title: Chile

text:
Chile (, phiên âm: Chi-lê), tên chính thức là Cộng hòa Chile (tiếng Tây Ban Nha: República de Chile) là một quốc gia tại Nam Mỹ, có dải bờ biển dài và hẹp xen vào giữa dãy núi Andes và biển Thái Bình Dương. Với Thái Bình Dương là giới hạn phía Tây, Chile giáp Peru phía bắc, giáp Bolivia phía đông-bắc và giáp Argentina phía đông. Giới hạn phía cực nam Chile là Eo biển Drake. Cùng với Ecuador, đây là một trong hai quốc gia ở Nam Mỹ không có biên giới giáp với Brazil. Chiều dài bờ biển là 6.435 km (4000 dặm). Lãnh thổ của Chile còn bao gồm các hòn đảo ở Thái Bình Dương Juan Fernández, Salas y Gómez, Desventuradas và đảo Phục Sinh. Chile còn tuyên bố chủ quyền trên 1.250.000 km² (480.000 km²) lãnh thổ châu Nam Cực. Tuy nhiên, những tuyên bố này đều bị bác bỏ bởi Hiệp ước châu Nam Cực.

Hình dáng lãnh thổ Chile khá đặc thù với một dải đất dài 4.300 km (2,700 dặm) nhưng chiều rộng trung bình chỉ là 175 km (109 dặm). Đây là quốc gia có khí hậu đa dạng, từ sa mạc khô cằn nhất trên thế giới - sa mạc Atacama - tới khí hậu Địa Trung Hải ở miền trung, và khí hậu ôn đới mưa ở miền nam. Khu vực sa mạc phía bắc có trữ lượng khoáng sản lớn - chủ yếu là đồng đỏ. Dân số và tài nguyên nông nghiệp tập trung chủ yếu ở miền trung Chile, đây cũng là trung tâm văn hóa và chính trị mà từ đó Chile mở rộng lãnh thổ vào cuối thế kỷ XIX khi sáp nhập vùng phía bắc và phía nam đất nước. Khu vực phía nam Chile rất phong phú về tài nguyên rừng và đất đồng cỏ chăn nuôi gia súc với một chuỗi các núi lửa và hồ.

Trước khi người Tây Ban Nha di dân tới đây vào thế kỷ XVI, phần phía bắc Chile nằm dưới sự thống trị của đế chế Inca trong khi người bản địa Mapuche sinh sống ở khu vực miền trung và nam Chile. Chile tuyên bố độc lập khỏi Tây Ban Nha từ ngày 12 tháng 2 năm 1818. Trong Chiến tranh Thái Bình Dương (1879–1883), Chile đánh bại Peru và Bolivia và giành được lãnh thổ phía bắc như hiện nay. Vào thập niên 1880, người Mapuche bị chinh phục hoàn toàn. Dù cho không phải chịu những cuộc đảo chính và các chính phủ chuyên quyền như các nước Nam Mỹ khác nhưng Chile phải trải qua giai đoạn 17 năm độc tài quân sự (1973–1990) trong đó đã làm hơn 3000 người chết và mất tích.

Ngày nay, Chile là một trong những quốc gia ổn định và thịnh vượng nhất Nam Mỹ. Đây là quốc gia dẫn đầu châu Mỹ La tinh về chỉ số phát triển con người, sức cạnh tranh, chất lượng cuộc sống, sự ổn định chính trị, thu nhập bình quân đầu người, toàn cầu hóa, tự do kinh tế, chỉ số nhận thức tham nhũng và tỉ lệ hộ nghèo tương đối thấp. Quốc gia này cũng đứng ở vị trị cao trong các bảng xếp hạng về tự do báo chí và phát triển dân chủ. Tuy nhiên theo Chỉ số Gini thì Chile cũng gặp phải sự bất bình đẳng về thu nhập. Tháng 5 năm 2010, Chile gia nhập OECD. Chile là thành viên sáng lập của Liên Hợp Quốc và Liên minh các Quốc gia Nam Mỹ.

Từ nguyên

Tên gọi Chile có thể bắt nguồn từ tên của một tộc trưởng là "Tili". Nhưng nó cũng có thể bắt nguồn từ tên thung lũng Chili trong vùng Aconcagua, hoặc do từ Chilli trong tiếng Mapuche có nghĩa là "nơi Trái Đất kết thúc", hay do từ Chin trong tiếng Quechua có nghĩa là "lạnh". Các người Tây Ban Nha nghe tên Chile từ thổ dân Incas và những người sống sót trong cuộc chinh phục Peru đầu tiên của Diego de Almagro, đầu thế kỷ XVI tự gọi họ là "người của Chilli". Theo viện phụ Molina, từ Chile bắt nguồn từ chữ "Chi" hay "Trih" trong tiếng Mapuche và có nghĩa là "con chim có một chấm đỏ trên cánh"

Lịch sử

Thổ dân châu Mỹ du nhập vùng ven biển và thung lũng sông nước Chile khoảng 10.000 năm trước. Người Inca bành trướng và chiếm đóng miền bắc Chile nhưng vì thổ nhưỡng khô cằn khiến cư dân bị hạn chế.

Năm 1520 trên chuyến hải hành vòng quanh thế giới, nhà thám hiểm Fernão de Magalhães khám phá ra thủy lộ thông Đại Tây Dương và Thái Bình Dương phía cực nam châu Nam Mỹ. Năm 1535 Diego de Almargo, người Tây Ban Nha từ Peru tiến vào Chile tìm vàng nhưng phải đợi đến năm 1540 người Âu châu mới mở cuộc chinh phục Chile dưới sự chỉ huy của Pedro de Valdivia. Họ bắt gặp làng mạc thổ dân sống du canh làm rẫy và săn bắn. Sang năm 1541 thì Valdivia thành lập thị trấn Santiago de Chile tức là thủ đô nước Chile ngày nay. Chile được sáp nhập vào Phó Vương Phủ Peru (Virreinato del Perú).

Tuy không tìm thấy vàng bạc người Tây Ban Nha đã nhận ra tiềm năng nông nghiệp của Chile. Nhưng vì sự phản kháng của thổ dân cuộc bình định Chile tiến hành chậm chạp. Năm 1553 bộ tộc Mapuche nổi loạn đốt phá các trấn lỵ. Valdivia bị bắt và giết. Người Mapuche lại nổi dậy năm 1598 và 1655. Người Tây Ban Nha phải rút bỏ miền nam để cố thủ vùng trung ương. Mãi đến năm 1683 khi chế độ nô lệ bị bãi bỏ tình hình mới yên.

Phong trào độc lập bộc phát năm 1808 khi Joseph Bonaparte được lập làm vua Tây Ban Nha, truất phế dòng vua cũ. Dân Chile không phục vị vua mới và nhóm quân chính (junta) lên nắm quyền ngày 18 Tháng Tám năm 1810. Họ tuyên bố Chile tự trị trong khuôn khổ hoàng triều Tây Ban Nha. Tuy nhiên triều đình Tây Ban Nha không công nhận chính thể tự trị, gây nên chiến tranh. Năm 1817 Bernardo O'Higgins và José de San Martín kéo quân từ Argentina sang, vượt rặng Andes và đánh bại phe bảo hoàng. Sang năm sau ngày 12 Tháng Hai thì Chile tuyên bố độc lập hoàn toàn.

Sang thời kỳ độc lập, O'Higgins lập chính thể cộng hòa. Dù vậy, xã hội Chile không mấy thay đổi, giữ nguyên thành phần giai cấp cũ. Giáo hội Công giáo La Mã và nhóm địa chủ duy trì ảnh hưởng chính.

Cuối thế kỷ XIX, Chile mở cuộc chinh phục miền nam vốn do bộ tộc Mapuche kiểm soát. Nhóm thổ dân thua và chính phủ Chile đưa dân vào lập nghiệp. Năm 1881 chính phủ lại ký hiệp ước với Argentina củng cố chủ quyền Chile trên Eo biển Magellan ở phía nam. Cùng lúc đó chiến tranh với Peru và Bolivia phía bắc kết thúc (1879-83); Chile chiếm được các tỉnh Tacna, Arica và Antofagasta. Chile sau nhượng lại Tacna cho Peru qua sự trung gian của Hoa Kỳ nhưng hậu quả chính của cuộc chiến là lãnh thổ Chile thêm rộng lớn và Bolivia mất đường thông ra biển.

Thời kỳ phát triển bị xáo trộn vì cuộc Nội chiến Chile ngắn ngủi năm 1891 giữa phe hành pháp (tổng thống) và lập pháp (quốc hội). Phe lập pháp thắng sau mấy đợt xung đột vũ trang và 10.000 tử vong. Tổng thống José Manuel Balmaceda phải trốn vào sứ quán Argentina và tự vẫn bằng súng.

Chile vào thể kỷ 20 chủ yếu bị chi phối bởi các nhóm tài phiệt tranh chấp với công nhân thợ thuyền. Năm 1920 nhóm công nhân đưa được Arturo Alessandri Palma vào ghế tổng thống nhưng chính sách cải tổ do ông đề ra đều bị phe quốc hội bảo thủ cản trở. Bất ổn chính trị kéo dài tới năm 1932 với mấy cuộc đảo chính của quân đội lật đổ chính phủ dân lập. Tướng Carlos Ilbañez del Campo năm 1932 cho phục hồi hiến pháp cũ và rút lui khỏi chính trường mở đầu cho thời kỳ 20 năm nắm quyền khuynh tả của đảng Cực đoan (1932-52) nhưng sau đó Ilbañez del Campo lại ra tranh cử và chấp chính, đưa Chile trở lại với đường lối chính trị bảo thủ.

Trong cuộc bầu cử năm 1964 ứng cử viên Eduardo Frei Montalva của đảng Dân chủ Thiên Chúa thắng toàn diện và đưa ra nhiều cải tổ với châm ngôn "Cách mệnh trong Tự do". Các ngành giáo dục, gia cư, nghiệp đoàn và cải cách nông nghiệp đều xúc tiến nhưng đối với phe thiên tả thì những cải cách đó quá ít ỏi. Ngược lại đối với phe bảo thủ thì chính sách của Montalva là quá độ. Hai quan điểm trên làm xã hội Chile thêm phân hóa.

Năm 1970 nghị sĩ Mác-xít Salvador Allende Gossens của đảng Xã hội dẫn đầu liên minh "Đoàn kết Bình dân" (Unidad Popular, UP) đắc cử. Allende chủ trương "đoàn kết quốc tế" về mặt ngoại giao, quốc hữu hóa nhiều doanh nghiệp, nhất là các mỏ đồng đỏ, và cải tổ kinh tế, hạn chế thành phần tư hữu cùng nhiều cải cách thiên tả khiến Chile lâm vào tình trạng khủng hoảng. Đối diện với hiện cảnh vốn đầu tư giảm sút, thất nghiệp tăng, sản xuất sụt, chính phủ Allende đưa ra biện pháp kiểm soát giá cả, tăng lương và tiến hành cải cách điền địa nhưng trước áp lực quốc tế do Mỹ dẫn đầu vì bất bình với việc Chile quốc hữu hóa nhiều công ty đa quốc gia, nền kinh tế Chile suy thoái và tê liệt. Lạm phát phi mã đưa đến nhiều cuộc đình công của công nhân, giáo chức, sinh viên và thương gia. Ngày 11 Tháng Chín năm 1973 phe quân đội đảo chính, nã pháo vào dinh tổng thống. Allende tương truyền phải tự tử. Tướng Augusto Pinochet Ugarte
ra nắm quyền và mở cuộc đàn áp, vi phạm nhân quyền trầm trọng. Trong sáu tháng đầu, hơn 1.000 người bị xử tử. Theo bản báo cáo Rettig thì chính quyền Pinochet đem xử tử hơn 2.000 người nữa trong 16 năm nhiếp chính. Hơn 30.000 người phải bỏ nước và hàng chục ngàn bị tống giam và tra tấn theo bản điều tra của Ủy ban Valech (Comisión Nacional sobre Prisión Política y Tortura/Comisión Valech).

Năm 1980 Pinochet được lập làm tổng thống với nhiệm kỳ tám năm theo một hiến pháp mới. Kiểm soát chính trị được nới lỏng dần cuối thập niên 1980 cùng lúc chính phủ chủ trương theo mô hình kinh tế thị trường. Riêng các mỏ đồng đỏ vẫn giữ quốc hữu chứ không trao lại cho chủ cũ. Đầu tư quốc ngoại và quốc nội tăng trưởng hồi phục dần nền kinh tế Chile.

Trong cuộc trưng cầu dân ý năm 1988, dân Chile bác bỏ ý định của Pinochet làm tổng thống thêm nhiệm kỳ thứ hai. Tháng 12 năm 1989 ứng cử viên Patricio Aylwin của liên danh đảng Dân chủ Thiên Chúa cùng 17 đảng phái khác được bầu làm tổng thống, mở đầu thời kỳ chuyển tiếp của Chile về nếp chính trị dân chủ.

 Bầu cử 2010
Trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2010, nhà tỷ phú Sebastian Pinera của đảng Canh tân Quốc gia (phe khuynh hữu) đắc cử, đánh bại phe khuynh tả lần đầu tiên kể từ khi Pinochet bị truất phế.

 Địa lý và khí hậu

 Địa lí
Là một nước vừa dài, vừa hẹp ở sườn tây rặng Andes, Chile bao gồm nhiều vùng địa thế. Từ bắc đến nam, Chile có chiều dài 4.630 km nhưng bề ngang đông-tây điểm rộng nhất chỉ có 430 km. Với tổng diện tích là 756.950 km², Chile xếp thứ 38 trên thế giới về độ rộng lớn.

Vùng sa mạc Atacama phía bắc là vùng giàu tài nguyên địa khoáng. Thung lũng miền Trung, tuy nhỏ nhưng là cái nôi lịch sử cùng là trung tâm kinh tế và dân cư của cả nước.

Miền nam Chile có nhiều tài nguyên lâm sản. Đây cũng là nơi tập trung sông hồ và núi lửa. Ven biển miền nam dày đặc những vịnh hẹp (fjord), vàm sông, kênh rạch và hải đảo.

Ở châu Nam Cực Chile cũng tuyên bố chủ quyền trên 1.250.000 km² nhưng chiếu theo Hiệp ước châu Nam Cực mà Chile đã ký kết năm 1959 thì chủ quyền của các nước đều không được thừa nhận.

Ngoài khơi Thái Bình Dương Chile kiểm soát đảo Sala y Gómez, quần đảo Juan Fernández và đảo Phục Sinh, cách đất liền 3.600 km. Đảo Phục Sinh là miền cực đông nhóm Đa Đảo của châu Đại Dương.

 Khí hậu

Chile nằm hoàn toàn trong vùng khí hậu ôn đới nhưng cũng có nơi nóng đến 43 độ và rét đến -40 độ. Năm nóng nhất là năm 2001. (45 độ).

 Khí hậu Miền Bắc
Do có địa hình thẳng đứng, trải dài từ bắc xuống nam nên khí hậu Ở Chile rất đa dạng. Phía Bắc Chile có một sa mạc khô hạn nhất thế giới là Atacama, một số khu vực nơi đây hầu như chưa bao giờ có mưa. Nhiệt độ ngày và đêm khác nhau rõ rệt.

 Khí hậu Miền Trung
Khu vực đường bờ biển có khí hậu ôn đới quanh năm. Trong khi đó, ở khu vực đồng bằng trên vùng cao phía Bắc miền Trung, nhiệt độ mùa hè trung bình ở mức 26 độ C vào ban ngày và có thể xuống thấp tới tận 13 độ C vào ban đêm. Khí hậu ở miền Trung là khí hậu cận nhiệt đới địa trung hải rất đa dạng, với mùa hè khô kéo dài từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau, nhiệt độ cao nhất là 30 - 33 độ C. Mùa đông ngắn, ít mưa, nhiệt độ cao nhất là 10 - 15 độ C, nhiệt độ thấp nhất là dưới 0 độ C.

 Khí hậu Miền Nam
Miền Nam Bio Bio có mưa thường xuyên trong năm. Nhiệt độ không khác biệt nhiều giữa thời gian ban ngày và ban đêm. Tuy nhiên, ở Patagonia. khu vực cận nam, có thời tiết đa dạng hơn, thường xuyên ẩm ướt, lạnh và có gió.

 Khí hậu Khu vực đảo
Thời tiết ở đảo Easter ( hay còn gọi là đảo Phục Sinh ) và đảo Robinson Crusoe khá dễ chịu trong suốt cả năm.

 Chính trị

Là nước cộng hoà; Tổng thống là Nguyên thủ quốc gia và đứng đầu Chính phủ, được bầu trực tiếp với nhiệm kỳ 4 năm.

Quốc hội bao gồm hai Viện: Thượng viện có 38 Thượng nghị sĩ, nhiệm kỳ 8 năm; Hạ viện có 120 Hạ nghị sĩ, nhiệm kỳ 4 năm, bầu trực tiếp.

Các đảng chính: Các đảng trong Liên minh Thống nhất cầm quyền gồm Đảng Xã hội (Socialist Party), Liên minh Dân chủ Thiên chúa giáo (Christian Democratic Party), Đảng vì Dân chủ (Democratic Revolution) và Đảng Cấp tiến (Political Evolution); các đảng đối lập chính tập trung trong Liên minh vì Chile (Chile Vamos) gồm Đảng Phục hưng Dân tộc (National Renewal), Đảng Liên minh Dân chủ Độc lập (Independent Democratic Union), Đảng Miền Nam; ngoài ra còn có một số đảng khác (Đảng Cộng sản Chile, Đảng Phong trào Cánh tả Dân chủ A-giên-đê).

Sau khi giải thể chính phủ quân sự của Pinochet, bản Hiến pháp 1980 được tu chính mấy lần như giảm nhiệm kỳ của tổng thống từ sáu năm thành bốn năm; bỏ chức nghị sĩ trọn đời; và đặt quyền bổ nhiệm vị tướng chỉ huy quân đội dưới quyền của tổng thống.

Bầu cử tổng thống Chile có thể thực hiện thành mấy đợt. Trong trường hợp năm 2001, bốn ứng cử viên không ai đạt được hơn 50% số phiếu nên có cuộc bầu cử đợt hai giữa hai ứng cử viên có số phiếu cao hơn cả: Michelle Bachelet thuộc khối trung-tả "Concertación" và Sebastián Piñera thuộc khối trung-hữu "Alianza". Kết quả là Bachelet thắng.

Quốc hội Chile tổ chức gồm lưỡng viện nhóm họp ở Valparaíso cách Santiago 140 km. Thượng viện có 38 ghế, nhiệm kỳ 8 năm và Hạ viện có 120 ghế, nhiệm kỳ 4 năm. Kể từ sau cuộc bầu cử Quốc hội Tháng Mười Một 2005 phe chính phủ nắm 20 ghế Thượng viện và 63 ghế Hạ viện. Phe đối lập có 18 ghế Thượng viện và 57 ghế Hạ viện.

 Hành chính

Chile được chia thành 16 vùng (región), mỗi khu có Giám vùng đứng đầu do Tổng thống bổ nhiệm. Mỗi vùng lại được chia thành các tỉnh (provencia), đứng đầu là Tỉnh trưởng cũng do tổng thống bổ nhiệm. Cấp hành chính nhỏ nhất là xã (comuna); mỗi xã có thị trưởng và nghị viên hội đồng xã do cư dân xã bầu ra với nhiệm kỳ bốn năm.

 Kinh tế

Sau một thập niên phát triển đáng kể với mức tăng trưởng khoảng 8% mỗi năm, kinh tế Chile kể từ năm 1999 bước sang thời kỳ giảm sút vì tình hình suy thoái toàn cầu liên quan đến cuộc khủng hoảng tài chánh châu Á năm 1997. Kinh tế Chile phát triển ở mức thấp đến năm 2003 thì bắt đầu có dấu hiệu hồi phục rõ rệt khi mức tăng trưởng tổng sản lượng quốc nội đạt 4%, rồi 6% năm 2004. Tuy nhiên vì giá nhiên liệu đắt đỏ và nhu cầu tiêu thụ quốc nội còn yếu kém nên kinh tế Chile vẫn chưa rực rỡ lắm.

Trong gần 30 năm qua Chile theo đuổi chính sách kinh tế cân bằng. Chính phủ quân đội trong thời kỳ 1973-90 đã cho tư hữu hóa nhiều cơ sở quốc doanh. Ba chính phủ dân sự kế tiếp cũng theo con đường đó nhưng ở tốc độ chậm hơn. Chính phủ Chile từ đó chỉ nắm giữ vai trò điều hành hạn chế ngoại trừ vài trường hợp như việc sở hữu công ty đồng CODELCO. Chile kiên quyết theo đuổi tự do mậu dịch và đã ký kết một số hiệp ước tự do mậu dịch (free trade agreement) với Hoa Kỳ, khối Liên Âu, Nhật Bản, Nam Triều Tiên, New Zealand, Singapore, Brunei và Hoa lục.

Mức thất nghiệp vào thập niên 1990 ở 7% đã tăng lên 9-10% sau năm 1999. Với nền kinh tế Chile hồi phục, mức thất nghiệp tính đến Tháng Tám năm 2006 đã tụt xuống 6,8%. Tăng trưởng lợi tức tiếp tục vượt trên mức giá cả lạm phát (không quá 5% kể từ năm 1998) nên đời sống dân chúng dần khá hơn. Biến chuyển này được phản ảnh với số người sống ở dưới ngạch bần cùng giảm từ 45,1% năm 1987 xuống còn 13,7% năm 2006 và đồng peso (Chile) tăng giá so với đồng Mỹ kim. Tuy nhiên Chile vẫn phải đối phó với mức chênh lệch giàu nghèo rất lớn.

Trong thời gian 2005-2008 khi giá quặng đồng đỏ trên thị trường quốc tế gia tăng đến mức kỷ lục, ngân sách quốc gia của Chile đạt 42 tỷ Mỹ kim thặng dư.

Ngày 11 Tháng Giêng năm 2010, Chile được chấp thuận làm thành viên của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (tiếng Anh: Organization for Economic Cooperation and Development, OECD), đánh dấu bước tiến của quốc gia từ những nước đang phát triển lên hàng những quốc gia tiên tiến.

 Ngoại thương

Năm 2006 là năm kỷ lục cho ngành ngoại thương Chile với mức tăng trưởng 31% so với năm 2005. Giá trị hàng hóa xuất cảng tăng 41%, tổng cộng là $58 tỷ Mỹ kim, trong số đó $33,3 tỷ là từ quặng mỏ đồng. Giá trị hàng nhập cảng là $35 tỷ Mỹ kim, tăng 17% so với 2005. Cán cân mậu dịch ngả về phía Chile với số bội thu $23 tỷ Mỹ kim.

Bạn hàng chính của Chile theo thứ tự là các nước châu Mỹ (42%), các nước châu Á (30%) và châu Âu (24%). Thị trường quốc tế lớn nhất đối với Chile là Hoa Kỳ, phần vì "Hiệp ước Tự do Mậu dịch Hoa Kỳ--Chile" có hiệu lực từ Tháng Giêng năm 2004 đã mở rộng thương trường cho các sản phẩm. Tổng giá trị hàng hóa trao đổi song phương là $14,8 tỷ, tăng 60% so với thời kỳ trước hiệp ước. Trong vòng 12 năm nữa nếu theo đúng kế hoạch thì các ngạch thuế quan sẽ lần lượt bị bãi bỏ hoàn toàn giữa Hoa Kỳ và Chile. Việc này sẽ càng thúc đẩy ngành xuất nhập cảng song phương.

Đối với Á châu, các nước Nam Hàn, Nhật Bản và Hoa lục là những bạn hàng lớn nhất. Riêng với Hoa lục giá trị mậu dịch là $8,8 tỷ Mỹ kim, chiếm 66% giá trị hàng hóa Chile trao đổi với miền Viễn Đông.

Ngành nhập cảng Chile phần lớn mua hàng từ các nước châu Mỹ (54%), trong đó khối Mercosur cung cấp $9,1 tỷ và Hoa Kỳ $5,5 tỷ Mỹ kim. Khối Liên Âu bán cho Chile $5,2 tỷ Mỹ kim và Hoa lục $3,6 tỷ.

Hàng xuất cảng của Chile xưa nay trông cậy vào quặng mỏ đồng (do công ty quốc doanh CODELCO khai thác) với khả năng cung cấp cho thị trường quốc tế trong 200 năm nữa. Tuy vậy Chile đã cố gắng mở rộng loại hàng xuất cảng như lâm sản, trái cây, đồ biển, rượu vang và các thức ăn chế biến khác.

 Xã hội
 Nhân khẩu
Theo bản báo cáo Triển vọng dân số thế giới (đã sửa đổi), dân số Chile năm 2018 là 18,729,160. Cũng theo báo cáo Triển vọng Dân số Thế giới nhưng là vào năm 2015, dân số Chile phần lớn ở độ tuổi lao động, với 69% dân số Chile nằm trong khảng từ 15 đến 65 tuổi, trong khi đó tỉ lệ này ở độ tuổi dưới 15 là 20,1% và với người trên 65 tuổi là 10.9%.

Chile là một quốc gia đa sắc tộc. Theo một cuốn sách do Đại học Chile về sức khỏe phát hành (hiện không tiếp cận được tài liệu được), khoảng 65% dân số là người gốc da trắng; nhóm người Castizo/Mestizo có tổ tiên lai giữa người da trắng châu Âu và người bản địa châu Mỹ theo tỉ lệ trung bình là 3:2 chiếm tỉ lệ khoảng 30% dân số và còn lại là người Amerindians (Thổ dân châu Mỹ). Nhiều người Chile nếu được hỏi sẽ tự cho mình là người da trắng (dù có nghi ngờ về huyết thống của mình). Trong số 5% những nhóm người có tổ tiên châu Á trước đây, phần lớn họ đến từ Trung Đông  En Chile viven unas 700.000 personas de origen árabe y de ellas 500.000 son descendientes de emigrantes palestinos que llegaron a comienzos del siglo pasado y que constituyen la comunidad de ese origen más grande fuera del mundo árabe. , cụ thể hơn là vùng Levant. Gần đây có sự gia tăng mạnh những người nhập cư từ Đông Á, một phần tương đối lớn trong số này là người Hoa. Còn đối với người Di-gan, họ hình thành nên các cộng đồng riêng biệt tại Chile và vẫn giữ được các nét đẹp truyền thống của họ tại đây.

 Các đô thị lớn

Theo Viện thống kế quốc gia Chile năm 2005, 1 thành phố là một "thực thể đô thị" có từ 5000 dân trở lên. Điều này dưa trên các nghiên cứu có từ năm 2002, theo đó ghi nhận có 239 thành phố trên khắp đất nước Chile. Còn các thị trấn của Chile thì có số dân nằm giữa 2001 và 5000 - hoặc là từ 1001 đến 2000 nếu hơn một nửa dân số của "thực thể đô thị" này đang có hoạt động kinh tế tại khu vực II và III, cũng theo các ghi nhận năm 2002 như trên. Theo như đánh giá này thi có khoảng 274 thị trấn được ghi nhận toàn lãnh thổ Chile vào năm 2002. Có sự sai lệch đáng kể trong quá trình ghi chép lại các thị trấn ở Chile: đáng kể nhất như ở vùng Valparaíso với 31 thị trấn được báo cáo lên trong khi các ghi chép chỉ ghi nhận được có 28 thị trấn, vùng O'Higgins có 39 được báo cáo lên trong khi chỉ có 38 được ghi chép lại. Con số này ở liên vùng Los Ríos và Los Lagos là 31/30.

 Ngôn ngữ

 Tôn giáo

Theo điều tra dân số gần đây nhất (2002), 70% dân số trên 14 tuổi được xác định là Công giáo La Mã và 15,1% là Tin Lành. Trong cuộc điều tra dân số này, thuật ngữ "Tin Lành" để gọi tất cả các nhà thờ Kitô giáo ngoài Công giáo La Mã với một ngoại lệ là Chính Thống giáo, Mặc Môn, Giáo hội Cơ Đốc Phục Lâm, và Nhân chứng Giê-hô-va. Còn lại là các giáo phái khác như Phong trào Ngũ Tuần, Giáo hội Luther, Kháng Cách, Trưởng Lão, Anh giáo, Baptist và Methodist. Khoảng 8% dân số tuyên bố không tôn giáo, vô thần, hoặc theo thuyết bất khả tri.

Hiến pháp quy định về tự do tôn giáo, pháp luật và các chính sách khác góp phần vào việc thực hành tự do tín ngưỡng. Nhà thờ và nhà nước chính thức tách biệt ở Chile. Pháp luật năm 1999 về tôn giáo nghiêm cấm phân biệt đối xử tôn giáo. Tuy nhiên, Giáo hội Công giáo La Mã được hưởng một số đặc quyền đặc lợi và thỉnh thoảng nhận được sự ưu đãi của chính phủ vì thế quan chức chính phủ cũng thường tham dự các sự kiện Công giáo cũng như Tin Lành và nghi lễ của người Do Thái giáo.

Các ngày lễ tôn bao gồm Giáng sinh, Thứ sáu Tuần Thánh, Lễ Đức Trinh Nữ của Carmen, Lễ kính Thánh Phêrô và Phaolô, Lễ Đức Mẹ Lên Trời, ngày Lễ Các Thánh, và Lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm được công nhận là ngày lễ quốc gia. Chính phủ gần đây đã tuyên bố ngày 31 tháng 10, ngày khởi đầu phong trào Tin Lành là một ngày lễ quốc gia, đây được xem là một danh dự của các giáo hội Tin Lành ở Chile.

Số liệu thống kê cho biết Hồi giáo ở Chile ước tính là 3.196 người, đại diện cho 0,02% dân số. Hồi giáo đã được hưởng một lịch sử lâu dài ở Chile. Tổ chức Hồi giáo đầu tiên ở Chile, Liên Hội Hồi giáo (Sociedad Unión Musulmana), được thành lập vào ngày 25 tháng 9 năm 1926, tại Santiago. Hội tương trợ và từ thiện Hồi giáo được thành lập năm sau, vào ngày 16 tháng 10 năm 1927. Theo các nguồn của cộng đồng Hồi giáo chỉ ra rằng tại thời điểm này, ở Chile, có khoảng 3.000 người Hồi giáo, nhiều người trong số họ là người Chile bản xứ.

Đức tin Bahá'í ở Chile hiện diện vào đầu năm 1916. Cộng đồng Bahá'í đầu tiên được thành lập năm 1963. Năm 2002, cộng đồng này đã xây dựng được đền thờ Bahá'í đầu tiên ở Nam Mỹ. Chính phủ Mỹ ước tính có 6000 người Baha'is ở Chile vào năm 2007, mặc dù Hiệp hội các Tôn Giáo Lưu trữ dữ liệu ước tính có khoảng 25.000 người Baha'is trong năm 2005.

 Giáo dục

 Y tế

 Văn hóa

 Âm nhạc

 Văn chương
Pablo Neruda và Gabriela Mistral, người nhận giải thưởng Nobel về văn học

Chile là một đất nước của các nhà thơ (vùng đất của thi nhân).  Gabriela Mistral là người Mỹ Latinh đầu tiên nhận giải thưởng Nobel về văn học (năm 1945). Nhà thơ nổi tiếng nhất Chile là Pablo Neruda, người đã nhận giải thưởng Nobel về văn học (1971) và nổi tiếng thế giới với thư viện rộng lớn các tác phẩm về lãng mạn, tự nhiên và chính trị. Ba ngôi nhà được cá nhân hóa cao của ông ở Isla Negra, Santiago và Valparaíso là những điểm du lịch nổi tiếng.

Trong số danh sách các nhà thơ Chile khác có Carlos Pezoa Véliz, Vicente Huidobro, Gonzalo Rojas, Pablo de Rokha, Nicanor Parra và Raúl Zurita. Isabel Allende là tiểu thuyết gia người Chile bán chạy nhất, với 51 triệu cuốn tiểu thuyết của cô được bán trên toàn thế giới.  Tiểu thuyết của tiểu thuyết gia Jose Donoso của The Obscene Bird of Night'' được nhà phê bình Harold Bloom coi là một trong những tác phẩm kinh điển của văn học phương Tây thế kỷ 20. Một tiểu thuyết gia và nhà thơ người Chile được quốc tế công nhận là Roberto Bolañocó bản dịch sang tiếng Anh đã có một sự tiếp nhận tuyệt vời từ các nhà phê bình.

Chú thích

Cộng hòa
Các nước khối G15
Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Tây Ban Nha
Quốc gia Nam Mỹ
Quốc gia thành viên của Liên Hợp Quốc
Quốc gia thành viên Liên minh các Quốc gia Nam Mỹ
Cựu thuộc địa Tây Ban Nha


title: Gaillac-d'Aveyron

text:
Gaillac-d'Aveyron  là một xã ở tỉnh Aveyron, thuộc vùng Occitanie ở miền nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Aveyron

Tham khảo

Gaillacdaveyron


title: Mitsubishi Triton

text:
Xe Mitsubishi Triton là một loại xe bán tải do Công ty ô tô Mitsubishi sản xuất. Ban đầu, từ năm 1978 đến năm 1986, ở Nhật Bản, xe này có tên là Mitsubishi Forte. Sau đó, tên xe được đổi thành Strada. Tại Hoa Kỳ, 2 phiên bản nhập khẩu của xe Forte được Chrysler Corporation bán kể từ năm 1979 có tên là Dodge Ram 50 và Plymouth Arrow Truck. Năm 1982, khi Mitsubishi tự mình nhập khẩu loại xe này để trực tiếp bán trên thị trường Hoa Kỳ, xe được gọi là Mighty Max và kể từ đó nhãn hiệu Plymouth cũng chấm dứt. Trên hầu hết các thị trường xuất khẩu, xe này được gọi bằng tên L200  mặc dù nó còn được gọi là Rodeo, Colt Bakkie, Storm, Magnum và các tên khác.

Xe Triton thế hệ thứ 4 sản xuất bởi Mitsubishi Motors (Thailand), một công ty con của Mitsubishi tại Thái Lan ra mắt vào năm 2005 là thiết kế của Akinori Nakanishi và được xuất khẩu tới 140 thị trường trên toàn cầu. Tổng số lượng xe bán ra của 3 thế hệ trước đã vượt qua con số 2,8 triệu trên toàn thế giới.

Tháng 12 năm 2008, Mitsubishi Triton thế hệ thứ 4 được chính thức giới thiệu vào thị trường Việt Nam bởi Công ty TNHH liên doanh sản xuất ô tô Ngôi Sao, một công ty con của Mitsubishi tại Việt Nam.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Trang web chính thức về Mitsubishi Triton  (bằng tiếng Nhật)

Triton
Xe phân loại theo nhãn hiệu
Xe bán tải
Xe hai cầu
Xe chủ động cầu sau
Xe của thập niên 1970
Xe của thập niên 1980
Xe của thập niên 1990
Xe của thập niên 2000
Xe của thập niên 2010
Xe được giới thiệu năm 1978


title: Fels am Wagram

text:
Fels am Wagram là một đô thị thuộc huyện Tulln trong bang Niederösterreich, Áo.

Tham khảo

Đô thị của Niederösterreich


title: Ancín

text:
Ancín là một đô thị trong tỉnh và cộng đồng tự trị Navarre, Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là 8,8 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2007 là 360 người.

Đô thị nằm ở độ cao 488 m trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 ANCIN in the Bernardo Estornés Lasa - Auñamendi Encyclopedia (Euskomedia Fundazioa)

Đô thị ở Navarre


title: Đinh

text:
Trong Khoa học kỹ thuật, Nghề mộc và Xây dựng, một cái đinh là giống như cái ghim, đồ vật thép nhọn cứng hoặc hợp kim thường sử dụng như để đóng đinh. Trước đây đinh được làm bằng kim loại sắt, ngày nay đinh được làm từ hợp kim thép, thường thường được nhúng hoặc bọc với các chất chống mòn khi trong các điều kiện khắc nghiệt hoặc làm tăng thêm khả năng kết dính.

Đinh là loại dụng cụ tiêu biểu được đóng vô vật dụng bằng Búa hay một loại súng gọi là súng bắn đinh sử dụng khí lực hóa, hoặc là một ít thuốc nổ hoặc động cơ. Một cây đinh có thể giữ các vật chất với nhau bằng lực Ma sát trong các trục định hướng và sức cắt một bên. Một điểm của đinh cũng còn có khi uốn cong hoặc đóng gập đầu đinh sau khi đưa vô để phòng sự lỏng.

Đinh được làm từ nhiều trang thái khác nhau về hình thức, kiểu dáng cho từng nhu cầu của mỗi ngành nghề. Đinh thông dụng nhất là Đinh rời, hiện nay trong công nghiệp đóng tàu gỗ, pallet, mô-bin, bàn ghế... đều sử dụng Đinh dây hay còn gọi là Đinh cuộn, còn trong công nghiệp xây dựng nhà gỗ thì sử dụng Đinh vĩ nhựa. Các loại khác bao gồm ghim, đinh bấm và que nhọn.

Lịch sử

Đinh xuất hiện ít nhất từ thời La Mã cổ đại. Trong Kinh thánh đã có nhắc đến việc vua David huy động một lượng sắt để làm đinh phục vụ cho việc sửa chữa đền Solomon. Cho đến cuối thế ký 18, đinh vẫn chủ yếu được làm bằng tay, và người thợ làm đinh sẽ chịu trách nhiệm chế tác đầu đinh cũng như đỉnh nhọn của đinh. Còn một người thợ khác gọi là "thợ cắt" hay "thợ xẻ" thì có nhiệm vụ chặt gọt các thanh sắt sao cho chúng có kích thước vừa vặn để làm đinh. Tuy nhiên vào năm 1590 máy cắt đinh chạy bằng sức nước đã được sử dụng ở Anh, điều này giúp sản xuất hàng loạt đinh với kích cỡ đồng đều nhau và đến đầu thế kỷ 17 các máy cắt đã gần như hoàn toàn thay thế sức người. Vào thế kỷ 19, với sự phát minh ra máy làm đinh, việc sản xuất đinh đã được cơ khí hóa hoàn toàn và đến cuối thế kỷ các xưởng làm đinh bằng tay đã hoàn toàn tuyệt tích.

Những chiếc đinh được cắt bằng máy xuất hiện lần đầu tiên ở Hoa Kỳ vào cuối thế kỷ 18. Chúng được cắt từ những tấm vật liệu phẳng (ban đầu là sắt, sau là thép) và cũng được gọi là "đinh vuông" vì có tiết diện hình chữ nhật. Hiện nay thì đinh rời vẫn được sử dụng trong việc phục chế các hiện vật lịch sử, trong một số hoạt động yêu cầu lao động nặng như lắp các tấm bảng vào các bức tường làm bằng gạch đá, tuy nhiên nó không còn được sử dụng rộng rãi và phổ biến như đinh dây.

Công dụng

Các dạng đinh bao gồm:
 brass tack
 bullethead nail
 canoe tacks
 carpet tack

Đinh trong nghệ thuật

Đinh cũng được sử dụng để tạo tác nên những bức tượng gọi là Người đinh - một dạng phong trào gây quỹ thịnh hành ở Đức và Áo trong khoảng thời gian sau Thế chiến thứ nhất.

Kích thước
Hầu hết các nước, trừ Mỹ, sử dũng hệ thống đo lường cho mô tả kích thước đinh. Với đinh có kích thước 50 x 3.0 nghĩa là đinh dài 50 mm (không bao gồm phần đầu) và 3 mm đường kính. Chiều dài được làm tròn với chỉ số mm gần nhất.

Ví dụ, bảng kích thước đinh ở Đức như sau:

 Drahtstift mit Senkkopf (Stahl, DIN 1151)

Kích thước kiểu đồng xu Mỹ

Ở Mỹ, chiều dài đinh được thiết kế bằng kích thước đồng xu bà viết thành số và tên viết d cho đồng xu.

Xem thêm
 Đinh dây (đinh cuộn)
 Đinh vĩ nhựa
 Ốc vít
 Máy gỡ đinh
 Đinh đường sắt

Chú thích

Liên kết ngoài

 Mô tả một số loại đinh khác nhau trên trang mạng của DIY Anh
 Mô tả một số loại đinh khác nhau trên trang mạng của DIY Hoa Kỳ
 Đoạn phim mô tả quá trình chế tác đinh

Fasteners
Woodworking
Roman Inventions
Vật dụng trong nhà
Chế biến gỗ


title: Eydelstedt

text:
Eydelstedt là một đô thị thuộc the huyện Diepholz, trong bang Niedersachsen, Đức. Đô thị này có diện tích 76,14 km².

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Diepholz


title: Cá chìa vôi

text:
Cá chìa vôi trong tiếng Việt có thể là:
 Tên gọi chung của một số loài cá trong bộ Cá chìa vôi (Syngnathiformes), cụ thể gồm:
 Họ Cá chìa vôi (Syngnathidae).
 Họ Cá chìa vôi ma (Solenostomidae).
 Tên gọi của loài cá chìa vôi biển (Proteracanthus sarissophorus) thuộc họ Ephippidae.

Xẹm thêm
 Chìa vôi


title: Lasioglossum orbatum

text:
Lasioglossum orbatum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1853.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1853


title: Pistillaria

text:
Pistillarialà một chi nấm trong bộ Agaricales. Chi này phân bố phổ biến ở các khu vực phía bắc ôn hòa, và có about 50 loài.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Typhulaceae


title: Hypena baltimoralis

text:
Hypena baltimoralis là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Loài này có ở phía đông của Hoa Kỳ, phía tây và phía nam đến Wisconsin, Missouri và Florida và Texas.

Sải cánh dài 26–32 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 4 đến tháng 10 tùy theo địa điểm. There are at least two generations in New England và các thế hệ thêm về phía nam.

Ấu trùng ăn phong, chủ yếu cây phong đỏ và phong bạc.

Hình ảnh

Liên kết ngoài
Owlet Caterpillars of Eastern North America (Lepidoptera: Noctuidae)
Bug Guide

Chú thích

Hypena


title: Hồng cầu lưới

text:
Hồng cầu lưới là giai đoạn đầu của hồng cầu trưởng thành, chiếm tỷ lệ bình thường khoảng 1% số hồng cầu trong máu ngoại vi. Hồng cầu lưới là giai đoạn biệt hóa và trưởng thành cuối cùng của hồng cầu trong tủy xương trước khi vào dòng máu tuần hoàn.

Tên gọi hồng cầu lưới là do khi được nhuộm (bằng một số phương pháp nhất định) và quan sát dưới kính hiển vi, người ta thấy một cấu trúc dạng lưới trong bào tương của loại tế bào này. Trong quá trình trưởng thành của hồng cầu, nhân và các bào quan dần dần được loại bỏ. Trong giai đoạn hồng cầu lưới, tế bào không còn nhân nhưng những mảnh còn sót lại của nhân và các bào quan, kể cả RNA, đã tạo ra hình ảnh "lưới" nói trên.

Khi nhuộm bằng phương pháp Romanowsky, hồng cầu lưới trông hơi xanh hơn các hồng cầu trưởng thành. Kích thước hồng cầu lưới cũng hơi lớn hơn, làm tăng chỉ số MCV (thể tích hồng cầu trung bình - tiếng Anh: mean corpuscular volume) trong công thức máu thực hiện bằng máy.

Giới hạn bình thường của hồng cầu lưới trong máu ngoại vi dao động trong khoảng 0.2% đến 2.0%. Số lượng hồng cầu lưới là một thông số hữu ích trong việc theo dõi chức năng tạo hồng cầu của tủy xương, nhất là trong điều trị các trường hợp thiếu máu.

Hồng cầu lưới tăng cả về số lượng lẫn tỷ lệ phần trăm khi có sự tăng sản xuất hồng cầu chẳng hạn trong hội chứng thiếu máu huyết tán hay trong bệnh thiếu máu hồng cầu hình liềm.

Ngược lại, số lượng hồng cầu lưới có thể giảm do hóa trị liệu (như trong một số bệnh ung thư), thiếu máu do suy tủy hoặc thiếu máu ác tính.

Tham khảo

Tế bào máu
Xét nghiệm y khoa
Tế bào người

de:Erythropoese#Retikulozyt


title: Eichenberg, Saale-Holzland

text:
Eichenberg là một đô thị thuộc huyện Saale-Holzland, trong bang Thüringen, Đức. Đô thị Eisenberg, Saale-Holzland có diện tích 11,56 km².

Tham khảo


title: Leptotarsus dorrigensis

text:
Leptotarsus dorrigensis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Leptotarsus


title: Daphnella corbicula

text:
Daphnella corbicula là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

corbicula


title: Braunsapis virilipicta

text:
Braunsapis virilipicta là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Strand mô tả khoa học năm 1915.

Chú thích

Tham khảo

Braunsapis
Động vật được mô tả năm 1915


title: Jane Fonda

text:
Jane Seymour Fonda (sinh ngày 21 tháng 12 năm 1937) là một nữ diễn viên, nhà văn, nhà hoạt động xã hội, cựu người mẫu thời trang người Mỹ. Bà đã 2 lần đoạt giải giải Oscar. Năm 2014, Bà vinh dự được trao giải Thành tựu trọn đời của Viện Điện ảnh Mỹ.

Fonda bắt đầu sự nghiệp bằng một vai diễn đầu tay ở Broadway năm 1960 mang tên "There Was a Little Girl" và nhận được giải Tony đầu tiên trong 2 đề cử. Cùng năm đó, bà lần đầu xuất hiện trên màn ảnh lớn trong bộ phim Tall Story. Danh tiếng của bà ngày một vang xa trong suốt thập niên 1960, tham gia nhiều bộ phim như: Period of Adjustment (1962), Sunday in New York (1963), Cat Ballou (1965), Barefoot in the Park (1967) và Barbarella (1968). Người chồng đầu tiên của bà là đạo diễn Roger Vadim. Bà từng 7 lần được đề cử giải Oscar danh giá, lần đầu tiên trong They Shoot Horses, Don't They (1969). Sau đó thắng 2 giải ở hạng mục Diễn viên chính xuất sắc nhất trong phim Klute (1971) và Coming Home (1978). Một số đề cử khác trong Julia (1977), The China Syndrome (1979), On Golden Pond (1981) và The Morning After (1986). Bà cũng giành được giải giải Emmy cho bộ phim truyền hình The Dollmaker (1984), 2 giải BAFTA cho phim Julia và The China Syndrome và 4 giải Quả cầu vàng.

Năm 1982, Bà phát hành video thể dục dụng cụ đầu tiên mang tên Jane Fonda's Workout, trở thành video bán chạy nhất mọi thời đại. Nó là video đầu tiên trong tổng số 22 video thể dục dụng cụ được Bà phát hành trong suốt 13 năm đạt ngưỡng 17 triệu bản. Sau khi chia tay hôn phu thứ 2 là Tom Hayden, Bà kết hôn với tỷ phú truyền thông Ted Turner vào năm 1991 và tuyên bố giã từ sự nghiệp diễn xuất. Ly dị với Turner vào năm 2001, Bà trở lại diễn xuất sau 15 năm vắng bóng với phim hài Monster in Law (2005), và những bộ phim sau này như: Georgia Rule (2007), The Butler (2013) and This Is Where I Leave You (2014). Năm 2007, Bà trở lại với sân khấu Broadway sau hơn 45 năm vắng bóng với vở kịch 33 Variations, mang về cho bà thêm 1 đề cử giải Tony. Bà cũng tham gia vào series phim truyền hình của HBO mang tên The Newsroom (2012-2014) và giành được 2 đề cử Emmy. Phát hành thêm 5 đĩa thể dục dung cụ khác trong giai đoạn 2010-2012.

Fonda là một nhà hoạt động chính trị hữu hình trong kỷ nguyên phản văn hóa trong Chiến tranh Việt Nam. Bà được chụp ảnh đang ngồi trên một khẩu súng phòng không của miền Bắc trong chuyến thăm Hà Nội năm 1972, trong thời gian đó bà có được biệt danh "Jane Hà Nội". Ngoài ra Bà còn tham gia phản đối chiến tranh ở Irad, bạo lực đối với phụ nữ, và bảo vệ nữ quyền. Năm 2005, Fonda cùng với Robin Morgan và Gloria Steinem đồng sáng lập ra Women's Media Center, một tổ chức nêu cao tiếng nói của người phụ nữ qua các phương tiện truyền thông, Bà hiện vẫn đang làm việc trong hội đồng quản trị của tổ chức này. Fonda xuất bản cuốn tự truyện đầu tiên vào năm 2005. Năm 2011, Bà xuất bản một cuốn hồi ký thứ hai, Prime Time.

 Tiểu sử
Jayne Seymour Fonda sinh ngày 21 tháng 12 năm 1937, tại thành phố New York, là con gái của nam diễn viên Henry Fonda và nhà hoạt động xã hội người Cannada Frances Ford Brokaw, nhũ danh Seymour. Theo lời kể của Bà, họ của họ đến từ một tổ tiên người Ý di cư đến Hà Lan vào những năm 1500. Ở đây, họ bắt đầu kết hôn và sử dụng tên tiếng Hà Lan. Tổ tiên đầu tiên của Jane Fonda đến New York sinh sống vào năm 1650. Bà cũng mang ba dòng máu là Anh, Scotland và Pháp. Bà được đặt theo tên người vợ thứ ba của vua Henry VIII, Jane Seymour, người được cho là họ hàng xa bên mẹ bà. Bà cũng có một em trai, Peter, cũng là một diễn viên, một em gái cùng mẹ khác cha, Frances de Villers Brokaw, có con gái là Pilar Corrias, chủ sở hữu của Pilar Corrias Gallery ở London. Vào ngày 14 tháng 4 năm 1950, khi Fonda 12 tuổi, mẹ Bà đã tự tử trong quá trình điều trị bệnh tâm thần. Cũng trong năm đó, Cha của Bà kết hôn với Susan Blanchard (sinh năm 1928), cuộc hôn nhân này kết thúc sau 9 năm chung sống. Năm 15 tuổi, Fonda học múa tại Fire Island Pines, New York. Bà tham gia học viện Greenwich tại Greenwich, Connecticut.

Fonda từng học tại Willard Emma ở Troy, New York và trung học Vassar ở Poughkeepsie, lúc đó Bà chỉ là một nữ sinh bình thường. Trước khi bắt đầu sự nghiệp diễn xuất của mình, Fonda là một người mẫu, từng gương mặt đại diện trang bìa của Vogue ba lần.

 Sự nghiệp diễn xuất
Fonda bắt đầu có hứng thú với diễn xuất từ năm 1954 khi xuất hiện cùng với cha của bà tại một buổi diễn từ thiện The Country Girl, tại Omaha Community Playhouse. Sau khi nghỉ học tại Vassar. Bà chuyển đến Paris trong 2 năm để học diễn xuất. Sau khi trở về Mỹ năm 1958, Bà gặp được Lee Strasberg, chính lần gặp gỡ này đã thay đổi cuộc đời Bà. Fonda đã từng nói rằng: "Tôi đã đến Actors Studio và Lee Strasberg nói rằng tôi thật sự có tài năng. Đó là người đầu tiên- ngoài cha tôi nói với tôi như thế- rằng tôi diễn xuất rất tuyệt vời. Điều đó đã thay đổi cả cuộc đời tôi, tôi nằm ngủ và mơ về diễn xuất, tôi thức dậy và nghĩ về diễn xuất. Nó như đã bước vào cuộc sống của tôi."

 Những năm 1960s

Những vở kịch trên sân khấu vào cuối những năm 1950s đã tạo nên nền tảng vững chắc cho sự nghiệp điện ảnh của Bà trong những năm 1960s. Bình quân Bà góp mặt trong 2 bộ phim mỗi năm trong suốt thập kỉ này. Bắt đầu từ năm 1960, với phim Tall Story. Trong phim bà vào vai một cô hoạt náo viên đại học theo đuổi một chàng trai bóng bổ, do Anthony Perkins thủ vai. Period of Adjustment và Walk on the Wild Side trong năm 1962. Trong phim Walk on the Wild Side, Fonda vào vai cô gái điếm. Vai diễn này đã mang lại cho Bà một giải Quả cầu vàng ở hạng mục Ngôi sao nữ mới trong năm.

Năm 1963, Bà xuất hiện trên tờ báo Sunday in New York, Newsday; họ ca ngợi bà là "người đẹp nhất và tài năng nhất trong số những diễn viên trẻ". Tuy nhiên, cũng xuất hiện một vài lời đồn không hay về bà cùng năm đó.  Harvard Lampoon mỉa mai bà là "Diễn viên tệ nhất của năm" theo trang The Chapman Report. Sự nghiệp của Fonda sang bước ngoặt mới với bộ phim Cat Ballou (1965), trong phim bà vào vai một cô giáo sống ngoài vòng pháp luật. Bộ phim hài này nhận được 5 đề cử giải Oscar và nằm trong top 10 bộ phim ăn khách nhất tại các phòng vé năm đó. Bộ phim trở nên nổi tiếng và đưa tên tuổi Fonda lên hàng ngôi sao. Các bộ phim ra mắt sau đó gồm có: Any Wednesday (1966) và Barefoot in the Park (1967) đóng cặp với Robert Redford.

Năm 1968, Bà vào vai chính trong phim nói về đề tài khoa học viễn tưởng Barbarella, khán giả ví bà như một biểu tượng sex. Ngược lại, với phim They Shoot Horses, Don't They? (1969), được đông đảo công chúng đón nhận, bộ phim mang về cho Fonda đề cử Oscar đầu tiên trong sự nghiệp. Fonda bắt đầu chắt lọc vai diễn vào những năm cuối của thập niên 1960, khi bà từ chối vai chính trong phim Rosemary's Baby và Bonnie and Clyde để chọn Mia Farrow và Faye Dunaway.

Những năm 1970s
Năm 1971, Fonda giành được tượng vàng Oscar đầu tiên cho hạng mục Diễn viên nữ chính xuất sắc nhất, vai diễn gái mại dâm trong Klute một lần nữa giúp bà tỏa sáng. Vai diễn này cũng giúp bà giành được giải Quả cầu vàng cùng năm đó.

Năm 1978, Fonda một lần nữa được vinh danh tại Oscar với phim Coming Home cũng với hạng mục Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất. Nội dung phim kể về hậu quả tại chiến tranh ở Việt Nam, về cuộc sống khó khắc của những người cựu chiến binh trong quá trình trở lại cuộc sống bình thường.

Giai đoạn giữa Klute (1971) và Fun With Dick and Jane (1977), những bộ phim ra mắt trong thời gian này của Fonda thật sự không mang lại nhiều thành công. Nhiều ý kiến cho rằng tư tưởng về chính trị đã ảnh hưởng ít nhiều đến sự nghiệp của bà. Trong bài phỏng vấn bà có trả lời rằng: " tôi không thể nói rằng tôi bị đưa vào danh sách đen, nhưng tôi đã được liệt tên vào đó". Tuy nhiên trong cuốn tự truyện 2005, My Life So Far, Fonda lại viết rằng: "Sự nghiệp của tôi đã bị phá hủy bởi những hành động chống lại chiến tranh, nhưng sau khi chiến tranh kết thúc, sự nghiệp của tôi còn lâu mới bị phá hủy. Nó mang trong mình một sức sống mới và phát triển rực rỡ hơn trước."

Năm 1972, Fonda vào vai nữ phóng viên cùng với Yves Montand trong Tout Va Bien.Thực hiện bởi hai đạo diễn Jean-Luc Godard và Jean-Pierre Gorin. Hai người này sau đó đã thực hiện phim ngắn Letter to Jane, một bộ phim nói về bức ảnh duy nhất của Fonda ở chụp Việt Nam.

Năm 1977, Thông qua công ty sản xuất của mình,  IPC Films, Fonda bắt tay sản xuất một bộ phim hài đưa tên của bà trở lại Fun With Dick and Jane bộ phim đánh dấu sự trở lại của Fonda trên màn ảnh rộng. Cùng năm đó, Fonda vào vai nhà biên kịch Lillian Hellman trong Julia và nhận được đánh giá tích cự của giới chuyên môn. Bộ phim mang về cho Fonda giải BAFTA và Quả cầu vàng hạng mục Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất, cùng 1 đề cử Oscar. Năm 1979, Fonda giành được một giải Quả cầu vàng nữa với The China Syndrome, bộ phim xoay quanh một tai nạn ở nhà máy điện hạt nhân. Cùng năm đó, Fonda tiếp tục ra mắt The Electric Horseman đóng cùng với Robert Redford.

Những năm 1980s.
Năm 1980, Fonda vào vài chính trong 9 to 5 cùng với Lily Tomlin và Dolly Parton. Bộ phim cực kì thành công và đem về doanh thu khổng lồ từ các phòng vé là 103.290.500 đô la. Trở thành bộ phim ăn khách thứ 2 trong năm đó. Fonda đã từ lâu muốn được hợp tác chung với cha bà, hi vọng xóa bỏ được những mâu thuẫn trước đó trong mối quan hệ của họ. Cô đạt được mong muốn này khi mua thành công bản quyền On Golden Pond, giành tặng đặc biệt cho cha mình. On Golden Pond giúp cho cha của bà Henry Fonda giành được giải Oscar đầu tiên trong sự nghiệp. Tuy nhiên sau đó ông bị bệnh nặng và qua đời 5 tháng sau đó.

Cái tên Jane Fonda tiếp tục phủ sóng dày đặc những năm 1980, giành được giải Emmy Award for Outstanding Lead Actress  năm 1984 với bộ phim The Dollmaker, đóng vai chính Dr. Martha Livingston trong Agnes of God (1985), được đề cử giải Oscar cho Nữ diễn viên chính xuất sắc cho vai diễn nghi phạm giết người do chất kích thích trong phim kinh dị The Morning After (1988). Fonda kết thúc một thập kỉ thành công với phim Old Gringo, tiếp theo là bộ drama lãng mạn Stanley & Iris (1990) với Robert De Niro. Cũng là bộ phim cuối cùng của bà trong 15 năm.

Video thể dục dụng cụ
Fonda thường xuyên luyện múa để giữ cho thân hình cân đối trong nhiều năm liền. Tuy nhiên trong quá trình quay phim The China Syndrome, bà bị gãy chân và từ đó không thể luyện múa được nữa. Để bù lại, bà tham gian các khóa tập thể dục dụng cụ tăng cường với dự hướng dẫn của Leni Cazden. Loại hình thể thao cực hot trong giới trẻ lấy bấy giờ, sau đó đến giới trung niên. Fonda quyết định phát hành loạt video hướng dẫn thể dục dụng cụ, Jane Fonda's Workout. Lấy cảm hứng từ cuốn sách bán chạy Jane Fonda's Workout Book. Jane Fonda's Workout trở thành video bán chạy nhất trong nhiều năm sau đó, con số lên đến hàng triệu bản. Tính đến nay Fonda phát hành 23 video thể dục dụng cụ, tổng số tiêu thụ lên đến 17 triệu bản. Nhiều hơn bất kì series hướng dẫn nào khác. Bà cũng phát hàng 5 cuốn sách và 13 audio hướng dẫn khác xuyên suốt đến năm 1995. Mười lăm năm sau đó, bà phát hành DVD thể dục vào năm 2010, mục tiêu hướng đến là người cao tuổi.

Nghỉ hưu và tái xuất.

Vào đầu những năm 1990, sau ba thập kỉ diễn xuất, Fonda thông báo nghỉ hưu và rút khỏi ngành công nghiệp điện ảnh.

Năm 2005, bà trở lại màn ảnh với bộ phim Monster-in-Law, đóng cùng với Jennifer Lopez. Hai năm sau, bà đóng vai phụ cho một bộ phim truyền hình dài tập Georgia Rule, đóng cùng với Felicity Huffman và Lindsay Lohan.

Năm 2009, bà quay trở lại sân khấu Roadway kể từ lần đầu tiên năm 1963, thể hiện vai Katherine Brandt trong vở 33 Variations của nhà văn Moisés Kaufman. Vai diễn giúp bà nhận được một đề cử Tony Awards cho hạng mục Best Performance by a Leading Actress in a Play.

Fonda quay bộ phim thứ hai của bà ở Pháp, trước đó bà từng làm host trong một phim truyền hình dài tập mang tên All Together (2011). Cùng năm đó, bà đóng chung với Catherine Keener trong Peace, Love and Misunderstanding, bà thủ vai một bà ngoại vui tính. Năm 2012, Fonda nhận vai diễn cố định Leona Lansing, 1 CEO của một công ty truyền thông lớn trong loat series phim The Newsroom do HBO sản xuất. Vai diễn của bà xuyên suốt 3 mùa của loạt phim này, giúp bà nhận 2 đề cử Emmy cho hạng mục Outstanding Guest Actress in a Drama Series.

Năm 2013, Fonda có một vai diễn nhỏ trong The Butler, trong phim bà vào vai đệ nhất phu nhân Nancy Reagan. Bà đã có nhiều dự án phim trong nhiều năm nay, xuất hiện trong phim hài Better Living Through Chemistry và This is Where I Leave You. Bà cũng tham gia lồng tiếng cho một nhân vật trong The Simpsons. Vào vai diva Paolo Sorrentino's trong Youth (2015). Bộ phim tiếp theo sắp ra mắt của bà là Fathers and Daughters đóng cùng với Russell Crowe.

Hoạt động chính trị

Fonda là một trong những diễn viên Mỹ tiên phong trong phong trào phản đối Chiến tranh Việt Nam có sự tham gia của Hoa Kỳ, và từng có mặt tại Hà Nội để bày tỏ sự phản chiến trong giai đoạn Không quân Hoa Kỳ đang mở chiến dịch ném bom dữ dội vào thành phố này. Khi Hoa Kỳ đang phát động chiến dịch ném bom, Jane Fonda đã một mình đến Việt Nam và lưu trú tại khách sạn Thống Nhất (nay là khách sạn Sofitel Legend Metropole Hà Nội). Hai tuần ở Việt Nam, Jane Fonde đã đi thăm Bệnh viện Bạch Mai, khu Trương Định, nhà trẻ 20/10, một số trận địa pháo của phía Việt Nam...Sau này Fonda đã nhiều lần thừa nhận sai lầm và xin lỗi các cựu chiến binh Mỹ về bức hình chụp bà ngồi trên nòng súng phòng không của quân đội Việt Nam Dân chủ Cộng hòa trong chuyến thăm Hà Nội đầy tranh cãi của bà.

Ngày cuối cùng tại Hà Nội, Jane Fonda xuất hiện trước làn sóng Đài phát thanh Tiếng nói Việt Nam nói về ấn tượng hai tuần lễ tại Việt Nam. Bà đã đi thăm nhiều nơi, nói chuyện với nhiều tầng lớp nhân dân, thậm chí bà còn được xem trình diễn đoạn trích vở kịch "All My Son" (Tất cả đều là con tôi) của Arthur Miller nói về sự tàn khốc của chiến tranh. "Tôi thực sự xúc động bởi các diễn viên người Việt trình diễn vở kịch Mỹ khi chính Mỹ đang thả bom xuống đất nước của họ", Jane Fonda trải lòng trước dư luận. Jane Fonda nhớ mãi lần từ Nam Định về Hà Nội đã phải xuống hầm tránh bom cùng một bé gái khi máy bay Mỹ tấn công các mục tiêu dân sự mà người Mỹ gọi là mục tiêu nguy hiểm, như trường học, bệnh viện, chùa chiền hay hệ thống đê điều, giao thông. "Nixon tuyên bố với người dân, nước Mỹ đang đi đến kết thúc cuộc chiến nhưng những đổ nát trên đường phố Nam Định là bằng chứng nói dối trơ trẽn. Chiến tranh dù xảy ra tại Việt Nam nhưng thảm kịch chính là ở nước Mỹ. Tôi nghĩ Richard Nixon nên đọc lịch sử Việt Nam, đặc biệt là thi ca, và đặc biệt hơn nữa là thơ của Hồ Chí Minh", Jane Fonda nói trên đài phát thanh Hà Nội.

Lời phát biểu của Jane Fonda được phía Mỹ biện minh là hành động do tuổi trẻ bồng bột, nhưng khi đến Hà Nội Jane Fonda đã bước sang tuổi 34. Thậm chí còn có quan điểm cho rằng Jane Fonda là người của phía bên kia. Có người kín kẽ thì cho rằng, Jane Fonda từng tham gia các hoạt động phản chiến từ năm 1967, từng có mặt trong các cuộc biểu tình, xuống đường, tham gia các chương trình truyền thanh cổ súy cho việc chống chiến tranh nên có dịp tiếp xúc nhiều với những người cộng sản, nhất là trong thời gian sống tại Pháp cùng người chồng đầu tiên, đạo diễn Roger Vadim nên hiểu rõ những điều chính nghĩa mà những người cộng sản đang làm.

Phát hành sách

Ngày 5 tháng 4 năm 2005, Random House phát hành cuốn tự truyện của Fonda mang tên My Life So Far. Trong cuốn tự truyện này, bà miêu tả cuộc sống của mình là ba cuộc hành trình dài, trong đó mốc thứ ba mang tên "act" là thời điểm quan trọng nhất. Vì nó gắn liền với đời sống Kito giáo, những quan điểm sống mà bà sẽ ghi nhớ suốt cuộc đời này.

Tự truyển của Fonda đón nhận khá tốt từ các nhà phê bình. Tờ Washington miêu tả nó "thú vị và sống động như cuộc đời của Jane Fonda", tờ The New York Times nhận xét cuốn sách như:"achingly poignant".

Vào tháng 1/2009, Fonda thành lập một trong Blog kể về những cảm xúc khi bà quay trở lại sân khấu Roadway, các bài viết gồm nhiều mục khác nhau.Từ lớp học Pilates từng khiến bà sợ hãi, đến những phấn khích về vở kịch mới mà bà tham gia. Bà cũng có một tài khoản Twitter và một Fanpage Facebook. Năm 2011, bà xuất bản cuốn sách Prime Time: Love, health, sex, fitness, friendship, spirit—making the most of all of your life, cuốn sách cung cấp những câu chuyện về cuộc sống riêng tư của bà, hoặc từ những người khác, làm thế nào để sống tốt hơn trong những năm bà gọi là "quan trọng" từ 45 - 50 tuổi, và đặc biệt là độ tuổi 60 và cao hơn nữa.

Đời sống riêng tư

Fonda kết hôn với vị hôn phu đầu tiên, đạo diễn người Pháp Roger Vadim, vào ngày 14 tháng 8 năm 1965, tại khách sạn Dunes Hotel, Las Vegas. Cả hai có một người con gái tên Vanessa, sinh ngày 28 tháng 9 năm 1968 tại Paris, Pháp và tên của cô gái được đặt theo diễn viên - nhà hoạt động Vanessa Redgrave.

Vào ngày 19 tháng 1 năm 1973, chỉ ba ngày sau khi ly hôn Roger Vadim ở Santo Domingo, Fonda kết hôn với hôn phu thứ 2 là Tom Hayden tại một bữa tiệc tư gia ở Laurel Canyon. Con trai của họ,  Troy O'Donovan Garity, sinh ngày 7 tháng 7 năm 1973 tại Los Angeles. Fonda và Hayden muốn tên của cậu con trai mang một cái tên " vừa Việt Nam vừa Mỹ" nên đặt là "Troy" tiếng Việt là "Trỗi". Hayden chọn tên đệm là "O'Donovan" giống với tên cuộc cách mạng Jeremiah O'Donovan Rossa.

Năm 1982, Fonda và Hayden nhận nuôi một đứa trẻ gốc phi và đặt tên là Mary Luana Williams (được gọi là Lulu). Fonda và Hayden đã ly hôn vào ngày 10 tháng 6 năm 1990 tại Santa Monica.

Fonda kết hôn với ông trùm ngành truyền thông Ted Turner, người sáng lập ra CNN vào ngày 21 tháng 12 năm 1991, tại một trang trại gần Capps, Florida. Cặp đôi ly dị vào ngày 22 tháng 5 năm 2001 tại Atlanta, Georgia.

Từ năm 2009, Fonda có mối quan hệ thân thiết với nhà sản xuất Richard Perry.

Fonda lúc nhỏ là người vô thần, nhưng chuyển sang đạo Thiên Chúa giáo vào đầu những năm 2000. Được chẩn đoán mắc bệnh ung thư vú, Fonda đã trải qua phẫu thuật cắt bỏ khối u trong tháng 11 năm 2010, và đã hồi phục.

Phim đã đóng

Tham khảo

Liên kết ngoài

Nữ nhà văn Mỹ
Nữ ca sĩ Mỹ
Nữ diễn viên đến từ New York
Nữ diễn viên điện ảnh Mỹ
Nữ diễn viên Mỹ thế kỷ 20
Nữ diễn viên Mỹ thế kỷ 21
Phim và người giành giải Oscar cho nữ diễn viên xuất sắc nhất
Tín hữu Kitô giáo Mỹ
Sinh năm 1937
Nhân vật còn sống
Người Mỹ gốc Hà Lan
Người khỏi bệnh ung thư vú
Nhà hoạt động phản đối Chiến tranh Việt Nam
Nhà văn Mỹ thế kỷ 21
Người Mỹ theo chủ nghĩa nữ giới
Người Mỹ gốc Anh
Người Mỹ gốc Pháp
Người Mỹ gốc Ý
Người Mỹ gốc Na Uy
Người Mỹ gốc Scotland
Người giành giải BAFTA cho Nữ diễn viên xuất sắc nhất
Phim và người giành giải Quả cầu vàng cho Nữ diễn viên phim chính kịch xuất sắc nhất
Người Mỹ gốc Đức
Nhà hoạt động quyền LGBT Mỹ
Nữ diễn viên sân khấu Mỹ


title: Girl (bài hát của Destiny's Child)

text:
"Girl" (tạm dịch: "Cô gái") là một ca khúc nhạc R&B được trình bày bởi nhóm nhạc người Mỹ Destiny's Child. Ca khúc được viết bởi Beyoncé Knowles, Kelly Rowland, Michelle Williams, Rodney Jerkins, Ric Rude, Angela Beyince, Sean Garrett, và Patrick Douthit, trích từ album phòng thu thứ tư của nhóm mang tên Destiny Fulfilled (2004). Ca khúc được sản xuất bởi Knowles, 9th Wonder, và gồm nội dung và mẫu nhạc từ "Ocean of Thoughts and Dreams" viết bởi Don Davis và Eddie Robinson, trình bày bởi The Dramatics. Ca khúc đã được chọn làm đĩa đơn thứ ba từ album và nằm tại vị trí #23 trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100, trở thành đĩa đơn có vị trí thấp nhất kể từ "Bug a Boo" phát hành năm 1999.

Video ca nhạc
Video mở đầu với cảnh Beyoncé đang đánh máy trong căn hộ của mình thì những thành viên khác đều đến và cùng xem một bộ phim truyền hình được thiết kế tương tự như Sex and the City. Trong bộ phim, 3 thành viên của nhóm đều tụ tập tại một quán ăn. Trong suốt video, những hành động, cử chỉ, lời thoại của nhóm đều khớp với lời nhạc của ca khúc.

Trong quán ăn, Beyoncé đang động viên Kelly vui lên thì cô lại giả vờ như không có chuyện xảy ra giữa cô và người bạn trai của mình. Nhưng sau đó, cô cũng đã chia sẻ câu chuyện của mình với những thành viên khác. Cảnh tiếp đó đã kể lại câu chuyện của Kelly khi chiếu cảnh cô chờ anh bạn trai của mình đến khuya để ăn tối, khi anh đã về nhà, cô liền tức giận đổ hết đồ ăn và lên lầu khóc. Dù vậy, trong khi nói chuyện, cô đã nói rằng anh chàng bạn trai của mình có lẽ vì quá bận rộn nên không thể bên cô và cho rằng mình cũng cần một người đàn ông bên cạnh. Beyoncé, sau đó vẫn khá nghi ngờ tình cảm của người bạn trai của Kelly và nói rằng cô không thể nào cô đơn được khi có những người bạn luôn quanh cô. Michelle sau đó đã kể về ngày mà cô phát hiện ra bạn trai của mình đang vui vẻ mua trang sức với một người phụ nữ khác và khuyên rằng cô nên từ bỏ người đàn ông kia.

Sau buổi trò chuyện, Kelly nhìn lạnh lùng và tức giận với người bạn trai sau khi anh về đến nhà. Anh đã xin lỗi cô và sau đó, Kelly đã giơ ra một chiếc còng bằng lông (ám chỉ tình dục), anh khá vui vẻ và cùng cô lên trên lầu. Nhưng trong cảnh tiếp theo, anh đã khỏa thân trong một chiếc quần lót và bị còng tay vào ban công (trong một số bản khác, hình ảnh người bạn trai bị làm mờ). Sau đó, Kelly đã bước khỏi phòng và ném chiếc chìa khóa trên tay, vui vẻ đi ra khỏi nhà. Các cô gái sau đó đã nắm tay nhau đi bộ trên đường và hát ca khúc, cuối cùng là ảnh bìa album Destiny Fulfilled được gắn trên một chiếc xe bus đã chạy ngang qua nhóm.

Video ca nhạc này được kèm theo trong đĩa DVD đính kèm của Phiên bản Tour lưu diễn Destiny Fulfilled hay đúng hơn là xuất hiện trong phiên bản Nhật của DVD Destiny's Child: Live in Atlanta.

Diễn biến trên bảng xếp hạng
Ca khúc này đã được người hâm mộ bầu chọn là đĩa đơn tiếp theo của nhóm trên trang web chính thức của Destiny's Child. Nhưng thật đáng tiếc, ca khúc không giành được nhiều thành công như những đĩa đơn trước của họ, chỉ giành vị trí #23 trên U.S. Billboard Hot 100 và vị trí thứ 10 trên Hot R&B/Hip-Hop Songs. Đĩa đơn không nhận được sự tiếp nhận cao, vì vậy, số lượng tải kỹ thuật số cũng rất thấp, nhưng vẫn đủ giúp ca khúc lọt vào top 20. Sau "Girl", nhóm đã tiếp tục phát hành "Cater 2 U" để có thể cứu vãn lấy việc quảng bá album nhưng vẫn không hiệu quả.

Dù không gây được nhiều tiếng vang trên các bảng xếp hạng tại Hoa Kỳ, ca khúc vẫn nhận được nhiều yêu cầu trên các đài phát thanh và số lượng trình chiếu video ca nhạc lớn trên TV tại Anh. Chính nhờ vậy mà ca khúc đã vươn lên top 10 tại Anh và nằm tại vị trí thứ 6 trên bảng xếp hạng. "Girl" chính là đĩa đơn cuối cùng của nhóm trên thị trường âm nhạc châu Âu vì hai đĩa đơn "Cater 2 U" và "Stand Up for Love" đều hoãn phát hành tại đây vì diễn biến xếp hạng kém tại Hoa Kỳ. Ở Úc, ca khúc có vẻ thành công hơn rất nhiều khi giành vị trí top 5 trên bảng xếp hạng nhạc Urban và ARIA.

Danh sách ca khúc
Đĩa đơn tại Úc
"Girl" (Bản chỉnh của Radio)
"Girl" (JS Club Mix)
"Girl" (Junior Vasquez Club Dub)
"Girl" (The Freshman Remix)
"Got's My Own"

Đĩa đơn tại châu Âu COL 675808 2
"Girl" (Bản chỉnh của Radio)
"Girl" (Junior Vasquez Club Dub)
"Girl" (JS Club Mix)
"Girl" (The Freshman Remix)
"Got's My Own"

Đĩa đơn phối lại
"Girl" (Bản của đĩa đơn)
"Girl" (Maurice Joshua "U Go Girl" Remix)
"Girl" (Single Version Instrumental)
"Girl" (Junior Vasquez Club Dub)
"Girl" (JS Club Mix)

Đĩa đơn tại Anh Phần 1
"Girl" (Bản chỉnh của đài phát thanh)
"Girl" (Kardinal Beats Remix)

Đĩa đơn tại Anh Phần 2
"Girl" (Bản chỉnh của đài phát thanh)
"Girl" (JS Club Mix - Maurice Joshua Remix)
"Got's My Own"

Xếp hạng

Thực hiện
 Giọng chính: Beyoncé Knowles (1 lời, một phần hát dư), Kelly Rowland (1 lời) và Michelle Williams (1 phần nối)
 Chịu trách nhiệm thu âm: Beyoncé Knowles và Kelly Rowland
 Thu âm: Jim Caruna tại Sony Music Studios, NYC
 Phối khí: Dave "Hard Drive" Pensado
 Giám đốc: Tom Coyne

Những bản phối chính thức

"Girl" (Bản chỉnh của đài phát thanh)
"Girl" (Nhạc nền)
"Girl" (Junior Vasquez Club Dub Mix)
"Girl" (Maurice's Junior Club Mix)
"Girl" (Maurice's Classic U GO GIRL Vocal Mix)
"Girl" (Maurice's Classic U GO GIRL Extended Mix)
"Girl" (Maurice's Classic U GO GIRL Remix - Bản chỉnh của đài phát thanh 1)

"Girl" (Maurice's Classic U GO GIRL Remix - Bản chỉnh của đài phát thanh 2)
"Girl" (Maurice's Js Club Mix)
"Girl" (The Freshman Remix)
"Girl" (The Freshman Remix - Bản mới)
"Girl" (Kardinal Beats Remix)

Chú thích

Bài hát năm 2004
Đĩa đơn năm 2005
Bản ballad nhạc pop
Bài hát của Destiny's Child
Video ca nhạc đạo diễn bởi Bryan Barber
Bài hát về chủ nghĩa nữ giới
Bài hát viết bởi Sean Garrett
Bài hát viết bởi Beyoncé Knowles
Bài hát viết bởi Kelly Rowland
Bài hát viết bởi Rodney Jerkins


title: Betz, Oise

text:
Betz  là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France phía bắc Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 103 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Oise


title: Trúc Khê, Thập Yển

text:
Trúc Khê (chữ Hán giản thể: 竹溪县) là một huyện thuộc địa cấp thị Thập Yển, tỉnh Hồ Bắc, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 2207,6 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2004 là 360.000 người. Mã số bưu chính là 442300.

Phân chia hành chính
Về mặt hành chính, huyện này được chia thành 11 trấn và 4 hương.
 Trấn: Thành Quan, Tương Gia Yển, Trung Phong, Thủy Bình, Huyện Hà, Tuyền Khê, Phong Khê, Long Bá, Binh Doanh, Hối Loan, Tân Châu,
 Hương: Ngạc Bình, Thiên Bảo, Đào Nguyên, Hướng Bá.

Tham khảo

Thập Yển
Đơn vị cấp huyện Hồ Bắc


title: Khổng Tước (chòm sao)

text:
Chòm sao Khổng Tước 孔雀, (tiếng La Tinh: Pavo) là một trong 88 chòm sao hiện đại, mang hình ảnh con công.
Chòm sao này có diện tích 378 độ vuông, nằm trên thiên cầu nam, chiếm vị trí thứ 44 trong danh sách các chòm sao theo diện tích.
Chòm sao Khổng Tước nằm kề các chòm sao Nam Cực, Thiên Yến, Thiên Đàn, Viễn Vọng Kính, Ấn Đệ An.

Tên gọi

Thiên thể
Các thiên thể đáng quan tâm
Sao đôi Con Công, ký hiệu α Pav, sao sáng nhất trong chòm sao.
Cụm sao cầu NGC 6752. Nhờ khoảng cách khá gần Hệ Mặt Trời, cụm sao cầu này có kích thước biểu kiến lớn thứ ba chỉ sau ω Cen và 47 Tuc.
Thiên hà xoắn ốc NGC 6744

Liên kết ngoài

Star Tales – Pavo

Chòm sao Khổng Tước
Chòm sao phương nam


title: Kōsaka Masanobu

text:
(1527 – 1578) là con trai của Kasuga Ôsumi no Kami, còn có tên khác là Gengorô hay Toratsuna. Ông là một trong 24 vị tướng giỏi phục vụ cho Takeda Shingen trong suốt Thời kỳ Sengoku của Nhật Bản.

Cùng với Sanada Yukitaka và Hoshina Masatoshi, ông là một trong 3 Danjô trong dòng họ nhà Takeda, được đặt cho biệt danh là "Nige Danjō" vì sự cẩn trọng khi hành binh và thoái quân khôn khéo của mình. Ông là một trong 4 tướng lĩnh được tin cậy nhất của Shingen, cùng Baba Nobufusa, Naitō Masatoyo, Masakage Yamagata. Masanobu được Takeda tin tưởng giữ thành Kaizu nằm ở phía đông bắc lãnh thổ của Takeda.

Trong cuộc chiến Kawanakajima thứ 4 diễn ra tại Shinano,khi quân của Uesugi Kenshin tấn công Takeda ở cao nguyên Hachiman, Masanobu, cùng Baba Nobufusa, đã tấn công quân đội của Kenshin từ phía sau. Trong chiến dịch Nagashino vào năm 1575, ông được giao phòng thủ lãnh thổ phía bắc chống Kenshin. Sau khi nghe tin thất trận ở Nagashino, ông dẫn 8000 quân từ Kai đến tiếp ứng cho Takeda Katsuyori, người thừa kế của Takeda Shingen, rút lui.

Kosaka thường được cho là chỉ trích Katsuyori thẳng thắng, nên bị ép bãi miễn năm 1578. ông mất vì bị bệnh cùng trong năm đó.

Ông có một người con trai là Kosaka Masazumi.

Tham khảo

Leupp, Gary (1995). Male Colors: The Construction of Homosexuality in Tokugawa Japan. Berkeley: Đại học Báo chí California
Turnbull, Stephen (1998). The Samurai Sourcebook. London: Cassell & Co.

Chiến binh Nhật Bản
Kosaka Masanobu
Mất năm 1578
Samurai


title: Volonne

text:
Volonne là một commune in the Alpes-de-Haute-Provence department in southeastern Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Alpes-de-Haute-Provence

Tham khảo

Xã của Alpes-de-Haute-Provence


title: Warren Anderson (chủ tịch)

text:
Warren Anderson (29 tháng 11 năm 1921 – 29 tháng 9 năm 2014) là chủ tịch và tổng giám đốc của Union Carbide khi vụ thảm họa Bhopal xảy ra tại một nhà máy thuộc về một công ty phụ của Ấn Độ, Union Carbide India Limited, tại thành phố Bhopal, Madhya Pradesh, Ấn Độ.

Anderson sinh năm 1921 ở khu Bay Ridge của Brooklyn, New York, trong một gia đình nhập cư từ Thụy Điển.

Với tư cách là tổng giám đốc điều hành của công ty hóa chất Union Carbide cho đến khi nghỉ hưu năm 1986, Anderson có trách nhiệm về vụ án Bhopal khi để cho thoát hơi ga. Anderson đã bị bắt giữ ngay sau tai họa đó tại thành phố nơi vùng Trung Ấn đó thế nhưng đã nhanh chân thoát ra khỏi nước. Ông đã bị "ám ảnh" từ nhiều năm do tai nạn tệ hại nhất trong công nghiệp thế giới về ngành đó, theo như lời của vợ đương sự vào ngày 1 tháng 8 năm 2009. Công ty Union Carbide, nay thuộc quyền sở hữu của công ty Midland, thuộc tổng công ty Dow Chemical Co. có trụ sở đóng tại Michigan, khi chất ga chết người kia thoát ra khỏi một phân xưởng tại Bhopal vào ngày 3 tháng 12 năm 1984.

Ngày 31 tháng 7 năm 2009, để trả lời một kiến nghị của một nhóm nạn nhân, một tòa án Ấn Độ đã có trát truy tầm Warren Anderson, cựu giám đốc công ty Union Carbide Corp. do có trách nhiệm để cho thoát 40 tấn chất hơi độc giết chết 10.000 người ở Bhopal. Ông Prakash Mohan Tiwari, chánh thẩm của Bhopal, đã ra lệnh chính quyền liên bang Ấn gây sức ép để Washington dẫn độ người Mỹ này. Các giới chức Hoa Kỳ không có hành động gì trong việc dẫn độ ông ta và đương sự vẫn có nhà ở Florida, Connecticut và trong khu Hamptons tại Long Island.

Ông hiện giờ sống ở Bridgehampton, Long Island, New York.

Chú thích

Liên kết ngoài

Thảm họa Bhopal
Southampton (phố), New York
Người Mỹ gốc Thụy Điển


title: Euryglossina perkinsi

text:
Euryglossina perkinsi là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Michener mô tả khoa học năm 1965.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Euryglossina
Động vật được mô tả năm 1965


title: Helius perflavens

text:
Helius perflavens là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Helius
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: 13010 Germantitov

text:
13010 Germantitov (1986 QR5) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 29 tháng 8 năm 1986 bởi L. V. Zhuravleva ở Đài vật lý thiên văn Crimean.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 13010 Germantitov

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1986


title: Still Loving You

text:
"Still Loving You" là một ca khúc power ballad của ban nhạc Scorpions, trong album phát hành năm 1984 Love at First Sting.

Bài hát đã đạt vị trí 64 trong bảng xếp hạng 100 Billboard. Ca khúc được xem là ca khúc hay nhất, thành công lớn nhất của nhóm, và trở thành một trong những bài hát truyền thống của làng nhạc rock thế giới (đạt vị trí số 22 trong bảng xếp hạng 25 ca khúc power ballad vĩ đại nhất của đài VH1).

Chỉ riêng tại Pháp, đĩa đơn này đã bán được 1,7 triệu bản. Ca khúc đã tạo nên làn sóng to lớn nhất trong giới hâm mộ của Pháp kể từ thời Beatles và trở thành thương hiệu của Scorpions trên khắp thế giới.

Các bản thu khác
Bài hát sau này đã được nhóm thu lại trong album Acoustica phát hành năm 2001
Bài hát được cover lại bởi một nhóm nhạc power ballad người Phần Lan là Sonata Arctica trong đĩa Successor của họ.

Tham khảo

Bài hát của Scorpions
Đĩa đơn năm 1984
Rock ballad
Bài hát năm 1984


title: Tin học

text:
Tin học hay khoa học thông tin (gọi tắt là tin) (, ) là một ngành khoa học chuyên nghiên cứu quá trình tự động hóa việc tổ chức, lưu trữ, xử lý và truyền dẫn thông tin của một hệ thống máy tính cụ thể hoặc trừu tượng (ảo). Với cách hiểu hiện nay, tin học bao hàm tất cả các nghiên cứu và kỹ thuật có liên quan đến việc mô phỏng, biến đổi và tái tạo thông tin.

Tin học xem xét sự tương tác giữa con người và thông tin bên cạnh việc xây dựng giao diện, tổ chức, công nghệ và hệ thống. Như vậy, việc thích tin học có bề rộng lớn và bao gồm nhiều chuyên ngành, bao gồm các ngành khoa học máy tính, hệ thống thông tin, công nghệ thông tin và thống kê. Kể từ khi máy tính ra đời, các cá nhân và tổ chức ngày càng xử lý thông tin kỹ thuật số. Điều này đã dẫn đến việc nghiên cứu về tin học với các khía cạnh tính toán, toán học, sinh học, nhận thức và xã hội, bao gồm cả nghiên cứu về tác động xã hội của công nghệ thông tin.

Định nghĩa

Từ "tin học" đã được dịch từ informatique trong tiếng Pháp. Từ informatics trong tiếng Anh cũng bắt nguồn từ từ tiếng Pháp này, nhưng theo thời gian informatics đã mang nghĩa khác dần với nghĩa ban đầu và hầu như chỉ còn được dùng phổ biến tại châu Âu. Ngày nay, thuật ngữ tiếng Anh tương đương với informatique là computer science, nghĩa là "khoa học về máy tính".

Lịch sử

Văn hóa khoa học thư viện thúc đẩy các chính sách và quy trình quản lý thông tin thúc đẩy mối quan hệ giữa khoa học thư viện và phát triển khoa học thông tin để mang lại lợi ích cho sự phát triển tin học y tế; bắt nguồn từ những năm 1950 với sự khởi đầu của việc sử dụng máy tính trong chăm sóc sức khỏe (Nelson & Staggers p. 4). Những học viên đầu tiên quan tâm đến lĩnh vực này sớm biết rằng không có chương trình giáo dục chính thức nào được thiết lập để giáo dục họ về khoa học máy tính cho đến cuối những năm 1960 và đầu những năm 1970. Sự phát triển chuyên nghiệp bắt đầu xuất hiện, đóng một vai trò quan trọng trong sự phát triển của tin học y tế (Nelson & Staggers p. 7) Theo Imhoff và cộng sự, 2001, tin học chăm sóc sức khỏe không chỉ là ứng dụng công nghệ máy tính vào các vấn đề trong chăm sóc sức khỏe mà còn bao quát mọi khía cạnh tạo, xử lý, truyền thông, lưu trữ, truy xuất, quản lý, phân tích, khám phá và tổng hợp thông tin và kiến thức dữ liệu trong toàn bộ phạm vi chăm sóc sức khỏe. Hơn nữa, họ tuyên bố rằng mục tiêu chính của tin học y tế có thể được phân biệt như sau: Cung cấp giải pháp cho các vấn đề liên quan đến dữ liệu, thông tin và xử lý kiến thức nhằm nghiên cứu các nguyên tắc chung về xử lý thông tin và kiến thức về y học và chăm sóc sức khỏe.

Thuật ngữ mới này đã được thông qua trên khắp Tây Âu, và, ngoại trừ tiếng Anh, đã phát triển một ý nghĩa được dịch đại khái bởi thành khoa học máy tính và của sự tương tác của công nghệ và cấu trúc tổ chức của con người.

Cách sử dụng đã sửa đổi định nghĩa này theo ba cách. Đầu tiên, hạn chế thông tin khoa học được loại bỏ, như trong việc thích tin học kinh doanh hoặc tin học pháp lý. Thứ hai, vì hầu hết thông tin hiện được lưu trữ bằng kỹ thuật số, máy tính hiện là trung tâm của tin học. Thứ ba, việc trình bày, xử lý và truyền đạt thông tin được thêm vào như là đối tượng điều tra, vì chúng đã được công nhận là cơ bản cho bất kỳ tài khoản khoa học nào về thông tin. Lấy thông tin làm trọng tâm của nghiên cứu phân biệt tin học với khoa học máy tính. Tin học bao gồm nghiên cứu các cơ chế sinh học và xã hội của xử lý thông tin trong khi khoa học máy tính tập trung vào tính toán kỹ thuật số. Tương tự như vậy, trong nghiên cứu về đại diện và truyền thông, tin học không quan tâm đến hình thức lưu trữ thông tin. Ví dụ, nó bao gồm các nghiên cứu về giao tiếp bằng cử chỉ, lời nói và ngôn ngữ, cũng như giao tiếp kỹ thuật số và mạng.

Trong thế giới nói tiếng Anh, thuật ngữ tin học lần đầu tiên được sử dụng rộng rãi trong tin học y tế tổng hợp, bao gồm "các nhiệm vụ nhận thức, xử lý thông tin và truyền thông của thực hành y tế, giáo dục và nghiên cứu, bao gồm khoa học thông tin và công nghệ để hỗ trợ các nhiệm vụ trên". Nhiều từ ghép như vậy hiện đang được sử dụng; chúng có thể được xem như là các lĩnh vực khác nhau của "tin học ứng dụng". "Tuy nhiên, ở Hoa Kỳ, việc thích tin học được liên kết với điện toán ứng dụng hoặc điện toán trong bối cảnh của một lĩnh vực khác."

Một số phân nhánh quan trọng
Công nghệ thông tin (tiếng Anh: Information technology): nghiên cứu việc áp dụng công nghệ trong việc quản trị và xử lý thông tin.
Hệ thống thông tin (tiếng Anh: information system): bao gồm các yếu tố có quan hệ với nhau cùng làm nhiệm vụ thu thập, xử lý, lưu trữ và phân phối thông tin và dữ liệu và cung cấp một cơ chế phản hồi để đạt được một mục tiêu định trước trong các cơ quan tổ chức lớn.
Khoa học máy tính (tiếng Anh: Computer science) ngành nghiên cứu các cơ sở lý thuyết của tin học như thuật toán, ngôn ngữ hình thức, lý thuyết đồ thị, đồ họa máy tính, v.v... nghĩa là chỉ có liên quan gián tiếp đến phần mềm và máy tính. Khái niệm gần như tương đương (nhưng không hoàn toàn tương đương) trong tiếng Pháp là Informatique théorique.
Kỹ thuật máy tính (tiếng Anh: Computer engineering): nghiên cứu về việc chế tạo và sử dụng các thiết bị tin học.
Kỹ nghệ phần mềm (tiếng Anh: Software engineering): Tập trung vào đặc tả, phân tích, thiết kế, xây dựng, và kiểm thử phần mềm; bao gồm các phương pháp phát triển (chẳng hạn mô hình thác nước và lập trình cực đoan) và quản lý dự án.
Mạng máy tính (tiếng Anh: computer network hay network system) là sự kết hợp các máy tính lại với nhau thông qua các thiết bị nối kết mạng và phương tiện truyền thông (giao thức mạng, môi trường truyền dẫn) theo một cấu trúc nào đó và các máy tính này trao đổi thông tin qua lại với nhau.
Tin học kinh tế: Xây dựng các hệ thống phức hợp giữa tin học và kinh tế/xã hội, qua đó ứng dụng và phát triển chúng trong thực tế nhằm giải quyết các vấn đề kinh tế cũng như xã hội.

Cơ sở
Các mô hình lập trình
Cấu trúc dữ liệu và giải thuật
Cơ sở dữ liệu
Hệ điều hành
Khôi phục dữ liệu
Lập trình máy tính (cấu trúc, hàm, hướng đối tượng, hướng khía cạnh, logic, mạng, mệnh lệnh, song song, tương tranh, thủ tục)
Lý thuyết máy tính (Automat, điện toán lượng tử, Độ phức tạp Kolmogorov, điều khiển tự động, độ phức tạp tính toán, đồ thị, kiểu, số, tập hợp, tính được, thể loại, trò chơi)
Lưu trữ thông tin
Mã hóa dữ liệu
Nén dữ liệu
Ngôn ngữ lập trình và trình biên dịch
Toán học (Đại số, Đại số Boole, Giải tích số, Khoa học Thống kê, Logic toán học, Lý thuyết xác suất, Số học, Tổ hợp, Rời rạc, Tối ưu hóa)
Thu thập thông tin

Thuật ngữ tin học Anh-Việt
Danh sách thuật ngữ tin học Anh-Việt tại Wiktionary tiếng Việt.

Xem thêm
Công nghệ thông tin
Khoa học máy tính
Đồ họa
Lập trình máy tính

Liên kết ngoài

Tham khảo

Kỹ thuật số
Khoa học ứng dụng
Thông tin


title: Urosalpinx haneti

text:
Urosalpinx haneti là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Urosalpinx


title: Trung tâm Carter

text:
Trung tâm Carter là một tổ chức phi lợi nhuận được thành lập năm 1982 bởi cựu Tổng thống Hoa Kỳ Jimmy Carter và phu nhân, Rosalynn Carter, chủ tịch đương nhiệm của trung tâm là John J. Moores. Toạ lạc ở Atlanta, tiểu bang Georgia, trung tâm nằm trong khuôn viên một khu đại học cùng với Thư viện Tổng thống Jimmy Carter. Trung tâm Carter hoạt động liên kết với Đại học Emory, như thế các sinh viên đến từ Emory và từ nhiều đại học khác có thể làm việc tại trung tâm như là những thực tập sinh nội trú.

Theo website của Trung tâm Carter, tổ chức này có năm  nguyên tắc dẫn đường:
Trung tâm đặc biệt quan tâm đến hành động và kết quả. Dựa trên những nghiên cứ và phân tích cẩn thận, trung tâm sẽ chuẩn bị kỹ càng để có thể hành động đúng lúc cho những vấn đề quan trọng và cần có áp lực.
Trung tâm không sao chép những nỗ lực có hiệu quả của người khác.
Trung tâm hành động độc lập và trung lập trong các nỗ lực tìm kiếm giải pháp cho các cuộc tranh chấp.
Trung tâm tin rằng con người có thể cải thiện cuộc sống của mình nếu được cung ứng các kỹ năng cần thiết, kiến thức và cơ hội tiếp cận với các nguồn tài nguyên.

Trung tâm Carter nhận nhiệm vụ quan sát các cuộc bầu cử ở nước ngoài Hoa Kỳ, làm trung gian hoà giải trong các cuộc khủng hoảng quốc tế, củng cố các hệ thống quốc tế, khu vực và quốc gia nhằm đấu tranh cho dân chủ và dân quyền, các chương trình tiên phong làm giảm nhẹ các loạt bệnh tật phổ biến ở khu vực châu Mỹ Latin và Phi châu như bệnh sán Guinea.

Giám sát bầu cử
Trung tâm Carter cử nhân viên đến thực thi nhiệm vụ giám sát tại:
Cuộc Trưng cầu Dân ý tại Venezuela ngày 15 tháng 8 năm 2004 về việc bãi nhiệm Tổng thống Hugo Chavez, kết quả là một thắng lợi cho Chavez với 59,0%  số phiếu muốn tổng thống tiếp tục cầm quyền.
Cuộc Tổng tuyển cử ở Ethiopia ngày 15 tháng 5 năm 2005.

Những hoạt động của cựu tổng thống Jimmy Carter đem đến cho ông Giải thưởng Nobel Hoà bình năm 2002 "vì những nỗ lực không mệt mỏi trong nhiều thập niên nhằm tìm kiếm những giải pháp hoà bình cho những xung đột quốc, nhằm thăng tiến dân chủ và dân quyền, và cổ xuý sự phát triển về kinh tế và xã hội".

Xem thêm
Jimmy Carter
Rosalynn Carter

Tham khảo

Liên kết ngoài
The Carter Center's website
The Jimmy Carter Library and Museum's website

Tổ chức quốc tế
Tổ chức từ thiện
Chính trị
Tổ chức nhân quyền quốc tế


title: Molophilus fusiformis

text:
Molophilus fusiformis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Aulacophora castanea

text:
Aulacophora castanea là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Allard miêu tả khoa học năm 1888.

Chú thích

Tham khảo

Aulacophora


title: Aigen im Ennstal

text:
Aigen im Ennstal là một đô thị thuộc huyện Liezen bang Steiermark, nước Áo. Đô thị Aigen im Ennstal có diện tích 86,4 km², dân số thời điểm cuối năm 2008 là 2518 người.

Tham khảo


title: Cardiophorus anticus

text:
Cardiophorus anticus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Erichson miêu tả khoa học năm 1840.

Chú thích

Tham khảo

Cardiophorus


title: Galeruca improvisa

text:
Galeruca improvisa là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Havelka miêu tả khoa học năm 1956.

Chú thích

Tham khảo

Galeruca


title: Caecilia corpulenta

text:
Caecilia corpulenta là một loài lưỡng cư thuộc họ Caeciliidae.
Đây là loài đặc hữu của Colombia.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đầm lầy, các đồn điền, vườn nông thôn, và rừng thoái hóa nghiêm trọng.

Chú thích

Tham khảo
 Lynch, J. & Wilkinson, M. 2004. Caecilia corpulenta. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Caecilia


title: Amuro Namie

text:
(sinh ngày 20 tháng 9 năm 1977) là một ca sĩ nhạc Pop người Nhật Bản. Cô là biểu tượng thời trang và Diễn viên người Nhật Bản mà trong thời kì đỉnh cao sự nghiệp cô được mệnh danh "Nữ hoàng J-pop", "Madonna của Nhật" hay "Janet Jackson của Nhật".

Tiểu sử

Sinh ra tại Naha, Okinawa, Amuro khởi nghiệp năm 14 tuổi, là một thành viên trong nhóm nhạc nữ Super Monkey's. Dù sự nghiệp của nhóm hầu như không thành công, nhưng đĩa đơn cuối cùng của họ "TRY ME ~私を信じて~" (1998) gây được nhiều chú ý. Amuro rời khỏi Toshiba-EMI sau khi phát hành thêm 2 đĩa đơn solo và cô tiếp tục hoạt động như một ca sĩ độc lập với hãng đĩa Avex Trax. Dưới sự dẫn dắt của nhà sản xuất Tetsuya Komuro, Amuro nhanh chóng đạt được những thành công thương mại với hàng triệu bản thu âm được tiêu thụ và tạo ra những xu hướng thời trang cho giới trẻ lúc bấy giờ. Đĩa đơn "CAN YOU CELEBRATE?" (1997) vẫn đang giữ kỷ lục đĩa đơn có lượng tiêu thụ cao nhất bởi một nữ nghệ sĩ tại Nhật. Tuy nhiên cuối năm 1997, cô tạm ngưng hoạt động vì đám cưới và việc mang thai.

Amuro trở lại với âm nhạc bằng đĩa đơn "I HAVE NEVER SEEN" (1998) và album GENIUS 2000 (2000) đều đứng đầu bảng xếp hạng nhưng số lượng bán ra giảm mạnh so với những sản phẩm trước của cô. Sau khi ngừng hợp tác với Tetsuya Komuro năm 2001, Amuro tham gia vào dự án SUITE CHIC - một nhóm nhạc R&B/hip-hop với mục đích hướng tới dòng nhạc này. Nhờ việc đổi mới hình ảnh và thể loại âm nhạc hip-pop, cô một lần nữa lấy lại được thành công và danh tiếng. Album phòng thu thứ bảy PLAY (2007) đứng đầu bảng xếp hạng và có lượng tiệu thu cao nhất kể từ GENIUS 2000. Những album sau đó của cô đều giữ được lượng tiêu thụ ổn định, khẳng định vị trí của cô trong thị trường âm nhạc.

Hơn 25 năm sự nghiệp, Amuro là một trong những nữ nghệ sĩ giữ được danh tiếng lâu nhất tại Nhật. Cô vẫn tiếp tục thành công cả khi đã li hôn, mất gia đình, đơn thân nuôi con. Cô cũng 2 lần thắng giải Grand Prix Award cùng nhiều giải thưởng danh giá như MTV Video Music Awards Japan, World Music Awards, Japan Gold Disc Award. Tính đến năm 2012, số lượng đĩa nhạc bán ra của Amuro là 31 triệu bản, xếp thứ 4 trong danh sách những nữ nghệ sĩ và thứ 12 trong danh sách chung của các nghệ sĩ bán đĩa nhiều nhất.

Danh sách đĩa nhạc

Album phòng thu

Album tổng hợp

Đĩa đơn

Video âm nhạc

Liveshow và tour

Namie Amuro with Super Monkey’s

 16 tháng 7 - 27 tháng 8 năm 1995: Namie Amuro with Super Monkey's Concert 95
 27 tháng 12 năm 1995: Namie Amuro with Super Monkey's First Live in Okinawa 95
 20 tháng 3 - 19 tháng 5 năm 1996: Mistio presents Namie Amuro with Super Monkey's Tour 96
 27 tháng 8 - 1 tháng 9 năm 1996: Summer presents 96 Namie Amuro with Super Monkey's

Solo

 23 tháng 3 - 18 tháng 5 năm 1997: Namie Amuro Tour 1997 A Walk In The Park
 26 tháng 7 - 13 tháng 8 năm 1997: Mistio presents Namie Amuro Summer Stage 97 Concentration 20
 20 tháng 3 - 7 tháng 5 năm 2000: Namie Amuro Tour GENIUS 2000
 18 tháng 3 - 27 tháng 5 năm 2001: Namie Amuro Tour 2001 Break The Rules
 17 tháng 10 - 10 tháng 11 năm 2001: Namie Amuro Tour "AmR" 01
 29 tháng 11 năm 2003 - 11 tháng 4 năm 2004: Namie Amuro So Crazy Tour featuring Best Singles 2003–2004
 1–2 tháng 5 năm 2004: Namie Amuro So Crazy in Taipei
 13–15 tháng 5 năm 2004: Namie Amuro So Crazy Tour in Seoul 2004
 27 tháng 8 - 20 tháng 9 năm 2004: Namie Amuro Tour "Fan Space 04"
 1 tháng 9 - 24 tháng 12 năm 2005: Space of Hip-Pop: Namie Amuro Tour 2005
 13 tháng 8 - 23 tháng 11 năm 2006: Namie Amuro BEST Tour LIVE STYLE 2006
 18 tháng 8 - 25 tháng 12 năm 2007: Namie Amuro PLAY Tour 2007
 26 tháng 1 - 27 tháng 2 năm 2008: Namie Amuro PLAY MORE!!
 12–13 tháng 4 năm 2008: Namie Amuro PLAY MORE!! in Taipei
 25 tháng 10 năm 2008 - 12 tháng 7 năm 2009: Namie Amuro Best Fiction Tour 2008–2009
 3 tháng 4 - 15 tháng 12 năm 2010: Namie Amuro Past<Future Tour 2010
 30 tháng 7 - 27 tháng 12 năm 2011: Namie Amuro LIVE STYLE 2011
 24 tháng 11 - 21 tháng 12 năm 2012: Namie Amuro 5 Major Domes Tour 2012 ~20th Anniversary Best~
 23 tháng 2 - 16 tháng 3 năm 2013: Namie Amuro ASIA Tour 2013
 16 tháng 8 - 23 tháng 12 năm 2013: Namie Amuro FEEL Tour 2013
 22 tháng 8 - 23 tháng 12 năm 2014: Namie Amuro LIVE STYLE 2014
 5 tháng 9 năm 2015 - 26 tháng 3 năm 2016: Namie Amuro LIVEGENIC 2015–2016
 19 tháng 8 năm 2016 - 3 tháng 5 năm 2017: Namie Amuro LIVE STYLE 2016–2017
 16–17 tháng 9 năm 2017: Namie Amuro 25th Anniversary in Okinawa
 17 tháng 2 - 3 tháng 6 năm 2018: Namie Amuro FINAL Tour 2018 ~Finally~
 17 tháng 3 - 20 tháng 5 năm 2018: Namie Amuro FINAL Tour 2018 ~Finally~ in ASIA

Chú thích

Liên kết ngoài

 Trang web chính thức

Nữ ca sĩ Nhật Bản
Ca sĩ nhạc pop
Ca sĩ nhạc R&B
Sinh năm 1977
Nữ Diễn viên Nhật Bản
Nhân vật còn sống
Nữ ca sĩ thế kỷ 21