title: Vũ Văn Thái

text:
Vũ Văn Thái () (507 – 556), biệt danh là Hắc Thát (黑獺), tước hiệu là An Định Văn công (安定文公) sau được nhà Bắc Chu truy tôn là miếu hiệu Thái Tổ (太祖), thụy hiệu Văn vương (文王) sau đó là Văn hoàng đế (文皇帝), dân tộc Tiên Ti, là người chấp chính của chính quyền Tây Ngụy, một quốc gia kế tục của nhà Bắc Ngụy thời Nam Bắc triều trong lịch sử Trung Quốc.

Năm 534, nhân Bắc Ngụy Hiếu Vũ Đế đào tẩu về phía tây để chống lại sự chuyên quyền của tướng Cao Hoan, Vũ Văn Thái chớp lấy thời cô nghênh tiếp thánh giá. Năm 535, Thái hạ độc giết Hiếu Vũ Đế, lập người anh rể của mình là Nguyên Bảo Cự lên ngôi, tức là Tây Ngụy Văn Đế, cùng khi ở ở phía đông, Cao Hoan đã lập Đông Ngụy Hiếu Tĩnh Đế. Từ đó Bắc Ngụy bị phân liệt thành 2 chính quyền là Đông Ngụy do Cao Hoan kiểm soát và Tây Ngụy do chính Thái kiểm soát. Trong những năm sau đó, Vũ Văn Thái nỗ lực chấn hưng, đánh bại nhiều cuộc tấn công của Cao Hoan, từ đó đưa Tây Ngụy từ thế yếu nhược so với Đông Ngụy mà trở nên lớn mạnh. Sau khi ông qua đời, con trai ông là Vũ Văn Giác đoạt ngôi nhà Ngụy, kiến lập ra nhà Bắc Chu

Sự nghiệp ban đầu

Vũ Văn Thái chào đời năm 507. Ông là hậu duệ của vị thủ lĩnh cuối cùng của bộ lạc Vũ Văn - Vũ Văn Dật Đậu Quy, người bị đánh bại và thu phục bởi Hoàng đế Tiền Yên Mộ Dung Hoảng. Con cháu họ Vũ Văn sau đó phục vụ cho Tiền Yên và quốc gia kế tục của nó là Hậu Yên. Sau này, Bắc Ngụy khi khởi, giết được Hoàng đế Hậu Yên Mộ Dung Bảo. Cao tổ phụ của Vũ Văn Thái là Vũ Văn Lăng nhân đó đầu hàng Bắc Ngụy, và từ đó định cư ở  Vũ Xuyên . Phụ thân của Vũ Văn Thái, Vũ Văn Quăng (宇文肱) nổi tiếng là một vị tướng tài trên chiến trường. Năm 524, khi chính quyền Bắc Ngụy bị nguy khốn bởi phong trào khởi nghĩa nông dân, thì Vũ Xuyên bị bao vây bởi một thủ lĩnh phản quân là Phá Lục Hàn Bạt Lăng (破六韓拔陵). Vũ Văn Quăng và cộng sự là Hạ Bạt Độ Bạt đã dùng kế phục kích và giết chết tướng dưới trướng Bạt Lăng là Vệ Khả Cô, tạm thời bảo vệ được trấn thành. Có thể từ thời điểm này, Vũ Văn Thái đã gặp là kết bạn với con trai của họ Hạ Bạt là Hạ Bạt Nhạc.

Tuy nhiên ít lâu sau đó, trước sự tấn công trở lại của phản quân, Vũ Văn Quăng và các con trai chạy đến Trung Sơn , và bị buộc phải gia nhập vào lực lượng của thú lĩnh nổi dậy khác, Tiên Vu Tu Lễ. Vũ Văn Quăng sau đó chết trong một cuộc chiến với quân triều đình Bắc Ngụy, còn anh em Vũ Văn Thái vẫn tiếp tục phục vụ cho Tiên Vu Tu Lễ. Sau khi Tu Lễ bị tướng triều đình là Nguyên Hồng Nghiệp giết chết năm 526, tướng dưới trướng là Cát Vinh (葛榮) lại giết Hồng Nghiệp và lên nắm quyền chỉ huy nghĩa quân, cho Vũ Văn Thái, khi ấy mới 18 tuổi, làm tướng. Tuy nhiên, Vũ Văn Thái nhận thấy Cát Vinh không phải là minh chủ và đã tính tới việc đào ngũ cùng với các anh em của mình. Nhưng trước khi ông thực hiện kế hoạch này thì Cát Vinh đã bị đánh bại bởi tướng triều đình Bắc Ngụy là Nhĩ Chu Vinh vào năm 528. Anh em Thái lại theo Nhĩ Chu Vinh. Vinh không tin anh em họ Vũ Văn, giết anh Thái là Vũ Văn Lạc Sinh. Thái phải van xin mới được tha mạng<ref name="TTTG152">Tư trị thông giám, quyển 152</ref>.

Năm 529, Bắc Hải vương nhà Bắc Ngụy là Nguyên Hạo, dưới sự trợ giúp của nhà Lương, đã tấn công Bắc Ngụy Hiếu Trang Đế và áp sát thành Lạc Dương, sau đó tự xưng đế. Hiếu Trang Đế bỏ trốn đến phía bắc sông Hoàng Hà, còn Nhĩ Chu Vinh tiến quân về phía nam, cử Hạ Bạt Nhạc nắm giữ một cánh quân. Nhạc dùng Thái làm phụ tá cho mình, và sau khi Nhĩ Chu Vinh đánh bại Nguyên Hạo, đưa nhà vua về Lạc Dương, Vũ Văn Thái được thưởng công và phong chức Ninh Đô tử

 Cát cứ Quan Trung

Cuối năm 530, do lo ngại Nhĩ Chu Vinh sẽ cướp ngôi vào một ngày không xa, Hiếu Trang Đế đã giết chết Vinh trong cung. Ngay sau đó, các thành viên gia tộc Nhĩ Chu tạo phản, dẫn đầu là Nhĩ Chu Triệu và Nhĩ Chu Thế Long. Quân Nhĩ Chu nhanh chóng tấn công kinh thành, bắt giết nhà vua, lập Trường Quảng vương Nguyên Diệp, sau lại lập Quảng Lăng vương Nguyên Cung, tức là Bắc Ngụy Tiết Mẫn Đế. Năm 531, tướng Cao Hoan khởi binh chống lại họ Nhĩ Chu. Nhĩ Chu Thiên Quang khởi hành từ Trường An tiến về phía đông để hỗ trợ các cánh quân Nhĩ Chu khác. Khi Thiên Quang rời đi, Thái khuyên Hạ Bạt Nhạc nên chống lại họ Nhĩ Chu, và Nhạc nghe theo, đem quân tấn công và đánh bại em của Thiên Quang là Nhĩ Chu Hiển Thọ (爾朱顯壽). Từ đó Hạ Bạt Nhạc cùng Hầu Mạc Trần Duyệt chia nhau cát cứ vùng Quan Trung. Năm 532, Cao Hoan diệt họ Nhĩ Chu, đồng thời phế Tiết Mẫn Đế, lập Bình Dương vương Nguyên Tu lên ngôi, là Hiếu Vũ Đế. Nhạc nắm quyền ở Quan Trung, rất tin tưởng Thái và thường hỏi ý kiến ông về các việc quan trọng.

Vào lúc này, Hạ Bạt Nhạc, đang liên minh với Hầu Mạc Trần Duyệt và kiểm soát hầu hết các châu phía tây. Tuy nhiên vào lúc đó có Thứ sử Linh châu , phục tùng Cao Hoan và không theo lệnh của Nhạc. Hạ Bạt Nhạc sai tướng Triệu Quý (趙貴) đến Hạ châu hỏi ý kiến của Vũ Văn Thái, Thái cho rằng Hầu Mạc Trần Duyệt không đáng tin tưởng, nên khuyên Nhạc thay vì đánh Tào Nê thì hãy đánh Duyệt. Nhạc không theo lời, mà ông ta cũng không hề biết rằng Duyệt đã nhận mật lệnh của Cao Hoan mưu giết Nhạc. Ít lâu sau, Duyệt dụ Nhạc vào trong lều rồi cho phục binh giết chết. Ban đầu, binh lính của Nhạc tỏ ra kinh ngạc và sợ hãi trước cái chết của chủ tướng, nhưng Hầu Mạc Trần Duyệt lại do dự không dám thu phục đạo quân này, mà bỏ chạy đến Thủy Lộ , do đó quân của Hạ Bạt không ai chỉ huy cũng rút về Bình Lương, gần chỗ đóng quân của Duyệt. Sau nhiều cuộc thương nghị, các tướng quân quyết định mời Vũ Văn Thái làm thống lĩnh, và họ gửi Đỗ Sóc Chu (sau đổi tên là Hách Liên Đạt) đến Hạ châu nghinh đón Thái. Thái đồng ý, và nhanh chóng đến tiếp quản quân của Nhạc. Cùng lúc đó, tướng của Cao Hoan là Hầu Cảnh vốn được cử đến để tiếp quản quân họ Hạ Bạt, đến nơi thì thấy thế cục đã rơi vào tay Vũ Văn Thái, bèn bỏ trốn về chỗ Cao Hoan.

Hiếu Vũ Đế, nghe tin Hạ Bạt đã chết, bèn cử Nguyên Bì (元毗) triệu tập cả Vũ Văn Thái và Hầu Mạc Trần Duyệt đến Lạc Dương. Duyệt từ chối một cách thẳng thừng, còn Thái thuyết phục nhà vua cho mình nắm quyền chỉ huy quân của Hạ Bạt Nhạc. Sau đó ông viết thư trách cứ Duyệt, và khi thấy Duyệt không hồi âm, bèn đem quân tấn công ông ta. Quân của Thái tiến rất nhanh, và Duyệt trở tay không kịp phải rút về Lược Dương , và lại lui về Thượng Khuê . Thái tấn công Thiên Thủy, Duyệt lại bỏ chạy, có ý muốn đến nương nhờ Cao Hoan, nhưng giữa đường thấy quân của Thái truy kích đã đến gần, bèn tự sát.

Ban đầu, vùng Quan Hữu kém phát triển, do loạn lạc cát cứ liên miên từ cuối đời Đông Hán. Năm 542, Vũ Văn Thái cho thi hành cải cách về quân sự, kinh tế, giảm xa hoa, lãng phí, tham nhũng trong giới quan tước để có thể đương đầu với Đông Ngụy của Cao Hoan, sẵn vốn giàu mạnh hơn, đặt 6 Điều thư căn bản:

 Thanh tâm tư (清心思): quy định các quan chức phải có tâm trong sáng, không được ham muốn quá đáng. Lấy lễ giáo của Nho gia để giáo hóa bá tánh.
 Đôn giáo hóa (敦教化): Nhà nước tăng cường mở rộng giáo dục.
 Tận địa lợi (盡地利): Khuyến khích sản xuất nông nghiệp, khai thác hết đất đai canh tác. Quy định quan lại các nơi khi làm vụ mùa xuân thì phải đi tuần tra, bắt buộc những tráng đinh có thể cầm nông cụ đều phải ra đồng canh tác, những người đi muộn về sớm sẽ bị xử phạt.
 Trạc hiền lương (擢賢良): Tìm kiếm những người có năng lực, không kể nguồn gốc xuất thân, không đóng khung trong phạm vi môn đệ.
 Tuất dục tụng (恤獄訟): Thận trọng về tư pháp, cấm các hình phạt tra tấn, dùng các biện pháp để ép cung.
 Quân phủ dịch (均賦役): Bình quân trong gánh vác sưu dịch, mọi người đều phải thực hiện các nghĩa vụ về nộp thuế và lao dịch, giới quý tộc không được trốn tránh các nghĩa vụ này.

Về quân sự, dùng chế độ Phủ binh, tức dùng binh phương trấn luân phiên phòng thủ kinh đô, bình thường và khi không có chiến tranh lui về cày cấy. Đây chính là cải cách gây dựng sức mạnh quân sự không riêng cho Tây Ngụy và Bắc Chu, mà cả Tùy và Đường sau này. Về kinh tế và thống trị, Thái dùng chế độ Phủ Điền, lại biết dùng những người có khả năng như Tô Xước, Chu Huệ Đạt vào các vị trí quan trọng. Vũ Văn Thái ngưỡng mộ Chu công Đán, quan chế cũng đổi phỏng theo nhà Chu. Về mặt xã hội, để giảm mâu thuẫn giữa người Hoa và dị tộc, đặc biệt Tiên Ti, Thái bắt triều thần mang cả họ: Hán và Tiên Ti. Các phong tục Tiên Ti đã bị phế bỏ từ thời Hiếu Văn đế gây bất bình trong tộc chúng Tiên Ti cũng được tái lập lại.

 Nghênh đón thánh giá

Cao Hoan tìm cách liên minh với Vũ Văn Thái, song Thái từ chối và còn đem thư của Hoan về Lạc Dương trình cho Hiếu Vũ Đế. Hiếu Vũ Đế nhận thấy ông nắm được quân của Hạ Bạt Nhạc, giờ như là lãnh chúa ở Quan Trung, bèn tấn phong cho ông là Lược Dương công.

Nhà vua thấy Cao Hoan chuyên quyền lấn át, nên có ý chống lại. Hoan phát giác được âm mưu này, và Hiếu Vũ Đế tính tới chuyện nương nhờ Vũ Văn Thái, vì chỉ có ông mới là đối trọng với Cao Hoan hiện tại. Hiếu Vũ Đế đồng ý, và còn tính thêm chuyện nhờ cậy Hạ Bạt Thắng - anh của Hạ Bạt Nhạc. Tuy nhiên Thắng không ra quân mà chỉ có Thái gửi quân về phía đông để nghênh đón nhà vua. Mùa thu năm 534, nhân Cao Hoan không có ở Lạc Dương, Hiếu Vũ Đế dẫn tùy tùng chạy về tây, và gặp tướng của Thái là Lý Hiền trên đường đi. Hiền hộ tống nhà vua, đến Trường An, trị sở của Thái. Hiếu Vũ Đế gả em gái là Phùng Dực công chúa cho ông.

Sau khi Cao Hoan trở lại Lạc Dương, ông ta viết tấu xin Hiếu Vũ Đế trở về Lạc Dương. Nhà vua không đồng ý, và do đó Cao Hoan lập Hoàng thân Nguyên Thiện Kiến lên ngôi, tức là Hiếu Tĩnh Đế nhà Đông Ngụy. Từ đó Bắc Ngụy chia làm đôi, với Đông Ngụy do họ Cao kiểm soát và Tây Ngụy do họ Vũ Văn kiểm soát.

Tuy nhiên mối quan hệ của Vũ Văn Thái với Hiếu Vũ Đế nhanh chóng xấu đi. Hiếu Vũ Đế trước đây đã có quan hệ bất chính với 3 vị công chúa, trong đó có Bình Nguyên công chúa Nguyên Minh Nguyệt, người ông ta theo đến Trường An. Vũ Văn Thái cảm thấy không hài lòng, và thuyết phục các hoàng thân và đại thần ép chết Nguyên Minh Nguyệt. Hiếu Vũ Đế tức giận và thể hiện sự bất mãn của mình với tả hữu. Vũ Văn Thái biết chuyện và do đó ông đã hạ độc giết Hiếu Vũ Đế và lập Nam Dương vương Nguyên Bảo Cự - cũng là anh ruột của Nguyên Minh Nguyệt làm vua, tức là Tây Ngụy Văn Đế.

Mùa xuân năm 548, Vũ Văn Thái cùng Thái tử Nguyên Khâm thực hiện một chuyến tây tuần, song sau đó nghe tin Văn Đế đang lâm bệnh nặng, họ đã dừng cuộc hành trình và trở về Trường An. Tuy nhiên khi họ về đến nơi thì nhà vua đã hồi phục, và Vũ Văn Thái lại trở về Hoa châu.

Mùa thu năm đó, Vũ Văn Thái nhân đà thắng lợi, tấn công vào lãnh thổ Đông Ngụy và chiếm được Hoằng Nông . Vì thủ phủ Quan Trung bị nạn đói, Thái bèn thu gom lương thực ở vùng Hoằng Nông chở về Quan Trung. Cao Hoan được tin mất Hoằng Nông, bèn dẫn đại quân từ Tấn Dương men theo sông Phần, muốn đánh thọc vào phía sau Thái. Thái bèn lui binh dần và gặp lực lượng của Hoan ở Sa Uyển . Quân Tây Ngụy ít hơn, phải bày trận men theo bờ cỏ. Cao Hoan theo lời Hầu Cảnh, cậy quân đông, không dùng hỏa công, cũng không chia quân đi vòng tấn công Trường An, mà tấn công trực diện, không ngờ bị thua to, phải rút lui. Vào mùa đông năm 537, tướng Tây Ngụy là Độc Cô Tín chiếm được kinh đô cũ của Bắc Ngụy là Lạc Dương, và các vùng lân cận khác cũng đầu hàng Tây Ngụy.

Mùa hạ năm 538, tướng Đông Ngụy là Hầu Cảnh và Cao Ngao Tào bao vây Lạc Dương. Vũ Văn Thái hộ tống Văn Đế dẫn đại quân giải vây cho thành này. Khi ông đến nơi, các tướng Đông Ngụy tháo bỏ vòng vây, Thái thừa cơ truy kích, thì ngựa của ông bị trúng một mũi tên, khiến ông bị ngã xuống, suýt nữa là bị tóm sống. Tuy nhiên ông cùng với tướng Lý Mục đã kịp cải trang thành quân lính và trốn thoát về doanh trai. Sau đó ông cho quân đánh tiếp, giết chết Cao Ngao Tào. Đêm hôm đó, quân Đông Ngụy phản kích, Thái thua to, phải rút lui và hội quân với Văn Đế ở Hoằng Nông. Cũng vào lúc đó, ở Trường An có tướng Triệu Thanh Tước (趙青雀) nghe tin quân Tây Ngụy thua to, bèn thừa cơ nổi loạn, Thái tử Nguyên Khâm cùng tướng Chu Huệ Đạt bỏ trốn khỏi kinh thành. Nghe lời khuyên của Lục Thông (陸通), Vũ Văn Thái nhanh chóng rút quân về phía tây để tiêu diệt Triệu Thanh Tước. Sau sự kiện này, ông cho thiết lập trị sở ở Hoa châu (華州, nay là Vị Nam), một nơi có vị trí tương đối gần với Trường An, và cho triệu tập nhiều đại thần và tướng lĩnh tài năng làm phụ tá cho mình. Ông cũng mở các trường học vào ban đêm dành cho các tướng lĩnh cấp thấp tại Hoa châu. Đó là trận Ngọc Bích trứ danh trong lịch sử.

Cuối năm 546, Tô Xước qua đời, và Vũ Văn Thái đã thể hiện sự đau buồn sâu sắc trước cái chết của ông ta.

Mùa xuân 547, tướng Đông Ngụy là Hầu Cảnh, đang trấn giữ vùng đất phía nam sông Hoài Hà, biết rằng Cao Hoan đã chết, đã tỏ ý không thần phục người thừa kế của ông ta là Cao Trừng, nên đã đem các quận vùng Hà Nam đến Hoài Bắc hàng Tây Ngụy. Vũ Văn Thái ban phong các chức tước cho Hầu Cảnh, nhưng ban đầu lại không muốn hỗ trợ quân để ông ta chống lại các cuộc tấn công của Cao Trừng. Sau do sự cố vấn của Vương Tư Chính, ông đã sai Lý Bật (李弼) và Triệu Quý dẫn quân cứu Hầu Cảnh với điều kiện là 4 quận dưới quyền của Hầu Cảnh phải được cắt giao hẳn cho mình quản lý. Tuy nhiên sau đó Hầu Cảnh và Lý Bật sinh ra bất hòa, nghi kị nhau; đến khi Vũ Văn Thái yêu cầu Hầu Cảnh đến Trường An yết kiến Văn Đế, song ông ta đã từ chối, mối liên minh do đó tan vỡ. Quân Tây Ngụy tiến vào 4 châu nhưng không giúp đỡ gì hết cho Hầu Cảnh và do đó Cảnh về đầu hàng nhà Lương ở phía nam. Còn các vùng đất của Cảnh đều bị Đông Ngụy chiếm lại, ngoại trừ 4 châu đã cắt cho Tây Ngụy trước đó.

Trong năm 547, tướng Đông Ngụy là Cao Nhạc đem quân đánh vào Dĩnh Xuyên , vùng đất mà Tây Ngụy đã nhận được từ Hầu Cảnh. Quân Tây Ngụy ban đầu phòng thủ thành công, tuy nhiên khi quân Đông Ngụy đổi cách tháo nước sông Vị vào làm ngập thành, thì tình thế lại bất lợi cho Tây Ngụy.

 Mở rộng lãnh thổ về phía nam

Hầu Cảnh sau khi đào thoát về phía nam theo về nhà Lương không được lâu thì đã tạo phản. Năm 548, ông ta bao vây kinh thành Kiến Khang của Lương. Đến năm 549, Lương quốc đại loạn bởi sự giao tranh của Hầu Cảnh và thế lực thân vương họ Tiêu ở khắp nơi của miền nam. Nổi bật trong thế lực các thân vương là Tương Đông vương Tiêu Dịch, con trai thứ 7 của Vũ Đế. Mùa đông năm đó, cháu nội Lương Vũ Đế là Nhạc Dương vương Tiêu Sát do trốn tránh sự truy đuổi của người chú Tiêu Dịch, bèn đem lãnh địa của mình là Tương Dương  dâng cho Tây Ngụy, và cầu xin viện trợ

Sau khi Hầu Cảnh bị đánh bại, có 2 hoàng thân nhà Lương đã xưng đế, gồm Tương Đông vương Tiêu Dịch (Lương Nguyên Đế) ở Giang Lăng và Vũ Lăng vương Tiêu Kỷ ở Thành Đô . Tiêu Dịch liệu thế không chống nổi Tiêu Kỷ, liền sai sứ thần đến Tây Ngụy xin binh viện trợ. Vũ Văn Thái sai cháu là Uất Trì Huýnh tấn công lãnh địa của Tiêu Kỷ (tức Tứ Xuyên và Trùng Khánh ngày nay). Hầu hết vùng đất này rơi vào tay Tây Ngụy, còn Tiêu Kỷ bị Tiêu Dịch bắt giết.

Mùa xuân 554, khi Tây Ngụy cử sứ thần là Vũ Văn Nhân Thứ (宇文仁恕, có thể là thân tộc của Vũ Văn Thái) đến gặp Lương Nguyên Đế cùng lúc sứ giả Bắc Tề cũng tới, thì vua Lương không những tỏ ra khinh miệt sứ thần mà còn hậu lễ với sứ thần Bắc Tề. Sự việc càng tồi tệ hơn khi Nguyên Đế lại gửi thư đòi Vũ Văn Thái trả lại hết các vùng đất cũ, khôi phục biên giới khi trước. Vũ Văn Thái mắng rằngThằng Tiêu Dịch là loại người mà cổ nhân gọi là "trời muốn bỏ thì không ai cứu được" vậySau đó Vũ Văn Thái chuẩn bị lực lượng tiến đánh Giang Lăng , kinh đô lúc ấy của nhà Lương. Mùa đông 554, theo lệnh của Vũ Văn Thái,  quân Tây Ngụy, do Vu Cẩn (于謹) cầm đầu, và phụ tá là Vũ Văn Hộ - cháu của Vũ Văn Thái cùng Dương Trung, gồm 5 vạn người, mở cuộc tấn công vào lãnh thổ nhà Lương. Lương Nguyên Đế Tiêu Dịch vẫn không hề hay biết thế tấn công của Tây Ngụy đã rất gấp, mà tỏ ra khá xem thường. Lúc này quân đội của các trấn của Lương như Trần Bá Tiên, Vương Tăng Biện đều ở xa Giang Lăng không về cứu kịp, khiến tình thế nhà Lương ngày càng quẫn bách. Quân Tây Ngụy lập vòng vây quanh Giang Lăng. Ít lâu sau, Tiêu Dịch đầu hàng, Vu Cẩn đưa ông ta đến chỗ Tiêu Sát rồi giết chết. Vũ Văn Thái nhân danh Hoàng đế Tây Ngụy phong cho Sát làm Lương đế, tức Lương Tuyên Đế, trao cho vùng Giang Lăng nhưng đổi lại phải giao lại Tương Dương. Quốc gia của Tiêu Sát gọi là Tây Lương (555 - 587) và chỉ là một nước nhỏ, thực quyền kiểm soát đều nằm trong tay Tây Ngụy và sau đó là Bắc Chu. (Tuy nhiên, các vùng lãnh thổ còn lại của Nam triều không công nhận Tiêu Sát, một số người theo về với một Hoàng thân được phía Bắc Tề ủng hộ là Tiêu Uyên Minh). Hầu hết dân chúng Giang Lăng bị bắt làm nô lệ, mặc dù cuối cùng hầu hết họ đã được thả, do sự thuyết phục của quan viên nhà Lương là Dữu Quý Tài đối với Vũ Văn Thái.

 Kết minh với Nhu Nhiên, Đột Quyết

Mùa xuân 538, Vũ Văn Thái tìm cách kết minh với bộ tộc Nhu Nhiên để cùng chống Đông Ngụy. Đầu tiên, ông buộc Văn Đế phong một tông nữ là Nguyên Dực làm công chúa để gả cho Uất Cửu Lư Tháp Hàn, em trai của Khả hãn Nhu Nhiên Uất Cửu Lư A Na Hàn. Không lâu sau, Thái lại cho như thế là không đủ, lại ép nhà vua li dị với Ất Phất hoàng hậu để cưới công chúa Nhu Nhiên lên thay thế, đó là Uất Cửu Lư hoàng hậu. Ất Phất hậu bị phế và trở thành một ni cô, sau đó bị buộc phải tự sát vào năm 540.

Vào năm 545, nhận thấy một chư hầu của Nhu Nhiên là Đột Quyết đang lớn mạnh, Thái bèn cử sứ giả là An Nặc Bàn Đà đến yết kiến thủ lĩnh bộ tộc này để kết minh.

Mùa xuân năm 551, bộ tộc Sắc Lặc tấn công Nhu Nhiên, và thủ lĩnh của Đột Quyết là A Sử Na Thổ Môn đã đánh bại và bắt sống rất nhiều người Sắc Lặc. Nhân chiến thắng này, Thổ Môn đề nghị hôn nhân với con gái của Uất Cửu Lư A Na Hàn. Khi A Na Hàn từ chối, Đột Quyết bèn cắt đứt việc triều cống cho Nhu Nhiên, hai bên trở mặt thành thù. Vũ Văn Thái nắm lấy cơ hội kết minh với Đột Quyết, cử công chúa Xương Lê gả cho Thổ Môn.

Năm 555, Đột Quyết đánh Nhu Nhiên đại bại, Thiền Vu Uất Cửu Lư Đặng Thúc Tử trốn đến nương nhờ Tây Ngụy. Sợ Đột Quyết tấn công, Tây Ngụy bèn giao Thiền vu và thuộc hạ gồm 3000 người cho Đột Quyết - tất cả đều bị xử tử.

Mùa xuân năm 556, Vũ Văn Thái bắt đầu lo lắng đến vấn đề kế vị. Vợ chánh thất của ông, tức Phùng Dực công chúa, chỉ sinh 1 người con trai là Vũ Văn Giác, trong khi công tử cả là Vũ Văn Dục do Diêu phu nhân sinh ra. Dưới sự cố vấn của Lý Viễn (李遠), người lập luận rằng đích xuất luôn cần được ưu tiên hơn thứ xuất, Vũ Văn Thái đã chỉ định Vũ Văn Giác làm Thế tử.

Cũng năm đó, Vũ Văn Thái tính tới chuyện tái cơ cấu chính phủ theo mô hình Lục bộ thời nhà Chu. Ông yêu cầu Hoài An vương Thác Bạt Dục (拓拔育) trình một đề xuất cho Cung Đế để giáng các thân vương xuống tước công (vì thiên tử nhà Chu chỉ xưng vương còn các chư hầu chỉ mang tước Công trở xuống mà thôi). Chức vụ của Thái trong mô hình mới này là Thái sư, Đại trùng tể, đứng đầu trăm quan.

Mùa thu năm 556, trong khi đang kinh lý các châu phía bắc, Vũ Văn Thái nhuốm bệnh ở núi Khiên Truân . Biết không thể qua khỏi, ông triệu tập người cháu là Vũ Văn Hộ đến Khiên Truân và giao phó quốc sự cũng như các con trai của mình là Vũ Văn Hộ. Sau đó ông qua đời, con đích là Vũ Văn Giác lên kế tục dưới sự bảo trợ của Vũ Văn Hộ. Ít lâu sau, Vũ Văn Giác xưng Thiên vương, phế nhà Tây Ngụy và lập ra nhà Bắc Chu.

 Gia đình
 Thê thiếp
 Văn hoàng hậu Nguyên thị (? - 551), tức Phùng Dực công chúa của Tây Ngụy, em gái Tây Ngụy Văn Đế, sinh Hiếu Mẫn Đế
 Tuyên Thái hậu Sất Nô thị (; ? - 574), sinh Vũ Đế
 Phu nhân Diêu thị, sinh Minh Đế
 Thái phi Đạt Bộ Can, sinh Tề vương Vũ Văn Hiến
 Phu nhân Quyền thị, sinh Tiều vương Vũ Văn Kiệm
 Phu nhân Ô Lục Hồn Hiển Ngọc, sinh Kỳ vương Vũ Văn Thông
 Vương thị, sinh Triệu vương Vũ Văn Chiêu
 Trương Nữ Tất, (), sinh Đại vương Vũ Văn Đạt
 Con trai
Vũ Văn Thái có tổng cộng 13 người con trai. Trừ Chu Vũ Đế Vũ Văn Ung, tất cả những người con trai khác đều chết yểu hoặc bất đắc kì tử
Bắc Chu Minh Đế Vũ Văn Dục (534 - 560), con của Diêu phu nhân
Tống Hiến công Vũ Văn Chấn
Bắc Chu Hiếu Mẫn Đế Vũ Văn Giác (; 542 – 557), mẹ là Phùng Dực công chúa.
Bắc Chu Vũ Đế Vũ Văn Ung (; 543 – 578), mẹ là Sất Nô thị.
Tề Dượng vương Vũ Văn Hiến (545 - 578), mẹ là Đạt Bộ Can Thái phi.
Vệ Lạt vương Vũ Văn Trực (; ? - 574), mẹ là Sất Nô thị.
Triệu Tiếm vương Vũ Văn Chiêu (; ? - 581), mẹ là Vương thị.
Trần Hoặc vương Vũ Văn Thuần (; ? - 581)
Việt Dã vương Vũ Văn Thịnh (; ? - 581)
Tiều Hiếu vương Vũ Văn Kiệm (; 551 – 578), mẹ là Quyền phu nhân
Đại Bi vương Vũ Văn Đạt (;? - 581), mẹ là Trương Nữ Tất
Kỳ Khang vương Vũ Văn Thông (; 555 – 571), mẹ là Ô Lục Hồn phu nhân
Đằng Văn vương Vũ Văn Du, (; 556 – 581)
 Con gái
Vũ Văn Vân Anh (? - 554), trưởng nữ, Hoàng hậu của Tây Ngụy Phế Đế Nguyên Khâm
Tương Dương công chúa (), con gái thứ 5, lấy Đậu Nghị. Bà là bà ngoại của Đường Thái Tông Lý Thế Dân
Nghĩa An công chúa, lấy Lý Huy ở Liêu Đông
Thuận Dương công chúa, lấy Dương Toản (550 - 591)
Bình Nguyên công chúa, lấy Ô Dực (? - 583) ở Hà Nam.
Vĩnh Phú công chúa, lấy Sử Hùng
Tây Hà công chúa, lấy Lưu Sưởng (? - 597)
Nghĩa Quy công chúa, lấy Lý Cơ (531 - 561)
Nghi Đông công chúa, lấy Lương Duệ (531 - 595)
Đức Quảng công chúa, lấy Triệu Vĩnh Quốc (? - 557)
Vợ của Hạ Bạt Vĩ
Vợ của Nhược Can Phụng

 Tham khảo

 Chu thư, các quyển 1, 2 .
 Bắc sử, quyển 9 .
 Tư trị thông giám'', các quyển 152, 154, 155, 156, 157, 158, 159, 160, 161, 162, 163, 164, 165, 166.

Sinh 507
Mất năm 556
Tướng Bắc Ngụy
Nhiếp chính Bắc Ngụy
Nhân vật chính trị thời Nam Bắc triều


title: Cuspivolva celzardi

text:
Cuspivolva celzardi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Ovulidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Cuspivolva


title: Hyponephele pulchella

text:
Hyponephele pulchella là một loài bướm thuộc họ Nymphalidae. Nó được tìm thấy ở Turkestan đến phần phía tây của Himalaya và ở Afghanistan.

Chú thích

Tham khảo

Hyponephele
Động vật Pakistan


title: Moriville

text:
Moriville là một xã, nằm ở tỉnh Vosges trong vùng Grand Est của Pháp. Xã này có diện tích 25,05 kilômét vuông, dân số năm 1999 là 401 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 348 m trên mực nước biển.
Dân địa phương tiếng Pháp gọi là Morivillois.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Moriville trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Xã của Vosges


title: Hồng (quả)

text:
{{Bảng phân loại
| name = Diospyros kaki
| image = Persimmon-oliv2.jpg
| image_width = 240px
| image_caption = Hồng mòng
| regnum = Plantae
| unranked_divisio = Angiospermae
| unranked_classis = Eudicots
| ordo = Ericales
| familia = Ebenaceae
| genus = Diospyros
| species = D. kaki
| binomial = Diospyros kaki
| binomial_authority = Thunb., 1780
| synonyms = Diospyros chinensis <small>Blume ('nom. nud.)</small>
}}
Hồng là một loại cây ăn trái thuộc chi Thị (Diospyros). Quả hồng sắc vàng cam đến đỏ cam tùy theo giống; cỡ nhỏ đường kính dưới 1 cm cho tới cỡ lớn đường kính đến 9 cm. Dáng quả hình cầu, hình con cù, hay dạng quả cà chua bẹp. Đài hoa (calyx) thường dính với quả khi chín.

Sử dụng

Loài hồng phổ biến nhất cho trái là hồng Nhật Bản (D. kaki). Trái chín thì ngọt, ít chua, thịt mềm, có khi bị xơ. Loài hồng này, nguyên thủy xuất phát từ Trung Hoa, là một loài cây thay lá, thường rụng lá khi ra quả (deciduous). Cây hồng sau được trồng khắp miền Đông Á, đến thế kỷ 19 thì du nhập vào California và châu Âu.

Giống (cultivar) hồng mòng (Hachiya) có dáng con cù với lượng tannin cao khi còn xanh nên vị chát. Phải đợi thật chín mềm mới ăn được.

Để làm chóng chín, hồng mòng thường được đem rấm. Cách rấm có thể dùng ánh sáng, khí nóng, trấu, cồn, thán khí hay êtilen để ép chín. Một cách khác là đem ngâm nước tro để trái hồng biến chất, mất vị chát. Loại hồng này gọi là hồng ngâm.

Giống hồng giòn (Fuyu) có dáng hình bẹp. Lượng tannin tuy không kém giống hồng mòng nhưng trong quá trình chuyển từ xanh sang chín, giống hồng giòn mất tanin rất nhanh nên trái có thể ăn được sớm hơn khi còn giòn. Thời vụ trồng khoảng tháng 6 hàng năm, sau 3 năm cây sẽ cho quả. Cây thường ra hoa vào tháng 3 âm lịch và cho quả chín đến hết tháng 8 âm lịch.

Quả hồng có thể ăn tươi hay phơi khô. Hồng khô cần hai đến ba tuần phơi ngoài trời rồi sấy thêm trước khi thành phẩm.

Tại Hàn Quốc, hồng khô được dùng cất rượu, làm giấm

Văn hoá
Hồng ngâm đã đi vào tục ngữ tiếng Việt với câu "Tiếc đĩa hồng ngâm cho chuột vọc". Ý muốn nói phí công, phí của tựa một vật quý như hồng ngâm mà để chuột làm hư mất.

 Gỗ
Gỗ hồng (D. virginiana'') được chuộng dùng làm gậy đánh golf cho tới đầu thế kỷ 20 khi gậy bằng gỗ bị thay thế bằng gậy đúc từ kim loại. Gậy thụt bida cũng hay dùng gỗ cây hồng.

Ngày nay gỗ hồng thường dùng làm cung bắn tên vì độ rắn của gỗ.

Lưu ý
Những người lúc đói không nên ăn quả hồng và không nên ăn cả vỏ vì vỏ quả hồng chứa nhiều Tanin, rất dễ bị hình thành sỏi dạ dày.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Quả
K
Thực vật vườn
Cây trang trí
Thực vật Trung Quốc
Thực vật được mô tả năm 1780
Thực vật Việt Nam
Thực vật Nhật Bản
Thực vật Triều Tiên


title: Trivirostra boucancanotica

text:
Trivirostra boucancanotica là một loài ốc biển cỡ nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Triviidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Trivirostra


title: Molophilus talamancensis

text:
Molophilus talamancensis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Notalina paulista

text:
Notalina paulista là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Notalina


title: Đội tuyển bóng đá quốc gia Kenya

text:
Đội tuyển bóng đá quốc gia Kenya () là đội tuyển cấp quốc gia của Kenya do Liên đoàn bóng đá Kenya quản lý.

Thành tích tốt nhất của đội cho đến nay là tấm huy chương bạc của đại hội Thể thao toàn Phi 1987. Đội đã 6 lần tham dự Cúp bóng đá châu Phi là vào các năm 1972, 1988, 1990, 1992, 2004 và 2019, tuy nhiên đều không vượt qua được vòng bảng.

Danh hiệu
 Vô địch Cúp CECAFA:
 Vô địch: 1975, 1981, 1982, 1983, 2002, 2013
 Á quân: 1979, 1985, 1991, 1999; 2008; 2012
 Hạng ba: 1973; 1976; 1978; 1988; 1989; 1994; 1995; 2003
Bóng đá nam tại African Games:
  1987

Thành tích tại giải vô địch thế giới
 1930 đến 1970 - Không tham dự
 1974 đến 2022 - Không vượt qua vòng loại

Cúp bóng đá châu Phi
Kenya đã 6 lần tham dự vòng chung kết Cúp bóng đá châu Phi, tuy nhiên đều không vượt qua được vòng bảng.

Thứ hạng ngoài bốn hạng đầu (không chính thức) dựa trên so sánh thành tích giữa những đội tuyển vào cùng vòng đấu
Tính cả những trận hoà ở vòng đấu loại trực tiếp phải giải quyết bằng sút luân lưu
Do đặc thù châu Phi, có những lúc tình hình chính trị hoặc kinh tế quốc gia bất ổn nên các đội bóng bỏ cuộc. Những trường hợp không ghi chú thêm là bỏ cuộc ở vòng loại

Cầu thủ

Đội hình hiện tại
23 cầu thủ dưới đây được triệu tập tham dự vòng loại World Cup 2022 gặp  và  vào tháng 11 năm 2021.

Triệu tập gần đây

Chú thích

Liên kết ngoài
 Đội tuyển bóng đá quốc gia Kenya  trên trang chủ của FIFA

Kenya


title: Bermel

text:
Bermel là một xã thuộc huyện Mayen-Koblenz bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Xã Bermel có diện tích 7,33 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 379 người.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Mayen-Koblenz


title: Phrynobatrachus acutirostris

text:
Phrynobatrachus acutirostris là một loài ếch trong họ Petropedetidae.
Nó được tìm thấy ở Burundi, Cộng hòa Dân chủ Congo, và Rwanda.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Pickersgill, M. & Drewes, R. 2004. Phrynobatrachus acutirostris. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Phrynobatrachus


title: 4981 Sinyavskaya

text:
4981 Sinyavskaya (1974 VS) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 12 tháng 11 năm 1974 bởi L. I. Chernykh ở Nauchnyj.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 4981 Sinyavskaya

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1974


title: Livoliella luzonica

text:
Livoliella luzonica là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 1997.

Chú thích

Tham khảo

Livoliella


title: Tanaka Kunie

text:
sinh ngày 23 tháng 11 năm 1932, là một nam diễn viên người Nhật Bản. Ông đã góp mặt trong khoảng trên 160 bộ phim, hầu hết là phim nhựa, đáng kể nhất là vai diễn trong phim Sanjuro của đạo diễn quá cố Akira Kurosawa, The Bad Sleep Well, Kwaidan và bộ phim Mùa tuyết tan của đạo diễn Shigemichi Sugita.

Ông đã từng được trao giải thưởng "Mũi Tên Vàng" dành cho "Diễn viên xuất sắc nhất". Năm 1993, nhận được giải "Diễn viên phụ xuất sắc nhất" cho vai diễn trong phim Gakko. Ngoài ra, ông còn 5 lần được đề cử giải thưởng của Viện Hàn Lâm điện ảnh Nhật Bản. Ngoài ra, ông còn là hình mẫu cho nhân vật giả tưởng Kizaru trong series manga One Piece của tác giả Oda Eiichiro.

Ông đã qua đời vì tuổi già vào ngày 24 tháng 3 năm 2021, hưởng thọ 88 tuổi.

Các phim đã tham gia
Minna no Ie (2001) aka Everyone's Home
Gakko (1993)
Yojo no jidai (1988)
Izakaya Choji (1983)
Mùa tuyết tan (1981 - 2002)
Dainamaito dondon (1978)
Kimi yo funnu no kawa wo watare (1976)
Kwaidan (1964)
Sanjuro (1962)
The Bad Sleep Well (1960)

Chú thích

Liên kết ngoài

Sinh năm 1932
Diễn viên Nhật Bản
Nhân vật còn sống


title: Anydrelia

text:
Anydrelia là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Tham khảo

Asthenini


title: Ozodicera apicalis

text:
Ozodicera apicalis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Ozodicera


title: Sankt Radegund bei Graz

text:
Sankt Radegund bei Graz là một đô thị thuộc huyện Graz-Umgebung bang Steiermark, nước Áo. Đô thị  có diện tích 21,6 km², dân số thời điểm cuối năm 2008 là 2056 người.

Tham khảo


title: Halictus mondaensis

text:
Halictus mondaensis là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Blüthgen mô tả khoa học năm 1923.

Chú thích

Tham khảo

Halictus
Động vật được mô tả năm 1923


title: Schopp

text:
Schopp là một đô thị ở huyện Kaiserslautern, bang Rheinland-Palatinate, phía tây nước Đức. Đô thị Schopp có diện tích 11,35 km².

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Kaiserslautern


title: 12442 Beltramemass

text:
12442 Beltramemass (1996 DO1) là một tiểu hành tinh vành đai chính.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 12442 Beltramemass

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1996


title: Nguồn gốc người Việt

text:
Nguồn gốc người Việt Nam để chỉ nguồn gốc của các dân tộc sống ở Việt Nam. Hiện nay chỉ mới được xác định được nguồn gốc của một số dân tộc thiểu số mới hình thành hoặc di cư đến từ thời kỳ có sử như H'Mông, Sán Dìu... Đối với nhiều dân tộc, đặc biệt là người Việt/Kinh, thì còn ở mức giả thuyết. Các giả thuyết nguồn gốc các dân tộc tại Việt Nam được chia ra hai phái:
 Giả thuyết bản địa cho rằng các dân tộc tại Việt Nam vốn là chủ nhân của các nền văn hóa thời kỳ đồ đá tại Việt Nam từ 7-20 Ka BP (Kilo annum before present, ngàn năm trước).
 Giả thuyết thiên di cho rằng các dân tộc tại Việt Nam bắt nguồn từ Tây Tạng hoặc Hoa Nam, di cư đến vào thời kỳ đồ đá muộn.

Quá trình hình thành các dân tộc tại Việt Nam

Chủng Nam Á chia thành một loạt các dân tộc mà các cổ thư Việt Nam và Trung Hoa gọi là Bách Việt.

Bằng chứng

Khảo cổ học

Các nghiên cứu khảo cổ học ở Việt Nam và Đông Dương có bề dày hơn một thế ký, là tư liệu chủ chốt trong tìm hiểu nguồn gốc các dân tộc. Nghiên cứu đã xác định ra các nền văn hóa cổ Việt Nam kế tiếp nhau từ 25 Ka BP (văn hóa Tràng An, văn hóa Ngườm) đến đầu công nguyên.

Một trong các bằng chứng nổi bật nhất chứng minh các dân tộc Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam, có chung một thế hệ nguồn gốc đầu tiên là việc các nhà khảo cổ học đã phát hiện ra rất nhiều điểm tương đồng về một nền văn hóa rất phát triển gọi là Văn hóa Hòa Bình (niên đại 14 - 12 Ka BP) ở rải rác các nơi ở Đông Nam Á như Việt Nam, Thái Lan và "vòng đảo Đông Nam Á". "Người Hòa Bình là ai?. Trong hang Con Moong còn tìm thấy nhiều hài cốt, đa số xương đã mũn nát, nhưng còn một bộ với răng sọ, cho thấy chủng tộc là Australoid negrito" (Nguyễn Đức Hiệp, 2012). Trong các văn liệu quốc tế "người Hòa Bình" (Hoabinhian) này còn được gọi là Proto-Malay, đã phân bố rộng khắp Đông Nam Á, với các phát hiện ở Tabon (Palawan, Philippines), ở hang Niah (Sarawak, Malaysia), và ở các hang Ma, hang Pa Chan, Moh-Kiew, Lang Rongrien ở Thái Lan. Họ cũng được xác định là có liên hệ về di truyền với các chủng người bản địa Úc hiện nay.

Dựa theo thuyết "rời khỏi châu Phi" (Out-of-Africa) thì Hoabinhian thuộc làn sóng di cư thứ nhất. Làn sóng di cư thứ hai, được nhắc đến trong văn liệu Malaysia là "người Malay thứ hai" (Deutero-Malay) di cư đến thì Proto-Malay một phần bị đồng hóa, phần tuyệt diệt và phần còn sót lại đến ngày nay là những bộ tộc biệt lập người Negrito ở Philippines, Malaysia, Andaman, và còn sót ở Đài Loan đến Tk 19. Làn sóng di cư thứ hai dẫn đến vùng đông nam và đông châu Á nói chung, được định hình với các cư dân tổ tiên của các dân tộc thuộc ngữ hệ Nam Đảo, Nam Á, Tai-Kadai và Hán-Tạng, từ Ấn Độ đi qua hành lang Bengal đến chiếm lĩnh, thay thế dần Hoabinhian và tạo ra các nền văn hóa trẻ hơn. Sự di cư đến tạo ra tình trạng các dân tộc với các ngôn ngữ khác nhau sống xen nhau.

Trường phái "phát triển liên tục" thì cho rằng các nền văn hóa cổ đã phát triển liên tục và kế tiếp nhau đến thời sơ sử. Cá biệt còn có ý kiến cho rằng từ "văn hóa Hòa Bình từ Đông Nam Á lan tỏa đến các vùng khác", coi Đông Nam Á là một trong số cái nôi phát triển của loài người, như Wilhelm G. Solheim (1972), Stephen Oppenheimer, và một số học giả trong nước. Tuy nhiên một số ý kiến này xuất hiện trước khi có tiến bộ trong ứng dụng sinh học phân tử. Và việc kiểm chứng bằng sinh học phân tử để xác định quan hệ tổ tiên của các di cốt, để xác định sự liên tục phát triển, thì không được quan tâm thực hiện (tình trạng năm 2019).

Dù ý kiến khác nhau, thì các bằng chứng khảo cổ học cho thấy các dân tộc chủ yếu hiện sống trên lãnh thổ Việt Nam, vào đầu thời sơ sử đã là các dân tộc bản địa.

Di truyền học
Những thành tựu về di truyền học và sinh học phân tử trong sinh học đã cung cấp phương tiện hàng đầu cho nghiên cứu tiến hóa của loài người, cũng như tiến hóa của sinh giới nói chung. Theo dõi các biến dị trong bộ mã di truyền cho phép xác định sự tiến hóa và phát tán các quần thể người. Trong số đó thì nghiên cứu các vùng mã di truyền sau đây có ứng dụng đặc biệt:

 Vùng không tái tổ hợp trên nhiễm sắc thể Y (NRY), gọi là các nhóm đơn bội Y-DNA, là các mã di truyền chỉ truyền theo dòng đực, nhờ đó truy tìm được phả hệ theo bố của cá thể đực. Nó dẫn đến kết luận về ông Adam nhiễm sắc thể Y, tổ phụ gần nhất của tất cả nam giới hiện nay trên thế giới, sống vào cỡ 100 đến 300 Ka BP tại châu Phi.
 DNA của ty thể, hay mtDNA, là các mã di truyền chỉ do mẹ truyền cho con (gái & trai), nhờ đó truy tìm được phả hệ theo mẹ của cá thể cái. Nó dẫn đến kết luận về bà Eve ti thể, tổ mẫu gần nhất của tất cả phụ nữ hiện nay trên thế giới, sống vào cỡ 100-200 Ka BP tại châu Phi.
Ngoài ra, các yếu tố như nhóm kháng nguyên bạch cầu (HLA, Human Leucocyte Antigen), dấu chỉ bàn tay,... là biểu hiện của mã di truyền nhưng dễ đo dạc hơn, cũng được sử dụng.

Việc so sánh gen trong di cốt cổ với người hiện đại thì phục vụ truy tìm quan hệ tổ tiên và hậu duệ. Nếu thực hiện thì sẽ xác định được chủ nhân các nền văn hóa cổ, ví dụ ở bán đảo Đông Dương là ai, có liên tục đến nay hay không.

Các nghiên cứu còn thực hiện ở các động thực vật nuôi trồng mà họ mang theo, thậm chí cả vi khuẩn trong bao tử,... Những nghiên cứu này xác định lúa châu Á Oryza sativa đều phát tích từ một giống lúa hoang ở miền nam Trung Quốc ngày nay từ lúa hoang Oryza rufipogon từ 8-13 Ka BP. Có tài liệu nói đến thuần hóa lợn từ 9 Ka BP, nhưng nguồn dẫn chứng thiếu rõ ràng.

Kết quả nghiên cứu sinh học phân tử dẫn đến mô hình được chấp nhận rộng rãi nhất và hợp lý nhất về sinh học, là thuyết "rời khỏi châu Phi" (Out-of-Africa). Thuyết này cho rằng loài người hình thành ở châu Phi và phát tán ra khắp thế giới theo nhiều đợt, thể hiện thống trị trên các trang wiki về "Human evolution". Nó làm đảo lộn nhiều giả thuyết trước đây vốn dựa trên thuyết nguồn gốc đa vùng.

Đợt phát tán đầu tiên là cuộc vượt Biển Đỏ của cỡ 150-300 người, xảy ra vào quãng giữa 120 - 60 Ka BP, chiếm lĩnh vùng Cận Đông. Họ phát triển và phát tán về phía đông, đến tận Úc, thể hiện ở hóa thạch Mungo Man 40 Ka BP, và là tổ tiên của thổ dân châu Úc (Aborigine) hiện nay. Rosenberg và các nhà khoa học TQ (2002) thì công bố hóa thạch người tại Liu Jiang (Quảng Tây, TQ, phát hiện 1958) định được tuổi là 67 Ka?. Mặt khác các học giả nói chung đã cho rằng thổ dân Úc không phải là họ hàng gần nhất của một số nhóm người Nam Á hoặc nhóm châu Phi. Mô hình di cư cho thấy tại nơi mà tổ tiên của họ đi qua Nam Á đến Australia mà không pha lẫn di truyền với các quần thể khác trên đường đi. Kỹ thuật di truyền cho thấy hồi 60 Ka BP, số lượng người hiện đại trên toàn hành tinh chỉ khoảng 10 ngàn trong độ tuổi sinh sản. Điều này cho thấy hồi 40 Ka BP thì vùng Đông Nam Á tới Australia đã có người nhưng với mật độ thưa thớt. Họ là những Hoabinhian hay "Proto-Malay", bộ phận còn sót đến ngày nay là những người Negrito.

Liên quan đến đợt di cư sau tới vùng Đông Á thì nghiên cứu gen của Chu J.Y. và cộng sự (1998), cho ra nhiều ý nghĩa, thể hiện ở nhận xét "Phát sinh chủng loài học cũng cho rằng có nhiều khả năng tổ tiên của người hiện đang cư trú tại khu vực Đông Á đến từ Đông Nam Á". Các nghiên cứu Y-DNA sau này (2007) thì cho thấy "Sự phổ biến của nhóm đơn bội O1 Y-DNA trong số các sắc tộc Nam Đảo và Thái cũng gợi ý về nguồn gốc tổ tiên chung với các dân tộc Hán-Tạng, Nam Á và H'Mông-Miền vào khoảng 35 Ka BP tại Trung Quốc". Điều này phụ họa với thuyết Out-of-Africa, rằng các nhóm thuộc pro-mongoloid đã hình thành đâu đó ở phía đông của vùng Trăng lưỡi liềm màu mỡ (Fertile Crescent) đến vùng sông Hằng, và đã Đông tiến, một bộ phận theo đường Altai đến Trung Bắc Á, còn bộ phận khác qua Ấn Độ đến Đông Á và Đông Nam Á. Bằng chứng khảo cổ cho thấy người tiền sử đến nam Trung Quốc qua đường Vân Nam từ hơn 30 Ka BP.

Các nghiên cứu gen tốn kém nên tại Việt Nam ít được thực hiện. Một số được thực hiện với sự tài trợ của nước ngoài (Pháp), như nghiên cứu DNA của Vu - Trieu (1997) hay nghiên cứu mtDNA của Ivanova (1999) lại cho ra kết quả  bị phê phán, vì đã chọn số gen ít, không đặc trưng, và đặc biệt là lấy mẫu từ người Kinh ở Hà Nội, vốn có nguồn gen phức tạp, có sự tiếp nhận gen từ dòng người Hoa nhập Việt qua ngàn năm bắc thuộc và ngàn năm phong kiến sau đó. Đáng ra họ phải lên vùng núi mà lấy mẫu ở người Mường.

Dẫu vậy thì các nhà nghiên cứu hiện nay đã vận dụng thành tựu chung của thế giới về thuyết Out-of-Africa và công nghệ phân tích gien di truyền. Nguồn gốc các dân tộc cần xác định ở dòng chảy chung của quá trình phát tán đông tiến của những người proto-Austro-Asiatic từ tiểu lục địa Ấn Độ bắt đầu vào cỡ 30-40 Ka BP, lúc xảy ra các chủng Indo-European xâm lấn. Trên đường phát tán chung thì một số thị tộc proto-Austro-Asiatic trụ lại đâu đó và tồn tại đến ngày nay ở phía đông Ấn Độ, như các chủng nói tiếng Munda, Khasi thuộc ngữ hệ Nam Á. Bộ phận lớn thì chiếm lĩnh dải từ nam Myanmar, trung Thái Lan đến phía Đông bán đảo Đông Dương, phát triển thành các dân tộc Môn-Khmer hiện nay. Theo nghiên cứu năm 2019 về bộ gen của người Việt thì cho rằng loài người hiện đại đã di cư từ châu Phi từ 200.000 năm trước, khoảng 40.000 - 60.000 năm trước đã đến cư trú tại Việt Nam, sau đó tiếp tục di cư lên các nước Đông Á.

Tuy nhiên theo một nghiên cứu mới đây trái với nhận định của viện nghiên cứu tế bào gốc-công nghệ gen Vinmec (VRISG). Năm 2019, viện nghiên cứu hệ gen Việt Nam hợp tác với viện nhân chủng và tiến hóa Max Planck (Đức), phòng thí nghiệm động lực học ngôn ngữ của Đại học Lion (Pháp) năm 2020 đã chứng minh tổ tiên người Việt có nguồn gốc chủ yếu là những người Đông Á cổ đại trong làn sóng di cư từ miền Nam Trung Hoa về khu vực Bắc Bộ Việt Nam và trải dài khắp Đông Nam Á từ 2.500-4.000 năm trước. Với số lượng mẫu, quy mô nghiên cứu lớn hơn và có độ tin cậy cao, được cộng đồng khoa học quốc tế bình duyệt đăng tải trên tạp chí MBE sinh học phân tử và tiến hoá, công trình này đã mở ra một hướng đi mới trong việc nghiên cứu nguồn gốc của người Việt.

Ngôn ngữ học
Ngôn ngữ có vai trò thiết yếu trong việc phân loại các tộc người và theo dõi sự tiến hóa của các nhóm cư dân gần gũi nhau về mặt nhân chủng, được khẳng định là bằng chứng chỉ đứng sau di truyền học bởi nhà nghiên cứu L. Cavalli-Sforza. Dựa trên dấu vết ngôn ngữ mà ta có thể đoán được sự phân bố không gian của các dân tộc lân cận nhau trong lịch sử.

Dấu vết ngôn ngữ trong tiếng Hán
Một số nhà nhân chủng ngôn ngữ học đã xác định "một số từ Trung Quốc có gốc rễ từ các từ Việt cổ", như "giang" (江) có nghĩa là sông (như trong Dương Tử Giang). 越, 粵, 鉞 trong chữ Hán cổ đều có âm là "việt" và cùng nghĩa có thể thay thế lẫn nhau được. Ngày nay 鉞, "lưỡi rìu dùng trong nghi lễ" và có thể tìm thấy rất nhiều ở Hàng Châu, Chiết Giang, là một phát minh của phương Nam; 粵 là tên gọi tắt cho tỉnh Quảng Đông; còn 越 chỉ Việt (Việt Nam) hoặc khu vực bắc Chiết Giang bao quanh Thiệu Hưng và Ninh Ba. Các tên gọi có thể có nguồn gốc phương Nam như Thần Nông, Nữ Oa vì không theo ngữ pháp tiếng Hoa.

Những biểu hiện này được các nhà nghiên cứu nói trên coi là bằng chứng về lãnh thổ Việt cổ ở phương bắc, cũng như để truy tìm cội nguồn dân tộc. Tuy nhiên nó không có tiếng vọng tới các nghiên cứu và văn liệu quốc tế. Nó thể hiện có các điểm yếu:
 Quá trình bành trướng và đồng hóa của người Hoa về phương nam được sử sách Trung Quốc ghi chép, gọi tên vùng là "Bách Việt", và tiếng nói của vùng là tiếng Hoa theo phát âm địa phương và hiện được gọi là "Việt ngữ" (Yue Chinese) mà ở Việt Nam gọi là tiếng Quảng Đông. Trong quá trình bành trướng thì một số từ ngữ hay địa danh được giữ nguyên và sử dụng. Các nghiên cứu của Chu J.Y. cũng xác nhận giữa người Hán nam với người Hán bắc có sự khác nhau về một số gen.
 Việc coi Bách Việt là cương vực của người Việt cổ thì là chủ đề tranh cãi, vì rằng vùng này vốn có nhiều sắc dân thuộc các ngữ hệ phương nam khác nhau sinh sống, người Âu Việt hay Lạc Việt chỉ là một bộ phận.
 Ý tưởng nghiên cứu xác định bằng chứng về cương vực Việt cổ theo truyền thuyết "phía bắc giáp hồ Động Đình" thì bất khả thi, đơn giản là cư dân ở hồ Động Đình đã Hán hóa không ủng hộ nữa.

Diễn tiến của tiếng Việt
Tiếng Việt đã được các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước xác định là thuộc ngữ chi Việt (Vietic) cùng với tiếng Mường và tiếng của một số sắc dân thiểu số Nguồn, Chứt (Cheut), Pọng ở dãy núi Trường Sơn hay Thaveung (Aheu), Arem, Maleng,... ở trung & nam Lào, thuộc khối Việt-Katu của Nhóm ngôn ngữ Môn-Khmer, trong ngữ hệ Nam Á (Austro-Asiatic Languages), cũng như tiến trình phát triển và phân nhánh ngôn ngữ:
 Austro-Asiatic → Đông Môn-Khmer → proto Việt-Katu → proto Việt Chứt → Việt Mường chung → Phân tách Việt Mường (Tk 12).
Quá trình phân tách tiếng Việt với tiếng Mường diễn ra từ Tk 7-8 và kết thúc ở Tk 12 (thời nhà Lý). Sự phân tách người Kinh khỏi khối Việt-Mường được xác định là do ảnh hưởng của quá trình Hán hóa cả về ngôn ngữ và di truyền xảy ra trong thời kỳ Bắc thuộc. Nó cho thấy nghiên cứu sinh học phân tử ở người Kinh dễ bị lỗi nếu không chọn được cách lấy mẫu phù hợp. Các luận bàn về ngôn ngữ được nêu ở một đoạn ở bài của Bùi Xuân Đính.

Tiến trình này cho thấy nguồn gốc các dân tộc Việt cổ gắn với sự phát tán đông tiến của các dân tộc Nam Á, đặc biệt là nhóm Môn-Khmer, và là phù hợp với bằng chứng sinh học phân tử và thuyết "từ châu Phi". Trong quá trình đông tiến này, phần lớn dân nhóm Môn-Khmer tiến đến trung phần bán đảo Đông Dương. Riêng các thị tộc "proto Việt Chứt" đã hình thành ở đâu đó, rồi sau đó, bộ phận tiến đến vùng Bắc Việt ngày nay hình thành ra người Việt Mường cổ, còn các thị tộc tổ tiên của người Thaveung (Aheu), Arem, Maleng,... dừng lại ở trung & nam Lào, còn người Nguồn, Chứt (Cheut), Pọng thì đến dãy núi Trường Sơn, Quảng Bình.

Văn hóa dân gian

Các truyền thuyết
Truyền thuyết "Con Rồng cháu Tiên" nói về nguồn gốc của dân tộc Việt.
 Nguồn gốc dân tộc Việt bắt đầu từ họ Hồng Bàng. Vị vua đầu tiên là Kinh Dương Vương (vua nước Xích Quỷ) hiện còn có mộ tại làng An Lữ, xã Đại Đồng Thành, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh. Ông lên làm vua vào khoảng năm Nhâm Tuất (2879 TCN) sau đó lấy bà Long Nữ (con gái Thần Long là vua Hồ Động Đình), sinh hạ được Sùng Lãm. Sùng Lãm lên làm vua, lấy hiệu là Lạc Long Quân, lấy bà Âu Cơ (con gái Đế Lai) sinh ra 100 trứng, nở ra 100 người con. Một hôm nhà Vua bảo bà Âu Cơ: "Ta là giống Rồng, nàng là giống tiên, thủy hỏa khắc nhau, chung hợp thật khó". Bèn từ biệt nhau. Hai ông bà đồng ý chia hai số người con; 50 người con theo mẹ lên núi, số còn lại theo cha xuống biển. Sau đó, nước Xích Quỷ chia thành nhiều nước gọi là Bách Việt. Một trong các nước nhỏ này là nước Văn Lang. Lạc Long Quân về sau phong cho người con trưởng làm vua nước Văn Lang, xưng hiệu là Hùng Vương thứ 1, đặt quốc hiệu là Văn Lang, đóng đô ở Phong Châu (Bạch Hạc, Vĩnh Phúc hoặc Phú Thọ). Dòng dõi Hùng Vương lưu truyền được 18 đời, đến đời Hùng Vương thứ 18 thì bị nhà Thục lấy mất nước. Trích Đại Việt Sử ký toàn thư khắc ở bia lăng Kinh Dương Vương như sau: Kinh Dương Vương tên huý là Lộc Tục, là bậc thánh trí có tư chất thông minh, tài đức hơn người, tinh thần đoan chính, sức khoẻ phi thường. Kinh Dương Vương hình thành nhà nước sơ khai đầu tiên vào năm Nhâm Tuất (2879 TCN) đặt quốc hiệu là Xích Quỷ (tên một vì sao sắc đỏ rực rỡ, sáng nhất trong 28 vì sao của dải ngân hà) đóng đô ở Hồng Lĩnh (nay là Ngàn Hống, huyện Can Lộc, Hà Tĩnh). Sau đó dời đô ra Ao Việt (Việt Trì). Bờ cõi đất nước được xác định. Phía Bắc giáp Động Đình Hồ, phía Tây giáp Ba Thục (Trung Quốc), phía Nam giáp Hồ Tôn (Chiêm Thành), phía Đông giáp biển Nam Hải. Kinh Dương Vương lấy thần Long Nữ sinh ra Lạc Long Quân (tên huý là Sùng Lãm). Lạc Long Quân lấy con gái Đế Lai là bà Âu Cơ sinh ra 100 con trai. Con cả là Hùng Quốc Vương (Hùng Đoàn) hiện đền thờ tại đền Hùng, Phú Thọ.
 Cụm di tích lăng và đền thờ Kinh Dương Vương ở làng An Lữ, xã Đại Đồng Thành, huyện Thuận Thành, Bắc Ninh là chốn linh thiêng bậc nhất được xếp vào loại miếu thờ đế vương các triều đại từ cổ xưa. Đây là nơi duy nhất ở Việt Nam dựng lên để tưởng nhớ Thủy tổ người Việt là Kinh Dương Vương (cha của Lạc Long Quân, ông nội Vua Hùng). Phía trước phần mộ Kinh Dương Vương cổ có hai chữ Bất Vong, nghĩa là không bao giờ bị lưu lạc. Phía dưới hàng ngang có 5 chữ: "Ái Quốc Mạc Vong Tổ". Phía hậu lăng là bức Nam Tổ Miếu. Hai bên lăng có đôi câu đối ghi: "Quốc Thống Khai Nam Phục/ Bi Đình Kỷ Thành Công". Giữa lăng là bia đá khắc 3 chữ Kinh Dương Vương đã được vua Minh Mạng năm thứ 21 trùng tu lần cuối cùng vào năm 1840. Phía bên ngoài lăng có đôi câu đối: "Xích Quỷ sơ đồ xuất/ Hồng bàng vạn đại sương". Các nhà khảo cổ và văn hóa khi về đây nghiên cứu sắc phong và phần mộ cổ đều công nhận: "Đây là chốn linh thiêng bậc nhất được xếp vào loại miếu thờ đế vương các triều đại cổ xưa".

Các tập tục
Các tập tục: ăn trầu, nhuộm răng,... hiện diện ở các dân tộc vùng nhiệt đới, nơi trầu cau phát triển, từ Ấn Độ qua Đông Nam Á đến thổ dân Đài Loan, và người Austronesia ở các đảo phía nam. Những dân tộc này có ngôn ngữ thuộc hai ngữ hệ Nam Á và Nam Đảo.

Tập tục ăn trầu, và tích "Kulabob và Manup" tương tự như Sơn Tinh Thủy Tinh, Trầu Cau ở Việt Nam, có mặt ở những vùng xa phía nam như New Guinea, được Stephen Oppenheimer nêu trong cuốn "Địa đàng ở phương Đông".

Những dấu tích này gợi ý đến tổ tiên của các dân tộc đã từng chia sẻ không gian chung ở đâu đó, có thể là Ấn Độ như nghiên cứu "Y-DNA, 2007" đã nêu.

 Biến động dân tộc từ khi giành độc lập
Người Việt Nam đang sống trên lãnh thổ Việt Nam hiện nay là tập hợp các cộng đồng người Kinh chiếm đa số (82%) và 53 cộng đồng người thuộc sắc tộc thiểu số. Người Kinh không phải là một cộng đồng dân tộc thuần nhất về mặt nguồn gốc, mà là tập hợp của hàng chục sắc tộc đã từng lai tạp đồng hóa với nhau trong quá khứ của ba cộng đồng chính, nhưng ngày nay đều có chung một đặc tính thống nhất về phong tục tập quán và sử dụng hoàn toàn tiếng Việt. Nghiên cứu di truyền nhân chủng học chỉ ra rằng cả ba cộng đồng người Việt khá thuần nhất và khoảng cách di truyền gần với những người nói tiếng Tày-Thái (bao gồm những người Tày Nùng ở Việt Nam và Choang ở Trung Quốc) hơn là những người Chăm hay Khmer.

Các tranh luận
Người cổ xưa

Giới khảo cổ học chính thống Việt Nam đã phát hiện nhiều bằng chứng cho thấy người cổ đại từng sinh sống định cư lâu dài tại nhiều địa điểm ở Việt Nam.Phát hiện nhiều di tích khảo cổ ở Cao nguyên đá Đồng Văn. Vietnam Plus, 06/08/2014. Truy cập 11/06/2019..

Năm 2016, Viện Khảo cổ học công bố "Phát hiện chấn động về người Việt cổ cách nay 80 vạn năm ở Gia Lai", là kết quả nghiên cứu hợp tác với Viện Khảo cổ học - Dân tộc học Novosibirsk, Viện Hàn lâm Khoa học Nga, khảo sát di tích thời đại Đá cũ ở thị xã An Khê . Sau đó năm 2018 công bố lại tại Huế về "người tiền sử An Khê cách đây 800.000 năm", và được truyền thông chính thống tán thưởng .

Tuy vậy, Hà Văn Thùy phản bác kết luận này.

Phạm vi phân bố
Vùng cư trú (lãnh thổ) của người Việt cổ là chủ đề có nhiều ý kiến khác nhau, trong đó có vấn đề vùng "Bách Việt" có quan hệ như thế nào đến người Việt cổ.

Lãnh thổ truyền thuyết của người Việt cổ là nước Xích Quỷ, được nói là "phía bắc giáp hồ Động Đình", hay là vùng phía nam sông Trường Giang trở xuống . Vùng có phần chung với vùng hồi đầu công nguyên gọi là Bách Việt, là vùng được lý giải giữa "trăm tộc" và "trăm công quốc". Đó cũng là vùng được coi là nơi Các sắc tộc Thái hình thành, cư trú và từ đó phát tán, nhưng người Thái Lan không nhắc đến từ "Việt" .

Phần lớn Bách Việt đến nay đã sáp nhập và đồng hóa vào Trung Quốc, nay cố gắng đồng hóa cả phần lịch sử. Dịp từ giữa tháng 12/1998 đến 3/1999 nhân kỷ niệm 10 năm kết nghĩa giữa hai thành phố Fankfurt (Đức) và Quảng Châu (Trung Quốc), cuộc triển lãm có tên là "Schätze für König Zhao Mo - Das Grab von Nan Yue" (Bảo vật vua Triệu Mộ - lăng mộ vua Nam Việt) được tổ chức tại Fankfurt và München.

Hàng ngàn vật trưng bày là cổ vật đồ tùy táng trong ngôi mộ, như trống đồng, thạp đồng, gương đồng, đồ gốm, ngọc bích... được người Trung Quốc giới thiệu là đưa từ "Tây Hán Việt Vương mộ bác vật quán". Tuy nhiên các chuyên gia khảo cổ học và cổ sử người Đức đã khẳng định các trưng bày là đặc trưng của văn hóa Đông Sơn do dân Lạc Việt thời Hùng Vương chế tác, và đã sửa tên tiếng Đức của triển lãm.

Xem thêm
 Việt Nam thời tiền sử
 Các dòng di cư sớm thời tiền sử

Chú thích

Tham khảo

Thư mục
 Trần Trọng Kim. Việt Nam Sử Lược. Nhà xuất bản Khoa học Xã hội tái bản, Hà Nội, 2011
 Nguyễn Đình Khoa, Nhân chủng học Đông Nam Á, Nhà xuất bản ĐH và THCN, 1983
 Phạm Đức Dương, Văn hóa học đại cương và cơ sở VHVN, Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, 1996
 Trần Ngọc Thêm, Tìm về bản sắc VHVN'', Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh, 2001

Liên kết ngoài

Lịch sử Việt Nam

Truyền thuyết


title: Thượng tướng Thông tin liên lạc

text:
Thượng tướng Thông tin liên lạc (tiếng Đức: General der Nachrichtentruppe) là một cấp bậc tướng lĩnh trong Lục quân Đức Quốc xã. Cấp bậc này được xếp vào nhóm cấp bậc Thượng tướng binh chủng (General der Truppengattung), trên cấp bậc Trung tướng (Generalleutnant) và dưới cấp Đại tướng (Generaloberst).

Chỉ có hai người được phong cấp hàm này
 Erich Fellgiebel (1886-1944), được phong ngày 1 tháng 8 năm 1940, cho đến khi bị sa thải sau vụ ám sát ngày 20 tháng 7.
 Albert Praun (1894-1975), được phong ngày 1 tháng 5 năm 1944 và tại chức cho đến khi ông bị bắt giam vào tháng 5 năm 1945.

Sau sự sụp đổ của Đức Quốc xã, cấp bậc này bị bãi bỏ.

Trong Quân đội Liên Xô cũng có một cấp bậc gần tương đương là Nguyên soái Thông tin liên lạc (маршал войскa связи), được xem là tương đương cấp bậc Đại tướng (генерал армии). Ngoài ra còn có cấp bậc Nguyên soái Tư lệnh Thông tin liên lạc (гавный маршал войскa связи) xếp trên cấp bậc Nguyên soái Thông tin liên lạc.

Tham khảo

Tướng Đức Quốc Xã
Đức Quốc xã


title: 21546 Konermann

text:
Tiểu hành tinh vành đai chính 21546 Konermann được đặt tên bởi NASA theo tên của nhà nghiên cứu Thụy Sĩ Silvana Konermann vì giải nhì y học trong cuộc thi Intel ISEF.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 21546 Konermann ở NASA website

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Arctopora salmon

text:
Arctopora salmon là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Arctopora


title: Venialbo

text:
Venialbo là một đô thị trong tỉnh Zamora, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 502 người.

Tham khảo

Đô thị ở Zamora


title: Codec

text:
Codec là một thiết bị hoặc một chương trình máy tính có khả năng mã hóa và giải mã một dòng dữ liệu hoặc tín hiệu. Từ "codec" là từ kết hợp của bất kỳ những cụm từ sau: 'Compressor-Decompressor', 'Coder-Decoder', hoặc 'Compression/Decompression algorithm'.

Các codec mã hóa một dòng dữ liệu hoặc tín hiệu để truyền tải, lưu trữ, hoặc bảo mật và giải mã nó để xem hoặc sửa đổi. Các codec thường được sử dụng trong các giải pháp hội nghị truyền hình và streaming media. Một máy quay biến đổi tín hiệu tuần tự sang tín hiệu số, sau đó sẽ chuyển qua một bộ nén video để truyền tải tín hiệu số. Một thiết bị nhận sẽ chuyển tín hiệu qua một bộ giải nén video, sau đó một thiết bị biến đổi từ tín hiệu số sang tín hiệu tuần tự để thể hiện nội dung. Một bộ giải nén âm thanh sẽ biến đổi tín hiệu âm thanh tuần tự sang tín hiệu số để truyền tải. Một thiết bị nhận sẽ biến đổ tín hiệu số trở lại tín hiệu tuần tự thông qua một bộ giải nén âm thanh để phát lại nội dung.

Dạng mã hóa nguyên gốc của dữ liệu âm thanh và video thường gọi là essence, để tránh nhầm lẫn với thông tin siêu dữ liệu (metadata) đi cùng để cung cấp thêm thông tin cho nội dung của dòng dữ liệu và bất kỳ dữ liệu dạng gói nào, để hỗ trợ truy cập hoặc tăng tính tin cậy của dòng dữ liệu.

Tham khảo

Xử lý tín hiệu số


title: Thôi miên

text:
Thôi miên là một quá trình mà trong đó các chức năng suy nghĩ có ý thức của đầu óc bị qua mặt và một dạng suy nghĩ cảm nhận có chọn lọc được thiết lập. Mặc dù có một số người trải qua kinh nghiệm về sự thay đổi trạng thái của nhận thức và dễ bị thuyết phục hơn, điều này không đúng cho tất cả mọi người. Thực ra, một số dấu hiệu của sự thôi miên và sự thay đổi khách quan có thể đạt được mà không cần sự nghỉ ngơi hay một quá trình thôi miên lâu dài, một điều làm tăng tính nghi ngờ và nhiều sự hiểu lầm về thôi miên và trạng thái bị thôi miên.

Từ nguyên
Chữ Hán 催眠 - thôi miên, thôi trong thôi thúc nghĩa là "làm nhanh, lập tức", miên trong miên man nghĩa là "ngủ, không thèm tỉnh".

Lịch sử

Thôi miên có một lịch sử lâu đời, được biết đến từ những năm 1700 trở lại đây. Người đầu tiên phát hiện ra thôi miên là Franz Anton Mesmer, một bác sĩ người Áo sống ở thế kỉ 18 đã sử dụng công năng của thôi miên để chữa bệnh. Điều này đã mang lại cho ông nhiều tai tiếng nhưng sau đó người ta vẫn sử dụng cách thôi miên của ông. Thuật ngữ thôi miên (hypnosis) được đặt tên bởi bác sĩ người Scotland (Scottish), James Braid, ông đã sử dụng từ ngủ trong tiếng Hy Lạp để tạo nên thuật ngữ. Braid đã nghĩ có thể sử dụng thôi miên trong phẫu thuật, và ông đã đúng đến tận ngày nay nó vẫn được sử dụng bởi nhiều bác sĩ, nha sĩ, nhà tâm lý học. Từ khi nó xuất hiện, thôi miên và những người sử dụng nó là đối tượng cho nhiều nghiên cứu, sự chỉ trích, sự tò mò và huyền bí.

Ứng dụng
Có rất nhiều ứng dụng cho thôi miên trên nhiều lĩnh vực quan tâm, bao gồm sử dụng y tế / tâm lý trị liệu, sử dụng quân sự, tự cải thiện và giải trí. Các Hiệp hội Y khoa Mỹ hiện không có lập trường chính thức về việc sử dụng y học của thôi miên. Tuy nhiên, một nghiên cứu được công bố vào năm 1958 bởi Hội đồng Sức khỏe Tâm thần của Hiệp hội Y khoa Hoa Kỳ đã ghi nhận hiệu quả của thôi miên trong môi trường lâm sàng.

Thôi miên đã được sử dụng như một phương pháp bổ sung cho liệu pháp hành vi nhận thức từ đầu năm 1949. Thôi miên được xác định liên quan đến điều kiện cổ điển; trong đó những lời của nhà trị liệu là những kích thích và thôi miên sẽ là phản ứng có điều kiện. Một số phương pháp trị liệu hành vi nhận thức truyền thống được dựa trên điều kiện cổ điển. Nó sẽ bao gồm gây ra một trạng thái thư giãn và giới thiệu một kích thích đáng sợ. Một cách gây ra trạng thái thư giãn là thông qua thôi miên.

Thôi miên cũng đã được sử dụng trong pháp y, thể thao, giáo dục, vật lý trị liệu và phục hồi chức năng. Thôi miên cũng được các nghệ sĩ sử dụng cho mục đích sáng tạo, đáng chú ý nhất là vòng tròn siêu thực của André Breton, người sử dụng thôi miên, viết tự động và phác thảo cho mục đích sáng tạo. Phương pháp thôi miên đã được sử dụng để trải nghiệm lại trạng thái ma túy và kinh nghiệm thần bí. Tự thôi miên được sử dụng phổ biến để bỏ hút thuốc, giảm bớt căng thẳng và lo lắng, thúc đẩy giảm cân và gây ra thôi miên giấc ngủ. Thôi miên giai đoạn có thể thuyết phục mọi người thực hiện những chiến công bất thường.

Một số người đã rút ra sự tương đồng giữa các khía cạnh nhất định của thôi miên và các lĩnh vực như tâm lý đám đông, hiềm khích tôn giáo và các nghi thức trong các nền văn hóa bộ lạc tiên phong.

Định nghĩa thôi miên

Thôi miên là hình thức dùng để điều khiển tâm trí, ý thức của cá nhân nào đó đối với một đối tượng nhằm đạt mục đích tốt hoặc mục đích xấu. Hiện nay có 4 hình thức thôi miên chính là: cái nhìn cố định, mệnh lệnh dồn dập, thư giãn, mất thăng bằng. Ngoài ra trong các tôn giáo, tâm linh  việc thôi miên có thể hiểu là sử dụng các loại bùa chú, bùa để điều khiển đối tượng mà họ mong muốn.

Cái nhìn cố định
Đối tượng bị thôi miên phải nhìn vào một vật, hiện tượng gì đó và không thể dời mắt khỏi. Ví dụ nhìn đồng hồ quả lắc trên tay một người, hình ảnh nào đó có sự cuốn hút...

Mục đích của phương pháp này hòng chi phối tâm trí của người khác hay gây sự chú với đối tượng bản thân người đó hướng tới.

Mệnh lệnh dồn dập
Phương pháp này dùng để ra lệnh cho một đối tượng nào đó và bắt đối tượng phải tuân theo mệnh lệnh của người đó. Ví dụ như cha mẹ với con cái, thầy giáo với học sinh, sỹ quan cao cấp quân đội đối với lính...

Thư giãn
Phương pháp phổ biến nhất người ta dùng để chữa bệnh hoặc để hồi tưởng những chuyện đã từng xảy ra trong quá khứ. Cách thức này áp dụng trong y khoa trong việc chữa các bệnh liên quan đến tâm lý, tâm thần hoặc dùng để hỏi cung trong việc điều tra phá án, thẩm vấn tội phạm.

Mất thăng bằng

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Society of Clinical Hypnosis, Resources for Research and Teaching: Hypnosis and Related States Research Database
 HypnosisAndSuggestion.org  Exploring the science behind hypnosis
 American Journal of Clinical Hypnosis
 Hypnosis, from the Skeptic's dictionary, skeptical review of the veracity of hypnosis.
 Scientific American Article on Hypnosis
 Hypnosis, from Howstuffworks.com
 The National Council for Hypnotherapy The only non-for-profit governing body in the UK
 The (British) National Register of Advanced Hypnotherapists
 What to look for in finding a good hypnotherapist
 American Psychotherapy and Medical Hypnosis Association
 American Society of Clinical Hypnosis, founded by Milton Erickson in 1957: "Promotes greater acceptance of hypnosis as a clinical tool with broad applications."
 National Guild of Hypnotists (USA)
 International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis
 Myths and Facts about Hypnotherapy
 British Society for Clinical Psychophysiology accreditation for clinical hypnotherapy courses and individual practitioners

Điều trị


title: Symplecta horrida

text:
Symplecta horrida là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở Chúng phân bố ở miền Cổ bắc và miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Symplecta
Limoniidae ở vùng Palearctic
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Tactusa

text:
Tactusa là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Các loài
Nhóm loài sumatrensis
Tactusa major Fibiger, 2010
Tactusa rima Fibiger, 2010
Tactusa sine Fibiger, 2010
Tactusa sumatrensis Fibiger, 2010
Tactusa parasumatrensis Fibiger, 2010
Nhóm loài trigonifera
Tactusa schnacki Fibiger, 2010
Tactusa trigonifera (Hampson, 1898)
Tactusa nilssoni Fibiger, 2010
Tactusa ostium Fibiger, 2010
Tactusa peregovitsi Fibiger, 2010
Tactusa flavoniger Fibiger, 2010
Nhóm loài nieukerkeni
Tactusa nieukerkeni Fibiger, 2010
Tactusa topi Fibiger, 2010
Tactusa incognita Fibiger, 2010
Tactusa tranumi Fibiger, 2010
Tactusa bechi Fibiger, 2010
Tactusa dohertyi Fibiger, 2010
Nhóm loài artus
Tactusa minor Fibiger, 2010
Tactusa jeppeseni Fibiger, 2010
Tactusa artus Fibiger, 2010
Tactusa biartus Fibiger, 2010
Tactusa similis Fibiger, 2010
Tactusa constrictor Fibiger, 2010
Tactusa assamiensis Fibiger, 2010
Tactusa discrepans Fibiger, 2010
Tactusa spadix Fibiger, 2010
Tactusa pars Fibiger, 2010

Tham khảo

  2010: Revision of the Micronoctuidae (Lepidoptera: Noctuoidea) Part 3, Taxonomy of the Tactusinae. Zootaxa, 2583: 1–119. Preview

Micronoctuini


title: Peio

text:
Peio là một đô thị ở tỉnh Trento ở vùng Trentino-Alto Adige/Südtirol của Ý, tọa lạc cách 50 km về phía tây bắc của Trento. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.892 người và diện tích là 160.3 km².

Peio giáp các đô thị: Martello, Valfurva, Rabbi, Ponte di Legno, Vermiglio, Ossana và Pellizzano.

Cho đến kết thúc đệ nhị thế chiến (1918) Peio cũng như toàn vùng thuộc đế quốc Áo-Hung với biên giới giữa đế quốc này và Ý nằm ở dãy núi ở Peio, một dãy núi có nhiều vách, tuyết và sông băng khó vượt qua.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang nhà đô thị này

Đô thị Trentino


title: Sphaenorhynchus carneus

text:
Sphaenorhynchus carneus là một loài ếch thuộc họ Nhái bén.
Loài này có ở Brasil, Colombia, Ecuador, Peru, và có thể cả Bolivia.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, sông ngòi, đầm nước ngọt, và đầm nước ngọt có nước theo mùa.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Tham khảo

 Azevedo-Ramos, C., Coloma, L.A. & Ron, S. 2004. Sphaenorhynchus carneus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Sphaenorhynchus


title: Fillinges

text:
Fillinges là một xã trong tỉnh Haute-Savoie thuộc vùng Rhône-Alpes đông nam Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Savoie

Tham khảo
INSEE

Xã của Haute-Savoie


title: 8813 Leviathan

text:
8813 Leviathan (1983 WF1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 29 tháng 11 năm 1983 bởi E. Bowell ở trạm Anderson Mesa thuộc Đài thiên văn Lowell.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 8813 Leviathan

Thiên thể phát hiện năm 1983
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Athetis tenuis

text:
Athetis tenuis là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở khắp Úc, bao gồm đảo Norfolk cũng như New Zealand.

Sải cánh dài khoảng 25 mm.

Ấu trùng ăn rể cây Gossypium.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Athetis
Động vật được mô tả năm 1886


title: Danh sách núi của Quần đảo Faroe

text:
Dưới đây là Danh sách các núi của Quần đảo Faroe xếp theo thứ tự độ cao:

Tham khảo

 German Wikipedia:Liste der Berge auf den Färöern

Địa lý Quần đảo Faroe
Faroe
Núi


title: Iraota timoleon

text:
Iraota timoleon là một loài bướm xanh được tìm thấy ở châu Á.

Mô tả

Phân loài

 Iraota timoleon arsaces (Fruhstorfer, 1907) (nam Ấn Độ - Madhya Pradesh đến Kerala)
 Iraota timoleon timoleon (Stoll, 1790) (Quần đảo Andaman và Nicobar, Odisha, Uttarakhand đến Đông Bắc Ấn Độ, Nam Trung Quốc)
 Iraota timoleon nicevillei (Butler, 1901) (Sri Lanka)
 Iraota timoleon wickii (Eliot, 1980) (Malaysia)

Tiểu sử

Chú thích

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1790
T
Động vật Pakistan


title: Lincoln, Nebraska

text:
Lincoln (phát âm: Lin-cơn) là thủ phủ tiểu bang Nebraska. Thành phố rộng 92,81 dặm vuông (hay 240,38  km²) với dân số năm 2015 là 277.348 người. Lincoln là thành phố đông dân thứ hai tại Nebraska và thứ 72 Hoa Kỳ. Thành phố là một trung tâm kinh tế và văn hóa quan trọng của một khu vực đô thị rộng lớn hơn nằm tại phía đông nam tiểu bang Nebraska.

Thành phố Lincoln được thành lập vào năm 1856 nhưng lúc đó nơi này chỉ là một ngôi làng nhỏ với tên gọi Lancaster. Sau khi Nebraska gia nhập Hoa Kỳ, thủ phủ của tiểu bang được dời từ thành phố Omaha về Lancaster và thành phố được đổi tên theo vị tổng thống Hoa Kỳ Abraham Lincoln. Thành phố là nơi đóng trụ sở các cơ quan của chính phủ Hoa Kỳ tại bang Nebraska. Đến năm 1867, Trường Đại học Nebraska được thành lập tại thành phố này.

Trong thập niên 1970, Lincoln được Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ đánh giá là một thành phố thân thiện với người tị nạn. Nhiều cộng đồng tị nạn người Việt Nam, Karen (một dân tộc thiểu số tại Myanmar), Sudan, và Yazidi (một dân tộc thiểu số tại Iraq) đã được chính phủ Hoa Kỳ đưa đến Lincoln để bắt đầu cuộc sống mới.

Lịch sử

Địa lý

Nhân khẩu

Chính phủ

Kinh tế

Văn hóa

Giáo dục

Chú thích

Liên kết ngoài

Thành phố của Nebraska


title: Cebrones del Río

text:
Cebrones del Río là một đô thị trong tỉnh León, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 642 người.

Tham khảo

Đô thị ở León


title: Chimarra palaenova

text:
Chimarra palaenova là một loài Trichoptera hóa thạch trong họ Philopotamidae.

Tham khảo

Hóa thạch Bộ Cánh lông
Chimarra


title: Lunatia fusca

text:
Lunatia fusca là một loài ốc biển săn mồi, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Naticidae, họ ốc Mặt Trăng.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

F
Động vật được mô tả năm 1825
F
F
F


title: Sân bay Montpellier - Méditerranée

text:
Sân bay Montpellier - Méditerranée tên tiếng Pháp Aéroport de Montpellier - Méditerranée , cũng có tên Sân bay Fréjorgues, là một sân bay ở phía nam Pháp. Sân bay này có cự ly 7 km về phía đông nam Montpellier ở Mauguio. Sân bay này xếp thứ 9 về số lượt khách ở Pháp (hơn 1,5 triệu lượt khách trong năm 2003).

Hãng hàng không và tuyến bay

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Sân bay Montpellier (Trang mạng chính thức)
 CCI de Montpellier  (Trang mạng chính thức)
 Aéroport de Montpellier - Méditerranée  (Union des Aéroports Français)

Sân bay Pháp
Montpellier


title: Tòa án nhân dân tối cao (Việt Nam)

text:
Tòa án nhân dân Tối cao là cơ quan thực hiện quyền tư pháp cao nhất của nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Nhiệm vụ và quyền hạn
Nhiệm vụ và quyền hạn của Tòa án nhân dân Tối cao được quy định trong Điều 20, Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014 như sau:

 Tòa án nhân dân Tối cao là cơ quan xét xử cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Tòa án nhân dân Tối cao giám đốc thẩm, tái thẩm bản án, quyết định của các Tòa án nhân dân các cấp, Toà án quân sự các cấp đã có hiệu lực pháp luật bị kháng nghị theo quy định của luật tố tụng.
 Giám đốc việc xét xử của các Tòa án khác, trừ trường hợp do luật định.
 Tổng kết thực tiễn xét xử của các Tòa án, bảo đảm áp dụng thống nhất pháp luật trong xét xử.
 Đào tạo; bồi dưỡng Thẩm phán, Hội thẩm, các chức danh khác của Tòa án nhân dân.
 Quản lý các Tòa án nhân dân và Tòa án quân sự về tổ chức theo quy định của Luật này và các luật có liên quan, bảo đảm độc lập giữa các Tòa án.
 Trình Quốc hội dự án luật, dự thảo nghị quyết; trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội dự án pháp lệnh, dự thảo nghị quyết theo quy định của luật.

Cơ cấu tổ chức
 Cơ cấu tổ chức của Tòa án nhân dân tối cao gồm:
 Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao: gồm Chánh án, các Phó Chánh án và một số Thẩm phán Tòa án Nhân dân Tối cao do Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định theo đề nghị của Chánh án Tòa án Nhân dân Tối cao. Tổng số không được quá 17 người, không dưới 13 người.
 Bộ máy giúp việc
 Cơ sở đào tạo, bồi dưỡng.
 Tòa án nhân dân tối cao có Chánh án, các Phó Chánh án, Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, Thẩm tra viên, Thư ký Tòa án, công chức khác, viên chức và người lao động.
Dưới Tòa án Nhân dân Tối cao là các Tòa án Nhân dân Cấp cao. Hiện tại có 3 Tòa án Nhân dân Cấp cao ở mỗi miền: Tòa án Nhân dân Cấp cao tại Hà Nội (miền bắc), Tòa án Nhân dân Cấp cao tại Đà Nẵng (miền trung) và Tòa án Nhân dân Cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh (miền nam). Các cơ quan trực thuộc Tòa án Nhân dân Cấp cao gồm :
 Ủy ban Thẩm phán Tòa án Nhân dân cấp cao
 Tòa Hình sự
 Tòa Dân sự
 Tòa Hành chính
 Tòa Kinh tế
 Tòa Lao động
 Tòa Gia đình và Người chưa thành niên

Các chức vụ
Chánh án Tòa án nhân dân tối cao do Quốc hội bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm theo đề nghị của Chủ tịch nước. Nhiệm kỳ của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao theo nhiệm kỳ của Quốc hội là 5 năm.
Phó Chánh án, Thẩm phán do Chủ tịch nước bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức theo đề nghị của Chánh án Toà án nhân dân tối cao. Nhiệm kỳ của Phó Chánh án và Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao là 5 năm.

Bộ máy giúp việc
 Văn phòng Tòa án nhân dân tối cao
 Cục Kế hoạch - Tài chính
 Vụ Giám đốc, kiểm tra về hình sự, hành chính (Vụ Giám đốc, kiểm tra I)
 Vụ Giám đốc, kiểm tra về dân sự, kinh doanh - thương mại (Vụ Giám đốc, kiểm tra II)
 Vụ Giám đốc kiểm tra về lao động, gia đình và người chưa thành niên (Vụ Giám đốc, kiểm tra III)
 Vụ Pháp chế và Quản lý khoa học
 Ban Thanh tra
 Vụ Tổ chức - Cán bộ
 Vụ Tổng hợp
 Vụ Hợp tác quốc tế
 Vụ Thi đua - Khen thưởng
 Vụ Công tác phía Nam
 Báo Công lý
 Tạp chí Tòa án nhân dân
 Cơ quan đào tạo, bồi dưỡng: Học viện Tòa án

Sơ đồ tổ chức Tòa án Việt Nam

Quy định về xét xử
Theo Hiến pháp Việt Nam và theo các quy định về xét xử, các cuộc xét xử của Tòa án nhân dân Tối cao công khai, độc lập, không lệ thuộc vào chính quyền, và chỉ tuân theo pháp luật. Cách thức xét xử tập thể, có hội thẩm Nhân dân tham gia, quyết định theo đa số.

Tòa án nhân dân Tối cao phải đảm bảo nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật; người tham gia tố tụng có quyền tự bào chữa và mời luật sư bào chữa, có quyền được dùng tiếng nói, chữ viết của dân tộc mình.

Đặc điểm và hiện tình
Theo ông Nguyễn Văn Hiện, cựu Chánh án Tòa án nhân dân Tối cao: "Để đảm bảo chất lượng công tác xét xử, cần phải có 5 điều kiện: người tiến hành tố tụng tốt; hệ thống pháp luật tốt; người tham gia tố tụng tốt; hệ thống các cơ quan hỗ trợ tư pháp tốt; và thực hiện tốt nguyên tắc độc lập tư pháp, tuân theo pháp luật".

Lịch sử

Ngày 13 tháng 9 năm 1945, Chính phủ lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra Sắc lệnh thiết lập các Toà án quân sự. Theo Điều 1 của Sắc lệnh này thì sẽ thiết lập các Toà án quân sự gồm:
Bắc bộ tại Hà Nội, Hải Phòng, Thái Nguyên, Ninh Bình;
Trung bộ tại Vinh, Huế, Quảng Ngãi;
Nam bộ tại Sài Gòn, Mỹ Tho.

Uỷ ban nhân dân Trung bộ và Nam bộ, trong địa hạt hai bộ ấy, có thể đề đạt lên Chính phủ xin mở thêm Toà án quân sự ở những nơi trọng yếu khác. Về thẩm quyền xét xử, Toà án quân sự xử tất cả những người nào phạm vào một việc gì có phương hại đến nền độc lập của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, trừ trường hợp phạm nhân là binh sĩ thì thuộc về nhà binh tự xử lấy theo quân luật (Điều 2).

Trong cuộc cải cách Tư pháp năm 1950 Chính phủ ra Sắc lệnh số 85 ngày 22/5/1950 quy định:

Về tổ chức: - Bộ máy tư pháp được dân chủ hoá các Tòa án sơ cấp, đệ nhị cấp nay gọi là Tòa án nhân dân huyện, Tòa án nhân dân tỉnh. Hội đồng phúc án nay là Tòa Phúc thẩm phụ thẩm nhân dân nay gọi là hội thẩm nhân dân.

- Thành phần nhân dân được đa số trong việc xét xử: Để xét xử việc hình và hộ, Tòa án nhân dân huyện và tỉnh gồm một Thẩm phán và hai Hội thẩm nhân dân. Tòa Phúc thẩm gồm hai Thẩm phán và ba hội thẩm nhân dân. Hội thẩm nhân dân có quyền xem hồ sơ và biểu quyết.

- Thành lập hội đồng hoá giải tại mỗi huyện nhằm mục đích giao cho nhân dân trực tiếp phụ trách việc hoá giải tất cả các việc hộ kể cả việc ly dị mà từ trước tới nay chỉ có Chánh án Tòa án tỉnh mới có thẩm quyền. Biên bản hòa giải thành có chấp hành lực. Đây là một điểm tiến bộ so với thế hệ cũ. Khi các đương sự đã thoả thuận trước hội đồng hoá giải thì việc hòa giải được đem thi hành ngay.

- Áo chùng đen của Thẩm phán và luật sư nay bỏ đi.

 Về thẩm quyền:

- Tăng thẩm quyền cho ban tư pháp xã về việc phạt vi cảnh để làm cho một số việc ít quan trọng về mặt trị an sẽ được giải quyết mau chóng ngay tại xã.

- Giao cho các Tòa án nhân dân huyện quyền ấn định các phương pháp bảo thủ, dù việc xử kiện không thuộc thẩm quyền Tòa án nhân dân huyện để tránh cho đương sự khỏi phải tốn phí đi lên Tòa án tỉnh và những việc cấp bách có thể được giải quyết mau chóng hơn.

 Về tố tụng: Thủ tục tố tụng được hợp lý và giản dị hơn.

- Trái với quan niệm cũ cho rằng việc hộ thường chỉ có lợi hoặc có hại riêng cho tư nhân mà xã hội không cần can thiệp đến, thì nay công tố viên có quyền kháng cáo các án hộ nếu xét ra cần thiết.

- Theo Sắc lệnh số 51 ngày 17 tháng 4 năm 1946, biện lý bắt buộc phải đưa sang phòng dự thẩm để thẩm cứu một số việc hình dù rằng xét ra không cần thiết. Nay biện lý chỉ giao sang phòng dự thẩm khi xét thật cần thiết mà thôi.

- Trước đây mỗi khi thủ tục tố tụng không được theo đúng thì bị tiêu hủy dù không có hại cho việc thẩm cứu, hoặc cho quyền lợi của đương sự. Nay coi điều đó là quá câu nệ về hình thức không còn hợp thời nữa.

- Từ nay người bị thiệt hại về một vụ phạm pháp có thể xin kháng cáo không những để tăng tiền bồi thường mà còn để tăng hình phạt nữa.

- Việc chấp hành án nay giao cho Thẩm phán huyện phụ trách.

Lãnh đạo đương nhiệm

Chánh án và Phó Chánh án
Chánh án: Nguyễn Hòa Bình
Phó Chánh án:
Thiếu tướng Dương Văn Thăng, Chánh án Tòa án Quân sự Trung ương (Việt Nam)
Nguyễn Trí Tuệ (từ 21/6/2017),
Nguyễn Văn Du (từ 8/6/2018)
Nguyễn Văn Tiến (từ 27/8/2020)
Phạm Quốc Hưng (từ 7/4/2022)

Hội đồng Thẩm phán
Hội đồng Thẩm phán đương nhiệm gồm 15 thành viên:
Chánh án Tòa án nhân dân tối cao: Nguyễn Hòa Bình.
Các Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao:
Thiếu tướng Dương Văn Thăng
Nguyễn Trí Tuệ
Nguyễn Văn Du
Nguyễn Văn Tiến
Phạm Quốc Hưng
Các thẩm phán Tòa án nhân tối cao:
Nguyễn Văn Dũng
Ngô Tiến Hùng
Nguyễn Văn Thuân
Ngô Hồng Phúc
Lương Ngọc Trâm
Lê Văn Minh
Trần Hồng Hà
Đào Thị Minh Thủy
Trần Văn Cò
Nguyễn Biên Thùy
Nguyễn Hồng Nam

Cựu lãnh đạo

Chánh án

Phó Chánh án

 Tống Anh Hào
 Nguyễn Văn Thuân, (Phó Chánh án thường trực)
 Đặng Quang Phương, (Phó Chánh án thường trực)
Lê Hồng Quang, (Phó Chánh án thường trực)

Nhận xét
Nguyên Chủ tịch Quốc hội Việt Nam Nguyễn Văn An năm 2010 nhận xét rằng Việt Nam hiện đang mắc lỗi hệ thống. Tòa án là nhánh yếu nhất trong ba cơ quan quyền lực nhà nước. Mặc dù "Hiến pháp và Pháp luật đã ghi rất rõ: Nhà nước ta là Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, pháp luật là tối thượng. Song trong thực tiễn thì không ít trường hợp chỉ thị, nghị quyết của Đảng mới là tối thượng". Điều này trái với nguyên tắc Tam quyền phân lập, tức hành pháp, tư pháp và lập pháp là bình đẳng và giám sát lẫn nhau.

Văn bản
Ngày 17 tháng 3 năm 2022, Tòa án nhân dân tối cao ban hành Quyết định 182/QĐ-TANDTC về Kế hoạch triển khai thực hiện trong Tòa án nhân dân phong trào thi đua "Vì người nghèo - Không để ai bị bỏ lại phía sau" giai đoạn 2021-2025

Ngày 28 tháng 7 năm 2022, Tòa án nhân dân tối cao ban hành Quyết định 194/QĐ-TANDTC về việc phân công nhiệm vụ các thành viên Ban Chỉ đạo, Ban Tổ chức Hội thao Tòa án nhân dân lần thứ IV năm 2022

Ngày 01/08/2022, Tòa án nhân dân tối cao ban hành Công văn 150/TANDTC-TH về việc quán triệt thực hiện Quy chế về chế độ quản lý hồ sơ vụ án và công tác lưu trữ trong hệ thống Tòa án nhân dân

Xem thêm

Chú thích

Liên kết ngoài

Cổng thông tin của Tòa án Nhân dân Tối cao Việt Nam
 Tòa án Nhân dân Tối cao
 Luật 33/2002/QH10 ngày 2 tháng 4 năm 2002 - Luật của Quốc hội về tổ chức Tòa án Nhân dân .
 Nghị quyết Về việc thi hành Luật Tổ chức Tòa án Nhân dân và Luật Tổ chức Viện Kiểm sát Nhân dân
 Chánh án Tòa án Nhân dân Tối cao trả lời chất vấn
 Chánh án Tòa án Nhân dân Tối cao trả lời chất vấn

Hệ thống Tư pháp Việt Nam
Huân chương Sao Vàng

Tổ chức về pháp luật tại Việt Nam
Chính trị Việt Nam
Tòa án tối cao quốc gia
Chính phủ Việt Nam
Pháp luật Việt Nam


title: Germany's Next Topmodel

text:
Germany's Next Topmodel (thường được viết tắt là GNTM) là một chương trình truyền hình thực tế của Đức, dựa trên một ý tưởng được giới thiệu bởi Tyra Banks với chương trình America's Next Top Model. Cuộc thi do Heidi Klum dẫn chương trình. Cô cũng là giám khảo chính và nhà sản xuất điều hành của chương trình.

Định dạng
Mỗi mùa thi của Germany's Next Topmodel gồm tự 10 đến 17 tập phim với 12-31 thí sinh tham dự. Qua mỗi tập (như phiên bản gốc), các thí sinh lần lượt bị loại cho đến khi tìm ra người chiến thắng cuối cùng; tuy nhiên, đôi khi cũng có trường hợp loại hai hoặc sáu thí sinh trong cùng một tập. Phần thay đổi vẻ ngoài cho thí sinh được thực hiện từ giai đoạn đầu của chương trình, thường sau khi có một hoặc hai thí sinh bị loại.

Trang điểm được thực hiện cho các thí sinh sớm trong cuộc thi (thường là sau lần loại đầu tiên hoặc thứ hai trong trận chung kết).

Khác biệt so với GNTM

Trừ mùa thi 1 và 2, America's Next Top Model bắt đầu hành trình với khoảng 30 thí sinh và sau đó chỉ chọn ra 10-14 người vào vòng thi chính thức, trong khi Germany's Next Topmodel tạo điểm nổi với 100 ứng viên (mùa 1, 2) và 120 (mùa 3).

Phần thử thách trước hội đồng giám khảo America's Next Top Model bị thay thế gần như hoàn toàn bằng phần bước đi trong bản Đức.

Về phần loại thí sinh, người dẫn chương trình Tyra Banks (America's Next Top Model) lần lượt đọc tên và trao bức ảnh cho thí sinh theo thứ tự xuất sắc, một trong hai thí sinh cuối sẽ bị loại - trái ngược với GNTM, thứ tự gọi tên thí sinh không phản ánh độ xuất sắc của bức ảnh trong tuần. Ngoài ra, từng các thí sinh riêng lẻ phải bước vào phòng kín và nhận kết quả từ hội đồng giám khảo. Thí sinh có thể bị loại ở bất kì vị trí gọi tên nào.

Khi chương trình chỉ còn 5-6 thí sinh, thì ở phiên bản gốc có sự chuyển đổi địa điểm ghi hình sang duy nhất một quốc gia nước ngoài, trong khi ở Đức số lượng quốc gia nước ngoài thay đổi: mùa thi đầu đến 2 nơi, mùa thi hai đến 4 nơi và mùa thi ba đến 5 quốc gia riêng biệt.

Trong America's Next Top Model hai thí sinh cuối cùng sẽ tranh tài trong một chương trình biểu diễn thời trang và người chiến thắng sẽ do hội đồng giám khảo cân nhắc. Còn trong Germany's Next Topmodel, ba thí sinh cuối sẽ tranh tài cùng nhau trên sàn diễn và trong bức ảnh cuối trước đông đảo khán giả ở Köln, Đức trước khi thông tin người chiến thắng được tiết lộ. Chương trình cuối được ghi hình vào buổi trưa và biên tập trước khi phát sóng.

Các mùa

Chú thích

Liên kết ngoài


title: (48647) 1995 UT8

text:
{{DISPLAYTITLE:(48647) 1995 UT8}}

(48647) 1995 UT8 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Seiji Ueda và Hiroshi Kaneda ở Kushiro, Hokkaidō, Nhật Bản, ngày 27 tháng 10 năm 1995.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 48001–49000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1995
Được phát hiện bởi Hiroshi Kaneda
Được phát hiện bởi Seiji Ueda
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Montbrand

text:
Montbrand là một xã của tỉnh Hautes-Alpes, thuộc vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur, đông nam nước Pháp.

Tham khảo

Xã của Hautes-Alpes


title: Le Teil

text:
Le Teil là một xã ở tỉnh Ardèche, vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Ardèche

Tham khảo

Teil


title: Voissant

text:
Voissant là một xã thuộc tỉnh Isère, trong vùng Rhône-Alpes ở đông nam nước nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 269-788 mét trên mực nước biển. Theo điều tra dân số năm 1999 của INSEE, xã có dân số 215 người.

Tham khảo

Xã của Isère


title: Phyllanthus gentryi

text:
Phyllanthus gentryi là một loài thực vật thuộc họ Euphorbiaceae. Đây là loài đặc hữu của Panama. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 Mitré, M. 1998. Phyllanthus gentryi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Panama
G


title: Chimarra sabrona

text:
Chimarra sabrona là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Chimarra


title: Paspalum soboliferum

text:
Paspalum soboliferum là một loài cỏ thuộc họ Poaceae.
Loài này chỉ có ở Ecuador.

Chú thích

Tham khảo
 Laegaard, S. & Pitman, N. 2004. Paspalum soboliferum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

Paspalum
Thực vật Ecuador


title: Thoracispa brunni

text:
Thoracispa brunni là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1904.

Chú thích

Tham khảo

Thoracispa


title: Colutea orientalis

text:
Colutea orientalis là một loài cây bụi thuộc họ đậu bản địa của châu Âu và châu Á. Cây cao 2 m (6 ft). Nó mang các cụm hoa nhỏ màu vàng và màu đồng đỏ vào mùa hè, tiếp theo là vỏ hạt màu xanh lá cây. Colutea x media là cây lai giữa C. orientalis và C. arborescens.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Colutea
Thực vật được mô tả năm 1768


title: Cléon-d'Andran

text:
Cléon-d'Andran  là một xã thuộc tỉnh Drôme trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã Cléon-d'Andran nằm ở khu vực có độ cao từ 165-222 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Cleondandran


title: Drapetes punctulatus

text:
Drapetes punctulatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Horn miêu tả khoa học năm 1890.

Chú thích

Tham khảo

Drapetes


title: Kizhi

text:
Kizhi (tiếng Nga: Кижи) là một hòn đảo trên hồ Onega tại Karelia, Nga (tọa độ 62°04′vĩ bắc, 35°14′17″kinh đông) với các nhà thờ, nhà và các công trình khác bằng gỗ. Nó là một trong những điểm đến phổ biến nhất của du khách tại Nga. Phần lớn trong chúng được dựng lên tại chỗ, những công trình còn lại được chuyển từ các nơi khác đến. Theo một trong các truyền thuyết, các tòa nhà được làm từ một cây búa (không có các công cụ khác), mà sau đó người thợ cả đã ném nó xuống hồ.

Hiện nay tại Kizhi là Viện bảo tàng-bảo tồn dân tộc học và kiến trúc-lịch sử quốc gia Liên bang Nga (GIAEMZ). Kizhi từ năm 1990 đã được đưa vào trong danh sách di sản thế giới và nằm dưới sự bảo vệ của UNESCO.

Đảo này dài khoảng 7 km và rộng 0,5 km. Nó được bao bọc bởi khoảng 5.000 đảo khác, phần lớn trong số đó rất nhỏ-một số trong chúng chỉ có kích thước khoảng 2x2 m, mặc dù một số đảo khác lại khá lớn, có đảo dài tới 35 km. Kizhi là nơi định cư thời trung cổ bao gồm trên 100 làng vào thế kỷ 16. Các ghi chép đầu tiên nhắc tới Kizhi có từ thế kỷ 12.

Tổng quan

Nổi bật nhất trong số các công trình kiến trúc của nó là Nhà thờ Biến hình với 22 chóp mái, với khung tranh thánh kiểu barốc tuyệt đẹp.

Nhà thờ Pokrov với 9 chóp mái được xây dựng gần đó vào năm 1764 và gác chuông được bổ sung khoảng những năm 1862-1874. Điều gây ấn tượng nhất là các công trình xây dựng này hoàn toàn không sử dụng đinh hay các vật liệu kết nối bằng kim loại nào.

Các công trình xây dựng nhỏ bằng gỗ đã được chuyển từ các khu vực khác nhau tại Karelia tới đây, đáng chú ý là nhà thờ Lazar Phục sinh thế kỷ 14 từ tu viện Muromskii và nó là nhà thờ gỗ cổ nhất tại Nga.

Viện bảo tàng-bảo tồn kiến trúc gỗ Nga được chính quyền Liên Xô thành lập tại Kizhi năm 1960.

Năm 1990, Kizhi Pogost, một di tích lịch sử có niên đại từ thế kỷ 17 trên đảo,  đã được UNESCO công nhận là Di sản thế giới và năm 1993, nó đã được liệt kê như là một di sản văn hóa của nước Nga.

Các di sản có giá trị

Nhà thờ Biến hình

Nhà thờ Biến hình (của Chúa) (tức nhà thờ Preobrazhenie Gospodnya) thuộc di tích lịch sử Kizhi Pogost, ước đoán được xây dựng trong khoảng thời gian những năm từ 1714-1722, là công trình kiệt xuất nhất và đáng chú ý nhất của quần thể kiến trúc này. Là di tích có giá trị toàn Liên bang [Nga], di tích di sản văn hóa của Liên bang Nga (tức hạng mục có giá trị đặc biệt).

Nó được coi là xây dựng theo mô hình mẫu của Nhà thờ Pokrova Presvyatoi Bogoroditsy (xây dựng năm 1708) ở tỉnh Vologda.

Nhà thờ này được xây dựng tại khu vực trước đây bị sét đánh cháy. Tên tuổi thực sự của những người xây dựng ra nó hiện nay vẫn không rõ. Chiều cao của nhà thờ là 37 m. Nhà thờ được xây dựng theo các truyền thống của nghề mộc Nga - không có đinh (ngoại trừ các "lớp vảy" trên các "lưỡi cày" của mái vòm - tại đó chúng được gắn với nhau bằng các đinh nhỏ). Theo kiểu của nó thì nhà thờ này thuộc loại "mùa hè", về mùa đông không thể tiến hành làm lễ ở đây được. Nhà thờ Biến hình đại diện cho loại các nhà thờ nhiều tầng hình bát giác. Thành phần cơ bản của công trình là thành gỗ tám mặt (bát giác) phân bổ theo các hướng chiếu sáng. Từ phía tây tới thành gỗ cơ bản là sự tiếp giáp với vách gỗ không cao của nhà ăn. Trên bát giác dưới người ta còn bố trí thêm 2 thành gỗ bát giác có kích thước nhỏ hơn.

Nhà thờ này có 22 chóp mái, sắp xếp thành các tầng trên các mái, có dạng cong đều kiểu nấm. Hình dạng và kích thước các chóp mái thay đổi theo tầng, tạo ra một bức tranh hài hòa đặc biệt do hình dáng của nhà thờ. Phòng ăn được đóng lại bằng các cánh cửa có ba trục lăn. Lối vào trong nhà thờ được làm thành dạng bậc tam cấp hai lối vào có mái che trên các côngxon.

Khung tranh tượng thánh có 4 tầng, tạo thành từ 102 tranh thánh. Niên đại của khung tranh thánh vẫn chưa được xác định một cách chính xác: Về cơ bản nó có từ nửa sau thế kỷ 18 đến đầu thế kỷ 19. Các tranh thánh theo thời gian vẽ và các nét đặc biệt của kiểu dáng có thể chia thành 3 nhóm chính: hai tranh thánh cổ nhất là "Biến hình" và "Pokrov" có từ cuối thế kỷ 17 và là điển hình cho phong cách hội họa miền bắc. Phần cơ bản của các tranh thánh dãy dưới (bản địa) tạo thành nhóm tranh thánh thứ hai, có vào nửa sau thế kỷ 18. Các tranh thánh của 3 tầng trên cao tạo thành nhóm thứ ba và có vào khoảng đầu thế kỷ 18 và có lẽ được đưa từ nơi khác đến.

Thành gỗ của nhà thờ được dựng lên mà không có móng đá, chỉ ở nhà thờ phụ bên hông phía tây của nhà thờ này mới có móng đá (năm 1870). Các góc của nhà thờ được ốp bằng  gỗ thông đuôi ngựa (chi Pinus). Mái của nhà ăn, bậc tam cấp được ốp từ các tấm ván gỗ thông đuôi ngựa và vân sam (chi Picea) dọc theo các ván gỗ bạch dương (chi Betula). Tại các kết cấu ẩn người ta dùng các chi tiết làm từ gỗ bạch dương. Các "lưỡi cày" làm từ gỗ liễu hoàn diệp (Populus tremula).

Nhà thờ Pokrov

Nhà thờ này là dạng mùa đông (có sưởi ấm), tại đây có thể tiến hành lễ từ 1 tháng 10 tới Lễ Phục sinh. Người ta cho rằng nhà thờ Pokrov được xây dựng sau nhà thờ Preobrazhen khoảng 50 năm.

Khung tranh tượng thánh ban đầu của nhà thờ Pokrov đã bị mất. Khung hiện tại được phục chế trong những năm thập niên 1950 từ các tranh thánh Zaonezh trong khoảng thế kỷ 17 tới đầu thế kỷ 18, trong số đó đáng chú ý là tranh "Điều kỳ diệu về Phlora và Lavra".

Gác chuông
Gác chuông hoàn tất quần thể kiến trúc Kizhi. Nó được dựng lên khoảng những năm 1862-1874 tại khu vực của gác chuông cũ đã bị hỏng.

Hàng rào gỗ
Hàng rào gỗ nguyên thủy không tồn tại đến ngày nay, nó được phục chế lại năm 1959 theo mẫu còn giữ được trên các công sự gỗ ở miền bắc.

Nhà thờ Lazar Phục sinh

Được chuyển từ tu viện Muromskii. Nhà thờ khiêm tốn này có khung tranh thánh với hai tầng tranh tượng thánh, có lẽ không trước thế kỷ 16.

Nhà thờ nhỏ Mikhail Arkhangel
Được chuyển từ làng Lelikozero. Trong nhà thờ nhỏ này còn giữ được khung tranh thánh và trần được tô điểm từ các tranh thánh bản địa cuối thế kỷ 17.

Xem thêm
Thị trấn Kondopoga
Thị trấn Kem

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Viện bảo tàng-bảo tồn Kizhi
 Thư viện ảnh về Kizhi
 Danh mục các di tích tại khu bảo tồn-bảo tàng Kizhi
Vòng bạc của nước Nga (Serebryanoye koltso)
Trang tiếng Nga về Kizhi

Di sản thế giới tại Nga
Đảo hồ Nga
Đảo hồ châu Âu
Địa mạo Cộng hòa Karelia


title: 633 Zelima

text:
633 Zelima

633 Zelima là một tiểu hành tinh ở vành đai chính, thuộc nhóm tiểu hành tinh Eos. Nó được August Kopff phát hiện ngày 12.5.1907 ở Heidelberg và được đặt theo tên Zelima, tên họ của phụ nữ Đức, và cũng có thể được gợi ý từ 2 chữ ZM (Zelima) trong tên tạm của nó

Tham khảo

Liên kết ngoài
Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris
 Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1907


title: Anisographe

text:
Anisographe là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
 Anisographe albipuncta
 Anisographe dissimilis
 Anisographe euryscopa
 Anisographe innotata
 Anisographe multiguttata
 Anisographe navigata
 Anisographe nigromaculata
 Anisographe subpulchra

Chú thích

Tham khảo

Geometridae


title: Geranomyia anthina

text:
Geranomyia anthina là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Geranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Tây Loa

text:
Tây Loa () là một trấn của huyện Vân Lâm, tỉnh Đài Loan, Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan). Hương có địa hình bằng phẳng, đất đai màu mỡ và nổi tiếng với các đặc sản xì dầu, gạo Tây Loa và rau xanh. Tổng diện tích của trấn là 49,7985 km², dân số vào tháng 8 năm 2011 là 48.207 người thuộc 14.088 hộ gia đình, mật độ cư trú đạt 968 người/km².

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang thông tin chính thức

Vân Lâm


title: Stigmella nylandriella

text:
Stigmella nylandriella là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được tìm thấy ở khắp châu Âu (except bán đảo Iberia và the Balkan Peninsula), phía đông đến Nga, ở đó nó has been recorded from Bryansk, Murmansk, Karelia, Leningrad và Voronezh.

Sải cánh dài 4–5 mm. Con trưởng thành bay vào tháng 5 và tháng 6.

Ấu trùng ăn Sorbus aria, Sorbus aucuparia và Sorbus domestica. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Fauna Europaea
bladmineerders.nl
UKmoths
Nepticulidae from the Volga và Ural region

N
Côn trùng châu Âu


title: Perdita foveata

text:
Perdita foveata là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1956.

Chú thích

Tham khảo

Perdita
Động vật được mô tả năm 1956


title: Thoissey

text:
Thoissey là một xã ở tỉnh Ain, vùng Auvergne-Rhône-Alpes thuộc miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ain

Tham khảo

Liên kết ngoài
 La Dombes and the city of Thoissey

Xã của Ain


title: Coelioxys alayoi

text:
Coelioxys alayoi là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Genaro mô tả khoa học năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

A
Động vật được mô tả năm 2001


title: Cheilotrichia nigrostylata

text:
Cheilotrichia nigrostylata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Cheilotrichia
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Tiếng Chamorro

text:
Chamorro ( hay đơn giản là Chamoru) là một ngôn ngữ Mã Lai-Đa Đảo được nói trên quần đảo Mariana (Guam, Rota, Tinian, và Saipan) với khoảng 47.000 người (khoảng 35.000 người tại Guam và khoảng 12.000 tại Bắc Mariana).

Số người sử dụng tiếng Chamorro đã suy giảm trong những năm gần đây, và thế hệ trẻ ít có khả năng biết ngôn ngữ này. Sự ảnh hưởng của tiếng Anh đã khiến cho ngôn ngữ này có nguy cơ tuyệt chủng. Trên đảo Guam, số người nói tiếng Chamorro đã thu hẹp lại trong các thập kỷ gần đây trong khi tại quần đảo Bắc Mariana, giới trẻ Chamorros vẫn nói ngôn ngữ này thành thạo. Việc này được cho là do chính phủ Hoa Kỳ thúc đẩy sử dụng tiếng Anh.

Phân loại
Không giống như các ngôn ngữ láng giềng, tiếng Chamorro không thuộc nhóm Micronesia hay nhóm Polynesia mà giống như Tiếng Palau, nó có thể tạo thành một nhánh độc lập của ngữ tộc Mã Lai-Đa Đảo. Nguồn gốc của cư dân bản địa do vậy cũng không rõ ràng. Một phân tích của Austronesian Basic Vocabulary Database đưa ra giả thuyết với độ tin cậy 85% rằng tiếng Chamorro gần gũi nhất với Nhóm ngôn ngữ Trung-Đông Mã Lai-Đa Đảo.

Tiếng Chamorro chịu nhiều ảnh hưởng của tiếng Tây Ban Nha do kết quả của việc ba thế kỷ là thuộc địa của đế quốc Tây Ban Nha. Nhiều danh từ, tính từ, giới từ, số đếm và động từ có nguồn gốc Tây Ban Nha. Đứng dưới một góc nhìn lịch sử, có thể coi đây là một ngôn ngữ pha trộn, ngay cả khi tiếng Chamorro hiện là một ngôn ngữ độc lập và đơn nhất. Khi Guam trở thành thuộc địa của Hoa Kỳ, tiếng Chamorro trong giai đoạn đầu từng được coi là một ngôn ngữ creole trên cơ sở tiếng Tây Ban Nha.

Một số cụm từ cơ bản tiếng Chamorro

Số
Chamorro hiện thời chỉ sử dụng các từ số có nguồn gốc của Tiếng Tây Ban Nha: unu, dos, tres..., Chamorro cũ sử dụng các từ số khác nhau dựa trên các loại: "Số cơ bản" (ngày, giờ, vv), "vật", và "đồ vật dài ".

Số 10 và số nhân của nó lên đến 90 là các giá trị: dies (10), benti (20), trenta (30), kuårenta (40), sinkuenta (50), sisenta (60), sitenta (70), ochenta (80), nubenta (90).

Các thuật ngữ của tiếng Tây Ban Nha: diez (10), veinte (20), treinta (30), cuarenta (40), cincuenta (50), sesenta (60), setenta (70), ochenta (80), noventa (90).

Tháng
Trước đó là 12 tháng của Tiếng Tây Ban Nha trở nên nổi bật, lịch âm 13 Tháng của Tiếng Chamoru thường được sử dụng. Tháng đầu tiên trong cột bên trái bên dưới tương ứng với tháng Giêng. Bên phải là những tháng ở Tiếng Tây Ban Nha.

Chú thích

Tham khảo chung

Liên kết ngoài

Chamorro-English Online Dictionary
http://ns.gov.gu/language.html
http://www.offisland.com/thelanguage.html
http://www.chamorro.com/fino/fino.html
Chamorro-English dictionary, partially available at Google Books.
A Chamorro Reference Grammar, partially available at Google Books.
http://www.websters-online-dictionary.org/definition/Chamorro-english/
 Chamorro Wordlist at the Austronesian Basic Vocabulary Database
http://www.sous-le-soleil-de-guam.com
http://www.fb10.uni-bremen.de/chin/  Chamorro Linguistics International Network (CHIN).

Ngôn ngữ của quần đảo Mariana
Chamorro
Guam
Ngôn ngữ chắp dính
Ngôn ngữ Malay-Polynesia


title: Villarejo de Montalbán

text:
Villarejo de Montalbán là một đô thị trong tỉnh Toledo, Castile-La Mancha, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2006 (INE), đô thị này có dân số là 76 người.

Tham khảo

Đô thị ở Toledo


title: Catocala naganoi

text:
Catocala nagioides là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở Nhật Bản và miền đông Nga.

Sải cánh khoảng 25 mm.

Liên kết ngoài
Image
Species info

Chú thích

Catocala


title: Prusy, Aube

text:
Prusy là một xã ở tỉnh Aube, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc miền trung nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
 Xã của tỉnh Aube

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Prusy sur le site de l'Institut géographique national

Prusy


title: Gomphus modestus

text:
Gomphus modestus là một loài chuồn chuồn ngô thuộc họ Gomphidae. Nó là loài đặc hữu của Hoa Kỳ. Môi trường sống tự nhiên của nó là các con sông.

Tham khảo

 Abbott, J.C. 2005. Gomphus modestus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 9 tháng 8 năm 2007.

Động vật Mỹ
Gomphus


title: Mellesia gularis

text:
Mellesia gularis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1912.

Chú thích

Tham khảo

Mellesia


title: Firbeix

text:
Firbeix (tiếng Occitan là Firbes) là một xã của Pháp, nằm ở tỉnh Dordogne trong vùng Aquitaine của Pháp.
Firbeix có diện tích 22,66 km2, dân số năm 2006 là 328 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 360 m trên mực nước biển.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Firbeix trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Firbeix


title: Monolepta multinotata

text:
Monolepta multinotata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 2005.

Chú thích

Tham khảo

Monolepta


title: Avrigny

text:
Avrigny  là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France phía bắc Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 86 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Xã của Oise


title: Quận Green, Kentucky

text:
Quận Green là một quận thuộc tiểu bang Kentucky, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số người. Quận lỵ đóng ở.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Kentucky


title: Colletes fasciatus

text:
Colletes fasciatus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1853.

Chú thích

Tham khảo

Colletes
Động vật được mô tả năm 1853


title: Levuana irridescens

text:
Bướm đêm Levuana (Levuana irridescens) là một loài bướm đêm trong họ Zygaenidae. Nó là một phân loài trong chi Levuana. Levuana irridescens chỉ được biết đến ở Fiji khi nó được biết đến là một loài côn trùng phá hoại dừa ở đây. Từ cuối thế kỷ 19 cho đến khoảng năm 1925 khi một chương trình 'kiểm soát sinh học cổ điển' làm giảm vĩnh viễn 'mật độ dân số cao' xuống mức gần như không thể phát hiện được. Tuy nhiên, nhóm đảo này rất có thể không phải là nơi cư trú của loài bướm đêm này và nó có thể có nguồn gốc từ các nhóm đảo ở phía tây của Fiji.

Nguồn

Tham khảo

Liên kết ngoài

Levuana
Côn trùng tuyệt chủng
Tuyệt chủng từ 1500
Procridinae


title: Danilia otaviana

text:
Danilia otaviana là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Chilodontidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Danilia


title: Friedrichsholm

text:
Friedrichsholm là một đô thị thuộc quận Rendsburg-Eckernförde, bang Schleswig-Holstein.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Rendsburg-Eckernförde
Rendsburg-Eckernförde