cũ.

Một khác biệt quan trọng giữa châu Âu với phần còn lại của thế giới là vĩ độ bắc. Các bằng chứng nhân chủng học gợi ý rằng, người Neanderthal hoặc Cro-Magnon, đã tới vùng cực bắc nước Nga khoảng 40 Ka BP.

Khoảng 22 Ka BP, 10 Ka sau sự tuyệt chủng của người Neanderthal, thời kỳ băng hà cuối cùng đã khiến các cư dân vùng bắc bán cầu di cư tới một số địa điểm trú ẩn cho đến cuối thời kỳ này. Những cư dân này, dù sống cùng người Neanderthal hay không, được cho là đã tồn tại trong những địa điểm trú ẩn này suốt thời kỳ băng hà cuối cùng và sau đó lan tỏa ra toàn bộ châu Âu, nơi những cư dân cổ ở đây được cho là con cháu họ. Một quan điểm khác là cư dân châu Âu hiện đại là hậu duệ của di dân thời kỳ đồ đá mới ở Trung Đông. Tranh luận xung quanh nguồn gốc người châu Âu nhìn chung là cuộc tranh luận giữa phát tán văn hóa với phát tán nhân chủng. Các bằng chứng nhân chủng và gen ủng hộ mạnh mẽ thuyết phát tán nhân chủng, cho rằng họ là hậu duệ của một nhóm cư dân phát tán từ Trung Đông trong suốt 12 Ka sau đó. Tuy nhiên, một khái niệm về gen gọi là Thời Gian tới tổ tiên chung gần nhất, hay TMRCA thường được sử dụng để ủng hộ thuyết phát tán văn hóa thay vì phát tán nhân chủng.

Cuộc di cư của người Cro-Magnons vào châu Âu

Người Cro-Magnon được cho là người hiện đại đầu tiên ở châu Âu. Họ tiến vào lục địa Âu-Á từ Bán đảo Ả Rập khoảng 60 Ka BP, với một nhóm nhanh chóng định cư quanh vùng duyên hải Ấn Độ Dương và một nhóm di cư lên phía bắc tới các dãy núi vùng Trung Á.

Một chuỗi DNA ty thể từ hai người Cro-Magnon tại hang Paglicci, Italy, có niên đại từ 23 Ka đến 24 Ka (Paglicci 52 and 12), đã xác định mtDNA là Nhóm N, mẫu điển hình thuộc nhóm sau, nhóm đi sâu vào lục địa và là tổ tiên của những người Đông và Bắc Á (người "Mông Cổ"), Kavkaz, một bộ phận lớn của cư dân Trung Đông và Bắc Phi. Cuộc di cư từ khu vực Biển Đen vào châu Âu bắt đầu khoảng 45 Ka BP, có lẽ dọc theo hành lang sông Danube. Khoảng 20 Ka BP, toàn bộ châu Âu đã được định cư. Xác người cổ đầu tiên được bảo quản hoàn hảo là người băng Ötzi, từ 5 Ka BP, thuộc K1 mtDNA.

Cạnh tranh với người Neanderthal
Việc mở rộng được cho là bắt đầu từ 45 Ka BP và có lẽ mất khoảng 15 Ka để lan tỏa khắp châu Âu.

Trong suốt thời gian này người Neanderthal dần dần bị thay thế. Vì phải mất một thời gian dài để chiếm toàn bộ châu Âu, có lẽ người hiện đại và người Neanderthal đã liên tục tranh giành lãnh thổ. Người Neanderthal có thân hình to lớn và chắc chắn hơn nên có lẽ mạnh mẽ hơn người hiện đại Homo sapiens. Do đã sống ở châu Âu 200 Ka họ cũng thích ứng tốt hơn với thời tiết lạnh. Tuy nhiên người hiện đại, gọi là người Cro-Magnon, với kỹ thuật và ngôn ngữ tốt hơn cuối cùng đã thay thế toàn bộ người Neanderthal, nơi cuối cùng họ sống là trên bán đảo Iberia. Sau khoảng 30 Ka BP, các di chỉ hóa thạch của người Neanderthal biến mất, cho thấy họ đã bị tuyệt chủng. Những cư dân cuối cùng đã sống quanh hệ thống hang động trên bờ biển hướng về phía nam eo Gibraltar, từ 30 đến 24 Ka BP.

Những người theo thuyết nguồn gốc đa vùng của người hiện đại tin rằng người châu Âu là hậu duệ của người Neanderthal chứ không phải là những người Homo sapiens di cư. Số khác cho rằng người Neanderthal đã giao phối với người hiện đại. Vào năm 1997 các nhà nghiên cứu đã tách DNA ty thể từ một xác người Neanderthal có tuổi hóa thạch 40 Ka. Khi so sánh với DNA người hiện đại, các chuỗi có sự khác nhau rõ rệt, chỉ ra rằng theo DNA ty thể, người châu Âu hiện đại không phải là hậu duệ của người Neanderthal, và cũng không có sự giao phối. Một số nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu autosomal DNA để tìm kiếm sự giao phối với người Neanderthal. Một số allele của một số gen autosomal như allele H2 của gen MAPT đã được chú ý, vì chúng chỉ có ở người châu Âu. Nhưng từ sự vắng mặt autosomal DNA trong người Neanderthal, các nhà khoa học kết luận rằng điều này chỉ là giả thuyết.

Một số nhà nhân chủng học nghi ngờ rằng người Neanderthal và người Homo sapiens không thể lai tạo được với nhau. Vì người Neanderthal và người châu Âu đã chia sẻ cùng một không gian định cư trong suốt 20 Ka, nhưng không có một hóa thạch xương nào được tìm thấy có các tính chất lai giữa hai loài.

Ngày nay (cho tới năm 2010), các bằng chứng về gen cho thấy việc giao phối (của người Neanderthal) với người Homo sapiens sapiens (người hiện đại) đã diễn ra từ khoảng 80 đến 50 Ka BP tại Trung Đông, kết quả là người châu Phi hạ Sahara không có DNA Neanderthal còn người Kavkaz và châu Á có từ 1% đến 4% DNA Neanderthal.

Trung và Bắc Á
Các nhóm ty thể A, B và G hình thành từ 50 Ka BP, và những người thuộc nhóm này lần lượt tiến vào Siberia, Triều Tiên và Nhật Bản khoảng 35 Ka BP. Một số bộ phận nhóm cư dân này cũng di cư tới Bắc Mỹ.

Châu Mỹ

Việc những người Paleo-Indian di cư tới và xâm chiếm châu Mỹ, bao gồm các mốc thời gian chính xác cũng như các tuyến đường, đang là chủ đề của các cuộc nghiên cứu và thảo luận. Theo lý thuyết truyền thống thì những người di cư tới cầu qua eo Bering nối đông Siberia và Alaska ngày nay vào khoảng 40 - 17 Ka BP, khi mức nước biển thấp hơn nhiều do thời kỳ băng hà cuối cùng. Những người này được cho là đã theo chân những đàn thú khổng lồ vào thời kỳ thế Pleistocen dọc theo hành lang đất liền nối giữa các sông băng Laurentide và Cordilleran. Một tuyến khác là, bằng đường bộ hay sử dụng thuyền nguyên thủy, họ đã di cư xuống bờ biển Tây Bắc Thái Bình Dương tới Nam Mỹ xuống tận Chile. Bằng chứng của tuyến thứ hai là do nước biển đã dâng hàng trăm mét theo sau kỷ băng hà.

Các nhà nhân chủng học cho rằng những người di cư Paleo-Indian rời khỏi Beringia (tây Alaska), khoảng từ 40 đến 16,5 Ka BP. Khoảng thời gian này là nguồn gốc của nhiều cuộc tranh luận và kéo dài nhiều năm. Một số ít kết luận được đồng tình là nguồn gốc từ Trung Á, cùng sự di cư mở rộng ra châu Mỹ suốt khoảng thời gian kết thúc thời kỳ băng hà cuối cùng, khoảng 16 - 13 Ka BP.

Ghi chú

Tham khảo

Xem thêm
Loài người
Lịch sử loài người
 Tiến trình tiến hóa loài người
 Tiến hóa của loài người

Liên kết ngoài
Atlas of the Human Journey - National Geographic
Journey of Mankind - Genetic Map - Bradshaw Foundation

Di dân trên thế giới
Di cư tiền sử
Di truyền học quần thể
Thời đại đồ đá cũ
Tiến hóa loài người
Lịch sử nhân khẩu học


title: 12 tháng 11

text:
Ngày 12 tháng 11 là ngày thứ 316 (317 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 49 ngày trong năm.

Sự kiện
969 – Hoàng đế Đông La Mã Nikephoros II Phokas bị ám sát bởi vợ là Theophano và người tình của bà là Ioannes I Tzimiskes.
1028 – Nữ hoàng Đông La Mã tương lai Zoë được phong làm hoàng hậu của Romanos III Argyros.
 1893 – Hiệp ước Đường Durand được ký giữa hai quốc gia ngày nay là Pakistan và Afghanistan – Đường Durand đã được quốc tế công nhận là đường biên giới giữa hai quốc gia chị em này.
1912 – Xác của nhà thám hiểm người Anh Robert Falcon Scott và những đồng đội của ông được tìm thấy tại Nam Cực, 8 tháng sau thất bại của cuộc thám hiểm Terra Nova dẫn đến cái chết của họ trên đường về.
 1918 – Áo trở thành một nước cộng hòa.
 1923 – Phiên bản đầu tiên của Quốc kỳ Liên Xô được thông qua.
1927 – Lev Trotsky bị trục xuất khỏi Đảng Cộng sản Liên Xô, dọn đường cho những cuộc trục xuất hàng loạt những người đối lập tại Liên Xô vào đầu năm sau.
 1936 – Ngày 12/11/1936, hơn 10 nghìn công nhân mỏ than Cẩm Phả đã giành được thắng lợi sau một tuần bãi công, đấu tranh buộc chủ mỏ phải tǎng lương giảm giờ làm.
1936 – Cầu qua vịnh Oakland–San Francisco bắc qua Vịnh San Francisco nối hai thành phố San Francisco và Oakland của Hoa Kỳ bắt đầu được đưa vào sử dụng.
1942 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Bắt đầu Hải chiến Guadalcanal tại quần đảo Solomon giữa quân Đồng Minh và quân Nhật Bản.
 1948 – Tại Tokyo, một tòa án quốc tế về tội ác chiến tranh tuyên án bảy sĩ quan và viên chức Nhật Bản tử hình, bao gồm tướng Hideki Tojo, vì vai trò của họ trong Chiến tranh Thế giới thứ Hai.
1970 – Xoáy thuận Bhola đổ bộ tại bờ biển của Đông Pakistan, trở thành xoáy thuận nhiệt đới gây thiệt hại nhân mạng cao nhất trong lịch sử.
 1971 – Chiến tranh Việt Nam: Như một phần của Việt Nam hóa Chiến tranh, Tổng thống Hoa Kỳ Richard M. Nixon đặt 1 tháng 2 năm 1972 là thời hạn chót để rút 45.000 quân Hoa Kỳ troops khỏi Việt Nam.
 1979 – Khủng hoảng Con tin Iran: Đáp lại tình hình bắt cóc con tin tại Tehran, Tổng thống Hoa Kỳ Jimmy Carter ra lệnh dừng nhập khẩu dầu mỏ từ Iran vào Hoa Kỳ.
 1980 – Tàu thăm dò không gian Voyager 1 của NASA tiếp cận gần nhất với Sao Thổ và có được những bức ảnh đầu tiên về vành đai của hành tinh này.
 1982 – Tại Liên Xô, Yuri Andropov trở thành tổng bí thư của Đảng Cộng sản Liên Xô, kế nhiệm Leonid Brezhnev.
 1998 – Phó Tổng thống Hoa Kỳ Al Gore ký tượng trưng vào Nghị định thư Kyoto.
1990 – Hoàng thái tử Akihito tiến hành lễ tức vị tại Hoàng Cư ở Tokyo, chính thức trở thành Thiên hoàng thứ 125 của Nhật Bản.
2014 – Phi thuyền Rosetta lần đầu tiên đổ bộ lên sao chổi 67P/Churyumov-Gerasimenko. Lần đầu tiên đổ bộ thành công lên một sao chổi.

Sinh
 1817 – Bahá'u'lláh, người sáng lập tôn giáo Bahá'í
 1840 – Auguste Rodin, họa sĩ người Pháp
 1866 – Tôn Dật Tiên, nhà cách mạng Trung Quốc
 1948 – Trần Thu Hà, nhà giáo Nhân dân, nghệ sĩ Nhân dân, nghệ sĩ dương cầm Việt Nam
 1968 - Michael Lohscheller CEO VinFast toàn cầu
 1980 – Ryan Gosling, diễn viên người Canada
 1982 – Anne Hathaway, diễn viên nữ người Mỹ
1995 – Thomas Lemar, cầu thủ bóng đá người Pháp
1995 – MisThy, YouTuber người Việt Nam.
1999 – Choi Yoo-jung, ca sĩ, vũ công, thành viên nhóm nhạc Hàn Quốc Weki Meki

Mất
 1996 – Lê Nguyên Khang, tướng lĩnh Quân lực Việt Nam Cộng hòa (Sinh 1931)
 2015 – Anh Bằng, nhạc sĩ người Việt Nam (s. 1926)
 2018 – Stan Lee, tác giả truyện tranh người Mỹ (Sinh 1922)

Những ngày lễ và kỷ niệm

Tham khảo

Tháng mười một
Ngày trong năm


title: Artolsheim

text:
Artolsheim là một xã thuộc tỉnh Bas-Rhin trong vùng Grand Est đông bắc Pháp.

Twin towns
  Carsac-Aillac, Dordogne

Xem thêm
Xã của tỉnh Bas-Rhin

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Bas-Rhin


title: Molophilus apicidens

text:
Molophilus apicidens là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Hoplolythrodes

text:
Hoplolythrodes là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Các loài
Hoplolythrodes arivaca (Barnes, 1907)

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Noctuidae


title: Chi Cánh chuồn

text:
Chi Cánh chuồn  (danh pháp khoa học: Securidaca) là một chi thực vật thuộc họ Polygalaceae. Chi này có các loài sau (tuy nhiên danh sách này có thể chưa đủ):
Securidaca acuminata
Securidaca affinis
Securidaca amazonica
Securidaca angustifolia
Securidaca leiocarpa, S.F.Blake
Securidaca longipedunculata

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

S


title: Epopsima

text:
Epopsima là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Các loài
 Epopsima fasciolata Butler, 1886

Tham khảo

 Epopsima at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Acontiinae


title: Dendrobium revolutum

text:
Dendrobium revolutum là một loài thực vật có hoa trong họ Orchidaceae.

Chú thích

Tham khảo

R
Thực vật được mô tả năm 1840
R
R
Thực vật Đông Dương


title: Reckenroth

text:
Reckenroth là một đô thị ở huyện Rhein-Lahn, bang Rheinland-Pfalz, in phía tây nước Đức.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Rhein-Lahn


title: Andrena amphibola

text:
Andrena amphibola là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Viereck mô tả khoa học năm 1904.

Chú thích

Tham khảo

A
Động vật được mô tả năm 1904


title: Núi Adams (Washington)

text:
Núi Adams là một ngọn núi ở tiểu bang Washington, Hoa Kỳ. Núi Adams nằm ở phía đông núi St. Helens. Đay là đỉnh núi hạng nhì tại Washington và hạng ba trong dãy núi Cascade. Núi Adams có độ cao 2474 m.

Ghi chú

Adams, Núi
Adams, Núi


title: Sonnino

text:
Sonnino là một đô thị và cộng đồng (comune) ở tỉnh Latina trong vùng Lazio nước Ý.
Đô thị Sonnino có diện tích ki lô mét vuông, dân số thời điểm năm 31 tháng 5 năm 2005 là 7056 người.
Đô thị này có các đơn vị dân cư (frazioni) sau:
Các đô thị giáp ranh:

Tham khảo

Đô thị tỉnh Latina


title: Selatosomus tauricus

text:
Selatosomus tauricus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Dolin miêu tả khoa học năm 1975.

Chú thích

Tham khảo

Selatosomus


title: Rhyacophila kunma

text:
Rhyacophila kunma là một loài Trichoptera trong họ Rhyacophilidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Rhyacophila


title: Trận Monastir

text:
Trong lịch sử vùng Balkan, Trận Monastir có thể là:
 Trận Monastir (1912), quân Serbia đánh bại quân Ottoman trong cuộc Chiến tranh Balkan lần thứ nhất
 Trận Monastir (1917), quân Bulgaria đánh bại quân Pháp trong cuộc Chiến tranh thế giới thứ nhất


title: Ames, Iowa

text:
Ames là một thành phố thuộc Quận Story trong bang Iowa, Hoa Kỳ. Thành phố có tổng diện tích 62.86 km², trong đó diện tích đất là 62.70 km². Theo điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2010, thành phố có dân số 58.965 người.
Ames có cự ly khoảng 30 dặm (48 km) về phía bắc của Des Moines. Đây là thành phố chính khu vực thống kê đô thị Ames trong đó bao gồm toàn bộ quận Story, và, khi kết hợp với khu vực thống kê tiểu đô thị Boone, bao gồm khu vực thống kê kết hợp Ames-Boone lớn hơn.
Ames có khu trường sở của trường Đại học Khoa học và Công nghệ bang Iowa (ISU), một tổ chức nghiên cứu công với Nông nghiệp hàng đầu, Kỹ thuật, Thiết kế, và trường cao đẳng Thú y.

Tham khảo

Thành phố của Iowa


title: Kiến Hưng

text:
Kiến Hưng là một phường thuộc quận Hà Đông, thành phố Hà Nội, Việt Nam.

Trên địa bàn phường Kiến Hưng có làng Đa Sĩ - một làng cổ nổi tiếng ở Hà Nội, được biết đến với nghề rèn truyền thống.

Địa lý
Phường Kiến Hưng nằm ở phía đông quận Hà Đông, có địa giới hành chính:
Phía đông huyện Thanh Trì
Phía tây giáp các phường Hà Cầu và Phú La
Phía nam giáp huyện Thanh Oai và phường Phú Lương
Phía bắc giáp phường Phúc La và huyện Thanh Trì.

Phường Kiến Hưng có diện tích 4,24 km², dân số năm 2009 là 11.390 người, mật độ dân số đạt 2.685 người/km².

Lịch sử
Trước đây, Kiến Hưng là một xã thuộc thị xã Hà Đông.

Xã Kiến Hưng được thành lập vào ngày 15 tháng 6 năm 1949, gồm các thôn Hà Trì, Đa Sỹ, Mậu Lương. Khi mới thành lập, xã thuộc huyện Hà Đông

Tháng 4 năm 1955, tách thôn Hà Trì của xã Kiến Hưng để hợp với thôn Cầu Đơ của xã Văn Khê lập thành xã Hà Cầu thuộc thị xã Hà Đông.

Ngày 17 tháng 5 năm 1961, xã Kiến Hưng được chuyển về huyện Thanh Oai và đến ngày 15 tháng 9 năm 1969 lại được sáp nhập vào thị xã Hà Đông.

Ngày 27 tháng 12 năm 2006, xã Kiến Hưng thuộc thành phố Hà Đông mới thành lập.

Ngày 8 tháng 5 năm 2009, Chính phủ ban hành Nghị quyết 19/NQ-CP. Theo đó, thành lập quận Hà Đông trên cơ sở toàn bộ diện tích, dân số của quận Hà Đông và thành lập phường Kiến Hưng thuộc quận Hà Đông trên cơ sở toàn bộ diện tích, dân số của xã Kiến Hưng.

Sau khi thành lập, phường Kiến Hưng có 424,15 ha diện tích tự nhiên, dân số là 11.390 người.

Chú thích

Xem thêm
Phường Kiến Hưng - Điểm du lịch văn hóa làng nghề hấp dẫn


title: 72

text:
Năm 72 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 72

als:70er#Johr 72


title: Cerotoma hybridus

text:
Cerotoma hybridus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bechyne miêu tả khoa học năm 1956.

Chú thích

Tham khảo

Cerotoma


title: 12585 Katschwarz

text:
12585 Katschwarz (1999 RN64) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 7 tháng 9 năm 1999 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 12585 Katschwarz

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Sphenomerus bonnottei

text:
Sphenomerus bonnottei là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1928.

Chú thích

Tham khảo

Sphenomerus


title: Melanempis scoliiformis

text:
Melanempis scoliiformis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Brooks & Pauly mô tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

Melanempis
Động vật được mô tả năm 2001


title: Mappilaiurani

text:
Mappilaiurani là một thị trấn thống kê (census town) của quận Toothukudi thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Mappilaiurani có dân số 26.802 người. Phái nam chiếm 50% tổng số dân và phái nữ chiếm 50%. Mappilaiurani có tỷ lệ 73% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 77%, và tỷ lệ cho phái nữ là 69%. Tại Mappilaiurani, 14% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu


title: Giải Trân

text:
Giải Trân (chữ Hán: 解珍; bính âm: Xiè Zhēn), ngoại hiệu Lưỡng Đầu Xà (chữ Hán: 兩頭蛇; tiếng Anh: Double-headed Serpent; tiếng Việt: Rắn hai đầu) là một nhân vật hư cấu trong tiểu thuyết văn học cổ điển Trung Hoa Thủy Hử. Giải Trân xếp thứ 34 trong 108 vị đầu lĩnh Lương Sơn Bạc và xếp thứ 34 trong 36 vị sao Thiên Cương, được sao Thiên Bạo Tinh (chữ Hán: 天暴星; tiếng Anh: Savage Star) chiếu mệnh.

Xuất thân
Cùng em trai là Giải Bảo sống tại Đăng Châu, hai anh em họ Giải là thợ săn dưới núi Đăng Châu, các phường thợ săn đều tôn là bậc nhất. Thủy Hử mô tả Giải Trân thân cao bảy thước, mặt tía, lưng đỏ, vai rộng, eo gọn, sức mạnh tựa hổ. Cha mẹ mất sớm, chưa gia đình, người giỏi võ nghệ, chuyên dùng đinh ba với tên gọi là Hỗn Thiết Điểm Cang Cương Xoa.

Gia nhập Lương Sơn Bạc

Bị vu oan và được giải cứu khỏi ngục Đăng Châu
Nguyên tại phủ Đăng Châu, cọp beo rất nhiều, quấy hại dân lành. Quan phủ Đăng Châu truyền luyện phường thợ săn quanh núi Đăng Châu cần săn lùng ác thú, nộp đúng kỳ hạn. Trong một lần hai anh em Giải Trân, Giải Bảo săn lùng giết cọp theo lệnh quan, đã truy tầm dấu vết con cọp bị họ bắn tử thương và rơi xuống núi lọt vào gia trang họ Mao một đêm về sáng. Khi đến gia trang họ Mao, hai anh em đã bị chủ gia trang là Mao Thái Công đánh lừa bằng cách giữ họ lại ăn uống và nghỉ ngơi trong khi con trai của mình là Mao Trọng Nghĩa đem xác cọp lên phủ quan nhận thưởng. Quá tức giận vì bị lừa, hai anh em họ Giải đã đánh nhau với gia đinh họ Mao và bị bắt trói đưa lên phủ trị tội. Tại đây, để phòng ngừa tai họa về sau, gia đình họ Mao đã thông đồng với con rể Mao Thái Công là Vương Chánh cùng quan giữ ngục Bao Tiết Cấp giam hai anh em họ Giải vào tử lao chờ chém. May thay lúc đó, một người lính tên Nhạc Hoà, vốn có người chị lấy Tôn Lập là anh trai của Tôn Tân, chồng Cố Đại Tẩu, chị họ hai anh em họ Giải, tình cờ nói chuyện với hai anh em họ Giải, đã đồng ý đưa tin cầu cứu của hai anh em họ Giải đến Cố Đại Tẩu.

Để cứu Giải Trân, Giải Bảo, vợ chồng Tôn Tân đã mời hai chú cháu đầu đãng thảo khấu núi Đăng Vân là Trâu Uyên, Trâu Nhuận cùng Nhạc Hoà cướp ngục phủ Đăng Châu. Để có người bảo vệ trong trường hợp bị binh lính đuổi theo, vợ chồng Tôn Tân đề nghị mời Tôn Lập gia nhập. Sau khi nghe xong, Tôn Lập chối từ vì mình là Đề Hạt phủ Đăng Châu, không thể theo nhóm Tôn Tân mà cướp ngục phủ Đăng Châu nơi mình đang cai quản binh mã. Cố Đại Tẩu, Trâu Uyên, Trâu Nhuận đòi một phen quyết liều sống chết với Tôn Lập. Trong khi Tôn Lập chưa xiêu lòng, Cố Đại Tẩu hăm dọa giết vợ Tôn Lập là Nhạc Nương đang đứng kế bên chồng, rồi sẽ liều chết với Tôn Lập. Vì tình anh em, vì nghĩa vợ chồng, Tôn Lập đành theo. Cuộc cướp ngục thành công, hai anh em họ Giải được giải cứu, Trâu Uyên, Trâu Nhuận chém đầu Vương Chánh, Giải Bảo vung gông đập chết Bao Tiết Cấp và cả nhóm người lẫn lâu la đã kéo đến Mao gia trang thảm sát gia quyến họ Mao để trả thù cho việc vu oan hai anh em họ Giải.

Sau cuộc cướp ngục thành công này, hai anh em Giải Trân, Giải Bảo, vợ chồng Cố Đại Tẩu, Tôn Tân, hai chú cháu Trâu Uyên, Trâu Nhuận, vợ chồng Tôn Lập đã theo về và gia nhập Lương Sơn Bạc.

Sau khi gia nhập Lương Sơn Bạc

Trận Chúc Gia Trang - làm nội ứng
Tại hồi 49, Giải Trân đã góp công vào việc đánh hạ Chúc Gia Trang qua sự kiện cùng Tôn Lập và nhóm đầu lĩnh Lương Sơn Bạc cải trang làm lính triều Tống vào Chúc Gia Trang làm nội ứng, từ trong đánh ra và với Tống Giang thống lĩnh quân Lương Sơn Bạc từ ngoài đánh vào, dẫn đến việc Chúc Gia Trang bị hạ ngay sau đó.

Trận Hoa Châu - chém đầu Hạ Thái Thú
Tại hồi 58, để giải cứu Sử Tiến và Lỗ Trí Thâm bị bắt giữ tại Hoa Châu , Tống Công Minh cùng các vị đầu lĩnh Lương Sơn Bạc giả dạng đoàn người Thái úy đến Hoa Châu để đánh úp Hạ Thái thú. Giải Trân, Giải Bảo, Thạch Tú, Dương Hùng giả làm Ngu Hầu và khi được phát lệnh, Giải Trân, Giải Bảo vung gươm chém đầu Hạ Thái thú, cùng các vị đầu lĩnh khác tiêu diệt lực lượng Hạ Thái thú và giải cứu Sử Tiến, Lỗ Trí Thâm.

Trận Thúy Vân Lâu - đốt miếu Thành Hoàng
Tại hồi 65, trong cuộc đánh thành Đại Danh (大名城)  để giải cứu Lư Tuấn Nghĩa và Thạch Tú, Giải Trân cùng Giải Bảo giả làm thợ săn trà trộn vào thành Đại Danh để đợi đến đúng thời cơ khi quân Lương Sơn Bạc nổi lửa đánh thành, cùng cướp ngục và giải cứu Lư Tuấn Nghĩa, Thạch Tú. Đêm Nguyên Tiêu, Giải Trân cùng các đầu lĩnh Lương Sơn Bạc khác đánh phá trong thành dẫn đến việc giải cứu thành công Lư Tuấn Nghĩa, Thạch Tú.

Trận Tăng Đầu Thị - chém Tăng Sách
Tại hồi 67, trong trận Tăng Đầu Thị, khi Sử Văn Công mưu đánh úp trại Tống Giang bị thất bại, một trong Tăng Gia Ngũ Hổ là Tăng Sách trên đường chạy trốn, vì lúng túng trong đêm tối mà bị Giải Trân đâm một nhát xoa (đinh ba) té nhào xuống ngựa chết ngay tại trận

Chức vụ
Khi phân định ngôi thứ ở Lương Sơn Bạc, Giải Trân xếp thứ 34 trong 108 vị đầu lĩnh Lương Sơn Bạc và xếp thứ 34 trong 36 vị sao Thiên Cương, chức Bộ Quân Đầu Lĩnh (步軍頭領), là một trong những đầu lĩnh chuyên cai quản bộ binh trong quân Lương Sơn Bạc.

Sau khi chiêu an và tử trận
Sau khi nhận chiêu an, Giải Trân cùng các đầu lĩnh Lương Sơn Bạc tham gia các chiến dịch bình quân Liêu, các lực lượng khác chống đối triều đình nhà Tống.

Tại hồi 116, trong chiến dịch bình Phương Lạp, tại trận tấn công cửa ải đèo Ô Long , do sự phòng giữ chặt chẽ cửa ải của quân Phương Lạp, hai anh em họ Giải xung phong cải trang làm thợ săn trèo lên đỉnh đèo đốt lửa khiến quân Phương Lạp sợ mà bỏ ải chạy. Khi đang leo trên vách núi, quân Phương Lạp phát hiện ra hai người và dự định bắt sống hai anh em bằng câu liêm. Bị câu liêm dính vào tóc và kéo lên, Giải Trân cắt đứt cán câu liêm và rơi xuống vực tan xương thịt nát. Giải Bảo nhoài người lui xuống liền bị quân Phương Lạp quăng đá bắn tên chết thảm cùng anh.

Sau khi giết 2 anh em họ Giải, tướng Phương Lạp là Thạch Bảo sai quân xuống cửa ải chặt thủ cấp Giải Trân và Giải Bảo bêu trên đèo Ô Long khiêu khích quân Lương Sơn Bạc. Vì muốn cướp thủ cấp 2 anh em họ Giải, Tống Giang mắc mưu Thạch Bảo và suýt thiệt mạng. May nhờ Ngô Dụng đề phòng, đã cùng các đầu lĩnh Lương Sơn Bạc cứu nguy Tống Giang và binh quân Lương Sơn Bạc.

Tại hồi 119, khi ban thưởng và sắc phong các đầu lĩnh Lương Sơn Bạc sau chiến dịch bình Phương Lạp, là một trong 14 chánh tướng tử trận, Giải Trân được sắc phong tước là Trung Vũ Lang (忠武郎 | Martial Gentleman of Loyalty).

Trong Đãng Khấu Chí
Tại hồi 40, quân Viên Tý nhờ Ngụy Phụ Lương và Chân Đại Nghĩa làm nội gián, bày liên hoàn kế lấy được Duyễn Châu. Loan Đình Phương theo kế đến trại Phi Hổ nơi hai anh em họ Giải đồn binh đều Giải Bảo và một nửa quân đi cứu hang Mại Lý. Sau đó chém chết Giải Trân. Giải Bảo cũng bị Chúc Vạn Niên bắn chết cùng một ngàn quân ở phía nam hang Mại Lý.

Tính riêng trận công hạ Duyễn Châu của trại Viên Tý, quân Lương Sơn đã bị chém đầu 11 người là Tôn Lập, Tôn Tân, Cố Đại Tẩu, Giải Trân, Giải Bảo, Dương Hùng, Thạch Tú, Đỗ Hưng, Trâu Uyên, Trâu Nhuận, Nhạc Hòa. Đây có thể coi là sự trả thù tàn ác mà tác giả đã giành cho những người gây họa cho Chúc Gia Trang trong Thủy Hử.

Tham khảo
Thủy Hử - Thi Nại Am, Nhà xuất bản Văn học, 1988, bản dịch của Trần Tuấn Khải - Lương Duy Thứ giới thiệu.
Hậu Thủy hử - Thi Nại Am và La Quán Trung, Nhà xuất bản Văn học, 1999, bản dịch của Ngô Đức Thọ và Nguyễn Thuý Nga - Ngô Đức Thọ giới thiệu.

Xem thêm
Thủy Hử
Giải Bảo
Tôn Lập
Thi Nại Am
La Quán Trung

Chú thích

Nhân vật Thủy hử


title: Ampedus nomurai

text:
Ampedus nomurai là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Ôhira miêu tả khoa học năm 1968.

Chú thích

Tham khảo

Ampedus


title: Chu Điệu vương

text:
Chu Điệu Vương (chữ Hán: 周悼王; trị vì: 520 TCN), tên thật là Cơ Mãnh (姬猛), là vị vua thứ 25 của nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Thân thế
Ông là con trai của Chu Cảnh Vương – vua thứ 24 nhà Chu.

Trị vì
Năm 520 TCN, Chu Cảnh Vương mất. Cảnh vương khi còn sống yêu quý con nhỏ là vương tử Triều nhưng chưa quyết định lập làm thái tử thay cho thái tử mất sớm. Khi Cảnh vương mất, Cơ Mãnh là con lớn nhất của Cảnh vương nên được người trong nước lập làm vua, tức là Chu Điệu vương.

Tuy nhiên Điệu vương ở ngôi không được lâu. Sau 7 tháng, em ông là vương tử Triều làm binh biến giết chết ông để cướp ngôi.

Xem thêm
 Chu Cảnh Vương
 Chu Kính Vương

Tham khảo
 Sử ký Tư Mã Thiên những điều chưa biết - Chu bản kỷ, Bùi Hạnh Cẩn - Việt Anh dịch (2005), Nhà xuất bản Văn hoá thông tin
 Trình Doãn Thắng, Ngô Trâu Cương, Thái Thành (1998), Cố sự Quỳnh Lâm, Nhà xuất bản Thanh Hoá
 Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới

Chú thích

Vua nhà Chu
Vua Trung Quốc bị giết
Năm sinh không rõ
Mất năm 520 TCN
Năm 520 TCN


title: Ricardo Legorreta

text:
Ricardo Legorreta (17 tháng 5 năm 1931 – 30 tháng 12 năm 2011) sinh ra ở México, ông tốt nghiệp kiến trúc sư tại Đại học Tự trị Quốc gia Mexico (tiếng Tây Ban Nha: Universidad Nacional Autonoma) năm 1953.

Sau khi tốt nghiệp, ông cộng tác với Jose Villagran Garcia ở thủ đô Mexico. Năm 1960, Legorreta tách ra làm riêng và năm 1964 ông đứng đầu hãng thiết kế kiến trúc Legorreta (Legorreta Arquitectos), Thành phố Mexico và văn phòng tại Mỹ

Kể từ năm 1969, Legorreta là một trong những giảng viên thỉnh giảng quan trọng nhất ở các trường đại học của Mexico. Hiện nay, Legorreta là giáo sư tại Đại học Tự trị Quốc gia Mexico, Đại học Iberoamericana, Đại học Harvard, Đại học California tại Los Angeles (UCLA) và nhiều đại học khác trên thế giới.

Ông đã nhận được Huy chương vàng AIA năm 2000.

Công trình nổi tiếng

 Khách sạn Camino Real Mexico, 1968, (Col. Azures, thành phố México, México)
 Casa Montalbán, 1985 (Hollywood, California, Mỹ)
 Bảo tàng nghệ thuật đương đại Monterrey, (Monterrey, Mexico)
 Chợ Tustin, 1988 (Tustin, California, Mỹ)
 Quảng trường Pershing, 1994 (Los Angeles, California, Mỹ)
 Nhà thờ, 1994 (Managua, Nicaragua)
 Bảo tàng sáng chế kỹ thuật, 1998 (San Jose, California, Mỹ)
 Khu chung cu Max Palevsky, 2001 (Chicago, Illinois, Mỹ)
 Thư viện San Antonio, Texas

Sách tham khảo
 Mutlow, J, Legorreta, Rizzoli, New york, 1997
 Legorreta, R, Legorreta + Legorreta, Rizzoli, 2004

Tham khảo

Legorreta,Ricardo
Legorreta,Ricardo
Người Thành phố México
Sinh năm 1931
Mất năm 2011


title: Procaris chacei

text:
Procaris chacei là một loài tôm thuộc họ Procarididae. Chúng là loài đặc hữu của Bermuda.

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật được mô tả năm 1986
Động vật Bermuda


title: Sen hồng

text:
Sen (tên khoa học: Nelumbo nucifera), còn gọi là sen hồng, là một loài thực vật thủy sinh thân thảo sống lâu năm thuộc chi sen. Trong thời kỳ cổ đại nó đã từng là loại cây mọc phổ biến dọc theo bờ sông Nin ở Ai Cập cùng với một loài hoa súng có quan hệ họ hàng gần gũi có tên gọi dài dòng là hoa sen xanh linh thiêng sông Nin (Nymphaea caerulea); và hoa, quả cũng như các đài hoa của cả hai đã được họa lại khá rộng rãi như là một kiểu kiến trúc ở những nơi cần các hình ảnh linh thiêng. Người Ai Cập cổ đại sùng kính hoa sen và sử dụng nó trong các nghi thức tế lễ. Từ Ai Cập nó đã được đem đến Assyria và sau đó được trồng rộng rãi khắp các vùng Ba Tư, Ấn Độ và Trung Quốc. Nó cũng có thể là loài cây bản địa ở khu vực Đông Dương, nhưng ở đây có sự nghi vấn về điều này. Năm 1787, lần đầu tiên nó được đưa tới Tây Âu như một loài hoa súng dưới sự bảo trợ của Joseph Banks và có thể thấy được trong các vườn thực vật hiện nay mà ở đó có sự cung cấp nhiệt. Ngày nay nó hiếm hoặc đã tuyệt chủng tại châu Phi nhưng lại phát triển mạnh ở miền nam châu Á và Australia.

Củ sen thực chất là rễ mọc trong các lớp bùn trong ao hay sông, hồ còn các lá thì nổi ngay trên mặt nước. Các thân già có nhiều gai nhỏ. Hoa thường mọc trên các thân to và nhô cao vài xentimet phía trên mặt nước. Thông thường sen có thể cao tới 1,5 m và có thể phát triển các rễ củ bò theo chiều ngang tới 3 m, một vài nguồn chưa kiểm chứng được cho biết nó có thể cao tới trên 5 m. Lá to với đường kính tới 60 cm, trong khi các bông hoa to nhất có thể có đường kính tới 20 cm.

Có nhiều giống sen được trồng, với màu hoa dao động từ màu trắng như tuyết tới màu vàng hay hồng nhạt. Nó có thể chịu được rét tới khu vực 5 theo phân loại của USDA. Loài cây này có thể trồng bằng hạt hay rễ củ.

Từ nguyên
Từ sen là một từ Hán Việt cổ, bắt nguồn từ cách phát âm trong tiếng Hán thượng cổ của một từ tiếng Hán được viết bằng chữ Hán là "蓮". Chữ Hán "蓮" có âm Hán Việt hiện hành là liên. William H. Baxter và Laurent Sagart phục nguyên cách phát âm trong tiếng Hán thượng cổ của từ "蓮" là *k.[r]ˤe[n].

Sử dụng
Sen là loại cây cảnh đẹp, được nhiều người yêu thích. Cây thường được trồng làm cây cảnh ngoại thất, trồng trong ao hồ nhân tạo hay tự nhiên.

Hoa, các hạt, lá non và rễ củ ăn được. Tại châu Á, các cánh hoa đôi khi được sử dụng để tô điểm món ăn, trong khi các lá to được dùng để gói thức ăn. rễ củ (ngó sen) có thể dùng chế biến nhiều món ăn (súp, canh, món xào) và là phần được dùng nhiều nhất. Các cánh hoa, lá non và rễ củ có thể ăn sống, mặc dù cần quan tâm tới việc truyền các loại ký sinh trùng sang người (chẳng hạn sán lá Fasciolopsis buski).

Các nhị hoa có thể phơi khô và dùng để ướp chè. Các hạt nhỏ lấy ra từ bát sen có nhiều công dụng và có thể ăn tươi (khi non) hoặc sấy khô và cho nổ tương tự như bỏng ngô. Hạt sen già cũng có thể luộc cho đến khi mềm và được dùng trong các món như chè sen hay làm mứt sen.

Tâm sen nằm trong các hạt sen được lấy ra từ bát sen cũng được sử dụng trong y học truyền thống châu Á như là một loại thuốc có tác dụng an thần và thanh nhiệt.

Lá sen có đặc điểm không thấm nước. Hiện tượng này được ứng dụng trong khoa học vật liệu, gọi là hiệu ứng lá sen, để chế tạo các bề mặt tự làm sạch.

Một số thành phần của sen được sử dụng như các vị thuốc:
 Liên thạch, Liên nhục (quả) dùng điều trị bệnh lỵ mãn tính với liều lượng 8-16g dùng sắc, bột hoặc viên
 Liên tâm (mầm quả) Chữa bệnh tâm phiền, mất ngủ, liều lượng 1,5 - 3g hãm nước sôi uống
 Liên diệp (lá) Dùng an thần, cầm máu, liều lượng 10 - 20g sắc, tán bột hoặc đốt tồn tính
 Liên tu (nhụy đực sen) Cầm xuất tinh và bạch đới 10g gia vào thang thuốc sắc uống
 Liên ngẫu (ngó sen và củ sen) Tác dụng dinh dưỡng 10 - 50g sắc uống hoặc nấu ăn, dùng tươi cầm máu 10 - 30g giã vất nước uống
 Liên phòng (gương sen đã lấy hạt) Đốt hoặc sao đen tán bột cầm máu rất tốt, liều lượng 2 - 4g bột

Biểu tượng

Ai Cập
Hoa sen là thứ hoa nhất hạng, nở ở những vùng nước tù đọng và bẩn đục, bông sen toàn mỹ một cách tột bậc, là sự sống xuất hiện đúng lần đầu tiên trên khoảng mênh mông không rõ sắc màu của những vùng nước khởi nguyên. Trong tranh hình Ai Cập nó đã xuất hiện với ý nghĩa như vậy, trước tất cả, sau đó tạo hóa và vầng thái dương mới lóe ra từ trái tim rộng mở của nó. Như vậy hoa sen trước hết là bộ phận sinh dục, là âm hộ mẫu gốc, bảo đảm cho các cuộc sinh thành và tái sinh truyền lưu mãi mãi. Từ Địa Trung Hải cho đến Ấn Độ và Trung Hoa, tầm quan trọng về mặt trần tục cũng như về mặt linh thiêng đều bắt nguồn từ hình ảnh cơ bản này.

Hoa sen xanh được coi là linh thiêng nhất trên vùng đất Ai Cập, là loại hoa tỏa ra hương thơm của cuộc sống thần thánh.

Ấn Độ

Hoa sen với màu sắc trong trắng trên bùn nhơ được hiểu với nghĩa đạo đức ở Ấn Độ. Những người theo Ấn giáo gắn hoa sen với niềm tin tín ngưỡng của họ và thường gắn với các vị thần như Vishnu, Brahma hay Lakshmi. Từ thời cổ đại thì hoa sen đã là biểu tượng thiêng liêng của người Hindu. Nó thường được sử dụng như là một ví dụ về vẻ đẹp linh thiêng, chẳng hạn Sri Krishna thông thường được miêu tả như là "người có mắt sen". Các cánh hoa đã nở được coi là sự mở rộng của tâm hồn và là biểu tượng của sự thăng hoa tinh thần. Vẻ đẹp của hoa sen tương phản với nguồn gốc từ bùn lầy của nó thể hiện một sức mạnh tinh thần. Người ta cũng cho rằng cả Brahma và Lakshmi, các vị thần của sức mạnh và sự giàu có, có biểu tượng hoa sen gắn liền với họ tại chỗ ngồi của họ. Trong tiếng Hindi nó được gọi là कमल(Kamal), đây cũng là tên gọi phổ biến cho phụ nữ cũng như là một phần trong tên gọi của đàn ông tại Ấn Độ.

Hoa sen cũng được trích dẫn nhiều trong các văn bản Puranas và Vệ Đà.

"Người thực hiện bổn phận của mình mà không có sự quyến luyến, dâng các kết quả cho Đấng tối cao, sẽ không bị ảnh hưởng bởi các tác động tội lỗi, giống như lá sen không bị nước dính vào". Bhagavad Gita 5.10

Mặc dù chỉ là một loài hoa, nhưng hoa sen có nhiều huyền thoại nói về nguồn gốc thần thoại của nó, mà từ đó địa vị và ý nghĩa tinh thần lớn của nó đã được sáng tạo ra. Đáng chú ý nhất có lẽ là huyền thoại về "Samudra-manthana" - khuấy đảo đại dương.

Người ta kể rằng ngày xưa có một thời các vị thần thánh và quỷ dữ đã đạt được thỏa thuận là họ có thể cùng nhau khuấy đảo đại dương để lấy rượu tiên ẩn giấu dưới lòng đại dương. Khi họ đang khuấy tung đại dương lên thì biển cả đã để lộ ra 14 vật báu và bông hoa sen với Lakshmi ngồi trên đó là một trong số 14 vật báu này.

Vì hoa sen trong truyền thuyết có 8 cánh giống như không gian có 8 hướng, sen còn được coi là biểu tượng của sự hài hòa vũ trụ. Nó được dùng nhiều theo nghĩa này trong hình vẽ của nhiều mandala và yantra.

Vay mượn các ý nghĩa của hoa sen trong Ấn giáo, trong Phật giáo hoa sen tượng trưng cho sự tinh khiết của thể xác, lời nói và tinh thần, vượt ra ngoài ái. Đức Phật thông thường được vẽ trong tư thế ngồi trên đài sen khổng lồ tỏa sáng lung linh.

Trung Hoa
Văn chương Trung Hoa, vốn kết hợp lối chuộng phúng dụ với một chủ nghĩa hiện thực sâu sắc, đã dùng từ sen để chỉ đích danh âm hộ, và danh hiệu phỉnh nịnh dành tặng những cô gái lầu xanh là Sen vàng.

Nhật Bản
Trong một giải thích tầm thường hóa hơn, văn học Nhật Bản thường coi loài hoa này, trong trắng đến thế giữa vùng nước bẩn, là một hình ảnh đức hạnh, vẫn có thể thanh khiết và nguyên vẹn giữa xã hội đầy những điều đê tiện, mà chẳng cần phải lui về một nơi hoang vắng như hoa lan (lan sinh u cốc, kỳ hương doanh dã), hoa cúc (biểu tượng của thú vui ở ẩn của kẻ sĩ).

Việt Nam

Tương đồng như Nhật Bản, hoa sen là biểu tượng cho sự trong sạch thanh cao ở Việt Nam. Ca dao có câu:

Trong đầm gì đẹp bằng sen,
Lá xanh bông trắng, lại chen nhị vàng.
Nhị vàng bông trắng lá xanh,
Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn.

Vẻ đẹp của sen cũng có thể được nhìn dưới khía cạnh Phật giáo:
Lá xanh thăm thẳm lòng Bi,
Dũng cành vươn thẳng, thoát ly bùn sình.
Nâng nụ sắc Trí kết tinh,
Nở thành hoa thắm, lung linh giữa đời.

Năm 2011, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam tổ chức bầu chọn quốc hoa Việt Nam. Theo kết quả của cuộc bầu chọn này thì hoa sen là loài hoa được nhiều người bầu chọn làm quốc hoa của Việt Nam nhất. Cuộc bầu chọn đã không đưa hoa sen trở thành quốc hoa chính thức của Việt Nam vì sau cuộc bầu chọn không có văn bản pháp quy nào của Việt Nam được ban hành quy định quốc hoa của Việt Nam là hoa sen.

Một vài hình ảnh

Xem thêm
 Sen trắng

Chú thích

Tham khảo
 Mục từ Sen, trong cuốn Từ điển biểu tượng văn hóa thế giới (Jean Chevalier, Alain Gheerbrant), Nhà xuất bản Đà Nẵng và Trường Viết văn Nguyễn Du dịch và xuất bản năm 1997, trang 810-811.

N
Hoa
Rau
Hoa sen
Cây thuốc
Thực vật vườn
Rau ăn rễ
Biểu tượng của Việt Nam


title: Grandrû

text:
Grandrû là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France tây bắc nước Pháp. nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 40 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Xã của Oise


Sân bay quốc tế Sardar Vallabhbhai Patel ()  là sân bay bận rộn thứ 8 của Ấn Độ với trung bình của 250 lượt chuyến bay một ngày. Sân bay quốc tế Sardar Vallabhbhai Patel phục vụ các khu vực đô thị của hai thành phố ở bang Gujarat - Ahmedabad và Gandhinagar. Sân bay này nằm cách 8 km so với ga đường sắt Ahmedabad. Nó được đặt tên chính khách và cựu Phó Thủ tướng Sardar Patel Vallabhbhai. Sân bay trải rộng trên một diện tích 1.124 mẫu Anh (4,55 km2) với đường băng dài 11.811 foot (3.600 m).

Sân bay quốc tế Sardar Vallabhbhai Patel là một thành phố tập trung cho một số hãng hàng không Ấn Độ trong đó bao gồm IndiGo Airlines, Jet Airways, Kingfisher và SpiceJet.

Hãng hàng không và tuyến bay

Vận chuyển hành khách

Vận chuyển hàng hóa

Tham khảo

Sân bay Ấn Độ


title: Teucholabis nigrosignata

text:
Teucholabis nigrosignata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Teucholabis
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Thăm dò Sao Mộc

text:
Việc Thăm dò Sao Mộc cho đến nay chỉ được tiến hành qua quan sát cận cảnh bởi các tàu không gian tự động, bắt đầu với chuyến đi của Pioneer 10 vào Hệ Sao Mộc năm 1973, và ), được tiếp tục với 7 sự mệnh tiếp theo và tất cả những sứ mệnh đó được thực hiện bởi NASA. Những chuyến thăm dò đó khiến cho Sao Mộc trở thành hành tinh vòng ngoài được viếng thăm nhiều nhất trong Hệ Mặt Trời. Các sự mệnh đến Hệ Sao Mộc tiếp theo đang được lên kế hoạch, nhưng không có sự mệnh nào được lên kế hoạch khởi hành trước năm 2016. Gửi tàu lên Sao Mộc đòi hỏi phải có nhiều công nghệ phức tạp, đặc biệt là vì yêu cầu về nhiên liệu khổng lồ của tàu không gian, cũng như ảnh hưởng của môi trường bức xạ khắc nghiệt trên hành tinh.

Tàu không gian đầu tiên viếng thăm Sao Mộc là Pioneer 10 vào năm 1973, và tàu Pioneer 11 vài tháng sau đó. Bên cạnh việc lần đầu tiên chụp cận cảnh Sao Mộc, những tàu thăm dò này còn phát hiện ra quyền từ của nó. Các tàu thăm dò Voyager 1 và Voyager 2 đã ghé thăm hành tinh này vào năm 1979, nghiên cứu hệ thống vệ tinh và vành đai của nó, khám phá ra hoạt động của núi lửa trên Io và sự hiện diện nước đóng băng trên bề mặt Europa. Ulysses đã nghiên cứu sâu hơn quyển từ Sao Mộc vào năm 1992 và thêm một lần nữa vào năm 2000. Tàu thăm dò Cassini đã tiếp cận hành tinh này vào năm 2000 và đã có những bức ảnh rất chi tiết về bầu khí quyển. Tàu không gian New Horizons đã bay ngang qua Sao Mộc năm 2007 và hoàn thiện các thông số về kích thước của hành tinh này cũng như các vệ tinh của nó.

Tàu không gian Galileo là con tàu đầu tiên đã thực sự vào quỹ đạo quay quanh Sao Mộc, trong chuyến đi vào năm 1995 và nghiên cứu hành tinh này cho đến năm 2003. Trong khoảng thời gian này, Galileo  đã thu thập được một số lượng lớn thông tin về Hệ Sao Mộc, tạo ra một phương pháp tiếp cận gần hơn 4 vệ tinh Galileo khổng lồ và tìm ra bằng chứng về sự hiện diện của bầu khí quyển mỏng của 3 trong 4 vệ tinh đó, cũng như về khả năng có nước lỏng phía dưới bề mặt của chúng. Con tàu cũng đã phát hiện ra một từ trường bao quanh Ganymede. Khi tiếp cận Sao Mộc Jupiter, nó cũng đã chứng kiến sự va chạm của Comet Shoemaker-Levy 9. Vào Tháng 12, 1995, Galileo đã gửi một tàu thăm dò vào khí quyển Sao Mộc, và là con tàu duy nhất thực hiện việc đó cho đến nay.

Trong các tàu thăm dò của NASA được lên kế hoạch tong tương lai có tàu không gian Juno, sẽ được phóng vào năm 2011, sẽ vào quỹ đạo cực quay quanh Sao Mộc để xác định xem liệu Sao Mộc có lõi đá cứng hay không, và EJSM, sẽ được phóng vào khoảng năm 2020, sẽ tham gia một cuộc nghiên cứu mở rộng về hệ thống vệ tinh của hành tinh này, trong đó có Europa và Ganymede, và giải quyết các tranh luận khoa học về việc có hay không đại dương nước lỏng tồn tại dưới bề mặt băng đá của Europa. Một số người điều hành NASA suy đoán rằng có thể sẽ có các chuyến thăm dò có người lái đến Sao Mộc, nhưng các sứ mệnh như vậy không được xem là có thể thực hiện được với công nghệ hiện nay.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Bảng niên đại sự thăm dò các hành tinh và vệ tinh
Các sứ mệnh của NASA đến Sao Mộc

Sao Mộc
Mộc
Mộc


title: Trận Moskva

text:
Trận Moskva có thể chỉ tới một trong các trận đánh sau:

 Trận chiến Borodino năm 1812 tại ngoại ô Moskva, giữa quân đội Pháp do Napoléon lãnh đạo và quân đội Nga dưới sự chỉ huy của thống soái Kutuzov.
 Trận Moskva, 1941 xảy ra trong Thế chiến thứ hai giữa Liên Xô và Đức


title: Lischkeia alicei

text:
Lischkeia alicei là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Trochidae, họ ốc đụn.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Lischkeia


title: Thảm sát Biscari

text:
Thảm sát Biscari bao gồm hai vụ diễn ra trong thế chiến II, trong đó lính Mỹ đã tham gia giết tù nhân không vũ trang Đức và Ý trong cuộc chiến tranh tại Biscari (nay là Acate, phía nam Sicilia, Ý) vào năm 1943.

Sau khi chiếm được sân bay Biscari ngày 14 tháng 7 năm 1943, trong cuộc xâm chiếm Sicilia của quân Đồng minh, trung đoàn 180 đã sát hại 74 người Ý và hai tù binh Đức. Các vụ giết người xảy ra trong các đợt riêng biệt giữa tháng 7 và tháng 8 năm 1943. Trong vụ thảm sát đầu tiên, 34 người Ý và hai binh sĩ Đức đã chết, còn vụ thứ hai thì sát hại 40 người Ý.

Tham khảo

Ghi chú

Xung đột năm 1943


title: Quận Worcester, Massachusetts

text:
Quận Worcester là một quận thuộc tiểu bang Massachusetts, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số người. Quận lỵ đóng ở.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Massachusetts


title: Paracardiophorus vagus

text:
Paracardiophorus vagus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1907.

Chú thích

Tham khảo

Paracardiophorus


title: Physorhinus batesoni

text:
Physorhinus batesoni là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Van Dyke miêu tả khoa học năm 1953.

Chú thích

Tham khảo

Physorhinus


title: Lasioglossum pruinosum

text:
Lasioglossum pruinosum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Robertson mô tả khoa học năm 1892.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1892


title: Les Molunes

text:
Les Molunes là một xã trong vùng hành chính Franche-Comté, thuộc tỉnh Jura, tổng Saint-Claude, quận Saint-Claude. Tọa độ địa lý của xã là 46° 20' vĩ độ bắc, 05° 55' kinh độ đông. Les Molunes nằm trên độ cao trung bình là 1250 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 750 mét và điểm cao nhất là 1330 mét. Xã có diện tích 20.80 km², dân số tính đến năm 2004 của xã là 130 người; mật độ dân số là 6 người/km².

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Jura

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Jura


title: Chalepus obidosensis

text:
Chalepus obidosensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Pic mô tả khoa học năm 1931.

Chú thích

Tham khảo

Chalepus


title: Pirex concentricus

text:
Pirex là một chi nấm thuộc họ Meruliaceae. Là một chi đơn loài, nó chứa loài duy nhất Pirex concentricus.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Pirex at Index Fungorum

Pirex


title: (18327) 1985 CX1

text:
{{DISPLAYTITLE:(18327) 1985 CX1}}

(18327) 1985 CX1 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henri Debehogne ở Đài thiên văn La Silla ở Chile ngày 12 tháng 2 năm 1985.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 18001–19000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1985
Được phát hiện bởi Henri Debehogne
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Hypostilbia

text:
Hypostilbia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hadeninae


title: Sainte-Jamme-sur-Sarthe

text:
Sainte-Jamme-sur-Sarthe là một xã trong tỉnh Sarthe ở tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 49-101 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Sarthe


title: Thiên hoàng Go-Daigo

text:
là vị Thiên hoàng thứ 96 của Nhật Bản theo Danh sách Thiên hoàng truyền thống. Ông là con trai của Thiên hoàng Go-Uda. Các nhà sử học thời kì hậu Minh Trị cho rằng thời kì trị vì của Thiên hoàng này kéo dài từ năm 1318 đến năm 1339. Tuy nhiên, các học giả trước đó cho rằng thời kì trị vì của ông chỉ từ năm 1318 đến năm 1332 do bị các Chinh di Đại tướng quân lật đổ. Các nhà biên sử tiền Minh Trị cũng xem Go-Daigo như là một trong các Thiên hoàng mất hết quyền lực từ năm 1336 đến năm 1339.

Vị Thiên hoàng thế kỉ XIV này được đặt thụy hiệu theo một vị Thiên hoàng Đề Hồ khác vào thế kỉ thứ IX, go- (後) mang nghĩa đen là "hậu", vì lý do đó đôi khi ông được gọi là "Hậu Đề Hồ Thiên hoàng", go còn có nghĩa khác là "thứ hai" và trong một số bản ghi chép còn sót lại, vị Thiên hoàng này còn được biết đến với tên "Đề Hồ đệ nhị" hay "Đề Hồ II".

Thân thế
Ông có tên húy (imina) là Tôn Trị. Trước khi lên kế thừa hoàng vị, ông được gọi là Tôn Trị Thân Vương (Takeharu-shinnō, 尊治親王).

Ông là con trai thứ của Thiên hoàng Go-Uda (Hậu Vũ Đa Thiên hoàng). Mẹ là ông là Đằng Nguyên Trung Tử (Fujiwara no Chūshi/Tadakom, 藤原忠子), con gái của Đằng Nguyên Trung Kế (Fujiwara no Tadatsugu/Itsutsuji Tadatsugu, 藤原忠継/五辻忠継). Bà trở thành một Nữ Viện (Nyoin, 女院) của Đàm Thiên Môn Viện (Dantenmon-in, 談天門院).

Di sản

Tuy cuộc Kiến Vũ tân chính của ông thất bại, nhưng nó vẫn để lại tư tưởng về uy quyền của Thiên hoàng, cuối cùng sẽ chấm dứt kỷ nguyên thống trị của chế độ Mạc phủ vào năm 1868 với cuộc Minh Trị Duy Tân năm thế kỷ sau đó.

Trong phong trào Thiên hoàng chấp chính ở thế kỷ XIX, những thầy dạy học của Thiên hoàng Minh Trị đã kể với Minh Trị về cuộc Kiến Vũ tân chính của Thiên hoàng Go-Daigo, và nhấn mạnh rằng, sở dĩ ông lại tiếp tục để mất quyền bính vào tay Mạc phủ Ashikaga vì ông quá tin những thủ hạ chung quanh, không trực tiếp xử lý triều chính. Họ cố khuyên Thiên hoàng Minh Trị không nên đi theo vết xe đổ của Thiên hoàng Go-Daigo năm xưa.

Chú thích

Tham khảo

 Titsingh, Isaac. (1834). Nihon Odai Ichiran; ou, Annales des empereurs du Japon. Paris: Royal Asiatic Society, Oriental Translation Fund of Great Britain and Ireland. OCLC 5850691
 Varley, H. Paul. (1980). Jinnō Shōtōki: A Chronicle of Gods and Sovereigns. New York: Columbia University Press. 10-ISBN 0-231-04940-4; 13-ISBN 978-0-231-04940-5; OCLC 59145842

Lịch sử Nhật Bản
Hậu Đề Hồ
Sinh năm 1288
Mất năm 1339


title: Lecanocybe

text:
Lecanocybe là một chi nấm trong họ Marasmiaceae of mushrooms. Đây là chi đơn loài, chứa một loài Lecanocybe lateralis, được tìm thấy ở Java và Hawaii.

Xem thêm

List of Marasmiaceae genera

Tham khảo

Liên kết ngoài

Marasmiaceae
Nấm châu Á
Nấm Bắc Mỹ


title: Longitarsus succineus

text:
Longitarsus succineus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Foudras miêu tả khoa học năm 1860.

Chú thích

Tham khảo

Longitarsus


title: Teinobasis nigra

text:
Teinobasis nigra là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Teinobasis nigra được miêu tả khoa học năm 1928 bởi Campion in Laidlaw.

Chú thích

Tham khảo

Teinobasis


title: Saint-Divy

text:
Saint-Divy () là một xã của tỉnh Finistère, thuộc vùng Bretagne, miền tây bắc Pháp.

Dân số
Người dân ở Saint-Divy được gọi là Saint-Divyens.

Xem thêm
Xã của tỉnh Finistère

Tham khảo

Mayors of Finistère Association  ;
INSEE ;
IGN

Liên kết ngoài
Official website
French Ministry of Culture list for Saint-Divy

Xã của Finistère


title: Eo biển Vitiaz

text:
Eo biển Vitiaz là một eo biển nằm giữa đảo Long và đảo New Guinea, thuộc địa phận Papua New Guinea, tại tọa độ khoảng . Chỗ hẹp nhất của eo biển này rộng khoảng 50 km.

Đảo Long được Abel Tasman ghi vào hải đồ năm 1643 nhưng ông cho rằng nó là một phần của vùng đại lục New Guinea nên đã không đi qua eo biển này. Eo biển Vitiaz được đặt tên như vậy là để kỷ niệm hải phòng hạm của Nga là Vityaz, đã đi qua nó năm 1872.

Tham khảo

Eo biển của Papua New Guinea


title: Danh sách đồng bằng Việt Nam

text:
Đi từ Bắc xuống Nam, Việt Nam có các đồng bằng sau:
Đồng bằng sông Hồng (hay đồng bằng châu thổ sông Hồng hoặc đồng bằng Bắc Bộ, rộng 15.000 km²)
Đồng bằng Thanh Hóa (rộng 3.100 km²).
Đồng bằng Nghệ Tĩnh
Đồng bằng Diễn Châu
Đồng bằng Vinh
Đồng bằng Kỳ Anh
Đồng bằng Quảng Bình
Đồng bằng Quảng Trị
Đồng bằng Thừa Thiên
Đồng bằng Quảng Nam
Đồng bằng sông Cái và sông Thu Bồn
Đồng bằng sông Tam Kỳ
Đồng bằng Quảng Ngãi
Đồng bằng cửa sông Trà Bồng
Đồng bằng cửa sông Trà Khúc
Đồng bằng cửa sông Vệ
Đồng bằng An Khê
Đồng bằng Bình Định
Đồng bằng Tam Quan-Bồng Sơn
Đồng bằng Vạn Phúc (hay đồng bằng Vạn Phú )
Đồng bằng Phù Mỹ
Đồng bằng Quy Nhơn
Đồng bằng Phú Yên
Đồng bằng Tuy An
Đồng bằng Tuy Hòa
Đồng bằng Khánh Hòa
Đồng bằng Ninh Hòa
Đồng bằng Nha Trang
Đồng bằng Ba Ngòi
Đồng bằng Ninh Thuận
Đồng bằng Karom
Đồng bằng Phan Rang
Đồng bằng Bình Thuận
Đồng bằng Tuy Phong
Đồng bằng Phan Rí
Đồng bằng Hải Ninh và Phan Lý Chàm
Đồng bằng Thiện Giáo
Đồng bằng Hàm Thuận và Phan Thiết
Đồng bằng sông Cửu Long

Trong các đồng bằng nói trên chỉ có hai đồng bằng sông Hồng và sông Cửu Long là đồng bằng châu thổ, và đồng bằng An Khê là một trũng giữa núi (thung lũng), còn lại là các đồng bằng duyên hải.

Các đồng bằng từ Thanh Hóa đến Bình Thuận (ngoại trừ đồng bằng An Khê) được gọi chung là đồng bằng duyên hải miền Trung hay đồng bằng ven biển miền Trung. Đồng bằng ven biển miền Trung thực chất là một dãy các đồng bằng không liên tục, bị xé nhỏ bởi các dãy núi đâm ngang ra Biển Đông. Người ta thường gọi tên các đồng bằng ở ven biển miền Trung theo tên tỉnh, ví dụ đồng bằng Phú Yên bao gồm hai đồng bằng nhỏ là đồng bằng Tuy An và đồng bằng Tuy Hòa. Cũng vì lý do này mà tên một số đồng bằng đã thay đổi theo sự phân chia đơn vị hành chính cấp tỉnh. Trước đây có đồng bằng Bình Trị Thiên (rộng 2.150 km², nay là các đồng bằng Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên); đồng bằng Phú Khánh (rộng 1.220 km², nay là các đồng bằng Phú Yên và Khánh Hòa); đồng bằng Thuận Hải (rộng 530 km², nay là các đồng bằng Ninh Thuận và Bình Thuận).

Một số tài liệu cho rằng đồng bằng Bắc Bộ bao gồm đồng bằng sông Hồng và đồng bằng sông Thái Bình và đồng bằng Nam Bộ (diện tích 63.000 km²) bao gồm đồng bằng cao miền Đông Nam Bộ và đồng bằng sông Cửu Long.

Chú thích

Đồng bằng Việt Nam
Đồng bằng


title: Eumenodora

text:
Eumenodora là một chi bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Cosmopterigidae


title: 25800 Glukhovsky

text:
25800 Glukhovsky (2000 CG83) là một tiểu hành tinh nằm phía ngoài của vành đai chính được phát hiện ngày 4 tháng 2 năm 2000 bởi Nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 25800 Glukhovsky

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2000


title: (7810) 1981 DE

text:
(7810) 1981 DE là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henri Debehogne và Giovanni de Sanctis ở Đài thiên văn La Silla ở Chile, ngày 26 tháng 2 năm 1981.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 7001–8000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1981
Được phát hiện bởi Henri Debehogne
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Borghetto d'Arroscia

text:
Borghetto d'Arroscia là một đô thị ở tỉnh Imperia trong vùng Liguria, tọa lạc khoảng 90 km về phía tây nam của Genoa và khoảng 20 km về phía bắc của Imperia. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 471 người và diện tích là 25,6 km².

Đô thị Borghetto d'Arroscia có các frazioni (các đơn vị cấp dưới, chủ yếu là các làng) Gavenola, Gazzo, Leverone, Montecalvo, Ubaga, và Ubaghetta.

Borghetto d'Arroscia giáp các đô thị sau: Aquila di Arroscia, Caprauna, Casanova Lerrone, Pieve di Teco, Ranzo, và Vessalico.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Imperia


title: Cancellaria decussata

text:
Cancellaria decussata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cancellariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Cancellaria


title: Ceinos de Campos

text:
Ceinos de Campos là một đô thị trong tỉnh Valladolid, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 278 người.

Tham khảo

Đô thị ở Valladolid


title: Septfonds

text:
Septfonds một thị xã và xã ở tỉnh Tarn-et-Garonne trong vùng Tarn-et-Garonne, Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Tarn-et-Garonne

Tham khảo

Xã của Tarn-et-Garonne


title: Wormaldia muoihai

text:
Wormaldia muoihai là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Wormaldia


title: Don't Tell Me (bài hát của Madonna)

text:
"Don't Tell Me" là một bài hát của ca sĩ người Mỹ Madonna nằm trong album phòng thu thứ 8 của cô Music (2000). Nó được sáng tác và sản xuất bởi Madonna và Mirwais Ahmadzaï, trong khi Joe Henry hỗ trợ viết lời. "Don't Tell Me" là một bản nhạc dance và đồng quê, với sự kết hợp những giai điệu của trip hop và folk. Nó được phát hành như là đĩa đơn thứ hai trích từ album vào ngày 21 tháng 11 năm 2000 bởi Maverick Records. Bài hát cũng được đưa vào nhiều album tổng hợp như GHV2 (2001) và Celebration (2009).

"Don't Tell Me" nhận được những đánh giá tích cực từ các nhà phê bình đương đại, trong đó họ gọi đây là bài hát nổi bật trong album cũng như ca ngợi giọng hát "có hồn" của cô. Madonna cũng nhận nhiều sự so sánh với Sheryl Crow. Đây là một thành công thương mại, khi đạt vị trí số một ở Canada và New Zealand, và lọt vào top 10 ở nhiều nơi như Ý, Na Uy, Tây Ban Nha và Vương quốc Anh. Tại Mỹ, nó đứng đầu bảng xếp hạng Billboard Hot Dance Club Songs và lọt vào top 5 trên Billboard Hot 100, thành tích này giúp cô ngang bằng với The Beatles và chỉ đứng sau Elvis Presley trong danh sách nghệ sĩ có nhiều đĩa đơn top 10 và đạt chứng nhận Vàng nhất lịch sử bảng xếp hạng Billboard. Tính đến nay, "Don't Tell Me" đã bán được 4.5 triệu bản trên toàn thế giới.

Video ca nhạc của "Don't Tell Me" được đạo diễn bởi Jean-Baptiste Mondino, trong đó Madonna hóa thân thành một nữ cao bồi, nhảy múa và chơi trên cát với màn hình chạy phía sau. Nó nhận được hai đề cử tại Giải Video âm nhạc của MTV năm 2001, cũng như đề cử giải Grammy cho Video hình thái ngắn xuất sắc nhất. Madonna biểu diễn "Don't Tell Me" trong chuyến lưu diễn Drowned World Tour (2001) và the Re-Invention World Tour (2004), và trong bản mashup với bài hát của Miley Cyrus "We Can't Stop" khi Madonna xuất hiện trong chương trình MTV Unplugged đặc biệt của Cyrus. Sau khi phát hành, nó đã được hát lại hoặc lấy làm đoạn mẫu tham khảo bởi nhiều nghệ sĩ.

Dạng đĩa & các track

Đĩa 7" tại Mỹ (7-16825)
Đĩa CD tại Mỹ (9 16825-2)
 "Don't Tell Me" (bản album) – 4:40
 "Don't Tell Me" (Thunderpuss' 2001 Hands in the Air Radio) – 4:26

Đĩa 12" 2 đĩa tại Mỹ (0-44910)
A1 "Don't Tell Me" (Timo Maas Mix) – 6:55
A2 "Don't Tell Me" (Vission Remix) – 7:52
B1 "Don't Tell Me" (Thunderpuss' 2001 Hands in the Air Anthem) – 10:20
B2 "Don't Tell Me" (Vission Radio Mix) – 3:38
C "Don't Tell Me" (Tracy Young Club Mix) – 11:01
D1 "Don't Tell Me" (Victor Calderone Sensory Mix) – 6:48
D2 "Don't Tell Me" (Thunderpuss' 2001 Hands in the Air Radio) – 4:26

Đĩa CD maxi tại Mỹ (9 44910-2)
 "Don't Tell Me" (Timo Maas Mix) – 6:55
 "Don't Tell Me" (Tracy Young Club Mix) – 11:01
 "Don't Tell Me" (Vission Remix) – 7:52
 "Don't Tell Me" (Thunderpuss' 2001 Hands in the Air Anthem) – 10:20
 "Don't Tell Me" (Victor Calderone Sensory Mix) – 6:48
 "Don't Tell Me" (Vission Radio Mix) – 3:38
 "Don't Tell Me" (Thunderpuss' 2001 Hands in the Air Radio) – 4:26
 "Don't Tell Me" Music Video

Đĩa 12" tại châu Âu (9362 44955 0)
A1 "Don't Tell Me" (Thunderpuss Club Mix) – 7:53
A2 "Don't Tell Me" (Vission Remix) – 7:52
B1 "Don't Tell Me" (Tracy Young Club Mix) – 11:01
B2 "Cyber-Raga" – 5:31

Đĩa 12" xanh tại châu Âu (9362 44968 0)
A1 "Don't Tell Me" (Timo Maas Mix) – 6:55
A2 "Don't Tell Me" (Victor Calderone Sensory Mix) – 6:48
B1 "Don't Tell Me" (Thunderpuss' 2001 Hands in the Air Anthem) – 10:20
B2 "Don't Tell Me" (bản album) – 4:40

Đĩa CD tại Đức (5439 16790 2)
 "Don't Tell Me" (Radio chỉnh sửa) – 4:10
 "Cyber-Raga" – 5:31

Đĩa CD maxi tại Đức (9362 44949 2)
Đĩa CD maxi tại Nhật (WPCR-10903)
 "Don't Tell Me" (Radio chỉnh sửa) – 4:10
 "Cyber-Raga" – 5:31
 "Don't Tell Me" (Thunderpuss Club Mix) – 7:53
 "Don't Tell Me" (Vission Remix) – 7:52

Đĩa CD tại Vương quốc Anh #1 (W547CD1)
 "Don't Tell Me" (Radio chỉnh sửa) – 4:10
 "Cyber-Raga" – 5:31
 "Don't Tell Me" (Thunderpuss Club Mix) – 7:53

Đĩa CD tại Vương quốc Anh #2 (W547CD2)
 "Don't Tell Me" (bản album) – 4:40
 "Don't Tell Me" (Vission Remix) – 7:52
 "Don't Tell Me" (Thunderpuss Radio Mix) – 3:40

Đĩa CD maxi tại châu Âu (9362 44977 2)
 "Don't Tell Me" (Timo Maas Mix) – 6:55
 "Don't Tell Me" (Thunderpuss' 2001 Hands in the Air Anthem) – 10:20
 "Don't Tell Me" (Victor Calderone Sensory Mix) – 6:48
 "Don't Tell Me" (Vission Remix) – 7:52

Đĩa CD maxi tại Úc (93624-49692-2)
 "Don't Tell Me" (Thunderpuss' 2001 Hands in the Air Anthem) – 10:20
 "Don't Tell Me" (Timo Maas Mix) – 6:55
 "Don't Tell Me" (Victor Calderone Sensory Mix) – 6:48
 "Don't Tell Me" (Tracy Young Club Mix) – 11:01
 "Don't Tell Me" (Thunderpuss' 2001 Tribe-A-Pella) – 8:31
 "Don't Tell Me" (Video) – 4:41

Danh sách phiên bản

 Don't Tell Me (bản album) 4:40
 Don't Tell Me (nhạc đệm) 4:40
 Don't Tell Me (A Capella) 3:03
 Don't Tell Me (phiên bản video) 4:38
 Don't Tell Me (Timo Maas Mix) 6:56
 Don't Tell Me (Timo Maas Dub)
 Don't Tell Me (Victor Calderone Sensory Mix) 6:48
 Don't Tell Me (Vission Remix) 7:51

 Don't Tell Me (Vission Radio Mix) 3:48
 Don't Tell Me (Thunderpuss Club Mix) 7:50
 Don't Tell Me (Thunderpuss Radio Mix) 3:42
 Don't Tell Me (Thunderpuss 2001 Hands In The Air Anthem) 10:20
 Don't Tell Me (Thunderpuss 2001 Hands In The Air Radio Mix) 4:26
 Don't Tell Me (Thunderpuss Tribe-A-Pella) 8:31
 Don't Tell Me (Thunderdub) 8:54
 Don't Tell Me (Tracy Young Club Mix 1) 11:00
 Don't Tell Me (Tracy Young Club Mix 2) 11:08
 Don't Tell Me (Tracy Young Dub) 8:11
 Don't Tell Me (Dave Aude Funk Mix) 7:57

Xếp hạng và chứng nhận

Xếp hạng tuần

Xếp hạng cuối năm

Chứng nhận

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mad-Eyes.net – "Don't Tell Me" Single Page

Bài hát năm 2000
Đĩa đơn năm 2000
Bài hát của Madonna
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot Dance Club Songs
Đĩa đơn quán quân tại Canada
Đĩa đơn quán quân tại New Zealand
Đĩa đơn quán quân tại Ý


title: Contault

text:
Contault  là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 150 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Marne


title: Cửa ô Hà Nội

text:
Theo sách Bắc thành dư địa chí soạn hồi đầu thế kỷ 19, Hà Nội có 21 cửa ô. Nhưng sách này không liệt kê tên đầy đủ.

Các cửa ô của Tòa thành Thăng Long
Bản đồ Tòa thành Hà Nội (thành đất), do hai ông Lê Đức Lộc và Nguyễn Công Tiến dựng năm 1831, có ghi vị trí và tên 16 cửa ô. Bản đồ Tỉnh thành Hà Nội vẽ năm 1866 đời Tự Đức chỉ còn 15 cửa ô, không còn ô Nhân Hòa.

Thời xưa, đây là các cửa ra vào kinh thành. Ban đêm, tại các cửa ô đều có tuần phiên canh gác, kiểm soát sự ra vào kinh thành.

Phần lớn các cửa ô đều thông ra sông Hồng và sông Tô Lịch: ở phía tây có 2 cửa, phía nam có 3 cửa, ra sông Hồng có 11 cửa. Lý do là thời đó đường giao thông nối Thăng Long với các vùng khác chủ yếu là đường sông, dọc sông Hồng có nhiều bến, phố xá đông đúc, nhiều hiệu buôn lớn của người Việt và người nước ngoài tập trung buôn bán.

Đến nay, chỉ còn sót lại duy nhất cửa ô Quan Chưởng. Các địa danh nay còn được dùng là ô Yên Phụ, ô Quan Chưởng, ô Đống Mác, ô Cầu Dền, ô Đồng Lầm, ô Chợ Dừa.

Các cửa ô vùng ngoại vi

Ô Cầu Giấy

Chú thích

Tham khảo
Báo điện tử Đài tiếng nói Việt Nam, Các cửa ô Hà Nội

Công trình lịch sử tại Hà Nội


title: Melipona schwarzi

text:
Melipona schwarzi là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Moure mô tả khoa học năm 1963.

Chú thích

Tham khảo

Melipona
Động vật được mô tả năm 1963


title: Acanthagrion peruanum

text:
Acanthagrion peruanum là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Loài này được xếp vào nhóm loài ít quan tâm trong sách Đỏ của IUCN năm 2006.

Acanthagrion peruanum được miêu tả khoa học năm 1942 bởi Schmidt.

Chú thích

Tham khảo

Acanthagrion