title: Ống nano carbon

text:
Các ống nano carbon (Tiếng Anh: Carbon nanotube - CNT) là một dạng thù hình của carbon. Một ống nano carbon đơn vách là một tấm than chì độ dày một-nguyên-tử cuộn tròn lại thành một hình trụ liền, với đường kính cỡ nanomet. Điều này xảy ra trong các cấu trúc nano mà ở đó tỉ lệ giữa chiều dài và đường kính vượt trên 10.000. Các phân tử carbon hình trụ đó có các tính chất thú vị làm cho chúng có khả năng hữu dụng cao trong rất nhiều ứng dụng của công nghệ nano, công nghiệp điện tử, quang học, và một số ngành khoa học vật liệu khác. Chúng thể hiện độ bền đáng kinh ngạc và các tính chất điện độc đáo, và độ dẫn nhiệt hiệu quả. Các ống nano vô cơ cũng đã được tổng hợp.

Ống nano là một loại cấu trúc fullerene, trong đó cũng bao gồm cả buckyball. Trong khi buckyball có dạng hình cầu, một ống nano lại có dạng hình trụ, với ít nhất một đầu được phủ bởi một bán cầu có cấu trúc buckyball. Tên của chúng được đặt theo hình dạng của chúng, do đường kính của ống nano vào cỡ một vài nanomet (xấp xỉ nhỏ hơn 50.000 lần một sợi tóc), trong khi độ dài của chúng có thể lên tới vài milimet. Các nhà nghiên cứu ở đại học Cincinnati (UC) đã phát triển một quá trình để xây mạng thẳng hàng các ống nano carbon cực dài. Họ đã có thể sản xuất các ống nano carbon dài 18mm  và có thể xoắn lại thành các sợi nano carbon. Có hai loại ống nano carbon chính: ống nano đơn vách (SWNT) và ống nano đa vách (MWNT).

Bản chất của liên kết trong ống nano carbon được giải thích bởi hóa học lượng tử, cụ thể là sự xen phủ orbital. Liên kết hóa học của các ống nano được cấu thành hoàn toàn bởi các liên kết sp2, tương tự với than chì. Cấu trúc liên kết này, mạnh hơn các liên kết sp3 ở trong kim cương, tạo ra những phân tử với độ bền đặc biệt. Các ống nano thông thường tự sắp xếp thành các "sợi dây thừng" được giữ với nhau bởi lực Van der Waals. Dưới áp suất cao, các ống nano có thể trộn với nhau, trao đổi một số liên kết sp2 cho liên kết sp3, tạo ra khả năng sản ra các sợi dây khỏe, độ dài không giới hạn thông qua liên kết ống nano áp suất cao.

Sự khám phá

Các loại ống nano carbon

Đơn vách

Phần lớn các ống nano đơn vách (SWNT-Single-Walled Nanotube) có đường kính gần 1 nanomet, với độ dài đường ống có thể gấp hàng nghìn lần như vậy. Cấu trúc của một SWNT có thể được hình dung là cuộn một vách than chì độ dày một-nguyên-tử (còn gọi là graphene) thành một hình trụ liền. Cách mà tấm graphene được cuộn như vậy được biểu diễn bởi một cặp chỉ số (n,m) gọi là vector chiral. Các số nguyên n và m là số của các vector đơn vị dọc theo hai hướng trong lưới tinh thể hình tổ ong của graphene. Nếu m=0, ống nano được gọi là "zigzag". Nếu n=m, ống nano được gọi là "ghế bành". Nếu không, chúng được gọi là "chiral".

Ống nano đơn vách là loại ống nano carbon cực kì quan trọng bởi chúng thể hiện các tính chất điện quan trọng mà không ống nano đa vách nào có được. Các ống nano đơn vách là ứng cử viên sáng giá trong việc thu nhỏ kích thước sản phẩm ngành cơ điện từ cỡ micro hiện nay xuống còn nano. Sản phẩm căn bản của ngành này là dây điên, mà SWNT lại dẫn điện rất tốt. Một ứng dụng hữu ích khác của SWNT là trong việc phát triển các transitor cảm ứng (FET-field effect transitor) nội phân tử. Việc sản xuất cổng logic (logic gate) đầu tiên sử dụng FET làm bằng SWNT gần đây đã trở thành hiện thực. Bởi vì SWNT trở thành p-FET khi tiếp xúc với oxy và n-FET khi không tiếp xúc với oxy, chúng đều có thể bảo vệ một nửa SWNT khỏi bị tiếp xúc với oxy, trong khi cho tiếp xúc với oxy nửa còn lại. Kết quả là một SWNT đơn có thể hoạt động như một cửa luận lý NOT với cả loại FET n và p trong cùng một phân tử.

Ống nano đơn vách vẫn có chi phí sản xuất cao, khoảng $1500 mỗi gam vào năm 2000, và việc phát triển các phương pháp tổng hợp hiệu quả hơn là rất cần thiết cho tương lai của công nghệ nano. Nếu không thể phát hiện các phương pháp tổng hợp rẻ hơn, nó sẽ trở thành cản trở về mặt tài chính trên con đường đưa ống nano đơn vách ra ứng dụng trong thực tế. Một vài nhà cung cấp phân phối SWNT arc discharge với khoảng $50–100 vào năm 2007.

Đa vách
Ống carbon nano đa vách (MWNT) gồm nhiều vách than chì(graphite). Có hai mô hình được sử dụng để mô tả MWNT. Trong mô hình thứ nhất có tên gọi:Russian doll, MWNT gồm nhiều ống SWNT đơn lồng vào nhau. Trong mô hình thứ hai: Parchment, MWNT được mô tả như một tấm graphite cuộn lại. Khoảng cách giữa các vách trong MWNT tương đương vách khoảng cách các vách graphite trong cấu trúc than chì, xấp xỉ 3.4 Å.

MWNT có đường kính lớn hơn SWNT, và có độ trơ với hóa chất cao hơn. Năm 2009, nhóm nghiên cứu của giáo sư James Tour ở ĐH Rice dùng KMnO4 trong H2SO4 đặc để mở ống MWNT tạo nên Graphene nanoribbon, công trình được đăng trên tạp chí nature. MWNT hai vách được gọi là DWNT, được tổng hợp trên quy mô gram vào năm 2003.
 by the bằng phương pháp CCVD.

Vòng

Ống carbon nano vòng được tiên đoán bằng lý thuyết với nhiều tính chất đặc biệt.

Mầm
Ống carbon nano mầm và một dạng đặc biệt, kết hợp bởi ống carbon nano và fullerene. Trong vật liệu composite, mầm fullerene đóng vai trò như là mỏ neo, giúp các ống carbon nano không trượt, giúp tăng cường độ bền của vật liệu.

Các dạng khác

Ống carbon nano dài 18.5 cm được báo cáo vào năm 2009, được tổng hợp trên nền Silic bằng phương pháp CVD cải tiến.
Ống carbon nano ngắn nhất được biết đến là phân tử cycloparaphenylene, được tổng hợp vào đầu năm 2009.
Ống carbon nano mỏng nhất là loại ghế bành (armchair) (2,2) với đường kính 3Å, được tổng hợp trong lòng ống carbon nano đa vách. Việc xác định loại ống được thực hiện bằng kính hiển vi điện tử quét truyền qua độ phân giải cao(HRTEM), máy quang phổ raman và lý thuyết mật độ chức năng(DFT).

Các tính chất

Độ mạnh

Động lực học

Điện

Nhiệt

Sai lệch

Ứng dụng

Arc discharge

Chế tạo transistor hiệu ứng trường (CNT-FET)
CNT-FET là transistor hiệu ứng trường sử dụng một hoặc nhiều ống nano carbon làm kênh dẫn (kênh nối giữa Source và Drain) thay vì silicon trong MOSFET truyền thống. Được nghiên cứu lần đầu tiên vào năm 1998, và kể từ đó có nhiều phát triển đáng kể.

Theo định luật Moore, kích thước của các linh kiện bán dẫn (transistor) sẽ giảm đi khoảng hai lần mỗi hai năm. Việc chạy đua thu nhỏ linh kiện này là động lực cho những tiến bộ khoa học - công nghệ kể từ cuối thế kỷ 20. Tuy nhiên, tới phiên bản ITRS 2009, việc thu nhỏ hơn nữa phải đối mặt với các giới hạn nghiêm trọng liên quan đến công nghệ chế tạo và hiệu suất thiết bị khi kích thước kênh của transistor thu hẹp xuống phạm vi dưới 22 nm. Các giới hạn liên quan đến đường đi của electron (electron tunneling) chạy qua kênh quá ngắn và màng cách điện mỏng, dòng điện bị rò khi chưa có kích thích, lãng phí dòng điện chạy thụ động, hiệu ứng xảy ra do kênh ngắn và sự sai lệch cấu trúc thiết bị và doping. Những giới hạn này có thể được khắc phục ở một mức độ nào đó và tạo điều kiện tiếp tục thu nhỏ kích thước thiết bị bằng cách thay đổi vật liệu làm kênh trong cấu trúc MOSFET truyền thống bằng một hoặc nhiều ống nano carbon.

Chế tạo sensor đo lường độ ẩm
Tạo ra những tấm phim cảm biến (sensing films) từ ống nano carbon và Nafion. Hợp chất được tạo ra bằng phương pháp Spin Coating. Người ta dùng tấm phim này phủ lên điện cực của QCM (Quartz Crystal Microbalances) để  đo lường độ ẩm trong khoảng 8.50 đến 15,300 ppmv. Trong điều kiện độ ẩm thấp, hợp chất CNT/Nafion phủ lên điện cực bằng vàng của QCM cho ra kết quả tuyến tính với độ nhạy tuyệt vời, phản hồi nhanh và thời gian khôi phục ngắn (ít hơn 5s - ở điều kiện thử nghiệm là 15.76 ppmv).

Truyền tải nhiệt bằng dung dịch CNT lỏng
So với các hạt nano Al2O3, CuO, TiO2, Cu, Fe, dung dịch CNT với nồng độ thấp và phân tán có độ dẫn nhiệt rất cao (~3000W/mK). Lý do là bởi vì CNT có đặc tính dẫn nhiệt rất gần với kim cương với diện tích bề mặt lớn, carbon phân bố trên CNT thành hình trụ với hệ số L/D ~132,000,000/1.

Truyền nhiệt đóng một vai trò quan trọng trong hầu hết các ngành công nghiệp. Nhiệt tạo ra từ việc sản xuất năng lượng cần được làm lạnh với số lượng lớn. Hơn nữa, hầu hết các phản ứng hoá học đều toả nhiệt, nhiệt tạo ra từ phương tiện giao thông, máy điều hoà nhiệt độ,… nên việc dẫn nhiệt và làm nguội trở lên cấp thiết.

Bào mòn laser

Chemical vapor deposition (CVD)

Môi trường lửa tự nhiên, phụ và có kiểm soát

Các ứng dụng tiềm năng, hiện tại và cổ đại

Kiến trúc

Dẫn điện

Các ứng dụng khác
Ống nano carbon cũng được triển khai trong các hệ thống cơ điện nano, bao gồm các thành phần bộ nhớ cơ học (NRAM phát triển bởi Nantero Inc.) và motor điện cỡ nano (xem Motor nano).

Một cách sử dụng khác của ống nano carbon là phương tiện vận chuyển gene.

Eikos Inc ở Franklin, Massachusetts và Unidym Inc. ở Silicon Valley, California đang phát triển các tấm phim vô hình, dẫn điện làm bằng ống nano carbon để thay cho oxit thiếc indium (ITO). Phim ống nano carbon khỏe hơn phim ITO rất nhiều, làm chúng trở nên lý tưởng cho việc sử dụng trong màn hình cảm ứng và màn hình dẻo. Phim ống nano cũng rất hứa hẹn trong việc sử dụng cho màn hình máy tính, điện thoại di động, PDA, và ATM.

Các phần mềm mô phỏng phân tử ống nano carbon
  CoNTub v1.0
 Nanorex
 Wrapping
 Nanotube Modeller
 TubeASP
 Tubegen

Mô hình phân tử ống nano carbon
Carbon Nanotube Models

Tham khảo

Xem thêm
Công nghệ nano
 Vantablack

Liên kết ngoài

Carbon Nanotubes News
New Scientist Special Report - a collection of nanotechnology articles, most on nanotubes
Nanotube suppliers - International List of nanotubes suppliers
The stuff of dreams - CNET
The Nanotube site  - Last updated 2006.09.17
Nanotechnologies and nanotubes
Animation of a (29,0) being struck by 10 sets of 9 Argon atoms at 10 eV each  (opens in media player)
The wonderous World of Carbon Nanotubes  (In.pdf format, good introduction to nanotube)
Nanowerk Nanotechnology Portal  Introduction to nanmoaterials and nanotubes
nanotechweb.org nanotube and nanotechnology news and information
Carbon - Super Stuff  Educational interactive with narration and 3D-models of nanotube, diamond, graphite and coal.
Carbon nanotube on arxiv.org
Untangling and Dispersing of Carbon Nanotubes using Ultrasonics
They are trying to reduce the cost of SWNT production with a high capability production plant
Photoactive molecules inside nanotubes
Carbon nanotech may have given swords of Damascus their edge - Nature 2006
Interdisciplinary student project giving an excellent overview of literature on synthesis and purification
EU Marie Curie Network CARBIO - Multifunctional carbon nanotubes for biomedical applications
Site on Single Walled Carbon Nanotube, physics and electronics of CNT-SWNT.

Vật liệu nano
Các dạng thù hình carbon
Công nghệ mới nổi


title: The Twilight Saga: Nhật thực

text:
Eclipse (Nhật thực) là phần thứ 3 trong seri phim ăn khách Chạng vạng, được thực hiện dựa trên cuốn tiểu thuyết cùng tên của nhà văn Stephenie Meyer. Cũng giống như Chạng vạng và Trăng non - hai phần phim trước đó, "Eclipse" do nhà biên kịch Melissa Rosenberg chuyển thể kịch bản. Tuy nhiên, đảm nhận vai trò "người thổi hồn" cho phần phim này là đạo diễn nổi tiếng David Slade.

Nội dung

Trong "Eclipse", nàng Bella (Kristen Stewart) xinh đẹp một lần nữa phải đối mặt với nguy hiểm khi xuất hiện một nhóm ma cà rồng mới. Bên cạnh đó, cô nàng này cũng sẽ gặp nhiều khó khăn trong chuyện tình cảm khi phải lựa chọn giữa một bên là tình yêu với chàng ma cà rồng Edward Cullen (Robert Pattinson) và một bên là tình bạn với anh chàng người sói Jacob Black (Taylor Lautner), dù biết rằng quyết định của mình có thể thổi bùng cuộc chiến truyền kiếp giữa dòng họ ma cà rồng và người sói.

Nhân vật

Đa số dàn diễn viên chính của hai phần trước như Kristen Stewart, Robert Pattinson, Taylor Lautner, Dakota Fanning... đều trở lại đảm nhận vai diễn của mình trong "Eclipse". Bên cạnh đó, phim cũng có sự góp mặt của một số diễn viên mới như Bryce Dallas Howard (thay thế Rachelle Lefevre đảm nhận vai Victoria), Xavier Samuel (vào vai Riley)...

Bảng phân vai

Vai chính
 Kristen Stewart trong vai Bella Swan
 Robert Pattinson trong vai Edward Cullen
 Taylor Lautner trong vai Jacob Black

Vai phụ
 Bryce Dallas Howard trong vai Victoria
 Billy Burke trong vai Charlie Swan
 Dakota Fanning trong vai Jane
 Ashley Greene trong vai Alice Cullen

Âm nhạc

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Ảnh phim Nhật thực

The Twilight Saga (loạt phim)
Phim kỳ ảo lãng mạn Mỹ
Phim kỳ ảo thập niên 2010
Phim của Summit Entertainment
Phim dựa trên tiểu thuyết
Phim lãng mạn thập niên 2010
Phim tiếp nối
Phim năm 2010
Phim Mỹ
Phim dựa trên tiểu thuyết Mỹ
Phim IMAX
Phim hãng StudioCanal
Phim tiếp nối Mỹ


title: Crimona

text:
Crimona là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Các loài
 Crimona pallimedia J.B. Smith, 1902

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database
Crimona at funet

Hadeninae


title: Người La Ha

text:
Người La Ha, còn được gọi với một số tên khác nhau như La Ha, Klá, Phlạo, Xá Cha, Xá Bung, Xá Khao, Xá Táu Nhạ, Xá Poọng, Xá Uống, Bủ Hà, Pụa  là một dân tộc cư trú ở miền bắc Việt Nam. Người La Ha được chính thức công nhận là một dân tộc trong số 54 dân tộc tại Việt Nam .

Ngôn ngữ
Tiếng La Ha thuộc ngữ chi Kra của hệ ngôn ngữ Tai-Kadai.

Dân số và địa bàn cư trú
Theo kết quả điều tra dân số năm 1999, tổng số người La Ha tại Việt Nam khoảng 5.686 người .

Theo Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009, người La Ha ở Việt Nam có dân số 8.177 người, cư trú tại 20 trên tổng số 63 tỉnh, thành phố. Tuyệt đại đa số người La Ha cư trú tập trung tại tỉnh Sơn La (8.107 người, chiếm 99,14% tổng số người La Ha tại Việt Nam), cư trú đông nhất ở huyện Bắc Yên và Mường La, Thuận Châu. Ngoài ra người La Ha còn sinh sống tại
Hà Nội (thống kê được 13 người),
Đắk Nông (12 người).

Kinh tế
Người La Ha sống chủ yếu bằng nghề làm rẫy theo lối du canh, do đó việc hái lượm đóng vai trò quan trọng hơn so với săn bắn và đánh cá. Ngày nay nhiều bản đã làm ruộng lúa nước. Người La Ha biết đắp bờ chống xói mòn nương; có nơi đã biết dùng phân bón. Người La Ha thường nuôi heo, gà. Họ cũng nuôi trâu, bò để cày kéo.

Làng của người La Ha thường có khoảng 10 nhà. Người La Ha ở nhà sàn, có hai cửa ra vào với thang lên xuống tại hai đầu nhà, một cửa vào chỗ để tiếp khách và một cửa vào chỗ dành cho sinh hoạt trong gia đình.

Văn hóa, xã hội

Hôn nhân gia đình
Trai gái La Ha được tự do tìm hiểu nhau, không bị cha mẹ ép buộc cưới gả. Tuy nhiên việc cưới gả phải được cha mẹ ưng thuận. Để tỏ tình chàng trai phải đến nhà cô gái và dùng sáo, nhị, lời hát trước khi trò chuyện bình thường. Sau lễ dạm hỏi, nếu nhà gái không trả lại trầu do bà mối của nhà trai đưa tới thì chàng trai tổ chức lễ xin ở rể. Chàng trai phải ở rể từ 4 đến 8 năm. Hết hạn đó, lễ cưới được tiến hành. Cô dâu được về ở nhà chồng và đổi theo họ chồng.

Trang phục
Người La Ha không dệt vải, chỉ trồng bông và đem bông trao đổi với người Thái lấy vải mặc. Do đó, trang phục của người La Ha giống trang phục của người Thái đen.

Lễ hội

Lễ hội Pang A
Lễ hội Pang A hay lễ con nuôi được diễn ra tại nhà thầy mo. Người La Ha có quan niệm người bệnh được thầy mo nhận làm con nuôi, từ một năm hay lâu dài tùy mức độ bệnh nặng nhẹ. Các con nuôi được thầy chữa khỏi bệnh sẽ được mời tham gia lễ hội, quy mô tổ chức Lễ hội Pang A tùy thuộc vào từng thầy mo. Nếu thầy mo có nhiều năm hành nghề, con nuôi đông thì quy mô tổ chức lễ hội lớn. Nhiều người đã hết hạn con nuôi vẫn đến để dự lễ hội để mong con, cháu của mình có lòng biết ơn đối với thầy mo, nối sợi dây tình cảm lâu dài.

Đến ngày làm lễ, gia đình thầy mo dựng cây Xặng Bók ở gian giữa nhà, lễ vật và những chum rượu cần các con nuôi mang đến đặt xung quanh cây Xặng Bók. Gia đình thầy mo sẽ mổ một con lợn, nướng cá, chuẩn bị rau, xôi để làm lễ cúng và làm thức ăn mời con nuôi và những người trong bản đến tham dự.

Trong khi các thầy mo cúng thì người nhà bày mâm cỗ, những người tham gia và các con nuôi vừa ăn, vừa thi uống rượu cần, tạo nên không khí vui vẻ, náo nhiệt của lễ hội. Lễ cúng bắt đầu từ khoảng 9 giờ sáng đến 2 giờ chiều, thì mọi người vào màn múa tăng bu.

Lễ Pang A kết thúc bằng việc người nhà kiểm tra xem tất cả các chum rượu cần đã uống nhạt chưa, nếu uống nhạt rồi thì rút tất cả cần rượu ra đan với nhau thành 1 tấm, bên trên đặt 1 mâm lễ nhỏ được lấy từ mỗi phần lễ một ít đặt lên, tất cả con nuôi và thầy cúng, mỗi người cầm 1 đầu cần rượu để dâng mâm lễ tiễn đưa thần linh về trời.

Tang chế
Người La Ha làm tang lễ theo tục cũ. Người chết được chôn với tiền và thóc.

Lễ dâng hoa măng

Tham khảo

Xem thêm
 Danh sách ngôn ngữ
 Danh sách các nước theo ngôn ngữ nói

Liên kết ngoài


title: Phyllonorycter juglandis

text:
Phyllonorycter juglandis là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Loài này có ở Nhật Bản (Hokkaidō).

Sải cánh dài 6.5–8 mm.

Ấu trùng ăn Juglans ailanthifolia và Pterocarya rhoifolia. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Phyllonorycter


title: Blair Athol, Nam Úc

text:
Blair Athol () là tên một khu vực ngoại ô của Thành phố Port Adelaide Enfield ở miền tây bắc thành phố Adelaide, thủ đô tiểu bang Nam Úc, nước Úc. Mã bưu điện của ngoại ô là 5084. Khu vực này cách trung tâm Adelaide 14 km, nằm trên bán đảo LeFevre. Các khu vực lân cận là Peterhead, Exeter và Glanville.

Tham khảo

Ngoại ô Adelaide


title: Fort Smith, Arkansas

text:
Fort Smith, Arkansas là một thành phố thuộc quận trong tiểu bang Arkansas, Hoa Kỳ. Thành phố có diện tích km2, dân số theo điều tra năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là người.

Tham khảo

Thành phố của Arkansas


title: Triaenodes oaxacensis

text:
Triaenodes oaxacensis là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Triaenodes


title: Sunrise Manor, Nevada

text:
là một cộng đồng dân cư thuộc quận lỵ quận thuộc tiểu bang Nevada, Hoa Kỳ.
Cộng đồng này được đặt tên theo. Nó có diện tích là km² trong đó diện tích mặt nước là km². Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, cộng đồng có dân số người.

Nhân khẩu

Tham khảo

Nevada
Vùng đô thị Las Vegas


title: 24 tháng 3

text:
Ngày 24 tháng 3 là ngày thứ 83 trong mỗi năm thường (ngày thứ 84 trong mỗi năm nhuận)trong lịch Gregory. Còn 282 ngày nữa trong năm.

Sự kiện
1603 – Thiên hoàng Go–Yozei ban tước hiệu Shōgun cho Tokugawa Ieyasu, chính thức khởi đầu chính quyền Mạc phủ Tokugawa tại Nhật Bản.
1860 – Thủ tướng Nhật Bản Ii Naosuke bị samurai Ronin và phiên Mito ám sát vì vai trò của ông trong việc mở cửa Nhật Bản với thế giới.
1882 – Bác sĩ–nhà sinh học người Đức Robert Koch tuyên bố khám phá ra Mycobacterium tuberculosis, vi khuẩn gây bệnh lao.
1953 – Thái hoàng thái hậu Mary của Anh qua đời.
1967 - thành lập Sư đoàn không quân 371.
1972 – Vương quốc Anh bắt Bắc Ireland phải chịu "Thống trị trực thu."
1980 – Người vác súng bắn tổng Giám mục Óscar Romero khi ông đang tổ chức lễ ở San Salvador.
1975 - Chiến tranh Việt Nam: giải phóng thị xã Tam Kỳ, thị xã Gia Nghĩa, kết thúc Chiến dịch Tây Nguyên.
1989 – Tràn dầu tàu Exxon Valdez: Trong eo biển Hoàng tử William ở Alaska tàu Exxon Valdez thả 240.000 thùng (27.750.000 lít) dầu sau chạy trên đất.
1993 – Sao chổi Shoemaker–Levy 9 được phát hiện từ một bức ảnh chụp từ kính viễn vọng Schmidt ở Đài thiên văn Palomar, California, Hoa Kỳ.
1999 - NATO bắt đầu chiến dịch ném bom Cộng hòa Liên bang Nam Tư trong chiến tranh Kosovo.
2008 – Đảng Hòa bình và Thịnh vượng Bhutan giành được 45/47 ghế tại Quốc hội Bhutan trong tổng tuyển cử đầu tiên tại quốc gia này.
2011 – Một trận động đất có chấn tâm ở đông bộ bang Shan của Myanmar khiến 151 người thiệt mạng.
2015 – Một máy bay của hãng Germanwings gặp nạn tại miền đông nam Pháp khiến toàn bộ 150 người thiệt mạng, tai nạn được cho là hành động có chủ ý của cơ phó.

Sinh
 1103 – Nhạc Phi, danh tướng nhà Nam Tống (m.1142)
 1494 – Georg Agricola, nhà khoa học người Đức (m. 1555)
 1607 – Michiel Adriaenszoon de Ruyter, đô đốc người Đức (m. 1667)
 1628 – Sophie Amalie of Brunswick–Lüneburg, nữ hoàng Đan Mạch, Na Uy (m. 1685)
 1657 – Arai Hakuseki, nhà văn, chính khách người Nhật Bản (m. 1725)
 1693 – John Harrison, Clockmaker người Anh (m. 1776)
 1782 – Orest Kiprensky, họa sĩ người Nga (m. 1836)
 1796 – John Corry Wilson Daly, chính khách người Canada (m. 1878)
 1808 – Maria Malibran, ca sĩ người Tây Ban Nha (m. 1836)
 1809 – Mariano José de Larra, nhà báo, nhà văn người Tây Ban Nha (m. 1837)
 1809 – Joseph Liouville, nhà toán học người Pháp (m. 1882)
 1820 – A. E. Becquerel, nhà vật lý người Pháp (m. 1891)
 1829 – George Francis Train, doanh nhân người Mỹ (m. 1904)
 1829 – Ignacio Zaragoza, tướng người México (m. 1862)
 1830 – Robert Hamerling, nhà thơ người Áo (m. 1889)
 1834 – William Morris, nhà văn, nhà thiết kế người Anh (m. 1896)
 1834 – John Wesley Powell, nhà thám hiểm, nhà môi trường học người Mỹ (m. 1902)
 1835 – Jožef Stefan, nhà vật lý người Slovenia (m. 1893)
 1850 – Silas Hocking, tiểu thuyết gia, người thuyết giáo người Anh (m. 1935)
 1855 – Andrew Mellon, Financier người Mỹ (m. 1937)
 1855 – Olive Schreiner, nhà văn người Nam Phi (m. 1920)
1859 - Alexander Stepanovich Popov nhà vật lý người Nga, (m. 1906).
 1874 – Harry Houdini (Weisz Erik), thuật sĩ người Hungary (m. 1926)
 1884 – Peter Debye, nhà hóa học, giải thưởng Nobel người Đức (m. 1966)
 1886 – Edward Weston, nhà nhiếp ảnh người Mỹ (m. 1958)
 1887 – Roscoe Arbuckle, diễn viên người Mỹ (m. 1933)
 1889 – Albert Hill, vận động viên người Anh (m. 1969)
 1891 – Sergey Ivanovich Vavilov, nhà vật lý người Liên Xô (m. 1951)
 1893 – George Sisler, vận động viên bóng chày người Mỹ (m. 1973)
 1893 – Walter Baade, nhà thiên văn người Đức (m. 1960)
 1901 – Ub Iwerks, người vẽ tranh biếm hoạ người Mỹ (m. 1971)
 1902 – Thomas Dewey, chính khách người Mỹ (m. 1971)
 1903 – Adolf Butenandt, nhà hóa học, giải thưởng Nobel người Đức (m. 1995)
 1903 – Malcolm Muggeridge, tác gia, học giả người Anh (m. 1990)
 1906 – Klavdiya Shulzhenko, ca sĩ người Liên Xô (m. 1984)
 1907 – Paul Sauvé, chính khách Quebec (m. 1960)
 1910 – Richard Conte, diễn viên người Mỹ (m. 1975)
 1911 – Joseph Barbera, người vẽ tranh biếm hoạ người Mỹ (m. 2006)
 1915 – Gorgeous George, đô vật Wrestling chuyên nghiệp người Mỹ (m. 1963)
 1916 – Donald Hamilton, tiểu thuyết gia người Thụy Điển (m. 2006)
 1917 – Constantine Andreou, nghệ sĩ người Hy Lạp (m. 2007)
 1919 – Lawrence Ferlinghetti, tác gia, nhà xuất bản người Mỹ
 1920 – Gene Nelson, diễn viên người Mỹ (m. 1996)
 1921 – Vasily Smyslov, đấu thủ cờ vua người Nga
 1922 – Onna White, biên đạo múa người Canada (m. 2005)
 1923 – Murray Hamilton, diễn viên người Mỹ (m. 1986)
 1924 – Norman Fell, diễn viên người Mỹ (m. 1998)
 1925 – Puig Aubert, cầu thủ Liên đoàn Bóng bầu dục người Pháp (m. 1994)
 1926 – Dario Fo, nhà văn, giải thưởng Nobel người Ý
 1927 – Martin Walser, tác gia người Đức
 1928 – Byron Janis, nghệ sĩ dương cầm người Mỹ
 1930 – David Dacko, tổng thống Trung Phi thứ 1 (m. 2003)
 1930 – Agustín González, diễn viên người Tây Ban Nha (m. 2005)
 1930 – Steve McQueen, diễn viên người Mỹ (m. 1980)
 1934 – William Smith, diễn viên người Mỹ
 1935 – Peter Bichsel, nhà văn Thụy Sĩ
 1936 – David Suzuki, nhà khoa học, nhà môi trường học người Canada
 1937 – Billy Stewart, ca sĩ người Mỹ (m. 1970)
 1938 – Hồ Ngọc Cẩn, Đại tá Quân lực Việt Nam Cộng hòa (m.1975)
 1938 – David Irving, sử gia người Anh
 1940 – Bob Mackie, thời trang nhà thiết kế người Mỹ
 1940 – Don Jardine, đô vật Wrestling chuyên nghiệp người Canada (m. 2006)
 1944 – R. Lee Ermey, diễn viên người Mỹ
 1944 – Vojislav Koštunica, thủ tướng người Serbia
 1945 – Robert T. Bakker, Paleontologist người Mỹ
 1945 – Curtis Hanson, đạo diễn phim người Mỹ
 1947 – Meiko Kaji, ca sĩ, nữ diễn viên người Nhật Bản
 1947 – Alan Sugar, doanh nhân người Anh
 1949 – Nick Lowe, nhạc sĩ người Anh
 1951 – Pat Bradley, vận động viên golf người Mỹ
 1951 – Tommy Hilfiger, thời trang nhà thiết kế người Mỹ
 1954 – Rafael Orozco Maestre, ca sĩ Colombia (m. 1992)
 1954 – Robert Carradine, diễn viên người Mỹ
 1954 – Donna Pescow, nữ diễn viên người Mỹ
 1955 – Doug Jarvis, vận động viên khúc côn cầu trên băng người Canada
 1960 – Kelly LeBrock, nữ diễn viên người Mỹ
 1960 – Barry Horowitz, đô vật Wrestling chuyên nghiệp người Mỹ
 1960 – Nena, nhạc pop ca sĩ người Đức
 1960 – Scott Pruett, người lái xe đua người Mỹ
 1961 – Dean Jones, cầu thủ cricket người Úc
 1962 – Angèle Dubeau, nghệ sĩ vĩ cầm người Canada
 1964 – Annabella Sciorra, nữ diễn viên người Mỹ
 1965 – Peter Jacobson, diễn viên người Mỹ
 1965 – Gurmit Singh, diễn viên người Singapore
 1965 – The Undertaker, đô vật Wrestling chuyên nghiệp người Mỹ
 1970 – Lara Flynn Boyle, nữ diễn viên người Mỹ
 1970 – Judith Draxler, vận động viên bơi lội người Áo
 1970 – Mike Vanderjagt, cầu thủ bóng đá người Canada
 1971 – Megyn Price, nữ diễn viên người Mỹ
 1972 – Steve Karsay, vận động viên bóng chày người Mỹ
 1973 – Jacek Bąk, cầu thủ bóng đá người Ba Lan
 1973 – Steve Corica, cầu thủ bóng đá người Úc
 1974 – Alyson Hannigan, nữ diễn viên người Mỹ
 1975 – Thomas Johansson, vận động viên quần vợt người Thụy Điển
 1976 – Aaron Brooks, cầu thủ bóng đá người Mỹ
 1976 – Aliou Cissé, cầu thủ bóng đá người Sénégal
 1976 – Athanasios Kostoulas, cầu thủ bóng đá người Hy Lạp
 1976 – Peyton Manning, cầu thủ bóng đá người Mỹ
 1977 – Corneille, ca sĩ người Canada
 1977 – Darren Lockyer, cầu thủ Liên đoàn Bóng bầu dục người Úc
 1979 – Lake Bell, nữ diễn viên người Mỹ
 1979 – Emraan Hashmi, diễn viên Ấn Độ
 1979 – Norris Hopper, vận động viên bóng chày người Mỹ
 1979 – Periklis Iakovakis, vận động viên người Hy Lạp
 1979 – Graeme Swann, cầu thủ cricket người Anh
 1980 – Tassos Venetis, cầu thủ bóng đá người Hy Lạp
 1981 – Ron Hainsey, vận động viên khúc côn cầu trên băng người Mỹ
 1982 – Corey Hart, vận động viên bóng chày người Mỹ
 1982 – Dustin McGowan, vận động viên bóng chày người Mỹ
 1982 – Nivea, ca sĩ người Mỹ
 1983 – T.J. Ford, cầu thủ bóng rổ người Mỹ
 1984 – Chris Bosh, cầu thủ bóng rổ người Mỹ
 1985 – Haruka Ayase, nữ diễn viên, người mẫu, người Nhật Bản
 1986 – Kohei Hirate, người đua xe người Nhật Bản
 1986 – Anthony McMahon, cầu thủ bóng đá người Anh
 1988 – Ryan Higgins, cầu thủ cricket người Zimbabwe
 1990 – Keisha Castle–Hughes, New Zealand nữ diễn viên người Úc
 1992 – Thomas Law, diễn viên người Anh
 1997 – Myoui Mina thành viên nhóm nhạc Hàn Quốc Twice người Nhật Bản
 2001 - William Saliba - Cầu thủ người Pháp thi đấu cho Arsenal

Mất

 1381 – Saint Catharine of Sweden, người được phong thánh người Thụy Điển
 1396 – Walter Hilton, người thần bí người Anh
 1455 – Giáo hoàng Nicholas V, Giáo hoàng thời phục hưng thứ nhất (s. vào 1397)
 1563 – Hosokawa Harumoto, chỉ huy quân sự người Nhật Bản (s. 1514)
1570 – Trịnh Kiểm, Chúa Trịnh đầu tiên trong lịch sử Việt Nam (s. 1503).
 1575 – Yosef Karo, giáo sĩ Do Thái người Tây Ban Nha (s. 1488)
 1603 – Nữ hoàng Anh Elizabeth I
 1653 – Samuel Scheidt, nhà soạn nhạc người Đức (s. 1587)
 1773 – Philip Dormer Stanhope, chính khách người Anh (s. 1694)
 1776 – John Harrison, Clockmaker người Anh (s. 1693)
1863 – Nguyễn Phúc Nhàn Tĩnh, phong hiệu Thuận Hòa Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (s. 1832)
 1869 – Antoine–Henri Jomini, tướng người Pháp (s. 1779)
 1881 – Joseph Delesse, nhà địa chất người Pháp (s. 1817)
 1882 – Henry Wadsworth Longfellow, tác gia người Mỹ (s. 1807)
 1887 – Ivan Kramskoi, họa sĩ, nhà phê bình nghệ thuật người Nga (s. 1837)
 1888 – Vsevolod Garshin, tác gia người Nga (s. 1855)
 1905 – Jules Verne, tác gia người Pháp (s. 1828)
 1909 – John Millington Synge, nhà soạn kịch người Ireland (s. 1871)
 1911 – Joseph Barbera, nhà làm phim hoạt hình người Mỹ (m. năm 2006)
 1915 – Karol Olszewski, nhà khoa học người Ba Lan (s. 1846)
 1916 – Enrique Granados, nhà soạn nhạc người Tây Ban Nha (s. 1867)
 1921 – Larry McLean, vận động viên bóng chày người Canada (s. 1881)
 1926 – Phan Châu Trinh, chính khách người Việt Nam
 1944 – Orde Wingate, người lính người Anh (s. 1903)
 1946 – Alexander Alekhine, đấu thủ cờ vua người Nga (s. 1892)
 1950 – James Rudolph Garfield, chính khách người Mỹ (s. 1865)
 1962 – Jean Goldkette, nhạc sĩ người Hy Lạp (s. 1899)
 1962 – Auguste Piccard, nhà vật lý, nhà thám hiểm Thụy Sĩ (s. 1884)
 1968 – Alice Guy–Blaché, đạo diễn phim người Mỹ (s. 1873)
 1973 – Huỳnh Công Thành, Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa (Sinh 1930)
1976 – Bernard Montgomery, nguyên soái người Anh (s. 1887)
 1980 – Óscar Romero, tổng Giám mục của El Salvador
 1984 – Sam Jaffe, diễn viên người Mỹ (s. 1891)
 1990 – Ray Goulding, diễn viên hài người Mỹ (s. 1922)
 1990 – An Wang, kỹ sư máy tính người Trung Quốc (s. 1920)
 1991 – Sir John Kerr, chính khách người Úc (s. 1914)
 1993 – John Hersey, tác gia người Mỹ (s. 1914)
 1997 – Martin Caidin, hàng không nhà văn người Mỹ (s. 1927)
 1997 – Đỗ Lễ, nhạc sĩ, người Việt Nam (s. 1941)
 1999 – Birdie Tebbetts, vận động viên bóng chày, người quản lý người Mỹ (s. 1912)
 2002 – César Milstein, nhà khoa học, giải Nobel Sinh lý và Y khoa người Argentina (s. 1927)
 2006 – Lynne Perrie, nữ diễn viên người Anh (s. 1931)
 2008 – Chalmers "Spanky" Alford, nghệ sĩ đàn ghita người Mỹ (s. 1955)
 2008 – Richard Widmark, diễn viên người Mỹ (s. 1914)
 2016 – Johan Cruyff, huyền thoại bóng đá người Hà Lan (s. 1947)
 2021 – Jessica Walter, dien viên Mỹ (s. 1941)

Ngày lễ và kỷ niệm
 Ngày Quốc tế bệnh lao (quốc tế)
 Ngày Bánh mì Việt Nam
 Ngày kết thúc chiến dịch tây nguyên, chuẩn bị cho chiến dịch Huế-Đà Nẵng vào năm 1975 (Việt Nam)

Tham khảo

Tháng ba
Ngày trong năm


title: Trận Utica (203 TCN)

text:
Trận Utica xảy ra năm 203 TCN giữa quân đội của Roma và Carthage trong chiến tranh Punic lần thứ hai nhằm tranh chấp quyền thống trị trên vùng phía Tây Địa Trung Hải. Bằng một cuộc tấn công bất ngờ, tướng La Mã là Publius Cornelius Scipio đã thành công trong việc tiêu diệt một lực lượng lớn hơn nhiều của liên minh giữa Carthage và Numidia không xa dòng chảy của sông Medjerda nay thuộc Tunisia. Vì thế ông đã đạt được một lợi thế quyết định chiến lược, chuyển trọng tâm của cuộc chiến tranh từ Ý và Iberia tới vùng đất của người Carthahe ở phía bắc châu Phivà đóng góp một phần qua trọng cho chiến thắng cuối cùng của Rome.

Chỉ huy cuộc viễn chinh của người La mã ở châu Phi năm 204 TCN
Người La Mã  lần đầu tiên xâm chiếm Libya (Tunisia ngày nay) trong Chiến tranh Punic lần thứ nhất. Cuộc viễn chinh này kết thúc với một thất bại thảm hại. Cuộc viễn chinh thứ hai chỉ tiếp tục năm mươi năm sau đó.

Cuộc xâm lược châu Phi là một phần trong kế hoạch  ban đầu của người La Mã tiến hành trong chiến tranh Punic lần thứ hai. Tướng Carthage là Hannibal đã cản trở họ khi ông tiến quân từ căn cứ của ông ở Iberia, đi qua miền nam Gaul và vượt qua dãy Alps vào năm 218 trước Công nguyên. Vị Chấp chính quan, người mà được giao chỉ huy cuộc viễn chinh đến Carthage, quyết định chuyển đội quân của mình từ Sicilia tới Cisalpine Gaul để bảo vệ phía bắc của Ý. Điều này dẫn đến trận Trebia và một loạt các thất bại nặng nề khác của người La Mã dưới tay Hannibal mà khiến cho ý tưởng về một cuộc tấn công trên quê hương Carthage trở thành câu hỏi. Trong những năm sau chiến tranh nổ ra chủ yếu ở Ý, Iberia và Sicilia, nhưng ở phía bắc châu Phi thì không bị ảnh hưởng. Tình hình thay đổi với vận may đến với Rome. Năm 205 TCN người La Mã đã có thành công trong việc đối phó với hai cuộc xâm lược Ý - một là của Hannibal, người đã dần dần hao mòn và gánh chịu các đồng minh yếu kém, và của Hasdrubal, con trai của Hamilcar Barca, người đã bị đánh bại hoàn toàn trong trận sông Metaurus. Các lực lượng Carthage khác nhau đã bị đuổi ra khỏi đảo Sicilia và Iberia hay bị bao vây ở các nơi xa xôi về phía nam và tây bắc của bán đảo Apennine. Bởi sự sụp đổ của Syracuse và cuộc tái chiếm các vùng của Sicilia đã bị mất tạm thời sau trận Cannae, người La Mã bảo đảm được một căn cứ cho các cuộc tấn công của hải quân vào Carthage. Họ đã sử dụng điều đó bằng cách thực hiện một số cuộc tấn công trên đất châu Phi vào năm 208, 207   và 205 TCN .

Từ năm 206 TCN, khi Publius Cornelius Scipio cuối cùng đã hoàn toàn quét sạch quân Carthage khỏi Iberia (xem trận Ilipa), ông bận tâm với ý tưởng rằng châu Phi cần trở thành mục tiêu tiếp theo. Tiếp đó ông tiến hành thành lập liên minh với Syphax- một trong những vị vua Numidia hùng mạnh nhất và là kẻ thù cũ của Carthage - ngay cả trước khi ông có quyền từ Rome để lãnh đạo cuộc xâm lược trong tương lai  Mặc dù Scipio được bầu làm chấp chính quan năm. 205 TCN, ông cũng phải chịu tranh luận rất nhiều trước Viện Nguyên Lão để họ chấp thuận ý định của mình. Đối thủ chính của ông là Quintus Fabius Maximus Cunctator, người lập luận rằng cuộc viễn chinh đến châu Phi là quá nguy hiểm và rằng mục tiêu chính là chiến đấu ở vùng Bruttium với Hannibal. Scipio đã cố gắng lập luận rằng kế hoạch của ông là cách hoàn hảo nhất để buộc quân đội của người Carthage rút khỏi Ý Tuy vậy ông chưa bao giờ có đủ nguồn lực

Người Carthage đã được cảnh báo về những gì đang xảy đến khi Scipio  gửi vị tướng của mình C. Laelius với một lực lượng hải quân để cướp bóc các khu vực của Hippo Regius trên bờ biển phía tây châu Phi của Carthage (205 TCN). Họ đã tiến hành các biện pháp khác nhau để ngăn chặn một cuộc xâm lược lớn của người La Mã. Tuy nhiên, những nỗ lực để thuyết phục vua Philip của Macedonia xâm chiếm Sicilia đã không thành công, và đội quân tiếp viện gửi cho những vị tướng của mình ở Bruttium và Liguria đã không đủ để làm sống lại cuộc chiến tranh ở Ý (xem các bài viết về các trận Croton và  cuộc tấn công thung lũng Po). Cũng không phải là Scipio bị ngăn cản do sự phản bội của Syphax, người đã đứng về phía Carthage nhờ các kỹ năng ngoại giao của Hasdrubal Gisgo và sự quyến rũ của con gái mình, Sophonisba.

Bắt đầu cuộc viễn chinh và trận Utica

Scipio mang chiến tranh đến Carthage
Cuộc viễn chinh châu Phi bắt đầu vào năm 204 trước Công nguyên. Hàng trăm tàu vận tải đã mang theo một đội quân La Mã không quá 35.000 binh sĩ  tới mũi Farina, khoảng 35 km về phía tây của Carthage (hoặc Pulcrum). Sự có mặt của Scipio gây ra rất nhiều lo lắng và sợ hãi, và ông đã sử dụng kết quả hỗn loạn này để chiếm một số thị trấn và cướp bóc các vùng nông thôn . Vị tướng chỉ huy chính của Carthage đối đầu với ông là Hasdrubal, con trai của Gisgo. Ông đã phái một lực lượng kỵ binh đáng kể để ngăn chặn các cuộc phá hoại và hạn chế sự lôi kéo của Scipio, nhưng người La Mã đã tiêu diệt nó gần thị trấn Salaeca  Như vậy vị tướng La Mã đã có được một lợi thế tạm thời, được tăng cường thêm khi Scipio có sự trợ giúp của Massinissa, một vị vua của dân Massylia (một bộ tộc Numidia). Hasdrubal đã bị cản trở bởi sự dao động của Syphax.

Vây hãm Utica
Thu được nhiều chiến lợi phẩm phong phú và nô lệ, trong mùa thu Scipio hành quân đến Utica. Ý định của ông là chiếm thành phố cổ của người Phoenicia và biến nó thành một căn cứ cho các hoạt động tiếp theo của mình  Cuộc tấn công trực tiếp nhằm vào các bức tường bị đẩy lui ngay cả khi họ được hỗ trợ bởi công cụ vây thành và hạm đội La Mã, buộc người La Mã phải tiến hành một cuộc bao vây thành phố. Sự xuất hiện của hai đội quân lớn của kẻ địch là cách hiệu quả chấm dứt cuộc vây hãm rất sớm. Đây là hai đội quân của Hasdrubal Gisgo và con rể của ông Syphax, người dường như đã không ngần ngại nữa. Ưu số của họ (theo truyền thống thông qua các tác giả cổ đại như Polybius và Livy, quân đội của Hasdrubal lên tới hơn 30.000 và Syphax nhiều gấp hai lần,  nhưng những con số này được coi là quá phóng đại bởi các nhà nghiên cứu hiện đại ) buộc Scipio phải rút lui tới một doi đất không xa Utica, mà sau này được gọi là Castra Cornelia. Ông củng cố chỗ thắt hẹp của vùng đất và thiết lập khu trú đông của mình, dựa vào nguồn cung cấp ngô và quân trang đã được gửi đến từ Sicilia, Sardegna và Iberia. Hasdrubal và Syphax xây dựng trại riêng biệt của họ một khoảng cách đáng kể từ Castra Cornelia

Thương thảo hòa bình
Trong suốt mùa đông, Carthage tiếp tục xây dựng lực lượng của họ. Họ chuẩn bị một hạm đội để chặn  các tuyến tiến viện và phong tỏa hoàn toàn quân đội La Mã  và đang chờ đợi lính đánh thuê đến từ Iberia và Liguria. Sự thù địch thực tế chấm dứt trong một thời gian do những nỗ lực của Syphax phân xử cho một sự hòa giải. Hasdrubal chấp nhận các điều khoản đề xuất, quy định rằng cả Rome và Carthage nên triệu hồi quân đội của họ tương ứng từ châu Phi và Ý nhưng đã không dừng lại các hoạt động chuẩn bị quân sự nói trên. Hòa bình trong điều kiện như vậy chắc chắn không phải là mục đích, mà Scipio đàm phán với Syphax. Lúc đầu, ông sử dụng các cuộc đàm phán như một vỏ bọc cho cố gắng lôi kéo người Numidia về phe Rome. Khi những nỗ lực này đã được chứng minh là không đem lại kết quả, vị tướng La Mã vẫn tiếp tục gửi các phái viên đến trại của người Numidia. Mục tiêu của Scipio, trước hết là để đánh lạc hướng kẻ thù mà ông không an tâm và bởi vậy băn khoăn để dàn xếp hòa bình, và thứ hai, do thám vị trí và tổ chức của đối phương. Phái viên của ông, những người đã lựa chọn cẩn thận cho mục đích này, thông báo với ông rằng cả hai trại bao gồm chủ yếu là những túp lều được xây dựng từ gỗ, cây sậy và những vật liệu dễ cháy khác

Phóng hỏa các doanh trại
Trên cơ sở của thông tin này Scipio đã xây dựng kế hoạch cho trận chiến. Ông biết rằng người Carthage đang chuẩn bị để tiếp tục tấn công Castra Cornelia, và với những dấu hiệu đầu tiên của mùa xuân, ông đã phát động một cuộc tấn công phủ đầu. Các tác giả cổ đại đã cung cấp hai phiên bản của những gì đã xảy ra. Theo Livy và Polybius, Scipio bố trí một đội quân (2.000 lính) trên một ngọn đồi nhìn ra Utica vì vậy nó đã đánh lừa quân do thám của đối phương rằng ông đang chuẩn bị để tấn công thành phố. Một đội quân nhỏ đã được để lại bảo vệ doanh trại La Mã nhằm chống lại cuộc tấn công có thể tới từ lính phòng thủ của thành phố. Số quân còn lại thì hành quân vào ban đêm, hơn 10 km, và tới các doanh trại của Hasdrubal và Syphax trước bình minh. Scipio chia quân đội của mình thành hai nửa và ra lệnh cho Laelius và binh lính Numidia của Massinissa nổi lửa và thiêu trụi doanh trại của Syphax. Laelius và Massinissa gần như không để cho các chiến binh của Syphax có cơ hội để trốn thoát, họ vẫn đang say sưa trong giấc ngủ và hoàn toàn không có chuẩn bị. Ngọn lửa đã bắt đầu từ những túp lều bên ngoài hàng rào cọc nhọn và nhanh chóng lây lan rồi nhấn chìm toàn bộ doanh trại. Tất cả các lối ra đã bị người La Mã phong tỏa, và một số lượng lớn binh lính không có khí giới đã bị tàn sát, những người khác đã bị ngọn lửa thiêu đốt. Điều này cũng đã xảy ra với đội quân của Hasdrubal. Binh sĩ của ông ta đã được đánh thức bởi tin báo rằng doanh trại lân cận đang bốc cháy, và một số người trong số họ đã đổ xô tới giúp những người Numidia mà không có vũ khí, vì họ nghĩ rằng ngọn lửa là kết quả của một tai nạn. Scipio đã chờ đợi thời điểm nhầm lẫn này để tấn công cùng với số quân La Mã còn lại. Người Carthage không thể tổ chức được bất cứ sự kháng cự nào và họ đã bị nghiến nát. Chỉ vị tướng của họ (cũng như Syphax), với một phần nhỏ quân đội trốn thoát được.

Câu chuyện của Appian
Các phiên bản của Livy và Polybius đã được hỗ trợ bởi các sử gia cổ đại khác, chẳng hạn như Florus  và Frontinus. Trong phần "cuộc chiến tranh Punic", một phần trong tác phẩm "Lịch sử La Mã" của mình, Appian thuật lại một câu chuyện khác. Theo Appian, Scipio chỉ tách riêng Massinissa và kỵ binh của ông để ngăn chặn Syphax giúp đỡ Hasdrubal. Cùng với phần lớn của lính lê dương của mình, viên tướng La Mã đã bất ngờ tấn công doanh trại của Hasdrubal và tàn sát gần như tất cả các binh sĩ của ông ta. Khi Syphax biết những gì đã xảy ra, ông ta đã phái một đội kỵ binh tới hỗ trợ cho Hasdrubal, nhưng những kỵ binh này đã bị quân của Massinissa chặn đánh và đánh tan. Lo sợ rằng Scipio sẽ nhằm vào mình sau khi đối phó xong với quân đội của Hasdrubal, Syphax liền từ bỏ doanh trại và rút lui an toàn cùng với quân đội của ông ta.

Kết quả
Người Carthage đã tổn thất nặng nề, một số tác giả cổ đại đã không đưa ra con số cụ thể, nhưng những người khác đưa ra con số này vào khoảng từ 30.000  tới 40.000  người đã bị giết, và lên đến 5.000 bị bắt làm tù binh. Hầu như tất cả các nguồn (trừ Cassius Dio) đồng ý rằng thiệt hại của người La Mã là tối thiểu. Polybius đã viết: "... không thể tìm thấy bất kỳ thảm họa nào khác mà ngay cả khi phóng đại có thể so sánh với điều này, tới mức nó vượt trội hơn tất các sự kiện trước đó về sự khủng khiếp. Vì vậy mà trong tất cả những kỳ công oai hùng được Scipio tạo ra, cái này dường như đối với tôi là cái huy hoàng nhất và liều lĩnh nhất ". Chỉ với một đòn đánh duy nhất Scipio đã có thể thoát khỏi sự phong tỏa của Carthage và tiếp tục các cuộc tấn công của mùa hè năm trước. Điều xảy đến tiếp sau đó là Trận Đại Đồng Bằng, kết thúc với một thất bại tan nát của Hasdrubal Gisgo và Syphax. Carthage đã phải triệu hồi quân đội của mình từ Ý cho trận chiến quyết định cuối cùng diễn ra trong năm 202 trước Công nguyên, kết quả của trận đánh này là một thất bại hoàn toàn cho phía Carthage và cùng với đó một hiệp ước hòa bình với các điều khoản nặng nề, đồng thời đánh dấu sự kết thúc cuộc chiến tranh Punic lần thứ hai vào năm 201 trước Công nguyên.

Nguồn và liên kết ngoài
Note: All links were active on ngày 9 tháng 10 năm 2007

Primary sources:
 Livius, Titus, The History of Rome, Vol. IV (ed. E. Rhys, translated by C. Roberts), University of Virginia Library Electronic Text Center (see also a Russian translation )
 Polybius, The Histories, Bill Thayer's Web Site, LacusCurtius: A Gateway to Ancient Rome (alternative English translation at The Perseus Digital Library, Tufts University)
 Cassius Dio, Roman History, Bill Thayer's Web Site, LacusCurtius: A Gateway to Ancient Rome
 Appian, Roman History, The Punic Wars , Livius Articles on Ancient History
 Frontinus, Stratagems, LacusCurtius: A Gateway to Ancient Rome (see also in Russian )

Secondary sources:
 Barceló, Pedro, Hannibal, München, Beck, 1998, ISBN 3-406-43292-1
 Caven, Brian, The Punic Wars, Weidenfeld and Nicolson, London 1980, ISBN 0-297-77633-9
 Connolly, Peter, Greece and Rome at War, Greenhill Books, 1998, ISBN 1-85367-303-X (see excerpts in Russian  )
 Delbrück, Hans, History of the Art of War, Vol. I: Warfare in Antiquity (translated by W. Renfroe), University of Nebraska Press, 1990, ISBN 0-8032-9199-X (see excerpts in Russian  )
 Fournie, Daniel, Second Punic War: The Battle of Zama , , retrieved from HistoryNet.com on ngày 22 tháng 10 năm 2007
 Mommsen, Theodor, The History of Rome, Book III, The Gutenberg Project eBook (see also in German )
 Scullard, H. H., Scipio Africanus: Soldier and Politician, New York, Cornell University Press, 1970, Standard Book Number 8014-0549-1
 Smith, William (ed.), Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology , University of Michigan
 Кораблев, Илья, Ганнибал, Москва, "Наука", 1976, , Студенческое научное общество

Other links:

A comprehensive history of the Second Punic war for German readers:
 Gottwein, Egon, Politische und kulturelle Entwicklung Roms: Der 2. Punische (Hannibalische) Krieg (on Navicula Bacchi)

A concise online description of Scipio's expedition to Africa:
 Fenrir.dk , Publius Cornelius Scipio Africanus, Scipio Africanus: Africa (204 - 201 BCE)

A detailed map of a part of northern Africa in Roman times:
 Numidia (on Navicula Bacchi)

Chú thích

Chiến tranh Punic
Năm 203 TCN


title: Lathuile

text:
Lathuile là một xã trong tỉnh Haute-Savoie thuộc vùng Auvergne-Rhône-Alpes đông nam Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Savoie

Tham khảo
INSEE

Xã của Haute-Savoie


title: Megalomphalus serus

text:
Megalomphalus serus là một loài ốc biển rất nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Vanikoridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Megalomphalus
Vanikoridae


title: Anchastus cruxnigra

text:
Anchastus cruxnigra là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Anchastus


title: Văn hóa Đa Bút

text:
Văn hóa Đa Bút là một nền văn hóa Việt Nam ở sơ kỳ thời đại đồ đá mới có niên đại sau các nền văn hóa Hòa Bình và Bắc Sơn, cách đây từ 5000 đến 6000 năm. Không gian của văn hóa Đa Bút là dải đất nằm từ hữu ngạn sông Đáy đến tả ngạn sông Mã thuộc các tỉnh Ninh Bình và Thanh Hóa ngày nay. Tính đến năm 2010, đã có hơn 10 điểm văn hóa Đa Bút được phát hiện và khai quật. Các bộ lạc chủ nhân của văn hóa Đa Bút đã tạo ra nền văn hóa Đông Sơn.

Đặc điểm
Đa Bút là đặt theo tên một thôn ở huyện Vĩnh Lộc, Thanh Hóa - nơi đầu tiên tìm được những di vật của nền văn hóa này. Sau những phát hiện và khai quật Cồn Cổ Ngựa, Cồn Trũng, Bản Thủy, Làng Còng (Thanh Hóa) và Hang Sáo, Đồng Vươn (Ninh Bình), nhận thức về địa bàn phân bố và môi trường của Văn hóa Đa Bút trải rộng trên mặt không gian từ vùng núi đến vùng đồng bằng ven biển với nhiều loại hình di tích khác nhau đã cho thấy môi trường văn hóa đa dạng của Văn hóa Đa Bút. Thành tựu quan trọng của 80 năm phát hiện và nghiên cứu đã nhận ra những đặc trưng cơ bản của Văn hóa Đa Bút:

"Sự nảy sinh của đồ gốm đồng thời với sự hoàn thiện kỹ thuật mài là hai nét đặc trưng quan trọng nhất tạo nên bộ mặt của Văn hóa Đa Bút" (Trần Quốc Vượng).

Nghiên cứu đồ gốm Đa Bút buổi đầu mới phát hiện và khai quật di tích này E.Patte đã cho rằng: người Đa Bút đã dùng khuôn đan để chế tạo đồ gốm. Các thực nghiệm của Viện khảo cổ học cho biết: Đồ gốm Đa Bút được tạo bằng kỹ thuật nặn khối, sử dụng hòn kê, bàn đập. Đồ gốm Đa Bút đến giai đoạn cuối có sự phát triển về thể loại hình kỹ thuật, hoa văn, độ nung gốm cao hơn, các loại văn hoa và kiểu dáng. Sự có mặt các loại đồ gốm mỏng, văn hoa đa dạng, sương gốm mịn hơn được xem là sự phát triển của kỹ thuật chế tạo đồ gốm. Đồ gốm Đa Bút được xem là yếu tố văn hóa nổi trội mang tính riêng biệt của chủ nhân văn hóa Đa Bút. Đặt đồ gốm Đa Bút trong nền cảnh thời đại mới ở Việt Nam có thể xem gốm Đa Bút là tập hợp sớm nhất. Địa bàn phân bố của Đa Bút được xem là trung tâm văn hóa đồ gốm sớm ở Việt Nam. Tuy nhiên, vào những năm sau 2010, khi khai quật các di chỉ khảo cổ học ở quần thể di sản thế giới Tràng An, các nhà khảo cổ đã tìm thấy trong các hang động nhiều vật dụng gốm, được xác định là ra đời sớm nhất Việt Nam, có niên đại khoảng 9000 năm, thuộc nền văn hóa Tràng An.

Kỹ thuật chế tác công cụ đá của chủ nhân Văn hóa Đa Bút có sự phát triển và hướng tới sự hoàn chỉnh. Từ hai loại nguyên liệu được khai thác tại chỗ: đá cuội và đá phiến, chủ nhân Văn hóa Đa Bút đã áp dụng kỹ thuật mài cưa để tạo ra những công cụ thích hợp, đem lại hiệu quả cao. Sự phát triển của kỹ thuật mài của đá cho phép cưa đá người Đa Bút chế tác được các loại rìu tứ giác khá hoàn chỉnh. Sưu tập đá của Văn hóa Đa Bút với các loại di vật tiêu biểu từ rìu mài lưới, mài toàn thân đến rìu tứ giác, rìu hình thanh được mài nhẵn, các loại cước đá to mài nhẵn đã cho ta thấy sự phát triển vượt trội của kỹ thuật chế tác các công cụ đá. Kiến thức ngày nay với sự hỗ trợ của các phương tiện kỹ thuât mới đã giúp cho các nhà khảo cổ học nhận thức đúng hơn về môi trường, đời sống của cư dân Đa Bút qua các tư liệu mới về văn hóa này.

Từ một di tích khảo cổ học Đa Bút, đến nay Văn hóa Đa Bút đã được phân thành các giai đoạn phát triển khác nhau: Văn hóa Đa Bút có thể gọi là một phức hệ phát triển văn hóa lâu dài từ sau Văn hóa Hòa Bình đến cuối đá mới – mà thực chất là một quá trình "đá mới đá" được thực hiện trong sự chuyển đổi môi trường từ các thung lũng đá vôi Hòa Bình đã và đang tạo nên một bước ngoặt lớn trong quá trình phát triển của tiền sử Việt Nam.

Các di chỉ khảo cổ
Di tích khảo cổ học Đa Bút (Minh Tân, Vĩnh Lộc, Thanh Hóa) được phát hiện đầu tiên vào năm 1926. Kết quả khai quật đầu tiên cho biết đây là dạng di tích Cồn vỏ nhuyễn thể – Cồn hến như kiểu "đống rác bếp". Những di vật phát hiện đầu tiên như: rìu đá, cuốc đá, bàn nghiền, chày nghiến, đồ gốm đã cho biết di tích này có niên đại đá mới.
Di tích núi Hang Sáo (Quang Sơn, Tam Điệp, Ninh Bình) với nhiều hang động và mái đá có dấu ấn của cư dân văn hóa Hòa Bình và cư dân văn hóa Đa Bút sống cách ngày nay từ 5.000 đến 10.000 năm.
Di tích Đồng Vườn (Yên Thành - Yên Mô, Ninh Bình) là một di chỉ thuộc thời đại văn hóa Đa Bút. Đây là di chỉ cư trú ngoài trời ở Ninh Bình.
Di tích khảo cổ học Cồn Cổ Ngựa (Hà Lĩnh, Hà Trung, Thanh Hóa). Được khai quật những năm 1979 - 80 trên diện tích 235 m² xuất hiện nhiều di vật văn hóa Đa Bút.
Cụm di tích hang ốc; Núi ốp (Yên Sơn, Tam Điệp, Ninh Bình) xuất lộ dấu ấn cư dân văn hóa Đa Bút và cư dân văn hóa Đông Sơn.
Di chỉ khảo cổ học Cồn Trũng (Phú Lộc, Hậu Lộc, Thanh Hóa) có niên đại thuộc giai đoạn từ sơ kỳ đá mới chuyển sang hậu kỳ đá mới thuộc văn hóa Đa Bút.
Cụm di tích hang Mo; hang Cò; hang Trâu; hang Hũ Ngoài; hang Hũ Trong; mái đá Thung Bình thuộc Khu du lịch Tràng An ở Ninh Bình có dấu ấn văn hóa Tràng An, văn hóa Hòa Bình và Đa Bút.
Di tích hang Khỉ (Đông Sơn - Tam Điệp, Ninh Bình) xuất lộ một số mảnh gốm cùng vỏ nhuyễn thể trên bề mặt, nơi đây có dấu ấn văn hóa Đa Bút.

Tham khảo

Đọc thêm
Nguyễn Cảnh Minh (2007), "Thời đại nguyên thủy trên đất nước Việt Nam", trong Trương Hữu Quýnh chủ biên (2007), Đại cương lịch sử Việt Nam - Tập I, Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội.

Văn minh
Việt Nam cổ đại
Lịch sử Đông Nam Á
Châu Á thời đại đồ đá
Dân tộc cổ đại


title: Rhyacionia pinivorana

text:
The Spotted shoot moth (Rhyacionia pinivorana) là một loài bướm đêm thuộc họ Tortricidae. Loài này có ở miền bắc và central châu Âu to miền đông Nga, Hàn Quốc và Nhật Bản.

Sải cánh dài 15–19 mm. Con trưởng thành bay vào tháng 5 và đầu tháng 6.

Ấu trùng ăn Pinus sylvestris.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
Eurasian Tortricidae

Rhyacionia


title: Caloptilia vibrans

text:
Caloptilia vibrans là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Nam Phi.

Ấu trùng ăn Clerodendron glabrum. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Caloptilia


title: Helicopsyche koghiensis

text:
Helicopsyche koghiensis là một loài Trichoptera trong họ Helicopsychidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Helicopsyche


title: Atractosomus plebejus

text:
Atractosomus plebejus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1859.

Chú thích

Tham khảo

Atractosomus


title: Nomada japonica

text:
Nomada japonica là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1873.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1873


title: Glyphonyx antiquus

text:
Glyphonyx antiquus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1881.

Chú thích

Tham khảo

Glyphonyx


title: Roman Heart

text:
Roman Heart là một diễn viên phim khiêu dâm người Hoa Kỳ. Anh là một người đồng tính luyến ái, tham gia đóng nhiều bộ phim kích dâm đồng tính nam giới.

Sự nghiệp và cuộc sống
Roman Heart bắt đầu tham gia đóng phim khiêu dâm từ khi 18 tuổi cho hãng Studio 2000. Sau đó, anh ký hợp đồng với hãng giải trí Falcon, một hãng lớn chuyên sản xuất phim về khiêu dâm đồng tính nam giới.

Roman Heart khá thành công khi tham gia đóng những bộ phim này nhờ thể hình lực lưỡng và một vẻ đẹp trai ấn tượng. Anh thường vào vai người nhận dương vật qua đường hậu môn và miệng. Diễn xuất của anh thường đầy nóng bỏng và thèm khát, vì vậy anh được đánh giá rất cao đặc biệt qua bộ phim sex bom tấn "Cross Country" cũng của hãng Falcon. Gần đây nhất, anh đoạt giải Chàng trai triển vọng vào năm 2005.

Hiện anh đang sống với bạn trai Benjamin Bradley tại Los Angeles.

Chú thích

Nam diễn viên khiêu dâm
Sinh năm 1986
Nhân vật còn sống


title: Quý tộc nhà Thanh

text:
Triều đại nhà Thanh của Trung Quốc đã phát triển một hệ thống xếp hạng quý tộc rất phức tạp. Tất cả các tước hiệu đều do con trai trưởng của nhà quý tộc thừa kế, nhưng bị giáng xuống một cấp. Tuy thế, vẫn có ngoại lệ khi Hoàng đế phê chuẩn cho một tước hiệu được cha truyền con nối, và đây là một vinh dự rất lớn cho người mang tước hiệu.

Các Tông thất được phép truyền tước hiệu cho con cháu của mình mà không bị giáng cấp được gọi là các Thiết mạo tử vương.

Hoàng tộc

Nam nhân Hoàng tộc
Hoàng tộc nhà Thanh chia thành "Tông Thất" và "Giác La", những người có dòng máu Hoàng tộc, cụ thể là:
 Tông Thất (宗室): những người đeo dây lưng vàng "Kim hoàng thinh đái", gọi là Hoàng đái tử (黃帶子); bao gồm các con cháu trực hệ của Hoàng đế, bắt đầu từ con cháu của Thanh Hiển Tổ Tháp Khắc Thế, tức là con cháu hoặc cháu anh em của Thanh Thái Tổ Nỗ Nhĩ Cáp Xích. Từ đó, những Hoàng tử là con cháu thế hệ trực tiếp của Hoàng đế đều mang Hoàng đái tử.
 Giác La (觉罗): những người đeo dây lưng đỏ "Hồng thinh đái", gọi là Hồng đái tử (紅帶子) ; gồm con cháu của các anh em thúc bá của Thanh Thái Tổ Nỗ Nhĩ Cáp Xích, đây có thể xem là dòng dõi xa của Hoàng thất, tương tự chế độ Tôn Thất của Hoàng tộc nhà Nguyễn.

Tông Thất có địa vị cao hơn Giác La và có nhiều ưu đãi hơn trong việc phong tước, bổ nhiệm chức vụ. Điển hình chính là việc Giác La không thể được phân tước hiệu hoàng tộc "Nhập Bát phân công", mà đều chỉ có thể hưởng tước của quý tộc bình thường. Tước vị quý tộc Mãn Thanh cho nam giới Tông Thất, tức hậu duệ của Nỗ Nhĩ Cáp Xích hoặc hậu duệ của anh em cùng cha của Nỗ Nhĩ Cáp Xích, đều chia ra hai hạng Nhập Bát phân (入八分) và Bất nhập Bát phân (不入八分), cơ bản có 12 tước vị cùng 2 tước vị đặc thù, là tổng 14 tước vị, còn gọi Thập tứ đẳng Tước vị (十四等爵位).

Dù kết quả thi cử của Tông Thất tốt ra sao, đều không thể vượt qua giới hạn của bảng tiêu chuẩn này. Ngược lại, nếu kết quả thi không tốt, thì đều dựa vào bảng tiêu chuẩn này mà giáng đi tương ứng. Cụ thể mà nói, bài thi Tông Thất phải trải qua ba đề mục là Phiên dịch (翻译), Mã tiễn (马箭) cùng Bộ tiễn (步箭), mỗi đề mục có 3 mức đánh giá là "Ưu", "Bình" và "Kém". Cả 3 đề mục đều kết quả Ưu, thì người đó sẽ dựa vào bảng tiêu chuẩn có tước vị tương ứng thân phận. Hai ưu một bình, kém đi 1 bậc; một ưu hai bình và hai ưu một kém giảm 2 bậc; ba bình cùng một ưu một bình một kém thì giảm 3 bậc; mà một ưu hai kém, hai bình một kém cùng một bình hai kém thì không được cấp tước vị. Bình thường thì Tông Thất đến 20 tuổi là có tư cách xin Khảo phong, không được lần này thì đều có thể lần sau, có người đến 50 tuổi vẫn không qua được.

Một ví dụ giảng giải như sau, Tông Thất A có cha là Thân vương, cha qua đời, tước vị do anh của A kế tục, mẹ là Đích Phúc tấn. Khi tham gia khảo phong, Mã tiễn cùng Bộ tiễn hạng ưu, nhưng Phiên dịch là kém. Án theo bảng tiêu chuẩn, A là con trai của Thân vương Đích Phúc tấn, nay ra Hai ưu một kém, nên dựa theo đó sẽ giảm đi 2 bậc so với tiêu chuẩn thân phận, tức từ Bất nhập Bát phân Trấn quốc công giảm xuống thành Nhất đẳng Trấn quốc Tướng quân là 1 bậc, rồi xuống thành Nhị đẳng Trấn quốc Tướng quân tức là giảm 2 bậc theo như kết quả thi và tiêu chuẩn.

Nữ nhân Hoàng tộc

Các tước hiệu sau được ban cho nữ nhân trong Hoàng tộc:

Về lương bổng phụ nữ Hoàng tộc đời Thanh thì tương đối đơn giản hơn, chia ra hai dạng là gả ở kinh sư và gả đi ngoại phiên (tức gả đi lấy các Vương công thuộc về Mông Cổ Minh kỳ). Khi gả trong kinh sư, Cố Luân Công chúa mỗi năm lãnh 400 lượng bạc, Hòa Thạc Công chúa là 300 lượng bạc, lại còn ban thêm số hộc gạo tương ứng. Khi gả xa, Cố Luân Công chúa tăng lên 1000 lượng bạc, Hòa Thạc Công chúa là 400 lượng bạc, đổi gạo thành lụa là gấm vóc. Nhìn chung nếu lấy "Cố Luân Công chúa" là lớn nhất, thì lương bổng các Tông nữ khác đều thấp hơn rất nhiều trung bình Tông Thất nam giới. Những Tông nữ không được phong, không có bổng lộc, trong một số tình huống đặc thù có thể xin trợ cấp như quả phụ hoặc mồ côi, một tháng được 2 lượng, một năm được 24 lượng bạc.

Một số quy định gia phong Ngoại mệnh phụ triều Thanh:
 Đời Thanh quy định, khi trong nhà có trên 1 người được quan vị và được ân phong, thì dựa vào ai có phẩm vị cao nhất để tiến hành phong tặng. Ví dụ như trong nhà của cặp vợ chồng già kia cùng lúc 2 người con được phong chức quan, một người quan Ngũ phẩm, một quan Nhị phẩm, thì đôi vợ chồng già kia sẽ được án theo chức quan Nhị phẩm mà phong tặng.
 Năm Thuận Trị thứ 9, quan viên bị tội liền tước bỏ phong tặng.
 Năm Thuận Trị thứ 9 cũng quy định, nếu một phụ nữ do có chồng hoặc con đạt được chức quan mà thụ phong tặng, thì người phụ nữ ấy không có quyền tái giá. Nếu tái giá, toàn bộ phong tặng đều bãi bỏ. Nói cách khác, “Cáo mệnh” cùng “Cáo sắc” đều là tài sản của nhà chồng, người phụ nữ một khi tái giá thì không được mang đi.
 Năm Thuận Trị thứ 10, quy định phụ nữ nào đã tái giá, hoặc xuất thân ca kỹ, hoặc tỳ thiếp đê hèn, đều không được phong tặng.
 Năm Thuận Trị thứ 16, quy định quan viên nào là Quá kế (過繼) thừa tự, thì phong tặng Kế phụ và Kế mẫu trước. Sau khi Kế phụ và Kế mẫu đều có phong tặng thì mới ân phong cha mẹ ruột.
 Năm Khang Hi thứ 8, quy định Tam mẫu (tức là Đích mẫu, Kế mẫu và Sinh mẫu) không thể cùng nhau tấn phong, hơn nữa thứ tự cũng trước sau theo trình tự. Bên cạnh đó, quan viên khi phong tặng cho thê thất trong nhà chỉ có thể phong tặng người “Chính thất”, nếu vợ đầu "Nguyên phối" của quan viên đã qua đời và quan viên đã có "Kế thất", thì cho phép phong tặng cùng lúc nguyên phối và kế thất.
 Năm Ung Chính thứ 3, sửa lại quy định năm Khang Hi thứ 8, cho phép phong tặng mẹ cả, mẹ kế cùng mẹ đẻ trong cùng một đợt. Như vậy, thiếp thất của quan viên cũng được dự vào khả năng ân phong, song không thể từ chồng mà là từ con cháu.

Xem thêm
 Cách cách
 Thiết mạo tử vương

Tham khảo

 Thanh sử cảo
 Thanh thực lục

Quý tộc Trung Quốc
Văn hóa triều Thanh
Nhà Thanh


title: Ngập ngừng

text:
Ngập ngừng là một bài thơ nổi tiếng của thi sĩ Hồ Dzếnh, nằm trong tập thơ: "Quê ngoại", xuất bản năm 1943.

Trong "Lời giới thiệu" Tuyển tập Hồ Dzếnh – Tác phẩm chọn lọc, Nhà xuất bản Văn Học 1988, nhận định: "Tác phẩm của Hồ Dzếnh không nhiều, lại không tập trung ở một tờ báo hay đặc san nào. Với bản chất trầm lắng, ông luôn luôn khiêm tốn tự cho mình là người mới bắt đầu bước vào nghề viết. Tuy nhiên, với hai tập văn thơ Chân trời cũ và Quê ngoại, Hồ Dzếnh được biết đến như một nhà thơ có chân tài".

Nguyên tác bài thơ

Em cứ hẹn nhưng em đừng đến nhé!
Để lòng buồn tôi dạo khắp trong sân
Ngó trên tay, thuốc lá cháy lụi dần...
Tôi nói khẽ: Gớm, làm sao nhớ thế?

Em cứ hẹn nhưng em đừng đến nhé!
Em tôi ơi! tình có nghĩa gì đâu?
Nếu là không lưu luyến buổi sơ đầu?
Thuở ân ái mong manh như nắng lụa
Hoa bướm ngập ngừng, cỏ cây lần lữa
Hẹn ngày mai mùa đến sẽ vui tươi
Chỉ ngày mai mới đẹp, ngày mai thôi!

Em cứ hẹn nhưng em đừng đến nhé!
Tôi sẽ trách - cố nhiên! - nhưng rất nhẹ
Nếu trót đi, em hãy gắng quay về
Tình mất vui khi đã vẹn câu thề
Đời chỉ đẹp những khi còn dang dở
Thư viết đừng xong, thuyền trôi chớ đỗ
Cho nghìn sau... lơ lửng... với nghìn xưa...

Nhận định/Ý kiến

Tác giả Trần Văn Phúc trong bài "Hai câu thơ trong bài thơ Ngập Ngừng của Hồ Dzếnh" đã nhận định như sau:

"Ngay lập tức và cho mãi đến tận bây giờ bài thơ Ngập ngừng vẫn để lại ấn tượng mạnh cho mỗi người yêu thích thơ ca nói chung và thơ tình nói riêng... Nhà thơ quan niệm rằng, Tình chỉ đẹp khi còn dang dở, đời hết vui khi đã vẹn câu thề. Đó là quan niệm hết sức mới lạ về tình yêu của nhà thơ, nó khác hẳn với quan niệm truyền thống cho rằng tình yêu đôi lứa phải gắn liền với sự thủy chung son sắt. Có lẽ vì thế mà trong hầu hết cuốn sổ tay cũng như tâm trí của thanh niên mọi thế hệ đều có ghi chép hai câu thơ ấy với nhiều dị bản khác nhau..."

Phổ biến trong nghệ thuật
Chính nhờ vào ý tưởng mới lạ, độc đáo của bài thơ, nên thi phẩm này đã gây một ấn tượng sâu đậm trong lòng người yêu thi ca, và được phổ biến rộng rãi qua nhiều thế hệ.

Không chỉ xuất hiện trong thi ca, không khí bàng bạc tính chất lãng mạn và thi vị của Ngập Ngừng còn lan tỏa sang cả lĩnh vực âm nhạc, với những nhạc phẩm phổ nhạc, lấy ý hoặc từ ngữ từ những câu trong bài thơ như: "Chuyện hẹn hò" của Trần Thiện Thanh, "Ngập Ngừng" (Em Cứ Hẹn) của Hoàng Thanh Tâm, "Anh cứ hẹn" của Anh Bằng hay "Ngập ngừng" của Minh Duy càng giúp cho tác phẩm của nhà thơ Hồ Dzếnh đi sâu hơn vào lòng người thưởng ngoạn nghệ thuật, hay thế giới thơ của Hồ Dzếnh nói riêng.

Chú thích

Bài thơ Việt Nam
Tác phẩm của Hồ Dzếnh


title: 1326 Losaka

text:
1326 Losaka (1934 NS) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 14 tháng 7 năm 1934 bởi C. Jackson ở Johannesburg (UO).

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 1326 Losaka

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1934


title: Al Qatrun

text:
Al Qatrun, Al Katrun, Gatrone, hay Al Gatrun (القطرون trong tiếng Ả Rập) là một ngôi làng tại quận Murzuq ở miền nam Libya trên con đường chính giữa Tchad và Niger. Nơi đây có một lãnh sự quán của Niger. Trạm kiếm soát biên giới cách làng 310 km về phía nam tại Tumu đã bị đóng cửa, những người muốn nhập cảnh Libya từ Niger sẽ đến Al Qatrun.

Liên kết ngoài
Satellite map of al-Qatrun at Maplandia.com
Search for Al Qatrun in the MSN Encarta atlas

Tham khảo

Khu dân cư ở Libya


title: Jayavarman II

text:
Jayarvarman II (; ?—877), một vị vua của Campuchia trong thế kỷ 9, được công nhận rộng rãi như là người sáng lập ra Vương quốc Khmer, cai trị phần lớn Đông Nam Á đại lục trên 600 năm. Các sử gia trước đây coi thời gian trị vì của ông từ khoảng năm 835 tới năm 877, nhưng hiện nay nhiều học giả coi khoảng thời gian trị vì của ông là từ 770 tới 835. Theo như các tài liệu trong đền Skok Dak Thom thì ông sinh sống thuở nhỏ tại Java. Sau đó, ông quay lại Campuchia và tuyên bố mình là vua Javayarman II của người Khmer, độc lập khỏi Java.

Nhờ thời gian ở Java, ông đã mang nghệ thuật và văn hóa của triều đình Sailendran của Java về cho triều đình Khmer. Sau khi trở về nhà ở vương quốc Chân Lạp, ông đã nhanh chóng xây dựng thế lực của mình, đánh bại nhiều vị vua khác và năm 790 trở thành hoàng đế của Vương quốc Khmer. Trong những năm tiếp theo, ông đã mở rộng lãnh thổ của mình và cuối cùng đã thành lập kinh đô mới Hariharalaya gần thị xã Roluos của Campuchia ngày nay. Do vậy, ông đã đặt nền móng cho kinh đô Angkor trải dài đến 15 km về phía tây bắc. Năm 802, ông tự xưng Chakravartin (vua thiên hạ) bằng một lễ đăng quang theo phong cách Ấn Độ giáo. Bởi thế, ông không những trở thành một vị vua được thành thánh sắc phong và vô địch mà còn đồng thời tuyên bố sự độc lập của vương quốc mình khỏi vương quốc Java. Jayavarman II mất khoảng năm 877.

Thụy hiệu
Jayavarman II mất khoảng năm 877 và được đặt thụy hiệu là Paramesvara, "chúa tể tối cao của Shiva". Con trai ông là Jayavarman III và hai vị vua khác của gia đình. Ông được thờ cùng hai vị vua đó và các bà vợ của họ tại dền Preah Ko ở Roulous, do vua Indravarman I cho xây dựng và khánh thành vào năm 880.

Xem thêm
 Gia phả quân chủ Campuchia

Ghi chú

Vua Campuchia
Đế quốc Khmer
Năm mất không rõ
Năm sinh không rõ


title: Thư Ngọc Hầu

text:
Thư Ngọc Hầu (, ? - 1801) tên thật Nguyễn Văn Thư (), là một danh tướng của chúa Nguyễn Phúc Ánh trong lịch sử Việt Nam.

Tiểu sử
Ông sinh ra tại cù lao Giêng (nay thuộc xã Tấn Mỹ, huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang). Thân sinh là ông Nguyễn Văn Núi và bà Lê Thị Nhạc. Gia đình ông gốc ở Bình Định, vào miền Nam năm nào không rõ. Ban đầu vào ở một nơi bên bờ sông Tiền (nay là xã Mỹ Luông, huyện Chợ Mới) để khai hoang trồng lúa và săn bắn. Sau khi người con đầu bị cọp vồ mất xác, cha mẹ ông mới dời nhà sang bờ bên kia sông tức cù lao Giêng để sinh sống.

Đi mua bán
Vì làm lụng vất vả mà vẫn thiếu trước hụt sau, ông Thư đã cùng mẹ chèo xuồng xuống Cái Nhum, miệt Hổ Cứ (nay là xã Mỹ Xương, huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp), nơi có một số đông người đồng hương từ miền Trung vào định cư, để trao đổi lương thực và mua những thổ sản như cau, dừa về bán để có thêm tiền độ nhật. Mua bán được vài chuyến, ông Thư phải lòng và cưới một cô thôn nữ ở đây. Do vợ là người con duy nhất trong gia đình, nên ông Thư ở lại bên vợ cho tiện. Tuy nhiên, ông Thư vẫn thường về thăm cha mẹ và các em.

Người trong tộc họ kể ông Thư và hai em tên Nguyễn Văn Kinh, Nguyễn Văn Diện đều là người gan dạ, ưa mạo hiểm, nhưng ông Thư có phần trội hơn. Các ông thường rủ nhau đi săn thú rừng, trong đó có cả cọp. Chính vì tính can đảm này mà các ông được một ông thầy mới từ Huế vào xin cư ngụ ở nhà ông Núi, nhận dạy võ nghệ.

Vào lính
Năm Nhâm Dần (1782), chúa Nguyễn sai người về vùng Sa Đéc chiêu mộ thêm quân. Người này có ghé qua nhà ông Núi dùng cơm tối và mời anh em ông Thư tham gia quân ngũ. Vào lính, các ông được ở chung một đơn vị, dưới quyền cai quản của tướng Tôn Thất Hội (tức Nguyễn Phúc Hội, người hoàng tộc). Và ngay trong năm ấy, anh em ông Thư được dịp thi thố tài năng ở Tham Lương .

Sau, nhờ lập nhiều công trận, lại có đức độ trung dũng nên ông Thư được phong chức Chưởng cơ.
Năm Kỷ Dậu (1789), ba anh em ông theo tướng Tôn Thất Hội đánh chiếm Hổ Cứ, gần Tòng Sơn (nay là Mỹ An Hưng, huyện Thạnh Hưng, tỉnh Đồng Tháp).

Năm Canh Tuất (1789), ba anh em ông lại theo chủ tướng đánh thành Quy Nhơn nhưng gặp sức kháng cự mạnh mẽ nên lui về Diên Khánh (nay là một huyện của tỉnh Khánh Hòa), rồi lại phải lui lần nữa về Gia Định. Mãi đến năm Giáp Dần (1794), đoàn quân của các ông mới được lệnh giải vây thành Diên Khánh, rồi tiến đánh cửa bể Thị Nại, phá hủy được trại Tiêu Cô, Mai Hương. Năm sau, được đem quân theo Nguyễn vương đi cứu thành Diên Khánh, đánh bại được tướng Tây Sơn là Lê Trung ở Lũy Giang.

Năm Đinh Tỵ (1797), Nguyễn Phúc Ánh cùng con là Nguyễn Phúc Cảnh đem chiến thuyền ra Quy Nhơn lần thứ hai, để tướng Nguyễn Văn Thành trấn ở Diên Khánh, Tôn Thất Hội về giữ thành Gia Định. Năm Mậu Ngọ (1789) Tôn Thất Hội mất, khi ấy Nguyễn Văn Thư đã là phó tướng nên tạm lên thay và trực tiếp chỉ huy các chiến thuyền.

Tháng 3 năm Kỷ Mùi (1799), chúa Nguyễn lại dẫn quân ra đánh và lần này lấy được thành Quy Nhơn rồi cho đổi tên là thành Bình Định, để Võ Tánh cùng Ngô Tùng Châu trấn giữ.

Tử trận
Tháng Giêng năm Canh Thân (1800), hai tướng Tây Sơn là Trần Quang Diệu và Võ Văn Dũng tiến đánh và bao vây thành Bình Định. Nhận được tin dữ, nhưng mãi đến tháng 1 năm sau, chúa Nguyễn mới có có thể cử đại binh, trong số đó có đội thủy quân của Nguyễn Văn Thư ra cứu viện. Tháng 2 năm 1801 (Tân Dậu), thừa lúc ban đêm, các tướng của Nguyễn Vương gồm Nguyễn Văn Trương, Tống Phước Lương, Võ Di Nguy, Lê Văn Duyệt và anh em ông Thư đem quân đến đánh đồn thủy của Tây Sơn ở cửa bể Thị Nại.

Cuộc giao tranh đã diễn ra rất ác liệt. Quân nhà Nguyễn bị chết rất nhiều, nhưng chiến thuyền của quân Tây sơn bị đốt gần hết, khi thừa ngọn gió nam thổi mạnh, Lê văn Duyệt cho nổi hỏa công. Trận này là trận thủy chiến lớn nhất và là trận sau cùng giữa nhà Nguyễn và nhà Tây Sơn trên biển Thị nại.

Tuy thắng trận, nhưng Võ Di Nguy, Nguyễn Văn Thư và hai em (khi ấy Nguyễn Văn Kinh là Chánh ngự quân, Nguyễn Văn Diện là Hậu ngự quân) đều thiệt mạng do trúng đạn đại bác của đối phương. Và trong cảnh hỗn loạn, thi hài của ông Thư, hai em và nhiều tướng sĩ khác, xem như đã được thủy táng tại cửa bể này.

Truy tặng
Sau khi Nguyễn Phúc Ánh lên ngôi vua lấy niên hiệu là Gia Long vào năm Nhâm Tuất (1802), đã cho truy tặng các tướng sĩ có công dựng lại cơ nghiệp, trong số ấy có ông Nguyễn Văn Thư được ban Đặc Tiến Phụ quốc Thượng tướng quân, Thượng Trụ quốc, Khâm sai Chưởng dinh Thư Ngọc Hầu.

Sách Đại Nam nhất thống chí, phần "Nhân vật" tỉnh Định Tường chép: Nguyễn Văn Thư người huyện Kiến Phong, khẳng khái có khí tiết, bắt đầu chiêu mộ binh mã, theo Tôn Thất Hội đi đánh giặc, trải làm đến Hậu quân, Phó tướng, Khâm sai, Chưởng cơ, đi theo đánh Thị Nại, bị đại bác của giặc bắn chết, tặng Chưởng Dinh, liệt thờ ở miếu Trung Hưng Công Thần.

Tuy nhiên, mãi đến cuối đông năm Giáp Tuất (1814), một chiếc ghe bầu chở sứ giả của triều đình đến cù lao Giêng để báo hung tin và bàn bạc việc tổ chức lễ "du hồn" (đưa hồn về). Và ba hình nhân bằng sáp được làm từ kinh đô Huế, đều mặc võ phục thủy binh, có kích thước gần bằng người thật, tượng trưng thi hài của ông Thư và hai em, mới được mai táng tại quê nhà theo đúng quân cách.

Khu mộ của ba ông được gọi là Lăng Ba Quan Thượng Đẳng, hiện nằm trong một khu vườn của dòng Nguyễn Tộc, thuộc cù lao Giêng.

Tài liệu liên quan

Phủ thờ Nguyễn Tộc

Phủ thờ Nguyễn Tộc, gọi tắt là Phủ thờ hay còn gọi là Dinh Ba Quan Thưởng đẳng- Nguyễn Tộc, ban đầu chỉ là một mái nhà bằng cây lá. Năm 1909, được xây dựng lại theo kiến trúc cổ, trên nền rộng, đối diện với nhà lồng chợ Phủ Thờ và kề bên sông Tiền. Tuy trải qua nhiều năm tháng, nhưng nhờ sườn nhà được làm bằng cây gỗ quý nên đến nay (2008), hầu hết các cột, kèo, xuyên, trính...đều chưa hư hỏng. Các công trình chạm, lộng gỗ và các vật dụng trưng bày như khánh, biển, liễn thờ, đồ minh khí, một số đầu tứ linh bằng gốm sứ hãy còn khá tốt và đầy đủ.
Bên trong Phủ thờ có bảy bàn thờ, gian giữa là bàn thờ chính thờ ông Thư, có tàn lọng, minh khí và vài tấm biển thờ, trong số đó có tấm biển thờ lớn ghi ba chữ Hán "Bắc Đẩu Quang" sơn son thiếp vàng...

Hiện chưa rõ ông Thư và hai em đã tử trận cùng đêm với Võ Di Nguy hay không (tướng Nguy chết vào đêm 27 tháng 2 năm 1801), nhưng hàng năm vào các ngày 25, 26 và 27 tháng 6 âm lịch, có đến hàng ngàn người tụ hội về Phủ thờ Nguyễn tộc tham gia lễ giỗ các ông với đầy đủ nghi lễ cổ truyền, sau đó là các màn trình diễn, vui chơi giải trí như là hát bội, rước sắc từ Cao Lãnh về, múa lân cùng với các trò chơi dân gian...

Phủ thờ Nguyễn Tộc được công nhận là di tích lịch sử cấp tỉnh theo do quyết định số 1473/QĐ.UB ký ngày 5 tháng 9 năm 2001.

Trích Lịch sử An Giang
Nhà văn Sơn Nam (1926-2008) khi đến thăm Phủ thờ và Lăng Ba Quan Thượng Đẳng, đã viết:
Ở cù lao Giêng, du khách không khỏi ngạc nhiên khi nghe một địa danh độc đáo: Bến đò Phủ Thờ . Phủ là ngôi nhà thờ lớn (phủ đường) dành thờ cúng, làm lễ giỗ cho kiếng họ (cánh họ). Đây là họ Nguyễn, từ Bình Định vào...gia phả ghi chép khá đầy đủ. Kiếng họ nầy có thể nói là đến lập nghiệp đầu tiên trong vùng, thoạt tiên khẩn đất ở Mỹ Luông (bờ sông Tiền, đối diện Phủ Thờ), rồi mạo hiểm qua vùng cù lao Giêng cất chùa, đánh cọp, phá rừng, học võ nghệ với một thầy từ Huế vào. Phía sau ruộng hãy còn phần mộ của ba anh em, từng theo binh nghiệp, trên mỗi nấm mộ đắp phù điêu riêng .Phủ thờ trùng tu nhiều lần, bên trong có bao lam, liễn đối, chạm trổ khá tinh vi. Hàng năm con cháu trong dòng họ tụ về cúng giỗ với nét riêng biệt, dấu ấn của miền Trung: cúng heo sống tái lụi, học trò lễ là phụ nữ. Trước Phủ có võ ca khá rộng để diễn tuồng hát bội lừng danh, tuồng San Hậu...

xem thêm
Trận Thị Nại (1801)
Chú thích

Tham khảo
Sơn Nam, Lịch sử An Giang, Nhà xuất bản. Tổng hợp An Giang, 1988
Nguyễn Hữu Hiệp, Thư Ngọc Hầu Nguyễn Văn Thư'', Văn nghệ An Giang xuất bản, 1993.

Người Đồng Tháp
Người An Giang
Võ tướng nhà Nguyễn


title: 23404 Bomans

text:
23404 Bomans (tên chỉ định: 1972 RG) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Tom Gehrels ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 15 tháng 9 năm 1972. Nó được đặt theo tên Godfried Bomans, a Dutch author và television personality.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 23001–24000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiên thể phát hiện năm 1972
Được phát hiện bởi Tom Gehrels


title: Caligula boisduvali

text:
Caligula boisduvali là một loài bướm đêm thuộc họ Saturniidae. Nó được tìm thấy ở vùng Viễn Đông Nga và Nhật Bản.

Chiều dài cánh trước là 37–50 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 8 đến tháng 9.

Ấu trùng ăn lá của various plants, bao gồm Salix, Hippophae, Betula và Filipendula ulmaria.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
Species info

Caligula


title: Modelia

text:
Modelia là một chi ốc biển, động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turbinidae.

Các loài
Các loài trong chi Modelia gồm có:
 Modelia granosa (Martyn, 1784)

 Loài đưa vào đồng nghĩa
 Modelia guttata A. Adams, 1863: synonym of Bolma guttata (A. Adams, 1863)

Chú thích

Đọc thêm
 Williams, S.T. (2007). Origins and diversification of Indo-West Pacific marine fauna: evolutionary history and biogeography of turban shells (Gastropoda, Turbinidae). Biological Journal of the Linnean Society, 2007, 92, 573–592
 Powell A W B, New Zealand Mollusca, William Collins Publishers Ltd, Auckland, New Zealand 1979

Họ Ốc xà cừ


title: Spermophagus schroederi

text:
Spermophagus schroederi là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Decelle miêu tả khoa học năm 1973.

Chú thích

Tham khảo

Spermophagus


title: Coprinellus radians

text:
Coprinellus radians là một loài nấm trong họ Psathyrellaceae. Nó được miêu tả đầu tiên là Agaricus radians bởi nhà nấm học John Baptiste Henri Joseph Desmazières năm 1828, sau đó được xếp vào chi Coprinellus năm 2001.

Tham khảo

Xem thêm

List of Coprinellus species

radians


title: Mathi

text:
Mathi là một đô thị ở tỉnh Torino trong vùng Piedmont, có vị trí cách khoảng 25 km về phía tây bắc của Torino. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 4.004 người và diện tích là 7,1 km².

Mathi giáp các đô thị: Corio, Balangero, Grosso, Cafasse, và Villanova Canavese.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.mathi.to.it

Đô thị tỉnh Torino
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: 12141 Chushayashi

text:
12141 Chushayashi là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1570.4522549 ngày (4.30 năm).

Nó được phát hiện ngày 24 tháng 9 năm 1960.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1960


title: Sénégal

text:
Sénégal (tiếng Pháp: Sénégal, tiếng Wolof: Senegaal; tiếng Ả Rập: السنغال Alsinighal; phiên âm: Xê-nê-gan), tên chính thức Cộng hòa Sénégal ( , tiếng Wolof: Réewum Senegaal, tiếng Ả Rập: جمهورية السنغال Jumhuriat Alsinighal), là một quốc gia tại Tây Phi. Sénégal giáp Mauritanie về phía bắc, Mali về phía đông, Guinée về phía đông nam, và Guiné-Bissau về phía tây nam. Sénégal vây quanh ba phía Gambia, một quốc gia có lãnh thổ là những dải đất hai bờ sông Gambia, chia tách Casamance khỏi phần còn lại của Sénégal. Sénégal cũng có biên giới trên biển với Cabo Verde. Trung tâm kinh tế và chính trị của Sénégal là Dakar.

Sénégal nằm ở cực tây của Lục địa Phi-Á Âu, và lấy tên từ sông Sénégal. Sénégal có diện tích chừng  và dân số khoảng 16 triệu người. Đất nước được tách ra từ Tây Phi thuộc Pháp sau khi Pháp trao trả độc lập, ngôn ngữ chính thức là tiếng Pháp. Giống như các quốc gia châu Phi thời hậu thuộc địa khác, đất nước này bao gồm nhiều cộng đồng dân tộc và ngôn ngữ, với cộng đồng lớn nhất là người Wolof, người Fula, và người Serer.

Senegal được xếp vào nhóm quốc gia nghèo mắc nợ nhiều, với Chỉ số Phát triển Con người tương đối thấp. Phần lớn dân số sống trên bờ biển và làm nông nghiệp hoặc các ngành công nghiệp thực phẩm khác. Các ngành công nghiệp chính khác bao gồm khai thác mỏ, du lịch và dịch vụ. Khí hậu điển hình của vùng Sahel, nhưng có mùa mưa.

Senegal là một quốc gia thành viên của Liên minh châu Phi, Liên hợp quốc, Cộng đồng kinh tế của các quốc gia Tây Phi (ECOWAS) và Cộng đồng các quốc gia Sahel-Sahara.

Tên gọi
"Senegal" có lẽ bắt nguồn từ phiên âm tiếng Bồ Đào Nha của tên thần Zenaga, còn được gọi là Sanhaja. Ngoài ra, cái tên này có thể bắt nguồn từ cụm từ Wolof Sunuu Gaal, có nghĩa là "con thuyền của chúng ta."

Lịch sử

Những khám phá khảo cổ học trên cả vùng này cho thấy Sénégal từng là nơi có người sinh sống từ thời tiền sử. Hồi giáo, tôn giáo chính tại Sénégal, lần đầu tiên tới đây vào thế kỷ XI dưới sự ảnh hưởng của nhà Almoravid. Ngày nay, 95% dân số Sénégal là người Hồi giáo. Trong thế kỷ thứ XIII và XIV, vùng này nằm dưới ảnh hưởng của các đế chế Mandingo ở phía đông; Đế chế Jolof của Sénégal cũng được lập ra vào thời gian này. Nhiều cường quốc Châu Âu đã tới đây từ thế kỷ thứ XV trở về sau, và chỉ chấm dứt khi Pháp kiểm soát hoàn toàn địa điểm khi ấy đã trở thành một đầu mối buôn bán nô lệ quan trọng. Nước này giành lại độc lập từ Pháp ngày 4 tháng 4 năm 1960.

Tháng 1 năm 1959, Sénégal và Soudan thuộc Pháp hợp nhất thành lập ra Liên bang Mali, và đã trở thành hoàn toàn độc lập ngày 20 tháng 6 năm 1960, nhờ thỏa thuận chuyển giao quyền lực được ký với Pháp ngày 4 tháng 4 năm 1960. Vì những khó khăn chính trị trong nước, Liên bang tan rã ngày 20 tháng 8. Sénégal và Soudan (được đổi tên thành Cộng hoà Mali) tuyên bố độc lập. Léopold Senghor được bầu làm tổng thống đầu tiên của Sénégal vào tháng 8 năm 1960.

Sau khi Liên bang Mali tan vỡ, Tổng thống Senghor và Thủ tướng Mamadou Dia cùng cầm quyền theo một hệ thống nghị viện. Tháng 12 năm 1962, sự đối đầu chính trị của họ dẫn tới một cuộc đảo chính của Thủ tướng Dia. Cuộc đảo chính đẫm máu bị dẹp yên, Dia bị bắt và bị cầm tù, Sénégal chấp nhận một hiến pháp mới trao nhiều quyền cho Tổng thống. Năm 1980, Tổng thống Senghor quyết định giã từ chính trường, trao lại quyền lực cho người kế nhiệm đã được lựa chọn từ trước là Abdou Diouf năm 1981.

Sénégal cùng Gambia cùng tham gia vào liên đoàn chỉ mang tính danh nghĩa Senegambia ngày 1 tháng 2 năm 1982. Tuy nhiên, liên đoàn này đã giải tán năm 1989. Dù có những cuộc đàm phán hòa bình, một nhóm ly khai phía nam tại vùng Casamance đã tiến hành các cuộc xung đột rời rạc với các lực lượng chính phủ từ năm 1982. Sénégal có lịch sử tham gia vào các đội quân gìn giữ hòa bình quốc tế khá lâu dài.

Abdou Diouf làm tổng thống giai đoạn 1981 và 2000. Ông thúc đẩy sự tham gia rộng lớn hơn vào chính trị, giảm bớt sự tham gia của chính phủ vào kinh tế, mở rộng quan hệ đối ngoại của Sénégal, đặc biệt với các nước phát triển. Tình hình chính trị trong nước thỉnh thoảng lại bùng phát với những cuộc bạo động đường phố, căng thẳng biên giới và bạo lực từ phong trào ly khai ở vùng Casamance phía nam. Tuy nhiên, những cam kết dân chủ và nhân quyền của Sénégal cũng được tăng cường. Diouf làm tổng thống bốn nhiệm kỳ liên tục. Trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2000, lãnh đạo đối lập Abdoulaye Wade đã đánh bại Diouf trong một cuộc bầu cử được các quan sát viên quốc tế cho là tự do và công bằng. Sénégal trải qua cuộc chuyển giao quyền lực trong hòa bình lần thứ hai, và là lần thứ nhất từ đảng này sang đảng khác.

Ngày 30 tháng 12 năm 2004 Tổng thống Abdoulaye Wade thông báo ông sẽ ký một hiệp ước hòa bình với nhóm ly khai tại vùng Casamance. Tuy nhiên, điều này vẫn chưa được thực hiện.

Vào tháng 3 năm 2012, tổng thống đương nhiệm Abdoulaye Wade đã thua trong cuộc bầu cử tổng thống và Macky Sall được bầu làm Tổng thống mới của Senegal. Tổng thống Macky Sall tái đắc cử trong cuộc bầu cử năm 2019. Nhiệm kỳ tổng thống được giảm từ bảy năm xuống còn năm năm.

Chính trị

Sénégal là một nước cộng hòa trong đó tổng thống được trao nhiều quyền lực; tổng thống được bầu với nhiệm kỳ bảy năm, năm 2001 đã được sửa đổi thành nhiệm kỳ năm năm, theo phổ thông đầu phiếu. Tổng thống hiện tại là Macky Sall.

Sénégal có 65 đảng chính trị đóng góp vào sự phát triển của đất nước thông qua việc cùng hợp tác tiến tới một sự chuyển tiếp tới một nền dân chủ của đất nước, và thập chí trong số các nước phát triển tại lục địa châu Phi. Nghị viện một viện là Quốc hội có 120 thành viên được bầu cử riêng biệt với cuộc bầu cử tổng thống. Sénégal có một nhánh lập pháp, một nhánh hành pháp khá độc lập và công bằng. Tòa án cấp cao nhất của nước này là hội đồng hiến pháp, và tòa án công lý, các thành viên của hai tòa án này do tổng thống chỉ định.

Các hoạt động chính phủ Sénégal khá minh bạch. Mức độ tham nhũng kinh tế gây cản trở tới sự phát triển kinh tế đất nước khá thấp. Ngày nay Sénégal có một nền văn hóa chính trị dân chủ, là một trong những hình mẫu chuyển tiếp dân chủ thành công nhất tại Châu Phi.

Các quan chức hành chính địa phương đều được tổng thống chỉ định và chịu trách nhiệm trước tổng thống.

Thể chế
Cộng hoà Tổng thống. Tổng thống là Nguyên thủ quốc gia kiêm tổng chỉ huy các lực lượng vũ trang và được bầu thông qua tuyển cử trực tiếp, nhiệm kỳ 7 năm. Quốc hội gồm 120 ghế được bầu cử trực tiếp, nhiệm kỳ 5 năm.

Đảng phái chính trị
Sénégal thực hiện chế độ đa đảng: Đảng cầm quyền hiện nay là Đảng Dân chủ Sénégal (Parti Démocratique). Đảng đối lập chính là đảng Xã hội (Parti Socialiste).

Từ đầu những năm 1980, Sénégal phải đối phó với phong trào ly khai ở vùng Casamance do Đảng Phong trào các lực lượng dân chủ Casamance (MFDC) khởi xướng. Từ giữa những năm 1990, phong trào ly khai đã phát triển thành xung đột vũ trang. Chính phủ vẫn làm chủ được tình hình. Từ tháng 1 năm 1999, tiến trình hoà bình đã được đưa ra. Tháng 3 năm 2001, thoả thuận ngừng bắn đã được ký kết giữa Chính phủ và MFDC.

Vào ngày 19 tháng 9 năm 2012, các nhà lập pháp đã bỏ phiếu để loại bỏ Thượng viện để tiết kiệm ước tính 15 triệu đô la.

Tháng 8 năm 2017, đảng cầm quyền đã giành chiến thắng vang dội trong cuộc bầu cử quốc hội. Liên minh cầm quyền của Tổng thống Macky Sall chiếm 125 ghế trong Quốc hội 165 ghế.  Năm 2019, tổng thống Macky Sall dễ dàng tái đắc cử ở vòng đầu tiên.

Chính sách ngoại giao

Sénégal là thành viên Liên Hợp Quốc, UA (trước là OUA), Phong trào không liên kết, ICO, Cộng đồng các nước có sử dụng tiếng Pháp và hàng chục tổ chức quốc tế và khu vực khác.

Hiện nay, Sénégal theo đuổi đường lối đối ngoại đa dạng hoá, mở cửa nhằm tranh thủ vốn và kỹ thuật. Sénégal quan hệ mật thiết với phương Tây, nhất là Pháp. Pháp là nước viện trợ nhiều nhất cho Sénégal, và hiện vẫn cung cấp chuyên gia kỹ thuật, quân sự cho Sénégal. Hiện nay, Pháp với Hiệp định phòng thủ ký với Sénégal từ khi quốc gia này giành độc lập vẫn luôn có 1.200 quân tại đây. Từ cuối những năm 1980, Mỹ bắt đầu tăng cường quan hệ với Sénégal trong các lĩnh vực kinh tế, đào tạo. Hiện nay, trong khuôn khổ của chương trình " Sáng kiến đối phó với khủng hoảng ở châu Phi của Mỹ"(ACRI-2001), Mỹ đã gửi các chuyên gia quân sự tới giúp Sénégal đào tạo các binh lính gìn giữ hoà bình.

Sénégal chủ trương duy trì quan hệ láng giềng tốt với Mauritanie, Gambia và Guinée - Bissau. Tuy vậy, do xung đột ở vùng Casamance, vấn đề người tỵ nạn Sénégal và các tranh chấp lãnh thổ chưa được giải quyết, quan hệ giữa Sénégal và các nước này có lúc căng thẳng.

Vào ngày 22 tháng 2 năm 2011, Senegal cắt đứt quan hệ ngoại giao với Iran, nói rằng họ cung cấp vũ khí cho phiến quân đã giết chết quân đội Senegal trong cuộc xung đột Casamance.

Các vùng hành chính

Sénégal được chia thành 14 vùng, mỗi vùng được quản lý bởi Conseil Régional (Hội đồng khu vực). 14 vùng lại được chia thành 45 Départements, 113 Arrondissements và Collectivités Locales.

Các vùng gồm:

 Dakar
 Diourbel
 Fatick
 Kaffrine
 Kaolack
 Kédougou
 Kolda
 Louga
 Matam
 Saint-Louis
 Sédhiou
 Tambacounda
 Thiès
 Ziguinchor

Địa lý

Sénégal nằm ở phía tây lục địa châu Phi. Nó nằm giữa vĩ tuyến 12° và 17° Bắc, kinh độ 11° và 18° Tây.

Sénégal giáp với Đại Tây Dương về phía tây, Mauritanie về phía bắc, Mali đề phía đông, Guinée về phía đông nam, Guiné-Bissau về phía tây nam, và gần như vây quanh Gambia (trừ một đường biển ngắn của nước này).

Khung cảnh tai Sénégal chủ yếu gồm những đồng bằng cát tây Sahel nâng cao lên thành những dãy đồi ở phía đông nam. Tại đây có điểm cao nhất Sénégal, cách Nepen Diakha 2,8 km, cao . Biên giới phía bắc được tạo nên từ sông Sénégal; những con sống khác gồm sông Gambia và sông Casamance. Thủ đô Dakar nằm trên bán đảo Cap-Vert, điểm cực tây của châu Phi.

Kinh tế

Tháng 1 năm 1994, Sénégal đã tiến hành một cuộc cải cách kinh tế sâu rộng và đầy tham vọng với sự hỗ trợ của cộng đồng các nước cho vay quốc tế. Cuộc cải cách bắt đầu với việc phá giá 50% đồng tiền tệ Sénégal, đồng franc CFA, vốn có tỷ giá cố định so với đồng franc cũ của Pháp và hiện nay là đồng euro. Sự kiểm soát và hỗ trợ giá cả của chính phủ dần được bãi bỏ. Sau khi kinh tế giảm sút 2.1% năm 1993, Sénégal đã có một bước chuyển quan trọng, nhờ chương trình cải cách đó, với tăng trưởng GDP thực tế hàng năm ở mức 5% trong giai đoạn 1995-2001. Lạm phát hàng năm từng chưa tới 1%, nhưng đã tăng tới ước tính 3.3% năm 2001. Đầu tư tăng trưởng vững chắc từ mức 13.8% GDP năm 1993 tới 16.5% năm 1997.

Với tư cách một thành viên của Liên minh Kinh tế và Tiền tệ Tây Phi (WAEMU), Sénégal hiện đang nỗ lực hội nhập sâu hơn nữa vào khu vực với một mức thuế quan thống nhất. Sénégal cũng đã thực hiện kết nối Internet toàn bộ năm 1996, tạo ra một cuộc bùng nổ các dịch vụ dựa trên công nghệ thông tin nhỏ. Hoạt động tư nhân hiện chiếm 82% GDP. Những hậu quả tiêu cực là việc Sénégal phải đối mặt với những vấn đề kinh niên của đô thị như thất nghiệp, bất bình đẳng kinh tế xã hội, thanh thiếu niên phạm tội, và nghiện ma tuý—tương tự như vấn đề sinh ra từ các tầng lớp xã hội khác nhau tại vùng đô thị các nước phát triển/công nghiệp.

Nhân khẩu

Sénégal có dân số hơn 13,5 triệu, trong đó 42% sống tại khu vực nông thôn. Mật độ dân cư dao động từ  ở miền trung-tây tới  ở khu vực miền đông khô cằn.

Dân tộc

Sénégal có sự đa dạng về dân tộc, và như đa số các quốc gia Tây Phi, nhiều ngôn ngữ được sử dụng hàng ngày. Người Wolof là dân tộc đông nhất Sénégal (43% dân số); người Fula và người Toucouleur (cũng gọi là Halpulaar'en, nghĩa là "người nói tiếng Pulaar") (24%) là nhóm đông thứ nhì, theo sau bởi người Serer (14,7%), rồi người Jola (4%), người Mandinka (3%), người Moor (Naarkajors), người Soninke, người Bassari và nhiều nhóm nhỏ khác (9%).

Khoảng 50.000 người châu Âu (chủ yếu người Pháp) và người Liban cư ngụ ở Sénégal, chủ yếu ở các thành phố. Đa số người Liban làm công việc thương mại. Ngoài ra tại các đô thị, có những cộng đồng người Việt Nam và người Trung Quốc nhỏ, mỗi nhóm khoảng vài trăm người. Cũng có hàng chục nghìn người di cư từ Mauritanie, chủ yếu ở miền bắc.

Ngôn ngữ

Tiếng Pháp là ngôn ngữ chính thức. Đa số người dân cũng nói ngôn ngữ dân tộc mình và, đặc biệt tại Dakar, tiếng Wolof là lingua franca. Tiếng Pulaar (Fula) là ngôn ngữ của người Fula và Toucouleur. Tiếng Serer được nói rộng rãi bởi cả người Serer và phia Serer. Nhóm ngôn ngữ Jola phổ biến rộng rãi tại Casamance.

Nhiều ngôn ngữ được hưởng tình trạng "ngôn ngữ quốc gia": tiếng Balanta-Ganja, tiếng Ả Rập Hassaniya, tiếng Jola-Fonyi, tiếng Mandinka, tiếng Mandjak, tiếng Mankanya, tiếng Noon (Serer-Noon), tiếng Pulaar, tiếng Serer, tiếng Soninke, và tiếng Wolof.

Thành phố lớn nhất
Thủ đô Dakar là thành phố lớn nhất Sénégal, với hơn hai triệu dân.

Tôn giáo

Hồi giáo là tôn giáo chính ở nước này với khoảng 94% dân số là tín đồ; cộng đồng Thiên chúa giáo chiếm 4% dân số gồm Công giáo La Mã, và các phái Tin lành.

 Dakar
 Diourbel
 Fatick
 Kaffrine
 Kaolack
 Kédougou
 Kolda
 Louga
 Matam
 Saint-Louis
 Sédhiou
 Tambacounda
 Thiès
 Ziguinchor

Văn hóa

 Ẩm thực Sénégal
 Danh sách các nhà văn Sénégal
 Danh sách nhân vật Sénégal
 Âm nhạc Sénégal
 Ousmane Sembène Nhà văn và đạo diễn phim người Sénégal này được coi là 'người cha' của Điện ảnh châu Phi.

Xem thêm
 Viễn thông Sénégal
 Quan hệ nước ngoài Sénégal
 Các văn hóa bản xứ, các vương quốc và nhóm dân tộc tại Sénégal
 Quân đội Sénégal
 Vận tải Sénégal
 Giáo dục Sénégal
 Đại học Dakar
 Liên đoàn hướng đạo sinh Sénégal
 Đội tuyển bóng đá quốc gia Sénégal

Tham khảo

Đọc thêm

 Babou, Cheikh Anta, Fighting the Greater Jihad: Amadu Bamba and the Founding of the Muridiyya of Senegal, 1853–1913, (Ohio University Press, 2007)
 Behrman, Lucy C, Muslim Brotherhood and Politics in Senegal, (iUniverse.com, 1999)
 Buggenhage, Beth A, Muslim Families in Global Senegal: Money Takes Care of Shame, (Indiana University Press, 2012)
 Bugul, Ken, The Abandoned Baobab: The Autobiography of a Senegalese Woman, (University of Virginia Press, 2008)
 Foley, Ellen E, Your Pocket is What Cures You: The Politics of Health in Senegal, (Rutgers University Press, 2010)
 Gellar, Sheldon, Democracy in Senegal: Tocquevillian Analytics in Africa, (Palgrave Macmillan, 2005)
 Glover, John, Sufism and Jihad in Modern Senegal: The Murid Order, (University of Rochester Press, 2007)
 Kane, Katharina, Lonely Planet Guide: The Gambia and Senegal, (Lonely Planet Publications, 2009)
 Kueniza, Michelle, Education and Democracy in Senegal, (Palgrave Macmillan, 2011)
 Mbacké, Khadim, Sufism and Religious Brotherhoods in Senegal, (Markus Wiener Publishing Inc., 2005)
 Streissguth, Thomas, Senegal in Pictures, (Twentyfirst Century Books, 2009)
 Various, Insight Guide: Gambia and Senegal, (APA Publications Pte Ltd., 2009)
 Various, New Perspectives on Islam in Senegal: Conversion, Migration, Wealth, Power, and Femininity, (Palgrave Macmillan, 2009)
 Various, Senegal: Essays in Statecraft, (Codesria, 2003)
 Various, Street Children in Senegal, (GYAN France, 2006)

Liên kết ngoài

Chính phủ
  Gouvernement du Sénégal  - Official governmental website (bằng tiếng Pháp)
 Embassy of the Republic of Senegal in London  government information and links
 Ministère de l'urbanisme
 Observatoire sur les systemes d'information, reseaux et inforoutes

Tin tức
 allAfrica.com - Sénégal news headline links

Tổng quan
  L'Afrique - Sénégal Hundreds of photographs and articles
 BBC News Country Profile - Sénégal
 CIA World Factbook - Sénégal
 Open Directory Project - Sénégal  directory category
 MSN encarta Senegal overview

Bản đồ
 UN Map on Senegal

Âm nhạc
 Cora Connection West African music resources

Du lịch

 Guided Tours of Senegal
 The Lonely Planet travel guide on Senegal

Khác
  Teranga Senegal  - French Portal - Travel guide (bằng tiếng Pháp)
 Encyclopaedia Britannica's Country Page - "Senegal"
 - Senegal Pictures
 Site on Senegal with maps, tourism,...
 Very good site on Senegal with maps, culture,...
 Senegal shows tolerant face of Islam...

Dân tộc
 Senegals ethnic groups (in french)
 Interactive map of senegal, turn on ethnic regions

MFDC
 Peace deal MFDC

Cộng hòa
Các nước khối G15
Quốc gia châu Phi
Quốc gia thành viên của Liên Hợp Quốc
Quốc gia thành viên Tổ chức Hợp tác Hồi giáo
Quốc gia thành viên Liên minh châu Phi
Cộng đồng Kinh tế Tây Phi
Quốc gia thành viên Cộng đồng Pháp ngữ
Nước kém phát triển
Quốc gia Tây Phi
Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Pháp


title: Tiruvaca

text:
Tiruvaca là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Yến Thanh

text:
Yến Thanh (chữ Hán:燕青, bính âm: Yan Qing) là một nhân vật có thật trong lịch sử, nổi tiếng với môn võ Yến Thanh quyền và được Thi Nại Am hư cấu trong tác phẩm Thủy hử. Ông có ngoại hiệu là "Lãng Tử" (浪子, Tay chơi) nên được gọi là Lãng Tử Yến Thanh (浪子燕青). Ở Lương Sơn Bạc, Yến Thanh là đầu lĩnh thứ 36, được sao Thiên Xảo Tinh (chữ Hán: 天巧星; tiếng Anh: Skillful Star) chiếu mệnh.

Ngoại hình và tài năng
Yến Thanh cao khoảng 6-7 thước (1,8m - 2m), dung mạo tuấn tú, da dẻ trắng trẻo đẹp đẽ, môi đỏ, mày rậm, không những giỏi võ thuật, có tài thổi tiêu đàn hát, mà  " nói năng chữ nghĩa cũng thông, thuộc đủ các thứ tiếng của bọn bán buôn chợ búa, lại tài về nghề quyền vũ… tính người lại linh lợi nhanh nhẹn"...
Trong "Thủy hử", tuổi tác của ông khi mới xuất hiện là 20 tuổi. Đặc biệt, trên người của Yến Thanh còn có hình xăm hoa tuyệt đẹp mà ai nhìn thấy cũng phải say mê: "Viên Ngoại thấy chàng ta trắng trẻo đẹp đẽ, da như miếng tuyết, bèn gọi thợ trổ hoa vào khắp cả mình, chả khác nào trên cột ngọc đình, mà treo thêm những vẻ gấm hoa"

Binh khí Yến Thanh thường dùng là nỏ. Ông cũng có khả năng dùng mũ lá làm phi tiêu. Ở Lương Sơn Bạc, ông là tướng đánh bộ, thường xuất trận cùng Lý Quỳ.

Xuất thân
Yến Thanh sinh tại phủ Đại Danh Bắc Kinh. Ông mồ côi cha mẹ từ nhỏ. Năm 13 tuổi, ông được được Lư Tuấn Nghĩa nhận làm gia nhân và hết mực cưng chiều, coi như con nuôi.

Gia nhập Lương Sơn Bạc
Sau khi giải cứu thành công chủ nhân Lư Tuấn Nghĩa, Yến Thanh theo chủ lên Lương Sơn Bạc tạ ơn cứu mạng của các đầu lĩnh. Ông cũng giúp đỡ Lư Tuấn Nghĩa giết Sử Văn Cung, báo thù cho thủ lĩnh Tiều Cái.

Khi phân định ngôi thứ, Yến Thanh ngồi ghế thứ 36, là một trong 10 đầu lĩnh bộ quân (Lỗ Trí Thâm, Võ Tòng, Lưu Đường, Lý Quỳ, Lôi Hoành, Dương Hùng, Thạch Tú, Giải Trân, Giải Bảo, Yến Thanh).

Khi ở Lương Sơn, ngoài phục vụ chủ nhân Lư Tuấn Nghĩa, Yến Thanh còn chơi thân với Lý Quỳ. Ông và Lý Quỳ trở thành đôi bạn thân thiết và hài hước nhất trong tác phẩm.

Về sau
Sau khi dẹp cuộc khởi nghĩa Phương Lạp, Yến Thanh muốn được cùng ân chủ Lư Tuấn Nghĩa nộp trả lại quan bằng rồi tìm nơi yên tĩnh mà sống cho đến trọn đời. Nhưng Lư Tuấn Nghĩa muốn "áo gấm về làng để được phong thê ấm tử". Yến Thanh bỏ đi, sau khi để lại một bức thư cho Tống Giang: "... Nay xét mình mệnh bạc thân hèn, không kham đặng sự trọng dụng của triều đình. Tiểu đệ xin được lui về làm kẻ dân thường, an cư nơi sơn dã. Tiểu đệ vẫn muốn đến lạy chào cáo biệt chủ tướng, nhưng nghĩ rằng chủ tướng coi trọng nghĩa khí, không để cho tiểu đệ ra đi, chỉ còn cách phải lẻn đi trong đêm vắng."

Mối tình với Lý Sư Sư
Khi cùng Tống Công Minh ca ca và nhiều người khác tới kinh thành vào dịp trung thu để mong chiêu an, biết Lý Sư Sư quan hệ mật thiết với Hoàng đế, Tống Giang nhờ Yến Thanh tiếp cận và rồi mở ra một cuộc tình sâu đậm giữa lãng tử và danh kỹ. Thế nhưng vì để hoàn thành đại sự còn dang dở, Yến Thanh luôn tự nhắc mình: " Hảo hán mà động lòng trước nữ sắc thì khác nào loài cầm thú? ". Cuối cùng, chàng quyết định chôn giấu tình cảm để rồi lạy 8 lạy kết nghĩa tỉ đệ với Lý Sư Sư (trong bộ phim Thủy Hử, hành động này được lãng mạn hoá qua việc Lý Sư Sư và Yến Thanh bái đường thành thân mà chỉ có hai người hiểu rõ trên danh nghĩa kết thân tỷ đệ. Xong xuôi, chàng lên đường đánh quân Phương Lạp thì nàng cũng đoạn tuyệt với vua Tống Huy Tông và bán hết kim ngân châu báu sung  cho quân sĩ sa trường).

Tham khảo

Xem thêm
Yến Thanh quyền


title: Agrypnus sarikamisensis

text:
Agrypnus sarikamisensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia, Yildirim & Kesdek miêu tả khoa học năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Agrypnus


title: Yamaguchi

text:
là đơn vị hành chính cấp tỉnh của Nhật Bản nằm ở vùng Chūgoku, tận cùng phía tây nam đảo Honshū. Lỵ sở là thành phố Yamaguchi trong khi Shimonoseki là đô thị đông dân cư nhất.

Lịch sử
Trước thời Minh Trị thì khu vực Yamaguchi chia thành hai tỉnh Nagato và Suō. Gia tộc Mori là lãnh chúa miền này từ thời Sengoku. Sang thế kỷ 19 sau khi Phó Đề đốc Hải quân Hoa Kỳ Matthew C. Perry tới Nhật Bản ép Mạc phủ phải khai thương, vùng Nagato (còn gọi là Chōshū) đóng vai trò quan trọng kết thúc chế độ Shogun của dòng họ Tokugawa, dẫn tới phục hưng địa vị Nhật hoàng và triều đại Minh Trị Duy tân.

Hành chính
Tỉnh Yamaguchi có 19 đơn vị hành chính cấp hạt, gồm 13 thành phố và 6 thị trấn:

Các thành phố
Hagi,
Hikari, Hōfu, Iwakuni, Kudamatsu, Mine, Nagato, San'yō-Onoda, Shimonoseki, Shūnan, Ube, Yamaguchi, Yanai

Thị trấn và làng
 Abu: Abu
 Kuga: Waki
 Kumage: Hirao, Kaminoseki, Tabuse
 Ōshima: Suō-Ōshima

Văn hóa

Giáo dục

 Đại học Yamaguchi

Thể thao
Bóng đá: Renofa Yamaguchi FC (Đang thi đấu tại J-League 2)

Du lịch

Một trong những cảnh vật thu hút du khách nhất ở đây là cây cầu nổi tiếng Kintai, nằm ở thành phố Iwakuni. Chiếc cầu gỗ có cấu trúc 5 hình cung này được coi là biểu tượng của cả vùng Tây Honshū. Khu vực bờ sông Nishiki, sát cây cầu này, được xem là một trong những khu vực để ngắm hoa đẹp nhất nước. Nhiều gia đình, bạn bè đã cùng nhau đến đây vào đầu tháng Tư để ngắm cảnh hoa anh đào nở rộ.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Website chính thức của tỉnh Yamaguchi  (tiếng Nhật)

Tỉnh của Nhật Bản


title: 379 Huenna

text:
379 Huenna là một tiểu hành tinh hơi lớn ở vành đai chính. Nó thuộc nhóm tiểu hành tinh Themis, được xếp loại tiểu hành tinh kiểu C, và dường như được cấu tạo bằng vật liệu cacbonat.

Tiểu hành tinh này do Auguste Charlois phát hiện ngày 8.01.1894 ở Nice, và được đặt theo tên đảo Hven của Thụy Điển, nơi có 2 đài thiên văn.

Một vệ tinh đường kính 7 km tạm đặt tên là S/2003 (379) 1, được Jean-Luc Margot phát hiện ngày 14.8.2003 khi sử dụng kính thiên văn quang học thích nghi Keck II ở Mauna Kea (Hawaii). Vệ tinh này di chuyển ở quỹ đạo 3400±11 km cách 80,8±0,36 d với một độ lệch tâm 0,334±0,075 .

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris
 Orbits of Binary Asteroids with Adaptive Optics (VLT images)

Tiểu hành tinh vành đai chính
Tiểu hành tinh kiểu C
Thiên thể phát hiện năm 1894
Hệ tiểu hành tinh đôi


title: 12408 Fujioka

text:
12408 Fujioka (1995 SP2) là một tiểu hành tinh được khám phá ngày 20 tháng 9 năm 1995 bởi Nakamura Akimasa ở Đài thiên văn Kuma Kogen. Tên của nó được đặt theo Fujioka Hiroshi, một diễn viên nổi tiếng ở Nhật Bản với vai diễn Hongo Takeshi trong Kamen Rider và các series tiếp theo.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser on 12408 Fujioka

Tiểu hành tinh
Thiên thể phát hiện năm 1995
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Coralliophila galea

text:
Coralliophila galea là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Coralliophila


title: Laroque, Gironde

text:
Laroque là một xã trong tỉnh Gironde, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine của nước Pháp, có dân số là 230 người (thời điểm 1999). Trong khi Laroque trong năm 1962 còn có trên 155 dân cưthì năm 1999 đã có 230 người dân. Laroque là một nơi trồng nho, thuộc vùng trồng nho Premières Côtes de Bordeaux và Cadillac.

Tham khảo

Xã của Gironde


title: Gerolsbach

text:
Gerolsbach là một đô thị ở huyện Pfaffenhofen bang Bayern thuộc nước Đức.

Tham khảo


title: Nguyễn Huân (xã)

text:
Nguyễn Huân là một xã thuộc huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau, Việt Nam.

Địa lý
Xã Nguyễn Huân nằm ở phía đông nam huyện Đầm Dơi, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp Biển Đông
Phía tây giáp các xã Ngọc Chánh, Tân Dân, Thanh Tùng
Phía nam giáp huyện Năm Căn
Phía bắc giáp xã Tân Tiến.

Xã Nguyễn Huân có diện tích 117,48 km², dân số năm 2019 là 13.187 người, mật độ dân số đạt 112 người/km².

Hành chính
Xã Nguyễn Huân được chia thành 10 ấp: Chánh Tài, Hải An, Hiệp Dư, Hòa Hiệp, Hồng Phước, Mai Hoa, Minh Hùng, Phú Thuận, Tân Thành, Vàm Đầm.

Lịch sử
Xã được đặt theo tên một liệt sĩ Việt Nam Nguyễn Văn Huân.

Quyết định 275-CP ngày 25 tháng 07 năm 1979 của Hội đồng Chính phủ chia xã Tân Tiến, huyện Ngọc Hiển thuộc tỉnh Minh Hải, thành bốn xã lấy tên là xã Nguyễn Huân, xã Long Hòa, xã Tân Tiến và xã Phú Hải.

Quyết định 75-HĐBT ngày 17 tháng 5 năm 1984 của Hội đồng Bộ trưởng, xã Nguyễn Huân thuộc huyện Ngọc Hiển cũ, tỉnh Minh Hải.

Quyết định 168-HĐBT ngày 17 tháng 12 năm 1984 của Hội đồng Bộ trưởng đổi tên huyện Ngọc Hiển hiện nay thành huyện Đầm Dơi. Khi đó, xã Nguyễn Huân thuộc huyện Đầm Dơi.

Nghị quyết  ngày 06 tháng 11 năm 1996 của Quốc hội, chia tỉnh Minh Hải thành hai tỉnh là tỉnh Bạc Liêu và tỉnh Cà Mau. Khi đó, xã Nguyễn Huân, huyện Đầm Dơi thuộc tỉnh Cà Mau.

Ngày 2 tháng 11 năm 2021, Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau vừa ký Quyết định công nhận đô thị Nguyễn Huân, xã Nguyễn Huân, huyện Đầm Dơi là đô thị loại V.

Chú thích

Tham khảo

Đơn vị hành chính Việt Nam đặt tên theo tên người


title: Herstappe

text:
Herstappe là một đô thị ở tỉnh Limburg. Tại thời điểm ngày 1 tháng 1 năm 2006,  Herstappe có tổng dân số 82 người. Tổng diện tích là 1,35 km² với mật độ dân số 61 người trên mỗi km². Đây là đô thị ít dân nhất của Bỉ. Chỉ có Saint-Josse-ten-Noode và Koekelberg có diện tích nhỏ hơn.

Tham khảo

Khu dân cư ở Limburg (Bỉ)


title: Drimmelen

text:
Drimmelen () là một đô thị và thị xã ở phía nam Hà Lan.

Các trung tâm dân cư
Thị xã:
Made (dân số: 11.710)
Terheijden (6.410)
Lage Zwaluwe (4.060)
Wagenberg (2.250)
Hooge Zwaluwe (1.670)
Drimmelen (570)

Các làng:
Blauwe Sluis
Oud-Drimmelen
Helkant

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức

Đô thị Noord-Brabant


title: Philoodus

text:
Gegenes là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu.

Hình ảnh

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Liên kết ngoài

Họ Bướm nhảy

en:Philoodus


title: Chimarra cenizae

text:
Chimarra cenizae là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Chimarra


title: 24296 Marychristie

text:
24296 Marychristie là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1520.4486405 ngày (4.16 năm).

Nó được phát hiện ngày 14 tháng 12 năm 1999.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Homalium mathieuanum

text:
Homalium mathieuanum là một loài thực vật thuộc họ Salicaceae. Đây là loài đặc hữu của New Caledonia.

Chú thích

Tham khảo

 Jaffré, T. et al. 1998. Homalium mathieuanum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Nouvelle-Calédonie
Homalium