title: Tam giác

text:
Tam giác hay hình tam giác là một loại hình cơ bản trong hình học: hình hai chiều phẳng có ba đỉnh là ba điểm không thẳng hàng và ba cạnh là ba đoạn thẳng nối các đỉnh với nhau. Tam giác là đa giác có số cạnh ít nhất (3 cạnh). Tam giác luôn luôn là một đa giác đơn và luôn là một đa giác lồi (các góc trong luôn nhỏ hơn 180°). Một tam giác có các cạnh AB, BC và AC được ký hiệu là .

Từ nguyên
Chữ Hán: 三角; nghĩa: "ba góc".

Các yếu tố trong một tam giác

Các góc trong một tam giác được gọi là góc trong. Các góc kề bù với góc trong được gọi là góc ngoài. Góc ngoài thì bằng tổng các góc trong không kề bù với nó. Mỗi tam giác chỉ có 3 góc trong và 6 góc ngoài.

Các đường đồng quy của tam giác

Đường cao là một đoạn thẳng đi qua một đỉnh và vuông góc với cạnh đối diện của đỉnh đó. Mỗi tam giác chỉ có ba đường cao. Ba đường cao của một tam giác đồng quy tại một điểm, điểm này được gọi là trực tâm của tam giác. Đường cao đi qua đỉnh góc vuông của một tam giác vuông thì sẽ chia tam giác ấy thành 2 tam giác đồng dạng với và cùng đồng dạng với tam giác đã cho.

Đường trung tuyến là một đoạn thẳng nối từ đỉnh đến trung điểm của cạnh đối diện. Một tam giác chỉ có ba đường trung tuyến. Ba đường trung tuyến của một tam giác đồng quy tại một điểm, điểm này được gọi là trọng tâm của tam giác. Khoảng cách từ trọng tâm đến mỗi đỉnh bằng  đường trung tuyến tương ứng với đỉnh đó và suy ra, khoảng cách từ trọng tâm đến mỗi trung điểm bằng  đường trung tuyến tương ứng với điểm đó. Trên một mặt phẳng, đường thẳng đi qua bất kỳ một đỉnh và trọng tâm của tam giác đều thì chia tam giác đó thành hai tam giác có diện tích bằng nhau. Trong một tam giác, ba trung tuyến chia tam giác đó thành 6 tam giác có diện tích bằng nhau.

Đường trung trực của một tam giác là đường vuông góc với một cạnh của tam giác đó tại trung điểm. Mỗi tam giác chỉ có ba đường trung trực. Ba đường trung trực của một tam giác đồng quy tại một điểm, điểm đó có tên gọi là tâm của đường tròn ngoại tiếp tam giác. Tâm của đường tròn ngoại tiếp tam giác cách đều ba đỉnh của tam giác đó.

Đường phân giác là đoạn thẳng nối từ đỉnh đến cạnh đối diện và chia góc ở đỉnh làm 2 phần có số đo góc bằng nhau. Mỗi tam giác chỉ có ba đường phân giác. Ba đường này đồng quy tại một điểm. Điểm đó có tên gọi là tâm của đường tròn nội tiếp tam giác. Khoảng cách từ tâm của đường tròn nội tiếp tam giác tới các cạnh là bằng nhau. Đường phân giác đi qua một góc của một đinh tam giác thì chia cạnh đối diện của góc đó những đoạn tỉ lệ với hai cạnh còn lại của tam giác.

Theo định lý Euler: Trong một tam giác: trực tâm, trọng tâm, tâm của đường tròn ngoại tiếp tam giác cùng thuộc một đường thẳng, trọng tâm sẽ nằm giữa trực tâm và tâm của đường tròn ngoại tiếp tam giác, từ trực tâm đến tâm của đường tròn ngoại tiếp tam giác sẽ bằng 3 lần từ trọng tâm đến tâm của đường tròn ngoại tiếp tam giác. Đường thẳng chứa ba điểm đó được gọi là đường thẳng Euler.

 Đối với các đường đồng quy của một tam giác (đường cao, đường trung tuyến, đường trung trực, đường phân giác), ta có thể nhận xét như sau:
Trọng tâm và tâm đường tròn nội tiếp luôn luôn nằm trong tam giác.
 Trực tâm nằm ngoài tam giác khi đó là tam giác tù, trùng với đỉnh góc vuông khi đó là tam giác vuông, nằm bên trong khi đó là tam giác nhọn.
 Tâm của đường tròn ngoại tiếp tam giác nằm ngoài tam giác khi đó là tam giác tù, trùng với cạnh (là trung điểm của cạnh huyền) khi đó là tam giác vuông, nằm bên trong tam giác khi đó là tam giác nhọn.
 Trong một tam giác cân: trực tâm, trọng tâm, tâm của đường tròn ngoại tiếp tam giác, tâm của đường tròn nội tiếp tam giác sẽ thẳng hàng với nhau. Đường thẳng đó chính là đường trung tuyến, đồng thời cũng là đường phân giác, đường trung trực và đường cao ứng với cạnh đáy.
 Trong một tam giác đều: trực tâm, trọng tâm, tâm của đường tròn ngoại tiếp tam giác, tâm của đường tròn nội tiếp tam giác trùng nhau. Các cặp đường trung tuyến, đường phân giác, đường trung trực, đường cao cũng trùng nhau.
Đường trung bình của tam giác là đoạn thẳng nối hai trung điểm của hai cạnh trong một tam giác. Đường trung bình có tính chất: song song với cạnh thứ ba và bằng một nửa cạnh thứ ba.

Sự bằng nhau giữa các tam giác
Hai tam giác được gọi là bằng nhau khi chúng có thể đặt trùng khít lên nhau sau một số phép tịnh tiến, quay và đối xứng. Nói cách khác hai tam giác được gọi là bằng nhau nếu chúng có các cạnh tương ứng bằng nhau và các góc tương ứng bằng nhau. Hai tam giác bằng nhau khi và chỉ khi thỏa mãn một trong bảy điều kiện sau đây:

 Hai tam giác có ba cặp cạnh tương ứng bằng nhau thì bằng nhau (cạnh-cạnh-cạnh).
 Hai tam giác có hai cặp cạnh bất kỳ tương ứng bằng nhau và cặp góc xen giữa các cạnh đó bằng nhau thì bằng nhau (cạnh-góc-cạnh).
 Hai tam giác có một cặp cạnh bất kỳ bằng nhau và hai cặp góc kề với cặp cạnh ấy bằng nhau thì bằng nhau (góc-cạnh-góc).
Hai tam giác vuông có cặp cạnh huyền và một cặp cạnh góc vuông bằng nhau thì bằng nhau.
Hai tam giác vuông có cặp cạnh huyền và một cặp góc nhọn bằng nhau thì bằng nhau.
Hai tam giác vuông có hai cặp cạnh góc vuông bằng nhau thì bằng nhau.
Hai tam giác vuông có một cặp cạnh góc vuông và góc nhọn kề nó bằng nhau thì bằng nhau.
 Quan hệ bằng nhau giữa các tam giác là trường hợp đặc biệt của quan hệ đồng dạng giữa các tam giác khi các cạnh tỷ lệ nhau theo hệ số tỷ lệ là 1.

Sự đồng dạng giữa các tam giác

Hai tam giác được gọi là đồng dạng nếu một trong chúng bằng với một tam giác nhận được từ tam giác kia sau một phép vị tự. Các điều kiện cần và đủ để hai tam giác đồng dạng:

 Hai tam giác có ba cặp cạnh tương ứng tỷ lệ với nhau thì đồng dạng. (c.c.c).
 Hai tam giác có hai cặp góc tương ứng bằng nhau thì đồng dạng. (g.g).
 Hai tam giác có hai cặp cạnh tương ứng tỷ lệ và góc xen giữa hai cặp cạnh ấy bằng nhau thì đồng dạng. (c.g.c).
Hai tam giác vuông có cặp cạnh huyền và một cặp cạnh góc vuông tương ứng tỷ lệ thì đồng dạng
 Hai tam giác bằng nhau thì đồng dạng.

Các tính chất của tam giác đồng dạng:

Tỉ số đồng dạng của hai tam giác là tỷ số giữa hai cạnh tương ứng bất của hai tam giác đó khi chúng đồng dạng

 Tỉ số hai đường phân giác, hai đường cao, hai đường trung tuyến, hai đường tròn ngoại tiếp tam giác, hai đường tròn nội tiếp tam giác, hai chu vi tương ứng của hai tam giác đồng dạng bằng tỉ số đồng dạng.
 Tỉ số diện tích của hai tam giác đồng dạng bằng bình phương tỉ số đồng dạng.

Phân loại tam giác
Trong hình học Euclid, thuật ngữ "tam giác" thường được hiểu là tam giác nằm trên một mặt phẳng. Ngoài ra còn có tam giác cầu trong hình học cầu, tam giác hyperbol trong hình học hyperbol. Tam giác phẳng có một số dạng đặc biệt, được xét theo tính chất các cạnh và các góc của nó:

Theo độ dài các cạnh
Tam giác thường là tam giác cơ bản nhất, có độ dài các cạnh khác nhau, số đo góc trong cũng khác nhau. Tam giác thường cũng có thể bao gồm các trường hợp đặc biệt của tam giác.
Tam giác cân là tam giác có hai cạnh bằng nhau, hai cạnh này được gọi là hai cạnh bên. Đỉnh của một tam giác cân là giao điểm của hai cạnh bên. Góc được tạo bởi đỉnh được gọi là góc ở đỉnh, hai góc còn lại gọi là góc ở đáy. Tính chất của tam giác cân là hai góc ở đáy thì bằng nhau.
Tam giác đều là trường hợp đặc biệt của tam giác cân có cả ba cạnh bằng nhau. Tính chất của tam giác đều là có 3 góc bằng nhau và bằng 60°.

Theo số đo các góc trong
Tam giác vuông là tam giác có một góc bằng 90° (là góc vuông). Trong một tam giác vuông, cạnh đối diện với góc vuông gọi là cạnh huyền, là cạnh lớn nhất trong tam giác đó. Hai cạnh còn lại được gọi là cạnh góc vuông của tam giác vuông. Định lý Pythagoras là định lý nổi tiếng đối với hình tam giác vuông, mang tên nhà toán học lỗi lạc Pythagoras.
Tam giác tù là tam giác có một góc trong lớn hơn lớn hơn 90° (một góc tù) hay có một góc ngoài bé hơn 90° (một góc nhọn).
Tam giác nhọn là tam giác có ba góc trong đều nhỏ hơn 90° (ba góc nhọn) hay có tất cả góc ngoài lớn hơn 90° (sáu góc tù)

Tam giác vuông cân vừa là tam giác vuông, vừa là tam giác cân. Trong một tam giác vuông cân, hai cạnh góc vuông bằng nhau và mỗi góc nhọn bằng 45°.

Một số tính chất của tam giác (trong hình học Euclid)
 Tổng các góc trong của một tam giác bằng 180° (định lý tổng ba góc trong của một tam giác).
 Độ dài mỗi cạnh lớn hơn hiệu độ dài hai cạnh kia và nhỏ hơn tổng độ dài của chúng (bất đẳng thức tam giác).
 Trong một tam giác, cạnh đối diện với góc lớn hơn là cạnh lớn hơn. Ngược lại, góc đối diện với cạnh lớn hơn là góc lớn hơn (quan hệ giữa cạnh và góc đối diện trong tam giác).
 Ba đường cao của tam giác cắt nhau tại một điểm được gọi là trực tâm của tam giác (đồng quy tam giác).
 Ba đường trung tuyến của tam giác cắt nhau tại một điểm. Điểm đó được gọi là trọng tâm của tam giác. Hay còn gọi là ba đường trung tuyến của tam giác đồng quy tại một điểm( đồng quy tại một điểm có nghĩa là cùng đi qua 1 điểm). Khoảng cách từ trọng tâm đến 3 đỉnh của tam giác bằng 2/3 độ dài đường trung tuyến ứng với đỉnh đó. Đường trung tuyến của tam giác chia tam giác thành hai phần có diện tích bằng nhau (đồng quy tam giác).
 Ba đường trung trực của tam giác cắt nhau tại một điểm là tâm đường tròn ngoại tiếp của tam giác (đồng quy tam giác).
 Ba đường phân giác trong của tam giác cắt nhau tại một điểm là tâm đường tròn nội tiếp của tam giác (đồng quy tam giác).
 Định lý hàm số cosin: Trong một tam giác, bình phương độ dài một cạnh bằng tổng bình phương độ dài hai canh còn lại trừ đi hai lần tích của độ dài hai cạnh ấy với cosin của góc xen giữa hai cạnh đó.
 Định lý hàm số sin: Trong một tam giác tỷ lệ giữa độ dài của mỗi cạnh với sin của góc đối diện là như nhau cho cả ba cạnh.
Đường trung bình là đoạn thẳng nối trung điểm hai cạnh của tam giác; một tam giác có ba đường trung bình. Đường trung bình của tam giác thì song song với cạnh thứ ba và có độ dài bằng một nửa độ dài cạnh đó. Tam giác mới tạo bởi ba đường trung bình trong một tam giác thì nó đồng dạng với tam giác chủ của nó.
Trong tam giác, đường phân giác của một góc chia cạnh đối diện thành 2 đoạn thẳng tỷ lệ với 2 cạnh kề 2 đoạn thẳng đó.

Trong hình học phi Euclid thì một tam giác có thể có tổng ba góc phụ thuộc vào kích thước của tam giác, khi kích thước tam giác gia tăng thì tổng đó tiến tới giá trị là 0 và có diện tích là vô hạn.

Các công thức tính diện tích tam giác
Tính diện tích tam giác là một bài toán cơ bản thường được gặp trong hình học sơ cấp.

Bằng cách sử dụng hình học
Diện tích S bằng ½bh, trong đó b là độ dài của một cạnh bất kỳ của tam giác (thường gọi là đáy) và h là độ dài đường cao hạ từ đỉnh đối diện xuống cạnh ấy.

Có thể giải thích công thức này bằng cách dùng diện tích hình chữ nhật như sau:

Từ một tam giác (màu xanh lục), ta sẽ sao một tam giác bằng nó,(màu xanh lam), quay góc 180°, và ghép chúng thành hình bình hành. Cắt một phần của hình bình hành, ghép lại thành hình chữ nhật. Vì diện tích hình chữ nhật là bh, nên diện tích tam giác là ½bh.

Nói cách khác, diện tích tam giác bằng độ dài cạnh đáy nhân với chiều cao chia 2:

Đặc biệt
Tam giác vuông thì diện tích sẽ tính là một nửa tích hai cạnh góc vuông hoặc nửa tích đường cao với cạnh huyền.
Tam giác đều thì diện tích sẽ tính là bình phương 1 cạnh nhân với

Bằng cách dùng vectơ

Bằng cách dùng lượng giác
Diện tích tam giác bằng nửa tích độ dài 2 cạnh nhân với sin của góc hợp bởi 2 cạnh đó.

Bằng phương pháp dùng tọa độ
Nếu đỉnh A đặt ở gốc tọa độ (0, 0) của hệ tọa độ Descartes và tọa độ của hai đỉnh kia là B = (xB, yB) và C = (xC, yC), thì diện tích S của tam giác ABC bằng một nửa của giá trị tuyệt đối của định thức

Trong trường hợp tổng quát, ta có:

Trong không gian ba chiều, diện tích của tam giác cho bởi {A = (xA, yA, zA), B = (xB, yB, zB) và C = (xC, yC, zC)} là tổng 'Pythagor' của các diện tích các hình chiếu của chúng trên các mặt phẳng tọa độ (nghĩa là x=0, y=0 and z=0):

Áp dụng công thức Heron
Cũng có thể tính diện tích tam giác S theo Công thức Heron:

trong đó  là nửa chu vi của tam giác.

Thông qua đường tròn nội tiếp
Gọi r là bán kính đường tròn nội tiếp tam giác và  là nửa chu vi của tam giác, khi đó

Thông qua đường tròn ngoại tiếp
Gọi R là bán kính đường tròn ngoại tiếp tam giác, khi đó

Những nguyên tắc cơ bản
Euclid đã trình bày các nguyên tắc cơ bản về tam giác trong tập 1 đến tập 4 tác phẩm Cơ sở (Elements) của ông, viết khoảng năm 300 TCN.

Tam giác là một đa giác và đơn hình bậc 2 (xem đa diện).

Hai tam giác là đồng dạng nếu có thể khai triển (co hay giãn) tam giác này theo cùng một tỷ lệ để có tam giác kia. Trường hợp này, độ dài của những bên đồng vị có tỷ lệ bằng nhau. Tức là hai tam giác đồng dạng với nhau, nếu cạnh lớn nhất của tam giác này gấp bao nhiêu lần cạnh lớn nhất của tam giác kia, thì cạnh bé nhất của tam giác này cũng gấp bấy nhiêu lần cạnh bé nhất của tam giác kia và tương tự với cạnh còn lại.

Hơn nữa, tỷ lệ cạnh dài trên cạnh ngắn của một tam giác sẽ phải bằng tỷ lệ cạnh dài trên cạnh ngắn của tam giác kia. Điều quan trọng là những góc đồng vị phải bằng nhau để hai tam giác được đồng dạng nhau. Việc này cũng xảy ra nếu một tam giác có một cạnh chung với tam giác kia, và những cạnh đối với nó thì bằng nhau.

Hàm lượng giác sin và cosin có thể hiểu được khi dùng tam giác vuông và khái niệm đồng dạng. Đó là hai hàm của góc được nghiên cứu bởi lượng giác học.

Những định lý nổi tiếng được áp dụng trong tam giác

Một số định lý nổi tiếng có liên quan đến tam giác là:

 Định lý Pythagoras: Trong một tam giác vuông, bình phương cạnh huyền bằng tổng bình phương của hai cạnh góc vuông. Được viết bởi hệ thức: c2 = a2 + b2
 Định lý Apollonius: Với một tam giác ABC, và AD là đường trung tuyến ta có hệ thức: AB2 + AC2 = 2(AD2 +BD2)
 Định lý Stewart: Gọi a, b, và c là độ dài các cạnh của một tam giác. Gọi d là độ dài của đoạn thẳng nối từ một đỉnh của tam giác với điểm nằm trên cạnh (ở đây là cạnh có độ dài là a) đối diện với đỉnh đó. Đoạn thẳng này chia cạnh a thành hai đoạn có độ dài m và n, định lý Stewart sẽ có hệ thức: b2m + c2n = a(d2 +mn)
 Định lý Thales: Có một đường thẳng cắt hai cạnh của một tam giác và song song với cạnh còn lại thì sẽ xuất hiện những cặp đoạn thẳng tỉ lệ trên hai cạnh được cắt đó.

Các công trình kiến trúc sử dụng hình tam giác

Hiện nay, hình chữ nhật là một dạng hình học phổ biến và phổ biến nhất cho các công trình vì hình dạng dễ xếp chồng và sắp xếp, thật dễ dàng để thiết kế đồ nội thất và đồ đạc để phù hợp với bên trong các tòa nhà hình chữ nhật. Hình tam giác, trong khi khó sử dụng hơn về mặt khái niệm nhưng nó cung cấp rất nhiều sức mạnh cho chúng ta. Khi công nghệ máy tính giúp các kiến trúc sư thiết kế các tòa nhà mới sáng tạo, hình dạng tam giác ngày càng trở nên phổ biến như là một phần của các công trình và là hình dạng chính cho một số loại nhà cao tầng cũng như các vật liệu xây dựng, đồ dùng nội thất. Năm 1989 tại Tokyo, Nhật Bản, các kiến trúc sư đã tự hỏi liệu có thể xây dựng một tòa tháp với hơn 500 tầng để cung cấp không gian văn phòng giá cả phải chăng cho thành phố đông đúc như thế này hay không. Nhưng sự nguy hiểm đối với các tòa nhà từ trận động đất, các kiến trúc sư cho rằng hình dạng tam giác sẽ là cần thiết, và như vậy một tòa nhà hình tam giác đã được xây dựng.

Tại thành phố New York, khi đi qua các đại lộ lớn, ta có thể nhìn thấy nhiều các công trình lớn xây dựng theo hình lăng trụ đứng có đáy là tam giác. Ví dụ điển hình như vậy là Tòa nhà Flatiron hình tam giác mà mọi người thừa nhận có một không gian thật không dễ để chứa đồ nội thất văn phòng hiện đại nhưng điều đó không ngăn cản công trình trở thành một biểu tượng mang tính bước ngoặt. Các nhà thiết kế đã làm nhà ở Na Uy bằng cách sử dụng các chủ đề hình tam giác. Hình dạng tam giác cũng đã xuất hiện trong nhà thờ cũng như các tòa nhà công cộng bao gồm các trường đại học cũng như hỗ trợ cho các mẫu thiết kế nhà sáng tạo hơn nữa.

Cấu trúc của một hình tam giác rất chắc chắn, trong khi đó cấu trúc của các đa giác khác có thể bị làm lệch đi (ví dụ một hình chữ nhật có thể bị bẻ lệch thành hình bình hành) từ áp suất đến những điểm trong nó, hình tam giác có sức mạnh tự nhiên hỗ trợ các cấu trúc chống lại các áp lực bên. Một hình tam giác sẽ không bao giờ thay đổi hình dạng trừ khi các cạnh của nó bị uốn cong, mở rộng hoặc gãy hoặc nếu các khớp của nó bị gãy. Về bản chất, mỗi một cạnh trong tam giác đều hỗ trợ cho hai cạnh còn lại. Một hình chữ nhật, ngược lại, phụ thuộc nhiều hơn vào sức mạnh của các khớp theo nghĩa cấu trúc. Một số nhà thiết kế sáng tạo đã đề xuất làm cho gạch không chỉ có hình dạng chữ nhật, và với hình dạng tam giác có thể được kết hợp theo ba chiều. Rất có khả năng các hình tam giác sẽ được sử dụng ngày càng nhiều theo những cách mới khi kiến trúc tăng độ phức tạp. Điều quan trọng cần nhớ là hình tam giác rất mạnh về độ cứng, nhưng trong khi được sắp xếp theo hình tam giác sắp xếp không mạnh như hình lục giác khi bị (do đó sự phổ biến của các hình lục giác trong tự nhiên).

Tham khảo

Xem thêm
 Tam giác Heron
Tam giác cầu
Tam giác tỷ lệ vàng
Tam giác Bermuda
 Bất đẳng thức của Pedoe
 Bất đẳng thức tam giác

Đa giác
Hình học tam giác


title: Tillandsia spathacea

text:
Tillandsia spathacea là một loài thực vật thuộc họ Bromeliaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Manzanares, J.M. & Pitman, N. 2003. Tillandsia spathacea. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

S
Thực vật đặc hữu Ecuador


title: Forbach, Moselle

text:
Forbach là một xã trong vùng hành chính Lorraine, thuộc tỉnh Moselle, quận Forbach, tổng Forbach. Tọa độ địa lý của xã là 49° 11' vĩ độ bắc, 06° 53' kinh độ đông. Forbach nằm trên độ cao trung bình là 222 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 192 mét và điểm cao nhất là 388 mét. Xã có diện tích 16,32 km², dân số vào thời điểm 1999 là 22.807 người; mật độ dân số là 1397 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Các thành phố kết nghĩa
 , Völklingen, Saarland, Đức

Nhân vật nổi tiếng
 Jean-Nicolas Houchard (1740-1793), tướng quân đội
 Patricia Kaas (sinh năm 1966), nữ ca sĩ sinh tại Forbach

Tham khảo

Xã của Moselle


title: Denticolloides sinensis

text:
Denticolloides sinensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Dolin & Cate miêu tả khoa học năm 1999.

Chú thích

Tham khảo

Denticolloides


title: Dương Minh Châu (huyện)

text:
Dương Minh Châu là một huyện thuộc tỉnh Tây Ninh, Việt Nam.

Địa lý
Huyện Dương Minh Châu nằm ở phía đông của tỉnh Tây Ninh, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp huyện Dầu Tiếng, tỉnh Bình Dương
Phía tây giáp thành phố Tây Ninh và thị xã Hòa Thành
Phía nam giáp thị xã Trảng Bàng và huyện Gò Dầu
Phía bắc giáp huyện Tân Châu.

Huyện Dương Minh Châu có diện tích 435,60 km², dân số năm 2019 là 119.158 người, mật độ dân số đạt 274 người/km².

Một phần hồ Dầu Tiếng nằm trên địa bàn huyện, cung cấp nước cho sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp trên toàn huyện.

Lịch sử
Huyện được đặt tên theo nhà cách mạng Dương Minh Châu là Chủ tịch Ủy ban Hành chính Kháng chiến đầu tiên của tỉnh Tây Ninh.

Giữa tháng 5 năm 1951, theo yêu cầu của cuộc kháng chiến, huyện căn cứ Dương Minh Châu được thành lập và lấy tên đồng chí Dương Minh Châu. Về mặt hành chính huyện căn cứ bao gồm 5 xã: Ninh Thạnh, Thạnh Bình, Chơn Bà Đen, Phước Ninh và Định Thành. Tỉnh uỷ Gia Định Ninh chỉ đạo tách một phần xã Ninh Thạnh nhập vào một phần xã Thái Bình, thành lập xã mới Thạnh Bình. Các xóm quanh núi Bà cùng các xóm dân cư trong khu căn cứ hình thành xã Chơn Bà Đen. Hai xã Lộc Ninh và Phước Hội nhập lại thành xã Phước Ninh; tách ấp Bến Buôn của xã Phước Ninh và nhập vào một số xóm dân cư ven sông sài Gòn thành lập xã Định Thành. Dân số khoảng 10.000 người.

Sau năm 1975, huyện Dương Minh Châu bao gồm 10 xã: Bàu Năng, Bến Củi, Cầu Khởi, Chà Là, Lộc Ninh, Phan, Phước Minh, Phước Ninh, Suối Đá và Truông Mít.

Ngày 13 tháng 5 năm 1989, tách 2 vùng kinh tế mới Tân Thành và Suối Dây để hợp với 8 xã thuộc huyện Tân Biên thành lập huyện Tân Châu.

Ngày 13 tháng 1 năm 1999, thành lập thị trấn Dương Minh Châu (thị trấn huyện lỵ) trên cơ sở điều chỉnh 465 ha diện tích tự nhiên và 7.985 nhân khẩu của xã Suối Đá.

Ngày 12 tháng 1 năm 2004, Chính phủ ban hành Nghị định 21/2004/NĐ-CP. Theo đó:
Chuyển 7.433 ha diện tích tự nhiên và 1.104 nhân khẩu (các ấp Tà Dơ, Đồng Kèn) của xã Suối Đá về xã Tân Thành thuộc huyện Tân Châu quản lý.
Chuyển 7.930 ha diện tích tự nhiên và 1.775 nhân khẩu (ấp Suối Bà Chiêm) của xã Suối Đá về xã Tân Hòa thuộc huyện Tân Châu quản lý.

Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính, huyện Dương Minh Châu còn lại 43.451 ha diện tích tự nhiên và 100.047 nhân khẩu, gồm 1 thị trấn và 10 xã.

Hành chính
Huyện Dương Minh Châu có 11 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm thị trấn Dương Minh Châu và 10 xã: Bàu Năng, Bến Củi, Cầu Khởi, Chà Là, Lộc Ninh, Phan, Phước Minh, Phước Ninh, Suối Đá, Truông Mít.

Kinh tế - xã hội
Hệ thống đường giao thông của huyện tương đối hoàn chỉnh, đảm bảo được yêu cầu giao thông trong huyện. Phía Bắc huyện có đường tỉnh 781 trải nhựa, từ thành phố Tây Ninh đến đập chính Hồ nước Dầu Tiếng dài 30 km. Dọc theo phía Tây huyện có đường tỉnh 784 từ Bàu Năng qua ngã ba Đất Sét xuống Bàu Đồn (Gò Dầu) dài 20,7 km. Phía Đông huyện có đường tỉnh 789 dài 18 km từ Bến Sắn đến Củ Chi (TP HCM). Ngoài ra, còn có các đường trải sỏi đỏ, đường đất nối huyện lỵ với tất cả các xã. Hệ thống đường giao thông được nâng cấp thuận tiên cho việc chuyên chở hàng hoá và đi lại thường ngày.

Về tín ngưỡng tôn giáo, cư dân trong huyện chủ yếu theo đạo Cao Đài và đạo Phật.

Dương Minh Châu là một vùng căn cứ cách mạng. Trước đó, là căn cứ Trà Vong, sau này, được lấy tên đồng chí Dương Minh Châu đặt tên cho căn cứ. Chiến khu Dương Minh Châu còn là nơi các đơn vị võ trang, lập kế hoạch lập trận làm bàn đạp tấn công quân xâm lược ở các chiến trường xung quanh.

Trước Cách mạng tháng Tám, phần lớn, đất huyện Dương Minh Châu là rừng và đồn điền cao su. Thêm vào đó, là công trình thủy lợi Lòng hồ Dầu Tiếng được khởi công từ cuối năm 1979. Diện tích mặt hồ khoảng 27000 ha, có sức chứa 1,45 tỉ m3 nước. Đây là  nguồn nước cung cấp cho việc sản xuất nông nghiệp và dân sinh của toàn tỉnh. Bên cạnh đó, đất đai huyện gồm hai loại đật chính là đất xám và đất phù sa, với hệ thống thủy lợi Hồ Dầu Tiếng, huyện rất có tiềm năng cho việc phát triển nông nghiệp thủy sản và kinh tế du lịch. Chính vì thế mà ngày nay, những địa danh như: Nông trường cao su Dầu Tiếng, Nông trường cao su Bến Củi, Cầu Khởi, Hồ Dầu Tiếng, cầu Kênh Tây, cầu Tân Hưng,… là niềm tự hào một thời của người dân Dương Minh Châu.

Hệ thống thủy lợi tưới, tiêu ngày càng hoàn chỉnh và phát huy hiệu quả. Hệ thống lưới điện quốc gia đã toả về khắp 10 xã trong huyện. Các công trình phục vụ dân sinh như bệnh viện, trạm xá, trường học, chợ huyện, bãi hát... đã được xây dựng.

Giáo dục
nhỏ|Trường THPT Dương Minh Châu
Hiện nay Huyện bao gồm 21 trường tiểu học, 11 trường Trung học cơ sở, 2 trường Trung học phổ thông và cơ sở trung tâm giáo dục thường xuyên.
 THPT Dương Minh Châu, thị trấn Dương Minh Châu.
 THPT Nguyễn Thái Bình, xã Truông Mít.
 THPT Nguyễn Đình Chiểu (cũ), xã Suối Đá (Ngày 12 tháng 8 năm 2019, Chủ tịch UBND tỉnh ký quyết định sáp nhập vào trường THPT Dương Minh Châu và trở thành cơ sở 2 của trường THPT Dương Minh Châu).

Du lịch
phải|nhỏ|Căn cứ Dương Minh Châu
Trên địa bàn huyện có 2 địa điểm du lịch là chiến khu Dương Minh Châu và Hồ Dầu Tiếng.

Hồ Dầu Tiếng được xây dựng vào những năm 80 là hồ nước ngọt thủy lơi nhân tạo có diện tích lớn nhất Việt Nam, phần lớn thuộc địa giới hành chính Dương Minh Châu, phần còn lại thuộc địa giới huyện Tân Châu và hai tỉnh Bình Dương, Bình Phước.

Phong tặng
Năm 1994, Nhân dân và lực lượng vũ trang huyện Dương Minh Châu vinh dự được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Năm 2014, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân huyện Dương Minh Châu vinh dự được đón nhận Huân chương lao động hạng Ba do Đảng và Nhà nước trao tặng.

Năm 2019, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân huyện Dương Minh Châu vinh dự được đón nhận Huân chương lao động hạng Nhì do Đảng và Nhà nước trao tặng.

Chú thích

Xem thêm

Đơn vị hành chính Việt Nam đặt tên theo tên người


title: Trương Hoành (Thủy hử)

text:
Trương Hoành (chữ Hán: 张横; bính âm: Zhāng Héng), ngoại hiệu Thuyền Hỏa Nhi (chữ Hán: 船火兒; tiếng Anh: BoatMan; tiếng Việt: Lửa đầu thuyền) là một nhân vật hư cấu trong tiểu thuyết văn học cổ điển Trung Hoa Thủy Hử. Trương Hoành xếp thứ 28 trong 108 vị đầu lĩnh Lương Sơn Bạc và xếp thứ 28 trong 36 vị sao Thiên Cương, được sao Thiên Bình Tinh (chữ Hán: 天平星; tiếng Anh: Balance Star) chiếu mệnh.

Xuất thân
Thủy Hử mô tả Trương Hoành mình cao bảy thước, ria vàng, tóc đỏ với mắt tam giác, đỏ tươi. Bơi lặn rất giỏi, lại quen thuộc sông nước, Trương Hoành được tả là một thanh niên rất khỏe, có thể nhảy từ dưới nước lên nhanh như cá dù ở bất cứ mọi thời tiết nào.

Trương Hoành cùng em trai mình là Trương Thuận sống với nhau tại Yết Dương Lĩnh (nay thuộc Cửu Giang, Giang Tây). Hai anh em thường giả dạng là lái đò trên sông Tầm Dương và cướp của khách khi đò giữa nơi sông nước. Sau này, Trương Thuận dời đi Giang Châu (nay là Giang Tây) làm nghề lái cá. Nghiện cờ bạc, Trương Hoành ở lại Yết Dương Lĩnh và tiếp tục nghề cướp trên sông Tầm Dương để sống qua ngày và để có tiền tiêu vào thú vui này.

Gia nhập Lương Sơn

Gặp gỡ Tống Giang
Sau khi chia tay anh em Đồng Uy và Lý Tuấn, vì giúp đỡ Tiết Vĩnh, Tống Giang đã bị Mục Hoằng, Mục Xuân truy đuổi tại Tầm Dương. Tống Giang cùng hai 2 công sai áp giải đã nhờ Trương Hoành chở qua đò để trốn cuộc vây bắt. Đến giữa sông, Trương Hoành bắt và định giết cả ba người để cướp của. May thay lúc đó, Lý Tuấn đến chơi và nhận ra người bị bắt chính là Tống Công Minh. Lý Tuấn đã giới thiệu Tống Giang cho Trương Hoành và 2 anh em Mục Hoằng, Mục Xuân. Vốn đã nể danh Tống Giang từ trước, Trương Hoành cùng 2 anh em Mục Hoẵng, Mục Xuân đã thả và kết giao với Tống Giang.

Tại Giang Châu, khi Tống Giang bị giam và xử chém vì đề phản thi ở gác Tầm Dương trong lúc say, Trương Hoành đã tham gia vào trận cướp pháp trường Giang Châu, giải cứu thành công Tống Giang và Đái Tông. Sau trận này, Trương Hoành cùng những người khác đã theo về và gia nhập Lương Sơn Bạc.

Trong trận đánh vào doanh trại Lương Sơn Bạc, Tống tướng Hô Diên Chước ra lệnh cho phó tướng của mình là Lăng Chấn dùng hỏa pháo tấn công Lương Sơn Bạc. Theo mưu kế của Ngô Dụng, Trương Hoành là vị đầu lĩnh đã dẫn đầu nhóm người Lương Sơn phá hoại các giá pháo, dụ Lăng Chấn xuống sông cướp thuyền. Lăng Chấn mắc mưu, khi cướp thuyền thì thuyền bị đục thủng, lật úp và cuối cùng bị bắt và sau đó, được Tống Giang chiêu hàng và gia nhập Lương Sơn Bạc.

Chức vụ
Khi phân định ngôi thứ ở Lương Sơn Bạc, Trương Hoành xếp thứ 28 trong 108 vị đầu lĩnh Lương Sơn Bạc và xếp thứ 28 trong 36 vị sao Thiên Cương, chức Thủy quân Đầu Lĩnh.

Chiêu an và mất
Sau khi nhận chiêu an, Trương Hoành cùng các đầu lĩnh Lương Sơn Bạc tham gia các chiến dịch bình quân Liêu và các lực lượng khác chống đối triều đình nhà Tống.

Ở chiến dịch bình Phương Lạp, trong trận đánh thành Hàng Châu, khi thành vỡ, địch tướng Phương Thiên Định phi ngựa trốn khỏi thành nhưng chạm trám và bị Trương Hoành chém chết tại dưới chân núi Ngũ Vân. Sau này, Trương Hoành được biết em trai mình là Trương Thuận, khi đánh thành Hàng Châu, đã bị Phương Thiên Định sai cung thủ bắn chết tại Dũng Kim Môn (chữ Hán: :zh:湧金門; tiếng Anh: Yongjin Gate). Chính Trương Thuận đã nhập vào Trương Hoành để giết trả thù Phương Thiên Định. Khi tỉnh lại, quá đau buồn vì cái chết của người em mình, Trương Hoành ngất xỉu và mất vì bệnh sau đó không lâu.

Tham khảo

Thủy Hử - Thi Nại Am, Nhà xuất bản Văn học, 1988, bản dịch của Trần Tuấn Khải - Lương Duy Thứ giới thiệu.
Hậu Thủy hử - Thi Nại Am và La Quán Trung, Nhà xuất bản Văn học, 1999, bản dịch của Ngô Đức Thọ và Nguyễn Thuý Nga - Ngô Đức Thọ giới thiệu.

Xem thêm
Thủy Hử
Trương Thuận
Thi Nại Am
La Quán Trung

Nhân vật Thủy hử


title: Bleptina sangamonia

text:
Bleptina sangamonia là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở Illinois và Maryland, phía nam đến at lĐông South Carolina, but it is not present ở Pennsylvania, New Jersey và Delaware.

Liên kết ngoài
Images

Chú thích

S
Động vật được mô tả năm 1912


title: Lladurs

text:
Lladurs là một đô thị trong tỉnh Lleida, cộng đồng tự trị Cataluña Tây Ban Nha. Đô thị Lladurs có diện tích là 128 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là 193 người với mật độ 1,51 người/km². Đô thị Lladurs có cự ly km so với tỉnh lỵ Lleida.

Tham khảo

Đô thị ở Lérida


title: 5668 Foucault

text:
5668 Foucault (1984 FU) là một tiểu hành tinh vành đai chính được Antonín Mrkos tại Klet phát hiện ngày 22 tháng 3 năm 1984. Nó được đặt theo họ của nhà vật lý học người Pháp Léon Foucault.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 5668 Foucault

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1984


title: Chilicola minima

text:
Chilicola minima là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Ducke mô tả khoa học năm 1908.

Chú thích

Tham khảo

Chilicola
Động vật được mô tả năm 1908


title: Pseudoeurycea boneti

text:
Pseudoeurycea boneti là một loài kỳ giông trong họ Plethodontidae.
Nó là loài đặc hữu của México.

Môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.
Nó bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Wake, D. 2006. Pseudoeurycea boneti. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

Động vật đặc hữu México
Pseudoeurycea
Động vật lưỡng cư México


title: Chi Mua

text:
Chi Mua hay chi Muôi (danh pháp khoa học Melastoma) là một chi thực vật trong họ Mua (Melastomataceae). Chi này có khoảng 50 loài phân bổ khắp Đông Nam Á, Ấn Độ và Úc. Chi này đang có sự xem xét về danh pháp. Nhiều loài được đem trồng khắp nơi vì có hoa đẹp màu tím nhạt. Do trồng tràn lan nên các cây hoa mua bị coi là cỏ dại tại Hawaii và một số nơi tại Hoa Kỳ.ở việt nam còn có loài hoa mua trắng phân bố khắp các rừng đồi miền bắc đặc biệt là vùng trung du bắc bộ,chúng mọc xen lẫn vào những bụi hoa màu tím,tuy nhiên màu trắng rất ít và giá thành của một cây hoa mua trắng tự nhiên khá là cao.

Đặc điểm nhận dạng: cây có lá dài và nhỏ hơn cây tím,thân nhiều lông hơn và nổi bật với màu xanh rõ dệt ko pha hồng đỏ như hoa tím.hoa thường có 4-6 cánh trắng muốt rất đẹp với nhuỵ màu vàng đặc trưng,quả khi chín thay vì có màu đen như hoa mua tím thì quả của chúng lại có màu vàng pha chút sắc cam.để nhận biết chính xasc nhất chúng ta nên nhìn hoa,lá,thân.

Các loài
 Melastoma affine - mua tương tư, mua nhiều hoa
 Melastoma bauchei - mua Bauche, mua bụi
 Melastoma candidum - mua
 Melastoma dodecandrum - mua thấp, mua 12 nhị
 Melastoma imbrica - mua ông
 Melastoma malabathricum - mua sẻ, mua da hung
 Melastoma normale - mua thường
 Melastoma orientale - mua đông
 Melastoma paleaceum - mua dằm
 Melastoma saigonense - mua Sài Gòn, mua lông
 Melastoma sanguineum - mua bà, mua đỏ
 Melastoma setigerum - mua tơ
 Melastoma trungii - mua Trừng

Hoa mua có màu tím rất đẹp, nhiều người lầm tưởng với loài hoa sim nhưng thực ra 2 loài cây này khác nhau rõ rệt. Các loài hoa mua trông hoa thì rất giống nhau, chỉ phân biệt ở lá, trái và lông.

Cây hoa mua (Melastoma candidum) là loài chỉ thị đất chua phèn, có thể thấy mọc hoang khắp các miền Bắc Nam.

Thơ văn
Trong thơ văn hoa mua nổi tiếng với bài ca vọng cổ: "Bông mua ai bán mà mua, mẹ không gả giá cho vừa lòng quan…"

Chú thích

Tham khảo

M


title: Arctopsyche trispinosa

text:
Arctopsyche trispinosa là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Arctopsyche


title: Sabarat

text:
Sabarat  là một xã ở tỉnh Ariège, thuộc vùng Occitanie ở phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Ariège

Tham khảo

Xã của Ariège


title: Yazd (định hướng)

text:
Yazd có thể là:
Tỉnh Yazd của Iran.
Thành phố Yazd tỉnh lỵ của tỉnh Yazd nói trên.


title: Antocha styx

text:
Antocha styx là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Antocha
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Enteucha terricula

text:
Enteucha terricula là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được miêu tả bởi Puplesis và Robinson năm 2000. Nó được tìm thấy ở Peru.

Chú thích

Tham khảo

Enteucha


title: Spermophagus albomaculatus

text:
Spermophagus albomaculatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Decelle miêu tả khoa học năm 1970.

Chú thích

Tham khảo

Spermophagus


title: Hydroglyphus pseudoctoguttatus

text:
Hydroglyphus pseudoctoguttatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Biström miêu tả khoa học năm 2000.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Hydroglyphus


title: Systatica

text:
Systatica là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Dracula sodiroi

text:
Dracula sodiroi là một loài lan.

Tham khảo

Liên kết ngoài

S|sodiroi


title: 2780 Monnig

text:
2780 Monnig (1981 DO2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được S. J. Bus phát hiện vào ngày 28 tháng 2, năm 1981 tại Siding Spring. Tiểu hành tinh này được đặt theo tên Oscar Monnig.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 2780 Monnig

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1981


title: Mazerulles

text:
Mazerulles  là một xã của tỉnh Meurthe-et-Moselle, thuộc vùng Grand Est, đông bắc nước nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 224 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Meurthe-et-Moselle


title: Miguel de Cervantes

text:
Miguel de Cervantes y Saavedra (, phiên âm là Xéc-van-tét); 29 tháng 9 năm 1547 (giả định)23 tháng 4 năm 1616 NS) là tiểu thuyết gia, nhà thơ và nhà soạn kịch người Tây Ban Nha, được nhiều người đánh giá là nhà văn vĩ đại nhất trong văn học tiếng Tây Ban Nha, và là một trong những tiểu thuyết gia xuất sắc nhất mà thế giới từng sản sinh. Ông được biết đến với tiểu thuyết Don Quixote, một tác phẩm thường được coi là tiểu thuyết hiện đại đầu tiên và là một trong những tác phẩm đỉnh cao của văn học thế giới.

Phần lớn cuộc đời ông sống trong cảnh nghèo đói và tương lai mờ mịt, nhiều chi tiết trong tiểu sử còn đang tranh cãi hoặc không rõ, và phần lớn tác phẩm còn lại của ông được sáng tác trong ba năm trước khi ông qua đời. Mặc cho tất cả điều này, ảnh hưởng và đóng góp của ông cho văn học được phản ánh bởi thực tế rằng tiếng Tây Ban Nha thường được mệnh danh là "ngôn ngữ của Cervantes".
nhỏ|Một sự cố trong câu chuyện Don Quixote (1870), của họa sĩ người Anh Robert Hillingford, mô tả một cảnh trong kiệt tác nói trên của Cervantes.
Năm 1569, Cervantes buộc phải rời Tây Ban Nha và chuyển đến Rome, nơi ông làm việc trong gia đình của một hồng y. Năm 1570, ông gia nhập một trung đoàn Bộ binh Hải quân Tây Ban Nha, và bị thương nặng trong Trận Lepanto vào tháng 10 năm 1571. Ông phục vụ quân địch cho đến năm 1575, khi bị cướp biển Barbary bắt giữ; sau năm năm bị giam cầm, ông được trả tiền chuộc và trở về Madrid.

Cuốn tiểu thuyết quan trọng đầu tiên của ông, có tựa đề La Galatea, được xuất bản vào năm 1585, nhưng ông vẫn tiếp tục làm công việc thu mua, sau đó là viên chức thu thuế của chính phủ. Phần I của Don Quixote được xuất bản năm 1605, trong khi Phần II xuất bản năm 1615. Các tác phẩm khác bao gồm bộ 12 tác phẩm Novelas ejemplares (Tiểu thuyết mẫu mực); một bài thơ dài, Viaje del Parnaso (Hành trình đến Parnassus); và Ocho comedias y ocho entremeses (Tám vở kịch và tám entr'acte). Los trabajos de Persiles y Sigismunda (Công việc khổ cực của Persiles và Sigismunda), được xuất bản sau khi ông qua đời vào năm 1616.

Tiểu sử

Tuổi thơ

Người ta cho rằng Cervantes đã được sinh ra tại Alcalá de Henares, một thành phố Castilian khoảng 35 km (22 dặm) về phía đông bắc từ Madrid, có thể là vào ngày 29 tháng 9 (ngày lễ Thánh Micae) năm 1547. Ngày sinh của ông có thể đã được xác định từ sổ đăng ký nhà thờ, do truyền thống đặt tên một đứa trẻ theo tên Thánh của ngày sinh. Ông được rửa tội tại Alcalá de Henares vào ngày 9 tháng 10 năm 1547 tại nhà thờ giáo xứ Santa María la Mayor. Sổ đăng ký rửa tội ghi lại như sau:

Cervantes lúc sinh không có tên Cervantes Saavedra. Ông đặt tên "Saavedra" khi đã trưởng thành. Theo quy ước đặt tên Tây Ban Nha họ thứ hai của ông là của người mẹ, Cortinas.

Cervantes sinh ra tại một gia đình quý tộc sa sút ở Tây Ban Nha. Cha ông là một bác sĩ ngoại khoa bất đắc chí, từng phải ra toà vì thiếu nợ. Do kinh tế gia đình vất vả, ông chỉ học đến Trung học, tuy nhiên, ông rất chăm chỉ đọc sách.

Hơn 22 tuổi, ông đến Ý, đúng vào thời kỳ Phục Hưng và làm người hầu cho một Hồng y giáo chủ. Đây là cơ hội lớn cho ông đọc sách của chủ và học tập.

Năm 1571, hạm đội Thổ Nhĩ Kỳ xâm nhập vào khu vực Địa Trung Hải, Tây Ban Nha và Cộng hòa Venezia tổ chức hạm đội liên hợp chống lại. Hạm đội Liên minh thần thánh cuối cùng cũng đánh tan quân Thổ trong trận Lepanto, Cervantes tham gia trận này, được mô tả như một "hiệp sĩ gầy gò và khờ dại".

Năm tháng tù đày
Sau khi tham gia nhiều trận đánh lớn trên biển Địa Trung Hải với tư cách là lính Tây Ban Nha, ông bị cướp biển Bắc Phi bắt giữ khi trên đường trở về Tây Ban Nha. Chúng đòi tiền chuộc quá lớn, gia đình ông không kịp chuẩn bị và triều đình thì không hề quan tâm.

Ông bị giam 5 năm ở Algie, tiếp xúc với văn hóa Hồi giáo (sau trở thành tư liệu quan trọng cho sáng tác của ông). Đến năm 1580, khoản tiền chuộc giảm xuống một phần vì bọn cướp phục lòng dũng cảm của ông, một phần vì chúng nhận ra không thể lợi dụng ông để lấy tiền từ triều đình Tây Ban Nha. Hai chị gái của ông đã phải gia nhập vào nhà thờ để nhận một số tiền đem chuộc ông.

Cái chết
Ông mất tại Madrid ngày 23 tháng 4 năm 1616 trong lịch Gregory, cùng ngày Shakespeare mất trong lịch Julian. Đáng kể là bách khoa toàn thư Encyclopedia Hispanica cho rằng ngày mất của Cervantes theo truyền thống – 23 tháng 4 – là ngày đề trên mộ. Theo truyền thống ở Tây Ban Nha trong hồi đó, ngày trên mộ là ngày chôn, chứ không phải là ngày mất. Nếu Encyclopedia Hispanica đúng thì Cervantes chắc qua đời ngày 22 tháng 4 và được chôn ngày 23 tháng 4. Dù sao, Cervantes và Shakespeare thực sự không mất cùng ngày, tại vì hai nước Anh và Tây Ban Nha đang sử dụng lịch khác trong thời kỳ đó.

Chú thích

Tham khảo

Đọc thêm

Cervantes in Algiers. A Captive's Tale, Maria Antonia Garcés, Vanderbilt University Press, 2002
Cervantes's Don Quixote (Modern Critical Interpretations), ed. Harold Bloom, 2001
Miguel de Cervantes (Modern Critical Views), ed. Harold Bloom, 2005
Cervantes' Don Quixote: a casebook, ed. Roberto González Echevarría, 2005
 Le Barbaresque, Olivier Weber, Flammarion, 2011.
The Cambridge companion to Cervantes, ed. Anthony J Cascardi, 2002
Critical essays on Cervantes / ed. Ruth S. El Saffar, 1986
Cervantes; a collection of critical essays, ed. Lowry Nelson, 1969
Cinco personajes fugaces en el camino de Don Quijote, Giannina Braschi; Cuadernos hispanoamericanos, ISSN 0011-250X, Nº 328, 1977, pp. 101–115.

Liên kết ngoài

Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes Spanish web site with multiple Cervantes links and audio of whole of Don Quixote
Famous Hispanics
The Cervantes Project  with biographies and chronology
Information about Miguel de Cervantes
Cervantine Collection of the Biblioteca de Catalunya
Miguel de Cervantes (1547–1616): Life and Portrait  The Cervantes Project. Canavaggio, Jean.
Cervantes' Birthplace Museum
 Miguel de Cervantes Collection: Rare editions of Cervantes in eight different languages, the gift of Leonard Kebler, (400 volumes dispersed in the division's collection). From the Rare Book and Special Collections Division

Cervantes Saavedra, Miguel de
Nhà viết kịch Tây Ban Nha
Mất năm 1616
Nhà thơ Tây Ban Nha
Tiểu thuyết gia Tây Ban Nha


title: Pseudopanurgus opacicollis

text:
Pseudopanurgus opacicollis là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1964.

Chú thích

Tham khảo

Pseudopanurgus
Động vật được mô tả năm 1964


title: Acalymma quinquelineata

text:
Acalymma quinquelineata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Latreille miêu tả khoa học năm 1813.

Chú thích

Tham khảo

Acalymma


title: Phụ Bình

text:
Phụ Bình (chữ Hán giản thể: 阜平县, âm Hán Việt: Phụ Bình huyện) là một huyện thuộc địa cấp thị Bảo Định, tỉnh Hà Bắc, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 2497 ki-lô-mét vuông, dân số 210.000 người. Mã số bưu chính của Phụ Bình là 073200. Chính quyền huyện đóng ở trấn Phụ Bình. Về mặt hành chính, huyện Phụ Bình được chia thành 4 trấn, 9 hương.
Trấn: Thành Quan, Bình Dương, Long Tuyền Quan, Thành Nam Trang.
Hương: Vương Lâm Khẩu, Đài Dục, Đại Đài, Sử Gia Trại, Đông Hạ Quan, Hạ Trang, Ngô Vương, Bắc Quả Viên, Sa Sào.

Tham khảo

Bảo Định, Hà Bắc
Đơn vị cấp huyện Hà Bắc


title: Tantal

text:
Tantal (tiếng Latinh: Tantalum) là một nguyên tố hóa học trong bảng tuần hoàn nguyên tố có ký hiệu Ta và số nguyên tử bằng 73.

Nó là nguyên tố hiếm, cứng, có màu xám-xanh óng ánh, là kim loại chuyển tiếp, chống ăn mòn rất tốt, thường có trong khoáng chất tantalít. tantal được dùng trong các dụng cụ phẫu thuật và cấy ghép trong cơ thể, vì nó không phản ứng với các dịch thể.

Thuộc tính

Tantal màu xám, nặng, dễ uốn, cứng, dễ gia công, chống ăn mòn bởi acid rất tốt, dẫn điện và nhiệt tốt. Ở nhiệt độ dưới 150 C tantal không phản ứng hóa học với chất nào, ngay cả với nước cường toan, và chỉ bị ăn mòn bởi acid hydrofluoric, dung dịch acid chứa ion fluor và sulfide trioxide. Nhiệt độ nóng chảy của tantal chỉ thấp hơn wolfram và rheni (chảy tại 3.290 K, sôi tại 5.731 K). tantal có điện dung lớn nhất trong số các hóa chất dùng trong tụ điện.

Ứng dụng

 Tantal được sử dụng chủ yếu, dưới dạng bột kim loại, để tạo ra các linh kiện điện tử, như trong các tụ điện tantal, có điện dung lớn mà kích thước nhỏ. Do kích thuớc và khối lượng nhỏ, các tụ điện tantal được dùng nhiều trong các điện thoại di động, máy nhắn tin, máy tính cá nhân và điện tử của ô tô.
 Tantal cũng được dùng để tạo ra nhiều hợp kim có nhiệt độ nóng chảy cao, cứng mà dễ gia công. Khi pha với các kim loại khác, nó cũng được dùng để làm các dụng cụ tôi luyện chế tạo các siêu hợp kim cho động cơ phản lực, dụng cụ thí nghiệm hóa học, lò phản ứng hạt nhân, các bộ phận của lò luyện chân không và các bộ phận của tên lửa.
 Nó dẻo và có thể kéo thành sợi nhỏ, có thể dùng như dây tóc làm bốc hơi các kim loại khác như nhôm.
 Vì không phản ứng với các dung dịch trong cơ thể, và không gây dị ứng tantal được dùng nhiều để chế tạo dụng cụ phẫu thuật.
 Tantal oxide còn được dùng để tạo kính có chiết suất cao cho thấu kính của máy quay.

Lịch sử

Tantal (tiếng Hy Lạp là tantalos, một nhân vật huyền thoại) được tìm thấy ở Thụy Điển năm 1802 bởi Anders Ekeberg và được chiết tách năm 1820 bởi Jöns Berzelius. Nhiều nhà hóa học thời đó đã tin là niobi và tantal là một nguyên tố cho mãi đến năm 1844 và 1866 khi các nghiên cứu đã cho thấy acid niobic và tantalic là khác nhau. Các nghiên cứu đầu tiên chỉ tạo ra được tantal không nguyên chất và mẫu nguyên chất đầu tiên được tạo ra bởi Werner von Bolton năm 1903. Các dây tóc làm bởi tantal được dùng cho bóng đèn cho đến khi wolfram thay thế nó.

Tên tantal được đặt theo tantalus, cha của Niobe trong thần thoại Hy Lạp.

Độ phổ biến

Tantal được ước tính chiếm khoảng 1 ppm hoặc 2 ppm trong lớp vỏ Trái Đất theo khối lượng.

Có một số loại khoáng vật tantal, chỉ vài loại trong số đó được dùng làm nguyên liệu thô trong công nghiệp sản xuất tantal như: tantalt, microlit, wodginit, euxenit, polycrase. tantalt (Fe,Mn) Ta2O6 là khoáng vật tách tantal quan trọng nhất. tantalt có cùng cấu trúc khoáng vật với columbit (Fe,Mn) (Ta,Nb)2O6; nếu Ta nhiều hơn Nb thì nó được gọi là tantalt và ngược lại thì gọi là columbit (hay niobit). Tỷ trọng của tantalt và các khoáng vật chứa tantal khác cao làm cho nó được tác ra bằng phương pháp trọng lực. Các khoáng vật khác gồm samarskit và fergusonit.

Quặng tantal có ở Úc, Brasil, Canada, Congo, Mozambique, Nigeria, Bồ Đào Nha, Thái Lan...

Tantalt hay lẫn với columbit trong quặng coltan. Việc khai khoáng quặng này ở Congo đã gây nên nhiều vấn đề về quyền con người và bảo vệ môi trường thiên nhiên.

Nhiều quy trình phức tạp cần thực hiện để tách tantal khỏi niobi. Các phương pháp điều chế thương mại có thể gồm: điện phân hợp chất kali florotantalat nóng chảy, khử hợp chất trên bằng natri, hay bằng phản ứng giữa hợp chất tantal Carbide với tantal oxide. tantal còn là sản phẩm phụ của tinh luyện thiếc.

Hợp chất

Các nhà khoa học tại Los Alamos National Laboratory đã chế tạo được chất composít chứa tantal và cacbon thuộc vào loại vật liệu cứng nhất mà con người tạo ra.

Đồng vị

Tantal tự nhiên có hai đồng vị. Ta-181 là đồng vị bền còn Ta-180m là đồng vị phóng xạ chuyển hóa chậm thành chất đồng phân nguyên tử với chu kỳ bán rã khoảng 1015 năm.

Cảnh báo

Các hợp chất chứa tantal rất hiếm gặp, và kim loại này thường không gây nên vấn đề gì trong phòng thí nghiệm, nhưng nó vẫn nên được coi là rất độc. Có bằng chứng cho thấy hợp chất của tantal có thể gây nên khối u, và bụi kim loại tantal có thể gây cháy hay nổ.

Tham khảo

(tiếng Anh)
 Los Alamos National Laboratory - tantalum

Liên kết ngoài

(tiếng Anh)
 WebElements.com - tantalum
 EnvironmentalChemistry.com - tantalum
 Tantalum-Niobium International Study Center

Nguyên tố hóa học
Kim loại chuyển tiếp


title: Sartoria

text:
Sartoria là một chi thực vật có hoa trong họ Đậu, phân họ Faboideae.

Chú thích

Tham khảo

Hedysareae


title: Clypeodytes perlautus

text:
Clypeodytes perlautus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Biström miêu tả khoa học năm 1988.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Clypeodytes


title: Thanh Lãng (linh mục)

text:
Thanh Lãng (1924-1978) là một linh mục, nhà giáo dục, nhà nghiên cứu văn học Việt Nam.

Tiểu sử
Ông sinh ngày 23 tháng 12 năm 1924 tại Tam Tổng, Nga Sơn, nay là xã Nga Liên, huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa, thuôc giáo xứ Tam Tổng, giáo hạt Tam Tổng, giáo phận Thanh Hóa. Nguyên tên ông khi làm phép rửa tội là Gioan Đinh Xuân Nguyên. Thuở nhỏ ông học ở trường làng, đến năm 12 tuổi thi vào Tiểu chủng viện Ba Làng. Năm 1945, ông thi đậu Tú tài, đi giúp xứ đạo và học tiếp hai năm nữa. Đến 1947, học triết trong hai năm tại Đại chủng viện Xuân Bích (Hà Nội). Năm 1949, được cử sang học tại Trường truyền giáo Roma (Ý) và được thụ phong Linh mục ngày 20 tháng 12 năm 1953.

Sau đó, Thanh Lãng theo học văn chương và đỗ Tiến sĩ tại Đại học Fribourg, Thụy Sĩ. Năm 1957 về nước, ông được bổ nhiệm làm Giáo sư tại Tiểu chủng viện Tân Thanh (Bảo Lộc, Lâm Đồng), đồng thời giảng dạy tại Đại học Văn khoa Huế, Đại học Văn khoa Sài Gòn từ năm 1957 đến 1975.

Từ tháng 5 năm 1975, ông chuyển sang lãnh vực ngôn ngữ tại Viện Khoa học xã hội Thành phố Hồ Chí Minh.

Ngày 17 tháng 12 năm 1988, giáo sư Thanh Lãng qua đời tại Thành phố Hồ Chí Minh, sau một thời gian ngắn lâm bệnh .

Tác phẩm

Những năm 1958 - 1975, là thời kỳ GS. Thanh Lãng chuyên tâm nhất trong lãnh vực văn chương. Ông là chủ biên của các tạp chí như: Việt tiến, Trách nhiệm, Nghiên cứu văn học, Tin sách... và viết bài cho nhiều báo khác. Đa phần, bài viết của ông xoay quanh các vấn đề: lịch sử phát triển chữ Quốc ngữ, văn chương Quốc ngữ, giáo trình văn chương, một số bài viết về các tác giả: Nguyễn Du, Nhất Linh, Phạm Quỳnh, Nguyễn Văn Vĩnh,...

Để bài viết của mình thêm có chất lượng, Thanh Lãng học thêm tiếng Bồ Đào Nha, chữ Nôm.

Đã xuất bản:
 Khởi thảo văn học sử Việt Nam: Văn chương bình dân (Hà Nội, 1953; Sài Gòn, 1954, 1957)
 Biểu nhất lãm văn học cận đại Việt Nam (Sài Gòn, 1957)
 Đóng góp của Pháp trong văn học Việt Nam (Luận án Tiến sĩ, 1961)
 Thử suy nghĩ về về văn hóa dân tộc (Sài Gòn, 1967)
 Bảng lược đồ văn học Việt Nam (2 tập, Sài Gòn, 1967)
 Văn học Việt Nam: Đối kháng Trung Hoa (Sài Gòn, 1969)
 Văn học Việt Nam: Thế hệ dấn thân yêu đời (Sài Gòn, 1969)
 Phê bình văn học thế hệ 1932 (2 quyển, Sài Gòn, 1972)
 Tự điển Việt-La-Bồ (dịch chung với Hoàng Xuân Việt và Linh mục Đỗ Quang Chính, 1991)
 13 năm tranh luận văn học (3 tập, 1995)
Và nhiều tác phẩm chưa in khác.

Đánh giá
Nhà nghiên cứu Trần Hải Yến trong Từ điển văn học (bộ mới) nêu nhận xét:
Do được tiếp cận với văn hóa phương Tây, nên lối nghiên cứu của Thanh Lãng nổi rõ chất lý trí, tỉnh táo và thực tế...Di sản của ông để lại cho thấy, Thanh Lãng tâm huyết với việc dựng lại con đường phát triển của văn chương...Nhưng vì nhiều lý do, dự định viết một bộ lịch sử văn học Việt Nam như mong muốn của ông không bao giờ trở thành hiện thực. Nhưng qua những công trình mang tính chất phác thảo, qua những sưu tập công phu, đồ sộ mà ông để lại...người nghiên cứu sau ông đã thực sự có được những viên đá lát nền vững chãi để đi tiếp...:

GS. Đỗ Lai Thúy, trong một bài viết, đã nêu lên điểm nổi bật trong số những cống hiến của Thanh Lãng như sau:
Các nước Đông Á thường không coi trọng tư liệu...Việc sưu tầm tư liệu, đặc biệt là tư liệu báo chí, của Thanh Lãng xuất phát từ việc thương học trò. Đến sinh viên đại học cũng học chay. Chỉ học nguyên lý mà không đọc tác phẩm, chỉ học luận điểm mà không đọc, hoặc không có để đọc, các luận chứng. Bởi thế, dạy - học trở nên áp đặt, độc thoại...Và cũng nhờ tư liệu mà Thanh Lãng có cái nhìn mới với một vài giai đoạn văn học. Trước hết là 'văn học Thiên Chúa giáo'. Trước đây chúng ta thường nghĩ văn học Việt Nam có văn học Nho giáo (điều quá hiển nhiên), văn học Phật giáo (một số người còn nghi ngờ!), nhưng văn học Thiên Chúa giáo thì nhất quyết không có. Nhưng Thanh Lãng đã làm thay đổi suy nghĩ của chúng ta....Cũng chính trên cơ sở tư liệu này, Thanh Lãng đã có đóng góp thứ hai, quan trọng hơn, vào việc phân kỳ lịch sử văn học.... Như vậy, chọn mốc 1862, tuy là một cột chính trị nhưng lại sản sinh ra nhiều hệ quả văn hóa quan trọng, Thanh Lãng đã mang lại một cái nhìn mới cho một giai đoạn văn học Việt Nam. Đó là một cái nhìn từ Nam Bộ nhưng lại có giá trị toàn quốc, một cái nhìn từ chữ quốc ngữ, từ văn chương Ki tô giáo, tức là cái mới nảy sinh và, do đó, có phần đối lập với cái nhìn quen thuộc từ Bắc Bộ, từ nền văn chương Nho giáo, tức từ sự suy tàn của cái cũ...''

Chú thích

Liên kết ngoài
Bài viết của Đỗ Lai Thúy về Thanh Lãng trên web Văn hóa Nghệ thuật, bản sao
Phê bình văn học thế hệ 1932 của Thanh Lãng Trên web Chim Việt cành Nam
 Linh mục Thanh Lãng Đinh Xuân Nguyên

Nhà giáo Việt Nam
Người Thanh Hóa
Nhà văn Việt Nam
Nhà văn Việt Nam Cộng hòa
Nhà nghiên cứu văn học Việt Nam
Linh mục Công giáo người Việt


title: Eurycrates

text:
Eurycrates hay Eurykrates (Tiếng Hy Lạp: Εὐρυκράτης) là một vị Quốc vương của thành bang Sparta thành Hy Lạp cổ đại, là một trong những vị vua của nhà Agis, ông kế tục vua cha Polydorus và được kế thừa bởi vua con Anaxander.  Ông trị vì từ năm 665 cho đến năm 640 trước Công Nguyên.

Xem thêm
 Niên biểu Hy Lạp cổ đại

Tham khảo

Liên kết ngoài
 The Kings of Sparta
 The Spartan experience: from the 8th century BC
 The Spartan Royalty

Vua Sparta
Người Hy Lạp thế kỷ 7 TCN
Mất thế kỷ 7 TCN

Năm sinh không rõ


title: Dénat

text:
Dénat  là một xã trong tỉnh Tarn thuộc vùng Occitanie ở miền nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 294 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Tarn


title: Macropunctum latiscutellum

text:
Macropunctum latiscutellum là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Troster miêu tả khoa học năm 1994.

Chú thích

Tham khảo

Macropunctum


title: Barro

text:
Barro là một đô thị trong tỉnh Pontevedra, Galicia, Tây Ban Nha.

Tham khảo

Đô thị ở Pontevedra


title: Moralzarzal

text:
Moralzarzal là một đô thị trong Cộng đồng Madrid, Tây Ban Nha. Đô thị Torrejón de Velasco có diện tích 42,6 km², dân số theo điều tra năm 2010 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha là 11.801 người. Đô thị Torrejón de Velasco nằm ở khu vực có độ cao 979 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Đô thị ở Cộng đồng Madrid


title: Hệ thần kinh

text:
Hệ thần kinh (Tiếng Anh: nervous system)  là một hệ cơ quan phân hóa cao nhất trong cơ thể người cũng như hầu hết các loài động vật, có chức năng điều khiển các hoạt động, hành vi, cũng như tiếp nhận, xử lý và phản ứng với các thông tin. Hệ thần kinh thường ở dưới dạng ống và mạng lưới đi khắp cơ thể, được cấu tạo bởi một loại mô chuyên biệt là mô thần kinh, gồm các tế bào thần kinh — nơ-ron và các tế bào thần kinh đệm (thần kinh giao). Cũng chính các nơ-ron đã tạo ra hai thành phần cơ bản của não, tủy sống và hạch thần kinh là chất xám và chất trắng. Về mặt cấu tạo, hệ thần kinh được chia ra làm 2 bộ phận là bộ phận trung ương (não, tủy sống) và bộ phận ngoại biên (các dây thần kinh, hạch thần kinh), trong đó bộ phận trung ương giữ vai trò chủ đạo. Về chức năng, hệ thần kinh được chia thành hệ thần kinh vận động (điều khiển cơ, xương) và hệ thần kinh sinh dưỡng (hệ thần kinh thực vật). Hệ thần kinh sinh dưỡng lại gồm 2 phân hệ là phân hệ giao cảm và phân hệ đối giao cảm. Hoạt động thần kinh cấp cao ở người hình thành nên nhiều các phản xạ được tập quen (PXĐTQ) rất phức tạp mà không sinh vật nào có được. Vì vậy, việc "vệ sinh" hệ thần kinh có cơ sở khoa học là cần thiết để hệ thần kinh luôn đạt chất lượng hoạt động cao.

Sơ lược về hệ thần kinh

Nơ-ron, đơn vị cấu tạo của hệ thần kinh

Mỗi nơ-ron gồm một thân chứa nhân, hình sao nhiều cạnh hoặc bầu dục và các sợi. Từ thân phát đi nhiều tua (sợi) ngắn phân nhánh như cành cây gọi là sợi nhánh và một tua dài, mảnh gọi là sợi trục. Dọc sợi trục có thể có những tế bào Schwann bao bọc tạo nên bao mi-ê-lin. Sợi trục nối giữa trung ương thần kinh với các cơ quan, chúng đi chung với nhau thành từng bó gọi là dây thần kinh. Khoảng cách giữa các bao này có những đoạn ngắn gọi là eo răng-vi-ê, còn diện tích tiếp xúc giữa những nhánh nhỏ phân từ tận cùng sợi trục của nơ-ron này với sợi nhánh của nơ-ron khác hoặc cơ quan thụ cảm gọi là xi-náp. Nơ-ron có nhiều hình dạng: nơ-ron đa cực có thân nhiều sợi nhánh, nơ-ron lưỡng cực với một sợi nhánh và một sợi trục đối diện nhau; và nơ-ron đơn cực chỉ có một tua do sợi nhánh và sợi trục hợp lại mà thành. Chức năng cơ bản của nơ-ron là cảm ứng và dẫn truyền xung thần kinh dưới dạng các tín hiệu hóa học. Từ đó nơ-ron chia làm ba loại:
 Nơ-ron hướng tâm (nơ-ron cảm giác) có thân nằm ngoài trung ương thần kinh dẫn xung thần kinh về trung ương thần kinh.
 Nơ-ron trung gian (nơ-ron liên lạc) nằm trong trung ương thần kinh, gồm những sợi hướng tâm và li tâm, làm nhiệm vụ liên lạc.
 Nơ-ron li tâm (nơ-ron vận động) có thân nằm trong trung ương thần kinh (hoặc ở hạch thần kinh sinh dưỡng), dẫn các xung li tâm từ bộ não và tủy sống đến các cơ quan phản ứng để gây ra sự vận động hoặc bài tiết.
Nơ-ron là những tế bào dài nhất trong cơ thể, biệt hóa cao độ nên mất trung thể và khả năng phân chia, nhưng đổi lại nó có khả năng tái sinh phần cuối sợi trục nếu bị tổn thương.

Các bộ phận của hệ thần kinh

Bộ phận trung ương
Bộ phận trung ương gồm có: não nằm trong hộp sọ, gồm đại não (có rãnh chia thành hai bán cầu đại não), gian não, tiểu não và trụ não; tủy sống nằm trong ống xương sống. Phía ngoài tủy sống và bộ não có chung một màng bọc được gọi là màng não - tủy. Màng não - tủy gồm 3 lớp: màng cứng, màng nhện và màng mềm. Màng cứng là một màng dày và dai, nằm ở ngoài cùng, có nhiệm vụ bảo vệ não, tủy sống; ở bộ não, màng cứng nằm sát với khối xương sọ, còn ở tủy sống nó nằm cách ống xương sống bởi một lớp mỡ mỏng. Màng nhện là một màng liên kết nằm ở phía trong màng cứng, sát màng nuôi. Màng này có những khoang chứa một chất dịch trong suốt gọi là dịch não - tủy; nhờ dịch não - tủy mà bộ não và tủy sống được bảo vệ khỏi những chấn thương mạnh gây hại. Trong cùng, màng mềm cũng là một màng liên kết nhưng rất mỏng, bên trong có nhiều mạch máu đến nuôi mô thần kinh.

Trong bộ não và tủy sống người ta phân biệt 2 thành phần cấu tạo chung của chúng là: chất xám và chất trắng.
 Chất xám do thân và các sợi nhánh có màu nâu xám đặc trưng của các nơ-ron tạo nên. Ở bộ não, chất xám làm thành lớp vỏ não bao phía ngoài, còn ở tủy sống làm thành một dải liên tục ở phía trong, hoặc thành từng vùng rải rác (các nhân não) trong trụ não, đều là những trung khu thần kinh quan trọng.
 Chất trắng do sợi trục của những nơ-ron có bao mi-ê-lin tạo nên, làm thành những đường thần kinh nối các miền của vỏ não với nhau và với các trung khu thần kinh ở các phần khác của thân não và tủy sống. Những sợi trục đi từ trong chất trắng ra khỏi bộ phận trung ương làm thành 43 dây thần kinh não - tủy.

Bộ phận ngoại biên
 Các dây thần kinh não - tủy: gồm 12 đôi dây thần kinh não, xuất phát từ trụ não và tỏa ra khắp các cơ quan ở mặt, cổ (riêng dây thần kinh X còn gọi là dây phế vị phân nhánh đến tận các cơ quan ở khoang ngực, khoang bụng); và 31 đôi dây thần kinh tủy xuất phất từ tủy sống phân bố ra tận các cơ quan ở thân, cổ và các chi.
 Các hạch thần kinh là những khối nơ-ron nằm ngoài phần thần kinh trung ương. Tất cả các hạch thần kinh đều thuộc phần thần kinh ngoại biên của hệ thần kinh sinh dưỡng. Chúng có thể nằm ở xa hoặc ngay bên cạnh một số cơ quan. Trong số hạch này có 2 chuỗi hạch nằm hai bên cột sống và một hạch lớn nằm trong khoang bụng (gọi là hạch mặt trời).

Não bộ và tủy sống

Não bộ.

Trụ não
Trụ não gồm chất trắng (ngoài) và chất xám (trong). Chất trắng là các đường liên lạc dọc, nối tủy sống với các phần trên của não và bao quanh chất xám. Chất xám ở trụ não tập trung thành các nhân xám. Đó là các khu thần kinh, nơi xuất phát các dây thần kinh não. Chất trắng làm nhiệm vụ dẫn truyền, nhân xám điều khiển các vận động của các nội quan, đặc biệt là hoạt động tuần hoàn, hô hấp và tiêu hóa. Có 12 đôi dây thần kinh não, gồm ba loại: dây cảm giác, dây vận động và dây pha.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Sinh học 8, Nhà xuất bản Giáo dục, Nguyễn Quang Vinh - Tổng Chủ biên kiêm Chủ biên
 Sổ tay kiến thức Sinh học Trung học Cơ Sở , Nhà xuất bản Giáo dục, Nguyễn Quang Vinh - Chủ biên
 Sinh học Cơ bản và Nâng cao 8 , Nhà xuất bản Giáo dục, Lê Đình Trung — Trịnh Đức Anh

Giải phẫu người

Khoa học thần kinh


title: Bún chả

text:
Bún chả là một món ăn của Việt Nam, bao gồm bún, chả thịt lợn nướng trên than hoa và bát nước mắm chua cay mặn ngọt. Món ăn xuất xứ từ miền Bắc Việt Nam, là thứ quà có sức sống lâu bền nhất của Hà Nội, nên có thể coi đây là một trong những đặc sản đặc trưng của ẩm thực Hà thành. Bún chả có nét tương tự món bún thịt nướng ở miền Trung và miền Nam, nhưng nước mắm pha có vị thanh nhẹ hơn.

Nguyên liệu

 Chả: thịt lợn nạc vai làm chả băm, thịt ba chỉ làm chả miếng. Ngày nay có thể thay bằng thịt bò hay thay bằng dẻ sườn, thịt gà cũng rất tuyệt.
 Bún: bún lá hoặc bún rối
 Nước mắm: pha loãng cùng với các gia vị khác như đường, mì chính, nước cốt chanh, dấm thanh, tỏi băm, ớt băm, tinh dầu cà cuống
 Dưa góp chua ngọt: đu đủ xanh (hoặc cà rốt, su hào, hành tây).
 Đĩa rau sống: xà lách, húng, ngổ, kinh giới
 Gia vị ăn kèm khác bày đĩa: tỏi băm, ớt băm, dấm thanh, hạt tiêu xay, chanh quả cắt miếng.

Chế biến và thưởng thức

Bún chả thường có cùng một lúc hai loại chả: Chả viên và chả miếng, tuy tùy theo sở thích ăn uống mà có khi thực khách chỉ chọn một trong hai. Chả viên được làm từ thịt nạc vai lợn băm thật nhuyễn nặn viên, ướp trộn với muối, tiêu, nước mắm trên 35 độ đạm, đường, hành khô băm thật nhuyễn, dầu thực vật hoặc mỡ nước. Tùy vào độ tươi của thịt, sau khi trộn gia vị nếu thấy thịt có vẻ hơi khô thì cho thêm một chút dầu sao cho miếng thịt dễ dàng kết dính khi vo nắn thành miếng cỡ 2 ngón tay rồi nhấn cho hơi dẹp lại. Nếu thích cầu kỳ hơn thì gói ngang mỗi miếng chả là một lần lá chuối rồi mới nướng, miếng chả sẽ không bị sạm và thơm hơn.

Dùng thịt nạc vai để làm món chả là một lựa chọn tinh tế đã có truyền thống vì nạc vai chắc thịt nhưng không có sớ nhiều như thịt đùi, không mềm như thịt mông... điều này làm cho miếng thịt khi băm nhuyễn rồi nắn lại, miếng chả chắc hơn là dùng những phần thịt khác.

Còn chả miếng thường dùng thịt nách hoặc thịt ba chỉ (ba rọi) thái mỏng tẩm ướp gia vị tương tự chả viên và nướng vàng trên than củi. Tuỳ theo khẩu vị của mỗi người, có thể gọi toàn chả miếng hoặc chả viên để ăn cùng bún. Thịt miếng thường được lọc bỏ bì (da) để khi nướng không bị cứng và khét. Nếu dùng thịt nạc quá (thịt mông, thịt thăn) khi nướng sẽ không ngon vì chả bị khô và cứng

Thịt sau khi ướp được xếp vào xiên hoặc vỉ, nướng trên than củi. Khi thịt chín thơm và ngậy mùi, cho vào bát nước mắm pha có đầy đủ vị chua cay mặn ngọt, cùng với hoặc đu đủ xanh (hoặc su hào, cà rốt) trộn giấm. Bát nước mắm có thể vừa ăn vừa húp được, ăn cùng với bún và rau sống (gồm rau xà lách, rau mùi, húng Láng, ngổ, kinh giới, tía tô, giá đỗ).

Ngày nay, bún trong bún chả là bún rối. Nhưng bún con (từng vắt bún nhỏ cuộn chặt, vừa một lần gắp) mới là nguyên liệu truyền thống. Những hàng bún chả bán rong với nước mắm thoảng chút hương cà cuống và những lá bún là một phần của Hà Nội xưa, được nhiều nhà văn như Vũ Bằng, Thạch Lam ca ngợi.

Cách làm bún chả tuy đơn giản, nhưng để làm được bát bún chả ngon còn phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm và bí quyết gia truyền, đặc biệt quan trọng là cách pha nước chấm khi phải cân bằng giữa các hương vị chua, thanh, ngọt và mặn.

Đặc sản Hà Nội

Bún chả thường được ăn vào buổi trưa. Việc lựa chọn thời gian thưởng thức bún chả dường như là một nghệ thuật về thời gian: ăn bún chả vào giờ nào là thích hợp. Đây là một nét rất riêng của văn hóa ẩm thực đất kinh kỳ. Tuy nhiên hiện nay cũng có một số cửa hàng bán bún chả cả sáng trưa chiều tối.

Tại thủ đô Hà Nội, có rất nhiều cửa hàng bán món bún chả, trong đó, có một số cửa hàng đã khá nổi tiếng, quen thuộc với thực khách như bún chả Đắc Kim ở Hàng Mành, bún chả Bình Chung ở Bạch Mai, bún chả Sinh Từ, bún chả Duy Diễm ở Ngọc Khánh, bún chả Hương Liên ở Ngô Thì Nhậm, bún chả Ngọc Xuân ở Thụy Khuê, v.v.

Có nhiều biến tấu cho bún chả tại Hà Nội và một số cửa hàng đã ít nhiều tạo nên phong cách khi thay đổi phương thức chế biến, thời gian thưởng thức như bún chả bọc lá chuối, bún chả kẹp que tre hay bún chả chan nước xương hầm.

Bún chả trong văn học
Trong cuốn Hà Nội băm sáu phố phường, Thạch Lam đã viết về sự hấp dẫn của món bún chả như sau:
"...Có một ông đồ cuồng chữ ở nhà quê, một hôm khăn gói lên Hà Nội đã ứng khẩu đọc hai câu thơ khi ngửi thấy mùi khói chả:
Ngàn năm bửu vật đất Thăng Long.
Bún chả là đây có phải không?..."

Vũ Ngọc Phan, trong Những năm tháng ấy, cũng viết:

Tham khảo

Liên kết ngoài

Nghi lễ bún chả

Chả
Ẩm thực Hà Nội
Ẩm thực đường phố
Ẩm thực đường phố Việt Nam


title: Mủ gòn

text:
Mủ gòn là nhựa cây được tiết ra từ thân cây gòn (Gossampinus malabarica, thuộc họ Bombacaceae). Mủ gòn có màu nâu tối, dạng thạch đặc, vón thành từng cục như sương sa, cắn vào có vị chát nhẹ. Tại Việt Nam, mủ gòn được sử dụng cho mục đích giải khát như một thức uống.

Thành phần
Mủ gòn có thành phần năng lượng không đáng kể, và một số chất khoáng như Ca, K, Mg, Zn, Na. Nó chứa một hàm lượng cao chất xơ hoà tan trong nước.

Tính chất
Theo Đông y, mủ gòn có vị ngọt, tính mát, tác dụng thanh nhiệt, giải độc, chỉ khát, nhuận tràng vị, lợi tiểu và sát trùng đường tiểu. Chúng được sử dụng làm thức uống giải khát, giải độc và chống táo bón do có thần phần chất xơ cao có khả năng trương nở lên gấp từ tám đến mười lần trong nước và kết dính cặn bã độc hại trong ruột già, tăng lượng phân và nhu động ruột. Ngoài ra, mủ gòn góp phần cải thiện độ mỡ trong máu, tăng cảm giác no và điều tiết lượng đường trong máu ở người thừa cân, béo phì hoặc đái tháo đường.

Người Việt Nam thường sử dụng mủ gòn đơn hoặc kết hợp với một số thực vật khác như hột é, lười ươi để pha chế thức uống có tác dụng làm mát, giải độc cơ thể.

Độc tính và cẩn trọng
Mủ gòn không có độc tính. Tuy nhiên, tính mát và nhuận trường, hai ưu điểm của các loại mủ này có thể gây ra một số phản ứng phụ. Theo Đông y, lạm dụng ăn uống quá nhiều mủ gòn sẽ gây mất cân bằng âm dương cơ thể. Phụ nữ có thai không nên dùng mủ gòn để tránh sẩy thai. Nếu dùng đủ nước khi pha chế hoặc khi ngâm nước vội khiến mủ nở không hết thì khi vào dạ dày, mủ gòn cũng có thể trương nở gây tắc ruột. Chỉ dùng mủ gòn được chế biến và bảo quản hợp vệ sinh.

Sử dụng
Mủ gòn được sử dụng thành thức uống giải khát tại vùng Tây Nam Bộ của Việt Nam. Chúng được thu gom từ thân cây, ngâm nước cho sạch bụi bẩn và để nở ra. Mủ gòn sau ngâm nước làm sạch thì không có vị, chúng được chế biến bằng việc kết hợp với một số thành phần khác như: hạt chia, nha đam, sương sáo, dầu chuối, nước đường.

Chú thích

Liên kết ngoài

Thức uống Việt Nam
Ẩm thực Việt Nam
Đông y


title: Dicranomyia ponapensis

text:
Dicranomyia ponapensis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Sacrognophos

text:
Sacrognophos là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Dercetina posticata

text:
Dercetina posticata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1879.

Chú thích

Tham khảo

Dercetina


title: Akaltara

text:
Akaltara là một thị xã và là một nagar panchayat của quận Janjgir-Champa thuộc bang Chhattisgarh, Ấn Độ.

Địa lý
Akaltara có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 283 mét (928 foot).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Akaltara có dân số 20.373 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Akaltara có tỷ lệ 69% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 79%, và tỷ lệ cho phái nữ là 58%. Tại Akaltara, 14% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Chhattisgarh


title: Hắc Thủy

text:
Hắc Thủy (chữ Hán giản thể: 黑水县, âm Hán Việt: Hắc Thủy huyện) là một huyện thuộc châu tự trị A Bá, tỉnh Tứ Xuyên, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 4356 km2, dân số năm 2000 là người. 56.273 người, là huyện tập trung dân số người Tạng và người Khương của Tứ Xuyên với người Tạng chiếm 85% dân số.. Mã số bưu chính của huyện là 623500 Huyện lỵ Hắc Thủy đóng ở trấn Lư Hoa. Huyện này được chia thành các khu Lư Hoa, Tri Mộc Lâm, Tây Nhĩ và Duy Cổ.

Tham khảo

A Bá
Đơn vị cấp huyện Tứ Xuyên


title: 7559 Kirstinemeyer

text:
7559 Kirstinemeyer (1985 VF) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 14 tháng 11 năm 1985 bởi P. Jensen ở Brorfelde.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 7559 Kirstinemeyer

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1985


title: Santa Marta del Cerro

text:
Santa Marta del Cerro là một đô thị ở tỉnh Segovia, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha (Instituto Nacional de Estadística), đô thị này có dân số 53 người.

Tham khảo

Đô thị ở Segovia


title: Soyuz TMA-22

text:
Soyuz TMA-22 là một chuyến bay tàu vũ trụ Soyuz lên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS), vận chuyển ba thành viên của phi hành đoàn Expedition 29 tới trạm. Đây là chuyến bay thứ 111 của tàu vũ trụ Soyuz. Phi thuyền cập vào ISS ngày 16 tháng 11 năm 2011 và ở lại vị trí cập vào Trạm vũ trụ quốc tế trong suốt thời gian của Expedition 29 để đóng vai trò làm tàu thoát hiểm trong trường hợp khẩn cấp.

Soyuz TMA-22 là chuyến bay cuối cùng của tàu vũ trụ Soyuz TMA, thay thế bằng dòng Soyuz TMA-M được hiện đại hóa. Việc phóng Soyuz TMA-22 ban đầu được lên kế hoạch vào ngày 30 tháng 9 năm 2011, nhưng đã bị trì hoãn cho đến ngày 14 tháng 11 năm 2011 vì vụ phóng thất bại của phi thuyền tiếp tế Progress M-12M vào ngày 24 tháng 8 năm 2011. Soyuz TMA-22 là phi vụ có người đầu tiên cập vào ISS sau khi phi đội Tàu con thoi của Mỹ nghỉ hưu vào tháng 7 năm 2011 sau sứ mệnh STS-135.

Phi hành đoàn

Phi hành đoàn dự phòng

Chú thích

Tham khảo

Soyuz TMA


title: Nephrotoma stygia

text:
Nephrotoma stygia là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Tham khảo

Nephrotoma


title: Psiadia cataractae

text:
Psiadia cataractae là một loài thực vật có hoa thuộc họ Asteraceae.
Loài này chỉ có ở Mauritius.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

 Florens, D. 2000. Psiadia cataractae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

Psiadia
Thực vật Mauritius
Thực vật cực kỳ nguy cấp


title: Pouteria tarapotensis

text:
Pouteria tarapotensis là một loài thực vật thuộc họ Sapotaceae. Đây là loài đặc hữu của Peru và Bolivia.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Pouteria tarapotensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

tarapotensis
Thực vật Bolivia
Thực vật Peru
Cây Bolivia


title: (8135) 1978 VP10

text:
{{DISPLAYTITLE:(8135) 1978 VP10}}

(8135) 1978 VP10 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Eleanor F. Helin và Schelte J. Bus ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 7 tháng 11 năm 1978.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 8001–9000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1978
Được phát hiện bởi Eleanor F. Helin
Được phát hiện bởi Schelte J. Bus
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: 7446 Hadrianus

text:
7446 Hadrianus (thuộc tên chỉ định 2249 T-2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 29 tháng 9 năm 1973 bởi Cornelis Johannes van Houten, Ingrid van Houten-Groeneveld và Tom Gehrels ở Đài thiên văn Palomar.

Liên kết ngoài

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1973


title: Lực ly tâm

text:
Lực ly tâm là một lực quán tính xuất hiện trên mọi vật nằm yên trong hệ quy chiếu quay so với một hệ quy chiếu quán tính. Nó là hệ quả của trường gia tốc, xuất hiện trong hệ quy chiếu phi quán tính mà trong trường hợp này là hệ quy chiếu quay.

Chúng ta cảm thấy lực này khi ngồi trong xe ô tô đang đổi hướng, hay chơi trò cảm giác mạnh như đu quay dây văng hay tàu siêu tốc ở công viên. Lực này được ứng dụng để tạo nên một trường gia tốc giúp phân loại các thành phần trong hỗn hợp vật chất, như máy phân tích ly tâm hay để vắt quần áo trong máy giặt.

Trong hệ quy chiếu, khi không có lực gì tác động vào các vật thể, chúng giữ chuyển động thẳng đều, theo định luật 1 Newton. Tuy nhiên chuyển động thẳng đều này lệch với chuyển động quay của hệ quy chiếu quay. Ví dụ về một người ngồi trong xe ô tô đang đổi hướng: nếu không có lực ma sát giữa người và ghế, người sẽ tiếp tục đi thẳng, còn ô tô và ghế đổi hướng. Người bị dịch chuyển, một cách tương đối, lệch khỏi ghế.

Nhìn trong hệ quy chiếu quay, các vật thể, vốn chuyển động thẳng đều trong hệ quy chiếu quán tính, bị đẩy ra theo phương xuyên tâm quay. Lực đẩy vật thể ra, quan sát trong hệ quy chiếu này, chính là lực ly tâm.

Công thức
Hệ quy chiếu quay so với hệ quy chiếu quán tính là một dạng của hệ quy chiếu phi quán tính, vì chuyển động của hệ quy chiếu này không thẳng đều. Mọi điểm trong hệ quy chiếu quay với vận tốc góc không đổi w quanh một tâm cố định so với hệ quy chiếu quán tính.

Véctơ vận tốc tại điểm cách tâm quay bán kính r sẽ luôn tiếp tuyến với quỹ đạo tròn của điểm quanh tâm quay, và hướng theo chiều quay. Do sau khi quay hết một góc 2π, điểm hoàn thành một quỹ đạo là đường tròn có chu vi dài 2πr, độ lớn không đổi của véctơ vận tốc là w=ωr.
v(t) = {vx(t), vy(t), vz(t)}
Với:
vz(t) = 0
vx(t) = ωrcos(wt)
vy(t) = wrsin(wt)
Nếu lấy trục z song song với trục quay; trục x vuông góc với trục quay và theo phương nối từ tâm quay đến điểm đang xét vào lúc t = 0; trục y vuông góc với hai trục còn lại.

Như vậy tại một thời điểm bất kỳ, gia tốc của điểm cách tâm r là:
a(t) = d v(t)/dt
{ax(t), ay(t), az(t)} = {dvx(t)/dt, dvy(t)/dt, dvz(t)/dt}
Hay:
az(t) = 0
ax(t) = -ω2rsin(ωt)
ay(t) = ω2rcos(ωt)

Như vậy véctơ gia tốc cũng quay tròn với vận tốc góc w, luôn vuông góc với véc tơ vận tốc, theo phương luôn hướng vào tâm quay. Nó có độ lớn tỷ lệ với bình phương ω và với khoảng cách r. Gia tốc trong công thức trên là gia tốc ly tâm, cũng có thể biểu diễn bằng biểu thức:
a = ω × (ω × r)
với ω là vận tốc góc của chuyển động quay của hệ; r là véc tơ vị trí từ tâm quay đến điểm đang xét gia tốc ly tâm; × là phép nhân véc tơ.

Lực quán tính lên vật có khối lượng m tại điểm cách tâm quay r là:
F(t) = - m a(t)
F = -m ω × (ω × r)
với m là khối lượng vật thể.

Độ lớn của lực là
|Flt| = mω2rCòn phương của lực luôn ngược chiếu với gia tốc nghĩa là luôn theo phương ly tâm. Như vậy độ lớn của lực ly tâm tỷ lệ thuận với bình phương của vận tốc góc, và với bán kính quay.

Cũng có thể liên hệ với tốc độ thẳng thay cho tốc độ góc:
|Flt| = m'' |v|2 / |r|

Như vậy, độ lớn của lực ly tâm tỷ lệ thuận với khối lượng của vật chuyển động, với bình phương của tốc độ thẳng, và tỷ lệ nghịch với bán kính của đường cong. Phương của lực ly tâm là đường thẳng nối tâm của đường cong với trọng tâm của vật chuyển động, và chiều là từ tâm của đường cong ra phía ngoài.

Công thức trên đúng cho vật thể đứng yên trong hệ quy chiếu quay. Nếu vật thể di chuyển trong hệ quy chiếu quay, lực quán tính mà vật nhận được sẽ là lực Coriolis.

Ứng dụng

Hệ quy chiếu quay giúp chúng ta có thể tạo ra trường gia tốc nhân tạo với độ lớn điều khiển được bằng tốc độ quay và khoảng cách tới tâm quay. Trường gia tốc nhân tạo có thể được ứng dụng các trạm vũ trụ, như trạm vũ trụ quốc tế, tạo ra một môi trường giúp phi hành gia có cảm giác về trọng lượng biểu kiến, như môi trường sống quen thuộc trên Trái Đất. Khả năng điều khiển cảm giác về trọng lượng biểu kiến của trường gia tốc ly tâm cũng được ứng dụng trong các trò chơi cảm giác mạnh như xe lao tốc độ.

Trong trường gia tốc, vật có khối lượng riêng thấp có xu hướng nổi lên trên các vật có khối lượng riêng lớn hơn; giúp phân tích các vật chất thành nhiều thành phần. Đây là ứng dụng trong máy phân tích ly tâm. Trường gia tốc ly tâm mạnh trong máy giặt giúp vắt khô quần áo khi trống vắt quay nhanh.

Một ứng dụng kinh điển của lực ly tâm trong cơ khí là bộ điều tốc ly tâm. Khi tốc độ quay của động cơ tăng, các quả nặng (miêu tả trong hình vẽ) chịu lực ly tâm lớn hơn, văng xa ra hơn và khép lại đường ống nhiên liệu của động cơ (hoặc, một cách tổng quát, giảm nguồn năng lượng cho động cơ); điều này dẫn đến tốc độ động cơ giảm lại. Khi tốc độ động cơ xuống thấp, lực ly tâm lên các quả nặng giảm, các quả nặng bị trọng lực kéo xuống và mở rộng đường ống nhiên liệu; điều này làm tốc độ động cơ tăng trở lại. Đây là một ví dụ của hoàn ngược âm, giúp điều tiết và giữ tốc độ quay của động cơ ổn định. Lực ly tâm cũng được dùng trong bộ ly hợp tự động của một số xe máy hay ô tô. Khi tốc độ quay của động cơ đạt đến ngưỡng thích hợp, lực ly tâm lên các quả nặng trong bộ ly hợp sẽ đủ lớn đến khép chặt các tiếp xúc và chuyển bộ ly hợp sang trạng thái truyền lực khiến xe chuyển bánh. Khi tốc độ động cơ dưới ngưỡng, lực ly tâm không đủ lớn và bộ ly hợp ngắt lực truyền, giúp xe đứng tại chỗ nhưng động cơ vẫn nổ máy.

Giải thích một số hiện tượng trong thực tế:
 Các vệ tinh nhân tạo, Mặt Trăng có thể chuyển động tròn đều (gần tròn) quanh Trái Đất là nhờ lực hướng tâm (lực hấp dẫn) tuy nhiên mặt trăng và các vệ tinh nhân tạo không rơi vào Trái Đất là nhờ tốc độ chuyển động đủ lớn tạo ra lực quán tính ly tâm cân bằng với lực hút của Trái Đất.
 Các hành tinh chuyển động với quỹ đạo gần tròn quanh Mặt Trời là nhờ lực hấp dẫn của mặt trời đối với các hành tinh đóng vai trò lực hướng tâm, đồng thời chuyển động của các hành tinh quanh mặt trời cũng tạo ra lực quán tính ly tâm nhờ đó mà các hành tinh không bị hút về phía Mặt Trời.
 Vào các khúc cua tròn trên đường, người ta thường làm mặt đường dốc nghiêng ra ngoài để tránh trường hợp các vào cua với tốc độ lớn lực quán tính ly tâm sẽ làm xe bị trượt ra khỏi đường.
 Các vận động viên ném tạ dây trước khi ném thường quay tròn để tạo ra hướng tâm và lực quán tính ly tâm lớn sau đó buông tay để tạ có thể bay xa hơn.
 Các máy giặt hiện đại thường sử dụng chuyển động quay tròn của động cơ để tạo ra chuyển động tròn của lồng giặt, khi quần áo được giặt xong chuyển động tròn tạo ra lực quán tính ly tâm đẩy văng các hạt nước dính trên quần áo ra khỏi lồng giặt thông qua các lỗ nhỏ nhờ đó mà quần áo được vắt khô hơn so với giặt tay. Đây cũng là nguyên lý chung của các loại máy ly tâm.

Xem thêm
 Lực
 Lực hướng tâm
 Lực Coriolis

Tham khảo
  Điểm chết lực ly tâm : Giống như trục xoay tròn hoặc gia tốc hướng tâm đều luôn có một điểm chết ta có thể sử dụng như lực cơ học .
Lực
Lực quán tính
Cơ học
Gia tốc
Xoay tròn


title: Claudius II

text:
Marcus Aurelius Valerius Claudius (10 tháng 5 năm 213 – tháng 1 năm 270), thường được gọi là Claudius II hoặc là Claudius Gothicus, là Hoàng đế của Đế quốc La Mã từ năm 268 cho đến năm 270. Trong triều đại của ông, ông gặt hái thắng lợi trong cuộc chiến tranh chống người Alamanni và đập tan tác người Goth trong trận Naissus. Ông qua đời sau khi mắc phải bệnh đậu mùa - một dịch bệnh tàn phá các tỉnh của Đế quốc La Mã khi đó.

Cuộc đời

Xuất thân và vươn tới quyền lực
Người ta không biết rõ về thân thế của Claudius. Ông ra đời vào ngày 10 tháng 5 năm 213, và có lẽ quê ở Sirmium tại vùng Hạ Pannonia hoặc là ở Naissus Dardania (tại vùng Thượng Moesia).

Claudius đã phục vụ quân đội La Mã suốt cuộc đời mình, và tiến thân thông qua hệ thống cấp bậc quân sự, cho đến khi Hoàng đế Gallienus phong ông làm chỉ huy lực lượng kỵ binh tinh nhuệ của mình. Vào tháng 9 năm 268, ông bao vây kẻ cướp ngôi Aureolus tại Milan cùng với hoàng đế Ở đó, các binh sĩ tuyên bố ông làm hoàng đế

Claudius, cũng giống như Maximinus Thrax trước ông, là người có gốc gác man rợ. Sau một loạt các vị hoàng đế La Mã thất bại xuất thân từ giai cấp quý tộc xen kẽ kể từ lúc Maximinus qua đời, Claudius là người đầu tiên trong một loạt các vị hoàng đế chiến binh mà cuối cùng sẽ khôi phục lại đế quốc từ cuộc khủng hoảng của thế kỷ thứ ba.

Sự sụp đổ của Gallienus
Trong những năm 260, đế quốc La Mã đã bị tan vỡ thành ba thực thể chính quyền riêng biệt (phần trung tâm của Đế quốc La Mã, Đế quốc Gallia và Đế chế Palmyra) khiến cho toàn bộ đế quốc La Mã rơi vào một tỉnh cảnh bấp bênh. Gallienus đã không thể đánh bại Postumus ở phía Tây, và thẩm quyền của Odaenathus khiến cho Gallienus buộc phải chấp nhận cùng với sự dàn xếp của ông ta ở phía đông cho thấy vị thế tổng thể của Gallienus đã suy yếu nghiêm trọng. Tuy nhiên, vào năm 268, tình hình đã thay đổi, vì Odaenathus đã bị sát hại, và Gallienus bị các tướng lĩnh dưới quyền mình sát hại.Khi Odaenathus qua đời, quyền lực của ông được trao lại cho người con trai còn nhỏ tuổi của mình, và địa vị quyền lực của ông ta lại nằm dưới sự chi phối của người mẹ, nữ hoàng Zenobia..

Hầu hết những rắc rối của Gallienus chủ yếu nằm ở Postumus, người mà ông không thể tấn công, chủ yếu là vì sự chú ý của ông đã được dành cho việc đối phó với Macrianus và cuộc xâm lược của người "Skythai". Sau bốn năm chậm trễ, Postumus lúc này đã thiết lập được quyền lực, nhưng vào năm 265, khi Gallienus và những người lính của mình vượt qua dãy núi Alps, họ đã đánh bại ông ta và có thể đã vây hãm Postumus trong một thành phố Gallia (không rõ tên). Khi chiến thắng đã gần kề, Gallienus mắc một sai lầm khi đến quá gần các bức tường thành phố và đã bị thương khá nặng, điều này buộc ông phải hủy bỏ chiến dịch. Trong ba năm tới, những rắc rối Gallienus sẽ chỉ trở nên tồi tệ hơn. Người "Skythai" cũng đã thành công trong việc xâm lược vùng Balkans trong những tháng đầu năm 268, và Aureolus, một chỉ huy kỵ binh, đã tuyên bố mình là một đồng minh của Postumus, và là hoàng đế mới tại Milan .

Các chiến dịch của Claudius

Chú thích

Hoàng đế La Mã
Chấp chính quan của Đế quốc La Mã


title: Uecker-Randow (huyện)

text:
Uecker-Randow là một huyện cũ ở phía đông bang Mecklenburg-Vorpommern, Đức. Huyện này tọa lạc ở bờ biển Baltic và biên giới với Ba Lan (hạt Police). Các huyện giáp ranh (từ phía nam theo chiều kim đồng hồ): Uckermark ở Brandenburg, Mecklenburg-Strelitz và Ostvorpommern. Phía đông là West Pomeranian Voivodship của Ba Lan.

Huyện được đặt tên theo hai sông chính chảy từ nam đến bắc. Sông Uecker chảy qua các thị xã Pasewalk, Torgelow và Ueckermünde trước khi đổ vào biển Baltic..

Huyện được lập ngày 12 tháng 6 năm 1994 thông qua việc sáp nhập các huyện cũ Pasewalk, Ueckermünde và một phần huyện Strasburg.

Tháng 9 năm 2011, huyện được sáp nhập vào huyện mới Vorpommern-Greifswald.

Thị xã và đô thị

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức (tiếng Đức)
 Regional Tourist Board Vorpommern (tiếng Anh, tiếng Đức, tiếng Thụy Sĩ, tiếng Ba Lan)
 Ost|See|Land – Trang mạng du lịch (tiếng Anh, tiếng Đức, tiếng Thụy Sĩ, tiếng Ba Lan)

Vorpommern-Greifswald
Xã và đô thị ở huyện Vorpommern-Greifswald


title: Lechria singularis

text:
Lechria singularis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Lechria
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Gemmula lisajoni

text:
Gemmula lisajoni là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Gemmula


title: 6080 Lugmair

text:
6080 Lugmair (1981 EY26) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 2 tháng 3 năm 1981 bởi S. J. Bus ở Đài thiên văn Siding Spring trong khóa học thuộc Khảo sát tiểu hành tinh Schmidt-Caltech vương quốc Anh.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 6080 Lugmair

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Schelte J. Bus
Thiên thể phát hiện năm 1981


title: Hippocampus whitei

text:
Hippocampus whitei là một loài cá thuộc họ Syngnathidae. Loài này có ở Úc và quần đảo Solomon. Môi trường sống tự nhiên của chúng là đáy nước bán thủy triều.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Project Seahorse 2003. Hippocampus whitei. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 4 tháng 8 năm 2007.

W
Động vật được mô tả năm 1855


title: Bremen

text:
Bài này viết về thành phố Bremen. Về các nghĩa khác của Bremen đọc Bremen (định hướng)
Bremen (, còn ; Hạ Đức cũng được gọi: Breem hoặc Bräm), tên chính thức Thành phố Đô thị Bremen (, ) là thủ phủ bang Thành phố Hanse Tự do Bremen, một trong hai thành phố bang của Đức bao gồm Bremen và Bremerhaven. Với khoảng 570.000 dân, thành phố Liên minh Hanse này là thành phố đông dân thứ 11 tại Đức và là thành phố lớn thứ hai ở miền Bắc Đức chỉ sau Hamburg.

Bremen là thành phố lớn nhất trên sông Weser, con sông dài nhất chảy hoàn toàn ở Đức, chảy từ thượng nguồn dài  đổ ra cửa sông ở biển Bắc và được bao quanh bởi bang Niedersachsen. Là một thành phố thương mại và công nghiệp, Bremen cùng với Oldenburg và Bremerhaven tạo thành vùng đô thị Tây Bắc có dân số 2,5 triệu người. Bremen tiếp giáp với các thị trấn của Hạ Sachsen là Delmenhorst, Stuhr, Achim, Weyhe, Schwanewede và Lilienthal. Có một lãnh thổ tách rời của bang Bremen là Bremerhaven còn được gọi là "Khu vực cảng hải ngoại thành phố Bremerhaven". Bremen là thành phố lớn thứ tư trong khu vực phương ngữ Hạ Đức sau Hamburg, Dortmund và Essen.

Cảng Bremen cùng với Bremerhaven ở cửa sông Weser là cảng lớn thứ hai ở Đức chỉ sau Hamburg. Sân bay Bremen nằm trong hai quận phía nam Neustadt-Neuenland là một trong 12 sân bay bận rộn nhất ở Đức.

Bremen là một trung tâm văn hóa và kinh tế lớn của miền Bắc nước Đức. Thành phố là nơi có hàng chục phòng trưng bày nghệ thuật và bảo tàng lịch sử, từ các tác phẩm điêu khắc lịch sử đến các bảo tàng nghệ thuật lớn, chẳng hạn như Bảo tàng Hải ngoại Bremen. Tòa đô chính Bremen và tượng Roland tại quảng trường chợ được UNESCO công nhận là Di sản thế giới. Bremen được nhiều người biết đến qua truyện cổ tích Những nhạc công Thành Bremen của Anh em nhà Grimm và có một bức tượng dành riêng cho nó trước tòa thị chính thành phố.

Bremen nổi tiếng là một thành phố của tầng lớp lao động. Thành phố là nơi đặt trụ sở của nhiều công ty đa quốc gia và các trung tâm sản xuất. Các công ty có trụ sở chính tại Bremen bao gồm công ty sôcôla Hachez và Vector Foiltec. Câu lạc bộ bóng đá được biết đến nhiều nhất của Bremen là SV Werder Bremen có sân nhà tại Sân vận động Weser nằm ngay bên bờ sông Weser.

Tham khảo

Thư mục

 }
  Claus Christian (2007): A photographic excursion through Bremen, Bremen-North, Bremerhaven, Fischerhude and Worpswede,

 Herbert Schwarzwälder (1995), Geschichte der Freien Hansestadt Bremen. Vol. I – V. Bremen: ,

Liên kết ngoài

 Official city website
 Official visitors information (various languages)
 Bremen City Panoramas – Panoramic Views and virtual Tours
 Official site of the city center
 Official site of the Schnoor quarter
 Official site of the shopping quarter Das Viertel
 Official site of the Weser promenade Schlachte
 Official site of the shopping avenue Sögestraße
 Official site of the shopping mall Lloyd Passage
 Official site of the shopping quarter Ansgari Quartier
 Remnant from World War II in Bremen

Thành phố cảng ở Đức
Thành phố ở Bremen
Thủ phủ bang Đức
Thành bang Đế chế
Danh lam thắng cảnh ở Đức
Thành viên Liên minh Hanse
Thành phố Hanse
Thành phố cảng biển Bắc
Địa điểm đặt tượng Roland


title: Hyposmocoma coprosmae

text:
Hyposmocoma coprosmae là một loài bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae. Nó là loài đặc hữu của Oahu. The type locality is Malamalama, Mount Konahuanui.

Ấu trùng ăn Coprosma longijolia.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 9, Microlepidoptera

Hyposmocoma
Loài đặc hữu của Hawaii


title: Neobolusia

text:
Neobolusia là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.

Xem thêm
Danh sách các chi Phong lan

Tham khảo

Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (1999). Genera Orchidacearum 1. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2001). Genera Orchidacearum 2. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2003). Genera Orchidacearum 3. Oxford Univ. Press
Berg Pana, H. 2005. Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee. Ulmer, Stuttgart

Danh sách các chi phong lan
Tông Lan


title: Na Yia (huyện)

text:
Na Yia () là một huyện (amphoe) ở miền trung của tỉnh Ubon Ratchathani, đông bắc Thái Lan.

Lịch sử
Na Yia được tách ra từ Det Udom để thành lập một tiểu huyện (king amphoe) on ngày 31 tháng 5 năm 1993.

Theo quyết định của chính phủ Thái Lan vào ngày 15 tháng 5 năm 2007, tất cả 81 tiểu huyện đều được nâng lên thành huyện. Với việc đăng công báo ngày 24 tháng 8, việc nâng cấp này thành chính thức.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ) là: Sawang Wirawong, Phibun Mangsahan, Det Udom và Warin Chamrap.

Hành chính
Huyện này được chia thành 3 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia ra thành 34 làng (muban). Na Yia là một thị trấn (thesaban tambon) nằm trên một phần của tambon Na Yia. Có 3 Tổ chức hành chính tambon.

Tham khảo

Liên kết ngoài
amphoe.com

Na Yia


title: Paraminota minima

text:
Paraminota minima là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Scherer miêu tả khoa học năm 1989.

Chú thích

Tham khảo

Paraminota


title: Calais stellio

text:
Calais stellio là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1889.

Chú thích

Tham khảo

Calais (chi bổ củi)


title: Kakogawa

text:
Thành phố Kakogawa (tiếng Nhật: 加古川市) là một đô thị loại đặc biệt thuộc tỉnh Hyōgo, vùng Kinki, Nhật Bản.

Thành phố ở phía Nam của tỉnh, cách thành phố Osaka chừng 1 giờ tàu hỏa. Thành phố được xây dựng làm khu đô thị mới phục vụ hai thành phố Kobe và Himeji. Hiện thành phố này rộng 138,51 km², và có 267.723 dân (ước ngày 1/8/2008).

Tham khảo

Liên kết ngoài
Website chính thức của thành phố.

Đô thị đặc biệt của Nhật Bản
Thành phố tỉnh Hyōgo


title: Striatheca

text:
Striatheca là một chi bọ cánh cứng thuộc họ Ptinidae.

Các loài
Có 3 loài được mô tả trong chi Striatheca:

 Striatheca cariniceps Sakai, 1983
 Striatheca filipinae Sakai, 1987
 Striatheca lineata White, 1973

Chú thích

Tham khảo

Prothecini


title: Rimasco

text:
Rimasco là một đô thị ở tỉnh Vercelli trong vùng Piedmont thuộc Ý, có cự ly khoảng 90 km về phía đông bắc của Torino và khoảng 70 km về phía tây bắc của Vercelli. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 150 người và diện tích là 24,4 km².

Rimasco giáp các đô thị: Boccioleto, Carcoforo, Fobello, Rima San Giuseppe, và Rossa.

Links
 Photos

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Vercelli
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: 16267 Mcdermott

text:
16267 Mcdermott (2000 JY43) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 7 tháng 5 năm 2000 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 16267 Mcdermott

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Spezzano della Sila

text:
Spezzano della Sila là một thị xã và comune  ở tỉnh Cosenza trong vùng Calabria miền nam nước Ý.
Đô thị Spezzano della Sila có diện tích 79 ki lô mét vuông, dân số thời điểm năm 2007 là 4849 người.
Đô thị này có các đơn vị dân cư (frazioni) sau:
Các đô thị giáp ranh: Casole Bruzio, Celico, Longobucco và Spezzano Piccolo.

Tham khảo

Đô thị tỉnh Cosenza


title: Gynoplistia cuprea

text:
Gynoplistia cuprea là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gynoplistia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Thélus

text:
Thélus là một xã ở tỉnh Pas-de-Calais, vùng Hauts-de-France của Pháp.

Địa lý
Thélus tọa lạc  về phía bắc Arras, tại giao lộ của các tuyến đường N17 và D49. Đây là tâm điểm của trận Vimy Ridge.

Dân số

Địa điểm nổi bật
 Nhà thờ St.Ranulphe, được xây sau đệ nhất thế chiến.

Tham khảo
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 Nine Elms CWGC cemetery
 Zivy Crater CWGC cemetery
 Lichfield Crater CWGC cemetery
 Bois-Carré CWGC cemetery
 The CWGC military cemetery at Thélus
 The communal cemetery
 Thélus on the Quid website

Thelus


title: Ventouse, Charente

text:
Ventouse là một xã thuộc tỉnh Charente trong vùng Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp. Xã này có độ cao trung bình 75 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Charente


title: Sân bay Assiut

text:
Sân bay Assiut ()  là một sân bay ở Assiut (hay Asyut), Ai Cập.

Năm 2007, sân bay này phục vụ 132.688 lượt khách (tăng 44,3% so với năm 2006).

Các hãng hàng không và các tuyến điểm
 Air Arabia (Sharjah)
 Alexandria Airlines (Alexandria, Kuwait)
 EgyptAir (Cairo, Kuwait, Sharjah)
 Jazeera Airways (Kuwait)
 Kuwait Airways (Kuwait)

Xem thêm
 Danh sách sân bay Ai Cập

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sân bay Ai Cập


title: Xeromelissa chusmiza

text:
Xeromelissa chusmiza là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Toro mô tả khoa học năm 1981.

Chú thích

Tham khảo

Xeromelissa
Động vật được mô tả năm 1981


title: Semiotus gibbosus

text:
Semiotus gibbosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Wells miêu tả khoa học năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Semiotus


title: Heriades fulvescens

text:
Heriades fulvescens là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1920.

Chú thích

Tham khảo

Heriades
Động vật được mô tả năm 1920


title: Amalda contusa

text:
Amalda contusa là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Olividae, ốc ôliu.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Amalda


title: Riềng đẹp

text:
Riềng đẹp hay riềng ấm, gừng ấm, sẹ nước, thảo đậu khấu, đại thảo khấu (danh pháp hai phần: Alpinia zerumbet) là cây thuộc họ Gừng. Tại Trung Quốc gọi là 艳山姜 (diễm sơn khương, nghĩa là riềng đẹp).

Phân bố
Riềng đẹp là loài bản địa Bangladesh, Campuchia, Đài Loan, Lào, Malaysia bán đảo, Myanmar, Nhật Bản, Thái Lan, Trung Quốc, Việt Nam. Nó cũng du nhập vào Ascension, Bolivia, quần đảo Canary, quần đảo Cook, Cuba, Cộng hòa Dominica, Fiji, Florida, Haiti, Hawaii, Honduras, quần đảo Leeward, New Caledonia, Ogasawara-shoto, Philippines, Puerto Rico, St.Helena, Trinidad và Tobago, quần đảo Windward. E-Flora cho rằng nó cũng có ở Ấn Độ, Indonesia và Sri Lanka.

Mọc hoang nơi đất ẩm. Cũng được trồng làm cây cảnh, bao gồm cả những chủng với lá nhiều màu sắc.

Mô tả
Thân giả cao 2–3 m. Lưỡi bẹ 5–10 mm, có lông ở mặt xa trục; cuống lá 1-1,5 cm; phiến lá hình mác, 30-60 × 5–10 cm, nhẵn nhụi ngoại trừ có lông tơ ở mép, đáy thon dần, đỉnh nhọn với mấu nhọn xoắn ốc. Chùy hoa rủ xuống, tới 30 cm, được bao bọc trong 2 bẹ dài khi còn non; trục màu đỏ tía, mịn như nhung; các nhánh rất ngắn, 1-2 (hoặc 3)-hoa; lá bắc con bao quanh nụ hoa, màu trắng với đỉnh màu hồng, hình elip, 3-3,5 cm, nhẵn nhụi. Cuống hoa 1–2 cm. Đài hoa màu trắng, gần giống hình chuông, khoảng 2 cm, xẻ 1 bên, đỉnh có răng. Ống tràng hoa ngắn hơn đài hoa; các thùy màu trắng sữa với đỉnh màu hồng, thuôn dài, khoảng 3 cm; thùy trung tâm lớn hơn các thùy bên. Các nhị lép ở bên hình giùi, khoảng 2 mm. Cánh giữa môi dưới màu vàng với các sọc đỏ tía, hình trứng rộng-hình thìa, 4–6 cm, đỉnh nhọn. Nhị khoảng 2,5 cm. Bầu nhụy vàng kim rậm lông. Quả nang màu đỏ son, hình cầu, đường kính khoảng 2 cm, có gân, đỉnh với đài hoa bền. Hạt có góc cạnh. Ra hoa tháng 4-6, tạo quả tháng 7-10. 2n = 48.

Thư viện ảnh

Chú thích

Z
Thực vật được mô tả năm 1805
Thực vật Bangladesh
Thực vật Campuchia
Thực vật Lào
Thực vật Malaysia
Thực vật Myanmar
Thực vật Nhật Bản
Thực vật Thái Lan
Thực vật Trung Quốc
Thực vật Việt Nam


title: Acanthoscelides centromaculatus

text:
Acanthoscelides centromaculatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Allard miêu tả khoa học năm 1868.

Chú thích

Tham khảo

C


title: Allanaspides helonomus

text:
Allanaspides helonomus là một loài động vật giáp xác trong họ Anaspididae. Chúng là loài đặc hữu của Tasmania.

Chú thích

Tham khảo

 Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. Allanaspides helonomus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Dados de 9 de Agosto de 2007.

H
Động vật được mô tả năm 1971


title: Geranomyia timens

text:
Geranomyia timens là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Geranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Exosoma costatum

text:
Exosoma costatum là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Kimoto miêu tả khoa học năm 1996.

Chú thích

Tham khảo

Exosoma


title: 214

text:
214 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất
 Tuân Du
 Tôn Càn, quân sư của Lưu Bị
 Phục Thọ Hoàng Hậu

Tham khảo

Năm 214


title: Elephantomyia westwoodi

text:
Elephantomyia westwoodi là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Liên kết ngoài

Liên kết ngoài

Tham khảo

Elephantomyia
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Quận Live Oak, Texas

text:
Quận Live Oak (tiếng Anh: Live Oak County) là một quận trong tiểu bang Texas, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở thành phố , Texas . Theo kết quả điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số người .

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Texas


title: Quận Jefferson, Colorado

text:
Quận Jefferson là một quận thuộc tiểu bang Colorado, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo Thomas Jefferson. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2010, quận có dân số 534543 người, ước tính dân số năm 2008 là 533.339 người, là quận đông dân thứ 4 bang.. Quận lỵ đóng ở Golden còn thành phố đông dân nhất là Lakewood. Quận Jefferson thuộc Khu vực thống kê đô thị Denver-Aurora và Khu vực thống kê kết hợp Denver-Aurora-Boulder. Trung tâm dân số bang Colorado nằm ở quận Jefferson.

Tọa lạc ở Front Range của Rocky Mountains, quận Jefferson thuộc vùng đô thị Denver.
Quận có sân bay đô thị Rocky Mountain.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích 2005 km2, trong đó có 25 km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số  năm 2000, quận đã có dân số 527.056 người, 206.067 hộ gia đình, và 140.537 gia đình sống trong quận lỵ. Mật độ dân số là 683 người trên một dặm vuông (264/km²). Có 212.488 đơn vị nhà ở mật độ trung bình là 275 trên một dặm vuông (106/km²). Cơ cấu chủng tộc của dân cư quận bao gồm 90,59% người da trắng, 0.89% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,75% người Mỹ bản xứ, 2,28% châu Á, Thái Bình Dương 0,08%, 3,23% từ các chủng tộc khác, và 2,18% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 9,95% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc một chủng tộc nào.

Có 206.067 hộ, trong đó 33,40% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 55,10% là đôi vợ chồng sống với nhau, 9,10% có một chủ hộ nữ không có mặt chồng, và 31,80% là các gia đình không. 24,50% hộ gia đình đã được tạo ra từ các cá nhân và 6,30% có người sống một mình 65 tuổi hoặc lớn tuổi hơn là người. Cỡ hộ trung bình là 2,52 và cỡ gia đình trung bình là 3,03.

Trong quận, độ tuổi dân cư trải ra với 25,30% dưới độ tuổi 18, 8,10% 18-24, 32,10% 25-44, 24,90% từ 45 đến 64, và 9,60% từ 65 tuổi trở lên người. Độ tuổi trung bình là 37 năm. Đối với mỗi 100 nữ có 99,00 nam giới. Đối với mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 96,80 nam giới.

Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong quận đã được $ 57.339, và thu nhập trung bình cho một gia đình là 67.310 USD. Phái nam có thu nhập trung bình 45.306 USD so với 32.372 USD đối với phái nữ. Thu nhập bình quân đầu người là 28.066 USD. Có 3,40% gia đình và 5,20% dân số sống dưới mức nghèo khổ, trong đó có 5,80% những người dưới 18 tuổi và 5,10% của những người 65 tuổi hoặc hơn.

Tham khảo

Quận của Colorado

Lãnh thổ Colorado 1861
Khu dân cư thành lập năm 1861


title: Quận Lincoln, Mississippi

text:
Quận Lincoln là một quận thuộc tiểu bang Mississippi, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số người. Quận lỵ đóng ở.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Mississippi