title: Sofia Rotaru

text:
Sofia Rotaru (tên đầy đủ - Sofia Mihailovna Rotaru-Evdokimenko, , ) là một ca sĩ, nhạc sĩ nhạc pop, nhà soạn nhạc, vũ công, nhà sản xuất băng đĩa, nhà sản xuất phim, nữ diễn viên, doanh nhân, nhà văn mang trong mình dòng máu Nga, Ukraina, Moldova và trước đây có quốc tịch Liên Xô. Sofia Rotaru được ghi nhận bằng một danh hiệu chung "Nghệ sĩ Nhân dân" của ba quốc gia Nga, Ukraina và Moldova, và cũng là người duy nhất được đến ba danh hiệu.

Tên gọi
Trong những phim âm nhạc đầu tiên mà bà tham gia, Solovey iz sela Marshintsy (Chim sơn ca từ làng Marshintsy) và Chervona Ruta, tên bà được ghi là Sofija Rotar'. Ca sĩ Edita P'ekha đề nghị bà dùng âm trong tiếng Moldova với chữ "u" cuối cùng. Aurica Rotaru, chị bà và cũng là một ca sĩ, nói:

Thời trẻ
Sofia Rotaru sinh ngày 7 tháng 8 năm 1947 tại Marshintsy, Chernivtsi Oblast trong một gia đình tướng quân đội và làm nghề trồng nho. Bà là con thứ hai của gia đình có sáu người con. Người làm hộ chiếu đã ghi nhầm ngày sinh của bà là 9/8/1947 nên bà thường tổ chức sinh nhật trong cả hai ngày 7 và 9 tháng 8

Cha Sofia là Mykhail Fedorovich tham gia toàn bộ Thế chiến II, là một tay súng máy và đã tới Berlin. Bị thương, ông trở về làng và trở thành Đảng viên đầu tiên trong làng.

Ngày còn đi học, Sofia đã chơi thể thao, tham gia 5 môn phối hợp và điền kinh ở trường. Bà bắt đầu hát từ năm lớp một trong dàn đồng ca của trường và của nhà thờ. Bà rất thích nhà hát và tham gia vào lớp diễn kịch, hát những bài dân ca. Rotaru nói:

Thầy dạy đầu tiên của bà là người cha Mykhail Fedorovich, chính ông vốn có khả năng nghe nhạc đặc biệt và một giọng ca rất hay từ thời còn trẻ. Ở trường bà còn học chơi đàn dây và phong cầm, tham gia các hoạt động nghệ thuật và đi biểu diễn ở các làng xung quanh. Sáu chị em Rotaru hợp thành một dàn đồng ca. Cha bà tin vào tương lai tươi sáng của con gái thứ 2 và thường nói bà sẽ trở thành nghệ sĩ. Niềm tin của ông tiếp sức mạnh cho lựa chọn hướng nghiệp của Sofia.

Sự nghiệp
Bà nổi tiếng với giọng ca sâu, dày, trữ tình, vẻ hấp dẫn bên ngoài, và một sự thừa nhận về mặt xã hội và tín ngưỡng.

Giai đoạn 1962-1967
Thành công đầu tiên của Sofia Rotaru bắt đầu năm 1962, khi bà 15 tuổi, với chiến thắng tại cuộc thi ở địa phương, sau đó bà giành giải nhất cấp tỉnh năm 1963 rồi đến thủ đô Kiev tham gia cuộc thi tài năng văn nghệ quần chúng toàn quốc Ukraina 1964 và giành chiến thắng ở giải này. Cũng trong năm 1964, lần đầu tiên Sofia được biểu diễn tại Cung Đại hội Kremli.

Vì việc giành giải toàn Ukraina, ảnh bà được đăng lên bìa tạp chí "Ukraina" số 27 năm 1965, nhờ đó người chồng tương lai của bà là Anatoly Evdokimenko - cũng rất say mê âm nhạc - đã đem lòng yêu Sofia khi trông thấy tấm hình của nữ ca sĩ hát hay và xinh đẹp. Anatoly Evdokimenko tốt nghiệp trung cấp âm nhạc, chơi kèn trumpet, có dự định thành lập một nhóm nhạc. Ông trở về quê tìm gặp Sofia. Ông thổi kèn trong dàn nhạc nhẹ sinh viên và lập cho Sofia một ban nhạc nhẹ. Trước đó các bài hát của Sofia hầu như chỉ được đệm bằng đàn vĩ cầm và đàn tsymbal. Từ đó, trong các buổi biểu diễn của Sofia Rotaru thường có các bài hát dân ca, nhưng được phối khí theo phong cách hiện đại. Ca khúc nhạc pop đầu tiên mà Sofia thể hiện là bài "Mẹ" (Мама) của Bronhevitsky.

Sau chiến thắng tại cuộc thi cấp quốc gia và tốt nghiệp phổ thông, Sofia Rotaru xác định con đường trở thành ca sĩ. Bà vào học tại khoa Chỉ huy - Hợp xướng trường Nhạc Chernovtsy.

Giai đoạn 1968-1973
Năm 1968 Sofia Rptau ra trường. Bà được cử vào đoàn văn nghệ Liên Xô sang Bulgaria tham dự Liên hoan Thanh niên và Sinh viên thế giới lần thứ 9. Tại đây bà giành huy chương vàng và giải thưởng đầu tiên trong một cuộc thi của các bài hát dân gian với những ca khúc dân gian "Em đứng trên mỏm đá" (dân ca Ukraina), "Tôi yêu mùa xuân" (dân ca Moldova), "Valentina" (bài hát viết tặng Valentina Tereshkova, nữ du hành vũ trụ đầu tiên, khi ấy cũng có mặt tại Liên hoan).

Báo chí Bulgaria tràn ngập các tít lớn "Cô gái Sofia 21 tuổi đã chinh phục thủ đô Sofia". Chủ tịch Ban giám khảo Lyudmila Zykina nhận định: "Đây là một nữ ca sĩ có tương lai kì vĩ". Cùng năm đó, Sofia kết hôn với Anatoly Evdokimenko vừa học xong Đại học Chernivtsi và đến tháng 8 năm 1970 con trai của họ ra đời.

Rotaru bắt đầu con đường biểu diễn chuyên nghiệp từ năm 1971. Năm đó, đạo diễn Roman Alekseev làm bộ phim ca nhạc "Chervona ruta" (Червона рута) kể về mối tình giữa cô sơn nữ vùng Bukovina với chàng trai thành phố Donetsk. Sofia Rotaru được chọn vào vai nữ chính, bà cùng các ca sĩ khác thể hiện các bài hát của nhà thơ - nhạc sĩ Vladimir Ivasyuk, trong đó nổi nhất là bài "Chervona ruta". Bộ phim thành công vang dội, Sofia Rotaru nhận được lời mời về làm việc cho Nhạc viện Chernovtsy và thành lập một đoàn ca múa nhạc mang tên Chervona Ruta. Người chỉ đạo nghệ thuật của đoàn ca múa này chính là chồng bà Anatoly Evdokimenko. Về sau, Anatoly đã tốt nghiệp khoa Đạo diễn trường Đại học Văn hóa Kiev và trở thành người dàn dựng tất cả các chương trình biểu diễn của Sofia Rotaru.

Nhờ gặp gỡ với nhà thơ, nhạc sĩ Vladimir Ivansyuk mở đầu từ ca khúc "Chervona ruta", ông đã viết nhiều bài hát dành riêng cho Sofia và đoàn ca nhạc của bà, giúp bà trở thành ngôi sao ca nhạc. Những ca khúc đó được hát hàng nghìn lần trong các chương trình biểu diễn của Sofia Rotaru tại nhiều quốc gia trên thế giới.

Sofia trở nên quen thuộc với khán thính giả các đài phát thanh và truyền hình. Năm 1972, Sofia Rotaru cùng đoàn ca múa Chervona Ruta mang chương trình "Các ca khúc và vũ khúc dân tộc của đất nước Xô Viết" đi lưu diễn tại Ba Lan.

Năm 1973, tại Bourgas (Bulgaria), bà tham gia cuộc thi "Golden Orpheus" và giành được nó giải nhất với bài hát "Thành phố của tôi" do Yevgeny Doga sáng tác và bài hát tiếng Bulgaria "Cánh chim" của T. Ruseva và D. Demyanova. Cùng năm, bà được vinh danh nghệ sĩ Liên Xô. Bài hát trong vai diễn "Codri" và "Thị trấn của tôi" bằng tiếng Moldova đã được ghi lại trong bộ phim «Весенние созвучия — 73».

Giai đoạn 1974-1979
Năm 1974, Sofia Rotaru tốt nghiệp Học viện Nghệ thuật Kishinev. G. Muzichesku và chiến thắng tại hội thi "Amber Nightingale" ở Sopot (Ba Lan), nơi bà biểu diễn "tưởng niệm" B. Rychkov và Vodograi Vladimir Ivasiuk. Trong một cuộc phỏng vấn bà nói rằng "điều quan trọng nhất cho một ca sĩ, đó là sự công nhận của công chúng và giải thưởng không mong muốn. Tôi là người biểu diễn đầu tiên của nhiều bài hát, một trong những nhà soạn nhạc yêu thích của tôi là Yevgeny Martynov".

Sự hợp tác với Yevgeny Martynov và nhà thơ Andrei Dementiev giúp Sofia Rotaru chiến thắng trong cuộc thi truyền hình "Ca khúc-74". Năm 1975, tại lễ hội "Ca khúc-75" Sofia Rotaru hát bài ca chung kết «Лебединая верность» và «Яблони в цвету». Năm 1976, Sofia Rotaru trở thành Nghệ sĩ nhân dân nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa xô-viết Ukraina và là người giành giải thưởng mang tên Ostrovsky của Đoàn thanh niên cộng sản Ukraina.

Cũng trong năm 1976, công ty Munich «Ariola-Eurodisc GmbH» (Sony BMG Music Entertainment) của Tây Đức mời Sofia Rotaru sang thu đĩa. Bà là ca sĩ Liên Xô duy nhất được mời sang thu đĩa tại Tây Đức .

Năm 1977, bà giành giải thưởng của Trung ương Đoàn thanh niên cộng sản Liên Xô cho album "Sofia Rotaru hát các bài hát của Vladimir Ivasyuk". Trong năm 1979, bà có trên 20 buổi biểu diễn tại Đông Đức, Tây Đức, Nam Tư, Rumania, Italia... vì bà hát được bằng tiếng Đức, tiếng Pháp, tiếng Ý, tiếng Serbi...

Giai đoạn 1980-1985
Năm 1980, Sofia Rotaru giành giải nhất tại cuộc thi âm nhạc quốc tế ở Tokyo (Nhật Bản) với bài hát "Lời hứa" (Обещание) của Nam Tư và được trao tặng Huân chương danh dự. Cùng năm, bà được mời đóng vai chính trong bộ phim truyện đoạt giải thưởng tại Liên hoan phim toàn Liên Xô "Tình yêu ơi, anh ở đâu?" (Где ты, любовь?).

Năm sau (1981), bà tiếp tục vào vai chính trong phim truyện "Tâm hồn" (Душа). Năm 1983, Sofia Rotaru được nhận danh hiệu "Nghệ sĩ Nhân dân Cộng hoà xã hội chủ nghĩa xô-viết Moldova". Cùng năm, Sofia Rotaru có 137 buổi biểu diễn tại các trang trại tập thể và cơ quan nhà nước ở Crimea. Bà được trao danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân của Moldova.

Năm 1984, bài hát nổi tiếng Romatika - theo tiếng Moldova nghĩa là "lãng mạn" - được Sofia Rotaru trình bày tại lễ hội "Bài hát của năm". Rotaru được mời tham dự chương trình truyền hình Đông Đức và trình diễn bài hát bằng tiếng Đức tại đây.

Năm 1985, 2 album "Sofia Rotaru" và "Giai điệu dịu dàng" của bà bán chạy nhất trong năm với hơn 1 triệu bản, bà được Hãng sản xuất đĩa toàn liên bang Melodia trao tặng giải "Đĩa vàng". Tiếp đó bà được nhà nước xô-viết tặng huân chương "Tình hữu nghị các dân tộc".

Giai đoạn 1986-1989
Giữa những năm 1980 là thời điểm quan trọng đối với bà. Do thử nghiệm các phong cách nhạc khác như pop, rock, rap, các bài hát dòng dân ca của Sofia Rotaru mỗi ngày một ít đi trong các chương trình biểu diễn. Album "Tự bạch về tình yêu" ra là album cuối cùng gồm những bài hát mang âm hưởng dân gian.

Chia tay với đoàn ca múa nhạc Chervona Ruta, bà tìm những hướng mới cho hoạt động nghệ thuật. Bà gặp nhạc sĩ Vladimir Matetsky và thành quả từ sự hợp tác của họ là những bài hát mang phong cách nhạc pop rock như "Hoa oải hương" (Лаванда), "Ánh trăng" (Луна, луна), "Từng có nhưng đã qua", "Thiên nga hoang dã" (Дикие лебеди), "Cô thôn nữ" (Хуторянка), "Cầu vồng ánh trăng" (Лунная радуга), "Trái tim vàng" (Золотое сердце), "Tháng chín đã về" (Засентябрило), "Cuộc đời của tôi - tình yêu của tôi" (Жизнь моя - моя любовь)... đã nhanh chóng chiếm tình cảm của người hâm mộ. Bà đã hợp tác với Matetsky suốt 15 năm và đem đến cho công chúng rất nhiều bài hát hay.

Ngày 11 tháng 5 năm 1988, vì những cống hiến xuất sắc cho đất nước trong hoạt động văn hoá nghệ thuật, Sofia Rotaru trở thành ca sĩ nhạc pop đầu tiên được tặng danh hiệu "Nghệ sĩ Nhân dân Liên Xô". Tuy nhiên, Sofia Rotaru tiếp tục hát những bài hát tiếng Ukraina và đã duy trì những bài hát này trong phần đầu của chương trình ca nhạc.

Giai đoạn 1990-1999
Năm 1991, Sofia Rotaru biểu diễn chương trình kỷ niệm dành 20 năm hoạt động nghệ thuật của bà tại Moskva, được thực hiện dưới ánh đèn laser. Đó là chương trình "Hoa của Sofia Rotaru" tổ chức tại Thính phòng hòa nhạc Nhà nước Nga.

Sau khi Liên Xô tan rã, đất nước có nhiều khó khăn, nhưng Sofia Rotaru vẫn hoạt động không mệt mỏi trên con đường âm nhạc. Các đĩa CD nối tiếp nhau ra mắt: "Sofia Rotaru", "Hoa oải hương", "Những bài hát vàng 1985-1995", "Cô thôn nữ"... Năm 1995, Sofia Rotaru đóng vai chính trong bộ phim âm nhạc «Старые песни о главном» (đạo diễn Dmitry Fiks, nhà sản xuất Konstantin Ernst), biểu diễn bài hát «Каким ты был» (nhạc Dunayevsky, lời M. Isakovsky). Năm 1997, Sofia Rotaru đóng vai chính trong vở nhạc kịch «10 песен о Москве» (dự thảo Leonid Parfenov và Janeka Fayzieva), với bài hát «Москва майская» (âm nhạc AD và Pokrass DM, lời thơ của V. Lebedev-Kumach) biểu diễn cùng ban nhạc "Иванушки International».

Một sự kiện tạm thời ảnh hưởng tới sự nghiệp âm nhạc của bà trong thời gian ngắn. Ngày 16 tháng 9 năm 1997 mẹ Sofia Rotaru là Alexandra Rotaru mất ở tuổi 77 (sinh ngày 17 tháng 4 năm 1920), vì vậy bà liên tục hủy bỏ các buổi biểu diễn và lưu diễn theo lịch trình.

Những ca khúc Sofia Rotaru thể hiện trong các phim ca nhạc bà vào vai trở thành hit nhiều năm liền và bà tiếp tục đoạt các giải "Bài hát của năm":
1996: "Đêm tình yêu" (Ночь любви) - L.Kvint, M.Denisov; "Trong trái tim anh không có chỗ cho em" (Нет мне места в твоём сердце) - V.Matetsky, M.Faibushevitch
1997: "Đôi mắt buồn của anh" (Твои печальные глаза) - V.Matetsky, L.Vorontsov; "Đã có thời" (Было время) - V.Matetsky, M.Faibushevitch; "Chiếc áo len" (Свитерок) - V.Matetsky, A.Shaganov.

Bà là người có số lượng bài hát kỷ lục lọt vào chung kết các cuộc thi "Bài hát của năm" - 72 ca khúc (trong suốt 34 kì thi bà tham dự, từ 1973 đến 2008).

Sofia Rotaru được công nhận là "ca sĩ nhạc pop xuất sắc nhất năm 1996", "ca sĩ xuất sắc nhất Ukraina dòng nhạc pop truyền thống năm 1999" với giải "Chim lửa vàng". Ngoài ra bà còn được nhận nhiều huận chương: huân chương "Cộng hoà" của Moldova năm 1997, huân chương "Thánh Nikolai anh minh" của Nga năm 1998, huân chương "Công chúa Olga" hạng Ba của Ukraina năm 1999. Bà trở thành công dân danh dự của nước Cộng hoà tự trị Krym (1997), công dân danh dự của thành phố Chernovtsy (1998) và thành phố Yalta.

Từ năm 2000

Năm 2000, tại Kiev, Sofia Rotaru được công nhận là "Nhân vật của thế kỷ XX", "Ca sĩ xuất sắc nhất Ukraina thế kỷ XX", là "Giọng hát vàng Ukraina", "Người phụ nữ của năm". Cùng năm đó, Sofia Rotaru được trao giải thưởng "Ovation" danh cho đóng góp đặc biệt cho sự phát triển của nhạc pop Nga. Trong tháng 8 năm 2000 đã mở trang web chính thức của bà www.sofiarotaru.com.

Tháng 12 năm 2001, Sofia Rotaru đã ra mắt một buổi hòa nhạc solo mới để đánh dấu kỷ niệm 30 trong sự nghiệp nghệ thuật của bà mang tên "Cuộc sống của tôi tình yêu của tôi!".

Tổng thống Ukraina trước đây Leonid Kuchma và Tổng thống Nga Vladimir Putin đã trao giải thưởng cho Sofia Rotaru vào tháng 8 năm 2002 (trong sinh nhật lần thứ 55 của bà), ban cho bà cấp bậc cao nhất Anh hùng Ukraina cho "những cống hiến cá nhân xuất sắc trong bầu trời âm nhạc", và huân chương "Vì sự nghiệp Quốc gia".

Tháng 3 năm 2003 bắt đầu một giai đoạn mới trong chặng đường nghệ thuật của Sofia Rotaru từ buổi trình diễn solo trong phòng hoà nhạc lớn "Nước Nga" ở Moskva. Các bài hát bà biểu diễn là "Điệu nhảy trắng" (Белый танец), "Một Ukraina" (Одна калина), "Một mình trong cuộc đời" (Один на свете), "Em không ngoái lại" (Я не оглянусь), "Anh là trái tim em" (Сердце ты моё), "Bầu trời - ấy là tôi" (Небо - это я)... của các nhạc sĩ Oleg Makarevitch, Ruslan Kvinta, Konstantin Meladze, nhà thơ Vitaly Kurovsky...

Dấu ấn trong năm 2004 là 2 buổi biểu diễn solo của Sofia Rotaru tại Chicago và Atlantic City (Mỹ). Theo một cuộc thăm dò của các cơ quan đánh giá xã hội học, Sofia Rotaru là ca sĩ được yêu thích nhất tại Nga liên tiếp trong các năm 2004, 2005 và 2006.

Ngày 7 tháng 8 năm 2007, Sofia Rotaru kủ niệm sinh nhật lần thứ 60. Hàng trăm chính trị gia, người hâm mộ và các nghệ sĩ nổi tiếng từ khắp nơi trên thế giới đã đến Yalta chúc mừng bà. Bà được tổng thống Ukraina trao tặng huân chương "Vì phụng sự" hạng Hai.

Từ tháng 7 đến tháng 10 năm 2007 một loạt các show, gala kỷ niệm trọng thể sinh nhật thứ 60 người bà đã diễn ra tại Yalta (Ukraina), Sochi, Moskva (Nga). Đặc biệt tháng 10 năm 2007 tại điện Kremlin đã tổ chức những buổi trình diễn mừng Rotaru, với sự tham gia của các ca sĩ nổi tiếng của Nga như Alla Pugacheva, F. Kirkorov, I. Kobzon, L. Leshchenko, N. Babkin, LA Valley, VA Meladze, A. Varum, KM Orbakajte, M. Rasputin, N. Basque, V. Daineko.. và Ukraine như T. Povaly, Potap và Nastya Kamenskikh, Tanok...

Hoạt động chính trị
Dù đã biểu diễn một số bài hát các ý thức hệ của Liên Xô như: "Lenin, Đảng, Komsomol", "Hành tinh ở Peril", nhưng Sofia Rotaru không mang một hệ tư tưởng chính trị đặc biệt.

Trong cuộc Cách mạng Cam ở Ukraina, Sofia Rotaru cùng gia đình mang thực phẩm cho những người đến Quảng trường Độc lập ở Kiev, bất kể quan điểm chính trị của họ.

Năm 2006 bà tham gia hoạt động trong cuộc bầu cử quốc hội tại Ukraina, vận động cho các đại biểu khối Lytvyn qua các chuyến lưu diễn từ thiện.

Người hâm mộ
Câu lạc bộ người hâm hộ Sofia Rotaru được lập ra từ năm 1988 và tập hợp một đối tượng rộng của người hâm mộ cả ở Nga và nước ngoài «Фортуна». Ngày 30 tháng 9 năm 2000 những người hâm mộ trong câu lạc bộ đã mở trang web của mình.

Năm 2003 bắt đầu có cổng thông tin ROTARUNEWS mang nội dung gồm tin tức hàng tuần với những tin mới nhất về cuộc sống và công việc của Sofia Rotaru.

Gia đình
 Cha: Mykhail Fedorovich Rotaru
 Mẹ: Alexandra Rotaru
 Các anh em trai: Anatoly và Eugene Rotaru
 Các chị em gái: Zinaida, Lydia và Aurica.
 Chồng: Evdokimenko Anatoly K., Nghệ sĩ nhân dân Ukraina (20/01/1942-23/10/2002)
 Con trai: Ruslan
 Con gái: Svetlana
 Cháu: Anatoly và Sofia.

Yalta là nơi ở chính của bà, đồng thời bà cũng sống ở Moskva và Kyiv, cũng như Baden-Baden.

Các album đã phát hành
 1972 София Ротару 1972
 1972 Поёт София Ротару 1972
 1972 Червона Рута
 1973 Поёт София Ротару 1973
 1973 Баллада о скрипках (альбом)
 1974 София Ротару 1974
 1975 София Ротару поёт песни Владимира Ивасюка
 1977 София Ротару 1977
 1978 София Ротару 1978
 1980 Только тебе
 1981 София Ротару 1981
 1981 Песни из кинофильма «Где ты, любовь?» (album đôi)
 1981 София Ротару и «Червона Рута» (album đôi)
 1982 София Ротару 1982
 1985 Нежная мелодия
 1987 Монолог о любви
 1987 Lavanda
 1988 Золотое сердце

Phim đã tham gia

Phim âm nhạc
 «Соловей из села Маршинцы» (1966)
 «Червона рута» (1971)
 «Песня всегда с нами» (1975)
 «Поёт София Ротару» (1978)
 «Музыкальный Детектив» (1979)
 «Червона рута, 10 лет спустя» (1981)
 «Вас приглашает София Ротару» (1985)
 «Монолог о любви» (1986)
 «Золотое сердце» (1989)
 «Караван любви» (1990)
 «Один День у Моря» (1991)
 «Старые песни о главном» (1996)
 «10 песен о Москве» (1997)
 «Безумный день, или Женитьба Фигаро» (2003)
 «Снежная королева» (2005)
 «Сорочинская Ярмарка» (2005)
 «Метро» (2006)
 «Звёздные каникулы» (2007)
 «Королевство кривых зеркал» (2007)
 «Золотая Рыбка» (2009)

Phim nghệ thuật
 1980 — Где ты, любовь?
 1981 — «Душа»

Đánh giá
Một giọng hát trời phú với âm vực rất khoẻ rất rộng, vừa có bề dày vừa có chiều sâu. Sự nghiệp của bà là một dấu son với những thành công trên sân khấu âm nhạc trên thế giới và nhiều tranh cãi mà bà đã gây ra đối với các nước Đông Âu và Liên Xô trước đây. Bà được báo chí mệnh danh "Nữ hoàng nhạc Pop" và "Đây là tất cả những gì chúng ta có".

Cho đến nay, Sofia Rotaru đã thể hiện hơn 400 ca khúc bằng các thứ tiếng Nga, Moldavia, Ukraina, Bulgaria, Serbia, Ba Lan, Italy, Anh, Đức.... Có ý kiến cho rằng sức thu hút của Sofia Rotaru ở lòng thủy chung với phong cách dân gian, từ phong cách nghiêm ngặt đến giọng ca khoáng đạt, ở lựa chọn tiết mục – đó phải là những ca khúc có giai điệu dễ thuộc và lan tỏa chất trữ tình, trong đó, nhất thiết không được để có một chữ thừa trong ca từ. Như những lần làm việc với nhạc sĩ sáng tác, Sofia Rotaru chỉ ra một điều kiện có tính đúc kết: "Một câu chuyện nho nhỏ chứa đựng cả một thế giới cảm xúc, có kịch tính và có nhân vật cụ thể".

Giải thưởng

Liên Bang Xô Viết
 Huân chương Danh Dự (1980).
 Huân chương Tình hữu nghị các dân tộc (1985).
 Giải thưởng Đoàn Thanh Niên Cộng sản Lê Nin (1978) – dành cho những nghệ sĩ tích cực tuyên truyền các bài hát Liên Xô.

Ukraina
 Anh hùng Ukraina (cùng Huân chương Vì sự nghiệp quốc gia, 2002 – Nhà nước Ukraina dành tặng những cá nhân có đóng góp vĩ đại trong sự nghiệp phát triển nghệ thuật, bảo tồn nền văn hóa dân tộc và tăng cường tuyên truyền các bài hát dân ca Ukraina).
 Kỷ niệm chương danh dự của Tổng thống Ukraina (1996).
 Huân chương Công chúa Olga hạng III (1999) – dành cho những cá nhân có đóng góp lớn trong sự nghiệp phát triển các ca khúc nghệ thuật, hoạt động nghệ thuật hiệu quả và kỹ năng chuyên nghiệp.
 Huân chương Công chúa Olga hạng I (2002) – dành cho những cá nhân có thành tích lao động xuất sắc, kỹ năng chuyên nghiệp (Nhân dịp kỷ niệm Ngày quốc tế về các quyền của phụ nữ và hòa bình).
 Huân chương Vì sự nghiệp quốc gia hạng II (2007) – dành cho những đóng góp quan trọng cho sự phát triển nghệ thuật âm nhạc Ukraina, kỹ năng chuyên nghiệp và hoạt động nghệ thuật hiệu quả.

Moldovia
 Huân chương Cộng Hòa (08/08/1997)- dành cho thành tích xuất sắc trong hoạt động nghệ thuật, những đóng góp quan trọng cho phát triển và phát huy nghệ thuật âm nhạc và kỹ năng chuyên nghiệp.

Liên Bang Nga
 Huân chương Danh dự (2002) – dành cho những đóng góp to lớn trong sự phát triển nghệ thuật âm nhạc và tăng cường mối quan hệ văn hóa Nga – Ukraina.

Tham khảo

Liên kết ngoài
  Trang chính thức

Nghệ sĩ nhân dân Liên Xô
Nữ ca sĩ Liên Xô
Nữ ca sĩ Nga
Nữ ca sĩ Ukraina
Nữ ca sĩ Moldova
Nữ diễn viên điện ảnh Liên Xô
Nữ diễn viên điện ảnh Nga
Nữ diễn viên điện ảnh Ukraina
Nữ diễn viên điện ảnh Moldova
Sinh năm 1947
Nhân vật còn sống
Nữ ca sĩ thế kỷ 20


title: Leptocerus posticoides

text:
Leptocerus posticoides là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Chú thích

Leptocerus


title: 8826 Corneville

text:
8826 Corneville (1988 PZ1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 13 tháng 8 năm 1988 bởi E. W. Elst ở Đài thiên văn Haute-Provence.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 8826 Corneville

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Eric Walter Elst
Thiên thể phát hiện năm 1988


title: 16124 Timdong

text:
16124 Timdong (1999 XR85) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 7 tháng 12 năm 1999 bởi Nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 16124 Timdong

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Erich Kunzel

text:
Erich Kunzel, Jr. (21 tháng 3 năm 1935 – 1 tháng 9 năm 2009) là nhạc trưởng dàn nhạc giao hưởng Mỹ. Được tờ báo Chicago Tribune gọi là "Hoàng tử Nhạc đại chúng" (Prince of Pops), ông đã dẫn đầu một số dàn nhạc đại chúng nổi tiếng, nhất là Dàn nhạc Cincinnati Pops (CPO) trong một thời gian kéo dài hơn 44 năm.

Tiểu sử

Thời học và khởi nghiệp
Erich Kunzel sinh ở Thành phố New York trong gia đình nhập cư từ nước Đức. Tại Trường trung học Greenwich ở Greenwich, Connecticut, Kunzel soạn nhạc, đánh đàn piano và trống định âm, và chơi đại hồ cầm. Kunzel mới đầu đi đại học về hóa học nhưng cuối cùng lấy bằng cử nhân âm nhạc tại trường Đại học Dartmouth (Dartmouth College), sau đó học tại các trường Đại học Harvard và Brown. Vào đầu sự nghiệp, ông chỉ huy dàn nhạc cho Hội Opera Santa Fe và làm phụ cho nhạc trưởng Pháp Pierre Monteux. Từ 1960 đến 1965, ông chỉ huy Rhode Island Philharmonic. Năm 1965, Kunzel tới Cincinnati để nhận chức vụ nhạc trưởng nội trú cho Dàn nhạc giao hưởng Cincinnati (CSO) cho đến 1977.

Pops
Năm 1965, ông sáng lập chương trình hòa nhạc đại chúng mùa đông đầu tiên trong nước dưới tên "8 O'Clock Pops". Lúc khi ban quản trị của Dàn nhạc giao hưởng Cincinnati thành lập Dàn nhạc Cincinnati Pops năm 1977, Kunzel được bổ nhiệm làm nhạc trưởng. Dàn nhạc Pops trở nên lớn hơn dàn nhạc đầu tiên, vì tất cả các nhạc sĩ giao hưởng của Max Rudolf cũng chơi cho Kunzel cả năm. Sau lời mời của Arthur Fiedler năm 1970, Kunzel chỉ huy hơn 100 hòa nhạc với Dàn nhạc Boston Pops. Ngoài hai dàn nhạc nổi tiếng này, ông cũng chỉ huy Dàn nhạc giao hưởng Indianapolis gần Cincinnati.

Từ những năm ban đầu, Kunzel cố gắng làm Cincinnati Pops nổi tiếng toàn thế giới. Dàn nhạc này mỗi năm thâu 88 đĩa dưới nhãn hiệu Telarc, trong số đó có nhiều bán chạy nhất. Các đĩa thâu chứa nhạc cổ điển, nhạc kịch Broadway, và nhạc phim đứng hạng nhất trên các bảng crossover (nhạc cổ điển kiểu hiện đại) toàn cầu hơn nhạc trưởng hoặc dàn nhạc nào khác trên thế giới. Trong Cincinnati Pops, Kunzel đào tạo một số nhà chỉ huy lớn như Keith Lockhart, về sau của Boston Pops, và Steven Reineke, về sau của The New York Pops.

Cincinnati Pops nổi tiếng nhất ở Đông Á. Nhóm này đã đi biểu diễn ở Nhật Bản vài lần. Ngoài ra, năm 1998, Kunzel trở thành nhạc trưởng pops Mỹ đầu tiên chỉ huy ở Trung Quốc. Mười năm sau, ông và Cincinnati Pops được mời lại để chơi tại Thế vận hội Mùa hè 2008 ở Bắc Kinh; họ là dàn nhạc Mỹ duy nhất được phép chơi tại sự kiện này.

Phần nhiều đĩa nhạc cổ điển nổi tiếng của Kunzel được thâu trong vai giám đốc CPO. Tuy nhiên, ông cũng thâu nhạc jazz với những nhạc sĩ nổi tiếng như Dave Brubeck và Duke Ellington. Từ 1991 đến 2008, mỗi năm vào hai ngày Lễ Chiến sĩ Trận vong và Lễ Độc lập Hoa Kỳ, Kunzel chỉ huy hòa nhạc với Dàn nhạc Giao hưởng Quốc gia tại Điện Capitol, hòa nhạc được truyền hình tại chỗ toàn quốc trên PBS.

Kunzel cũng có vai trò lớn trong quang cảnh âm nhạc địa phương ở Cincinnati. Ông dẫn Cincinnati Pops tại các hòa nhạc đặt vé gần hàng tuần. Năm 1984, ông mở rộng chương trình Pops để bao gồm các hòa nhạc mùa hè tại Trung tâm Âm nhạc Riverbend mới được xây cho dàn nhạc gần bờ sông Ohio. Ông đẩy mạnh công trình xây dựng Trường Nghệ thuật Sáng tạo và Biểu diễn (School for Creative and Performing Arts, SCPA) ở Cincinnati, trường công nghệ thuật tiểu học–trung học đầu tiên trong nước Mỹ. Nhiều lần ông mời ca đoàn trẻ hoặc sinh viên ở trường Cao đẳng Nhạc viện biểu diễn trên sân khấu.

Những ngày cuối cùng
Tháng 4 năm 2009, Kunzel được chẩn đoán bị ung thư ở tụy, gan, và ruột kết và bắt đầu nhận liệu pháp hóa trị tại Cincinnati. Ngày 1 tháng 8 năm 2009, ông biểu diễn lần cuối cùng tại Riverbend. Ông qua đời đúng một tháng sau tại Bar Harbor, Maine, gần nhà ở trên Đảo Swan. Ngày đó, ban quản trị CSO đặt tên ông là "Nhà sáng lập và Nhạc trưởng Danh dự" (Founder and Conductor Emeritus) của Dàn nhạc Pops.

Giải thưởng
Năm 1998, Kunzel và Dàn nhạc Cincinnati Pops đoạt giải Grammy về "Kỹ thuật ghi âm album xuất sắc nhất, nhạc cổ điển" vì Copland: The Music of America. Năm 2006, Kunzel đoạt Huy chương Nghệ thuật Quốc gia. Năm 2009, ông được vào Đại sảnh Danh vọng Nhạc cổ điển Mỹ (American Classical Music Hall of Fame).

Nhạc phẩm

Star Trek: The Music

Chú thích

Tham khảo

Xem thêm
Paavo Järvi, nhạc trưởng Dàn nhạc giao hưởng Cincinnati

Liên kết ngoài
Trang chủ Erich Kunzel (tiếng Anh)
Album ảnh Erich Kunzel  – Dàn nhạc Cincinnati Pops

Nhạc trưởng Mỹ
Người Connecticut
Người thành phố New York
Người Cincinnati
Huy chương Nghệ thuật Quốc gia Hoa Kỳ
Người đoạt giải Grammy
Người Mỹ gốc Đức
Cựu sinh viên Đại học Brown
Cựu sinh viên Đại học Harvard
Sinh năm 1935
Mất năm 2009
Nhạc sĩ Mỹ thế kỷ 20
Chết vì ung thư tuyến tụy
Người đoạt Huy chương Nghệ thuật Quốc gia
Nam nhạc sĩ thế kỷ 20


title: Đội tuyển bóng đá quốc gia Rwanda

text:
Đội tuyển bóng đá quốc gia Rwanda () là đội tuyển cấp quốc gia của Rwanda do Liên đoàn bóng đá Rwanda quản lý.

Đội đã 1 lần tham dự cúp bóng đá châu Phi vào năm 2004. Tại giải năm đó, đội chỉ xếp thứ ba bảng đấu với 4 điểm, thua Tunisia, hòa Guinée và thắng Cộng hòa Dân chủ Congo, do đó dừng bước ở vòng bảng.

Danh hiệu
 Vô địch Cúp CECAFA:
 Vô địch: 1999
 Á quân: 2003; 2007; 2009
 Hạng ba: 1999; 2001; 2002; 2006

Thành tích tại giải vô địch thế giới
 1930 đến 1986 - Không tham dự
 1990 - Bỏ cuộc
 1994 - Không tham dự
 1998 đến 2022 - Không vượt qua vòng loại

Cúp bóng đá châu Phi
Rwanda mới một lần tham dự vòng chung kết Cúp bóng đá châu Phi và bị loại từ vòng bảng.

Thứ hạng ngoài bốn hạng đầu (không chính thức) dựa trên so sánh thành tích giữa những đội tuyển vào cùng vòng đấu
Tính cả những trận hoà ở vòng đấu loại trực tiếp phải giải quyết bằng sút luân lưu
Do đặc thù châu Phi, có những lúc tình hình chính trị hoặc kinh tế quốc gia bất ổn nên các đội bóng bỏ cuộc. Những trường hợp không ghi chú thêm là bỏ cuộc ở vòng loại

Đội hình
Đội hình dưới đây được triệu tập tham dự vòng loại World Cup 2022 gặp  và  vào tháng 11 năm 2021.

Từng được triệu tập

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Đội tuyển bóng đá quốc gia Rwanda  trên trang chủ của FIFA

Rwanda
Bóng đá


title: Lan Na

text:
Lán Na (tiếng Thái: ล้านนา; Hán-Việt: Lan Nạp 蘭納) là tên một vương quốc cổ từng tồn tại từ cuối thế kỷ 13 đến gần cuối thế kỷ 18 ở miền núi phía Bắc của Thái Lan hiện nay. Lan (ล้าน, lán) có nghĩa là "triệu", còn Na (นา, na) có nghĩa là "nương lúa". Chủ nhân của nó là người Thái Yuan. Đây cũng là chủ nhân của các nhà nước trước Lan Na, đó là Ngoenyang (thế kỷ 7-13) và Yonok (trước thế kỷ 7). Nguyên sử gọi là Bát Bách Tức Phụ (八百媳婦). Là một sự tiếp nối của vương quốc Ngoangyang, Lan Na đã nổi lên đủ mạnh trong thế kỷ 15 để cạnh tranh với vương quốc Ayutthaya, cùng với nhiều cuộc chiến tranh đã đi qua trong lịch sử.

Lịch sử

Lập nước
Lan Na được thành lập vào năm 1292, khi vua Mengrai - vị vua cuối cùng của Ngoenyang - dời đô từ Ngoanyang (thành phố Chiang Saen ngày nay) về Chiang Hai (thành phố Chiang Rai ngày nay) để mở rộng sự kiểm soát của mình từ lưu vực sông Ping sang cả lưu vực sông Kok. Lãnh thổ của Lan Na dưới thời vua Mengrai đã có lúc bao trùm khắp một miền rộng lớn ở miền Bắc Thái Lan hiện nay (trừ một số nơi thuộc về Payao và Sukhothai), ở miền cực Đông của bang Shan Myanmar ngày nay, và ở phía Nam của Tây Song Bản Nạp (huyện Cảnh Hồng Vân Nam Trung Quốc) ngày nay. Chiang Mai được vua Mengrai xây dựng vào năm 1296 làm kinh đô lâu dài cho đất nước.

Phồn thịnh
Sau khi vua Mengrai qua đời năm 1317, đất nước này rơi vào tranh chấp ngai vàng trong hoàng tộc một thời gian rồi trở lại ổn định vào khoảng cuối thế kỷ 14. Từ thế kỷ 14 đến đầu thế kỷ 16, dưới thời các vua Ku Na, Saen Muang Ma, Sam Fan Kaen, Tilokarat, và Phaya Kaeo là thời kỳ Lan Na phát triển hưng thịnh. Tôn giáo, văn học và buôn bán phồn thịnh ở kinh đô Chiang Mai. Những nhà sư người Mon từ Hariphunchai đã truyền bá đạo Phật Theravada rộng khắp Lan Na. Vua Ku Na đã cho xây một tháp lớn trên đỉnh Doi Suthep vào năm 1386 để cúng Phật.

Cuối thế kỷ 14 đến giữa thế kỷ 15, Lan Na có vài cuộc chiến tranh với Ayutthaya từ phía Nam và nhà Minh từ phía Bắc.

Dưới thời vua Tilokaraj (giữa đến cuối thế kỷ 15), Lan Na rất hùng mạnh, đánh bại cuộc tấn công của Ayutthaya, xâm lược Payao. Năm 1449, nhà vua đã mở những cuộc viễn chinh để mở rộng lãnh thổ cho Lan Na sang phía Đông, tới vùng thành phố Nan ngày nay. Để tạ ơn Phật về thắng lợi ở phía Đông, nhà vua đã cho đúc một tượng Phật bằng vàng nặng tới 1.200 kg. Tượng này nay vẫn còn ở chùa Wat Suan Tarn ở thành phố Nan. Năm 1480, Tilokaraj đã phái quân tới Lan Xang để giúp nước này đánh trả quân Đại Việt xâm lược. Nhà vua cũng mở rộng lãnh thổ của Lan Na hơn nữa về phía Tây nơi có người Shan cư trú. Tilokaraj rất sùng bái đạo Phật. Ông đã cho xây nhiều chùa chiền trong đất nước, nhất là ở kinh đô (thành phố Chiang Mai nay).

Suy thoái
Sau thời Tilokaraj, Lan Na lại rơi vào tranh chấp ngôi báu và xung đột với các nước láng giềng là Ayutthaya và Lan Xang. Những điều này khiến Lan Na suy yếu. Giữa thế kỷ 16, vua của người Shan và cũng là hậu duệ của vua Mangrai là Meguti trở thành vua của Lan Na. Nhưng sau đó, nước của người Shan bị Taungoo (Myanmar) của vua Bayinnaung khuất phục. Lan Na trở thành thuộc địa của Taungoo, và vua Meguti chỉ là vị vua bù nhìn. Các thành viên của hoàng tộc và quan lại cao cấp của Taungoo được cử tới Chiang Mai để cai trị Lan Na trên thực tế. Tình trạng này kéo dài suốt 2 thế kỷ tiếp theo. Đến năm 1774, Phraya Cha Ban và Phraya Kawila với sự hậu thuẫn của vua Taksin đã chiếm được Lan Na từ tay người Miến Điện. Tuy nhiên Lan Na lại trở thành chư hầu của Thonburi.

Diệt vong
Đầu thế kỷ 20, Xiêm chính thức sáp nhập Lan Na vào lãnh thổ của mình.

Các vua của Lan Na:
 Lawachangkarat (Lavachankaraja hoặc Lào Chong)
 Lao Kao Kaeo Ma Mueang
 Lao Sao
 Lao Tang hoặc Lào Phang
 Lao Klom hoặc Lao Luang
 Lao Leo
 Lao Kap
 Lao Khim (Lào Kin)
 Lao Khiang
 Lao Khiu
 Lao Thoeng (Lào Ting)
 Lao Tueng (Lào Toeng)
 Lao Khon
 Lào Som
 Lao Kuak (Lào Phuak)
 Lao Kiu (Lào kwin)
 Lao Chong
 Chom Pha Rueang
 Lao Choeng (Lào Chueang hoặc Khun Chueang)
 Lào Ngoen Rueang
 Lao Sin hoặc Lào Chuen
 Lao Ming
 Lao Mueang (Moeng Lao)
 Lao Meng
 Mangrai Đại đế, 1261 - 1311
 Chaiyasongkhram (Jayasangrama), 1311 - 1325
 Saenphu, 1325 - 1334
 Khamfu, 1334 - 1336
 Phayu, 1336 - 1355
 Kuena, 1355 - 1385
 Saenmueangma, 1385 - 1401
 Samfangkaen, 1402 - 1441
 Tilokkarat hoặc Tilokaraja, 1441 - 1487
 Yotchiangrai, 1487 - 1495
 Kaeo hoặc Mueangkaeo, 1495 - 1525
 Ket hoặc Muangketklao, 1525 - 1538 (lần thứ nhất)
 Saikham, 1538 - 1543
 Ket hoặc Mueangketklao, 1543 - 1545 (lần thứ 2)
 Nữ hoàng Chiraprapha (hoặc Jiraprabha), 1545 - 1546
 Chaiyachettha (Jayajestha), 1546 - 1547
 Mekuti, 1551 - 1564 (Miến Điện chinh phục và kiểm soát của Lanna 1558)
 Nữ hoàng Wisutthathewi (Visuddhadevi), 1564 - 1578
 Sawathi Noratra Mangsosi (Nawrahta Minsaw), 1578 - 1607
 Phra Choi, 1607 - 1608 (lần 1)
 Phra Chaiyathip, 1608 - 1613
 Phra Choi, 1613 - 1615 (lần thứ 2)
 Duke Sisongmueang của Nan, 1615-1631
 Phraya Luangthipphanet, 1631 - 1655
 Phra Saenmueang, 1655 - 1659
 Duke của Phrae, 1659 - 1672
 Viceroy Uengsae Ava, 1672 - 1675
 Cheputarai, 1675 - 1707
 Mang Raenara, 1707 - 1727
 Thepsing hoặc Debasingha, 1727
 Ong Kham, 1727 - 1759
 Ong Chan, 1759 - 1761
 Chao Khihut, 1761 - 1763
 Po Aphaikhamini, 1763 - 1768
 Po Mayu'nguan, 1768 - 1774

Sau năm 1774, vương quốc Lanna bị chia thành 3 tiểu quốc và đến thế kỷ XX thì sáp nhập vào Xiêm

+ Vua Chiang Mai
 Phraya Chaban (Bunma), 1774 - 1782
 Kawila, 1782 - 1813 (Cựu công tước của Lampang)
 Thammalangka hoặc Dharmalanka, 1813 - 1822
 Khamfan, 1823 - 1825 (Cựu công tước của Lamphun)
 Phutthawong hoặc Buddhavansa (Chao Phuttawong พระยา พุทธ วงศ์, tốt hơn được gọi là Suriwong, hay Yên Chao Luang Phaendin เจ้าหลวง แผ่นดิน เย็น), 1826 - 1846
 Mahotaraprathet, 1847 - 1854
 Kawirolot Suriyawong, 1856 - 1870
 Inthawichayanon, 1873 - 1896
 Inthawarorot Suriyawong, 1901 - 1909 (Thái Lan sáp nhập Lanna)
 Kaeo Navarat, 1911 - 1939
+ Vua Lampang 1732 - 1925
 Thipchang, 1732 - 1759 (thuộc Miến Điện)
 Chaikaeo, 1759 - 1774 (thuộc Miến Điện)
 Kawila, 1774 - 1782 (người cai trị đầu tiên dưới chính quyền Xiêm, đã trở thành Công tước của Chiang Mai năm 1782)
 Khamsom, 1782 - 1794
 Duangthip, 1794 - 1825
 Chaiwong hoặc Jayavansa, 1825-1838
 Khattiya, 1838
 Nội In, 1838-1848 (Ex-Duke của Lamphun)
 Worayannarangsi hoặc Varayanaransi, 1848 - 1873
 Phrommaphiwong hoặc Brahmabhivansa, 1873 - 1887
 Suriya Changwang hoặc Surya Changwang năm 1887
 Noranan Chaichawalit hoặc Narananda Jayajavalit, 1887 - 1897
 Bunyawat Wongmanit hoặc Bunyavadya Vansamanit, 1897-1922 (Thái Lan sáp nhập Lanna)
 Chao Ratchabut (Nội Mueangphruan), 1922 - 1925 (vương quốc tiêu đề giải thể)
+ Vua Lamphun 1805 - 1943
 Khamfan, 1805-1815 (Công tước của Chiang Mai năm 1823)
 Bunmamueang, 1815-1827
 Nội In, 1827-1837 (Công tước Lampang năm 1838)
 Khamtan, 1838-1841
 Thammalangka hoặc Dharmalanka, 1841-1843
 Chailangkaphisan Sophakkhun, 1848-1871
 Daradirekratphairot, 1871-1888
 Hemphinphaichit, 1888-1895
 Inthayongyotchot, 1895-1911 (Thái Lan sáp nhập Lanna)
 Chakkham Khachonsak, 1911-1943 (vương quốc giải thể)

Tôn giáo
Người Lan Na thờ thần và tổ tiên. Đạo Phật Therevada với các kinh Phật bằng tiếng Pali được các nhà sư người Môn ở Hariphunchai truyền bá tới Lan Na. Vua Ku Na, vua Tilokarat đã biến đạo Phật thành quốc đạo và thay thế dần các sư người Môn bằng sư người Lan Na. Vào khoảng thế kỷ 15-16, đạo Phật Therevada gốc như ở Sri Lanka đã được địa phương hóa thành hai phái với trung tâm là Wat Suan Dok và Wat Padaeng. Hai phái này sau đó đã lan rộng khắp vùng thượng nguồn sông Mê Kông tới Chiang Saen, Chiang Rung và Chiang Tung.

Chữ viết

Người Lan Na dùng hệ thống chữ viết gồm 42 chữ cái có nguồn gốc từ chữ của người Môn mà đến lượt chữ đó lại có nguồn gốc từ chữ Pali.

Kiến trúc

Nhà ở với kiến trúc truyền thống của người Lan Na được gọi là Ruen Ka-lae. Nó là loại nhà sàn mái tam giác giống như nhà của nhiều dân tộc khác ở Đông Nam Á. Điểm khác biệt là đầu hồi và cuối mái nhà thường có những thứ bằng gỗ chạm khắc bằng tay hình chữ V gọi là Ka Lae. Nhà của người giàu thường làm bằng gỗ teak trong khi nhà của người thường chỉ làm bằng tranh tre. Ngày nay, Ka Lae được trang trí trên mái của rất nhiều công trình kiến trúc hiện đại ở Chiang Mai, từ sân bay, nhà hàng, khách sạn, trung tâm thương mại, cho đến bến xe buýt.

Tham khảo
 Hans Penth - A brief history of Lan Na, ISBN 974-7551-32-2
 Michael Freeman - Lanna, Thailand's Northern Kingdom, ISBN 974-8225-27-5
 David K. Wyatt, Aroonrut Wichienkeeo - The Chiang Mai Chronicle, ISBN 974-7100-62-2
 คณะทายาทสายสกุล เจ้าหลวงเมืองพะเยา, สถาบันศิลปวัฒนธรรมโยนก. ครบรอบ 100 ปี แม่เจ้าทรายมูล (มหาวงศ์) ไชยเมือง และประวัติสายสกุลเจ้าหลวงเมืองพะเยา พุทธศักราช 2387 - 2456. พะเยา: บ.ฮาซัน พริ้นติ้ง จก., 2546
 คัมภีร์ คัมภีรญาณนนท์, นาวาอากาศเอก. เจ้านายฝ่ายเหนือ
 นงเยาว์ กาญจนจารี, ดารารัศมี: พระประวัติพระราชชายา เจ้าดารารัศมี. เชียงใหม่: สุริวงศ์บุ๊คเซนเตอร์, 2539
 ปราณี ศิริธร ณ พัทลุง, เพ็ชร์ล้านนา. เชียงใหม่: ผู้จัดการ ศูนย์ภาคเหนือ (ครั้งที่ 2), 2538
 เจ้าวงศ์สัก ณ เชียงใหม่, คณะทายาทสายสกุล ณ เชียงใหม่. เจ้าหลวงเชียงใหม่. กรุงเทพฯ: อมรินทร์พริ้นติ้ง แอนด์ พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน), 2539
 สมหมาย เปรมจิตต์, สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. ตำนานสิบห้าราชวงศ์ (ฉบับสอบชำระ). เชียงใหม่: มิ่งเมือง, 2540
 สรัสวดี อ๋องสกุล, ประวัติศาสตร์ล้านนา. กรุงเทพฯ: อมรินทร์พริ้นติ้ง (พิมพ์ครั้งที่ 2), 2539
 ศักดิ์ รัตนชัย, พงศาวดารสุวรรณหอคำนครลำปาง (ตำนานเจ้าเจ็ดพระองค์กับหอคำมงคล ฉบับสอบทานกับเอกสารสืบค้น สรสว.ลำปาง)
 http://www.globalgroup.in.th/encyclopedia_lanna.html.

Quốc gia cổ trong lịch sử Thái Lan
Cựu quốc gia châu Á
Các vương quốc Ấn hóa
Chấm dứt năm 1775

Cựu quốc gia quân chủ Đông Nam Á
Cựu quốc gia quân chủ ở Châu Á
Chiang Mai
Tỉnh Chiang Mai


title: Volutidae

text:
Volutidae là một họ ốc trong liên họ Muricoidea. Các loài trong họ này có thiều dài vỏ từ 9 mm đến 500 mm.

Phân họ và Tông
Ghi nhận theo Bail & Poppe (2001):
Phân họ Amoriinae  Gray, 1857
Tông Meloini  Pilsbry & Olsson, 1954
Tông Amoriini Gray, 1857
Phân họ Athletinae  Pilsbry & Olsson, 1954
Phân họ Calliotectinae  Pilsbry & Olsson, 1954
Phân họ Cymbiinae H. Adams & A. Adams, 1853
Tông Adelomelonini  Pilsbry & Olsson, 1954
Tông Alcithoini  Pilsbry & Olsson, 1954
Tông Cymbiini  H. Adams & A. Adams, 1853
Tông Livoniini  Bail & Poppe, 2001
Tông Odontocymbiolini  Clench & Turner, 1964
Tông Zidonini  H. Adams & A. Adams, 1853
Phân họ Fulgorariinae  Pilsbry & Olsson, 1954
Phân họ Plicolivinae  Bpichet, 1990
Phân họ Scaphellinae  Gray, 1857
Phân họ Volutinae
Tông Lyriini Pilsbry & Olsson, 1954
Tông Volutini  Rafinesque, 1815

Các chi
 Adelomelon Dall, 1906
 Alcithoe H. Adams & A. Adams,1853
 Amoria Gray, 1855
 Ampulla Röding, 1798
 Arctomelon Dall, 1915
 Callipara Gray, 1847
 Calliotectum Dall, 1890
 Cymbiola Swainson, 1831
 Cymbiolacca
 Cymbium Röding, 1798
 Enaeta H. Adams và A. Adams, 1853
 Ericusa H. Adams và A. Adams, 1858
 Festilyria Pilsbry & Olsson, 1954
 Fulgoraria Schumacher, 1817
 Fusivoluta E. von Martens, 1902

 Harpovoluta Thiele, 1912
 Harpulina Dall, 1906
 Iredalina Finlay, 1926
 Leptoscapha Fischer, 1883
 Livonia Gray, 1855
 Lyria Gray, 1847
 † Mauira Marwick, 1943
 † Mauithoe Finlay, 1930
 Melo Broderip in Sowerby I, 1826

 † Metamelon Marwick, 1926
 Minicymbiola Klappenbach, 1979
 Miomelon Dall, 1907
 † Mitreola Swainson, 1833
 Nannamoria Iredale, 1929
 Nanomelon Leal & Bouchet, 1989
 Neptuneopsis Sowerby III, 1898
 Notopeplum Finlay, 1927
 Notavoluta Cotton, 1946
 Odontocymbiola Clench & Turner, 1964
 † Pachymelon Marwick, 1926
 Paramoria McMichael, 1960
 Plicoliva Petuch, 1979
 Provocator Watson,1882
 Scaphella Swainson, 1832
 Spinomelon Marwick, 1926
 Tenebrincola Harasewych & Kantor, 1991
 Teramachia
 Tractolira Dall, 1890
 Voluta Linnaeus, 1758
 Volutifusus Conrad, 1863
 Volutoconus Crosse, 1871
 Waihaoia Marwick, 1926
 Zygomelon Harasewych & Marshall,1995
 Zidona H. Adams và A. Adams, 1853

Chú thích

Tham khảo

 ITIS
 "Volute." Encyclopædia Britannica, 2006.
 Powell A W B, New Zealand Mollusca, William Collins Publishers Ltd, Auckland, New Zealand 1979 ISBN 0-00-216906-1
 Biodiversity Library: Maxwell Smith, A review of the Volutidae, Beal-Maltbie Shell Museum, Florida, 1942


title: Didianema pauli

text:
Didianema pauli là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Skeneidae.

Miêu tả

Phân bố
Loài này thường gặp ở vịnh Mexico.

Chú thích

Tham khảo
 Pilsbry, H. A. and T. L. McGinty. 1945. Cyclostrematidae and Vitrinellidae of Florida--I. Nautilus 59: 1–13, pls. 1–2
 Rosenberg, G., F. Moretzsohn, and E. F. García. 2009. Gastropoda (Mollusca) of the Gulf of Mexico, Pp. 579–699 in Felder, D.L. and D.K. Camp (eds.), Gulf of Mexico–Origins, Waters, and Biota. Biodiversity. Texas A&M Press, College Station, Texas

External links

Didianema


title: Colletes pallipes

text:
Colletes pallipes là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Noskiewicz mô tả khoa học năm 1936.

Chú thích

Tham khảo

Colletes
Động vật được mô tả năm 1936


title: Buritama

text:
Buritama là một đô thị ở bang São Paulo của Brasil.

Đô thị này nằm ở vĩ độ 21,07 độ vĩ nam và kinh độ 50,15 oeste. Dân số năm 2004 ước tính là 14.412 người.

Thông tin nhân khẩu

Dữ liệu dân số theo điều tra dân số năm 2000

Tổng dân số: 13.854
Dân số thành thị: 12.635
Dân số nông thôn: 1.219
 Nam giới: 6.887
 Nữ giới: 6.967
 Mật độ dân số (người/km²): 42,42
 Tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh dưới 1 tuổi (trên một triệu người): 12,58
 Tuổi thọ bình quân (tuổi): 73,08
 Tỷ lệ sinh (số trẻ trên mỗi bà mẹ): 2,18
 Tỷ lệ biết đọc biết viết: 87,66%
 Chỉ số phát triển con người (HDI-M): 0,790
 Chỉ số phát triển con người - Thu nhập: 0,719
 Chỉ số phát triển con người - Tuổi thọ: 0,801
 Chỉ số phát triển con người - Giáo dục: 0,851
(Nguồn: IPEADATA)

Sông ngòi
 Sông Tietê
 Ribeirão Santa Bárbara
 Córrego Palmeiras

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng của đô thị
 Página da câmara
 Buritama no WikiMapia

Đô thị bang São Paulo


title: Sân bay Hollywood Burbank

text:
Sân bay Hollywood Burbank  là một sân bay công cộng có cự ly 3 dặm Anh (5 km) về phía tây bắc trung tâm kinh doanh của Burbank, một thành phố ở quận Los Angeles, California, Hoa Kỳ. Tên cũ gồm Angeles Mesa Drive Airport (1928–1930), United Airport (1930–1934), Union Air Terminal (1934–1940), Lockheed Air Terminal (1940–1967), Hollywood-Burbank Airport (1967–1978), Burbank-Glendale-Pasadena Airport (1978–2003) và gần đây là Bob Hope Airport (2003– đến nay).
Đây là một trong những sân bay phục vụ Đại Los Angeles. Sân bay này phục vụ khu vực Los Angeles bao gồmg Glendale, Pasadena, và San Fernando Valley. Nó nằm gần hơn Griffith Park và Hollywood hơn là sân bay quốc tế Los Angeles (LAX), và sân bay duy nhất ở vùng Đại Los Angeles có kết nối đường ray trực tiếp với trung tâm Los Angeles. Sân bay chủ yếu có các tuyến bay thẳng đến Thành phố New York và Dallas-Forthworh. Sân bay có diện tích 2,5 km2 và có hai đường băng.

Hãng hàng không và tuyến bay

Hành khách

Hàng hóa

Tham khảo

Liên kết ngoài
Bob Hope Airport (official site)

Hollywood Burbank Airport

Sân bay vùng Đại Los Angeles
Sân bay tại California


title: Bombus tibetanus

text:
Bombus tibetanus là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Morawitz mô tả khoa học năm 1887.

Chú thích

Tham khảo

T
Động vật được mô tả năm 1887


title: Sphecodes mendocinus

text:
Sphecodes mendocinus là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Jörgensen mô tả khoa học năm 1912.

Chú thích

Tham khảo

Sphecodes
Động vật được mô tả năm 1912


title: 8257 Andycheng

text:
8257 Andycheng (1982 HO1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 28 tháng 4 năm 1982 bởi E. Bowell ở trạm Anderson Mesa thuộc Đài thiên văn Lowell. Nó được đặt theo tên của Andrew F. Cheng (sinh năm 1951) ở phòng Lab ứng dụng Vật lý thuộc Đại học Johns Hopkins.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 8257 Andycheng

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Edward Bowell
Thiên thể phát hiện năm 1982


title: Eatonina ordofasciarum

text:
Eatonina ordofasciarum là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Cingulopsidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Eatonina


title: Lyria guionneti

text:
Lyria guionneti là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Volutidae, họ ốc dừa.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Lyria


title: Đèn kéo quân

text:
Đèn kéo quân, hay còn gọi là đèn cù, là một loại đồ chơi bằng giấy có nguồn gốc từ Trung Quốc (; Hán-Việt: tẩu mã đăng), ngày xưa phổ biến trong nhiều dịp lễ tết, nay chỉ còn xuất hiện trong dịp Tết Trung Thu. Đèn có đặc điểm khi thắp nến thì những hình ảnh được thiết kế bên trong sẽ hiện ra trên mặt đèn giống như rối bóng và xoay vòng theo cùng một chiều liên tục không dừng lại.

Nội dung

Cây đèn kéo quân có mục đích ban đầu là để trẻ em nhớ về lịch sử cũng như giáo dục lòng yêu nước. nên hình ảnh trên cây đèn thường nói về việc nghĩa, về những đoàn quân lính xung trận (nguồn gốc của tên gọi "kéo quân").Về sau người ta mở rộng nhiều đề tài khác như thêm ông quan trạng vinh quy bái tổ, cảnh tứ linh nhảy múa, bác nông dân làm ruộng, mục đồng chăn trâu,… và đến nay là các yếu tố hiện đại hoặc giải trí như Tôn Ngộ Không, mèo máy Đôrêmon, thủy thủ Mặt Trăng…

Cách chế tạo và nguyên lý hoạt động
Loại đèn này làm theo quy cách ngoài vuông trong tròn.
 Bốn mặt ngoài của đèn được dán giấy bóng kính như bốn màn ảnh.
 Bên trong:
 Chính giữa là một cái trục thẳng đứng làm bằng một thanh tre thẳng, vót tròn (chỉ nhỉnh hơn chiếc xe điếu), chốt bằng hai kim nhọn hai đầu. Trục dài ngắn tùy thuộc kích thước đèn cao thấp, có thể từ năm, sáu mươi phân, đến nhiều mét.
 Xung quanh trục đèn, những vòng trụ giấy dán nội dung của chiếc đèn như hình người, thú, cảnh vật,... được sắp xếp, gá buộc thành nhiều tầng gọi là các tầng đèn. Để cho có nhiều hình phong phú, người ta lồng và cắt dán đến bốn, năm tầng.

Do trục trơn và các hình nhẹ nên khi đốt đèn, lửa sẽ làm nóng không khí bên trong khiến không khí giãn nở và tăng thể tích, khiến trọng lượng riêng của khí giảm. Khí nóng nhẹ bay lên va vào vòng trụ sẽ làm cho đèn quay. Luồng không khí bên ngoài nặng hơn luồng vào tiếp tục được đốt nóng, bay lên tạo thành dòng đối lưu trong không khí làm đèn tiếp tục quay.

Màu sắc
Những đèn màu trắng sẽ như một tấm màn chiếu những hình ảnh bên trong. Ví dụ: trên trục quay gắn một con ngựa màu đỏ, thì trên mặt giấy trắng sẽ hiện hình một con ngựa đỏ; một bà quan mặc xiêm áo xanh, đỏ, tím, vàng cũng hiện lên xanh,đỏ,tím,vàng, từ mắt mũi, tóc tai, cúc áo, đồ vật kèm theo,... cũng thấy rõ.

Nếu đèn dán giấy màu, các hình sẽ nhạt màu hơn hoặc đen thẫm.

Một cây đèn kéo quân là một màn diễn rối bóng tự động, không cần người điều khiển.

Sự tích

Có nhiều phiên bản về sự tích cây đèn kéo quân, văn bản sau chỉ là ví dụ:

Văn học nghệ thuật

Trong Dân ca Việt Nam
Khen ai khéo xếp (ô í a) cái đèn Cù
Voi giấy (ới a) ngựa giấy (ơ) tít mù nó (ới) lại vòng quanh,
(ơ) Bao giờ em bén (ới) duyên ạ anh,
Voi giấy (ới à) ngựa giấy (ơ) vòng quanh (ới a) cái tít mù tít mù, là
Khen ai khéo xếp (ô í a) cái đèn Cù

Trong âm nhạc
Nhạc sĩ Song Ngọc dựa trên nền tảng bài ca dao trên để viết bài hát Yêu cái đèn cù (không nên nhầm lẫn với bài hát "Đèn cù" cũng sáng tác dựa vào bài dân ca trên).

Chú thích

Liên kết ngoài
 Đèn kéo quân khổng lồ được ghi vào sách Guinness Việt Nam
 Trưng bày đèn kéo quân khổng lồ tại lễ hội Trung thu
 40 năm làm đèn kéo quân

Đồ chơi Trung Quốc
Đồ chơi Việt Nam
Đồ chơi truyền thống


title: Apache (định hướng)

text:
Apache là tên gọi của một số nhóm thổ dân da đỏ ở Bắc Mỹ.

Apache còn được dùng làm tên gọi của một số khái niệm khác:
 Apache HTTP Server, phần mềm phục vụ web
 AH-64 Apache, máy bay trực thăng chiến đấu của quân đội Hoa Kỳ
 Apache, Oklahoma, một thành phố tại bang Oklahoma, Hoa Kỳ


title: Câu chuyện cảnh sát 2

text:
Câu chuyện cảnh sát 2 (chữ Hán phồn thể: 警察故事續集, tiếng Anh: Police Story 2, âm Hán Việt: Cảnh sát cố sự tục tập) là một bộ phim hành động - hài của điện ảnh Hồng Kông được đạo diễn và thủ vai chính bởi Thành Long, công chiếu vào năm 1988. Đây là phần tiếp theo của bộ phim Câu chuyện cảnh sát, một hiện tượng của điện ảnh Hồng Kông năm 1985. Bộ phim tiếp tục xoay quanh cuộc sống đầy sóng gió của anh chàng cảnh sát tài năng "Kevin" Trần Gia Câu.

Nội dung

Sau sự kiện trong phần trước, thanh tra Trần Gia Câu bị giáng chức xuống phục vụ tại lực lượng cảnh sát giao thông. Nhiệm vụ mới của Gia Câu rất vừa ý với Mỹ - bạn gái anh. Cô rất vui khi bạn trai của mình không còn phải đảm nhận các vụ án nguy hiểm và có nhiều thời gian hơn để chăm sóc cô.

Tuy nhiên, Gia Câu sớm gặp lại trùm ma túy Chu Thao và cánh tay phải của hắn là Cao Ước Hàn. Chu Thao được các bác sĩ kết luận là chỉ còn sống được ba tháng nữa do trọng bệnh. Vì vậy hắn được tại ngoại để chữa bệnh. Chu Thao thề rằng ngày nào hắn còn sống thì cuộc sống của Gia Câu sẽ không yên bình. Cao Ước Hàn cùng một vài đàn em xuất hiện tại chung cư của Gia Câu và đe dọa anh. Cảm thấy không an toàn, Gia Câu bảo Mỹ về nhà dì của cô lánh tạm. Nhưng hôm sau, Cao Ước Hàn và đồng bọn tìm ra chỗ ở của Mỹ, hành hung cả hai dì cháu. Gia Câu sau khi nghe được tin, anh lập tức đi tìm Cao Ước Hàn và đồng bọn. Bọn họ đã có một trận ẩu đả khiến Gia Câu một lần nữa bị kỷ luật vì có hành vi quấy rối trật tự công cộng và phá hoại tài sản công dân.

Xấu hổ, Gia Câu quyết định rời khỏi lực lượng cảnh sát Hoàng gia Hồng Kông. Anh cùng với Mỹ chuẩn bị sang Bali du lịch sau sự cố. Khi anh đang ở bàn đăng ký du lịch trong khu mua sắm thì được các đồng nghiệp thông báo nơi này đã bị đặt bom. Với trách nhiệm của một cựu cảnh sát, Gia Câu lập tức giải tán mọi người khỏi nơi nguy hiểm. Khi sếp Lý đến hiện trường thì chẳng thấy gì nên cho rằng Gia Câu đã vượt quá giới hạn của một công dân. Nhưng vài phút sau, toàn bộ khu mua sắm bị nổ tung trong sự bàng hoàng của mọi người.

Sau sự kiện trên, Gia Câu được phục hồi hoàn toàn chức vụ và lãnh trách nhiệm giải quyết vụ đánh bom. Trong quá trình điều tra, Gia Câu đã lén cài thiết bị nghe trộm trong công ty sở hữu khu mua sắm và anh biết được thông tin bọn đánh bom đang tống tiền ban giám đốc. Từ đó Gia Câu tìm được một tên trong bọn đánh bom. Tên này bị câm, điếc nhưng võ nghệ cao cường và là một chuyên gia thuốc nổ.

Bọn đánh bom biết cảnh sát đang điều tra chúng, mà người dẫn đầu là Gia Câu, nên đã tổ chức đánh bom cơ quan cảnh sát. Bọn chúng đòi tăng tiền chuộc và bắt Mỹ nhằm dụ Gia Câu vào bẫy. Bọn chúng bắt anh phải mang tiền chuộc về cho chúng với người đầy thuốc nổ hòng đối phó với sự ngăn cản từ phía cảnh sát. Sau khi lấy tiền, Gia Câu lái xe đến một đường hầm. Vì không nhận được tín hiệu khi ở trong đường hầm, kíp nổ không hoạt động. Gia Câu tháo chúng ra và đi tìm bọn tội phạm. Cuối cùng sau một trận hỗn chiến với nhóm ba tên đánh bom tống tiền, Gia Câu đã đánh bại bọn chúng và giải cứu bạn gái thành công.

Diễn viên

Doanh thu
Tổng doanh thu của phim là khoảng HK$ 34,151,609 tại Hồng Kông.

Hậu trường
Trương Mạn Ngọc đã phải chịu một vết thương nặng ở đầu trong lúc quay khi cô cố chạy thoát khỏi một khung sắt đang ngã. Cô đã không thể hoàn thành được vai diễn của mình trong phim sau khi xảy ra tai nạn. Do đó các cảnh còn lại có mặt của Trương Mạn Ngọc đều được quay từ khoảng cách xa.

Thành Long chính là người trình bày ca khúc chủ đề cuối phim.

Phát hành DVD
Bản phim dài nhất là bản phim tại Nhật Bản với thời lượng 122 phút. Bản tại Hồng Kông là 101 phút còn bản tại Mỹ là 92 phút. Một bộ boxset 3 DVD IVL đã được phát hành cho thị trường Nhật Bản. Năm 2007, Dragon Dynasty (thuộc The Weinstein Company) phát hành DVD chứa bản phim dài 122 phút. Tập đoàn Kam & Ronsom, trụ sở tại Hồng Kông thông báo họ đã phát hành đĩa Blu-ray ba phần đầu của series Câu chuyện cảnh sát vào tháng 6 năm 2009.

Giải thưởng và đề cử
1989 Giải thưởng Điện ảnh Hồng Kông
 Chiến thắng: Chỉ đạo võ thuật xuất sắc nhất.

Xem thêm
 Câu chuyện cảnh sát
 Tân câu chuyện cảnh sát
 Náo loạn phố Bronx
 Phích lịch hỏa
 Phim của Thành Long

Tham khảo

Liên kết ngoài
Câu chuyện cảnh sát 2 tại Internet Movie Database
Câu chuyện cảnh sát 2 tại Allmovie
Câu chuyện cảnh sát 2 tại Rotten Tomatoes
Câu chuyện cảnh sát 2 tại Hong Kong Movie Database
Cropping aspect ratio on HKL DVD from Cinedie
DVD Comparison from Rewind
Asian DVD Guide Discussion
Danh sách súng trong phim
Trailer phim

Phim năm 1988
Phim Hồng Kông
Phim tiếng Quảng Đông
Phim hành động Hồng Kông
Phim võ thuật Hồng Kông
Phim hình sự Hồng Kông
Phim hài Hồng Kông
Phim hình sự hài
Phim trinh thám cảnh sát
Phim tiếp nối
Thành Long
Phim lấy bối cảnh ở Hồng Kông
Phim quay tại Hồng Kông
Phim hài thập niên 1980
Phim lấy bối cảnh ở thập niên 1980


title: Psilacantha

text:
Psilacantha là một chi bướm đêm thuộc phân họ Olethreutinae, họ Tortricidae Tortricidae.

Các loài
Psilacantha charidotis (Durrant, 1915)
Psilacantha creserias (Meyrick, 1905)
Psilacantha manifesta Diakonoff, 1973
Psilacantha pryeri (Walsingham, 1900)
Psilacantha spinosa Diakonoff, 1973

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Olethreutini


title: Poemnites aeratus

text:
Poemnites aeratus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Mulsant & Guillebeau miêu tả khoa học năm 1856.

Chú thích

Tham khảo

Poemnites


title: Libnotes pramatha

text:
Libnotes pramatha là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Libnotes
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Cheilotrichia tristimonia

text:
Cheilotrichia tristimonia là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Cheilotrichia
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Nectopsyche navasi

text:
Nectopsyche navasi là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Nectopsyche


title: Acrocercops coffeifoliella

text:
Acrocercops coffeifoliella là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Loài này có ở Ấn Độ, Sri Lanka, Indonesia (Java), Réunion và Madagascar.

Ấu trùng ăn các loài Coffea. Chúng có thể ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Acrocercops
Côn trùng Madagascar


title: Kung Fu Panda 2

text:
Kung Fu Panda 2 (tựa tiếng Việt: Gấu trúc kung fu 2) là một bộ phim hoạt hình 3D do Mỹ sản xuất năm 2011, là phần tiếp theo của phim Kung Fu Panda năm 2008. Các diễn viên tham gia phần trước của phim đã tiếp tục góp mặt lồng tiếng trong phần này. Phim đã được phát hành vào ngày 26 tháng 5 năm 2011 dưới định dạng Real D 3D và Digital 3D.

Nội dung
Thuở xa xưa, Thái tử Shen (Gary Oldman), người kế vị của dòng dõi chim công thống trị Thành Hoàng Môn ở Trung Hoa âm mưu dùng sức mạnh của pháo hoa, biến nó thành một thứ vũ khí để dùng nó thống trị cả đất nước. Khi nghe Linh Dương Tiên Cô (Dương Tử Quỳnh) phán rằng đến một ngày sẽ có "một chiến binh trắng đen" đánh bại mình, Shen nhận ra bà này ám chỉ đến loài gấu trúc và đích thân dẫn quân giết hết gấu trúc để ngăn chặn lời tiên tri. Cha mẹ của Shen đã rất khiếp sợ hành động ác độc này và đã trục xuất Shen ra khỏi hoàng cung, Shen thề sẽ trả thù.

20 năm sau, Po (Jack Black) - giờ đây đã là Thần Long Đại Hiệp, vẫn cùng với các bạn đồng môn, nhóm Ngũ Đại Hào Kiệt bảo vệ Thung lũng Bình Yên. Trong một lần chiến đấu với những kẻ cướp sói vốn đến làng để cướp kim loại cho Thái tử Shen, Po bị mất tập trung bởi chú ý vào một dấu hiệu trên trang phục của con sói đầu đàn (Danny McBride), một ký ức về mẹ Po hiện ra trong đầu cậu và cậu bị đánh, lúc ấy bọn sói thừa cơ thoát được. Po hỏi cha mình, ông Ping (là một con ngỗng, lồng tiếng bởi James Hong), rằng cậu đến từ đâu, nhưng Po chỉ biết được là ngày xưa ông Ping tìm thấy chú gấu con Po trong một cái sọt củ cải và nhận nuôi cậu từ đó.

Sau đó, Sư phụ Shifu (Dustin Hoffman) nhận được tin báo rằng Tê Giác Sấm Đại Hiệp (Victor Garber), người lãnh đạo của hội đồng kung fu bảo vệ Thành Hoàng Môn, đã bị Thái tử Shen giết bằng thứ vũ khí mới của mình, một khẩu súng thần công dùng đạn pháo hoa, và đe dọa xóa bỏ môn kung fu cổ truyền. Po và Ngũ Đại Hào Kiệt đã lên đường ngăn chặn điều này, đến Thành Hoàng Môn và nhận ra rằng nó đã bị quân Shen chiếm. Sáu người bạn tìm thấy hai thành viên của hội đồng kung fu đang bị giam cầm là Ngưu Đại Hiệp (Dennis Haysbert) và Cá Sấu Đại Hiệp (Jean-Claude Van Damme), và nhờ họ giúp sức để giải phóng kinh thành, nhưng cả hai đều từ chối vì cho rằng mình không thể đấu lại thứ vũ khí của Shen và cũng từ chối trốn thoát. Sau đó Po và nhóm bạn bị con sói đầu đàn phát hiện, họ đuổi bắt con sói này để ngăn chặn nó báo tin cho Shen, nhưng sau đó cả nhóm đã bị bắt giữ.

Trong tòa tháp của Shen, Po và nhóm Ngũ Đại Hào Kiệt đã tự giải thoát được và định phá hủy vũ khí của Shen. Nhưng một lần nữa, Po bị phân tán bởi đúng dấu hiệu lần trước Po đã thấy, xuất hiện trên lông đuôi của Shen, và Shen đã chạy thoát và từ xa, Shen dùng nhiều súng thần công bắn vào tòa tháp. Khi đã thoát được, Hổ Nương (Angelina Jolie) tra hỏi Po vì sự xao nhãng của cậu. Po giải thích rằng cậu nhớ Shen đã xuất hiện trong cái đêm cậu bị chia tách khỏi cha mẹ, và muốn hỏi chính Shen về quá khứ của cậu. Hổ Nương yêu cầu Po đừng tham gia nữa để giữ an toàn cho cậu. Bất chấp, Po đột nhập vào nhà máy chế tạo vũ khí của Shen để chạm trán mặt đối mặt, vô tình phá hỏng kế hoạch của Ngũ Đại Hào Kiệt nhằm phá hủy nhà máy. Shen nói rằng cha mẹ của Po đã bỏ rơi cậu, trước khi bắn Po bay xa khỏi nhà máy và bắt giữ nhóm Ngũ Đại Hào Kiệt.

Po được cứu bởi thầy bói Linh Dương Tiên Cô, người đã bị Shen trục xuất đến ngôi làng nơi Po được sinh ra. Po, được Linh Dương Tiên Cô chỉ đường dẫn lối, đã tìm thấy quá khứ của cậu, rằng cha và mẹ cậu đã không màng nguy hiểm, cứu Po khỏi quân Shen. Mẹ Po đã giấu cậu vào một cái sọt củ cải trước khi hi sinh. Học được cách tĩnh tâm, Po trở lại Thành Hoàng Môn để giải cứu nhóm bạn. Trong trận chiến diễn ra sau đó (có sự tham gia của Shifu và Ngưu Đại Hiệp, Cá Sấu Đại Hiệp), Po dùng khả năng tĩnh tâm để đánh phản toàn bộ hỏa lực bắn tới về hạm đội của Shen. Sau đó, Po nói rằng Shen nên từ bỏ quá khứ, nhưng Shen không chấp nhận và tấn công lại Po. Shen vô tình cắt đứt những dây thừng đang níu giữ khẩu súng thần công cuối cùng, làm cho nó rơi xuống và nhấn chìm Shen cùng con tàu. Chiến thắng, Po trở về Thung lũng Bình Yên với người cha - ông Ping, nói rằng cậu là con của ông. Cùng lúc đó, cha ruột của Po (Fred Tatasciore) - vẫn đang sống tại một ngôi làng xa xôi hẻo lánh cùng với những gấu trúc đã thoát được - có linh cảm rằng con trai ông cũng còn sống.

Diễn viên lồng tiếng
 Jack Black vai Po
 Angelina Jolie vai Sư tỷ Hổ Nương
 Dustin Hoffman vai Sư phụ Shifu
 Gary Oldman vai Thái tử Shen
 Thành Long vai Sư huynh Khỉ
 Seth Rogen vai Sư huynh Bọ ngựa
 Lucy Liu vai Sư tỷ Rắn
 David Cross vai Sư huynh Sếu
 James Hong vai Ông ngỗng Ping, cha nuôi của Po
 Dương Tử Quỳnh vai Linh Dương Tiên Cô
 Danny McBride vai Sói đầu đàn
 Dennis Haysbert vai Ngưu Đại Hiệp
 Jean-Claude Van Damme vai Cá Sấu Đại Hiệp
 Victor Garber vai Tê Giác Sấm Đại Hiệp
 Michael Bell vai Vệ sĩ khỉ đột 1
 Fred Tatasciore vai Cha ruột Po / Vệ sĩ khỉ đột 2

Nhạc phim

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Kung Fu Panda 2 Production Notes trên trang Paramount Pictures

 Kung Fu Panda 2 The Game Walkthrough & Review Official Strategy Guide
 Kung Fu Panda 2  nhiều khung và cụm từ

Phim năm 2011
Phim Mỹ
Phim tiếng Anh
Hoạt hình Mỹ
Phim hoạt hình Mỹ
Phim hành động Mỹ
Phim võ thuật Mỹ
Phim thiếu nhi Mỹ
Phim hài Mỹ
Phim phiêu lưu Mỹ
Phim hài hoạt hình
Phim hài võ thuật
Phim hoạt hình năm 2011
Phim hoạt hình phiêu lưu
Phim hoạt hình máy tính
Phim hoạt hình máy tính Mỹ
Phim hoạt hình máy tính năm 2011
Phim tiếp nối
Phim tiếp nối Mỹ
DreamWorks Animation
Phim DreamWorks
Phim của Paramount Pictures
Phim đạo diễn đầu tay
Phim IMAX
Phim về trả thù
Phim về động vật
Phim với các sự vật được nhân hoá
Phim sử dụng công nghệ âm thanh Dolby Surround 7.1
Phim 3D
Phim 3D Mỹ
Phim 3D năm 2011
Phim và người giành giải Annie
Nhạc nền phim của Hans Zimmer
Phim lấy bối cảnh ở Trung Quốc
Phim hài thập niên 2010
Phim hành động thập niên 2010
Phim 3D thập niên 2010
Phim hoạt hình Mỹ thập niên 2010
Phim phiêu lưu thập niên 2010
Phim kỳ ảo thập niên 2010


title: Tillandsia × rectifolia

text:
Tillandsia × rectifolia là một loài lai ghép tự nhiên of T. schiedeana and T. ionantha. Đây là loài bản địa của Costa Rica và México.

Chú thích

Tham khảo

An Annotated Checklist of the Bromeliaceae of Costa Rica truy cập 3 tháng 11 năm 2009
Checklist of Mexican Bromeliaceae with Notes on Species Distribution and Levels of Endemism  truy cập 3 tháng 11 năm 2009

×
Bromeliaceae natural hybrid
Thực vật Costa Rica
Thực vật México


title: Melanotus passerculus

text:
Melanotus passerculus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Gurjeva miêu tả khoa học năm 1988.

Chú thích

Tham khảo

Melanotus


title: Silly, Burkina Faso

text:
Silly là một tổng của tỉnh Sissili ở phía nam Burkina Faso. Thủ phủ của tổng này là thị xã Silly. Dân số năm 2006 là 33.350 người.

Các thị xã và các làng
Bouri, Bredié, Diara, Dio, Goun, Guia, Kalao, Karabole, Kiedie, Kielie, Kiere, Konamo, Koubounga, Kouli, Kovry, Ladio, Lama, Meno-Diantio, Naparo, Nevry, Pano, Pobié, Poupourou, Sadouan, Sadouin, Sao, Tonon, Ya, Yayou và Zinion.

Tham khảo

Tổng của Burkina Faso
Tỉnh Sissili


title: Kordel

text:
Kordel là một xã thuộc trong huyện Trier-Saarburg thuộc bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Xã này có diện tích 16,6 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 2172 người.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Trier-Saarburg


title: Coleophora binderella

text:
Coleophora binderella là một loài bướm đêm thuộc họ Coleophoridae. Nó được tìm thấy ở Scandinavia và Phần Lan to bán đảo Iberia và Ý, and from Ireland to the Baltic States và România.

Sải cánh dài 8–12 mm. Con trưởng thành bay từ cuối tháng 6 đến tháng 7.

Ấu trùng ăn Alnus glutinosa, Alnus incana, Alnus viridis, Betula pubescens, Betula pendula, Carpinus betulus and Corylus avellana.

Chú thích

Tham khảo

Coleophora
Côn trùng châu Âu


title: Rosarno

text:
Rosarno là một đô thị ở tỉnh Reggio Calabria trong vùng Calabria, Ý, có cự ly khoảng 70 km về phía tây nam của Catanzaro và khoảng 50 km về phía đông bắc của Reggio Calabria. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 15.155 người và diện tích là 39,5 km². Within the borders of Rosarno is the site of the ancient city of Medma.

Đô thị Rosarno có các frazioni (các đơn vị cấp dưới, chủ yếu là các làng) Bosco, Zimbario, Crofala, Scattarreggio, và Testa dell'acqua.

Rosarno giáp các đô thị: Candidoni, Cittanova, Feroleto della Chiesa, Gioia Tauro, Laureana di Borrello, Melicucco, Nicotera, Rizziconi, San Ferdinando.

Rosarno phần lớn là vùng nông nghiệp với các cây trồng như olive, cam chanh. Đô thị này cũng có các nhà máy đóng hộp trái cây. Phần lớn công việc nặng ở đây do người nhập cư bất hợp pháp từ châu Phi và Đông Âu làm. Ước tính có khoảng 5000 người nhập cư bất hợp pháp ở vùng Rosarno (năm 2006)..

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.rosarno.rc.it

Đô thị tỉnh Reggio Calabria
Đô thị Thành phố trung tâm Reggio Calabria


title: Phúc Kiến

text:
Phúc Kiến là một tỉnh nằm ở ven Biển Đông nam của đại lục Trung Quốc. Năm 2018, Phúc Kiến là tỉnh đông thứ mười lăm về số dân, đứng thứ mười về kinh tế Trung Quốc với 39,4 triệu dân, tương đương với Iraq và GDP đạt 3.580 tỉ NDT (541,1 tỉ USD) tương ứng với Bỉ hay Ba Lan. Phúc Kiến có chỉ số GDP đầu người đứng thứ sáu Trung Quốc, đạt 92.080 NDT (tương đương 13.731 USD).

Phúc Kiến giáp với Chiết Giang ở phía bắc, với Giang Tây ở phía tây, và với Quảng Đông ở phía nam. Đài Loan nằm ở phía đông của Phúc Kiến, qua eo biển Đài Loan. Tên gọi Phúc Kiến bắt nguồn từ việc kết hợp tên gọi của hai thành Phúc Châu và Kiến Châu (tên cũ của Kiến Âu) trên địa phận vào thời Nhà Đường. Tỉnh có đại đa số cư dân là người Hán và là một trong những tỉnh có văn hóa và ngôn ngữ đa dạng nhất tại Trung Quốc. Hầu hết tỉnh Phúc Kiến do Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa quản lý. Tuy nhiên, các quần đảo Kim Môn và Mã Tổ nằm dưới quyền kiểm soát của Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan).

Lịch sử

Thời tiền sử
Những khám phá khảo cổ học gần đây đã chứng minh rằng cư dân bản địa ở Phúc Kiến đã tiến vào thời đại đồ đá mới vào giữa thiên niên kỉ thứ 6 TCN. Từ di chỉ Xác Khâu Đầu (壳丘头, cách nay 7450–5590 năm), một di chỉ thời kỳ đầu đồ đá mới trên đảo Bình Đàm (平潭岛) nằm cách khoảng  về phía đông nam Phúc Châu, rất nhiều công cụ làm bằng đá, vỏ, mai, xương, ngọc thạch và gốm (gồm cả bàn xoay làm gốm) đã được khai quật, cùng với bánh xe quay, một bằng chứng của hoạt động dệt. Di chỉ Đàm Thạch Sơn (昙石山) (cách nay 5500–4000 năm) ở ngoại ô Phúc Kiến trải qua cả hai thời đại đồ đá mới và thời đại đồ đồng đá, tại đây đã tìm thấy các công trình tròn bán ngầm ở các mức thấp hơn. Di chỉ Hoàng Thổ Lôn (黄土崙) (khoảng 1325 TCN), cũng ở ngoại ô Phúc Châu, mang đặc điểm của thời đại đồ đồng.

Vương quốc Mân Việt
Khu vực Phúc Kiến từng tồn tại vương quốc Mân Việt. Từ "Mân Việt" là kết hợp giữa từ "Mân" (閩/闽; ), có thể là tên một dân tộc và có liên hệ với từ để chỉ các dân tộc man di trong tiếng Hán là "man" (蠻/蛮; ), và "Việt" là lấy theo tên nước Việt thời Xuân Thu tồn tại ở khu vực tỉnh Chiết Giang ngày nay. Điều này là bởi vương tộc nước Việt đã bỏ chạy đến Phúc Kiến sau khi vương quốc của họ bị nước Sở tiêu diệt và sáp nhập vào năm 306 TCN. Mân cũng là tên của dòng sông chính trong khu vực Phúc Kiến, Mân Giang, song tên gọi người Mân có từ trước.

Nhà Tần
Nước Mân Việt tồn tại cho đến khi bị triều Tần bãi bỏ. Tuy nhiên, với việc Nhà Tần sớm sụp đổ, nội chiến đã nổ ra giữa Hạng Vũ và Lưu Bang, sử gọi là Hán Sở tranh hùng; khi đó Vô Chư (无诸) đã quyết định xuất quân phụ giúp Lưu Bang. Sau đó, Lưu Bang giành chiến thắng và lập ra triều Hán; để thưởng công, năm 202 TCN, Hán Cao Tổ phục hồi địa vị cho Mân Việt là một vương quốc chư hầu, phong Vô Chư là Mân Việt vương. Vô Chư được triều Hán cho phép xây thành phòng thủ ở Phúc Châu cũng như một số địa điểm khác tại Vũ Di Sơn, chúng đã được khai quật trong những năm gần đây. Vương quốc của Vô Chư đã mở rộng phạm vi ra ngoài ranh giới của Phúc Kiến đến các vùng đất mà nay là phía đông Quảng Đông, phía đông Giang Tây, và phía nam Chiết Giang.

Nhà Hán
Sau cái chết của Vô Chư, Mân Việt duy trì truyền thống chiến đấu của mình và tiến hành một số cuộc viễn chinh chống lại các nước chư hầu láng giềng tại Quảng Đông, Giang Tây, và Chiết Giang, việc này diễn ra trong suốt thế kỷ thứ II TCN và chỉ bị ngăn chặn bởi triều Hán. Cuối cùng, hoàng đế triều Hán đã quyết định loại bỏ mối đe dọa tiềm tàng này bằng cách gửi lực lượng quân sự lớn tấn công Mân Việt từ tứ phía cả trên biển lẫn trên bộ vào năm 111 TCN. Những người lãnh đạo ở Phúc Châu đã đầu hàng để tránh một cuộc chiến vô ích, tuy nhiên quân Hán vẫn tiến hành hủy hoại cung điện, thành quách của Mân Việt; vương quốc đầu tiên trong lịch sử Phúc Kiến kết thúc tồn tại một cách đột ngột.

Nhà Tấn
Sau khi triều Hán dần sụp đổ vào cuối thế kỷ II, mở đường cho thời Tam Quốc. Tôn Quyền, người sáng lập ra nước Đông Ngô, đã phải mất gần 20 năm mới có thể khuất phục được người Sơn Việt, một nhánh Bách Việt sống ở vùng đồi núi. Làn sóng nhập cư đầu tiên của giới quý tộc người Hán đến khu vực Phúc Kiến ngày nay diễn ra vào đầu thế kỷ IV khi triều Tây Tấn sụp đổ và miền Bắc Trung Quốc bị các các dân tộc Hồ xâu xé. Những người nhập cư này chủ yếu đến từ tám dòng họ ở miền trung Trung Quốc: Lâm, Hoàng, Trần, Trịnh, Chiêm (詹), Khâu, Hà và Hồ. Bốn họ đầu tiên vẫn là những họ chính của người dân Phúc Kiến hiện nay.

Tuy nhiên, địa hình gồ ghề và biệt lập với các khu vực lân cận đã góp phần khiến cho nền kinh tế và mức độ phát triển của Phúc Kiến tương đối lạc hậu. Bất chấp việc số người Hán trong khu vực đã tăng đáng kể, mật độ dân số ở Phúc Kiến khi đó vẫn còn thấp so với phần còn lại của Trung Quốc. Triều Tấn chỉ lập ra 2 quận và 16 huyện trên đất Phúc Kiến ngày nay. Giống như các tỉnh phía nam khác như Quảng Đông, Quảng Tây, Quý Châu và Vân Nam, Phúc Kiến thường là một địa điểm để triều đình đương thời lưu đày các tù nhân và các nhân vật bất đồng. Đến thời Nam-Bắc triều, Phúc Kiến nằm dưới quyền kiểm soát của các hoàng triều phương Nam.

Nhà Đường
Thời Đường (618–907) là một thời kỳ hoàng kim của phong kiến Trung Quốc. Khi triều Đường sụp đổ, Trung Quốc bị chia cắt trong suốt một thời kỳ được gọi là Ngũ Đại Thập Quốc. Trong thời gian này, đã có một làn sóng nhập cư thứ hai đến Phúc Kiến để tìm chốn nương thân, dẫn đầu là Vương Thẩm Tri, người này đã lập ra nước Mân với kinh đô đặt tại Phúc Châu. Tuy nhiên, sau khi quốc vương khai quốc qua đời, Mân quốc đã xảy ra xung đột nội bộ và sớm bị một nước phương Nam khác là Nam Đường tiêu diệt.

Nhà Minh
Tuyền Châu là một hải cảng phồn hoa dưới thời Mân. Vào đầu thời triều Minh, Tuyền Châu là khu vực binh lính tập hợp và cung cấp vật phẩm cho chuyến thám hiểm hàng hải của Trịnh Hòa. Việc hải cảng này phát triển hơn nữa bị cản trở do triều Minh đã ra lệnh hải cấm, và Tuyền Châu đã dần bị thay thế bởi các cảng Quảng Châu, Hàng Châu, Ninh Ba và Thượng Hải gần đó mặc dù lệnh cấm đã được gỡ bỏ vào năm 1550. Việc Uy khấu (hải tặc Nhật Bản) xâm nhập với quy mô lớn cuối cùng đã bị quân Trung Quốc và Toyotomi Hideyoshi của Nhật Bản xóa bỏ.

Nhà Minh-Thanh
Thời Minh mạt và Thanh sơ đã xảy ra làn sóng lớn người tị nạn đến Phúc Kiến và 20 năm cấm buôn bán trên biển dưới thời Hoàng đế Khang Hy, một biện pháp nhằm chống lại những người vẫn trung thành với Nhà Minh tại Đài Loan dưới quyền lãnh đạo của Trịnh Thành Công. Tuy nhiên, những người tị nạn này đã không ở lại Phúc Kiến mà sau đó lại di cư đến các khu vực thịnh vượng ở Quảng Đông. Năm 1689, triều đình Nhà Thanh sau khi thu phục được Đài Loan đã chính thức hợp nhất hòn đảo này vào Phúc Kiến. Sau đó, người Hán bắt đầu di cư với số lượng lớn ra Đài Loan, và phần lớn cư dân Đài Loan hiện nay có nguồn gốc từ những người nhập cư đến từ miền Nam Phúc Kiến. Sau khi Đài Loan trở thành một tỉnh riêng vào năm 1885 và rồi bị nhượng cho Nhật Bản vào năm 1895, Phúc Kiến vẫn duy trì nguyên trạng cho đến nay. Phúc Kiến chịu ảnh hưởng đáng kể của Nhật Bản sau khi ký kết Hiệp ước Shimonoseki năm 1895 cho đến Chiến tranh Trung-Nhật trong Chiến tranh thế giới thứ hai.

Thời Dân Quốc
Sau Cách mạng Tân Hợi, tỉnh Phúc Kiến nằm dưới quyền kiểm soát của chính quyền Trung Hoa Dân Quốc. Năm 1933, lộ quân 19 tiến hành binh biến và lập nên Trung Hoa Cộng hòa quốc, đặt thủ đô tại Phúc Châu. Nước cộng hòa này chỉ tồn tại trong 55 ngày từ 22 tháng 11 năm 1933 đến 13 tháng 1 năm 1934.

Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
Sau Nội chiến Trung Quốc, Phúc Kiến thuộc quyền kiểm soát của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, riêng quần đảo Kim Môn và Mã Tổ do chính quyền Trung Hoa Dân Quốc tại Đài Loan chiếm giữ, chính quyền Trung Hoa Dân Quốc cũng thành lập nên tỉnh Phúc Kiến, song bộ máy chính quyền cấp tỉnh này hiện nay không hoạt động trên thực tế. Eo biển Đài Loan đã từng xảy ra ba cuộc khủng hoảng giữa hai bên vào các năm 1954-1955, 1958 và 1995–1996.

Kể từ cuối thập niên, kinh tế Phúc Kiến ở vùng ven biển đã hưởng lợi rất nhiều từ sự gần gũi về mặt địa lý và văn hóa với Đài Loan. Chính quyền Phúc Kiến và chính phủ Trung ương Trung Quốc cũng đề xuất thành lập khu kinh tế Bờ tây Eo biển để khai thác hiệu quả lợi thế này. Năm 2008, Đài Loan là nhà đầu tư số một tại Phúc Kiến.

Địa lý

Phúc Kiến nằm ở vùng ven biển phía đông nam Trung Quốc. Phúc Kiến giáp với Chiết Giang ở phía bắc, giáp với Giang Tây ở phía tây, giáp với Quảng Đông ở phía tây nam. Ở phía đông và phía nam của mình, Phúc Kiến giáp với biển Hoa Đông, eo biển Đài Loan và Biển Đông. Đường bờ biển của Phúc Kiến kéo dài 535 km theo đường thẳng. Tuy nhiên do có nhiều vịnh và bán đảo, đường bờ biển trên thực tế dài khoảng 3.324 km, chiếm 18,3% chiều dài đường bờ biển Trung Quốc. Các vịnh lớn tại Phúc Kiến là vịnh Phúc Ninh (福宁湾), vịnh Tam Sa (三沙湾), vịnh La Nguyên (罗源湾), vịnh Mi Châu (湄洲湾), vịnh Đông Sơn (东山湾). Phúc Kiến có tổng cộng 1.404 đảo ven bờ, tổng diện tích của các hòn đảo này là khoảng trên 1.200 km². Các đảo chính là Hạ Môn, Kim Môn, Bình Đàm (平潭岛), Nam Nhật (南日岛), Đông Sơn (东山岛).

Địa hình Phúc Kiến chủ yếu là đồi núi, theo truyền thống được mô tả là "Bát sơn, nhất thủy, nhất phân điền" (八山一水一分田). Ở phía tây bắc, địa hình cao hơn với dãy núi Vũ Di tạo thành ranh giới tự nhiên giữa Phúc Kiến và Giang Tây, trong đó, núi Hoàng Cương (黄岗山) với cao độ 2.157 m là điểm cao nhất tại Phúc Kiến, cũng là điểm cao nhất vùng Đông Nam của Trung Quốc. Vành đai núi Phúc Kiến từ bắc xuống nam chia thành dãy núi Thứu Phong, dãy núi Đái Vân (戴云山脉), [[dãy núi Bác Bình Lĩnh (博平岭山脉). Đất đỏ và đất vàng là các loại đất chính của Phúc Kiến. Phúc Kiến là đơn vị hành chính cấp tỉnh có nhiều rừng nhất tại Trung Quốc, với tỷ lệ che phủ rừng đạt 62,96% vào năm 2009. Rừng tại Phúc Kiến có thể phân thành khu vực rừng thường xanh lá rộng cận nhiệt ở trung và tây bộ và rừng mưa cận nhiệt đới gió mùa ở đông bộ.

Các sông chủ yếu tại Phúc Kiến là Mân Giang (闽江) dài 577 km, Tấn Giang (晋江) dài 182 km, Cửu Long Giang (九龙江) dài 258 km và Đinh Giang (汀江) dài 220 km. Với lượng mưa phong phú, lưu lượng nước hàng năm của các sông trên toàn tỉnh là 116,8 tỷ m³ nước, riêng lưu lượng dòng chảy bình quân của Mân Giang (1.980 m³/s) đã lớn hơn của Hoàng Hà (1.774,5 m³/s). Đa số các sông suối có độ dốc lớn và chảy nhanh, có nhiều ghềnh thác, dự trữ thủy lực lý thuyết đạt 10,46 triệu kW, công suất lắp đặt đạt 7,0536 triệu kW. Tại vùng duyên hải, do có nhiều vũng vịnh nên có thể lợi dụng thủy triều để sản xuất điện, với 3000 km² diện tích chịu ảnh hưởng của thủy triều, dự trữ năng lượng thủy triều có thể khai thác là trên 10 triệu kW. Phúc Kiến có bốn đồng bằng lớn là đồng bằng Chương Châu, đồng bằng Phúc Châu, đồng bằng Tuyền Châu và đồng bằng Hưng Hóa.

Phúc Kiến có khí hậu cận nhiệt đới ẩm gió mùa, khí hậu có lợi cho việc phát triển một nền nông nghiệp đa dạng. Nhiệt độ trung bình hàng năm là 17-21 °C. Mùa đông tại Phúc Kiến khá ấm áp, nhiệt độ tháng 1 tại vùng duyên hải là 7-10 °C, tại vùng núi là 6-8 °C. Mùa hè nóng với nhiệt độ dao động từ 20-39 °C, chịu ảnh hưởng của nhiều cơn bão nhiệt đới. Giáng thủy hàng năm đạt từ 1.400-2.000 mm, giảm dần từ đông nam đến tây bắc.

Phân vùng

Mân Đông là một khu vực rộng lớn, bao gồm khu vực trung hạ du Mân Giang ở đông bộ và khu vực đồi núi ở đông bắc bộ Phúc Kiến, giáp eo biển Đài Loan và biển Hoa Đông. Về mặt hành chính, vùng Mân Đông bao gồm Phúc Châu và Ninh Đức. Tại Mân Đông, toàn bộ Phúc Châu và hai huyện Cổ Điền, Bình Nam của Ninh Đức nói tiếng Phúc An (福安话). Quần đảo Mã Tổ do Trung Hoa Dân Quốc quản lý cũng thuộc vùng Mân Đông.

Mân Trung gồm Bồ Điền và đại bộ phận của Tam Minh. Trong vùng Mân Trung, các huyện Vưu Khê và Đại Điền nói tiếng Mân Nam; các huyện khu Tam Nguyên, Vĩnh An và Sa nói tiếng Mân Trung; tại Ninh Hóa và Thanh Lưu nói tiếng Khách Gia; các huyện Thái Ninh, Tương Lạc, Kiến Ninh và Minh Khê nói phương ngôn Mân Cống (闽赣方言).

Mân Nam chỉ khu vực lưu vực Cửu Long Giang và Tấn Giang ở nam bộ Phúc Kiến, giáp với eo biển Đài Loan. Về mặt hành chính, Mân Nam bao gồm ba địa cấp thị Chương Châu, Tuyền Châu và Hạ Môn. Vùng Mân Nam có nền kinh tế phát triển, còn được gọi là tam giác vàng Mân Nam. Các đảo Kim Môn do Trung Hoa Dân Quốc quản lý cũng thuộc vùng Mân Nam. Mân Nam là quê hương của một số lượng lớn Hoa kiều, là tổ tiên của đa số người Đài Loan. Người dân vùng Mân Nam nói tiếng Mân Nam.

Mân Bắc chỉ khu vực thượng du Mân Giang ở bắc bộ Phúc Kiến, phía đông nam của đoạn bắc dãy núi Vũ Di và phía tây bắc của dãy núi Đái Vân (戴云山脉). Về mặt hành chính, Mân Bắc bao gồm Nam Bình và một bộ phận của Tam Minh. Mân Bắc giáp với Ninh Đức ở phía đông, giáp với Thượng Nhiêu và Ưng Đàm của tỉnh Giang Tây ở phía tây, phía nam đan xen vào Tam Minh, phía bắc giáp với Lệ Thủy của tỉnh Chiết Giang. Người dân Mân Bắc nói tiếng Mân Bắc.

Mân Tây thời cổ dùng để chỉ các châu quận ở cực tây của Phúc Kiến là Đinh châu (汀州), ngoại trừ khu thành Long Nham và bên ngoài Chương Bình, là nơi cư trú của người Xa, và là một trong tứ châu Khách Gia. Mân Tây là quê hương của nhiều người Khách Gia tại Đài Loan, Đông Nam Á và Tứ Xuyên. Hiện nay, Mân Tây dùng để chỉ Long Nham. Thổ lâu Phúc Kiến là một di sản văn hóa thế giới.

Các đơn vị hành chính

Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa cai quản hầu hết tỉnh này, và chia nó thành 9 đơn vị hành chính cấp địa khu:

9 đơn vị hành chính cấp địa khu này được chia thành 85 đơn vị hành chính cấp huyện, gồm 26 quận, 14 thành phố cấp huyện (huyện cấp thị), và 45 huyện. Các đơn vị hành chính cấp huyện này lại được nhỏ thành 1107 đơn vị hành chính cấp hương, gồm 605 thị trấn (trấn), 328 hương, 18 hương dân tộc, và 156 nhai đạo.

Huyện Kim Môn về mặt danh nghĩa là do thành phố Tuyền Châu quản lý, nhưng thực tế lại do Trung Hoa Dân Quốc trên đảo Đài Loan quản lý. Huyện Liên Giang, thuộc thành phố Phúc Châu của CHND Trung Hoa, trên danh nghĩa quản lý Quần đảo Mã Tổ, nhưng thực tế Mã Tổ lại do Trung Hoa Dân Quốc quản lý, với tên gọi là huyện Liên Giang. Nhóm đảo Ô Khâu trên danh nghĩa thuộc quyền quản lý của khu Tú Tự thuộc thành phố Bồ Điền của CHND Trung Hoa song trên thực tế do huyện Kim Môn của Trung Hoa Dân Quốc quản lý.

Nhân khẩu

Dân tộc

Người Hán chiếm 98% cư dân Phúc Kiến, tuy nhiên cư dân người Hán tại Phúc Kiến lại có tính đa nguyên cao về ngôn ngữ và văn hóa. người Mân (người nói tiếng Mân) là nhóm Hán lớn nhất tại Phúc Kiến, tiếp theo là người Khách Gia, người Triều Châu. Người Khách Gia sinh sống ở phần tây nam của Phúc Kiến. Người Huệ An, một nhánh người Hán có văn hóa và các tập tục khác biệt, sinh sống tại bờ biển đông nam Phúc Kiến gần trấn Sùng Vũ (崇武镇) tại huyện Huệ An. người Xa sinh sống chủ yếu ở vùng núi phía bắc Phúc Kiến, chiếm 60% tổng số người Xa tại Trung Quốc, họ là dân tộc thiểu số lớn nhất tại Phúc Kiến.

Năm 2009, tỉnh Phúc Kiến có tổng cộng 11 hương dân tộc, trong đó có 18 hương dân tộc Xa và 1 hương dân tộc Hồi, có 562 thôn dân tộc.

Phúc Kiến là quê hương của nhiều Hoa kiều hải ngoại, đặc biệt là ở Đông Nam Á. Hậu duệ của những người di cư từ Phúc Kiến chiếm đa số trong cộng đồng người Hán tại Đài Loan và Singapore. Tại Hồng Kông, theo ước tính có khoảng 1,2 triệu người Phúc Kiến, riêng người gốc Tuyền Châu là 700.000 người. Người gốc Phúc Kiến cũng chiếm một tỉ lệ đáng kể trong cộng đồng người Hán tại Malaysia, Indonesia, Brunei và Philippines. Từ năm 1970 trở đi, Phúc Thanh và Trường Lạc, Phúc Châu có nhiều người di cư đến Hoa Kỳ, Anh Quốc, Nhật Bản và Nam Mỹ.

Ngôn ngữ
Do có địa hình đồi núi với nhiều đợt nhập cư đến từ miền Trung Trung Quốc trong dòng chảy lịch sử, Phúc Kiến là một trong những nơi đa dạng nhất về ngôn ngữ trong số các khu vực người Hán trên toàn quốc. Trong một khoảng cách ngắn, các phương ngữ trong cùng một địa phương có thể không hiểu lẫn nhau. Điều này được phản ánh trong thành ngữ "nếu bạn đi năm dặm tại Phúc Kiến thì văn hóa sẽ biến đổi, và nếu bạn đi mười dặm, ngôn ngữ sẽ khác". Việc phân loại các phương ngữ này khiến các nhà ngôn ngữ học lúng túng. Nhìn chung, hầu hết các phương ngữ tại Phúc Kiến được xếp thuộc về tiếng Mân, nhóm này lại chia thành tiếng Mân Bắc, tiếng Mân Đông, tiếng Mân Trung, tiếng Mân Nam, tiếng Phủ Tiên, và tiếng Thiệu Tương (邵将). (phân nhóm thứ bảy của tiếng Mân, tiếng Hải Nam, không nói ở Phúc Kiến.) Phương ngữ Phúc Châu thuộc tiếng Mân Đông, song một số nhà ngôn ngữ học lại phân nó thuộc tiếng Mân Bắc; tiếng Hạ Môn là một bộ phận của tiếng Mân Nam. Tiếng Khách Gia, một phân nhánh khác của tiếng Hán, được người Khách Gia sinh sống quanh Long Nham nói. Cũng như các tỉnh khác, ngôn ngữ chính thức tại Phúc Kiến là tiếng Phổ thông, được dùng để đàm thoại giữa người dân ở các khu vực khác nhau.

Kinh tế

Trước năm 1978, do nằm đối diện với Đài Loan, Phúc Kiến được xem là sẽ trở thành tiền tuyến trong một cuộc chiến tranh tiềm tàng giữa hai bờ eo biển. Vì thế, tỉnh không được chính phủ Trung ương Trung Quốc đầu tư nhiều và kinh tế chậm phát triển hơn so với phần còn lại của đất nước. Từ sau cải cách mở cửa năm 1978, Phúc Kiến đã nhận được nguồn đầu tư đáng kể của Hoa kiều gốc Phúc Kiến tại hải ngoại, từ Đài Loan và đầu tư ngoại quốc. Ngày nay, mặc dù là một trong các tỉnh giàu có của Trung Quốc, song GDP bình quân đầu người của Phúc Kiến vẫn đứng thấp nhất trong số các đơn vị hành chính ven biển phía đông của Trung Quốc. Theo các số liệu sơ bộ, tổng GDP của Phúc Kiến năm 2010 đạt 1,4 nghìn tỉ NDT, tăng 13,8% so với năm trước, GDP bình quân đầu người đạt 39.432 NDT, tăng 13% so với năm trước, trong đó tỉ lệ ba khu vực một, hai và ba của nền kinh tế lần lượt là 9,5%-51,3%-39,2%.

Hạ Môn, Phúc Châu và Tuyền Châu là những nơi kinh tế phát triển hơn cả tại Phúc Kiến. Tại vùng ven biển, các ngành công nghiệp chủ đạo là công nghiệp nhẹ, điện tử, thực phẩm, thủy sản, chế biến thực phẩm; còn tại vùng nội địa, các ngành công nghiệp chủ đạo là nguyên liệu thô, dệt may, gỗ, hóa chất. Phúc Kiến có các nhà máy chế biến trà, cùng các nhà máy sản xuất trang phục và đồ thể thao của các hãng lớn như Anta, 361 Degrees, Xtep, Peak Sport Products và Septwolves. Nhiều hãng nước ngoài cũng có các hoạt động Phúc Kiến như Boeing, Dell, GE, Kodak, Nokia, Siemens, Swire, TDK và Panasonic.

Phúc Kiến là tỉnh có nhiều đồi núi, thiếu đất canh tác. Lúa là cây trồng chính, ngoài ra các nông dân còn trồng khoai lang cùng lúa mì và lúa mạch. Ruộng lúa ước tính chiếm 81% diện tích đất canh tác, có thể trồng hai đến ba vụ luân phiên trong một năm, chẳng hạn theo công thức lúa gạo-lúa gạo-lúa mì. Phúc Kiến là một tỉnh trọng yếu trong việc trồng các loại cây trồng nhiệt đới và cận nhiệt đới tại Trung Quốc. Phúc Kiến cũng trồng mía để sản xuất đường và trồng cải dầu. Phúc Kiến cũng dẫn đầu Trung Quốc về sản lượng nhãn, vải, trà. Theo công báo Phát triển Kinh tế và Xã hội Quốc dân tỉnh Phúc Kiến năm 2010, diện tích cây lương thực đạt 18,4845 triệu mẫu, trong đó diện tích lúa là 12,8224 triệu mẫu, diện tích trồng thuốc lá là 972.400 mẫu, diện tích trồng các loại hạt có dầu là 1.674.900 mẫu, khu vực có phát triển trồng rau là trên 10 triệu mẫu. năm 2010, sản lượng lương thực đạt 6,6 triệu tấn. Hải sản là một thế mạnh khác của Phúc Kiến, đặc biệt là các loài có vỏ.

Tỉnh Phúc Kiến sẽ được hưởng lợi từ việc khai thông vận chuyển trực tiếp với Đài Loan bắt đầu từ ngày 15 tháng 12 năm 2008. Điều này cũng bao gồm việc mở các chuyến bay từ Đài Loan đến các thành phố chính của Phúc Kiến như Hạ Môn và Phúc Châu. Bên cạnh đó, các cảng tại Hạ Môn, Tuyền Châu và Phúc Châu sẽ nâng cấp cơ sở hạ tầng để tăng trao đổi thương mại với Đài Loan.

Năm 2011, GDP danh nghĩa của Phúc Kiến là 1,74 nghìn tỷ NDT (276,3 tỷ USD), tăng 13% so với năm trước đó. GDP bình quân đầu người của tỉnh đạt 46.802 NDT (7.246 USD). Đến năm 2015, Phúc Kiến hy vọng sẽ có ít nhất 50 doanh nghiệp có doanh thu hàng năm trên 10 tỉ NDT. Chính quyền cũng dự tính 55% tăng trưởng GDP sẽ đến từ lĩnh vực công nghiệp.

Kinh tế công nghệ

Kể từ cuối thập niên 90, kinh tế Phúc Kiến ở vùng ven biển hướng tới sự lân cận với Đài Loan, tập trung thu hút đầu tư và phát triển tốc độ. Tỉnh đề xuất và được Trung ương thành lập khu kinh tế Bờ tây Eo biển để khai thác hiệu quả lợi thế này. Với sự thu hút đầu tư, hàng loạt Tập đoàn trên thế giới mở hoạt động ở Phúc Kiến như Boeing, Dell, GE, Kodak, Nokia, Siemens, Swire, hay Panasonic. Năm 2018, Phúc Kiến là tỉnh đông thứ mười lăm về số dân, đứng thứ mười về kinh tế Trung Quốc với 39,4 triệu dân, tương đương với Iraq và GDP đạt 3.580 tỉ NDT (541,1 tỉ USD) tương ứng với Bỉ hay Ba Lan. Phúc Kiến có chỉ số GDP đầu người đứng thứ sáu Trung Quốc, đạt 92.080 NDT (tương đương 13.731 USD), cao hơn trung bình thế giới là 11,355 USD cùng năm. Phúc Kiến đã nhảy vọt trong sự phát triển của nền kinh tế kỹ thuật số trong những năm gần đây, và bây giờ đã nổi lên như một động cơ quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế vô cùng nhanh chóng. Nền kinh tế kỹ thuật số của Phúc Kiến đã và đang phát triển tới mức độ đóng góp 1,42 nghìn tỷ nhân dân tệ (tương đương 215 tỷ USD) chỉ trong năm 2018. Kinh tế kỹ thuật số Phúc Kiến có tốc độ tăng trưởng hàng năm là 22,39% (tốc độ tăng trường tổng GDP năm 2008 là 8,3%), nhanh thứ hai trên cả nước, chỉ sau tỉnh Quý Châu. Chỉ dựa vào lĩnh vực này, hàng năm Phúc Kiến thu tới 50 tỷ USD GDP. Kinh tế kỹ thuật số Phúc Kiến bao gồm các công nghệ kỹ thuật số như Internet vạn vật, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo đã tăng tốc hội nhập toàn cầu. Và phương hướng này đã mang lại lợi ích to lớn cho cư dân địa phương.

Giao thông

Đường sắt

Người ta chỉ mới bắt đầu xây dựng đường sắt tại Phúc Kiến từ những năm 1950, khi hai bờ eo biển Đài Loan vẫn còn căng thẳng. Việc xây dựng đường sắt là một phần trong chiến lược của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa nhằm chống lại một cuộc tấn công có thể xảy ra từ Đài Loan. Vì thế, tuyến đường sắt từ Ưng Đàm thuộc tỉnh Giang Tô (được xác định là tuyến phòng thủ thứ hai) đến Hạ Môn đã được xây dựng, sau đó kéo dài thêm đến Phúc Châu. Để thu hút đầu tư, Phúc Kiến dự định sẽ tăng chiều dài đường sắt trong tỉnh lên 50%, đạt 2.500 km. Đến nay, đường sắt ở Phúc Kiến không còn phục vụ cho nhu cầu đi lại nội tỉnh mà chủ yếu phục vụ các tuyến đường dài đi đến các tỉnh khác.

Đường sắt Phúc Châu-Hạ Môn là một tuyến đường sắt cao tốc dài 274,9 km. Tuyến đường sắt này được bắt đầu xây dựng vào năm 2005, và đã được nghiệm thu vào tháng 10 năm 2009 và đi vào hoạt động từ năm 2010. Tuyến đường sắt có thể đạt tốc dộ trên 200 km/h và toàn hành trình chỉ mất khoảng 1 tiếng rưỡi. Tuyến đường sắt Phúc Châu-Hạ Môn là một phần của Đường sắt cao tốc Hàng Châu-Phúc Châu-Thâm Quyến, vì thế, Phúc Kiến có thể kết nối một cách nhanh chóng và thuận lợi đến hai khu vực kinh tế lớn nhất đất nước là đồng bằng Châu Giang và đồng bằng Trường Giang. Dự kiến khi một cây cầu được xây dựng bắc qua vịnh Hàng Châu để phục vụ cho tuyến đường sắt cao tốc, Phúc Kiến sẽ có thể kết nối trực tiếp đến Thượng Hải bằng tuyến đường này.

Đường bộ
Mạng lưới đường bộ của Phúc Kiến đã được phát triển trong những năm đầu của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa và luôn ở trong tình trạng tốt để có thể sẵn sàng phục vụ cho việc chuyển quân nếu xảy ra chiến tranh. Kể từ khi Trung Quốc tiến hành cải cách mở cửa vào năm 1978 và phát triển mạnh nền kinh tế thị trường với các ngành công nghiệp nhẹ, nhu cầu vận tải bằng đường bộ đã tăng lên rất nhiều. Tính đến năm 2012, có  đường quốc lộ tại Phúc Kiến, trong đó có  đường cao tốc. Theo Kế hoạch 5 năm lần thứ 12, tức giai đoạn từ 2011 đến 2015, chiều dài đường cao tốc của Phúc Kiến sẽ tăng lên .

Hàng không
Phúc Kiến có hai sân bay quốc tế là Sân bay quốc tế Trường Lạc Phúc Châu, Sân bay quốc tế Cao Khi Hạ Môn, và một số sân bay địa phương nhỏ hơn như là Sân bay Tấn Giang Tuyền Châu, Sân bay Nam Bình Vũ Di Sơn, Sân bay Liên Thành. Những sân bay địa phương này được phát triển từ các sân bay quân sự song đến nay vẫn chỉ có một vài tuyến bay. Tuy nhiên, hai sân bay Phúc Châu và Hạ Môn đã được mở rộng và hiện đại hóa. Sân bay Hạ Môn có năng lực phục vụ 15,75 triệu hành khách vào năm 2011, còn Phúc Châu có năng lực tiếp đón 6,5 triệu hành khách mỗi năm với năng lực chuyên chở hàng hóa trên 200.000 tấn. Các sân bay tại Phúc Kiến có các tuyến bay trực tiếp đến 45 điểm, bao gồm cả các điểm quốc tế như Nhật Bản, Malaysia, Thái Lan, Singapore và Hồng Kông.

Giao thông đường thủy
Phúc Kiến có trên 3.700 km đường thủy nội địa, song lại có ít ý nghĩa vì các dòng chảy quá nông nên tàu lớn không thể đi lại. Ngoài ra, trên nhiều con sông có các đập thủy điện, vì thế Phúc Kiến khó có khả năng phát triển loại hình giao thông này. Tuy nhiên, với lợi thế nằm ven biển cùng nhiều vũng, vịnh, Phúc Kiến có khả năng phát triển giao thông đường biển. Một số hải cảng chính của Phúc Kiến là Hạ Môn, Phúc Châu, Tuyền Châu, Chương Châu, Hàm Giang. Ngoài ra, tỉnh Phúc Kiến còn sẽ hình thành một hải cảng lớn ở vịnh Mi Châu (湄洲湾) thuộc Bồ Điền.

Văn hóa

Một vài khu vực tại Phúc Kiến có hình thức hí khúc (戏曲) riêng của mình. Mân kịch (闽剧) phổ biến tại khu vực xung quanh Phúc Châu; Cao Giáp hí (高甲戏) phổ biến quanh Tấn Giang và Tuyền Châu; Hương kịch (芗剧) phổ biến quanh Chương Châu; Phúc Kiến Nam khúc (福建南曲) quen thuộc trên khắp vùng nam bộ, và Phủ Tiên hí (莆仙戏) phổ biến quanh Bồ Điền và Tiên Du.

Ẩm thực Phúc Kiến có thế mạnh về hải sản và là một trong tám trường phái lớn của ẩm thực Trung Quốc. Trường phái Phúc Kiến bao gồm các truyền thống ẩm thực đến từ các khu vực khác nhau, như ẩm thực Phúc Châu và ẩm thực Mân Nam. Món ăn có thanh thế nhất của ẩm thực Phúc Kiến là Phật nhảy tường (佛跳墙 "Phật khiêu tường"), một món ăn phức tạp gồm nhiều thành phần, bao gồm cả vây cá mập, hải sâm, bào ngư và rượu Thiệu Hưng (绍兴酒, Thiệu Hưng tửu).

Nhiều loại trà nổi tiếng có nguồn gốc từ Phúc Kiến, trong đó phải kể đến trà Ô Long, Nham trà Vũ Di (武夷岩茶)), và trà hoa nhài Phúc Châu. Trà đạo Phúc Kiến là một hình thức chuẩn bị và phục vụ trà công phu. Từ "trà" trong tiếng Anh, "tea", có nguồn gốc từ tiếng Mân Nam, te.

Sơn mài thoát thai Phúc Châu (福州脱胎漆器), một kiểu sơn mài nổi tiếng, có điểm đáng chú ý là sử dụng một cục đất sét và/hoặc thạch cao để tạo ra hình thù; cục này sau đó bị loại bỏ. Ở Phúc Châu có nghệ thuật chạm khắc đá Thọ Sơn (寿山石).

Giáo dục

Đối tác hữu nghị
Tính đến ngày 1 tháng 7 năm 2009, Phúc Kiến đã thiết lập 61 mối quan hệ quốc tế với 28 quốc gia, trong đó quan hệ cấp tỉnh là 16, Phúc Châu: 9, Hạ Môn: 13, Tuyền Châu: 5, Chương Châu: 3, Bồ Điền: 2, Nam Bình: 2, Long Nham: 2, Thạch Sư: 2, Vũ Di Sơn: 2, Tam Minh, Ninh Đức, Nam An, Phúc Đỉnh, khu Tư Minh của Hạ Môn đều có một đối tác quốc tế. Trong đó, các đối tác quốc tế cấp tỉnh, bang của Phúc Kiến là:

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Khám phá tỉnh Phúc Kiến

Tỉnh Trung Quốc
Hoa Đông


title: Bọ chét chuột phương Đông

text:
Bọ chét chuột phương Đông hay bọ chét chuột nhiệt đới hay (tên khoa học là Xenopsylla cheopis), là một loài côn trùng ký sinh trên các động vật gặm nhấm, chủ yếu là chuột, và đóng vai trò là vector của bệnh dịch hạch và sốt phát ban chuột. Sự lan truyền bệnh xảy ra khi bọ chét hút máu gặm nhấm, và sau đó hút máu người. Bọ chét chuột phương Đông được biết đến nhiều vì vai trò của nó trong reo rắc Cái chết Đen.

Cấu trúc cơ thể
Bọ chét chuột phương Đông không có hàm răng lược ở hàm và ở ngực. Đặc điểm này được dùng để phân biệt với các loài bọ chét mèo, bọ chét chó và những loài bọ chét khác.

Chiều dài cơ thể của bọ chét chỉ vào khoảng một phần mười chiều dài của một inch (khoảng 2,5 mm). Cơ thể của bọ chét được chia làm ba phần: đầu, ngực, và bụng và có cấu trúc thích nghi với khả năng nhảy xa. Phần đầu và ngực có các hàng lông cứng và phần bụng có tám đốt nhìn thấy được.

Miệng của bọ chét có hai chức năng: thứ nhất là tiêm nước bọt hoặc tiêu hóa một phần máu khi cắn, và thứ hai là hút máu từ cơ thể ký chủ. Đây chính là cơ chế cơ học lan truyền mầm bệnh từ bọ chét. Bọ chét ngửi mùi carbon dioxide bốc ra từ người và các động vật rồi sau đó di chuyển nhanh chóng đến ký chủ mới để hút máu bằng cách nhảy. Bọ chét không có cánh và do đó không thể bay, tuy nhiên nó có khả năng nhảy trong một khoảng cách xa nhờ vào các đôi chân mạnh mẽ. Các chân của bọ chét gồm 4 phần. Phần gần nhất đối với cơ thể gọi là coxa. Kế tiếp là femur, tibia và tarsus. Một con bọ chét có thể sử dụng các chân của nó để nhảy một khoảng cách gấp 200 lần chiều dài của cơ thể nó (khoảng 20 in/50 cm). Nó cũng có thể nhảy lên theo trục thẳng đứng một khoảng cách gấp 130 lần chiều cao cơ thể (khoảng 13 in/33 cm).

Chu trình phát triển

Vòng đời của một con bọ chét trải qua 4 giai đoạn. Giai đoạn thứ nhất là giai đoạn trứng. Trứng được bọ chét cái đẻ trong đất hay trong các hang ổ trên cơ thể ký chủ, nhưng sau đó thường sớm rơi xuống đất hay chỗ ở của ký chủ. Tùy theo nhiệt độ và độ ẩm của môi trường, trứng sẽ nở từ 1 đến 10 ngày sau đó cho ra ấu trùng có bề ngoài khá giống sâu dài 2 mm. Ấu trùng có đặc điểm là không có chân, cơ thể phủ đầy lông cứng, bộ phận miệng kiểu nhai. Trong giai đoạn này, ấu trùng không hút máu mà dinh dưỡng bằng cách ăn các tế bào da rơi rụng của ký chủ, phân bọ chét trưởng thành, và các sinh vật ký sinh khác sống trong đất. Khi con ấu trùng trưởng thành sẽ hóa kén phát triển thành nhộng và ẩn mình trong lớp đất xung quanh. Giai đoạn này kéo dài từ 1 tuần cho đến 6 tháng được gọi là biến thái. Khi nhộng lột xác thành bọ chét, nó bước vào giai đoạn cuối là giai đoạn trưởng thành. Trong giai đoạn này, bọ chét đi hút máu và giao phối với các con bọ chét khác. Một con bọ chét cái có thể chỉ giao phối một lần và đẻ 50 trứng một ngày trong quãng đời còn lại.

Các cuộc thí nghiệm đã chỉ ra nhiệt độ thích hợp để bọ chét phát triển tốt nhất là trong khí hậu khô với điều kiện nhiệt độ là trong khoảng 20–25 °C (68–77 °F). Bọ chét có thể sống đến một năm và tồn tại trong nhộng suốt 1 năm nếu điều kiện không thuận lợi.

Lịch sử
Bọ chét chuột là một trong những nguyên nhân chính gây ra đại dịch Cái chết Đen. Sinh vật này được thu thập tại Ai Cập lần đầu tiên bởi N. C. Rothschild cùng với Karl Jordan và được miêu tả vào năm 1903. Tên bọ chét là cheopis theo tên Kim tự tháp Cheops.

Vai trò truyền bệnh
Bọ chét chuột phương Đông đóng vai trò là vector trong bệnh dịch hạch, Yersinia pestis, Rickettsia typhi và cũng đóng vai trò là ký chủ của các loài sán dây Hymenolepis diminuta và Hymenolepis nana. Các bệnh này có thể được truyền từ thế hệ bọ chét này đến thế hệ tiếp theo thông qua trứng.

Chú thích

Tham khảo

Bọ chét
C
Động vật được mô tả năm 1903


title: Khánh An, Yên Khánh

text:
Khánh An là một xã thuộc huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình, Việt Nam.

Địa lý
Xã Khánh An cách trung tâm thành phố Ninh Bình 8 km, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp tỉnh Nam Định qua sông Đáy
Phía nam giáp xã Khánh Cư
Phía tây giáp huyện Yên Mô qua sông Vạc
Phía bắc giáp xã Khánh Hòa.

Xã Khánh An có diện tích 7,40  km², dân số là 7.158 người, mật độ dân số đạt 967 người/km².

Đây là một xã có đường quốc lộ 10 nối thành phố Ninh Bình với thị trấn Phát Diệm đi qua. Đây là địa phương có dự án Đường cao tốc Ninh Bình - Hải Phòng - Quảng Ninh đi qua.

Hành chính
Xã Khánh An được chia thành 11 thôn: Bùi, Đường 10, Miễu 1, Miễu 2, Phú Hạ, Phú Thượng, Phú Trung, Triều, Văn Giáp, Yên Bắc, Yên Cống

Lịch sử
Dưới thời Lê, ở Thạch Lỗ ngũ thôn, nay là các xã Khánh Dương, Khánh An, Khánh Thịnh thuộc 2 huyện Yên Khánh, Yên Mô các hậu duệ Tạ Đại Lang, Tạ Đại Thanh là Tạ Nhân Thọ, Tạ Nhân Niên, Tạ Nhân Khả đều có công lớn và được phong công hầu khanh tướng.

Ngày 27 tháng 4 năm 1977, Hội đồng chính phủ ban hành Quyết định 125-CP về việc sáp nhập xã Khánh An thuộc huyện Yên Khánh thuộc huyện Yên Khánh mới giải thể vào huyện Yên Mô thành lập huyện Tam Điệp.

Ngày 4 tháng 7 năm 1994, Chính phủ ban hành Nghị định số 59-CP về việc chuyển xã Khánh An thuộc huyện Tam Điệp về huyện Yên Khánh mới tái lập quản lý.

Chú thích

Tham khảo


title: Lasiommata menava

text:
Lasiommata menava là một loài satyrine loài bướm được tìm thấy ở Ấn Độ.

Chú thích

Tham khảo

Lasiommata
Bướm tại Ấn Độ


title: Tactusa schnacki

text:
Tactusa schnacki là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở Assam in đông bắc Ấn Độ.

Sải cánh dài khoảng 12 mm.

Tham khảo

  2010: Revision of the Micronoctuidae (Lepidoptera: Noctuoidea) Part 3, Taxonomy of the Tactusinae. Zootaxa, 2583: 1–119. Preview

Tactusa


title: Sao mạng

text:
Sao mạng (danh pháp khoa học: Hopea reticulata) là một loài thực vật thuộc họ Dipterocarpaceae. Loài này có ở Thái Lan và Việt Nam.

Chú thích

Tham khảo
 Ashton, P. 1998. Hopea reticulata. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

R
Thực vật Thái Lan
Thực vật Việt Nam


title: Rhyacophila gorgitensis

text:
Rhyacophila gorgitensis là một loài Trichoptera trong họ Rhyacophilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Rhyacophila


title: Lanelater fleutiauxi

text:
Lanelater fleutiauxi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Hayek miêu tả khoa học năm 1973.

Chú thích

Tham khảo

Lanelater


title: Sean Waltman

text:
Sean Michael Waltman (sinh ngày 13 tháng 7 năm 1972) là 1 đô vật chuyên nghiệp người Hoa Kỳ, được biết đến dưới cái tên là X-Pac, 1-2-3Kid khi anh còn thi đấu cho WWF/E. Anh mang tên là Syxx lúc còn thi đấu cho WCW. Ở TNA, người ta biết đến anh dưới cái tên Syxx-Pac, hoặc tên thật của anh.

Seal còn được biết đến là đô vật duy nhất trong lịch sử giành được TNA X Division Championship, WCW Cruiserweight Championship, và WWF Light Heavyweight Championship. Trước đây khi còn thi đấu cho WWF/E, anh nhóm từng ở trong nhóm D-Generation X (1998-2000).

Trong đô vật
Finishing moves

1–2–3 Kick (Two shoot kicks và jumping back kick combination to a cornered opponent)
Syxx Kick (Superkick) – WWF / WCW
Buzzkiller (Crossface chickenwing) – WCW
X-Factor (WWF/E / Independent circuit / TNA) / Syxx-Factor (WCW) / 6-Factor (WSX) (Sitout facebuster, sometimes from the top rope)
Signature moves

Bronco buster
Moonsault
Roundhouse kick
Running leg drop
Single leg Boston crab
Spinning heel kick
 Stables
 The Million Dollar Corporation
 D-Generation X
 The McMahon-Helmsley Faction
 X-Factor
 New World Order
Managers
Chyna
Ted DiBiase
Tori
Alicia Webb
Entrance themes
"Don't Cry" by Asia (UWF; 1991–1992)
"1–2–3" by Jim Johnston (WWF; 1993–1996)
"Break it Down" by The DX Band (WWF/E / AAA; 1998–2000, 2007–2008, 2011–nay; Used while a part of D-Generation X)
"Break it Down (V2)" performed by Chris Warren and composed by Jim Johnston (WWF; used while a part of D-Generation X; 2000)
"Make Some Noise" performed by Chris Warren and composed by Jim Johnston (WWF; 1998–2001)
"The Kings" by Run–D.M.C. (WWF; 2000; Used while a part of D-Generation X)
"Rockhouse" by Frank Shelley (WCW / WWF/E; 1996–1997, 2002, 2015; Used while a part of the New World Order)
"Tear It Up" by PowerHouse Music Library (WCW; 1996–1997; Used while part of the New World Order)
"What 'Chu Lookin' At?" by Uncle Kracker (WWF; 2001; Used while a part of X-Factor)
"The Band Theme" by Dale Oliver (TNA; 2010)
"Wolfpac Theme (Instrumental)" by Dale Oliver (TNA; 2010)
"We're Going To Chesterfield (Instrumental)" by The Sean Waltman Neo-Soul Experience (independent circuit; 2005–2009)
"One Last Time" by The Deadites (Chikara)

Các chức vô địch và danh hiệu
Bad Boys of Wrestling Federation
BBFW Caribbean Championship (1 time)
Great Lakes Championship Wrestling
GLCW Heavyweight Championship (1 time)
Global Wrestling Federation
GWF Light Heavyweight Championship (2 times)
Jersey Championship Wrestling
JCW Tag Team Championship (1 time, current) – with Joey Janela
Legends Pro Wrestling
LPW Hall of Fame (2011)
Mid-Eastern Wrestling Federation
MEWF Light Heavyweight Championship (1 time)
NWA Pro Wrestling
NWA Heritage Championship (1 time)
Pro Wrestling America
PWA Iron Horse Television Championship (1 time)
PWA Light Heavyweight Championship (2 times)
PWA Tag Team Championship (1 time)  – with Jerry Lynn
Pro Wrestling Illustrated
Comeback of the Year (1998)
Tag Team of the Year (1999) – with Kane
Ranked #21 of the top 500 singles wrestlers in the PWI 500 in 1997
Ranked #177 of the top 500 singles wrestlers of the "PWI Years" in 2003
South Eastern Wrestling Alliance
SEWA Light Heavyweight Championship (1 time)
Total Nonstop Action Wrestling
TNA X Division Championship (1 time)
Chris Candido Memorial Tag Team Tournament – with Alex Shelley
World Championship Wrestling
WCW Cruiserweight Championship (2 times)
WCW World Tag Team Championship (1 time) – with Kevin Nash và Scott Hall1
World Wrestling Federation
WWF European Championship (2 times)
WWF Light Heavyweight Championship (2 times)
WWF Tag Team Championship (4 times) – with Marty Jannetty (1), Bob Holly (1), and Kane (2)
 Slammy Award (1 time)
 Biggest Heart (1994)
Xtreme Pro Wrestling
XPW Television Championship (1 time)
Wrestling Society X
WSX Championship contract (won 1/2 of the inaugural #1 contender's contract alongside Vampiro)

Luchas de Apuestas record

1 – Following an injury to Nash, the nWo invoked "Wolfpac Rules" and named Syxx as co-champion

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Professional wrestling record for Sean Waltman from The Internet Wrestling Database
 Online World of Wrestling profile
 Sean Waltman at the Internet Movie Database
 Chikara profile

The French Angel

Sinh năm 1972
Nhân vật còn sống
Đô vật chuyên nghiệp từ Minnesota


title: (8623) 1981 EQ9

text:
{{DISPLAYTITLE:(8623) 1981 EQ9}}

(8623) 1981 EQ9 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Schelte J. Bus ở Đài thiên văn Siding Spring gần Coonabarabran, New South Wales, Úc, ngày 1 tháng 3 năm 1981.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 8001–9000

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser

Thiên thể phát hiện năm 1981
Được phát hiện bởi Schelte J. Bus
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Amondans

text:
Amondans là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Doubs


title: Fara Vicentino

text:
Fara Vicentino là một đô thị tại tỉnh Vicenza ở vùng Veneto, Ý.
Đô thị này có diện tích  km², dân số là người (thời điểm)

Tham khảo

Đô thị tỉnh Vicenza