title: Cung Diên Thọ

text:
Cung Diên Thọ (tiếng Hán: 延壽宮) là một hệ thống kiến trúc cung điện trong Hoàng thành Huế, nơi ở của các Hoàng thái hậu hoặc Thái hoàng thái hậu triều Nguyễn. Nằm ở phía tây Tử Cấm Thành, phía bắc điện Phụng Tiên và phía nam cung Trường Sanh, cung Diên Thọ được coi là hệ thống kiến trúc cung điện quy mô nhất còn lại tại Cố đô Huế.

Trải qua nhiều lần tu sửa, khuôn viên cung Diên Thọ ngày nay rộng khoảng 17500m² với các công trình còn tồn tại như Diên Thọ chính điện, điện Thọ Ninh, lầu Tịnh Minh, tạ Trường Du, các Khương Ninh. Các công trình này được nối kết với nhau bằng hệ thống hành lang có mái che.

Được xây dựng vào tháng 4 năm 1804 để làm nơi sinh sống của bà Hiếu Khang hoàng hậu, mẹ vua Gia Long, cung Diên Thọ (khi đó mang tên là cung Trường Thọ) tiếp tục được các đời vua sau như Minh Mạng, Tự Đức, Thành Thái, Khải Định cho đại tu, sửa chữa và đổi tên nhiều lần để trở thành nơi ở của nhiều vị Hoàng thái hậu triều Nguyễn. Sau khi nhà Nguyễn sụp đổ vào năm 1945, dù nhiều công trình trong Đại Nội bị tàn phá nặng nề hoặc biến mất nhưng toàn bộ khuôn viên cung Diên Thọ hầu như vẫn còn nguyên vẹn.

Năm 1993, cung Diên Thọ nằm trong danh mục 16 di tích thuộc quần thể di tích Cố đô Huế được công nhận là di sản văn hóa thế giới.Tên cung Diên Thọ được đặt từ thời vua Khải Định.

Lịch sử cung Diên Thọ

Cung điện của Hoàng thái hậu triều Nguyễn (1804 - 1945)

Năm 1788, bà Nguyễn Thị Hoàn, mẹ vua Gia Long, chuyển từ đảo Phú Quốc về sống tại thành Bát Quái, sau khi con trai bà đánh chiếm lại Sài Gòn nhằm tập hợp và phát triển lực lượng chống Tây Sơn. Hậu Điện, một tòa nhà phía bắc Hoàng cung của Nguyễn chúa Phúc Ánh trong kinh thành Gia Định, dựng vào mùa xuân năm 1790  là chỗ ở của bà.

Năm 1802, vua Gia Long sáng lập nhà Nguyễn, lấy đô thành Phú Xuân của Đàng Trong thời các chúa Nguyễn làm thủ đô của nước Việt Nam thống nhất dưới triều Nguyễn. Gia đình hoàng tộc nhanh chóng chuyển về sống tại Hoàng thành Phú Xuân và cho khởi tạo một loạt công trình kiến trúc để làm nơi ở, nhằm tỏ rõ uy quyền và đặc quyền của hoàng gia. Trong bối cảnh ấy, tháng 4 năm 1804, vua Gia Long hạ lệnh xây dựng cung Trường Thọ, thay thế cho Hậu Điện để trở thành cung điện cho vị Vương thái hậu (đến năm 1806 là Hoàng thái hậu) đầu tiên của triều Nguyễn. Sau 7 tháng thi công, cuối mùa đông năm ấy, công trình hoàn thành. Ngày 20 tháng 11 năm 1804, nhà vua thân hành đưa bà chính thức vào ở cung Trường Thọ. Năm 1811, bà mất, được truy phong làm Hưng Tổ Hiếu Khang Hoàng hậu. Sau sự ra đi này, cung Trường Thọ bị triệt giải, gỗ dùng để xây dựng điện Thanh Hòa, là nơi ở của vua Minh Mạng khi ông được phong làm Hoàng Thái tử năm 1816.

Năm 1820, vua Minh Mạng lên nối ngôi sau cái chết của vua cha. Ông vua này là người đã cho quy hoạch lại và kiến thiết, xây dựng mới rất nhiều công trình cung điện trong Đại Nội, tạo nên căn bản bộ mặt Đại Nội còn tồn tại đến ngày nay. Sau khi Minh Mạng lên ngôi, thân mẫu của vua là bà Thuận Thiên Cao Hoàng hậu được tôn phong làm Hoàng Thái hậu. Đồng thời, trên khuôn viên cung Trường Thọ cũ, vua cho đại tu xây dựng cung điện mới, đặt tên là cung Từ Thọ để làm chỗ ở cho bà. Khi ấy, ở Huế đang có dịch bệnh rất lớn, nhà vua nói với người quản giám công việc là Trần Văn Năng rằng "Nay bệnh dịch lưu hành, đáng để cho quân dân nghỉ ngơi, đình bãi các công tác. Duy dựng cung Từ Thọ là việc không thể hoãn được. Ngươi nên hiểu dụ cho quân nhân biết ý bất đắc dĩ của trẫm". Khởi công ngày 24 tháng 8, khánh thành vào mùa đông cùng năm, cung Từ Thọ được thiết kế với Diên Thọ chính điện làm trung tâm, quay mặt về phía đông; khu vực Trường Du tạ thời đó là một hoa viên duyên dáng phục vụ cho việc tiêu dao giải trí của chủ nhân di tích. Ngoài ra, ở khu vực sân trước của Diên Thọ chính điện hiện thời, đời Minh Mạng tồn tại một công trình lớn mà nền móng di tích này chỉ được phát lộ nhờ cuộc khai quật cung Diên Thọ vào năm 1999.

Năm 1846, bà Thuận Thiên Hoàng hậu qua đời, ít lâu sau, cung Từ Thọ được chuyển giao cho vị chủ nhân mới, bà Từ Dụ Hoàng Thái hậu, mẹ vị tân Hoàng đế Tự Đức vừa kế vị vào năm 1847. Ngày 4 tháng 9 năm 1848, Hoàng đế hạ lệnh triệt giải kết cấu cung Từ Thọ để xây cung điện mới với kết cấu hoàn toàn khác. Lời dụ nói rằng:

"Từ trước đế vương hiếu thờ cha mẹ, trong có phòng nghỉ, ngoài có cung triều, lễ rất tôn nghiêm, phép rất lớn lao. Trẫm lấy thân nhỏ mọn, được nối nghiệp lớn, thực là nghĩ đức tính hiếu từ, phép dạy phải nghĩa của Thánh mẫu nên đến được như thế. Cung đình Trường Lạc, phụng thừa vui vẻ muôn năm; khánh điển nhà vua, sự thể rất là long trọng. Hôm trước cử viên Thái sử lệnh hỏi xin đến tháng giêng sang năm được ngày tốt nên sửa chữa lại Tây cung, đã từng ra lệnh cho người giữ việc kê tính công trình, để trù nghĩ trước cho được chỉnh đốn thư thả. Nay phái Phụ chính đại thần, Hiệp biện đại học sĩ lĩnh Lễ bộ Thượng thư, bị cách chức, lưu lại làm việc là Lâm Duy Nghĩa sung chức Đổng lý đại thần; thự Chưởng vệ quyền chưởng Hùng Nhuệ dinh ấn triện là Trần Kim sung chức phó Đổng lý để chuyên trách, phàm tất cả các việc sửa chữa chuẩn cho hội đồng xét kĩ trù tính, cần được một loạt hoàn hảo vững bền, mười phần chu đáo ổn thỏa cho vừa lòng trẫm. Về các đường vũ cũ nên dỡ xuống, cần dùng lính thợ bao nhiêu ? Chuẩn cho các viên Đổng lý ấy lựa tính, phải bắt cho đủ giúp việc dỡ xuống, đợi đến mùa xuân sang năm sắp đến kì khởi công sẽ phái 6 viên quản vệ, 40 viên suất đội, 2000 tên biền binh và các hạng thợ, chia nhau làm việc để cho công việc được chóng thành".

Ngày 20 tháng 2 năm 1849, công trình xây dựng cung Gia Thọ được khởi công, tháng 4 năm ấy thì hoàn thành. Vua Tự Đức ban dụ rằng "Lần này dựng Tây cung để làm chỗ phụng thừa vui vẻ muôn năm, cung lan điện quế, phúc lộc bồi thêm; cửa ngọc thềm dao, nền nhân dựng mãi. Mong khi làm mới, hợp tình muôn người như con lại làm việc cho cha; tới lúc khánh thành, gặp tháng rất vui về tuổi thọ của trẫm. Bờ cõi thái hòa, rõ bày muôn phúc; cung đình Trường Lạc, ghi tốt nghìn thu. Lòng trẫm vui vẻ xiết bao ! Nay kính dâng tên cung gọi là cung Gia Thọ, điện sau gọi là điện Thọ Ninh, nhà tạ bên tả điện gọi là tạ Trường Du, cửa chính trước cung gọi là cửa Thọ Chỉ, để tỏ ra điều hay hợp ứng, phúc thọ hậu thêm, Thánh mẫu ta mãi hưởng phúc tốt lành, chính mình ta được sự mừng vui." Sau đó, ngày 7 tháng 5 năm 1849, bà Từ Dụ chính thức đến ở đây.

Khuôn viên cung Gia Thọ bao quanh bằng tường gạch, phía nam là cửa Thọ Chỉ (đối diện với cửa bắc điện Phụng Tiên), phía bắc là cửa Diễn Trạch (đối diện với cửa nam cung Trường Ninh, phía đông là cửa Thiện Khánh (đối diện với cửa Gia Tường của Tử Cấm thành), phía tây là cửa Địch Tường (đối diện với đài Tây khuyết của Hoàng thành). Diên Thọ chính điện vẫn là trung tâm của khuôn viên cung điện, nhưng quay mặt về hướng nam thay vì hướng đông. Hiên đông của điện, hơi lùi về phía bắc là nhà tạ Trường Du. Một hành lang vòng từ tạ Trường Du nối ra cửa Thiện Khánh qua cửa Gia Tường vắt ra sau điện Càn Thành. Trước hiên tây của điện đắp một quả núi, mang dáng dấp hoa viên. Phía nam Chính điện là Tiền điện. Nền điện cao 8 tấc 1 phân (≈32,4 cm), xây theo kiểu nhà vuông, trên mái lợp ngói phẳng, sàn lắt gạch sắt, hai phía đông tây điện 3 bậc, bên đông điện có 2 hành lang dài nối với nhà chè (có lẽ là nhà Tả Trà), bên tây điện cũng có 1 hành lang dài nối với nhà chè. Phía bắc Chính điện là sân sau, hai bên đông tây sân đều có hành lang. Phía tây hành lang bên tây sân là am Phước Thọ hay còn gọi là gác Khương Ninh. Phía bắc sân là điện Thọ Ninh hướng về phía nam, hai bên đông tây điện là nhà bếp và nhà kho.

Cuộc xâm lăng Việt Nam của Pháp trong khoảng 26 năm (1858 - 1884) đã biến triều Nguyễn từ một triều đại quân chủ độc lập thành chính quyền bù nhìn, lệ thuộc vào "mẫu quốc". Tuy vậy, những biến cố chính trị lớn lao ấy không ảnh hưởng nhiều lắm đến cuộc sống của những người đàn bà Đại Nội. Hoàng thái hậu Tự Dụ (về sau được tôn phong làm Nghi Thiên Chương Hoàng hậu) đã sống tại cung Diên Thọ trong suốt 53 năm (1849 - 1902), điều này dẫn đến việc triều đình phải cải tạo cung Trường Ninh cạnh đó để làm chỗ ở cho con dâu bà là Lệ Thiên Anh Hoàng hậu (vợ vua Tự Đức), hoặc cháu dâu bà như bà Từ Minh (vợ vua Dục Đức).

Năm 1901, vua Thành Thái đổi tên cung Gia Thọ làm cung Ninh Thọ, sau khi bà Nghi Thiên mất, nơi này thành cung của mẹ ông, bà Hoàng Thái hậu Từ Minh. Bà mất năm 1906, an táng trong khuôn viên lăng Dục Đức. Tháng 9 năm sau, vua Thành Thái bị phế truất, con ông là vua Duy Tân được đưa lên kế vị. Cung Diên Thọ có lẽ trở thành nơi ở của đích mẫu nhà vua là bà Nguyễn Gia Thị Anh, Hoàng Quý phi của vua cha Thành Thái. Năm 1916, vua Khải Định lên ngôi, cung Diên Thọ lại đổi chủ, thuộc về bà Thánh Cung, con gái Nguyễn Hữu Độ, Hoàng Quý phi vua Đồng Khánh. Trong hai năm đầu đời Khải Định (1916 - 1917), cung Ninh Thọ được sửa chữa lớn và đổi tên thành cung Diên Thọ, trở thành tên chính thức của khu vực cung cho đến ngày nay. Hiện nay trong Diên Thọ chính điện còn tấm bảng vàng "Diên Thọ cung". Tuy nhiều lần sửa chữa, kiến trúc cung Diên Thọ về cơ bản vẫn giữ kết cấu xây dựng đời Tự Đức nhưng cũng có công trình bị phá đi hoặc xây mới. Chẳng hạn, năm 1927, lầu Tịnh Minh, tòa lầu hai tầng theo phong cách kiến trúc Pháp, được xây ở phía tây nam chính điện, đối xứng với nhà Tả Trà. Bà Thánh Cung (sau được tôn phong là Phụ Thiên Thuần hoàng hậu) mất năm 1935. Cung Diên Thọ thành chỗ ở của bà Tiên Cung (mẹ sinh vua Khải Định, sau được tôn phong là Hựu Thiên Thuần hoàng hậu) đến năm 1944 rồi bà Từ Cung (tức Đoan Huy hoàng thái hậu, thân mẫu vua Bảo Đại). Bà Từ Cung cũng là bà Hoàng Thái hậu cuối cùng của nhà Nguyễn được ở trong cung Diên Thọ. Như vậy, tổng cộng có 8 vị Hoàng Thái hậu, 4 vị Thái Hoàng Thái hậu nhà Nguyễn đã sống ở cung Diên Thọ.

Tháng 8 năm 1945, nhà Nguyễn chính thức cáo chung, báo hiệu một giai đoạn mới của quần thể di tích Cố đô Huế nói chung, cung Diên Thọ nói riêng.

Cung điện quy mô nhất còn tồn tại ở Huế

Sau khi vua Bảo Đại thoái vị, trở thành công dân của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, thân mẫu ông là bà Từ Cung không còn tư cách ở trong cung Diên Thọ, phải chuyển về sống tại cung An Định. Chiến tranh bùng nổ, Đại Nội không những là mục tiêu trong cuộc "tiêu thổ kháng chiến" của Việt Minh mà còn trở thành nơi giao tranh ác liệt trong chiến sự tháng 2 năm 1947. Ngày 8 tháng 3 năm 1949, hiệp ước Elysée được ký kết, Quốc gia Việt Nam trở thành quốc gia độc lập trong khối Liên hiệp Pháp, do Bảo Đại làm Quốc trưởng nhưng trong thời gian chờ đợi Tổng tuyển cử, ông tạm giữ danh hiệu Hoàng đế để có địa vị quốc tế hợp pháp. Do vậy, bà Từ Cung quay trở lại cung Diên Thọ. Năm 1950, Quốc trưởng Bảo Đại về Huế thăm bà, lầu Tịnh Minh được cải tạo mở rộng hơn để làm nơi sinh hoạt tạm thời cho ông. Năm 1955, Bảo Đại bị thất bại trong cuộc trưng cầu dân ý miền Nam Việt Nam, Ngô Đình Diệm trở thành Quốc trưởng, thành lập Đệ Nhất Cộng hòa Việt Nam. Một lần nữa, bà Từ Cung phải rời khỏi cung Diên Thọ và không bao giờ còn quay trở lại nơi này nữa.

Trong hai cuộc chiến tranh, chiến tranh Đông Dương (1946 - 1954) và chiến tranh Việt Nam (1954 - 1975), quần thể di tích Cố đô Huế đã phải chịu thiệt hại rất nặng nề, nhiều công trình biến thành phế tích. Mặc dù, khuôn viên cung Diên Thọ hầu như còn nguyên vẹn nhưng nhà Tả Trà cũng bị tàn phá trong sự kiện Tết Mậu Thân năm 1968. Cộng với tác động từ thời gian và thiên tai, các công trình của cung có nguy cơ xuống cấp.

Sau khi được công nhận là di sản văn hóa thế giới, dự án trùng tu khuôn viên cung Diên Thọ bắt đầu thực hiện vào năm 1997 và đến nay đã cơ bản hoàn tất. Năm 2005, lầu Tịnh Minh được trùng tu, làm Trung tâm lưu trữ và bảo tồn di tích của Huế. Năm 2011, điện Thọ Ninh được tu bổ theo mẫu kiến trúc của lần cải tạo năm 1930. Dự án phục dựng nhà Tả Trà cũng được triển khai.

Vị trí và kiến trúc

Vị trí
Cung Diên Thọ nằm tại phía tây của Tử Cấm thành, phía nam điện Phụng Tiên và phía bắc cung Trường Sanh. Theo quy chế đời Tự Đức, cung nằm ở nhai phường Tây nhất thuộc Hoàng thành, gần với cửa Chương Đức và đài Tây khuyết. Bình diện cung Diên Thọ là một hình chữ nhật, chiều dài 138,5m, chiều rộng 126,4m, chiếm khoảng 1/20 tổng diện tích Hoàng thành Huế.

Kiến trúc
Trong khu vực cung Diên Thọ có khoảng 20 công trình kiến trúc lớn nhỏ, vừa phong phú về loại hình vừa đa dạng về phong cách kiến trúc. Hiện nay chỉ còn lại các công trình sau.

Diên Thọ chính điện
Công trình trung tâm của cung Diên Thọ là tòa Diên Thọ chính điện, xây bằng gạch và gỗ sơn đen. Chính điện xây hình chữ nhật, rộng 27,5m, dài 34,7m, diện tích gần 960m². Nền điện cao 1 thước 4 tấc (≈56 cm), thềm trước điện 3 bậc đá xanh, thềm sau điện hai bên 2 bậc đá xanh.

Điện là tòa nhà kép kiểu "trùng thiềm điệp ốc" rất đồ sộ, tiền điện bảy gian hai chái (thời Tự Đức chỉ có ba gian hai chái) nối với chính điện năm gian hai chái kép bằng bộ vì "vỏ cua" chạm trổ tinh xảo và hai hiên trước sau. Hiên trước rộng 2m, hiên sau rộng 4,5m. Hệ thống vì kèo tiền doanh làm theo kiểu chồng rường giả thủ, chạm trổ tỉ mỉ, thanh nhã. Nóc nhà gắn quả bầu báu, đầu đao mái nhà trang trí chim phượng, lợp ngói lưu ly vàng (thời Tự Đức lợp ngói âm dương).

Điện gắn cửa kính, hai gian hai bên được ngăn riêng thành buồng kín làm nơi ăn ở của Hoàng thái hậu, ba gian giữa đặt bục gỗ, kê bàn ghế làm nơi Hoàng thái hậu tiếp khách. Nội thất điện còn khá nguyên vẹn và có giá trị, đặc biệt là bức hoành phi "Diên Thọ cung" từ năm 1916 và tám bức tranh gương (Thiên Mụ chung thanh, Thường Mậu quan canh, Cao các sinh lương, Thanh trì hương luyện, Hàn chung, Hiên sinh thi tứ và hai bức không rõ tên) vừa được treo ở đây.

Điện Thọ Ninh
Nằm ở phía bắc sân sau cung Diên Thọ, cách chính điện khoảng 20m. Diện tích điện Thọ Ninh chỉ bằng 1/2 diện tích chính điện, gồm ba gian hai chái, kiến trúc đơn giản nhưng rộng rãi, thoáng mát. Thời Tự Đức, điện có quy mô rộng lớn hơn, gồm bảy gian hai chái và hai hiên đông tây, nền điện cao 1 thước 4 tấc (≈56 cm), thềm phía trước phía sau đều 6 bậc, xây bằng đá xanh. Nóc điện gắn quả hồ lô báu, lợp ngói âm dương, sàn lát ván màu, cửa ra vào gắn kính. Sau lần cải tạo năm 1930, điện mới mang dáng dấp hiện nay. Điện Thọ Ninh bị hư hại khá nặng qua thời gian, dự án tu bổ điện bắt đầu triển khai vào năm 2011.

Tạ Trường Du

Nằm ở phía đông chính điện cung Diên Thọ, được dựng vào năm 1849 trong lần đại tu cung Gia Thọ, chuẩn bị cho lễ Tứ tuần đại khánh tiết của bà Từ Dụ. Tạ dựng trên hồ nước hình chữ nhật, chiều dài 28m, chiều rộng 20m. Mặt bằng kiến trúc tòa tạ bằng nửa diện tích mặt hồ.Tạ Trường Du nằm sát bờ bắc của hồ quay mặt về hướng nam.

Kết cấu tạ Trường Du kiểu nhà rường truyền thống Huế với hình thức vuông (phương đình), một gian bốn chái, 16 cột trụ, mái lợp ngói lưu ly men xanh. Cả ba mặt đông, tây và nam của tạ Trường Du đều có hành lang bao bọc. Về sau hành lang này bị dỡ bỏ, phần phía nam thì cải tạo thành một ngôi nhà vỏ cua với tên gọi đình Lương Phong. Nền tạ lát gạch hoa, vách gắn kính sáng (trước năm 1850 vách tạ bằng gỗ), trổ cửa sổ xung quanh bốn mặt nên rất thông thoáng. Nội thất trang trí tinh xảo bằng các bức ván chạm lộng, chạm thủng tỉ mỉ. Trên nóc chấp bầu rượu bằng pháp lam. Quanh tạ xây lan can ôm kín lối đi hẹp. Trước mặt tạ ngang qua đình Lương Phong có chiếc cầu nhỏ nối với bờ nam của hồ. Hai bên hồ đắp hai hòn non bộ, trên đó xây năm cái am nhỏ và 2 chiếc cầu nhỏ nối hai hòn non bộ. Hai hòn non bộ này đã qua khá nhiều lần chỉnh sửa, lần gần nhất là đợt đại trùng tu cung Diên Thọ năm 1997.

Trường Du tạ được đánh giá là một công trình kiến trúc tương đối nhỏ và đơn giản, nhưng bù lại, do đặt trong một không gian hợp lý, lại tạo được vẻ đẹp rất hài hoà và giàu chất thơ, xứng đáng dành làm nơi thưởng tiết ưu du cho các bà Hoàng thái hậu tại cung Diên Thọ. Trường Du tạ cũng là một trong 4 ngôi nhà tạ duy nhất còn sót lại tại Cố đô Huế.

Các Khương Ninh
Nằm ở phía tây bắc của hiên tây Diên Thọ chính điện, được xây dựng vào năm 1830 đời Minh Mạng. Đây là một công trình kiến trúc hai tầng bằng gỗ, nơi thờ cúng các vị Phật, Thánh Thần nhằm phục vụ nhu cầu tín ngưỡng của các bà Hoàng thái hậu.

Hầu như các bà Hoàng thái hậu triều Nguyễn là những người sùng đạo Phật, chẳng hạn như Hiếu Khang hoàng hậu, Thuận Thiên hoàng hậu, Nghi Thiên hoàng hậu, Phụ Thiên hoàng hậu, Đoan Huy hoàng thái hậu... đều thường xuyên đi chùa, thành tâm quy y và chăm lo Phật sự. Vậy nên, mặc dù dùng Nho giáo làm kế sách và khuôn phép để trị vì đất nước, nhưng các vua đầu triều Nguyễn cũng phần nào chịu ảnh từ sự sùng bái tín ngưỡng của các bà Thái hậu: điều này lý giải thái độ ứng xử của Gia Long, Minh Mạng, Thiệu Trị với Phật giáo. Ngoài ra, tuổi tác và sức khỏe là một khó khăn lớn trong việc lên quốc tự Thiên Mụ lễ Phật của các bà. Do đó, yêu cầu tạo lập một tự viện thờ Phật để phục vụ nhu cầu tín ngưỡng của hậu cung là chính đáng và cần thiết. Năm 1830, vua Minh Mạng hạ lệnh xây dựng Khương Ninh các - một ngôi chùa thờ Phật nằm ngay trong Hoàng thành.

Các Khương Ninh là một tòa lầu hai tầng bằng gỗ, kiến trúc cân đối và xinh xắn. Toàn bộ kiến trúc nằm trong một khuôn viên độc lập, được ngăn cách với bên ngoài bằng vòng tường khép kín. Tòa các quay mặt về phía tây. Tầng dưới cùng làm nơi ăn ở, sinh hoạt của các bà phi tần lớn tuổi đã quy y hoặc xuất gia tu Phật. Tầng trên chia làm hai phần.

 Phía trước được trần thiết lộng lẫy, có đầy đủ cờ phướn, khám thờ, tranh tượng, bài vị... với năm gian thờ. Gian giữa thờ ba pho tượng Phật Tam Thế: Phật A Di Đà, Phật Thích Ca và Phật Di Lặc cùng các vị Bồ tát: Dược Sư, Văn Thù, Phổ Hiền..., phía trên treo bức hoành phi "Khương Ninh các". Gian thứ nhất bên trái thờ Quan Công, có Quan Bình và Châu Xương hầu hai bên cùng với ngựa Xích Thố, cây thanh long đao. Gian thứ nhất bên phải thờ tượng Phật A Di Đà, tranh Bồ tát Quán Thế Âm, Đại Thế Chí. Các gian thứ hai bên phải và bên trái, mỗi gian thờ tượng và bài vị của 6 vị Hộ pháp trong 12 vị Dược Xoa Đại tướng.

 Phía sau cũng có 5 gian thờ, gian giữa thờ tranh và bài vị của Thành mẫu Thiên Y A Na, phía trên treo bức hoành phi "Phước Thọ am". Các gian bên thờ thành thần thuộc hàng đồ đệ của Thánh mẫu, bài vị của công chúa Diên Phúc, công chúa Mỹ Tường, Cô Hoàng nữ đệ tam, là chị và cô của vua Gia Long. Đặc biệt, ở đây còn thờ hai tượng tổ sư của nghề hát bội.

Sân trước Khương Ninh các lát gạch Bát Tràng, xây bể cạn, đắp non bộ và trồng cây cảnh. Sân sau có xây một am nhỏ, thờ vong linh các Bà và các Cậu là đệ tử của Thánh mẫu Thiên Y A Na.

Có thể thấy, chức năng của Khương Ninh các khá đặc biệt: vừa là nơi thờ cúng (tầng trên), vừa là nơi trú tất, sinh sống (tầng dưới); vừa là nơi thờ Phật (Phật giáo), vừa là nơi thờ Thánh (Thiên Tiên Thánh giáo), thờ cả vong linh người trong hoàng tộc triều Nguyễn hay tổ sư nghề hát bội. Việc tôn sùng không chỉ một tôn giáo, một hệ thống thần linh là đặc điểm của tín ngưỡng bấy giờ. vô hình trung, Khương Ninh các - Phước Thọ am trở thành nơi dung hòa, kết hợp giữa Phật giáo và Thiên Tiên Thánh giáo, hai tôn giáo có ảnh hưởng lớn đến đời sống tinh thần của hoàng gia triều Nguyễn và đại bộ phận người dân xứ Huế đương thời. Khương Ninh các là nơi duy nhất trong các công trình kiến trúc triều Nguyễn có hai tên gọi và chức năng lạ lùng như thế.

Về giá trị điêu khắc, ba pho tượng Tam Thế Phật trong Khương Ninh các được đánh giá là bộ tượng Phật đẹp nhất thời Nguyễn. Tượng làm bằng gang, mạ vàng, đúc vào năm 1831, phía sau tượng có khắc bài minh ngự chế của chính Minh Mạng. Kiến trúc Khương Ninh các là sự kết hợp kiến trúc cung đình Nguyễn qua nhiều triều đại, từ bộ vì kèo cánh ác thuở đầu triều Nguyễn, lan can chạm trổ chấn song con tiện thời Tự Đức, Đồng Khánh đến cửa sổ ghép kính màu phong cách Khải Định.

Qua thời gian, Khương Ninh các bị hư hỏng nặng và được trùng tu hoàn chỉnh vào năm 2000. Tuy nhiên, dư luận cũng phê phán gay gắt chất lượng trùng tu, không đúng nguyên bản nhiều chi tiết trang trí, thậm chí còn tự sáng tác kiến trúc! Họa sĩ Phan Thanh Bình nhận xét "quá sức tự nhiên chủ nghĩa", "kém cỏi" còn Kiến trúc sư Hoàng Đạo Kính đánh giá là "mỹ thuật hạ lưu". Bên cạnh đó, các gian thờ trong các vẫn chưa được trần thiết như cũ. Phần lớn các pho tượng, đồ tế khí hiện còn bảo quản trong kho Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế, ở chái tây Diên Thọ chính điện hoặc bày tại nhà Tả vu.

Lầu Tịnh Minh và nhà Tả Trà

Nằm ở phía tây nam Diên Thọ chính điện, đối xứng với nhà Tả trà qua sân trước cung Diên Thọ. Lầu Tịnh Minh được xây vào năm 1927 đời vua Bảo Đại, trên nền của Thông Minh đường - một trong số nhiều nhà hát tuồng được triều Nguyễn dựng trong Đại Nội. Đây là một tòa lầu xây theo kiến trúc hiện đại phương Tây, dành cho bà Thánh Cung, đích tổ mẫu của vua Bảo Đại làm nơi dưỡng bệnh do bà bị thấp khớp rất nặng, không ở được nơi ẩm thấp. Sau khi bà Thánh Cung mất năm 1935 thì lầu Tịnh Minh thành nơi ở của bà Từ Cung, thân mẫu vua Bảo Đại. Năm 1950, tòa lầu được mở rộng quy mô để làm nơi sinh hoạt tạm thời cho Bảo Đại. Trong đợt đại trùng tu cung Diên Thọ bắt đầu năm 1997, dư luận phê phán gay gắt việc trùng tu Tịnh Minh lâu đã làm sai lệch nguyên gốc công trình. Năm 2005, Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế cùng Viện Di sản thuộc Đại học Waseda (Nhật Bản) hợp tác xây dựng văn phòng dự án đồng thời là Trung tâm phối hợp Nghiên cứu đào tạo và Bảo tồn di tích Huế tại lầu Tịnh Minh với tổng mức đầu tư hơn 500.000 USD.

Đối xứng với lầu Tịnh Minh qua sân trước chính điện cung Diên Thọ là nhà Tả Trà, nơi những ai vào yết kiến Hoàng thái hậu ngồi chờ trước khi được bà tiếp đón. Tòa nhà ba gian hai chái xây bằng gạch và gỗ, được cải tạo bê tông vào năm 1927. Nhà Tả Trà bị bom đánh trong Tết Mậu Thân, 1968. Năm 2011, dự án phục hồi nhà Tả Trà bắt đầu được thực hiện.

Các công trình khác
Khuôn viên cung Diên Thọ được giới hạn bằng bức tường gạch cao trên 2m, trổ bốn cửa theo bốn hướng. Cửa phía bắc là cửa Diễn Trạch, phía tây là cửa Địch Tường, phía đông là cửa Thiện Khánh, cửa phía nam là cửa Thọ Chỉ. Trong bốn cửa này, cửa Thọ Chỉ và cửa Thiện Khánh là hai cửa quan trọng nhất. Cửa Thọ Chỉ là cửa kiểu lầu chồng, lát đá xanh, cửa nách bên phải và bên trái là Trinh Ứng và Thụy Quang. Cửa Thiện Khánh đối diện với cửa Gia Tường của Tử Cấm thành, hành lang nối thông các cửa này vắt thẳng đến sau điện Càn Thành, chính điện nơi nhà vua sinh hoạt. Nhà vua sẽ theo hành lang này, đến cung Diên Thọ thăm hỏi Hoàng thái hậu hoặc Thái hoàng thái hậu.

Phía bắc cửa Thọ Chỉ có một bức bình phong rất dài bằng gạch, mặt trước đắp nổi khá sinh động. Phía nam cửa Diễn Trạch cũng có bức bình phong. Bình phong tiền và hậu cung Diên Thọ vừa có tác dụng ngăn tà khí theo quan niệm phong thủy, vừa tạo nên sự uy nghiêm chốn hoàng cung.

Trong khuôn viên cung Diên Thọ có 4 chiếc giếng trong tổng số 13 chiếc còn tồn tại ở Đại Nội. Đó là giếng vuông phía đông nam cung (thành xây gạch vồ có vữa, kích thước lòng giếng 184 cm x 194 cm, kể cả thành là 244 cm x 250 cm, lòng được kè xếp gạch từ dưới lên trên, sâu khoảng 4m, nước trong, còn sử dụng); giếng vuông phía tây bắc cung, nằm gần Khương Ninh các (lòng rộng 177 cm x 177 cm, thành giếng xây gạch, cao 64 cm, dày 30 cm, lòng được kè xếp gạch vồ từ trên xuống dưới, nước trong và sâu, còn sử dụng); giếng vuông ở góc đông bắc điện Thọ Ninh (thành cao 124 cm, xây gạch vồ, dày 30 cm, lòng giếng kích thước 170 cm x 170 cm, xếp kè bằng gạch vồ, hiện không còn sử dụng, lòng giếng lấp đầy cỏ rác); giếng tròn ở góc đông bắc cung (giếng lớn, đường kính 274 cm, thành xây gạch, cao 87 cm, dày 30 cm, sâu khoảng 5m, toàn bộ lòng giếng được kè gạch vồ, còn sử dụng).

Hệ thống hành lang trong cung Diên Thọ nối thông tất cả các công trình kiến trúc trong khuôn viên cung. Hành lang cung Diên Thọ thường là trường lang hoặc hồi lang (hành lang vòng), lợp ngói lưu ly xanh, tạo nên sự bền vững thống nhất, vừa tạo được vẻ uyển chuyển, mềm mại của tổng thể kiến trúc cung.

Cung Diên Thọ cũng là nơi lưu giữ nhiều cây cổ thụ vào loại quý nhất của Đại Nội, đều có ý nghĩa và phù hợp cảnh quan của cung. Chẳng hạn, cây tùng la hán nằm sau lầu Tịnh Minh. Đây là loài cây thể hiện sự trường thọ vì cây sống rất lâu năm mà lá mãi xanh (do đó còn gọi được gọi là cây vạn niên thanh hoặc Phật bà). Có một thời, cây tùng này bị xuống cấp nghiêm trọng nhưng sau đó đã cứu vãn được. Ở cung Diên Thọ còn có hai cây me toả bóng xanh rợp cả một khoảng sân rộng và hai cây nhãn cổ gốc to, mấy người ôm không xuể. Cây ngọc lan cổ thụ của cung chính là "ông tổ" của hàng ngọc lan ven đường cửa Hòa Bình (phía bắc Hoàng thành Huế) bây giờ.

Chú thích và thư mục

Chú thích

Thư mục
<div class="plainlinks" style="font-size: 90%">

Hoàng thành Huế
Cung điện tại Việt Nam
Kiến trúc cổ Việt Nam


title: 25522 Roisen

text:
25522 Roisen (provisional designation: 1999 XK103) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln project ở Socorro, New Mexico ngày 7 tháng 12 năm 1999. Nó được đặt theo tên Patrick Roisen, who mentored a finalist ở the 2009 Intel Science Talent Search.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 25001–26000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Lotus maritimus

text:
Lotus maritimus, syn. Tetragonolobus maritimus là một loài thực vật trong chi Lotus.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

maritimus


title: La Cheppe

text:
La Cheppe  là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 133 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Cheppe


title: Oedostethus curticornis

text:
Oedostethus curticornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Dolin & Bessolitzina miêu tả khoa học năm 1983.

Chú thích

Tham khảo

Oedostethus


title: Hillersleben

text:
Hillersleben là một đô thị ở huyện Börde thuộc bang Sachsen-Anhalt, nước Đức. Đô thị Hillersleben có diện tích 15,25 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 844 người.

Tham khảo

Xã và đô thị thuộc huyện Börde


title: 17058 Rocknroll

text:
17058 Rocknroll (1999 GA5) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 13 tháng 4 năm 1999, bởi J. Broughton ở Reedy Creek Observatory.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: San Sadurniño

text:
San Sadurniño  là một đô thị của Ferrolterra phía tây bắc Tây Ban Nha ở tỉnh A Coruña trong cộng đồng tự trị của Galicia.

Tham khảo

Liên kết ngoài

  Site devoted to the art of landscape and nature of Ferrolterra
  NAVANTIA Spanish Company, Leader in Military Shipbuilding
  Green Tourism in Northern Spain 2005
  Traveller's Guide of Europe: Ferrol c.1919
  Ferrol Maritime Province - Registration Ensign 2001
  Warships of the Spanish Civil War (1936-1939)
  Damian Cosme de Churruca y Elorza (1761-1805)
  Vessels Blockading various French and Spanish ports - May 1805.
  Auxiliary Oiler and replenishment ship (Spanish and Dutch project) made in Ferrol 1994
  Offshore Patrol Helicopter Carrier design and made in Ferrol 1997
  Offshore Technology design and made in Ferrol 2004
  Official web-page in Spanish for the C.I.S.- Ferrol
  The 19th Group of Boy Scouts of Ferrol since 1920s
  Official Web-page in Galician and Spanish for City Council of Ferrol
  News-page in Spanish for the metropolitan area of Ferrol (i.e.: Ferrolterra)
  Informative Council Web-page in Spanish about Ferrolterra also known as Comarca de Ferrol
  The "Revista Naval" page published in Ferrol in Spanish for the "Armada Española"
  Aerial Views of Ferrol in North Western Spain 2004

Đô thị ở A Coruña
San Sadurniño


title: Áo lụa Hà Đông

text:
Áo lụa Hà Đông có thể là:

Bài thơ Áo lụa Hà Đông của nhà thơ Nguyên Sa
Ca khúc Áo lụa Hà Đông của nhạc sĩ Ngô Thụy Miên phổ từ bài thơ của Nguyên Sa
Bộ phim Áo lụa Hà Đông của hãng phim Phước Sang


title: Lasioglossum foxii

text:
Lasioglossum foxii là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Robertson mô tả khoa học năm 1895.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1895


title: Agriotes trilineatus

text:
Agriotes trilineatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Champion mô tả khoa học năm 1896.

Chú thích

Tham khảo

Agriotes


title: Colletes simulans

text:
Colletes simulans là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Cresson mô tả khoa học năm 1868.

Chú thích

Tham khảo

Colletes
Động vật được mô tả năm 1868


title: Số nguyên tố Chen

text:
Số nguyên tố p được gọi là số nguyên tố Chen (Trần) nếu p + 2 cũng là số nguyên tố hoặc là tích của hai số nguyên tố.

Vào năm 1966, Trần Cảnh Nhuận (Chen Jingrun) đã chứng minh rằng có vô hạn số nguyên tố như vậy.

Một số số nguyên tố Chen đầu tiên là

2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 29, 31, 37, 41, 47, 53, 59, 67, 71, 83, 89, 101

Rudolf Ondrejka (1928-2001) đã tìm được một ma trận kỳ ảo 3x3 của 9 số Chen :

Vào tháng 10-2005 Micha Fleuren và nhóm PrimeForm đã tìm thấy số nguyên tố Chen lớn nhất hiện nay, (1284991359 · 298305 + 1) · (96060285 · 2135170 + 1) − 2 với 70301 chữ số.

Số nhỏ hơn trong một cặp số nguyên tố sinh đôi là số nguyên tố Chen (theo định nghĩa). Đến năm 2006, cặp số nguyên tố sinh đôi lớn nhất tìm thấy là 100314512544015 · 2171960 ± 1; nó được tìm thấy bởi các nhà toán học Hungary Zoltán Járai, Gabor Farkas, Timea Csajbok, Janos Kasza và Antal Járai. Nó có 51780 chữ số.

Một số kết quả khác
Chen cũng chứng minh dạng tổng quát sau: Với mọi số nguyên chẵn h, tồn tại vô số số nguyên tố p sao cho  p + h là số nguyên tố hoặc nửa nguyên tố.

Terence Tao và Ben Green vào năm 2005 đã chứng minh rằng có nhiều vô hạn các cấp số cộng có độ dài bằng 3 của các số nguyên tố Chen. Binbin Zhou tổng quát hóa thành cấp số cộng với độ dài tùy ý.

Nguồn

Xem thêm
Bảng số nguyên tố

Liên kết ngoài
 The Prime Pages
 Yahoo! Groups message about Chen prime with 70301 digits
 Ben Green, Terence Tao, Restriction theory of the Selberg sieve, with applications

Số nguyên tố


title: Compsodrillia jaculum

text:
Compsodrillia jaculum là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Compsodrillia


title: Mangifera pentandra

text:
Mangifera pentandra là một loài thực vật thuộc họ Anacardiaceae. Loài này có ở Malaysia, Singapore và có thể có ở Thái Lan.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Mangifera pentandra . 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

pentandra
Thực vật dễ tổn thương


title: Vexitomina radulaeformis

text:
Vexitomina radulaeformis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Vexitomina


title: Neochromis simotes

text:
Neochromis simotes là một loài cá thuộc họ Cichlidae họ. Nó là loài đặc hữu của Uganda. Các môi trường sống tự nhiên của chúng là sông và hồ nước ngọt.

Nguồn
 Bayona, J.D.R. 2005. Neochromis simotes. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Động vật Uganda
Neochromis
Haplochromis
Động vật được mô tả năm 1911


title: Tiếng Ainu

text:
Tiếng Ainu (Ainu:  Aynu=itak; tiếng Nhật:  Ainu-go) hay tiếng Ainu Hokkaido là thành viên duy nhất còn tồn tại của ngữ hệ Ainu. Nó được nói bởi một ít người Ainu trên đảo Hokkaido bắc Nhật Bản.

Cho tới đầu thế kỷ 20, các ngôn ngữ Ainu vẫn còn hiện diện tại miền nam đảo Sakhalin và một số nơi thuộc quần đảo Kuril. Hiện nay chỉ còn tiếng Ainu Hokkaido, người cuối cùng nói tiếng Ainu Sakhalin đã qua đời năm 1994. Tiếng Ainu Hokkaido cũng sắp tuyệt chủng, dù có một số cố gắng nhằm phục hồi nó.

Tiếng Ainu Hokkaido không có mối quan hệ với ngôn ngữ nào, trừ một vài ngôn ngữ Ainu đã tuyệt chủng.

Người nói

Tùy thuộc vào cách nhìn, tiếng Ainu có thể được xem là một ngôn ngữ bị đe dọa hoặc một ngôn ngữ cực kì nguy cấp.

Theo như UNESCO, chỉ có khoảng 30,000 người Ainu, một con số đáng lẽ ra phải cao hơn so với khả năng tự ý thức về việc tự nhận mình là một người Ainu là rất thấp. Vào năm 2011, chỉ có 304 người ở Nhật Bản được thông báo là có thể nói được tiếng Ainu ở một phần vào đấy.

Năm 2016, Ethnologue liệt kê tiếng Ainu vào lớp 8b: "gần tuyệt chủng." Nó đã dần sụt giảm từ trước thập niên 1960. Đa phần trong số 15.000 người Ainu ở Nhật Bản chỉ nói tiếng Nhật. Vào thập niên 1980, Nibutani (một phần của Biratori, Hokkaido), từng là nơi nhiều người nói tiếng Ainu cư ngụ, với khoảng 100 người.

Ngày nay, chỉ còn chừng 10 người bản ngữ sót lại, tất cả đều ít nhất 80 tuổi. Cũng có vài người nói không lưu loát, ở độ tuổi khoảng 60. Đa số những người này sống tại tây nam Hokkaido.

Ngữ âm
Cấu trúc âm tiết tiếng là CV(C), tức là, bắt buộc phải có một phụ âm đầu và nguyên âm, còn phụ âm cuối có thể có hoặc không. Ngôn ngữ này cũng có một vài cụm phụ âm.

Nguyên âm
Có năm nguyên âm trong tiếng Ainu:

Phụ âm

Các âm tắc  có thể được hữu thanh hóa thành  giữa nguyên âm và sau âm mũi.  và  hay trở thành ,  thành  trước  và ở cuối âm tiết.

Chữ viết
Tiếng Ainu được viết bằng chữ tượng thanh katakana của Nhật được biến tấu lại và chữ Latin được La Mã hóa từ chữ Katakana như âm  được đọc là c và  được đọc là y ; âm ngắt hầu,  không có chữ nhưng có ở mỗi âm đầu của từ được đánh trọng âm. Tờ Ainu Times cũng sử dụng cả hai hệ chữ viết này. Các âm khác được viết đúng như những âm được biểu diễn như trên bảng ngữ âm. Dấu bằng (=) được sử dụng để đánh dấu liền giữa 2 ngữ tố, chẳng hạn như sau tiền tố. Cao độ được biểu thị bằng dấu sắc trong hệ thống chữ Latinh (ví dụ: á) thường không được biểu thị trong bảng katakana.

John Batchelor là một nhà truyền giáo người Anh sống với người Ainu, đã nghiên cứu chúng và xuất bản nhiều tác phẩm bằng tiếng Ainu. Batcosystem đã viết rất nhiều, cả hai đều hoạt động về ngôn ngữ Ainu và hoạt động bằng chính tiếng Ainu. Anh ấy là người đầu tiên viết bằng Ainu và sử dụng hệ thống chữ viết cho nó. Bản dịch của Bachelor của nhiều sách Kinh thánh khác nhau đã được xuất bản từ năm 1887, và bản dịch Kinh Tân Ước của ông đã được xuất bản tại Yokohama vào năm 1897 bởi một ủy ban chung của Hiệp hội Kinh thánh Anh và nước ngoài, Hiệp hội Kinh thánh Hoa Kỳ, và Hiệp hội Kinh thánh Quốc gia Scotland. Những cuốn sách khác được viết bằng tiếng Ainu bao gồm từ điển, ngữ pháp và sách về văn hóa và ngôn ngữ Ainu.

Nguyên âm cuối

Các âm tiết cơ bản

Chú thích

Tham khảo
 Số liệu do S. Wurm và S. Hattori công bố vào năm 1981
 Số liệu do M. Shibatani công bố vào năm 1990
 James Patric, Review of: The genetic relationship of the Ainu language, Academic Publications, Toba, Sueyoshi, 1983

Xem thêm
 Ngôn ngữ tại Nhật Bản
 Tiếng Nhật
 Người Ainu

Ngôn ngữ tại Nhật Bản
Ngôn ngữ chủ-tân-động


title: Telebasis corbeti

text:
Telebasis corbeti là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Telebasis corbeti được miêu tả khoa học năm 2009 bởi Garrison.

Chú thích

Tham khảo

Telebasis


title: Lớp học ưu tú – S.A

text:
Special・A (スペシャル・エー), thường đọc tắt thành S・A là một loạt manga dành cho shōjo thực hiện bởi Minami Maki. Loạt manga này bắt đầu được đăng trên tạp chí hàng tháng Hana to Yume trong năm 2003 và sau khi phát hành được 4 chương thì chuyển sang số phát hành hàng tuần cũng của tạp chí Hana to Yume năm 2004. Toàn bộ loạt manga gồm 99 chương và được phát hành thành 17 tankōbon. Cốt truyện xoay quanh một cô gái luôn xem một anh chàng là đối thủ của mình vì anh ta luôn đứng nhất trong mọi lĩnh vực và luôn gọi cô là hạng nhì vì thế cô luôn cố gắng để vượt qua anh chàng, tuy nhiên khi thực hiện việc này cả hai đã vào và kết bạn với mọi người trong lớp S · A (lớp dành cho những người rất giỏi). TVM Comics đã mua bản quyền xuất bản tại Việt Nam với bản quyền tên hiện tại là Lớp học ưu tú.

Loạt manga này đã được Gonzo và AIC chuyển thể thành anime năm 2007. Bộ anime này gồm 24 tập và được phát sóng tại Nhật Bản từ ngày 06 tháng 4 đến ngày 14 tháng 9 năm 2008.

Cốt truyện
Ở ngôi trường tư lập Hakusenkan, trong 3 lớp A từ năm nhất đến năm ba, lớp học xuất sắc nhất được gọi là Special A, viết tắt là S.A. Lớp học này được ưu đãi như đồng phục đặc biệt, phòng nghỉ ngơi riêng sang trọng. Lớp này chỉ dành cho 7 học sinh giỏi nhất của trường.
 Tsuji Ryu: hạng 7 toàn toàn trường. Con trai giám đốc công ty sản xuất dụng cụ thể thao. Được Jun và Megumi yêu mến một cách kì lạ.
 Toudou Akira: hạng 6 toàn trường. Con gái của giám đốc công ty hàng không. Rất thích những buổi ăn trưa và uống trà trong phòng nghỉ riêng của S.A. Rất thân với Hikari
 Karino Tadashi: hạng 5 toàn trường. Con trai của giám đốc trường, có thói ăn chơi.
 Yamamoto Megumi: hạng 4 toàn trường. Con gái của ca sĩ nổi tiếng và nhà sản xuất âm nhạc. Nói chuyện chưa bao giờ bằng miệng mà cứ viết trên tập giấy dù không bị câm.
 Yamamoto Jun: hạng 3 toàn trường, em trai sinh đôi của Megumi.
 Hanazono Hikari: hạng 2 toàn trường. Con gái của nhà thợ mộc. Hikari luôn cố gắng đánh bại Takishima Kei.
 Takishima Kei: hạng 1 toàn trường. Con trai của chủ tịch tập đoàn Takishima. Luôn trêu Hikari là suốt đời về nhì.
7 người này đã sát cánh bên nhau từ khi còn học tiểu học. Câu chuyện diễn ra xung quanh họ, đặc biệt là cặp Hikari và Kei.

Nhân vật

Lớp S・A
Hanazono Hikari (華園 光, はなぞの ひかり)

 Nhân vật chính của bộ truyện, một cô bé thông minh, năng động, hoạt bát và cực kì "hiếu chiến", nhất là với đối thủ truyền kiếp Takishima Kei. Lúc nhỏ, cô cực kì tự tin vào bản thân, nhưng không ngờ lại thảm bại dưới tay Takishima - con trai một người bạn của bố cô. Từ đó, cô quyết tâm thắng cậu ta nên đã thi vào S.A. Tuy vậy, thứ hạng của cô luôn là thứ hai. Ngoài ra, cô còn rất ngây thơ, không hề hiểu về tình cảm mà Takishima dành cho cô.

Takishima Kei (滝島 彗, たきしま けい)

 Luôn đứng nhất về mọi mặt. Là con trai lớn của tập đoàn Takishima. Hikari luôn coi cậu là đối thủ truyền kiếp, và anh cũng luôn trêu cô là suốt đời hạng nhì. Thực ra anh không bao giờ muốn khiêu chiến với Hikari vì có tình cảm đặc biệt với cô trong khi cô lại quá ngây thơ không hiểu ra.

Karino Tadashi (狩野 宙, かりの ただし)

Tōdō Akira (東堂 明, とうどう あきら)

Yamamoto Megumi (山本 芽, やまもと めぐみ)

Yamamoto Jun (山本 純, やまもと じゅん)

Tsuji Ryū (辻 竜, つじ りゅう)

Lớp khác
Kakei Hajime (筧 肇, かけい はじめ)

Shibasaki Takeru (柴崎 猛, しばさき たける)
Finn Coupe Schuzette 2 sei (フィン＝クープ＝シュゼット2世)
Tokiwa Iori (常盤 庵, ときわ いおり)

Trường Kokusen
Saiga Yahiro (雑賀 八尋, さいが やひろ)

Ushikubo Sakura (牛窪 桜, うしくぼ さくら)

Gia đình lớp S・A
Ogata Aoi (緒方 蒼, おがた あおい)

Karino Sumire (狩野 菫, かりの すみれ)

Takishima Satoru (滝島 暁, たきしま さとる)

Takishima Sui (滝島 翠, たきしま すい)

Takishima Midori (滝島 碧, たきしま みどり)
Takishima Kaname (滝島 要, たきしま かなめ)

Takishima Izumi (滝島 泉, たきしま いずみ)
Hanazono Atsushi (華園 亮, はなぞの あつし)

Khác
Saiga Chitose (雑賀 千歳, さいが ちとせ)

Alisa Appleton (アリサ・エイプルトン)
Theo Appleton (テオ・エイプルトン)
Oikawa Yui (及川 唯, おいかわ ゆい)

Takishima Nagi (滝島 凪, たきしま なぎ)
Hanazono Jiro (華園 次郎, はなぞの じろ)

Hanazono Atsushi (華園　亮, はなぞの あつし)

Hanazono Masako (華園 昌子, はなぞの まさこ)

Kuze (久世, くぜ)
Yamamoto Rin (山本 鈴, やまもと りん)
Tsuji Shinobu (辻 忍, つじ しのぶ)

Truyền thông

Manga
Minami Maki đã thực hiện loạt manga và đăng trên tạp chí hàng tháng Hana to Yume trong năm 2003 và sau khi phát hành được 4 chương thì chuyển sang số phát hành hàng tuần cũng của tạp chí Hana to Yume năm 2004. Toàn bộ loạt manga gồm 99 chương và được phát hành thành 17 tankōbon. TVM Comics đã mua bản quyền xuất bản tại Việt Nam với bản quyền tên hiện tại là Lớp học ưu tú, Viz Media đã đăng ký bản quyền phát hành phiên bản tiếng Anh để phát hành tại thị trường Bắc Mỹ, Madman Entertainment đăng ký bản quyền tại Úc và New Zealand, Carlsen Comics đăng ký tại Đức, J-Pop Edizioni đăng ký tại Ý, M&C Comics đăng ký tại Indonesia và Nhà xuất bản Sáng Nghệ đăng ký tại Singapore.

Sách
Hakusensha đã phát hành một quyển sách dành cho người hâm mộ có tựa S・A Fan Book 〜S・@fight!〜 (S・Aファンブック～S・＠fight～) vào ngày 25 tháng 7 năm 2008 với nhãn Hana to Yume COMICS Specials. Quyển sách này chứa các thông tin cũng như hình ảnh của các nhân vật cũng như giới thiệu về tác giả.

Drama CD
Vào ngày 23 tháng 2 năm 2007 đĩa drama CD Special A đã được phát hành. Nó tập trung chủ đề vào ngày Valentine.

Đĩa drama CD thứ hai phát hành vào ngày 18 tháng 6 năm 2008. Với nội dung tập trung chủ yếu vào các học sinh nam trong lớp S.A. Đĩa CD cũng có chứa một số các bản nhạc nền dùng trong bộ anime.

Đĩa drama CD thứ ba phát hàng vào tháng 8 năm 2008. Với nội dung tập trung chủ yếu vào các học sinh nữ của lớp S.A. Đĩa CD cũng có chứa một số các bản nhạc nền khác dùng trong bộ anime.

Đĩa drama CD thứ hai và ba được lồng tiếng bởi những người đã tham gia lồng tiếng cho bộ anime.

Anime
Gonzo và AIC đã tiến hành chuyển thể loạt manga thành anime năm 2007 với sự đạo diễn của Miyao Yoshikazu và âm nhạc soạn bởi Hanada Jukki, thiết kế nhân vật được dưa trên các nhân vật do Minami Maki thực hiện trong manga. Bộ anime có tựa S・A ~Special・A~ (S・A～スペシャル・エー～) đã được phát sóng tại Nhật Bản từ ngày 06 tháng 4 đến ngày 14 tháng 9 năm 2008 với 24 tập trên kênh Chiba TV và chiếu lại trên các kênh TV Kanagawa, TV Saitama, TV Aichi, TV Osaka và AT-X. Sentai Filmworks đã đăng ký bản quyền phát hành bộ anime tại thị trường Bắc Mỹ và được phân phối bởi Section23 Films, Black Box đăng ký tại Pháp, Yamato Video đăng ký tại Ý còn Mighty Media thì đăng ký tại Đài Loan.

Âm nhạc
Bộ anime có 4 bằi hát chủ đề, 2 mở đầu và 2 kết thúc. ài hát mở đầu thứ nhất là bài Special Days do Goto Yuko trình bày và bài hát kết thúc thứ nhất là bài Hidamari no Gate (陽だまりのゲート) do Fukuyama Jun, Shimono Hiro, Yonaga Tsubasa và Horie Kazuma trình bày, hai đĩa đơn chứa hai bài hát đã phát hành vào ngày 16 tháng 4 năm 2008. Bài hát mở đầu thứ hai có tên Gorgeous 4U do Fukuyama Jun, Shimono Hiro, Yonaga Tsubasa, Horie Kazuma và bài hát kết thúc thứ hai có tên Special☆Gyutto Good Luck! (スペシャル☆ギュッとGood luck!) do Goto Yuko, Nabatame Hitomi và Takagaki Ayahi trình bày, hai bài hát này đều dùng từ tập 13 trở về sau, hai đĩa đơn chứa hai bài hát đã phát hành vào ngày 16 tháng 7 năm 2008.

Ba album chứa các bài hát do các nhân vật trình bày đã được phát hành. Hai album phát hành vào ngày 21 tháng 5 năm 2008 và một phát hành ngày 17 tháng 9 năm 2008.

Đón nhận

Liên kết ngoài
 Special A - official site for the anime
  Special A at Shojo Beat

 ANN Sub DVD Collection 1 review
 ANN Sub DVD Collection 2 review
 http://tvmcomics.com.vn/home/products-page/shoujo/lop-hoc-uu-tu-s-a/

Anime năm 2008
Manga năm 2003
Shōjo manga
Manga dài tập
Manga năm 2012
GONZO


title: Sattur

text:
Sattur là một thành phố và khu đô thị của quận Virudhunagar thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Địa lý
Sattur có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 56 mét (183 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Sattur có dân số 31.274 người. Phái nam chiếm 49% tổng số dân và phái nữ chiếm 51%. Sattur có tỷ lệ 75% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 82%, và tỷ lệ cho phái nữ là 69%. Tại Sattur, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu


Giải thưởng Điện ảnh Hồng Kông lần thứ 22 được tổ chức ngày 6 tháng 4 năm 2003 tại Trung tâm văn hóa Hồng Kông, Hồng Kông. Dẫn chương trình là các nghệ sĩ Tăng Chí Vĩ và Châu Nhân. Bộ phim thành công nhất trong lễ trao giải là Vô gian đạo với 7 giải. Tiết mục đáng nhớ nhất của lễ trao giải là tiết mục hợp diễn của "Tứ đại thiên vương Cantopop" Lê Minh, Quách Phú Thành, Lưu Đức Hoa, Trương Học Hữu để tưởng nhớ diễn viên - ca sĩ Trương Quốc Vinh, người vừa tự tử chỉ 5 ngày trước khi lễ trao giải diễn ra.

Danh sách các đề cử và giải thưởng

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang web chính thức của Giải thưởng Điện ảnh Hồng Kông

22
Hồng Kông


title: Smithorchis

text:
Smithorchis là một chi thực vật thuộc họ Orchidaceae. Chi này có các loài sau (tuy nhiên danh sách này có thể chưa đủ):
 Smithorchis calceoliformis, (W.W.Sm.) T.Tang & F.T.Wang

Chú thích

Tham khảo

Danh sách các chi phong lan
Smithorchis
Thực vật đặc hữu Trung Quốc
Tông Lan


title: Chimarra clara

text:
Chimarra clara là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
Chimarra


title: Phyllonorycter zonochares

text:
Phyllonorycter zonochares là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Loài này có ở Ấn Độ (Jammu và Kashmir).

Chú thích

Tham khảo

Phyllonorycter


title: Tropodiaptomus neumanni

text:
Tropodiaptomus neumanni là một loài giáp xác trong họ Diaptomidae.

Chú thích

Tham khảo

 Reid, J.W. 1996. Tropodiaptomus neumanni. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.

N
Động vật Kenya
Động vật được mô tả năm 1912


title: Stenoptilodes hypsipora

text:
Stenoptilodes hypsipora là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Nó được tìm thấy ở Peru.

Sải cánh dài khoảng 23 mm. Con trưởng thành bay vào tháng 7.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Review of the Neotropical species trong họ Pterophoridae, part I: Ochyroticinae, Deuterocopinae, Pterophorinae (Platyptiliini, Exelastini, Oxyptilini) (Lepidoptera)

Stenoptilodes
Động vật đặc hữu Peru
Côn trùng Nam Mỹ


title: 139 (số)

text:
139 (một trăm ba mươi chín) là một số tự nhiên ngay sau 138 và ngay trước 140.

Tham khảo

Số nguyên tố


title: Môi sinh

text:
Môi sinh tức môi trường sống là tương quan và tương tác giữa một vật thể hoặc sinh vật trên Trái Đất và các điều kiện thiên nhiên như không khí, nguồn nước, lương thực.

Thành phần trong khoa học môi sinh
Có thể nói khoa học môi sinh bao gồm cả bầu sinh quyển trong đó có nhiều hệ sinh thái. Ở trạng thái nguyên thủy, môi sinh thiên nhiên hoàn toàn vắng bóng con người. Sinh thái học (tiếng Anh: ecology) là một nhánh của khoa học môi sinh (environmental science).

Phong trào bảo vệ môi sinh
Vì tác động của con người và nạn ô nhiễm, ý niệm bảo vệ môi sinh (tiếng Anh: environmentalism) được lưu tâm ở nhiều nơi từ cấp quốc gia đến quốc tế. Phong trào này muốn hạn chế ảnh hưởng của nhân loại trên môi trường thiên nhiên và đã tạo ra một tiếng nói đáng kể ngay cả trên thương trường và quan hệ ngoại giao. Hiệu ứng hâm nóng toàn cầu, vấn nạn ô nhiễm, và nguy cơ diệt chủng của các động vật hoang dã là những mối quan tâm chính của phong trào này. Kết quả là những đặc khu bảo tồn thiên nhiên, Công ước Kyoto (còn gọi là Nghị định thư Kyoto), nỗ lực giảm thiểu tiêu thụ năng lượng, và đầu tư vào các nguồn năng lượng tái tạo.

Chính phủ
Ở Hoa Kỳ cấp liên bang có Cơ quan Bảo vệ Môi sinh Hoa Kỳ (tiếng Anh: United States Environmental Protection Agency, EPA) với trách nhiệm quản lý và ngăn ngừa các yếu tố gây hại đến môi trường sống. Nhiều tiểu bang cũng có những cơ cấu điều hành ở cấp địa phương với cùng một mục đích.

Ở Việt Nam ý thức về môi sinh đang dần phát triển và chính quyền cũng cố can thiệp hữu hiệu hơn.

Tổ chức tư nhân
Nhiều công ty ở các quốc gia phát triển nhìn nhận môi sinh là một phần cơ bản trong tổ chức hoạt động.

Môi sinh và tôn giáo
Một số tôn giáo lớn trên thế giới đã lên tiếng, coi môi sinh là một phần trong cuộc sống đạo đức.

Xem thêm
Sinh thái học
Đa dạng sinh học

Chú thích

Liên kết
Bộ môi sinh tiểu bang Washington, trang tiếng Việt
Công ty điện lực Nam California và quyết tâm bảo vệ môi sinh, trang tiếng Việt

Thuật ngữ sinh học
Bảo tồn môi trường
Hệ thống sinh thái
Sinh cảnh


title: Pecetto Torinese

text:
Pecetto Torinese là một đô thị ở tỉnh Torino trong vùng Piedmont, có vị trí cách khoảng 7 km về phía đông nam của Torino, nước Ý. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 3.751 người và diện tích là 9,2 km².

Pecetto Torinese giáp các đô thị: Torino, Pino Torinese, Chieri, Moncalieri, Cambiano, và Trofarello.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Torino
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Đài thiên văn Tử Kim Sơn

text:
Đài quan sát núi Tử Kim Sơn () là một đài quan sát thiên văn đặt trên Tử Kim sơn ở Nam Kinh, Trung Quốc.
Giám đốc thời gian dài của đài thiên văn (1950-1984) là Yuzhe Zhang (张 钰 哲) (YC Chang).
Đài quan sát phát hiện ra sao chổi chu kỳ kỳ 60P/Tsuchinshan và 62P/Tsuchinshan, và cũng không định kỳ C/1977 V1 (Tsuchinshan), cũng được biết đến như sao chổi 1977 X.
Tiểu hành tinh cũng phát hiện tại các đài quan sát, bao gồm các tiểu hành tinh Troia 2223 Sarpedon, 2260 Neoptolemus, 2363 Cebriones, 2456 Palamedes.

Tham khảo

T
Nam Kinh


title: (7422) 1992 LP

text:
(7422) 1992 LP là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Gregory J. Leonard ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 3 tháng 6 năm 1992.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 7001–8000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1992
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Cheumatopsyche ningmapa

text:
Cheumatopsyche ningmapa là một loài Trichoptera thuộc họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Cheumatopsyche


title: Bipleura laboissiere

text:
Bipleura laboissiere là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bechyne miêu tả khoa học năm 1957.

Chú thích

Tham khảo

Bipleura


title: Saint-Martin-d'Écublei

text:
Saint-Martin-d'Écublei là một xã ở tỉnh Orne Hauts-de-France tây bắc nước Pháp. Xã Saint-Martin-d'Écublei nằm ở khu vực có độ cao trung bình 210 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintmartindecublei


title: Chu trình (lý thuyết đồ thị)

text:
Trong lý thuyết đồ thị, chu trình trong đồ thị là một dây chuyền đóng.

Đồ thị chỉ gồm một chu trình với n đỉnh được gọi là đồ thị vòng, ký hiệu Cn,

Các loại chu trình:
 Chu trình chẵn: là chu trình có độ dài chẵn.
 Chu trình lẻ: là chu trình có độ dài lẻ.
 Chu trình có hướng: là một chu trình đơn mà mọi cung trong đó đều cùng hướng, nghĩa là mọi đỉnh đều có bậc trong và bậc ngoài bằng 1. Có thể gọi đơn giản là chu trình khi ngữ cảnh rõ ràng.
 Chu trình đơn: là chu trình không đi qua một cạnh nào quá một lần.
 Chu trình sơ cấp: là chu trình không chứa cùng một đỉnh quá một lần (trừ đỉnh đầu và đỉnh cuối). Trong đồ thị ở hình trên, (1, 5, 2, 1) là một chu trình sơ cấp. Chu trình sơ cấp thì là chu trình đơn.
 Chu trình Euler: là chu trình qua tất cả các cạnh, mỗi cạnh đúng một lần.
 Chu trình bao trùm: là cách gọi khác của chu trình Hamilton.

Tham khảo

Lý thuyết đồ thị


title: Quasimus convexipennis

text:
Quasimus convexipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Kishii miêu tả khoa học năm 1982.

Chú thích

Tham khảo

Quasimus


title: Teresa Sam

text:
Teressa Sam sinh năm 1986 tại Anh Quốc. Teressa Sam là Hoa hậu người Việt tại Anh và là Á hậu 1 Thế giới người Việt 2007. Cô là người mang hai dòng máu Việt Nam và Trung Quốc. Hiện tại cô đang học tâm lý học tại Anh.

Hoa hậu Thế giới người Việt 2007
Teressa Sam khi tham dự cuộc thi Hoa hậu Thế giới người Việt 2007 được đánh giá là ứng cử viên số 1 cho danh hiệu Hoa hậu nhưng do khả năng tiếng Việt trong đêm chung kết nên cô không giành được ngôi vị cao nhất. Người giành được vương miện là Ngô Phương Lan - Á hậu 1 người Việt tại Anh.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Đêm đăng quang Hoa hậu thế giới người Việt 2007

Hoa hậu Thế giới người Việt
Người Anh gốc Việt


title: Ouéleni

text:
Ouéleni   là một tổng thuộc  Léraba (tỉnh) ở tây nam  Burkina Faso. Thủ phủ là thị xã Ouéleni (thị xã). Theo điều tra dân số năm 1996, tổng này có tổng dân số 10.020 người.

Các thị xã và làng xã

 thị xã Ouéleni	(911 dân) (thủ phủ)
 Bebougou	(567 dân)
 Botogo	(405 dân)
 Foloni	(650 dân)
 Kinga	(260 dân)
 Kobadah	(1 290 dân)
 Namboena	(303 dân)
 Outila	(1 136 dân)
 Pelignan	(443 dân)
 Sarkandiala	(1 097 dân)
 Sele	(208 dân)
 Sountourkou	(657 dân)
 Tena	(1 464 dân)
 Tiongo	(629 dân)

Tham khảo

Tổng của Burkina Faso
Léraba (tỉnh)


title: Nectandra herrerae

text:
Nectandra herrerae là một loài thực vật thuộc họ Lauraceae. Đây là loài đặc hữu của Peru. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Nectandra herrerae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Peru
Nectandra
Thực vật đặc hữu


title: Thám tử lừng danh Conan

text:
{{Infobox animanga/Other
|title = Phương tiện truyền thông liên quan
|content =
 [[Danh sách phim Thám tử lừng danh Conan|Phim Thám tử lừng danh Conan]]
 OVA Thám tử lừng danh Conan
 Đĩa nhạc Thám tử lừng danh Conan
 Tập phim live action của Thám tử lừng danh Conan
 Trò chơi video của Thám tử lừng danh Conan
}}

 là một series manga trinh thám được sáng tác bởi Aoyama Gōshō. Tác phẩm được đăng tải trên tạp chí Weekly Shōnen Sunday của nhà xuất bản Shogakukan vào năm 1994 và được đóng gói thành 103 tập tankōbon tính đến tháng 4 năm 2023. Truyện xoay quanh một cậu thám tử trung học có tên là Kudo Shinichi trong lúc đang điều tra một Tổ chức Áo đen bí ẩn đã bị ép phải uống một loại thuốc độc có thể gây chết người. May mắn là cậu đã sống sót nhưng cơ thể thì lại bị teo nhỏ như một đứa bé 6 tuổi. Kể từ đó để tránh bị lộ thân phận thực sự của mình, cậu đã lấy tên là Edogawa Conan và chuyển đến sống ở nhà của cô bạn thời thơ ấu Mori Ran cùng với bố của cô ấy là một thám tử tư tên Mori Kogoro với hy vọng một ngày nào đó cậu có thể hạ gục Tổ chức Áo Đen và lấy lại hình dáng ban đầu.

Manga được chuyển thể thành một series anime truyền hình bởi Yomiuri Telecasting Corporation và TMS Entertainment, ra mắt vào tháng 1 năm 1996. Theo sau đó là phim anime chủ đề, OVA, trò chơi video, đĩa nhạc và phim live action. Funimation cấp phép phát sóng series anime tại Bắc Mỹ vào năm 2003 dưới nhan đề Case Closed với tên các nhân vật được Mỹ hóa. Anime ra mắt trên Adult Swim nhưng sớm kết thúc do tỉ suất người xem thấp. Tháng 3 năm 2013, Funimation bắt đầu stream các tập đã cấp phép của họ; Crunchyroll đồng truyền phát vào năm 2014. Funimation cũng bản địa hóa sáu phim đầu tiên, trong khi Discotek Media bản địa hóa crossover đặc biệt với Lupin III, phim tiếp nối, và chọn các phim gần đây, bắt đầu từ Meitantei Conan Episode One. Trong khi đó, manga được bản địa hóa bởi Viz Media, sử dụng các tên nhân vật và tựa đề đã thay đổi của Funimation. Shogakukan Asia đã thực hiện bản địa hóa bản tiếng Anh của manga bằng cách dùng tên Nhật và tựa đề gốc tiếng Nhật. Tại Việt Nam, series anime được trình chiếu trên kênh hình HTV3 từ tháng 12 năm 2009 với phiên bản lồng tiếng Việt. Hiện tại các tập mới của bộ phim này có thể được xem trên kênh Youtube PopKids

Các tập tankōbon của manga bán được 230 triệu bản trên toàn thế giới tính đến năm 2018, đứng vị trí thứ năm trong Danh sách manga bán chạy nhất. Năm 2001, manga đoạt giải Giải Manga Shogakukan lần thứ 46 cho hạng mục shōnen. Chuyển thể anime được đón nhận nồng nhiệt và đứng ở top 20 trong các cuộc thăm dò của Animage từ năm 1996 đến 2001. Trong xếp hạng anime truyền hình Nhật Bản, các tập Meitantei Conan đứng trong top 6 hàng tuần. Cả manga và anime đều nhận được các phản hồi tích cực từ giới phê bình về nội dung và các vụ án. Manga được xuất khẩu sang 25 quốc gia, trong khi anime được phát sóng ở 40 quốc gia.

 Cốt truyện

Kudo Shinichi, 17 tuổi, là một thám tử học sinh trung học phổ thông rất nổi tiếng, thường xuyên giúp cảnh sát phá các vụ án khó khăn. Trong một lần khi đang theo dõi một vụ tống tiền, cậu đã bị thành viên của Tổ chức Áo đen bí ẩn phát hiện. Chúng đánh gục Kudo Shinichi, làm cậu bất tỉnh và ép cậu uống loại thuốc độc APTX - 4869 mà Tổ chức vừa điều chế nhằm bịt đầu mối. Tuy vậy, thứ thuốc ấy không giết chết cậu mà lại gây ra tác dụng phụ khiến cậu teo nhỏ thành một đứa trẻ khoảng 6 tuổi Sau đó, cậu tự xưng là Edogawa Conan và được Mori Ran - cô bạn thân thời thơ ấu của cậu khi còn là Kudo Shinichi - nhận nuôi và mang về văn phòng thám tử của bố cô là Mori Kogoro. Xuyên suốt series, Conan đã âm thầm hỗ trợ ông Mori phá các vụ án. Đồng thời cậu cũng phải nhập học lớp 1 Tiểu học, nhờ đó mà kết thân với nhiều người và lập ra Đội thám tử nhí.

Về sau một học sinh tiểu học bất đắc dĩ khác tên là Haibara Ai đã vào học lớp của Conan và tiết lộ rằng cô chính là thành viên của Tổ chức với bí danh là Sherry và cô chính là người đã tạo ra loại thuốc APTX - 4869 mà Conan đã bị ép uống, vì muốn thoát khỏi Tổ chức Áo đen nên đã uống viên thuốc đó để tự sát. Kết quả là, thay vì chết thì cơ thể Haibara cũng bị teo nhỏ như Conan nhờ tác dụng phụ của thuốc. Trong vài vụ án liên quan đến Tổ chức Áo đen, Conan đã hỗ trợ các điệp viên của FBI và CIA.

Năm 2007, Aoyama đã lên kế hoạch cho kết truyện của series nhưng đến hiện tại vẫn chưa ra mắt.

 Truyền thông
 Manga Thám tử lừng danh Conan được ra đời vào năm 1994, trong thời kỳ lên ngôi của thể loại manga kỳ bí được xuất bản. Trước đó ít lâu, Thám tử Kindaichi; chương đầu tiên xuất hiện trên tạp chí Weekly Shōnen Sunday của nhà xuất bản Shogakukan vào ngày 19 tháng 1. Aoyama lấy cảm hứng tác phẩm từ Arsène Lupin, Sherlock Holmes và các phim samurai của Kurosawa Akira. Khi viết kịch bản mỗi chương, ông phải đảm bảo cuộc đối thoại đơn giản và dành trung bình bốn tiếng cho mỗi vụ án mới và mười hai tiếng cho một vụ án phức tạp hơn. Anh trai của Aoyama là một nhà khoa học giúp giải quyết "mẹo quảng cáo" trong sê-ri. Mỗi vụ án thường kéo dài vài chương (ngoại trừ một vụ ngắn chỉ kéo dài đúng một chương), và được phá giải ở phần kết khi các nhân vật giải thích chi tiết thủ pháp gây án; một cơ sở dữ liệu trực tuyến bao gồm tất cả các vụ án từ manga được thành lập vào năm 2007. Năm 2007, Aoyama tiết lộ đã lên kế hoạch về cái kết của truyện nhưng chưa có ý định kết thúc ngay.

Tính tới năm 2022, Meitantei Konan đứng vị trí thứ 24 trong seris manga dài tập nhất, với hơn 1100 chương được phát hành tại Nhật Bản được đăng trên Weekly Shōnen Sunday. Hiện tại truyện đã được phát hành đến vol.100 tại Việt Nam. Các chương truyện sau đó được đóng gói thành tankōbon bởi Shogakukan; tập đầu tiên được phát hành vào ngày 18 tháng 6, 1994. Các trợ lý của Aoyama Gosho cũng viết một tuyển tập seris Meitantei Konan thỉnh thoảng được phát hành.

Anime

 Danh sách tập phim Thám tử lừng danh Conan (1996 – 2005)
 Danh sách tập phim Thám tử lừng danh Conan (2006 – 2015)
 Danh sách tập phim Thám tử lừng danh Conan (2016 – nay)

Truyện được chuyển thể thành Anime dài tập bởi TMS Entertainment và Yomiuri Telecasting Corporation, do Kodama Kenji và Yamamoto Yasuichiro đạo diễn . Mỗi tập thường kéo dài khoảng 25 phút, tuy nhiên cũng có những tập đặc biệt kéo dài 1 giờ, 2 giờ, hoặc 2,5 giờ. Tập đầu tiên được phát sóng trên Nippon Television Network System (NTV) (Nhật Bản) vào ngày 9 tháng 1 năm 1996 . Cho đến nay, hơn 1000 tập đã được phát sóng, đưa bộ phim này lên vị trí thứ 6 trong số những phim hoạt hình nhiều tập nhất tại Nhật Bản . Ban đầu, khoảng từ tháng 6 năm 1996 đến tháng 10 năm 2006, sau khi phim được chiếu trên truyền hình, Shogakukan sẽ tập hợp chúng lại và phát hành dưới dạng các băng cát sét VHS. 426 tập phim đã được phát hành theo dạng này cho đến khi Shogakukan quyết định ngừng lại để chuyển sang phát hành ở dạng đĩa DVD, bắt đầu từ tập đầu tiên . Để kỉ niệm 15 năm ra mắt, series cũng được cung cấp trên video on demand

Tháng 7 năm 2003, nhà xuất bản FUNimation tuyên bố họ sẽ cấp bản quyền phát hành Thám tử lừng danh Conan tại Hoa Kỳ, dưới tên gọi "Case Closed", do tên gọi Conan trùng với tên nhân vật của một bộ truyện khác mang tên "Conan the Barbarian" (Conan, Kẻ thô lỗ), mặc dù Conan ở đây chỉ là tên gọi thường như trong trường hợp Conan O'Brien vậy. Phim cũng được ra mắt trong nhiều ngôn ngữ khác như tiếng Pháp, Đức và Ý . Trên kênh Cartoon Network trong chương trình Adult Swim 50 tập được Funimation phát sóng vào 24 tháng 5,
2004 do tỉ lệ người xem thấp . Kênh truyền hình YTV của Canada đã lên sóng 22 tập phim từ 7 tháng 4 năm 2006 đến 2 tháng 9 năm 2006 . Funimation đã chiếu series trên kênh Funimation Channel ngay sau khi kênh này thành lập vào tháng 11 năm 2005 và tạm thời được Funimation Channel cung cấp trên Colours TV . Một phiên bản tiếng Anh riêng lẻ của Animax Asia ra mắt tại Philippines vào ngày 18 tháng 1 năm 2006, dưới tên Detective Conan . Vì Animax không mua thêm bản quyền phát sóng nên phiên bản này chỉ gồm 52 tập , sau đó được chiếu đi chiếu lại cho đến ngày 7 tháng 8 năm 2006 thì được gỡ xuống . Funimation cũng đã phát hành DVD phiên bản gốc từ 24 tháng 8 năm 2004 . Ban đầu, các DVD được phát hành dưới dạng đĩa đơn nhưng sau được phát hành trong hộp chia theo mùa; có tổng cộng 130 tập đã được phát hành.

Tại Việt Nam, anime được Công ty Cổ phần Truyền thông Trí Việt (sau này là TTN Media và nay là Purpose Media) mua bản quyền và phát sóng tại Việt Nam trên kênh HTV3.

 Phim điện ảnh

Tính đến năm 2023, đã có 26 movie chủ đề dưạ trên Thám tử lừng danh Conan được công chiếu. Các phim do TMS Entertainment tạo hình và được sản xuất bởi Yomiuri Telecasting Corporation, Nippon Television, ShoPro và Toho. Bảy tập phim đầu tiên được đạo diễn bởi Kodama Kenji, từ tập 8 đến 18 được đạo diễn bởi Yamamoto Yasuichiro, và từ tập 16 trở đi được đạo diễn bởi Shizuno Kobun. Phim được công chiếu định kì vào tháng 4 hàng năm với movie đầu tiên là Thám tử lừng danh Conan: Quả bom chọc trời 1997 và movie thứ 26 Thám tử lừng danh: Tàu ngầm sắt màu đen được công chiếu tại Nhât Bản vào ngày 14-4-2023 là phim với doanh thu cao nhất trong tất cả các movie Thám Tử lừng danh Conan tính tới thời điểm hiện tại. Phim do Yuzuru Tachikawa làm đạo diễn, dựa trên phần kịch bản do Takeharu Sakurai chấp bút. Tác phẩm do TMS Entertainment chịu trách nhiệm sản xuất và Toho Company, Ltd. đảm nhiệm vai trò phân phối. Lợi nhuận từ doanh thu của phim được Toho tài trợ cho các dự án điện ảnh khác. Mỗi phim được chuyển thể thành truyện tranh phát hành vào quý tư cùng năm. Funimation đã phát hành sáu phim đầu tiên phiên bản lồng tiếng Anh DVD ở Khu vực 1 từ 3 tháng 10 năm 2006 đến 16 tháng 2 năm 2010.

Thám tử lừng danh Conan: Cơn ác mộng đen tối là movie đầu tiên được công chiếu tại rạp ở Việt Nam vào ngày 5 tháng 8 năm 2016

 Ngoại truyện (OVA)

Hai tập OVA được TMS Entertainment, Nippon Television và Yomiuri Telecasting Corporation sản xuất. Mỗi năm series OVA Shōnen Sunday Original Animation được Weekly Shōnen Sunday đặt hàng. Ban đầu Shōnen Sunday Original Animation nằm trong số phát hành thứ 26 năm 2000 của Weekly Shōnen Sundayvới 11 tập OVA được phát hành vào năm 2011. Chín tập OVA đầu tiên sau này được tập hợp thành bốn DVD mang tựa Secret Files được phát hành từ tháng 3 năm 2006 đến 9 tháng 4 năm 2010. OVA thứ hai Magic File được phát hành dưới dạng direct-to-DVD. Magic File đầu tiên được phát hành vào ngày 11 tháng 4 năm 2007, gồm 4 tập. Từ Magic File tiếp theo bao nội dung có liên quan đến cốt truyện gốc.

 Đặc biệt
Tập đặc biệt phát sóng trên truyền hình hai tiếng với tên  sản xuất bởi TMS Entertainment, Nippon Television và Yomiuri Telecasting Corporation vào ngày 27 tháng 3 năm 2009. Bộ phim được thông báo lần đầu trong số phát hành thứ 9 của Weekly Shōnen Sunday năm 2009. Nội dung kể về Kudo khi còn là thám tử trung học điều tra về cái chết của Nữ hoàng Vespania trong lúc Arsène Lupin III từ series Lupin III đang cố gắng đánh cắp vương miện nữ hoàng. Tập đặc biệt này thu hút đến 19.5% tỉ lệ hộ gia đình xem tại Nhật Bản. VAP đã phát hành trong tập đặc biệt này trong định dạng DVD và đĩa Blu-ray vào ngày 24 tháng 7 năm 2009.

 Trò chơi điện tử

Một trong những đột phá của Thám tử lừng danh Conan là tham gia vào ngành công nghiệp trò chơi điện tử. Vào ngày 27 tháng 12 năm 1996, Detective Conan: Chika Yuuenchi Satsujin Jiken được Game Boy phát hành. Sau đó, 20 trò chơi cùng với Detective Conan: Kako Kara no Zensōkyoku Prelude được Nintendo DS và PlayStation Portable đặt hàng vào mùa xuân 2012. Hiện tại,các trò chơi chính chỉ phát hành tại Nhật Bản mặc dù Nobilis đã bản địa hóa Thám tử Conan: Tsuioku no Gensou cho khu vực PAL. Hầu hết các trò chơi Detective Conan được phát hành trên Game Boy, Sony, WonderSwan và Nintendo DS được Bandai phát triển. Banpresto phát triển thương hiệu Thám tử lừng danh trên Game Boy Color và Game Boy Advance còn Marvelous Entertainment phát triển Thám tử Conan: Tsuioku no Gensou.

 CD nhạc

Ono Katsuo đã phổ nhạc và phối khí các bài hát trong hoạt hình Thám tử lừng danh Conan;sau đó phát hành thành nhiều đĩa CD. Hai album có hình gồm các bài hát do diễn viên lồng tiếng nhân vật trong phim thể hiện cũng đã được phát hành. Nhiều ca khúc chủ đề được thể hiện bởi các ca sĩ hoặc nhóm dòng nhạc pop như B'z, Zard và Garnet Crow. Bốn bài hát đầu được Universal Music Group phát hành và tất cả những ca khúc về sau do Being Inc. phát hành

 Phim người đóng (Live Action)

Bốn phim live action đặc biệt và một phim truyền hình không dựa trên series này được Yomiuri Telecasting Corporation và TMS Entertainment tạo ra. Hai tập đặc biệt đầu tiên phát sóng vào năm 2006 và 2007 trong phim Oguri Shun thủ vai Kudo Shinichi và Kurokawa Tomoka vai Mori Ran. Phim đặc biệt thứ ba và thứ tư được ra mắt vào năm 2011 và 2012 với Mizobata Junpei vai Shinichi và Ran do Kutsuna Shiori đóng. Bảng phân vai này được sử dụng cho tập đặc biệt truyền hình phát sóng từ 7 tháng 7 năm 2011 đến 29 tháng 9 năm 2011.

 Tin liên quan
Trong lễ kỉ niệm 50 của Weekly Shōnen Sunday và Weekly Shōnen Magazine, hai công ty đã hợp tác xuất bản tạp chí mười hai tuần một lần gồm các chương truyện của Thám tử lừng danh Conan của Weekly Shōnen Sunday và Thám tử Kindaichi của Weekly Shōnen Magazine. Tạp chí bắt đầu hoạt động từ 10 tháng 4 năm 2008 đến 25 tháng 9 năm 2008.

Shogakukan cũng sản xuất nhiều quyển sách được chuyển thể từ series. Năm mươi tập truyện dài được phát hành ở Nhật Bản từ tháng 6 năm 1996 đến tháng 8 năm 2000, bao gồm 143 tập anime đầu tiên, dù nhiều tập được lược bỏ. Năm truyện thêm mang tên  được xuất bản từ tháng 7 năm 2001 đến tháng 1 năm 2002 và gồm các tập chọn lọc từ tập 162–219. Mười ba sách chỉ dẫn chính thức được xuất bản từ tháng 6 năm 1997 đến tháng 4 năm 2009. Shogakukan cũng xuất bản các tiểu thuyết, sách về tiêu hoá, sách giáo dục, và sách đố vui.

 Bối cảnh lịch sử
Conan bắt đầu xuất bản trong "Thập kỷ đã mất", đó là thời kỳ suy thoái kinh tế kéo dài ở Nhật Bản trong những năm 1990 sau khi bong bóng kinh tế của những năm 1980 vỡ. Trong thời kỳ này, Nhật Bản cũng chứng kiến sự gia tăng tội phạm bạo lực do thanh thiếu niên gây ra, đây là một nguyên nhân ngày càng gây lo ngại. Sự hỗn loạn về chính trị và văn hóa trong thời kỳ này đã góp phần khiến Conan trở nên phổ biến rộng rãi ở Nhật Bản, nơi khán giả mong muốn thoát khỏi những cuộc khủng hoảng này. Trò lố "thám tử nhí" đã hồi sinh trong thập kỷ này và vẫn còn phổ biến kể từ đó. Truyện Conan thường được đọc như một cái nhìn lạc quan về khả năng cải thiện xã hội của trẻ em và khơi dậy niềm hy vọng cho tương lai. Các thám tử trưởng thành và cảnh sát trong Conan tỏ ra kém cỏi trong việc phá án và cuối cùng chính Conan và Câu lạc bộ thám tử nhí mới là những người giải quyết các vụ án và truyền cảm hứng cho khán giả nhí làm điều tương tự. Điều này có thể ảnh hưởng đến nhận thức của trẻ em và thanh niên về cảnh sát và các cơ quan chức năng khác. Nó cũng có thể tạo ra một cái nhìn tích cực về công lý cảnh giác và tình cảm chống cảnh sát ở trẻ em có thể làm suy yếu các nhân vật có thẩm quyền.

Conan có ảnh hưởng rõ ràng từ văn hóa phương Tây và phương Đông, và nó cố gắng hợp nhất hai nền văn hóa này và thể hiện một Nhật Bản hiện đại hóa. Thiết kế của các nhân vật trong Conan được lấy cảm hứng từ phong cách phương Tây, chẳng hạn như bộ quần áo của Conan và Richard hoặc kiểu tóc của Rachel, trong khi hình nền thể hiện phong cảnh Nhật Bản hiện đại, đô thị hóa. Đồng thời, các nhân vật cũng tham gia vào các phong tục truyền thống của Nhật Bản như dùng đũa khi ăn hay cách chào hỏi truyền thống khi nhân vật trở về nhà. Những thực hành này chứng minh cho khán giả thấy rằng hiện đại và truyền thống có thể hoạt động cùng nhau.

Conan sử dụng nhạc pop Nhật Bản (J-pop) trong các bài hát mở đầu và kết thúc. Trước giữa những năm 1990, nhạc anime được coi là thể loại riêng và tách biệt với J-pop. Conan là một trong những chương trình anime đầu tiên đưa J-pop vào chương trình. Kết quả là ngày nay J-pop được sử dụng phổ biến hơn nhiều trong anime và các nghệ sĩ J-pop thường sử dụng anime làm nền tảng quảng cáo cho tác phẩm của họ.

Conan lấy các địa danh của Nhật Bản làm bối cảnh cho nhiều tập phim xuyên suốt bộ phim. Các nhân vật đến thăm các ngôi đền tôn giáo, bãi biển, dãy núi và nhiều địa điểm có thật và hư cấu khác ở Nhật Bản để thể hiện vẻ đẹp tự nhiên và các địa danh lịch sử của đất nước. Các tập phim của Conan cũng bao gồm các yếu tố văn hóa dân gian Nhật Bản như Tengu và Shinigami, cũng như những nhân vật dễ nhận biết hơn trên toàn cầu như người ngoài hành tinh và ma cà rồng. Tuy nhiên, sự tồn tại của những sinh vật này luôn bị vạch trần như một phần trong kế hoạch của tên tội phạm trong một tập phim.

 10 sự thật về Conan

 Bố của Shinichi và bố của Kaito Kid từng là đối thủ của nhau. Bố Shinichi cũng chính là người đặt tên KID, đọc từ 1412 – dãy số một nhà báo vô tình tạo ra.
 Từng có movie ngoại truyện hợp tác chung với nhân vật giả tưởng Lupin: Lupin đệ tam đối đầu thám tử Conan.
 Chung diễn viên lồng tiếng với nhân vật Envy trong Fullmetal Alchemist: Brotherhood.
 Bố mẹ Shinichi từng giả dạng là thành viên của tổ chức áo đen và khiến Conan được một phen “hú hồn”.
 Ran và Shinichi có chung nhóm máu.
 Cái tên Conan là sự kết hợp giữa của Arthur Conan Doyle, tác giả Sherlock Holmes. và Edogawa Ranpo, một nhà văn tiểu thuyết nổi tiếng Nhật Bản.
 Shinichi rất yêu bóng đá, cậu chơi ở vị trí trung vệ và mặc áo số 10.
 Conan ca hát rất tệ, và là một “tông điếc” chính hiệu.
 Detective Conan không phải là tên tiếng Anh duy nhất của Thám tử lừng danh Conan. Các fan nước ngoài đặt tên cho series này là Case Closed.
 Các nhân viên FBI là một trong số ít biết rõ danh tính của Conan.

Đón nhận

Tính tới năm 2013, truyện Thám tử lừng danh Conan bán được hơn 250 triệu bản in trên thị trường toàn cầu đánh dấu là series manga bán chạy nhất thứ 15 . Ở Nhật Bản, các tập riêng lẻ thường xuất hiện trên danh sách các manga bán chạy nhất.

Đây là bộ truyện bán chạy nhất thứ 19 vào năm 2011 với 2,120,091 bản . Tạp chí Nikkei Entertainment đã liệt kê tác giả bộ truyện vào top 50 người đứng đầu sáng tạo manga được bán từ tháng 1 năm 2010 cho đến số ra tháng 9 năm 2011; Aoyama Gosho, tác giả Thám tử lừng danh Conan xếp hạng thứ 16 với 3,320,000 bản bán ra. Vào năm 2012 là manga thứ 17 bán chạy nhất với 2,430,572 bản . Năm 2013 trở thành manga bán chạy nhất thứ 24 với triệu bản được bán ra . Tác phẩm nhận được Giải Manga Shogakukan lần thứ 46 cho hạng mục shōnen
vào năm 2001  và trong cuộc thăm dò trực tiếp đối với công dân Nhật Bản ở giữa độ tuổi hai mươi thì mọi người bình chọn Thám tử lừng danh Conan'' là một trong ba manga mà mọi người muốn được tiếp tục xuất bản . Tập đầu tiên bộ truyện từng ba lần xuất hiện trong danh sách top 10 bán chạy ngay sau khi ra mắt . Tập này cũng từng xuất hiện trên danh sách xếp hạng của Diamond Comic Distributors. Các tập xuất bản sau cũng từng xuất hiện trên Danh sách manga nhiều người mua nhất trên New York Times . Ở Pháp, series từng được đề cử cho giải truyện tranh trong Liên hoan Angoulême .

Phiên bản hoạt hình chuyển thể từ series cũng khá thành công ở Nhật Bản, hiện nằm trong top 6 xếp hạng truyền hình Nhật Bản mọi thời đại . Theo một cuộc bình chọn do tạp chí Animage tổ chức từ năm 1996 đến năm 2001 phim nằm top 20 còn theo một cuộc bình chọn do mạng lưới truyền hình TV Asahi tổ chức vào năm 2005 - 2006 thì phim nằm ở vị trí thứ 23 trong top 100 anime.

Chú thích

Xem cho vui thôi

Tham khảo

Liên kết ngoài

  J-Revolution.com's Case Closed section
 Detective Conan Translation Project
  Website chính thức của phim Thám tử lừng danh Conan
  YTV INTERACTIVE -よみうりテレビ - Website chính thức của series truyền hình
  Website chính thức của bộ truyện Thám tử lừng danh Conan

Thám tử lừng danh Conan
Funimation
Manga năm 1994
Manga dài tập
Shōnen manga
Thay đổi kích cỡ trong tác phẩm giả tưởng
Manga phát hành bởi Nhà xuất bản Kim Đồng


title: Augochloropsis quadrans

text:
Augochloropsis quadrans là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Vachal mô tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Augochloropsis
Động vật được mô tả năm 1903


title: Dipropus vulpinus

text:
Dipropus vulpinus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1859.

Chú thích

Tham khảo

Dipropus


title: Minota alpina

text:
Minota alpina là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Biondi miêu tả khoa học năm 1987.

Chú thích

Tham khảo

Minota


title: Halictus microcardia

text:
Halictus microcardia là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Pérez mô tả khoa học năm 1896.

Chú thích

Tham khảo

Halictus
Động vật được mô tả năm 1896


title: Tinodes assimilis

text:
Tinodes assimilis là một loài Trichoptera trong họ Psychomyiidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Chú thích

Tham khảo

Tinodes


title: Muscoline

text:
Muscoline là một đô thị thuộc tỉnh Brescia trong vùng Lombardia ở Ý. Đô thị này có diện tích 10 km², dân số 2042 người.
Đô thị này giáp với các đô thị sau: Calvagese della Riviera, Gavardo, Polpenazze del Garda, Prevalle, Puegnago sul Garda.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Brescia
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: 13039 Awashima

text:
13039 Awashima (1990 FK1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 27 tháng 3 năm 1990 bởi Kin Endate và Kazuo Watanabe ở Đài thiên văn Kitami ở Hokkaido, Nhật Bản.

It đặt tên theo a small island Awashima （粟島） ở Niigata Prefecture, ở Sea of Japan, và proposed bởi Shigemi Numazawa.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 13039 Awashima
 Japan Planetarium Lab. - 小惑星 「あわしま」 誕生

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Kazuro Watanabe
Được phát hiện bởi Kin Endate
Thiên thể phát hiện năm 1990


title: Struxdorf

text:
Struxdorf () là một đô thị thuộc huyện Schleswig-Flensburg, trong bang Schleswig-Holstein, nước Đức. Đô thị Struxdorf có diện tích 13,39 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 705 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Schleswig-Flensburg


title: Tòa Thánh

text:
Tòa Thánh (Latinh: Sancta Sedes, English: Holy See) dùng để chỉ chung cho giáo hoàng và bộ máy giúp việc chính cho giáo hoàng, được gọi chung là giáo triều Rôma, và các thiết chế, định chế vô hình khác thuộc giáo hoàng và giáo triều. Như vậy, giáo hoàng và bộ máy giúp việc chính cho ông được gọi là giáo triều; Giáo triều và các thiết chế, định chế khác thuộc giáo triều được gọi là Tòa Thánh. Chính vì lý do này giáo hoàng và giáo triều Rôma thực sự là giáo quyền cai quản giáo hội Công giáo Hoàn vũ.

Mặc dù Tòa Thánh có mối liên hệ rất gần với Thành quốc Vatican nhưng chúng là hai thực thể riêng biệt. Trong khi "Vatican" là thuật ngữ thường để chỉ về lãnh thổ của một quốc gia với vài trăm công dân, có ý nghĩa về mặt hành chính thì "Tòa Thánh" (tức là "ngai tòa của thánh tông đồ") lại là thuật ngữ bao hàm ý nghĩa rộng lớn trên khía cạnh quan hệ tôn giáo với cơ cấu điều hành trên 1,2 tỷ tín hữu toàn cầu và cả khía cạnh quan hệ chính trị với thế giới thế tục.

Trong các quan hệ ngoại giao và đối ngoại, tên gọi "Tòa Thánh" (tiếng Anh: Holy See, và cũng được dịch nghĩa ra các ngôn ngữ khác, gồm hai thành tố "Tòa" và "Thánh") được sử dụng, chứ không phải "Vatican". Văn kiện chính thức của thành phố Vatican được ban hành bằng tiếng Ý, còn của Tòa Thánh được ban hành chủ yếu bằng tiếng Latinh. Hai thực thể này cũng có hộ chiếu riêng biệt: Tòa Thánh cấp hộ chiếu ngoại giao và công vụ, trong khi Thành quốc Vatican cấp hộ chiếu phổ thông cho công dân.

Tòa Thánh không chấm dứt theo một triều đại giáo hoàng. Khi một giáo hoàng băng hà, tất cả các vị tổng trưởng các bộ trong giáo triều đồng thời chấm dứt nhiệm vụ, cũng như tất cả các giám mục trong giáo triều Rôma và các giám mục cai quản các giáo phận địa phương trên thế giới cũng đồng loạt không còn là giám mục chính tòa nữa, cho đến khi có lại giáo hoàng mới. Trong thời gian trống tông tòa (sede vacante), từ lúc giáo hoàng băng hà cho đến lúc bầu được giáo hoàng kế vị, Hồng y Đoàn (Collegium Cardinal) sẽ tạm cai quản Tòa Thánh và Giáo hội Hoàn vũ. Vị Hồng y Thị Thần, còn gọi là Hồng y Nhiếp chính (Cardinal Camerlengo) tạm thời điều hành các tài sản và vấn đề tài chính trong thời gian này. Giáo luật cũng ngăn cấm Hồng y Đoàn và Hồng y Nhiếp chính tự ban hành những luật lệ mới trong thời gian trống tòa. Ngoài ra, trong thời gian trống tông tòa, vị Hồng y Chánh án Tòa Ân giải Tối cao vẫn tiếp tục công việc, không buộc từ nhiệm.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tòa Thánh
 Quyền bính trong Giáo hội Công giáo

Tông tòa
Giáo hội Công giáo Rôma
Thuật ngữ Kitô giáo
Quan sát viên Đại Hội đồng Liên Hợp Quốc


title: Daphnella ichthyandri

text:
Daphnella ichthyandri là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

ichthyandri


title: Thái Lập Thành

text:
Thái Lập Thành (1899-1951) là một nhân sĩ trí thức, chính khách Việt Nam. Ông từng là một viên chức trong chính quyền thuộc địa, hàm Đốc phủ sứ, nguyên Tổng trấn Nam phần kiêm Đô trưởng Sài Gòn. Tuy là một nhân sĩ hoạt động bí mật cho Việt Minh, nhưng oái ăm thay, ông lại bị tử thương trong một vụ ném bom, chính do Việt Minh, qua một đội viên cảm tử, nhằm ám sát tướng Pháp Charles Marie Chanson.

Xuất thân và làm viên chức thuộc địa
Ông sinh năm Kỷ Hợi (1899) tại Bạc Liêu, xuất thân trong một gia đình điền chủ giàu có theo đạo Phật. Thuở nhỏ, ông từng theo học bậc Trung học tại trường Collège de My Tho trước khi lên Sài Gòn theo học tại Collège Chasseloup-Laubat và tốt nghiệp tại đây.

Sau khi tốt nghiệp Trung học, ông nhập ngạch hành chánh làm công chức cho chính quyền thuộc địa, từng làm chủ quận ở các tỉnh Nam Bộ. Có thể ông đã gia nhập đạo Cao Đài thời gian này.

Năm 1943, ông về làm việc ở Dinh Thống đốc Nam Kỳ, thăng đến ngạch Đốc phủ sứ.

Nhiệm chức Thủ hiến và cái chết bất ngờ
Năm 1945, khi Việt Minh giành được chính quyền, ông về quê cũ ở Bạc Liêu để ẩn cư. Sau khi người Pháp tái chiếm được Nam Bộ, để tranh thủ nhân tâm, đã cho thành lập chính phủ Nam Kỳ quốc và giao một số chức vụ hành chính cao cấp cho người Việt nắm giữ. Do thái độ không hợp tác với Việt Minh, cũng như quá khứ công chức thuộc địa, ông được bổ nhiệm làm Tỉnh trưởng tỉnh Gò Công.

Sau khi Quốc gia Việt Nam được thành lập, ông được cử làm Tổng trấn Nam phần kiêm Đô trưởng Sài Gòn.

Ngày 31 tháng 7 năm 1951 trên đường đi công vụ cùng tướng Pháp Chanson, ông bị tử thương tại thị xã Sa Đéc do người của Việt Minh ném lựu đạn.

Trước năm 1975 có ba con đường mang tên Thái Lập Thành, một đường ở Saigon sau năm 1975 đổi thành đường Đông Du, một đường ở Gia Định sau năm 1975 đổi thành đường Phan Xích Long, một đường ở Bạc Liêu sau năm 1975 đổi thành đường Điện Biên Phủ.Ở Gò Công, trước năm 1975,cũng có đường Thái Lập Thành và trường tiểu học Thái lập Thành (gần nhà đèn).

Mối quan hệ với Việt Minh

Chú thích

Liên kết ngoài
 Tướng Pháp Chanson và Thủ hiến Nam Việt Thái Lập Thành bị tử nạn trong một trận đánh táo bạo của Việt Minh ở Sa Đéc

Người Bạc Liêu
Đô trưởng Sài Gòn


title: Boophis xerophilus

text:
Boophis xerophilus là một loài ếch trong họ Mantellidae. Chúng là loài đặc hữu của Madagascar.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, xavan ẩm, và đầm nước ngọt có nước theo mùa. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Glaw, F. & Vences, M. 2004. Boophis xerophilus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Boophis
Động vật lưỡng cư Madagascar
Động vật đặc hữu Madagascar


title: Nomada gigas

text:
Nomada gigas là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1905


title: 11037 Distler

text:
11037 Distler (1989 CD6) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 2 tháng 2 năm 1989 bởi F. Borngen ở Tautenburg.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 11037 Distler

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Freimut Börngen
Thiên thể phát hiện năm 1989
Tiểu hành tinh Koronis
Tiểu hành tinh được đặt tên


title: Guirguillano

text:
Guirguillano là một đô thị trong tỉnh và cộng đồng tự trị Navarre, Tây Ban Nha. Đô thị này có dân số là 87 người. Đô thị nằm ở độ cao m trên mực nước biển, cách tỉnh lỵ 34 km.

==Tham khảo==

Đô thị ở Navarre


title: Nectandra micranthera

text:
Nectandra micranthera là một loài thực vật thuộc họ Lauraceae. Đây là loài đặc hữu của Brasil. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Nectandra micranthera. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Brasil
Nectandra
Thực vật dễ tổn thương


title: 14354 Kolesnikov

text:
14354 Kolesnikov (1987 QX7) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 21 tháng 8 năm 1987 bởi E. W. Elst ở Đài thiên văn Nam Âu.

Nó được đặt theo tên Yevgeni Kolesnikov, a scientist who investigated Tunguska event (Tunguska meteorite).

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 14354 Kolesnikov

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1987


title: Freycinetia auriculata

text:
Freycinetia auriculata là một loài thực vật thuộc họ Pandanaceae. Đây là loài đặc hữu của Philippines.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Freycinetia auriculata. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Philippines
A
Thực vật dễ tổn thương


title: Quận Somervell, Texas

text:
Quận Somervell (tiếng Anh:Somervell County) là một quận trong tiểu bang Texas, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở thành phố. Theo kết quả điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số người.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Texas


title: Brancuccia mirifica

text:
Brancuccia mirifica là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel & Platia miêu tả khoa học năm 1991.

Chú thích

Tham khảo

Brancuccia


title: Luxair

text:
Luxair (Luxair Société Luxembourgeoise de Navigation Aérienne SA) (mã IATA = LG, mã ICAO = LGL) là hãng hàng không quốc gia của Luxembourg, trụ sở ở Thành phố Luxembourg. Hãng có các tuyến đường quốc tế thường xuyên, cũng như chở khách thuê bao. Căn cứ chính của hãng ở Sân bay quốc tế Luxembourg-Findel.

Lịch sử

Luxair được thành lập năm 1961 và bắt đầu hoạt động từ năm 1962 bằng 1 máy bay Fokker F27 Friendship trên tuyến đường Luxembourg-Paris. Năm 1967, Luxair có 3 máy bay Fokker Friendships và 1 máy bay Vickers Viscount. Chiếc máy bay Vickers Viscount đã bị loại trong tai nạn năm 1969 và năm sau được thay bằng 1 máy bay phản lực Caravelle do Sud Aviation ở Toulouse sản xuất. Năm 1977 hãng mua máy bay Boeing 737-200 đầu tiên, sau đó tăng dần các máy bay Boeing 747SP, Boeing 737-400 và Boeing 737-500 cũng như Fokker 50 tua-bin cánh quạt và máy bay phản lực Embraer. Máy bay Fokker 50 được thay thế bởi các máy bay Embraer hoặc Bombardier.

Năm 2003, Luxair đặt mua 2 Boeing 737-700 mới để thay thế máy bay cũ.

Hãng do chính phủ Luxembourg sở hữu 23.1%, Banque et Caisse d'Épargne de l'État 13.4%, Luxair Group 13.2%, BIL 13.1%, Lufthansa 13%, Fortis Banque Luxembourg 12.1% và Panalpina World Transport 12.1%. Hãng có 2.210 nhân viên (tháng 3/2007)

Các nơi đến
 Áo
 Viên
 Bulgaria
 Burgas (theo mùa)
 Cộng hòa Séc
 Praha
 Pháp
 Ajaccio (theo mùa)
 Bastia (theo mùa)
 Nice
 Paris
 Đức
 Berlin
 Frankfurt
 Hamburg
 München
 Saarbrücken
 Hy Lạp
 Corfu (theo mùa)
 Kos (theo mùa)
 Rhodes (theo mùa)
 Iráklion (theo mùa)
 Ireland
 Dublin
 Ý
 Bari (theo mùa)
 Cagliari (theo mùa)
 Catania (theo mùa)
 Milano
 Napoli (theo mùa)
 Rimini (theo mùa)
 Roma
 Torino
 Venice
 Malta
 Malta (theo mùa)
 Bồ Đào Nha
 Madeira (theo mùa)
 Porto (theo mùa)
 Tây Ban Nha
 Alicante (theo mùa)
 Barcelona
 Fuerteventura (theo mùa)
 Gran Canaria (theo mùa)
 Ibiza (theo mùa)
 Jerez de la Frontera (theo mùa)
 Lanzarote (theo mùa)
 Madrid
 Málaga (theo mùa)
 Palma de Mallorca (theo mùa)
Tenerife (theo mùa)
 Thụy Sĩ
 Geneva
 Thổ Nhĩ Kỳ
 Antalya (theo mùa)
 Anh quốc
 London
 Ai Cập
 Hurghada (theo mùa)
 Sharm El Sheik (theo mùa)
 Maroc
 Agadir (theo mùa)
 Marrakech (theo mùa)
 Tunisia
 Djerba (theo mùa)
 Monastir (theo mùa)

Thỏa thuận chia sẻ

 Air France
 Alitalia
 Austrian Airlines
 Hahn Air
 LOT Polish Airlines
 Lufthansa
 Scandinavian Airlines
 TAP Air Portugal
 Turkish Airlines

Tai nạn

Ngày 22.12.1969, một máy bay Vickers Viscount (ký số LX-LGC) từ Frankfurt về đã đụng phải đống tuyết khi đáp xuống Sân bay Luxembourg. Không ai bị tử thương, nhưng máy bay bị hư và bị thải loại trong tháng 5/1970.
 Ngày máy bay Fokker 50 (chuyến bay 9642) bay từ Berlin, Đức, bị rớt trên cánh đồng gần làng Niederanven khi sắp đáp xuống Sân bay Luxembourg, 20 hành khách và phi hành đoàn bị chết.

Đội máy bay
Tháng 10/2019:

Tham khảo

Liên kết ngoài
Website chính thức của Luxair

Hãng hàng không Luxembourg


title: Alucita crococyma

text:
Alucita crococyma là một loài bướm đêm thuộc họ Alucitidae. Loài này có ở Nam Phi.

Chú thích

Tham khảo

Alucita


title: Arhysoceble huberi

text:
Arhysoceble huberi là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Ducke mô tả khoa học năm 1908.

Chú thích

Tham khảo

Arhysoceble
Động vật được mô tả năm 1908


title: 2082 Galahad

text:
2082 Galahad (7588 P-L) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 17 tháng 10 năm 1960 bởi Cornelis Johannes van Houten, Ingrid van Houten-Groeneveld và Tom Gehrels ở Đài thiên văn Palomar.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 2082 Galahad

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1960


title: Omsk (tỉnh)

text:
Omsk Oblast (tiếng Nga: О́мская о́бласть, Omskaya oblast) là một chủ thể liên bang của Nga (một tỉnh, nằm ở phần tây nam Siberia. Trung tâm hành chính là thành phố Omsk.
Tỉnh Omsk giáp tỉnh Tyumen về phía bắc và tây, tỉnh Novosibirsk và tỉnh Tomsk về phía đông và giáp tỉnh Bắc Kazakhstan của Kazakhstan về phía nam.

Hành chính

Omsk
Azovsky Nemetsky
Bolsherechensky
Bolsheukovsky
Cherlaksky
Gorkovsky
Isilkulsky
Kalachinsky
Kolosovsky
Kormilovsky
Krutinsky
Lyubinsky
Maryanovsky
Moskalensky
Muromtsevsky
Nazyvaevsky
Nizhneomsky
Novovarshavsky
Odessky
Okoneshnikovsky
Omsky
Pavlogradsky
Poltavsky
Russko-Polyansky
Sargatsky
Sedelnikovsky
Sherbakulsky
Tarsky
Tavrichesky
Tevrizsky
Tyukalinsky
Ust-Ishimsky
Znamensky

Tham khảo

Liên kết

 Omsk Oblast information portal

Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Ukraina


title: Rùa núi viền

text:
Rùa núi viền (danh pháp khoa học: Manouria impressa) là một loài động vật bản địa của các khu vực rừng miền núi tại Đông Nam Á, như ở Myanmar, miền nam Trung Quốc, Thái Lan, Lào, Việt Nam, Campuchia và Malaysia. Rùa núi viền thường sinh sống trên cạn ở các khe rãnh, thung lũng. Loài rùa này là một trong số các loài rùa cạn đẹp nhất, với mai và da màu nâu vàng. Rùa núi viền trưởng thành nhỏ hơn nhiều so với họ hàng gần của nó là rùa núi nâu (Manouria emys), với kích thước tối đa là 35 cm.

Các địa phương ở Việt Nam có rùa núi viền là các tỉnh Lai Châu, Lào Cai, Nghệ An, Hà Tĩnh, Gia Lai, Kon Tum và Lâm Đồng. Loài này được liệt kê trong Sách đỏ động vật Việt Nam, hạng V.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Rùa núi viền
 Fritz U. & P. Havaš (2007) - Checklist of Chelonians of the World - Website
 William H. Espenshade và James Buskirk; Manouria impressa (Günther 1882): A Summary of Known & Anecdotal Information - CTTC - The Impressed Tortoise, Manouria impressa
 Sự thật về 'rùa vàng' ở Hà Tĩnh

I
Sách đỏ Việt Nam
Động vật bò sát Campuchia
Động vật bò sát Malaysia
Động vật bò sát Myanmar
Động vật bò sát Thái Lan
Động vật bò sát Trung Quốc
Động vật bò sát Việt Nam
Động vật bò sát Lào


title: Nagaokakyō, Kyoto

text:
là một thành phố thuộc phủ Kyōto, Nhật Bản.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố phủ Kyōto
Khởi đầu năm 1972 ở Nhật Bản


title: Ellipteroides megalomatus

text:
Ellipteroides megalomatus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Ellipteroides
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Stictocema smaragdina

text:
Stictocema smaragdina là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Laboissiere miêu tả khoa học năm 1922.

Chú thích

Tham khảo

Stictocema


title: Nonvilliers-Grandhoux

text:
Nonvilliers-Grandhoux  là một xã thuộc tỉnh Eure-et-Loir trong vùng Centre-Val de Loire ở bắc trung bộ nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 150 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Nonvilliersgrandhoux