title: Diocletianus

text:
Gaius Valerius Aurelius Diocletianus (khoảng ngày 22 tháng 12 năm 244 – 3 tháng 12 năm 311), thường được gọi là Diocletianus, là Hoàng đế La Mã từ năm 284 cho đến năm 305.

Sinh ra trong một gia đình gốc Illyria có địa vị xã hội thấp ở tỉnh Dalmatia, ông đã thăng qua các cấp bậc của Quân đội La Mã để trở thành viên chỉ huy Kỵ binh của Hoàng đế Carus. Ông được xem là một chỉ huy quân đội có hoài bão lớn lao. Sau khi Carus và con là Numerian bị giết trong chiến dịch chống Đế quốc Ba Tư, Quân đội La Mã tôn Diocletianus làm Hoàng đế mới. Diocletianus đã củng cố ngôi Hoàng đế của mình bằng việc đánh bại một người con khác của Carus trong trận Margus. Với việc lên nắm Đế quyền, ông đã kết thúc cuộc khủng hoảng của Đế quốc La Mã vào thế kỷ thứ ba. Diocletianus đã bổ nhiệm bạn ông - Maximian Augustus làm đồng hoàng đế cấp cao vào năm 285. Vào Ngày 1 tháng 3 năm 293 ông lại phong tiếp Galerius và Constantius làm Caesar, đồng hoàng đế cấp dưới. Theo chính sách "Tứ đầu chế", mỗi hoàng đế sẽ cai trị một phần tư của đế quốc La Mã. Trong các chiến dịch chống lại các bộ tộc bên sông Danube và Sarmatia (285-90), những người Alamanni (288), và những người đoạt ngôi ở Ai Cập (297-98), Diocletianus bảo đảm được biên giới của đế chế và củng cố Đế quyền của ông. Vào năm 299, Diocletianus tiến hành các cuộc đàm phán với nhà Sassanid của Ba Tư - một kẻ thù lâu năm của đế quốc La Mã - và đạt được một nền hòa bình lâu dài và thuận lợi.

Diocletianus đã chia tách và mở rộng tổ chức dân sự và quân sự của đế chế và tổ chức lại các đơn vị tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, của Đế chế, thành lập chính phủ lớn nhất và quan liêu nhất trong lịch sử của Đế quốc. Ông đã thiết lập các trung tâm hành chính mới ở Nicomedia, Mediolanum, Antioch, và Trier, gần đến biên giới của Đế chế hơn cố đô Roma. Để chấm dứt sự suy thoái của chính quyền La Mã, ông củng cố lại uy quyền tối thượng của Hoàng đế. Chế độ Quan liêu và quân sự tăng, các chiến dịch liên tục, và các dự án xây dựng làm tăng chi phí của nhà nước và đòi hỏi phải có một cuộc cải cách thuế toàn diện. Từ ít nhất năm 297, thuế của Hoàng đế đã được chuẩn hóa, công bằng hơn, và áp dụng ở mức thường cao hơn. Ngoài ra, cũng chính ông đã tiến hành cuộc bách hại giáo dân Ki-tô giáo hết sức tàn bạo sau năm 303, hạ sát biết bao nhiêu là người Ki-tô Giáo và hủy hoại rất nhiều Giáo đường.

Chính công cuộc cải cách lớn của ông đã dẫn đến sự hình thành của chế độ phong kiến châu Âu thời Trung Cổ. Không phải tất cả các kế hoạch của Diocletianus đã thành công: sắc lệnh về giá tối đa (301), nỗ lực của ông để kiềm chế lạm phát thông qua kiểm soát giá cả, là phản tác dụng và nhanh chóng bị loại bỏ. Bất chấp thành tựu khi ông cai trị, hệ thống tứ đầu chế của Diocletianus sụp đổ sau khi ông thoái vị dưới sự tranh chấp quyền lực triều đại của Maxentius và Constantinus I, con trai của Maximianus và Constantius. Nhưng, trong suốt 21 năm trị vì của mình, ông đã đưa Đế quốc La Mã thoát khỏi cuộc suy thoái.

Thời niên thiếu

Diocletianus có lẽ sinh ra gần Salona ở Dalmatia (Solin hiện nay của Croatia), trong khoảng thời gian năm 244, cha mẹ của ông đặt tên ông là Diocles, hoặc có thể là Diocles Valerius Nhà sử học hiện đại Timothy Barnes lấy ngày sinh nhật chính thức của ông, ngày 22 tháng 12,là ngày sinh thực tế của ông. Các nhà sử học khác không chắc chắn, của cha mẹ Diocles có địa vị thấp, và các học giả quan trọng của ông tuyên bố rằng cha của ông là một người ghi chép hoặc một nô lệ được giải phóng của nguyên lão Anullinus, hoặc thậm chí là Diocles là một nộ lệ được giải phóng. Bốn mươi năm đầu tiên của cuộc đời ông chủ yếu nằm trong bức màn bí mật biên niên sử Byzantine của Joannes Zonaras cho rằng ông là Dux Moesiae, một chỉ huy quân đội ở hạ lưu Danube. Nguồn thường không đáng tin cậy Historia Augusta cho rằng ông phục vụ ở Gaul, nhưng tài khoản này không phải được chứng thực bởi các nguồn khác và bị bỏ qua bởi các nhà sử học hiện đại của thời kỳ này.

Cái chết của Numerianus
Sau khi Hoàng đế Carus qua đời, những người con trai không được lòng dân của ông Numerianus và Carinus lên kế vị làm Augusti mới. Carinus nhanh chóng tiến đến Rome từ Gaul và đến nơi vào tháng 1 năm 284. Numerianus vẫn tiếp tục lưu lại ở phía đông. Người La Mã đã rời đất Ba tư mà không bị kháng cự. Việc rút lui của người La Mã khỏi Ba Tư là có trật tự. Vua Sassanid Bahram II không bố trí bất kỳ đội quân nào chống lại họ, vì ông vẫn còn phải đấu tranh để thiết lập quyền lực của mình. Vào tháng 3 Năm 284 Numerianus đã tiến tới Emesa (Homs) ở Syria, Tiểu Á Ở Emesa ông dường như vẫn còn sống và có sức khỏe tốt: ông đã ban hành huấn lệnh chỉ còn tồn tại với tên của mình ở trong đó nhưng sau khi ông rời khỏi thành phố, bộ tham mưu của ông ta, bao gồm cả thái thú Aper, tuyên bố rằng ông bị viêm mắt. Ông di chuyển bằng xe ngựa che kín kể từ lúc đó. Khi quân đội đến Bithynia, một số những người lính đã ngửi thấy mùi phát ra từ xe ngựa  Họ mở màn cửa và bên trong họ tìm thấy Numerianus đã chết.

Aper chính thức tuyên bố về cái chết của hoàng đế ở Nicomedia (Izmit) trong tháng mười một. Các tướng của Numerianus và quan bảo dân triệu tập một hội đồng lựa chọn người thừa kế, và chọn Diocles làm Hoàng đế, bất chấp nỗ lực của Aper để thu hút sự ủng hộ . Vào ngày 20 tháng 11 năm 284, quân đội phía đông tụ tập trên một ngọn đồi 5 km (3.1 dặm) bên ngoài Nicomedia. Quân đội nhất trí ủng hộ Diocles là Augustus mới của họ, và ông được trao hoàng bào cho. Ông giơ cao thanh kiếm của mình ra trước ánh sáng mặt trời và đã thề một lời thề tuyên bố không dính đến cái chết của Numerianus. Ông khẳng định rằng Aper đã giết chết Numerianus và che giấu nó  Trước sự chứng kiến của quân đội, Diocles đã rút thanh kiếm của mình và giết chết Aper  Theo Augusta Historia, ông trích dẫn từ Virgil trong khi làm như vậy . Ngay sau khi chết Aper, Diocles thay đổi tên của mình theo tiếng Latinate là "Diocletianus", tên đầy đủ là Gaius Aurelius Valerius Diocletianus .

Xung đột với Carinus

Sau khi ông kế vị ngai vàng, Diocletianus và Lucius Caesonius Bassus  cùng nắm giữ chức chấp chính quan. Bassus là một thành viên của một gia đình nguyên lão ở Campania, một cựu chấp chính quan đồng thời là quan trấn thủ tỉnh châu Phi. Ông đã được lựa chọn bởi Probus vì sự xuất sắc của mình.. Ông là một người đàn ông có tài năng trong các lĩnh vực của chính quyền nơi Diocletianus, có lẽ, đã không có kinh nghiệm. Sự chọn lựa Bassus của Diocletianus làm chấp chính quan như là biểu tượng sự chối bỏ của mình đối với chính quyền của Carinus tại Rome.

Diocletianus không phải là thách thức duy nhất với sự cai trị của Carinus: kẻ cướp ngôi M. Aurelius Julianus, nắm quyền kiểm soát ở miền bắc Ý và Pannonia sau khi Diocletianus kế vị  Julianus đúc tiền kim loại từ kho bạc tại Siscia (Sisak, Croatia)tuyên bố mình là Hoàng đế và sự tự do đầy hứa hẹn. Đó là lý do công khai tốt cho Diocletianus, và nó hỗ cho sự miêu tả về Carinus của ông như là một bạo chúa tàn bạo và áp bức. Tuy nhiên, lực lượng của Julianus vốn đã yếu, và đã tan tác khi quân đội của Carinus di chuyển từ Anh đến phía bắc Ý. Là vị nguyên thủ của toàn bộ miền Đông, Diocletianus rõ ràng là mối đe dọa lớn hơn  Trong mùa đông năm 284-85, Diocletianus tiến về phía tây qua vùng Balkans. Vào mùa xuân, khoảng thời gian trước khi kết thúc tháng 5, quân đội của ông đã gặp quân của Carinus đang vượt qua sông Margus(Đại Morava) ở Moesia. Theo nguồn hiện đại,vị trí này nằm giữa Mons Aureus (Seone, phía tây của Smederevo) và Viminacium, gần Belgrade ngày nay, Serbia .

Mặc dù có quân đội hùng mạnh hơn, Carinus đã giữ vị trí yếu hơn. Sự cai trị của ông đã không được lòng dân, và sau đó bị cáo buộc rằng ông đã ngược đãi viện nguyên lão và quyến rũ vợ của tướng lĩnh dưới quyền mình . Đó có thể là Flavius Constantius, thống đốc Dalmatia và hợp tác với Diocletianus nhằm bảo vệ gia đình, đã đào ngũ tới chỗ Diocletian vào đầu mùa xuân Khi trận Margus bắt đầu,thái thú của Carinus, Aristobulus cũng đào ngũ. Trong lúc diễn ra trận chiến, Carinus đã bị giết bởi người của mình. Sau chiến thắng của Diocletianus, cả quân đội phía Tây và phía đông hoan nghênh ông là Augustus . Diocletianus đã đòi hỏi một lời thề trung thành từ quân đội bị đánh bại và rời khỏi Ý.

Thời kì cai trị đầu
Diocletianus có thể đã tham gia trận chiến chống lại người Quadi và Marcomanni ngay lập tức sau trận Margus. Cuối cùng, ông đã đến miền Bắc nước Ý và thành lập một chính phủ đế quốc, nhưng không rõ là lúc nào ông đã đến thăm thành phố Rome vào thời điểm này Có những đồng tiền đương đại được ban hành gợi ý một buổi lễ đón chào hoàng đế adventus (đến) thành phố, Nhưng một số nhà sử học hiện đại cho rằng Diocletianus tránh thành phố, và rằng ông đã làm như vậy trên nguyên nguyên tắc, là thành phố và viện nguyên lão của nó không còn vai trò chính trị liên quan đến công việc của Đế chế. Diocletianus xác định ngày tháng triều đại của mình từ thời điểm ông được tuyên bố là hoàng đế bởi quân đội, không phải ngày ông được phê chuẩn bởi viện nguyên lão noi theo tiền lệ được tạo ra bởi Carus, người đã tuyên bố sự phê chuẩn của viện nguyên lão là một hình thức vô dụng  Nếu Diocletian bao giờ tiến vào Rome ngay sau khi ông kế vị, ông đã không ở lại lâu dài. ông được chứng thực có mặt ở khu vực Balkan vào ngày 2 tháng 11, năm 285, trong chiến dịch chống lại người Sarmatia

Diocletian thay thế thái thú của Rome bằng người đồng nghiệp chấp chính quan Bassus của mình. Hầu hết các quan chức đã từng phục vụ dưới thời Carinus, tuy vậy vẫn được giữ nguyên các chức vụ của họ dưới thời Diocletianus

Diocletianus đã không giết chết hoặc hạ bệ kẻ phản bội Carinus, viên praefectus praetorio và chấp chính quan Aristobulus và sau đó phong ông ta làm quan trấn thủ châu Phi và thăng chức cho ông ta lên chức thái thú thành thị. Và những người khác, những người được giữ lại chức của họ có thể cũng đã phản bội Carinus

Phong Maximianus làm đồng hoàng đế

Lịch sử gian đoạn gần thời điểm này đã chứng minh rằng một vị quốc trưởng độc tôn là nguy hiểm cho sự ổn định của đế quốc. Các vụ ám sát Aurelianus (trị vì 270-75) và Probus làm chứng cho sự thật đó. Xung đột sục sôi trong tất cả các tỉnh của đế quốc, từ Gaul tới Syria, Ai Cập tới hạ lưu Danube. Tất cả là quá nhiều để cho một người duy nhất có thể kiểm soát được, và Diocletianus cần một người giúp ông Vào một thời điểm trong năm 285, ở Mediolanum (Milan, Ý),  Diocletianus phong cho cấp dưới của mình Maximianus lên làm Caesar, biến ông ta thành đồng hoàng đế.

Khái niệm về hai vị quốc trưởng cùng cai trị thì không có gì mới đối với đế chế La Mã. Augustus, hoàng đế đầu tiên (r. 27 TCN-14SCN), đã chia sẻ quyền lực với những đồng sự của mình, và chế độ đồng hoàng đế cũng đã tồn tại từ thời Marcus Aurelius (r. 161-80) . Gần đây nhất, hoàng đế Carus và con trai của ông đã cai trị với nhau, mặc dù không thành công. Diocletianus đã ở một hoàn cảnh không yên tâm hơn so với hầu hết những người tiền nhiệm của ông, vì ông có một người con gái, Valeria, nhưng không có con trai. Người cùng cai trị với ông đến từ bên ngoài gia đình của ông. Do đó Ông ta có thể không dễ đáng tin cậy

Mối quan hệ giữa Diocletianus và Maximianus đã nhanh chóng được diễn tả bằng những thuật ngữ tôn giáo. Khoảng năm 287 Diocletianus lấy danh hiệu Iovius, và Maximianus lấy danh hiệu Herculius  Những tước hiệuề này có thể có nghĩa là nhằm để truyền đạt một số đặc điểm của các vị nguyên thủ liên quan tới chúng; Diocletianus, được ví như thần Jupiter, sẽ đảm nhận vai trò cai trị với việc lập kế hoạch và chỉ huy; Maximianus, được ví như thần Hercules, sẽ hành động như vị anh hùng của thần Jupiter Về ý nghĩa tôn giáo của chúng, các vị hoàng đế không phải là những "vị thần" như truyền thống của giáo phái tôn thờ hoàng đế mặc dù họ có thể có được ca ngợi như vậy trong các bài văn tụng hoàng đế. Thay vào đó, họ được xem là đại diện của thần, thực ý muốn của họ trên trái đất  Sau khi lên ngôi, Maximianus đã được phái đi đàn áp cuộc nổi dậy Bagaudae ở Gaul còn Diocletianus quay trở lại phía Đông.

Cuộc chiến với người Sarmatia và Ba Tư
Diocletianus đã tiến về phía đông một cách từ từ. Vào ngày 2 tháng 11, ông mới chỉ đến Citivas Iovia (Botivo, gần Ptuj, Slovenia). Trong khu vực Balkans, vào mùa thu năm 285, ông đã bắt gặp một bộ tộc người Sarmatia yêu cầu sự hỗ trợ từ Hoàng đế. Người Sarmatia cầu xin Diocletianus có thể giúp họ khôi phục lại đất đai của họ bị mất hoặc cấp cho họ quyền được chăn thả gia súc của họ trong đế quốc. Diocletianus đã từ chối và đã giao chiến với họ, nhưng không thể đảm bảo một thắng lợi hoàn toàn. Mối đe dọa của những cư dân du mục du tới từ thảo nguyên châu Âu vẫn còn, và không thể giải quyết bằng một cuộc chiến tranh duy nhất, người Sarmatians sẽ sớm chiến đấu một lần nữa  Ông đã trú đông ở Nicomedia  Có thể đã có một cuộc nổi dậy ở các tỉnh phía đông tại thời điểm này, bởi vì Diocletianus đã đưa những người định cư từ châu Á đến cư trú ở những vùng đất nông nghiệp bỏ hoang thuộc Thrace. Ông đã viếng thăm xứ Judea mùa xuân năm sau.  Ông có thể đã trở lại Nicomedia vào mùa đông. Sự có mặt của Diocletianus ở phía Đông đã cho thấy sự thành công về mặt ngoại giao trong cuộc xung đột với Ba Tư:. Trong năm 287, Bahram II tặng ông những món quà quý giá, tuyên bố tình bạn với Đế chế, và mời Diocletianus đến thăm ông  Các nguồn La Mã nhấn mạnh rằng hành động trên là hoàn toàn tự nguyện

Khoảng thời gian này, có lẽ năm 287, Ba Tư từ bỏ yêu cầu quyền lợi đối với Armenia và đã công nhận chủ quyền của La Mã đối với vùng lãnh thổ phía tây và phía nam của sông Tigris. Phần phía tây của Armenia đã được sáp nhập vào đế quốc và trở thành một tỉnh. Tiridates III, thành viên nhà Arsaces của Armenia vốn có quyền kế vị ngai vàng và là chư hầu La Mã, đã bị tước mất quyền kế vị và buộc phải sống lưu vong ở bên trong đế quốc sau cuộc chinh phục của Ba Tư năm 252 / 3. Năm 287, ông ta trở về để đòi lại nửa phía đông vùng đất của tổ tiên mình. Ông đã không gặp phải sự phản đối Những món quà tặng của Bahram II đã được công nhận rộng rãi là biểu tượng của một chiến thắng trong cuộc xung đột đang diễn ra với Ba Tư, Diocletianus được ca ngợi là "người sáng lập của nền hòa bình vĩnh cửu". Những sự kiện ấy có thể được cho là một kết thúc chính thức cho chiến dịch phía đông của Carus, có lẽ đã kết thúc mà không có một nền hòa bình được công nhận Vào lúc kết thúc các cuộc tranh luận với người Ba Tư, Diocletianus đã tổ chức lại biên giới Lưỡng Hà và tăng cường củng cố thành phố Circesium (Buseire. Syria) bên sông Euphrates.

Maximianus trở thành Augustus
Chiến dịch của Maximianus đã không tiến hành một cách trôi chảy. Cuộc nổi dậy Bagaudae đã dễ dàng bị dập tắt, nhưng Carausius, người mà ông giao cho phụ trách hoạt động chống cướp biển Saxon và Frank ở bờ biển Saxon, đã bắt đầu chiếm lấy chiến lợi phẩm bị tịch thu từ những tên cướp biển riêng cho mình. Maximianus đã ban lệnh hành quyết người cấp dưới hay ăn cắp vặt của mình. Carausius chạy trốn khỏi Lục địa, tự xưng là Augustus, và kích động Anh cùng Tây Bắc Gaul tiến hành nổi dậy chống lại Maximianus và Diocletianus  Được Thúc đẩy bởi cuộc khủng hoảng này, ngày 01 tháng tư, năm 286, Maximianus đã tự xưng là Augustus. Chức tước của Maximianus là không bình thường ở chỗ Diocletianus đã không thể có mặt để chứng kiến sự kiện này. Thậm chí còn có giả thuyết cho rằng Maximianus đã chiếm đoạt danh hiệu, và sau đó được Diocletianus công nhận với hy vọng tránh cuộc nội chiến Giả thuyết này đã không được ưa chuộng, vì nó là rõ ràng rằng Diocletianus đã cho Maximianus được phép hành động với một số quyền hạn độc lập nhất định

Maximianus nhận ra rằng ông có thể không ngay lập tức ngăn chặn viên chỉ huy lừa đảo, và như vậy, toàn bộ mùa chiến dịch năm 287, thay vào đó ông tiến hành chiến dịch chống lại các bộ lạc bên kia sông Rhine. Mùa xuân năm sau, khi Maximianus chuẩn bị một hạm đội cho một cuộc viễn chinh chống lại Carausius, Diocletianus quay trở về từ phía Đông để gặp Maximianus. Hai vị hoàng đế đã nhất trí về một chiến dịch chung chống lại người Alamanni. Diocletianus xâm lược Germania từ vùng Raetia trong khi Maximianus tiến hành từ Mainz. Mỗi vị hoàng đế thiêu cháy ruộng đồng và các nguồn cung cấp thực phẩm ở những nơi khi họ đi qua, phá hủy nguồn nuôi sống chính của người Đức . Hai người đã thêm vung đất này vào lãnh thổ đế quốc và cho phép Maximianus tiếp tục chuẩn bị chống lại Carausius mà không bị xáo trộn gì nữa  Trên đường quay trở về phía Đông, Diocletianus đã cố gắng những gì có thể là một chiến dịch nhanh chóng chống lại người Sarmatia lại nổi lên. Không có chi tiết nào còn sót lại, nhưng những chữ khắc còn sót lại chỉ ra rằng Diocletianus đã lấy tiêu đề Sarmaticus Maximus sau năm 289.

Ở phương Đông, Diocletianus đã tiến hành đàm phán với các bộ lạc sa mạc ở khu vực giữa Rome và Ba Tư. Ông có thể đã cố gắng để thuyết phục bản thân họ trở thành đồng minh với Roma, hoặc chỉ đơn giản là cố gắng làm giảm tần suất các cuộc xâm nhập của họ . Không có ghi chép chi tiết nào còn sót lại về những sự kiện này một số ông hoàng của các nước này đã là các vị vua chư hầu của Ba Tư;.một thực tế đáng lo ngại làm gia tăng những căng thẳng ngày càng tăng với vương quốc đối địch này ở phía Tây, Maximianus đã mất hạm đội được xây dựng vào năm 288 và 289, có thể là vào đầu những năm mùa xuân của năm 290. Diocletianus đã kết thúc chuyến kinh lý của các tỉnh Đông ngay sau đó. Ông trở lại phía Tây với sự vội vàng, tới Emesa vào ngày 10 tháng năm, năm 290,, và Sirmium trên sông Danube vào ngày 1 tháng 7 năm 290

Diocletianus đã gặp Maximianus ở Meidolanium vào mùa đông năm 290-91, hoặc vào cuối tháng 12 năm 290 hoặc tháng 1 năm 291. Cuộc gặp mặt được diễn ra theo chiều hướng hào nhoáng long trọng. Hai vị Hoàng đế đã dành hầu hết thời gian của họ xuất hiện công khai. Người ta đã phỏng đoán rằng các nghi lễ đã được sắp xếp để chứng minh hỗ trợ tiếp tục của Diocletianus đối với người đồng cấp yếu thế của mình. Một đại biểu của Viện Nguyên lão La Mã yết kiến hai Hoàng đế, nối lại sự tiếp xúc không mấy thường xuyên của viện này với Vương triều. Quyết định dời đô từ Roma về Meidolanium càng thêm hạ thấp niềm tự hào của thủ đô. Nhưng từ lâu người La Mã đã có truyền thống chỉ đặt Roma làm thủ đô nghi lễ, còn đế đô thực thụ của đế quốc thì được định đoạt bởi nhu cầu phòng vệ. Trước Diocletianus đã lâu, Gallienus (trị vì 253–268) đã đóng đại bản doanh ở Meidolanium. Nếu bài tán tụng kế vị buổi nghi lễ này ngụ ý rằng Roma không thực sự là trung tâm của đế quốc, nhưng là nơi Hoàng đế ngự ("...thủ đô của Đế quốc nằm ở đây, nơi hai Hoàng đế họp bàn"), nó chẳng qua là âm vang của câu nói của sử gia Herodian hồi đầu thế kỷ 3: "Roma là nơi có Hoàng đế". Trong buổi họp mặt, có lẽ hai Hoàng đế đã ra các quyết sách về chính trị và chiến tranh, nhưng chúng được giữ bí mất. Các Hoàng đế không họp mặt nữa cho đến năm 303.

Tứ đầu chế

Thiết lập chế độ tứ đầu chế

Một thời gian sau khi trở về, và trước năm 293, Diocletianus đã chuyển giao quyền chỉ huy cuộc chiến chống lại Carausius từ Maximianus tới tay Flavius Constantius. Constantius là một cựu thống đốc Dalmatia và một người có nhiều kinh nghiệm quân sự bắt đầu từ các chiến dịch của Aurelian chống lại Zenobia (272-73). Ông là praefectus praetorio của Maximian ở Gaul, và chồng của con gái Maximianus, Theodora. Vào ngày 1 tháng 3 năm 293 ở Milan, Maximian phong cho Constantius tước hiệu Caesar  Trong mùa xuân của năm 293, có thể ở Philippopolis (Plovdiv, Bulgaria) hoặc Sirmium, Diocletianus sẽ làm như vậy cho Galerius, chồng của Valeria, con gái Diocletianus, và có lẽ cũng là  praefectus praetorio của Diocletianus  Constantius được giao xứ Gaul và Anh. Galerius được giao Syria, Palestine, Ai Cập, và chịu trách nhiệm cho các vùng biên giới phía đông

Sự sắp xếp này được gọi là Tứ đầu chế (Tetrarchy), từ một thuật ngữ tiếng Hy Lạp có nghĩa là "chính quyền của bộ tứ". Các vị hoàng đế Tetrarchy đã có nhiều hơn hoặc ít chủ quyền hơn trong vùng đất riêng của mình, và họ di chuyển cùng với các triều đình hoàng gia của họ, các quan chức hành chính, thư ký, và quân đội. Họ đã được gắn kết với nhau bởi máu và hôn nhân, Diocletianus và Maximian tự gọi nhau là anh em. Các đồng-hoàng đế cấp cao này đã chính thức chấp nhận Galerius và Constantius là con trai họ trong năm 293. Những mối quan hệ này ngụ ý một dòng dõi kế vị liên tiếp. Galerius và Constantius sẽ trở thành Augusti sau khi Diocletian và Maximian thoái vị. Con trai của Maximianus, Maxentius và con trai của Constantius Constantinus sau đó sẽ trở thành Caesar. Để chuẩn bị cho vai trò tương lai của họ, Constantinus và Maxentius được đưa đến triều đình của Diocletianus ở Nicomedia.

Xung đột ở Balkan và Ai Cập

Diocletianus đã dành mùa xuân của năm 293 để du hành với Galerius từ Sirmium (Sremska Mitrovica, Serbia) tới Byzantium (Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ). Diocletianus sau đó trở lại Sirmium, nơi ông sẽ lưu lại trong mùa đông và mùa xuân tiếp theo. Ông tiếp đó tiến hành chiến dịch chống lại người Sarmatia một lần nữa vào năm 294, có thể là vào mùa thu, và giành được một chiến thắng trước họ. Thất bại của người Sarmatia giúp bảo vệ các tỉnh Danube khỏi họ trong một thời gian dài. Trong khi đó, Diocletianus xây dựng các pháo đài ở phía bắc của sông Donau, tại Aquincum (Budapest, Hungary), Bononia (Vidin, Bulgaria), Ulcisia Vetera, Castra Florentium, Intercisa (Dunaujvaros, Hungary), và Onagrinum (Begeč, Serbia). Các pháo đài mới trở thành một phần của một phòng tuyến mới được gọi là Ripa Sarmatica Vào năm 295 và 296, Diocletianus lại tiếp tục tiến hành chiến dịch trong khu vực một lần nữa, và giành được một chiến thắng trước người Carpi vào mùa hè năm 296 Sau đó, trong các năm 299 và 302, khi Diocletianus đang cư trú ở phí Đông, Galerius phát huy chiến dịch và giành thắng lợi trên sông Donau.

Trong khi đó,Galerius, lại đang bận rộn với những xung đột ở Thượng Ai Cập trong giai đoạn từ năm 291 đến 293, ở đó ông đã đàn áp một cuộc bạo loạn trong khu vực  Ông sẽ trở về Syria vào năm 295 để chống lại đế chế Ba Tư. Những nỗ lực của Diocletianus để đưa hệ thống thuế của Ai Cập vào khuôn khổ và phù hợp với tiêu chuẩn đế quốc đã khuấy động sự bất mãn, và một cuộc nổi dậy đã quét qua khu vực sau khi Galerius khởi hành. Kẻ tiếm vị L. Domitius Domitianus tự mình tuyên bố là Augustus trong tháng Bảy hoặc tháng 8 năm 297. Phần lớn của Ai Cập, bao gồm Alexandria, đã công nhận sự cai trị của ông ta. Diocletianus ngay sau đó tiến sang Ai Cập để ngăn chặn ông ta, đầu tiên ông đánh bại phiến quân ở Thebaid vào mùa thu năm 297  sau đó ông quay ra bao vây Alexandria. Domitianus qua đời trong tháng 12 năm 297, vào thời gian này Diocletianus đã giành được quyền kiểm soát đối với vùng nông thôn Ai Cập. Alexandria, mà đã được tổ chức phòng thủ dưới quyền cựu corrector của Diocletianus, Aurelius Achilleus, đã có thể cầm cự được một thời gian, có thể đến tháng 3 năm 298

Các vấn đề liên quan đến bộ máy quan liêu đã được hoàn thành trong thời gian Diocletian lưu lại:: một cuộc điều tra dân số đã được tiến hành, và Alexandria, bị trừng phạt vì cuộc nổi loạn của nó, bị bãi bỏ quyền đúc tiền một cách độc lập. Những cải cách của Diocletianus trong khu vực, kết hợp với những cải cách của Septimus Severus, đã đưa việc quản lý chính quyền ở Ai Cập tới gần hơn với các tiêu chuẩn La Mã.. Diocletianus sau đó đi về phía Nam dọc theo sông Nile vào mùa hè năm sau, tại đó ông đến thăm Oxyrhynchus và Elephantine  Ở Nubia, ông đã giảng hòa với các bộ lạc Nobatae và Blemmye. Theo các điều khoản của hiệp ước hòa bình, biên giới của Rome di chuyển về phía bắc đến Philae và hai bộ tộc đã nhận được một lượng vàng nhất định hàng năm. Diocletianus nhanh chóng rời khỏi châu Phi sau hiệp ước này, ông rời Thượng Ai Cập vào tháng 9 năm 298 và tới Syria vào tháng 2 năm 299. Ông sau đó đã tụ họp với Galerius ở vùng Lưỡng Hà..

Chiến tranh với Ba Tư

Xâm lược và đáp trả

Năm 294, Narseh, một người con trai của Shapur, đã tiến hành cướp ngôi vua ở Ba Tư. Narseh đã lật đổ Bahram III, một thanh niên trẻ được tôn lên làm vua trong sự náo loạn sau cái chết của Bahram II vào năm 293  Đầu năm 294, Narseh đã gửi tặng Diocletian những món quà theo phong tục giữa hai đế quốc, và Diocletian đáp lại bằng một cuộc trao đổi sứ thần.

Narseh sau đó tuyên chiến với Rome vào năm 295 hay 296. Đầu tiên, Ông đã xâm lược miền Tây Armenia, nơi ông đã chiếm lấy các vùng đất được giao cho Tiridates theo hiệp ước hòa bình vào năm 287. Narseh sau đó tiến quân về phía nam vào vùng Mesopotamia của La Mã năm 297, nơi ông đã đánh bại Galerius trong vùng đất giữa Carrhae (Harran, Thổ Nhĩ Kỳ) và Callinicum (Ar-Raqqah, Syria)  Diocletianus có thể hoặc không có mặt trong trận đánh này, nhưng ông đã nhanh chóng tự mình rũ bỏ tất cả trách nhiệm. Trong một buổi lễ kỉ niệm công khai tại Antioch, những sự kiện này đã được thuật lại một cách rõ ràng: Galerius phải chịu trách nhiệm cho thất bại, còn Diocletianus thì không. Diocletianus đã công khai làm nhục Galerius, buộc ông ta phải đi bộ một dặm ở đầu của đoàn diễu hành hoàng gia, và vẫn mặc bộ áo choàng màu tím của Hoàng đế

Galerius đã được tăng viện bằng một đội quân mới được thu thập từ khu vực Danube của đế chế có lẽ vào mùa xuân của năm 298 Narseh đã không tiến quân từ Armenia và Mesopotamia, và đã cho phép Galerius có thể chỉ huy một cuộc tấn công trong năm 298 với một cuộc tấn công vào phía bắc Mesopotamia thông qua Armenia.Cũng chưa rõ ràng rằng liệu Diocletianus đã có mặt để tham gia chiến dịch này, hay là ông có thể đã trở về Ai Cập hoặc Syria Narseh đã rút quân về Armenia để đương đầu với quân đội của Galerius, nhưng bất lợi cho Narseh đó là địa hình gồ ghề của Armenia lại thuận lợi cho bộ binh la Mã, và gây bất lợi cho kỵ binh Sassanid. Trong cả hai trận đánh,, Galerius đều giành được những chiến thắng lớn trước Narseh. Trong lần giao tranh thứ hai, quân La Mã đã chiếm giữ được trại của Narseh, ngân khố của ông ta, hậu cung và vợ của ông ta. Galerius tiếp tục tiến quân xuôi theo sông Tigris, và đã chiếm được kinh đô Ctesiphon của Ba Tư trước khi trở về lãnh thổ La Mã dọc theo sông Euphrates.

Đàm phán hòa bình
Narseh gửi một sứ thần tới chỗ Galerius để cầu xin ông ta trao trả lại vợ và con cái của mình trong khi chiến tranh đang diễn ra, nhưng Galerius đã gạt bỏ ý định này của ông. Các cuộc đàm phán hòa bình nghiêm túc đã được bắt đầu vào mùa xuân năm 299. Viên Magister memoriae (thư ký) Probus Sicorius của Diocletianus và Galerius đã được phái đến chỗ Narseh để thương lượng các điều khoản hòa bình  Các điều kiện của hiệp ước Hòa bình Nisibis là nặng nề.; Armenia sẽ phải quay trở lại dưới sự thống trị của La Mã, với pháo đài Ziatha như là biên giới của nó; Caucasian Iberia sẽ phải trung thành với La Mã dưới quyền một người La Mã được bổ nhiệm; Nisibis, bây giờ nằm dưới sự cai trị của La Mã, sẽ trở thành đầu mối duy nhất cho thương mại giữa Ba Tư và Roma và Roma sẽ tiến hành kiểm soát toàn bộ năm tổng trấn giữa sông Tigris và Armenia: Ingilene, Sophanene
(Sophene), Arzanene (Aghdznik), Corduene, và Zabdicene (gần Hakkari ngày nay, Thổ Nhĩ Kỳ).

Một dải đất có với một loạt thành trì chiến lược ở Amida (Diyarbakır, Thổ Nhĩ Kỳ) và Bezabde đã quay lại dưới tầm kiểm soát của quân đội La Mã. Với những vùng lãnh thổ thế này, La Mã sẽ có một đồn binh chiến lược ở phía bắc Ctesiphon, và sẽ có thể làm chậm bất kỳ cuộc hành quân của quân đội Ba Tư thông qua khu vực này trong tương lai. Nhiều thành phố phía đông của sông Tigris đã bị La Mã kiểm soát, bao gồm Tigranokert, Saird, Martyropolis, Balalesa, Moxos, Daudia, và Arzan - dù dưới những tình trạng không rõ ràng. Theo kết quả của hiệp ước hòa bình, Tiridates lấy lại cả ngai vàng của mình và toàn bộ yêu cầu bồi thường của tổ tiên của mình. Người La Mã đảm bảo một khu vực ảnh hưởng văn hóa rộng lớn, dẫn đến một truyền bá rộng rãi của nhánh Kitô giáo Syria ở trung tâm Nisibis trong thập kỷ sau, và sau đó là Kitô hóa cả Armenia.

Các cuộc bức hại tôn giáo

Những cuộc bách hại ban đầu
Khi hoà ước được ký kết, Diocletianus và Galerius trở về Antioch ở Syria. Khoảng năm 299, hai Hoàng đế tham gia trong lễ cúng tế và bói toán để dự đoán tương lai. Những thầy bói auspex không thể xem xét bộ lòng của những con vật giết để tế lễ, và đổ tội cho người Ki-tô giáo trong gia đình Hoàng đế. Các Hoàng đế truyền lệnh cho mọi quan viên phải làm lễ tế thần để "tẩy uế" cho cung điện. Hai Hoàng đế gửi thư cho giới chỉ huy quân sự, yêu cầu toàn bộ quân đội hoặc là tổ chức những lễ cúng tế mà hai ông đã đề ra hoặc là bị sa thải. Diocletianus chủ trương bảo thủ về vấn đề tôn giáo, trung kiên với tôn giáo cổ truyền La Mã và am hiểu những yêu cầu thanh trừng tôn giáo, nhưng Eusebius, Lactantius và Constantinus I cho rằng chính Galerius, chứ không phải Diocletianus, mới là người chủ trương thanh trường dữ dội nhất, và là người hưởng lợi lớn nhất từ cuộc thanh trừng. Galerius, thậm chí còn tận tâm và nhiệt huyết hơn Diocletianus, nhận thấy lợi ích chính trị ẩn trong chính sách bách hại. Ông sẵn sàng tuyệt giao với một chính quyền chủ trương bị động về vấn đề này.

Trong các năm 299-302, Diocletianus thường cư trú tại Antioch, trong khi Galerius dời đến những vùng đất mà trước kia Diocletianus trú tại khu vực trung và hạ lưu sông Danube. Ông đã viếng thăm Ai Cập một lần nữa, vào mùa đông năm 301-2, và đã tiến hành một đợt phát chẩn thóc lúa ở Alexandria. Tiếp sau một số cuộc tranh luận công khai với những người theo đạo Mani, Diocletianus ra lệnh rằng những người đứng đầu giáo phái Mani sẽ bị thiêu sống cùng với thánh kinh của họ. Trong một thánh chỉ từ Alexandria vào ngày 31 tháng 3 năm 302, ông tuyên bố rằng những tín đồ Mani giáo có địa vị thấp phải bị xử trảm, và những tín đồ Mani giáo có địa vị cao phải được bị đưa đến làm việc trong các mỏ đá của Proconnesus (Đảo Marmara, Thổ Nhĩ Kỳ) hoặc các mỏ của Phaeno ở phía Nam Palestine. Tất cả các tài sản của các tín đồ Mani giáo đều bị tịch thu và xung vào ngân khố hoàng gia Diocletianus đã tìm thấy nhiều thứ mà ông cảm thấy bị xúc phạm từ đạo Mani: sự mới lạ của nó, nguồn gốc ngoại quốc của nó, cái cách mà nó làm suy đồi đạo đức của giống nòi La Mã, và sự đối lập vốn có của nó đối với truyền thống tôn giáo lâu đời  Đạo Mani cũng nhận được sự ủng hộ bởi người Ba Tư vào thời điểm đó

Cuộc đại bức hại
Diocletianus đã quay trở về Antioch vào mùa thu của năm 302. Ông ra lệnh cắt lưỡi vị phó tế Romanus của Caesarea vì đã bất chấp lệnh của triều đình và vì đã làm gián đoạn những nghi thức hiến tế. Romanus sau đó bị tống giam vào tù, và ở đó ông ta đã bị hành quyết vào ngày 17 tháng 11 năm 303. Diocletianus tin rằng Romanus của Caesarea là một kẻ kiêu ngạo, và ông rời bỏ thành phố để tới Nicomedia vào mùa đông, đi cùng với đó là Galerius. Theo Lactantius, Diocletianus và Galerius đã tham gia vào cuộc tranh luận liên quan đến chính sách của đế quốc đối với các tín đồ Kitô giáo, trong khi trú đông tại Nicomedia vào năm 302. Diocletianus lập luận rằng việc loại bỏ các tín đồ Kitô khỏi bộ máy quan liêu và quân đội sẽ là đủ để xoa dịu các vị thần, nhưng Galerius thúc đẩy đến sự triệt tiêu. Hai người cũng đã tìm kiếm những lời khuyên của nhà tiên tri của thần Apollo tại Didyma. Nhà tiên tri trả lời rằng sự bất kính trên trái đất đã cản trở khả năng của thần Apollo ban cho lời khuyên. Nhà hùng biện học Eusebius đã ghi lại rằng nhà tiên tri đã nói "Chính nghĩa trên Trái Đất..."  Sự bất kính này mà Diocletianus được biết từ những gì mà các triều thần bẩm báo lại, chỉ có thể ám chỉ các tín đồ Kitô giáo của đế chế.

Ngày 23 tháng 2 năm 303, Diocletianus ra lệnh rằng nhà thờ mới được xây dựng tại Nicomedia phải bị san bằng. Ông cũng ra lệnh rằng các bản kinh thánh của nó phải bị đốt cháy, và xung vào ngân khố những của cải quý báu của nó. Vào ngày kế tiếp, việc "sắc lệnh chống lại các tín đồ Kitô giáo" đầu tiên của Diocletianus đã được công bố  Sắc lệnh này quy định rằng các bản Kinh Thánh của Kitô giáo và những nơi thờ tự trên khắp đế quốc phải bị phá hủy, và cấm các tín đồ Kitô giáo tụ tập để thờ phụng  Trước khi kết thúc tháng Hai, một đám cháy đã phá hủy một phần của cung điện Hoàng gia. Galerius đã thuyết phục Diocletianus rằng thủ phạm là các tín đồ Kitô giáo, những kẻ đã âm mưu với các hoạn quan của cung điện. Một cuộc điều tra đã được ủy quyền, nhưng cũng không tìm ra được ai là kẻ phải chịu trách nhiệm. Những cuộc hành quyết bừa bãi đã diễn ra tiếp sau đó, và các hoạn quan trong cung điện như Dorotheus và Gorgonius đã bị xử tử. Những vụ hành quyết tiếp tục cho đến khi ít nhất là ngày 24, tháng 4 năm 303, thêm sáu cá nhân khác, bao gồm cả các giám mục Anthimus, đã bị chặt đầu. Một đám cháy thứ hai khác cũng xảy ra sau đám cháy đầu tiên 16 ngày. Galerius đã rời thành phố để đến Rome, và tuyên bố rằng thành Nicomedia không còn an toàn nữa. Diocletianus cũng sẽ sớm theo ông ta

Mặc dù các sắc lệnh bức hại Kitô hữu tiếp tục được tiến hành, điển hình với việc bắt giữ giáo sĩ Kitô giáo và xử tử họ, nhưng các sắc lệnh bức hại họ cuối cùng đều không thành công, hầu hết các Kitô hữu đều trốn thoát khỏi sự truy lùng, và dân ngoại quá nói chung không thông cảm với hành động của ông. Các vị tử đạo chết trong đau khổ đã củng cố quyết tâm của các Kitô hữu. Các hoàng đế Constantius Chlorus và Maximianus đã không áp dụng các sắc lệnh thanh trừng Kitô, và do đó mà các Kitô hữu ở phương Tây không hề hấn gì. Galerius cho hủy bỏ sắc lệnh trong năm 311, thông báo rằng cuộc đàn áp các Kitô hữu nhằm bắt họ cải lại tôn giáo truyền thống đã thất bại.

Cuối đời

Lâm bệnh và thoái vị

Diocletianus tiến vào thành phố Roma đầu mùa Đông năm 303. Vào ngày 20 tháng 11 năm ấy, ông cùng với Maximianus tổ chức lễ kỷ niệm 20 năm trị vì của ông (vicennalia), lễ kỷ niệm thứ 10 của Tứ đầu chế (decennalia), và một lễ diễu binh khải hoàn cho cuộc chiến chống Ba Tư. Diocletianus sớm trở nên "khó ở" thành phố này, do thị dân Roma đối đãi với ông theo cách mà Edward Gibbon, tiếp bước Lactantius, gọi là "sự thân mật bừa bãi". Dân chúng Roma không hoàn toàn kính nể uy quyền tối thượng của ông; người ta dự đoán ông sẽ hành xử như một lãnh tụ chuyên quyền, chứ không phải là một vị quân chủ. Vào ngày 20 tháng 12 năm 303, Diocletianus rời bỏ Roma mà về phương Bắc. Thậm chí ông còn không tổ chức các nghi lễ nhậm chức Tổng tài lần thứ 9 cho mình; thay vì đó ông tổ chức ở Ravenna vào ngày 1 tháng 1 năm 304. Có những giả thuyết trong hợp tuyển Panegyrici Latini và sử liệu của Lactantius rằng Diocletianus đã dàn xếp cho sự thoái vị của ông và Maximianus trong tương lai.

Từ Ravenna, Diocletianus tới sông Danube. Tại đây, có lẽ cùng với Galerius, ông tham gia một chiến dịch phạt quân Carpi. Ông đã nhiễm phải một căn bệnh nhỏ trong khi tiến hành chiến dịch, nhưng tình trạng của ông xấu đi một cách nhanh chóng và ông đã lựa chọn cách di chuyển bằng một chiếc kiệu. Vào cuối mùa hè, ông đã rời đến Nicomedia. Ngày 20 tháng 11, ông xuất hiện trước công chúng để khánh thành trường đua bên cạnh cung điện của mình. Ông đã ngã quỵ xuống ngay sau buổi lễ. Trong mùa đông của năm 304-5, ông đã ở lỳ bên trong cung điện của mình suốt thời gian này. Những tin đồn lan truyền khắp thành phố khẳng định rằng cái chết của Diocletianus chỉ đơn thuần được giữ bí mật cho đến khi Galerius có thể đến nơi để nắm lấy quyền lực.

Galerius đã đến thành phố vào cuối tháng ba. Theo Lactantius, ông ta đã đem theo mình các kế hoạch tái thiết chế độ Tứ đầu chế, buộc Diocletianus phải thoái vị, và bổ nhiệm một người phù hợp với ý muốn của ông ta giữ tước vị hoàng đế. Thông qua ép buộc và đe dọa, cuối cùng ông ta đã thuyết phục Diocletianus thực hiện theo kế hoạch của mình. Lactantius cũng tuyên bố rằng ông ta đã làm như vậy với Maximianus tại Sirmium. Vào ngày 1 tháng 5 năm 305, Diocletianus triệu tập hội đồng các tướng lĩnh của ông, cùng với các lực lượng thân cận truyền thống và đại biểu từ các Binh đoàn riêng biệt. Họ gặp nhau ngay tại ngọn đồi cách Nicomedia , nơi Diocletianus được tấn phong làm Hoàng đế. Trước pho tượng Jupiter, vị thần hộ mệnh của ông, Diocletianus diễn thuyết trước đám đông. Ông rơi lệ, và nói với mọi người về sự yếu kém, nhu cầu nghỉ ngơi cũng như ý nguyện cáo từ của ông. Ông tuyên bố rằng ông cần phải giao trách nhiệm với Đế quốc cho ai đó mạnh mẽ. Thế là, ông trở thành vị Hoàng đế La Mã đầu tiên tự nguyện từ ngôi.

Phần lớn đám đông nghĩ là họ biết chuyện sẽ xảy ra; Constantinus và Maxentius, những người con trưởng thành duy nhất của các Hoàng đế tại ngôi và đã từ lâu được chuẩn bị cho việc kế vị cha mình, sẽ được tôn làm Caesar. Constantinus đã du hành khắp Palestine như một cánh tay phải của Diocletianus, và có mặt tại cung điện ở Nicomedia vào năm 303 và 305. Hẳn là Maxentius cũng đã được đối đãi như vậy. Theo sử cũ của Lactantius, khi Diocletianus tuyên bố thoái ngôi, toàn bộ đám đông nhìn sang Constantinus. Nhưng rồi, Severus và Maximinus được bầu làm Caesar. Maximinus xuất hiện và giữ lấy áo choàng của Diocletianus. Cùng ngày, Severus nhận được áo choàng của Maximianus ở Milan. Constantius kế vị Maximianus làm Augustus của phía Tây, nhưng Constantinus và Maxentius hoàn toàn bị quên lãng trong việc truyền ngôi. Đó không phải là điềm lành cho sự vững an của hệ thống Tứ đầu chế trong tương lai.

Ẩn dật và qua đời
Diocletianus rút về nguyên quán của ông, Dalmatia. Ông dời đến Dinh Diocletianus nguy nga, một khu đất rào kín rất kiên cố nằm ở thị trấn Spalatum ven biển Adriatic, và gần trung tâm hành chính lớn của tỉnh Dalmatia - Salona. Phần lớn dinh thự này được bảo tồn cho đến ngày nay và trở thành một di tích lịch sử của thành phố lớn nhất của Dalmatia, Split ngày nay.

Maximianus cáo lui về biệt thự ở Campania hoặc Lucania. Nơi ở của hai ông đều xa cách đời sống chính trị, như Diocletianus và Maximianus vẫn đủ gần để liên lạc thường xuyên với nhau. Galerius nắm giữ cây gậy fasces của Tổng tài vào năm 308 với Diocletianus là cộng sự của mình. Mùa thu năm 308, Galerius lại hội kiến với Diocletianus tại Carnuntum (Petronell-Carnuntum, Áo). Vào ngày 11 tháng 11 năm 308, Diocletianus và Maximianus đều có mặt khi Galerius phong Licinius làm Augustus ở phía Tây thay cho Severus, người đã bị Maxentius giết hại. Ông khuyên Maximianus, người toan tính trở lại nắm quyền sau khi thoái ngôi, nên tránh hẳn Đế quyền. Tại Carnuntum, dân chúng van nài Diocletianus trở lại ngai vàng, để giải quyết những xung độ đã phát sinh từ sự vươn lên quyền lực của Constantinus I và vụ soán ngôi của Maxentius. Tuy nhiên, ông từ chối.

Ông sống thêm ba năm nữa, dành thời gian mà ở các khu vườn trong dinh. Ông chứng kiến hệ thống Tứ đầu chế của ông suy sụp, tan nát do sự hám lợi của những người thừa kế mình. Ông hay tin về lần đòi hỏi ngai vàng thứ ba của Maximianus, vụ bức tử và chiến dịch xóa bỏ ký ức (damnatio memoriae) về ông này. Trong tư dinh của ông, các bức tượng và chân dung của vị đồng Hoàng đế một thời của ông bị giật xuống và phá hủy. Chìm trong tuyệt vọng và bệnh tật, Diocletianus có lẽ đã tự sát. Ông mất ngày 3 tháng 12 năm 311.

Cải cách

Chế độ tứ đầu chế và hệ tư tưởng

Diocletianus đã coi những việc làm của mình như là của một người khôi phục, một người được trao trọng trách và có nhiệm vụ là trả lại hòa bình cho đế chế, và thiết lập lại sự ổn định và công lý mà đã bị những kẻ man rợ phá hủy

Trong chính sách tuyên truyền của đế quốc vào thời kỳ này, lịch sử giai đoạn gần đây đã bị xuyên tạc và giảm thiểu một cách tối đa trong nhằm đề cao chế độ Tetrarch như là " những người khôi phục". Những thành tựu của Aurelianus đã bị bỏ qua, cuộc nổi loạn của Carausius được tính trở lại triều đại của Gallienus, và nó đã ngụ ý rằng chính các Tetrarch đã kiến tạo nên chiến thắng của Aurelianus trước đế chế Palmyra, giai đoạn giữa triều đại của Gallienus và Diocletianus đã bị xóa bỏ một cách hiệu quả. Lịch sử của đế quốc trước khi bắt đầu chế độ Tứ Đầu chế được miêu tả như là một thời kì của các cuộc nội chiến, chế độ chuyên quyền man rợ, và sự sụp đổ đế quốc. Trong những chữ khắc mang tên của họ, Diocletianus và những chiến hữu của ông được gọi là "những người khôi phục của toàn thế giới". những người đã thành công trong việc đánh bại các quốc gia của người man rợ, và củng cố lại sự yên bình cho thế giới của họ ". Diocletianus đã được ca ngợi là "người sáng lập nền hòa bình vĩnh cửu ".

Những thành phố nơi các hoàng đế sống thường xuyên trong giai đoạn này Milan, Trier, Arles, Sirmium, Serdica, Thessaloniki, Nicomedia, và Antioch đã được xem như là thủ đô thay thế của đế quốc, để nhằm loại bỏ Roma và tầng lớp nguyên lão tinh túy của nó Một phong cách thiết triều mới đã được phát triển, nhằm đề cao sự khác biệt của Hoàng đế đối với tất cả những người khác. Các lý tưởng bán cộng hòa của Augustus, primus inter pares, đã bị từ bỏ bởi tất cả các cá nhân trong Tứ đầu chế. Diocletianus đã đội vương miện vàng cùng với đồ trang sức, và cấm sử dụng vải màu tím cho tất cả mọi người, trừ hoàng đế  Cận thần của hoàng đế đã được lệnh phải quỳ gối khi diện kiến ông ta (adoratio), những người may mắn nhất được cho phép có đặc quyền hôn viền áo choàng của ông (proskynesis, προσκύνησις).

Chính quyền
Để phù hợp với sự chuyển đổi từ hệ tư tưởng của chủ nghĩa cộng hoà thành một hệ tư tưởng chuyên chế, hội đồng cố vấn của Diocletianus, consilium của ông, đã khác biệt so với các vị hoàng đế trước đó. Ông đã công khai vứt bỏ vỏ bọc của Augustus cho chính quyền đế quốc vốn tồn tại như là mối quan hệ cộng tác giữa Hoàng đế, quân đội và nghị viện. Thay vào đó, ông đã xây dựng một bộ máy chính quyền chuyên chế một cách có hiệu quả. Diocletianus đã chỉnh đốn lại triều đình của mình bằng cách phân thành các bộ riêng biệt (scrina) cho các nhiệm vụ khác nhau. Từ cấu trúc này đến cơ quan của các magistri khác nhau, như Magister officiorum, và ban thư ký liên quan. Đây là những người phù hợp để đối phó với kiến nghị, yêu cầu, thư từ, các vấn đề pháp lý, và đối đãi các đại sứ quán ngoại quốc. Trong triều đình Diocletianus duy trì một cơ quan thường trực nhằm tư vấn pháp luật, những người có ảnh hưởng đáng kể trên của ông lại sắp xếp để quản lý các vấn đề pháp lý. Ngoài ra còn có hai bộ trưởng tài chính, giao dịch với các cơ quan riêng biệt nhằm trông coi kho bạc nhà nước và các lĩnh vực tư nhân của hoàng đế thuộc về Pháp quan thái thú, người quan trọng nhất trong số quan lại trong triều. Diocletianus còn cho giảm số quân thuộc về đội Cận vệ Praetoriani của các Pháp quan nhằm làm giảm đi sức mạnh quân sự của họ, nhưng lại cho giữ lại nhiều quyền dân sự. Một thái thú nắm giữ một con số nhân viên lên tới hàng trăm và các vấn đề quản lý trong tất cả các phân đoạn của chính phủ: về thuế, quản lý, luật học, và quân sự đều thuộc về quyền quyết định của pháp quan thái thú và quyền hành của họ thường chỉ đứng sau một người mà trên vạn người.

Nhìn chung, Diocletianus thực hiện một cuộc gia tăng số lượng lớn quan chức phục vụ theo lệnh của chính phủ; Lactantius đã tuyên bố rằng bây giờ có ngày càng nhiều người phải trả tiền thuế nhiều hơn số tiền họ phải trả. Nhà sử học Warren Treadgold ước tính rằng dưới thời Diocletianus, số những người tham gia các dịch vụ dân sự đã tăng gấp đôi từ 15.000 đến 30.000. Nhà cổ điển học Roger Bagnall ước tính rằng ở Ai Cập thì cứ 5-10.000 người thì sẽ có một vị quan và sẽ là con số 400 hoặc 800 quan chức trong tổng số 4 triệu dân (không ai biết dân số của Ai Cập trong năm 300; Strabo vào 300 năm trước đã đưa ra con số 7,5 triệu dân không tính Alexandria). (Để so sánh, tỷ lệ ở Trung Quốc vào thời nhà Tống thì cứ mỗi 15.000 người lại có một vị quan). Jones ước tính rằng vào năm 300 đã có 30.000 quan chức làm việc trong một đế chế có 50-65 triệu cư dân.

Luật lệ

Di sản
Diocletianus được xem là một trong những vị Hoàng đế vĩ đại nhất của La Mã.

Tham khảo

Ghi chú

Trích dẫn

Tham khảo

Nguồn sơ cấp
 Codex Justinianus (translation ) 529.
 Epitome de Caesaribus (translation ) ca. 395.
 Eusebius of Caesarea, Historia Ecclesiastica (Church History) first seven books ca. 300, eighth and ninth book ca. 313, tenth book ca. 315, epilogue ca. 325. Book 8.
 Eutropius, Breviarium ab Urbe Condita (Abbreviated History from the City's Founding) ca. 369. Book 9
 Lactantius, Liber De Mortibus Persecutorum  (Book on the Deaths of the Persecutors) ca. 313–15.
 XII Panegyrici Latini (Twelve Latin Panegyrics) relevant panegyrics dated 289, 291, 297, 298, and 307.
 Joannes Zonaras, Compendium of History (Επιτομή Ιστορίων) ca. 1200. Compendium extract: Diocletian to the Death of Galerius: 284–311

Nguồn thứ cấp

 Banchich, Thomas M. "Iulianus (ca. 286–293 A.D.) ." De Imperatoribus Romanis (1997). Truy cập ngày 8 tháng 3 năm 2008.
 Barnes, Timothy D. "Lactantius and Constantine." The Journal of Roman Studies 63 (1973): 29–46.
 Barnes, Timothy D. "Two Senators under Constantine." The Journal of Roman Studies 65 (1975): 40–49.
 Barnes, Timothy D. Constantine and Eusebius. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1981. ISBN 978-0-674-16531-1
 Barnes, Timothy D. The New Empire of Diocletian and Constantine. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1982. ISBN 0-7837-2221-4
 Bleckmann, Bruno. "Diocletianus." In Brill's New Pauly, Volume 4, edited by Hubert Cancik and Helmut Schneider, 429–38. Leiden: Brill, 2002. ISBN 90-04-12259-1
 Bowman, Alan, Averil Cameron, and Peter Garnsey, eds. The Cambridge Ancient History, Volume XII: The Crisis of Empire. New York: Cambridge University Press, 2005. ISBN 0-521-30199-8
 Brown, Peter. The Rise of Western Christendom. Oxford: Blackwell Publishing, 2003. ISBN 0-631-22138-7
 Burgess, R.W. "The Date of the Persecution of Christians in the Army". Journal of Theological Studies 47:1 (1996): 157–158.
 Carrié, Jean-Michel & Rousselle, Aline. L'Empire Romain en mutation- des Sévères à Constantin, 192–337. Paris: Seuil, 1999. ISBN 2-02-025819-6
 Corcoran, Simon. The Empire of the Tetrarchs, Imperial Pronouncements and Government AD 284–324. Oxford: Clarendon Press, 1996. ISBN 0-19-814984-0
 Corcoran, Simon. "Before Constantine." In The Cambridge Companion to the Age of Constantine, edited by Noel Lenski, 35–58. New York: Cambridge University Press, 2006. Hardcover ISBN 0-521-81838-9 Paperback ISBN 0-521-52157-2
 Digeser, Elizabeth DePalma. Lactantius and Rome: The Making of a Christian Empire. Ithaca: Cornell University Press, 1999. ISBN 978-0-8014-3594-2
 DiMaio, Jr., Michael. "L. Domitius Domitianus and Aurelius Achilleus (ca. 296/297–ca. 297/298)." De Imperatoribus Romanis (1996c). Truy cập ngày 8 tháng 3 năm 2008.
 Elliott, T. G. The Christianity of Constantine the Great. Scranton, PA: University of Scranton Press, 1996. ISBN 0-940866-59-5
 Elsner, Jas. Imperial Rome and Christian Triumph. Oxford & New York: Oxford University Press, 1998. ISBN 0-19-284201-3
 Gibbon, Edward. Decline and Fall of the Roman Empire. Chicago, London & Toronto: Encyclopædia Britannica, Inc., 1952 (Great Books of the Western World coll.). In two volumes.
 Harries, Jill. Law and Empire in Late Antiquity. Cambridge: Cambridge University Press, 1999. Hardcover ISBN 0-521-41087-8 Paperback ISBN 0-521-42273-6
 Helgeland, John. "Christians and the Roman Army A.D. 173–337." Church History 43:2 (1974): 149–163, 200.
 Jones, A.H.M. The Later Roman Empire, 284–602: A Social, Economic and Administrative Survey. Oxford: Basil Blackwell, 1964.
 Leadbetter, William. "Carus (282–283 A.D.)." De Imperatoribus Romanis (2001a). Truy cập ngày 16 tháng 2 năm 2008.
 Leadbetter, William. "Numerianus (283–284 A.D.)." De Imperatoribus Romanis (2001b). Truy cập ngày 16 tháng 2 năm 2008.
 Leadbetter, William. "Carinus (283–285 A.D.) ." De Imperatoribus Romanis (2001c). Truy cập ngày 16 tháng 2 năm 2008.
 Lewis, Naphtali, and Meyer Reinhold. Roman Civilization: Volume 2, The Roman Empire. New York: Columbia University Press, 1990. ISBN 0-231-07133-7
 Liebeschuetz, J. H. W. G. Continuity and Change in Roman Religion. Oxford: Oxford University Press, 1979. ISBN 0-19-814822-4.
 Mackay, Christopher S. "Lactantius and the Succession to Diocletian." Classical Philology 94:2 (1999): 198–209.
 Mathisen, Ralph W. "Diocletian (284–305 A.D.) ." De Imperatoribus Romanis (1997). Truy cập ngày 16 tháng 2 năm 2008.
 Millar, Fergus. The Roman Near East, 31 B.C.–A.D. 337. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1993. Hardcover ISBN 0-674-77885-5 Paperback ISBN 0-674-77886-3
 Odahl, Charles Matson. Constantine and the Christian Empire. New York: Routledge, 2004. Hardcover ISBN 0-415-17485-6 Paperback ISBN 0-415-38655-1
 Potter, David S. The Roman Empire at Bay: AD 180–395. New York: Routledge, 2005. Hardcover ISBN 0-415-10057-7 Paperback ISBN 0-415-10058-5
 Rees, Roger. Layers of Loyalty in Latin Panegyric: AD 289–307. New York: Oxford University Press, 2002. ISBN 0-19-924918-0
 Rees, Roger. Diocletian and the Tetrarchy. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2004. ISBN 0-7486-1661-6
 Rostovtzeff, Michael. The Social and Economic History of the Roman Empire. Oxford: Oxford University Press, 1966. ISBN 978-0-19-814231-7
 Southern, Pat. The Roman Empire from Severus to Constantine. New York: Routledge, 2001. ISBN 0-415-23944-3
 Tilley, Maureen A. Donatist Martyr Stories: The Church in Conflict in Roman North Africa. Liverpool: Liverpool University Press, 1996.
 Treadgold, Warren. A History of the Byzantine State and Society. Stanford: Stanford University Press, 1997. ISBN 0-8047-2630-2
 Williams, Stephen. Diocletian and the Roman Recovery. New York: Routledge, 1997. ISBN 0-415-91827-8
 Larry S. Krieger, Kenneth Neill, Steven L. Jantzen, World history: perspectives on the past, D.C. Heath and Co., 1994. ISBN 0-669-30850-1.
</div>

Liên kết ngoài

 Diocletian from the Catholic Encyclopedia.
 12 Byzantine Rulers , by Lars Brownworth. 15 minute audio lecture on Diocletian.
 Ruins of the Palace of the Emperor Diocletian at Spalatro in Dalmatia By Robert Adam, 1764. Plates made available by the University of Wisconsin Digital Collections Center. (N.B. "Spalatro" was a less used alternative form of "Spalato", the Italian name for Croatian "Split").

Hoàng đế La Mã
Sinh năm 244
Mất năm 311
Chấp chính quan của Đế quốc La Mã


title: Trichestra

text:
Trichestra là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hadeninae


title: Đại cử tri Đoàn (Hoa Kỳ)

text:
Đại cử tri Đoàn () của Hoa Kỳ đề cập tới nhóm các đại cử tri tổng thống được Hiến pháp Hoa Kỳ quy định cứ 4 năm một lần được lập nên với mục đích duy nhất là bầu Tổng thống và Phó Tổng thống Hoa Kỳ. Hiến pháp quy định mỗi tiểu bang sẽ chỉ định đại cử tri (nghĩa là cử tri đại diện, người đi bầu) theo luật định và bằng với số ghế được phân chia trong Quốc Hội (số thượng nghị sĩ và nghị viên) của tiểu bang đó. Những người nắm giữ chức vụ liên bang đều không thể làm đại cử tri. Số lượng phiếu đại cử tri hiện nay là 538. Ứng viên tổng thống cần đạt được đa số tuyệt đối phiếu đại cử tri, tức 270 hoặc hơn, để thắng cử chức vụ tổng thống. Nếu không ứng viên nào đạt được đa số tuyệt đối, một cuộc bầu cử tình cờ (contingent election) sẽ được tổ chức bởi Nghị viện Hoa Kỳ để bầu Tổng Thống, và bởi Thượng viện Hoa Kỳ để bầu Phó Tổng Thống.

Hiện tại, tất cả các tiểu bang (và đặc khu Columbia) đều dựa vào số phiếu phổ thông của tiểu bang đó trong kỳ bầu cử. Tất cả các tiểu bang đều dựa vào phương pháp winner-take-all ("được ăn cả, ngã về không") để chỉ định các phiếu đại cử tri của mình, ngoại trừ Maine và Nebraska dùng phương pháp chia theo hạt (kết hợp dùng số phiếu phổ thông của tiểu bang để chỉ định 2 phiếu đại cử tri). Khi một ứng viên tổng thống thắng một tiểu bang, điều này nghĩa là đại cử tri được chỉ định bởi cùng đảng chính trị chiến thắng đó sẽ bầu ứng viên này lên làm tổng thống. Thông thường, đại cử tri là người trung thành với đảng cũng như với ứng viên tổng thống để đảm bảo rằng phiếu đại cử tri đó sẽ không bầu cho người nào khác. Hiện nay chỉ 33 tiểu bang có luật lệ đòi hỏi đại cử tri phải bỏ phiếu cho ứng viên đã được đại cử tri đó cam kết là sẽ bầu chọn, trong trường hợp đại cử tri không làm như vậy, gọi là đại cử tri bất tín.

Các đại cử tri tổng thống họp tại các tòa nhà nghị viện của tiểu bang nhà của mình (hay tại Đặc khu Columbia) vào ngày thứ hai đầu tiên sau ngày thứ tư lần thứ hai trong tháng 12 và cùng bỏ phiếu. Chính vì có sự tập hợp kết quả bầu cử của 51 nhóm người nên mới có định nghĩa kỹ thuật là đại cử tri đoàn mặc dù 51 nhóm này không thực sự có tập hợp về chung một nơi để bầu cử. Hệ thống đại cử tri đoàn, giống như một đại hội toàn quốc, là một nhân tố gián tiếp trong tiến trình bầu lên tổng thống.

Sự phù hợp của hệ thống Cử tri đoàn là một vấn đề đang được tranh luận. Những người ủng hộ cho rằng nó là một thành phần cơ bản của chủ nghĩa liên bang Mỹ. Họ duy trì hệ thống bầu người chiến thắng trong số phiếu phổ thông trên toàn quốc trong hơn 90% các cuộc bầu cử tổng thống; thúc đẩy ổn định chính trị; bảo tồn vai trò Hiến pháp của các bang trong các cuộc bầu cử tổng thống; và thúc đẩy một hệ thống đảng chính trị rộng rãi, bền bỉ và nói chung là ôn hòa. Những người chỉ trích cho rằng Đại cử tri đoàn kém dân chủ hơn một cuộc bỏ phiếu phổ thông trực tiếp trên toàn quốc và có thể bị thao túng vì những đại cử tri bất tín; rằng hệ thống này trái với một nền dân chủ phấn đấu cho tiêu chuẩn "một người, một phiếu bầu"; và rằng có thể có các cuộc bầu cử trong đó một ứng cử viên giành được số phiếu phổ thông toàn quốc nhưng một ứng cử viên khác giành được đa số phiếu đại cử tri và do đó lên làm tổng thống; điều này đã xảy ra vào năm 1824, 1876, 1888, 2000 và 2016. Họ còn phản đối sự bất bình giữa công dân ở các bang có dân số nhỏ hơn có sức bầu cử tương ứng nhiều hơn so với các công dân ở các bang đông dân hơn. Hơn nữa, các ứng cử viên có thể giành chiến thắng bằng cách tập trung nguồn lực của họ chỉ vào một vài bang dao động (swing states). Trong khi dữ liệu khảo sát cho thấy việc có hệ thống bỏ phiếu bổ thông trực tiếp cho các cuộc bầu cử tổng thống vẫn được ủng hộ một cách nhất quán bởi đa số người Mỹ, sự ưa thích của Đại cử tri Đoàn đã dao động từ từ 35 đến 44% trong thế kỷ 21.

Sơ lược
Các thể lệ hướng dẫn bầu cử tổng thống được ghi trong Điều khoản II Hiến pháp Hoa Kỳ, Phần I, Đoạn III. Tu chính án 12 Hiến pháp Hoa Kỳ nói rằng mỗi đại cử tri phải bầu riêng cho tổng thống và phó tổng thống. Ngày nay, bộ máy điều hành bầu cử tổng thống do Cơ quan Quản lý Hồ sơ và Văn khố Quốc gia (National Archives and Records Administration) đảm nhiệm qua Cục Văn thư Liên bang của mình (Office of the Federal Register).

Số phiếu đại cử tri của mỗi tiểu bang là bằng tổng số Thượng nghị sĩ Hoa Kỳ (luôn luôn là hai) và số Dân biểu Hoa Kỳ của tiểu bang đó; riêng Đặc khu Columbia có ba phiếu đại cử tri mặc dù không có một đại diện nào ở Quốc hội Hoa Kỳ. Tại mỗi tiểu bang, các cử tri phổ thông bầu chọn một danh sách gồm các ứng cử viên đã được chọn sẵn cho vị trí đại cử tri tổng thống mà đại diện cho nhiều ứng viên tổng thống khác nhau. Tuy nhiên, trên lá phiếu tiểu bang được thiết kế giống như là các cử tri phổ thông đang thật sự bầu trực tiếp cho ứng cử viên tổng thống. Đa số tiểu bang dùng cách gọi là lá phiếu vắn tắt mà trong đó khi một lá phiếu bỏ cho một đảng nào (thí dụ như Dân chủ hoặc Cộng hòa) thì được xem là một lá phiếu cho toàn thể nhóm đại cử tri tổng thống thuộc đảng đó. Tại những tiểu bang này, hiếm khi ngoại lệ, một đảng sẽ chiếm hết toàn bộ số phiếu đại cử tri của tiểu bang đó (theo hình thức đa số hay tuyệt đối). Maine và Nebraska chọn đại cử tri tổng thống bằng phương pháp được gọi là Phương pháp Maine mà trong đó có thể xảy ra khả năng các cử tri phổ thông chọn ra nhiều đại cử tri tổng thống thuộc nhiều đảng chính trị khác nhau và như thế số phiếu đại cử tri của tiểu bang bị chia ra tại hai tiểu bang này.

Các đại cử tri tổng thống của mỗi tiểu bang (và Đặc khu Columbia) tụ họp lại 41 ngày sau tổng tuyển cử để bỏ phiếu đại cử tri. Lá phiếu đầu tiên của các đại cử tri là cho Tổng thống Hoa Kỳ, và rồi Phó tổng thống. Ít nhất một trong hai ứng cử viên đó phải đến từ một tiểu bang khác tiểu bang của đại cử tri. Hiếm có trường hợp một đại cử tri tổng thống không bỏ phiếu cho liên danh tranh cử tổng thống thuộc đảng của mình; những người như thế được gọi là "Đại cử tri không trung thành". Mỗi đại cử tri ký tên vào một tài liệu có tên là Chứng nhận đầu phiếu mà có nêu rõ thuộc đại cử tri tiểu bang nào (hay Đặc khu Columbia). Một bản chứng nhận gốc được gởi đến Văn phòng của Phó tổng thống theo thư bảo đảm.

Một tháng sau khi bỏ phiếu đại cử tri, Quốc hội Hoa Kỳ nhóm họp hai viện để tuyên bố người đắc cử. Nếu một ứng cử viên tổng thống nhận được 270 (cho đến năm 2009) hoặc nhiều hơn số phiếu đại cử tri tổng thống, người chủ tọa (thường là Phó tổng thống đương nhiệm) tuyên bố ứng cử viên đó là tổng thống đắc cử, và một ứng cử viên Phó tổng thống nhận 270 hay nhiều hơn số phiếu đại cử tri được tuyên bố tương tự là Phó tổng thống đắc cử.

Quy trình chọn Đại cử tri

Để trở thành Đại cử tri, một người cần trải qua hai vòng bầu cử. Đầu tiên, các đảng ở mỗi bang sẽ chọn một loạt ứng viên đại cử tri tiềm năng trước ngày bầu cử. Tiếp đó, vào ngày bầu cử, cử tri phổ thông tại mỗi bang sẽ chọn ra đại cử tri ở bang đó bằng cách bỏ phiếu cho ứng viên tổng thống.

Vòng 1

Không có quy định thống nhất về phương thức lựa chọn Đại cử tri trên toàn quốc mà mỗi bang có một quy định riêng. Về cơ bản, các đảng sẽ đề cử một danh sách đại cử tri tiềm năng tại kỳ họp đại hội đảng của bang mình hoặc họ có thể chọn thông qua một cuộc bỏ phiếu tại ủy ban trung ương đảng. Đây là những người có đóng góp nhiều cho Đảng hoặc các quan chức dân cử của bang hoặc lãnh đạo của Đảng đó hoặc là người có quan hệ chính trị hoặc cá nhân với ứng viên tổng thống của đảng mình.

Vòng 2

Cử tri phổ thông sẽ cùng lúc chọn ra Tổng thống và Đại cử tri. Việc này thực hiện trên cùng 1 lá phiếu Tên của đại cử tri tiềm năng có thể có hoặc không xuất hiện trên lá phiếu, (nếu có thì tên họ sẽ nằm dưới tên ứng viên tổng thống), tùy thuộc vào quy trình bầu cử và phương thức bỏ phiếu ở từng bang. Tuy nhiên cũng xuất hiện tình trạng tiếng nói của Đại cử tri không phản ánh đúng quan điểm của cử tri phổ thông khi Đại cử tri không giữ cam kết ủng hộ ứng cử viên Tổng thống như sự lựa chọn của cử tri phổ thông.

Nhận xét
Lẽ tự nhiên của tiến trình bầu cử và sự phức tạp của nó đã gặp một số ý kiến chỉ trích. Có nhiều người đã nêu lên những phương cách khác thay thế để bầu chọn tổng thống. Vấn đề này lại được đem ra bàn cãi theo sau kỳ Bầu cử Tổng thống năm 2000 khi ứng cử viên Đảng Dân chủ là Al Gore giành đa số phiếu phổ thông nhưng lại thất bại giành đa số phiếu của đại cử tri đoàn.

Ở các tiểu bang, ứng viên nào giành được nhiều nhất phiếu đại cử tri thì giành được toàn bộ phiếu của cử tri đoàn. Đây được gọi là nguyên tắc "Được ăn cả, ngã về không" (the winner takes all). Điều này khiến cho về mặt lý thuyết một ứng ứng cử viên chỉ cần giành được 142 phiếu đại cử tri ở 11 bang có nhiều đại cử tri nhất là đã có thể trúng cử (28/55 ở California, 18/34 ở Texas, 16/31 ở New York, 14/27 ở Florida, 11/21 ở Illinois, 11/21 ở Pennsylvania, 11/20 ở Ohio, 9/17 ở Michigan, 8/15 ở Georgia, 8/15 ở Bắc Carolina và 8/15 ở New Jersey - Tổng số phiếu đại cử tri ở 11 bang này là 271/538 phiếu, đủ để trở thành Tổng thống). Từ khi hình thành hệ thống đại cử tri đã xuất hiện 157 đại cử tri có lá phiếu ngược với lá phiếu họ đã cam kết với cử tri phổ thông trước đó. Có 21 bang không có quy định bắt buộc Đại cử tri phải trung thành với lời cam kết.

Tham khảo

Ghi chú

Xem thêm
 Danh sách các tiểu bang Hoa Kỳ theo dân số
 Đại cử tri đoàn
 http://fpc.state.gov/documents/organization/28109.pdf
 Office of the Federal Register
 District of Columbia Fair and Equal House Voting Rights Act of 2006
 Garry Wills, Negro President: Jefferson and the Slave Power (2003), ISBN 0-618-34398-9
 Henry Wiencek.  "An Imperfect God: George Washington, His Slaves, and the Creation of America". Farrar, Straus, and Giroux, 2003. ISBN 978-0-374-52951-2

Liên kết ngoài

 U.S. Electoral College FAQ (www.archives.gov)
 Interactive U.S. Electoral Map
 Historical Documents on the Electoral College
 Electoral Vote
 270 to win

Bầu cử tại Hoa Kỳ


title: Agrypnus apodixus

text:
Agrypnus apodixus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1865.

Chú thích

Tham khảo

Agrypnus


title: Bảng thừa số nguyên tố

text:
Bảng này cho dạng phân tích tiêu chuấn (xem định lý cơ bản của số học) của các số tự nhiên từ 1 đến 1000. Khi n là một số nguyên tố, phân tích tiêu chuẩn của n là chính nó và trong bảng này n được in đậm.

1 là một số đặc biệt, nó không phải là số nguyên tố và cũng không phải là hợp số, vì nó chỉ có 1 ước số là chính nó.

Từ 1 đến 100

Từ 101 đến 200

Từ 201 đến 300

Từ 301 đến 400

Từ 401 đến 500

Từ 501 đến 600

Từ 601 đến 700

Từ 701 đến 800

Từ 801 đến 900

Từ 901 đến 1000

Chú thích

Tham khảo

Số nguyên tố
Lý thuyết số sơ cấp
Danh sách toán học
Bảng toán học
Thừa số nguyên tố


title: Soses

text:
Soses là một đô thị trong tỉnh Lérida, cộng đồng tự trị Cataluña Tây Ban Nha. Đô thị Soses có diện tích là 30,30 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là 1763 người với mật độ 58,18 người/km². Đô thị Soses có cự ly km so với tỉnh lỵ Lérida.

Tham khảo

Đô thị ở Lérida


title: Pseudopyrausta acutangulalis

text:
Pseudopyrausta acutangulalis là một loài bướm đêm thuộc họ Pyralidae. Nó là loài bản địa của Nam Mỹ, Trung Mỹ và the Antilles. Nó đã được du nhập vào Hawaii để kiểm soát Lantana.

Ấu trùng ăn Lantana camara.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Moths of Jamaica
Moths of Belize

Pseudopyrausta


title: Metatrophis margaretae

text:
Metatrophis margaretae là một loài thực vật thuộc họ Moraceae. Đây là loài đặc hữu của Polynésie thuộc Pháp.

Chú thích

Tham khảo
 Florence, J. 1998. Metatrophis margaretae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Polynésie thuộc Pháp
Metatrophis


title: Phyllolabis hemmingseni

text:
Phyllolabis hemmingseni là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Phyllolabis
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Asbecesta apicalis

text:
Asbecesta apicalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Laboissiere miêu tả khoa học năm 1931.

Chú thích

Tham khảo

Asbecesta


title: Mondragone

text:
Mondragone là một đô thị ở tỉnh Caserta trong vùng Campania của Ý, có vị trí cách khoảng 45 km về phía tây bắc của Napoli và khoảng 40 km về phía tây của Caserta. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 26.558 người và diện tích là 54,4 km².

Mondragone giáp các đô thị: Cancello e Arnone, Castel Volturno, Falciano del Massico, Sessa Aurunca.

Quá trình thay đổi dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.mondragone.net/

Đô thị tỉnh Caserta
Lâu đài Ý
Thành phố và thị trấn ở Campania


title: Setodes larentia

text:
Setodes larentia là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Setodes


title: Airlink

text:
Airlink (mã IATA = 4Z, mã ICAO = LNK) là hãng hàng không, trụ sở ở Nam Phi. Hãng có căn cứ chính ở Sân bay quốc tế OR Tambo. Hãng có mạng lưới các tuyến đường quốc nội khá lớn và có một số tuyến quốc tế trong châu Phi.

Lịch sử

Airlink là hãng hàng không tư, được thành lập năm 1995, kết hợp với một số hãng hàng không khác như: Midlands Aviation (lập năm 1967), Lowveld Aviation Services, Magnum Airways, Border Air, Citi Air và Link Airways. Airlink cũng nắm 49% cổ phần của Zimbabwe Airlink và 40% cổ phần của Airlink Swaziland. Năm 1997 Airlink liên minh với South African Airways và South African Express Airways trong 1 liên minh chiến thuật, và đã đổi tên thành South African Airlink, nhưng đã ngưng liên kết từ đầu năm 2006.

Các nơi đến
(Tháng 3/2005):

Nam Phi
 Bloemfontein
 Cape Town
 Durban
 East London,
 George,
 Johannesburg
 Kimberley
 Lanseria,
 Mafikeng
 Mala Mala
 Margate
 Mthatha
 Nelspruit
 Phalaborwa
 Pietermaritzburg
 Polokwane
 Port Elizabeth
 Sun City
 Upington
 Lesotho
 Maseru
 Mozambique
 Beira
 Maputo
 Eswatini
 Manzini
 Zambia
 Ndola
 Zimbabwe
 Bulawayo

Đội máy bay
(Ngày 18.6.2008):

1 Avro RJ85 (thuê của Safair)
4 BAe 146-200
5 Embraer ERJ 135LR
12 BAe Jetstream 41

Đang đặt mua: 2 Embraer 170-100LR

Tính tới ngày 9.6.2008, tuổi trung bình các máy bay của Airlink là 14.2 năm ().

Tham khảo

Liên kết ngoài
Airlink
Airlink Fleet

Hãng hàng không Nam Phi


title: Bairols

text:
Bairols là một xã ở tỉnh Alpes-Maritimes, vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Alpes-Maritimes

Tham khảo

Xã của Alpes-Maritimes


title: Braunsapis signata

text:
Braunsapis signata là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Reyes mô tả khoa học năm 1991.

Chú thích

Tham khảo

Braunsapis
Động vật được mô tả năm 1991


title: Marano Principato

text:
Marano Principato là một thị xã và comune  ở tỉnh Cosenza trong vùng Calabria miền nam nước Ý.
Đô thị Marano Principato có diện tích ki lô mét vuông, dân số thời điểm năm 2007 là người.
Đô thị này có các đơn vị dân cư (frazioni) sau:

Tham khảo

Đô thị tỉnh Cosenza


title: Cistudinella

text:
Cistudinella là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được Champion miêu tả khoa học năm 1894.

Các loài
Chi này gồm các loài:
 Cistudinella foveolata Champion, 1893

Chú thích

Tham khảo

Physonotini


title: 14572 Armando

text:
14572 Armando (1998 QX54) là một tiểu hành tinh vành đai chính.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 14572 Armando

014572
014572
Tiểu hành tinh được đặt tên
19980827


title: Changeling (phim)

text:
Changeling là một phim chính kịch Mỹ sản xuất năm 2008, đạo diễn bởi Clint Eastwood, biên kịch bởi J. Michael Straczynski. Dựa trên sự kiện có thật "Những vụ giết người tại trại gà Wineville" ở Los Angeles năm 1928, bộ phim có sự tham gia của Angelina Jolie vào vai người phụ nữ đoàn tụ với đứa con trai bị mất tích của cô—nhưng sau đó phát hiện đứa trẻ không phải con mình. Cô yêu cầu chính quyền thành phố giải quyết chuyện này, nhưng họ không chấp nhận và cho rằng cô là một người mẹ đáng kinh tởm, phán rằng cô bị tâm thần. Changeling lột trần sự ngược đãi phụ nữ, sự thối nát của chính quyền, sự xâm hại trẻ em và hậu quả của bạo lực. Ron Howard đúng ra là đã đạo diễn phim này, nhưng do vướng lịch trình nên vai trò đạo diễn thuộc về Eastwood. Howard và Brian Grazer của Imagine Entertainment sản xuất phim, cùng với Robert Lorenz của Malpaso Productions và Eastwood. Universal Pictures hỗ trợ tài chính và phát hành phim.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Original Los Angeles Times stories and photos on Walter Collins' disappearance

California

Phim năm 2008
Phim của Universal Pictures
Phim chính kịch Mỹ
Phim dựa trên sự việc có thật
Phim chính kịch thập niên 2000
Phim Mỹ
Phim lấy bối cảnh năm 1928
Phim lấy bối cảnh năm 1935
Phim lấy bối cảnh ở Los Angeles
Phim do Clint Eastwood đạo diễn


title: 6041 Juterkilian

text:
6041 Juterkilian (1990 KL) là một tiểu hành tinh bay qua Sao Hỏa được phát hiện ngày 21 tháng 5 năm 1990 bởi E. F. Helin ở Palomar.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 6041 Juterkilian

Được phát hiện bởi Eleanor F. Helin
Thiên thể phát hiện năm 1990


title: Rondeletia portlandensis

text:
Rondeletia portlandensis là một loài thực vật thuộc họ Rubiaceae. Đây là loài đặc hữu của Jamaica. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Kelly, D.L. 1998. Rondeletia portlandensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Jamaica
Rondeletia
Thực vật dễ tổn thương
Thực vật đặc hữu Jamaica


title: Quận Grand, Colorado

text:
Quận Grand là một quận thuộc tiểu bang Colorado, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo Hồ Grand và Sông Grand. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2010, quận có dân số 14843 người. Quận lỵ đóng ở Hot Sulphur Springs.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích 4843 km2, trong đó có 60 km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Colorado

Lãnh thổ Colorado 1874
Khu dân cư thành lập năm 1874


title: Pintheville

text:
Pintheville  là một xã thuộc tỉnh Meuse trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 232 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Meuse


title: Miomelon philippiana

text:
Miomelon philippiana là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Volutidae, họ ốc dừa.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Miomelon


title: HVA (diễn đàn)

text:
HVA là tên viết tắt của Hiệp hội Hacker Việt Nam. Đây là tổ chức hacker lâu đời nhất của Việt Nam, thành lập từ năm 1997 khi Việt Nam chính thức kết nối Internet.

Hoạt động
Tính đến năm 2001, nạn đánh cắp tài khoản của các nhà cung cấp dịch vụ (ISP) đã trở nên phổ biến, gây cho một số khách hàng thiệt hại nặng nề. Sau khi Tổng công ty Bưu chính Viễn thông áp dụng một số biện pháp bảo mật cao hơn, các hacker chuyển sang tấn công những trang web lớn, ngân hàng, công ty - chủ yếu là đánh cắp tài khoản, mật khẩu và dữ liệu. Điều này đã khiến ngày càng nhiều trang web quốc tế từ chối tiếp nhận các giao dịch qua Internet với các IP từ Việt Nam. Trước tình hình đó, tổ chức HVA định hướng hoạt động chuyên sâu vào lĩnh vực bảo mật, trở thành hiệp hội của những chuyên gia làm bảo mật và nghiên cứu các lỗ hổng hệ thống thông tin cho các tổ chức và doanh nghiệp. Các thành viên tổ chức này đã thâm nhập vào một số trang web, để lại thông báo và khuyến cáo khắc phục về lỗ hổng, cũng như từng tìm gặp nhà thẩm quyền cao của một nhà cung cấp dịch vụ lớn tại Thành phố Hồ Chí Minh thông báo về lỗi hệ thống có thể bị lợi dụng - hành động này đôi lúc nhận được sự quan tâm, nhưng cũng có khi bị bỏ ngoài tai. Một số thành viên đại diện tổ chức này cho biết họ làm việc này hoàn toàn tự nguyện, không đòi hỏi thù lao hay quyền lợi cá nhân và "xem việc khám phá, tư vấn khắc phục những sơ hở của các hệ thống là trách nhiệm của cộng đồng hacker HVA", đồng thời thể hiện mong muốn hợp tác với các nhà doanh nghiệp và quản trị mạng.

Ngày 13/01/2012, HVA đứng ra tổ chức hội thảo an ninh mạng Tetcon lần thứ 1 (Tetcon 2012), quy tụ nhiều chuyên gia bảo mật đầu ngành với nhiều tham luận liên quan tới các vấn đề bảo mật nóng bỏng của năm. Đây là hoạt động thường niên của tổ chức HVA, sẽ diễn ra vào khoảng 30 ngày trước tết âm lịch hàng năm. Sau ngày hội thảo thường là buổi offline thân mật giữa các thế hệ ban quản trị và thành viên cốt cán của diễn đàn.

Từ năm 2011 đến năm 2013, HVA đứng ra với vai trò là tổ chức tiên phong chống lại các cuộc tấn công diện rộng của tổ chức tin tặc Sinh Tử Lệnh vốn là tổ chức tin tặc có nhiều hình thức tấn công cao cấp có dấu hiệu của tin tặc chuyên nghiệp được đầu tư bởi các chính phủ. Điều này khiến HVA trở thành mục tiêu đánh phá hàng đầu của Sinh Tử Lệnh.

Ngày 26/09/2014, HVA đột ngột tuyên bố đóng cửa HVA Forum, chuyển toàn bộ hệ thống vô trạng thái Read-Only. Kết thúc 15 năm hoạt động của tổ chức này một cách bất ngờ không một lời giải thích. Chỉ để ngỏ rằng: "HVA có thể sẽ chuyển sang một hình thức sinh hoạt mới. Mọi chi tiết sẽ được thông báo vào lúc thích hợp". Rất nhiều đồn đoán về lý do HVA đóng cửa được đưa ra, trong đó có thuyết cho rằng tổ chức này bị Sinh Tử Lệnh cài nội gián hoặc có sự phản bội từ bên trong dẫn tới nội bộ chia rẽ và HVA buộc phải đóng cửa vì sự an toàn của các thành viên.

Sau khi HVA đóng cửa, hàng loạt cuộc tấn công lớn nhỏ của Sinh Tử Lệnh và các tổ chức tin tặc chuyên nghiệp rộ lên mà không ai có thể ngăn cản. Tình hình bảo mật của Việt Nam chuyển biến xấu khôn lường.

Giới Hacker mũ trắng Việt Nam thiếu đi một trụ cột không thể thay thế trong khi sự trở lại của HVA vẫn là dấu hỏi chưa có lời đáp.

Bảo mật
Hệ thống phòng thủ mạng của máy chủ của HVA (đặt tại Nhật Bản và nhiều quốc gia trên khắp thế giới) được coi là một trong những thành trì bảo mật an toàn nhất Đông Nam Á, vì hệ thống này luôn luôn hứng chịu các đợt tấn công, khai thác lỗ hổng lớn từ nhiều tổ chức khác nhau. Trung bình mỗi ngày có hàng chục cuộc tấn công nhằm vào máy chủ HVA. Một cuộc tấn công điển hình là vào ngày 3 tháng 5 năm 2006, diễn đàn bị tê liệt và toàn bộ cơ sở dữ liệu được rao bán trên mạng với giá 1.700 USD. Sau đó, dưới áp lực từ sự phản ứng mạnh mẽ của cộng đồng, hacker này đã gửi thư xin lỗi và cung cấp bản vá các lỗi dữ liệu.

Trong lịch sử hoạt động, các thành viên HVA đã nhiều lần có xung đột với các diễn đàn hacker Việt Nam lớn khác. Tuy nhiên, ngày 1 tháng 11 năm 2002, giới hacker từ ba diễn đàn nổi tiếng đã chung tay tổ chức Ngày hội Hacker Việt Nam (VN Hacker Day) tại Hà Nội.

Quan điểm
Tại một cuộc tọa đàm về chủ đề bảo mật nhân tuần lễ "Sinh viên và máy tính" năm 2005, một quản trị viên của HVA đã khẳng định: "Bản thân tôi chưa bao giờ nhận mình là hacker, cũng như tất cả thành viên cao cấp của diễn đàn an ninh mạng chưa bao giờ có ai tự nhận mình là hacker."

Trên diễn đàn HVA từng đăng tuyên ngôn: "Chúng tôi không viết virus cũng như không dung túng cho hành vi viết và phát tán virus. Chúng tôi không phá huỷ dữ liệu của bất cứ website nào."

Đây là quan điểm từ phía ban quản trị, tuy nhiên, do lượng thành viên quá lớn với nhiều thành phần, không thể đảm bảo mọi thành viên đều tuân theo tiêu chí này.

Diễn đàn
Diễn đàn HVA diễn đàn phi lợi nhuận, phi tôn giáo, phi chính trị, lập ra với mục đích chia sẻ, trao đổi kiến thức và kinh nghiệm. Diễn đàn hiện có hơn 140.000 thành viên đăng ký, lượng truy cập mỗi tháng vào khoảng 33.000 lượt, đứng thứ 61.029 trên toàn thế giới, chủ yếu được truy cập từ Việt Nam (42% từ Hà Nội, 15,5% từ Thành phố Hồ Chí Minh), và một phần nhỏ từ Mỹ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang chủ diễn đàn HVA

Hacker
Tổ chức xã hội Việt Nam


title: Megachile truncaticauda

text:
Megachile truncaticauda là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1933.

Chú thích

Tham khảo

T
Động vật được mô tả năm 1933


Bảo tàng Nghệ thuật Điêu khắc Chăm Đà Nẵng là bảo tàng trưng bày hiện vật Chăm quy mô nhất ở Việt Nam, trực thuộc Bảo tàng Đà Nẵng.

Đây là bảo tàng do người Pháp xây dựng, chuyên sưu tập, cất giữ và trưng bày các di vật về nghệ thuật điêu khắc của vương quốc Chăm Pa tìm thấy ở các tháp, thành lũy Chăm tại các tỉnh duyên hải Nam Trung Bộ từ Hà Tĩnh tới Bình Thuận và các tỉnh Tây Nguyên.

Lịch sử
Vào cuối thế kỷ 19, công sứ tỉnh Quảng Nam là Charles Lemire, người Pháp, đã tiến hành công tác khảo cổ các di tích văn hóa Chăm và đem các di vật tìm được về trưng bày tại Đà Nẵng. Sau đó, năm 1900, Trường Viễn Đông Bác cổ (École Française d'Extrême-Orient, EFEO) tiến hành khai quật khảo cổ ở quy mô lớn hơn. Từ đó, nảy sinh nhu cầu xây dựng một nhà bảo tàng tại Đà Nẵng cho các cổ vật Chăm. Năm 1902, Henri Parmentier của Trường Viễn Đông Bác cổ chính thức đề cử dự án kiến thiết rồi được hai kiến trúc sư người Pháp là Delaval và    Auclair thực hiện. Kết quả dự án là một tòa nhà được xây dựng, có một số nét kiến trúc Chăm.

Công trình mà hiện nay là Bảo tàng Chăm được Trường Viễn Đông Bác cổ cho khởi công xây dựng năm 1915, đến năm 1919 thì hoàn tất và khánh thành với 160 cổ vật điêu khắc. Bộ sưu tập nguyên thủy là do nhà khảo cổ Henri Parmentier thu thập từ thế kỷ 19 được bổ túc thêm bằng những phát hiện sau. Năm 1927 kiến trúc sư J. Y. Claeys thuộc trường Viễn Đông Bác cổ đề xướng khuếch trương nhà bảo tàng nhưng dự án trì trệ đến năm 1936 mới hoàn tất. Ngày 11 tháng 3, nhân việc tái khánh thành viện bảo tàng có sự hiện diện của Parmentier, Viện Bác cổ vinh danh ông bằng cách đổi tên Viện Bảo tàng Chàm thành Musée Henri Parmentier. Diện tích mới đã được dùng để thu nhận thêm bộ sưu tập cổ vật khai quật ở Trà Kiệu và Tháp Mẫm ở Bình Định.

Năm 1946 khi chiến tranh Pháp-Việt lan rộng thì Viện Bảo tàng Chàm bị cướp phá. Thư khố và nhiều cổ vật bị trộm. Đến năm 1948 thì thu thập lại được 150 món, có thứ lưu lạc sang tận bên Lào.

Dưới thời Việt Nam Cộng hòa cơ sở này mang tên Viện Bảo tàng Chàm. Vào thập niên 1950 và 1960, kiến trúc sư Nguyễn Bá Lăng thuộc Viện Khảo cổ cho nới rộng diện tích các sảnh trưng bày một cách hài hòa, bắt nhịp với phần kiến trúc nguyên thủy. Nguyễn Xuân Đồng, người từng làm việc với Parmentier, được bổ nhiệm làm giám đốc. Năm 1972 thì Nguyễn Khôn Liêu đảm nhiệm.

Trong thời gian Chiến tranh Việt Nam, qua sự vận động của Viện Bảo tàng Guimet bên Pháp, Viện Bảo tàng Chàm được canh giữ cẩn thận, luôn có lính canh gác thường trực nên không bị thiệt hại.

Sau năm 1975 chính quyền mới tiếp thu và đến cuối thập niên 1980 thì bị kẻ gian đột nhập lấy mất một số cổ vật.

Hơn 40 năm sau, năm 2002, một tòa nhà 2 tầng với khoảng 2.000 m² diện tích trưng bày và khoảng 500 m² diện tích kho được xây dựng thêm ở phía sau.

Địa điểm hoặc bố trí
Tọa lạc giữa 54 ngã tư trung tâm thành phố Đà Nẵng ở số 2, đường 2 tháng 9, quận Hải Châu, Đà Nẵng, đối diện với Trung tâm truyền hình Việt Nam tại thành phố Đà Nẵng, Bảo tàng Nghệ thuật điêu khắc Chăm Đà Nẵng có tổng diện tích 6.673 m², trong đó phần diện tích trưng bày là 2.000 m².

Hình dáng mặt tiền nhà bảo tàng mô phỏng theo kiến trúc Gothique, hài hòa với không gian xung quanh, là một điểm tham quan cho du khách khi đến thăm Đà Nẵng. Bảo tàng mở cửa đón khách tham quan bảy ngày trong tuần.

Trước đây có dự án cầu Rồng gây tranh cãi vì nếu được xây dựng thì Bảo tàng Chăm sẽ nằm dưới gầm cây cầu này, tuy nhiên chính quyền TP. Đà Nẵng và công ty tư vấn thiết kế đã đưa cốt cao độ đầu cầu bờ Tây sông Hàn xuống bằng 0, tức là ngang với mặt đường, hoàn toàn không phá hoại cảnh quan hiện tại của khu vực này, đặc biệt là bảo tàng.

Hiện vật trưng bày

Tổng số hiện vật nghệ thuật trưng bày tại bảo tàng lên tới khoảng 500 món và được phân chia theo các gian phòng tương ứng với các khu vực địa lý nơi chúng được phát hiện gồm phòng Mỹ Sơn, Trà Kiệu, Đồng Dương, Tháp Mẫm và các hành lang Quảng Trị, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Kon Tum, Quảng Bình và Bình Định.

Hình ảnh

Xem thêm
Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam
Bảo tàng Lịch sử Việt Nam

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thư viện ảnh về Bảo tàng Chăm
Website chính thức: http://chammuseum.danang.vn/

Mỹ thuật Việt Nam
nghệ thuật điêu khắc Chăm Đà Nẵng
Nghệ thuật Chăm Pa
B
Viện Viễn Đông Bác cổ
Công trình kiến trúc Pháp tại Đà Nẵng
Hải Châu


title: (52684) 1998 EQ8

text:
{{DISPLAYTITLE:(52684) 1998 EQ8}}

(52684) 1998 EQ8 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 2 tháng 3 năm 1998.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 52001–53000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1998
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Urolophus westraliensis

text:
Urolophus westraliensislà một loài cá đuối ít được biết đến thuộc họ Urolophidae.

Tham khảo

Urolophus
Cá Úc


title: Hespera excavata

text:
Hespera excavata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Chen & Wang miêu tả khoa học năm 1986.

Chú thích

Tham khảo

Hespera


title: Samer

text:
Samer lã một xã tại tỉnh Pas-de-Calais trong vùng Hauts-de-France của Pháp.

Dân số

Địa điểm nổi bật
 Nhà thờ St.Martin, thế kỷ 15.
 Lâu đài Grand-Molinet, thế kỷ 18.

Nhân vật
Jean Charles Cazin (1840-1901), họa sĩ.

Xem thêm
Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Tham khảo
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 Official town web site

Xã của Pas-de-Calais


title: Bóng đá tại Thế vận hội Mùa hè 2008

text:
Môn bóng đá tại Thế vận hội Mùa hè 2008 diễn ra tại Bắc Kinh và một số thành phố khác của Trung Quốc từ ngày 6 đến ngày 23 tháng 8 năm 2008. Các hiệp hội liên kết với FIFA đã được mời để cử các đội tuyển quốc gia nữ và đội tuyển U-23 nam tham gia. Các đội tuyển nam được phép bổ sung ba cầu thủ trên 23 tuổi.

Với môn này, nam thi đấu theo giải đấu gồm 16 đội và nữ thi đấu trong giải đấu 12 đội. Các trận đấu đầu tiên bắt đầu hai ngày trước Lễ khai mạc Đại hội vào ngày 8 tháng 8.

Địa điểm

Kết quả

Nam

Nữ

Tham khảo

 Olympic Football Tournaments Beijing 2008 – Men , FIFA.com
 Olympic Football Tournaments Beijing 2008 – Women , FIFA.com
 RSSSF

Liên kết ngoài

2008
Bóng đá
Bóng đá năm 2008
Giải đấu bóng đá quốc tế tổ chức bởi Trung Quốc


title: Taranis allo

text:
Taranis allo là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

mô tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

allo
Động vật được mô tả năm 1934


title: Siratus lamyi

text:
Siratus lamyi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Siratus


title: Sao Đỏ Beograd

text:
Câu lạc bộ bóng đá Sao Đỏ (, ), thường được biết đến với tên gọi Sao Đỏ Beograd () hoặc đơn giản là Sao Đỏ, là một câu lạc bộ bóng đá chuyên nghiệp của Serbia có trụ sở tại Beograd. Họ là câu lạc bộ Serbia và Nam Tư duy nhất giành chức vô địch Cúp C1 châu Âu, đạt được thành tích này vào năm 1991, và là đội bóng duy nhất vô địch Cúp bóng đá liên lục địa, cũng vào năm 1991. Với 30 chức vô địch quốc gia, 24 cúp quốc gia, 2 siêu cúp quốc gia và 1 cúp liên đoàn giữa các giải đấu Serbia và Nam Tư, Sao Đỏ là câu lạc bộ thành công nhất ở Nam Tư và Serbia. Kể từ mùa giải 1991–92, thành tích tốt nhất của Sao Đỏ là ở vòng bảng UEFA Champions League và vòng đấu loại trực tiếp UEFA Europa League.

Thế hệ vô địch Cúp C1 châu Âu

Huấn luyện viên: Ljupko Petrović

Tham khảo

Liên kết ngoài

 CLBBĐ Sao Đỏ

Thể thao Beograd
Câu lạc bộ bóng đá Nam Tư
Câu lạc bộ bóng đá thành lập năm 1945


title: (24691) 1990 RH3

text:
{{DISPLAYTITLE:(24691) 1990 RH3}}

(24691) 1990 RH3 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 14 tháng 9 năm 1990.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 24001–25000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1990
Được phát hiện bởi Henry E. Holt
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Habenaria thomana

text:
Habenaria thomana là một loài thực vật thuộc họ Orchidaceae. Loài này có ở Cameroon, Guinea Xích Đạo, và São Tomé và Príncipe. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Nguồn
 Pollard, B.J. & Darbyshire, I. 2004. Habenaria thomana. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Tham khảo

t
Thực vật São Tomé và Príncipe
Thực vật dễ tổn thương


title: Quân chủ lập hiến

text:
Quân chủ lập hiến hay quân chủ đại nghị là một hình thức tổ chức nhà nước giữ nguyên vai trò nguyên thủ quốc gia của vua hay nữ hoàng từ thời phong kiến, nhưng nhà vua không có quyền lực tuyệt đối như chế độ quân chủ chuyên chế, mà quyền lực của vua được giới hạn bởi hiến pháp. Tuỳ theo hiến pháp từng nước mà nhà vua sẽ có quyền lực lớn hay nhỏ. Tại một số nước như Nhật Bản, nhà vua chỉ là biểu tượng, thực quyền chủ yếu thuộc quốc hội do đảng phái chiếm đa số ghế lãnh đạo; đảng này cũng có quyền tự chấp chính, hoặc liên minh với đảng khác để thành lập Chính phủ. Thủ tướng thường là thuộc đảng chiếm đa số. Tại một số nước quân chủ lập hiến khác như Thái Lan thì nhà vua vẫn có thực quyền khá mạnh (nắm quyền chỉ huy quân đội, phê duyệt nhân sự chính phủ...)

Trong các nhà nước theo chính thể quân chủ hạn chế thì quyền lực tối cao của quốc gia phần thuộc vị quân vương, được coi là quốc trưởng, phần thuộc một cơ quan khác, khi là nghị viện hay hội đồng đại biểu. Cuộc bầu cử có thể là đầu phiếu phổ thông hay hạn chế cho một vài giai cấp quý tộc.

Trong chính thể quân chủ lập hiến, vua hay nữ hoàng là nguyên thủ quốc gia, nhưng về quyền lực thì không tuyệt đối như quân chủ chuyên chế, họ đại diện cho truyền thống dòng tộc và sự thống nhất của quốc gia. Tiếng Anh có câu là "nhà vua trị vì nhưng không cai trị". Chế độ quân chủ lập hiến là sự thích ứng của các vương triều đối với làn sóng dân chủ lan rộng trên thế giới sau Cách mạng Pháp. Các vương triều chấp nhận từ bỏ các quyền lực chính trị và tuân thủ hiến pháp để bảo toàn sự tồn tại; giữ lại các tước hiệu, tài sản, lợi ích kinh tế và danh dự hoàng gia.

Hiện nay, chính thể quân chủ lập hiến theo mô hình đại nghị còn tồn tại ở nhiều nước trên thế giới như Nhật Bản, Anh Quốc, Thụy Điển, Đan Mạch, Canada, Úc, Campuchia, Thái Lan, Tây Ban Nha, Na Uy, Hà Lan, Bỉ, Malaysia, Bhutan... phần nhiều do nguyên nhân lịch sử.

Chế độ khác

 Chế độ quân chủ
 Quân chủ chuyên chế

Tham khảo

Đọc thêm

 Georg Wilhelm Friedrich Hegel, Elements of the Philosophy of Right (Allen W. Wood, ed., H.B. Nisbet, trans.) Cambridge University Press, 1991. ISBN 0-521-34438-7 (originally published as Georg Friedrich Wilhelm Hegel, Philosophie des Rechts, 1820).

Chế độ chính trị
Quân chủ
Chính thể


title: Royaumeix

text:
Royaumeix  là một xã thuộc tỉnh Meurthe-et-Moselle trong vùng Grand Est đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 247 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Meurthe-et-Moselle


title: Danh sách nam diễn viên Nhật Bản

text:
Danh sách sau đây được sắp xếp theo danh sách nam diễn viên Nhật Bản được phiên âm bằng chữ cái trong tiếng Việt.

A
Abe Hiroshi
Abe Tsuyoshi
Aiba Hiroki
Aijima Kazuyuki
Aikawa Show
Aizawa Kazunari
Akagi Keiichiro
Akanishi Jin
Akatsuka Maoto
Akiyama Keiji
Amano Kousei
Anan Kenji
Andō Masanobu
Aoyama Sota
Arai Hirofumi
Araki Hirofumi
Arata
Asano Tadanobu
Atsumi Kiyoshi
Azuma Kouhei
Kai Atō

B
Ban Daisuke
Bannai Matsuo
Bessyo Tetsuya

C
Chiaba Yudai
Chiba Shinichi (Sonny Chiba)
Chii Takeo
Chishu Ryu

D
Doi Asami
Dōmoto Koichi
Dōmoto Tsuyoshi
Douglas N. Hachiya

E
Eguchi Yosuke
Eita
Ellis Atwood
Elyse Hawks Son
Enari Kazuki
Endo Kenichi
Endo Masashi
Endo Yoshito
Enoki Takaaki
Enomoto Kenichi
Ezure Kenji

F
Fuji Toshiya
Fujimoto Takahiro
Fujioka Hiroshi
Fujita Makoto
Fujita Sokyu
Fujiwara Tatsuya
Fukae Takuji
Fukami Motoki
Fukami Takayuki
Fukikoshi Mitsuru
Fukumoto Seizo
Fukuyama Masaharu
Funakoshi Eiichiro
Furumura Hayato
Furuoya Masato
Fuse Akira

G
Gabriel Perurena
Gasyuin Tatsuya
Gidayu Great
Gotsuji Shingo

H
Hagino Takashi
Hagiwara Masato
Hagiwara Nagare
Hakamada Yoshihiko
Hamada Manabu
Handa Kento
Harada Daijiro
Harada Ryuji
Harada Yoshio
Hasesan Osamu
Hashizume Jun
Hattori Keigo
Hayami Mokomichi
Higashi Kenichiro
Higashi Sonomanma
Hino Shohei
Hirano Takahiro
Hirano Teruhisa
Hiranuma Norihisa
Hirata Hiroaki
Hirata Junichi
Hiroshi Tamaki
Hiroya Matsumoto
Hojo Takahiro
Honda Hirotaro
Hongo Kanata
Horie Kei
Horiuchi Masami
Hosaka Naoki
Hosokawa Shigeki
Hosoyamada Takahito

I
Ichikawa Raizo
Ichinose Hidekazu
Ida Kunihiko
Ide Rakkyo
Ihara Tsuyoshi
Ikariya Chosuke
Ikeda Tsutomu
Ikuta Toma
Inaba Yoshio
Ino Manabu
Inoue Mao
Isaka Tatsuya
Iseya Yusuke
Ishi Tomoya
Ishibashi Ryo
Ishibashi Tamotsu
Ishida Junichi
Ishida Takuya
Ishidate Tetsuo
Ishihara Yujiro
Ishikura Saburo
Ishizaka Koji
Itamae Rusher
Itoh Atsushi
Izaki Yusuke
Izumi Masayuki
Izumi Syuhei
Izumiya Shigeru

J

K
Kadono Takuzo
Kaga Takeshi
Kagawa Teruyuki
Kagemaru Shigeki
Kaito Ken
Kaji Masaki
Kakei Toshio
Kaki Tatsumaru
Kakitsu Bandō I
Kaku Kento
Kamakari Kenta
Kamenashi Kazuya
Kamiji Yusuke
Kamijo Makoto
Kamikawa Tatsuya
Kamiki Ryunosuke
Kamiyama Ryuji
Kaname Jun
Kanbe Miyuki
Kanda Masaki
Kane Kosugi
Kaneko Ken
Kaneko Kyohei
Kaneko Noboru
Kaneko Takatoshi
Kaneko Yoshinobu
Kaneshiro Takeshi
Karahashi Mitsuru
Karasawa Toshiaki
Kase Ryo
Kashima Noritoshi
Kashu Toshiki
Kato Haruhiko
Kato Kazuki
Kato Masaya
Katori Shingo
Katsuji Ryo
Kawai Gamon
Kawai Makoto
Kawaoka Daijiro
Kazama Mitsugu
Kazama Morio
Kazama Toru
Kazunari Ninomiya
Kazuya Kamenashi
Keaton Yamada
Ken'ichi Matsuyama
Kido Yuji
Kimura Isao
Kimura Kazuya
Kimura Takuya
Kishi Yuji
Kishida Shin
Kishitani Goro
Kitamura Eiki
Kitamura Yu
Kitamura Yukiya
Kitano (Beat) Takeshi
Kobayashi Akira
Kobayashi Masahiro
Kobayashi Nenji
Koike Teppei
Koki Tanaka
Komatsu Takuya
Kondo Yasunari
Kora Takashi
Kotani Yoshikazu
Koyuki
Kubozuka Shunsuke
Kubozuka Yōsuke xem Yosuke Kubozuka
Kunimura Jun
Kurata Yasuaki
Kyomoto Masaki

L

M
Kenichi Matsuyama
Maeda Koyo
Maehara Kazuki
Maruse Taro
Masahiko Kondo
Masahiro Inoue
Masanobu Ando
Masuda Takahisa
Matano Seiji
Matoba Koji
Matsuda Kenji
Matsuda Masaru
Matsuda Ryuhei
Matsuda Satoshi
Matsuda Shota
Matsuda Youji
Matsudaira Ken
Matsukata Hiroki
Matsukawa Naruki
Matsumoto Jun
Matsunaga Hiroshi
Matsuo Toshinobu
Matsuyama Takashi
Maya Takeshi
Mifune Toshiro
Mihashi Tatsuya
Mikami Hiroshi
Miki Ryosuke
Minami Toyokazu
Mine Rantaro
Minegishi Toru
Minori Terada
Mitamura Kunihiko
Miura Akifumi
Miura Haruma
Miura Koichi
Miura Tomokazu ()
Miyaguchi Seiji
Miyakawa Ichirota
Miyashita Yuya
Miyauchi Ryo
Miyavi
Mizuhashi Kenji
Mizukoshi Tomonori
Mizushima Hiro
Mori Shoji
Morikawa Jiro
Morimoto Reo
Morimoto Ryoji
Morioka Ryu
Morioka Sousuke
Morishige Hisaya
Moriyama Eiji
Moriyama Mirai
Motoki Masahiro
Mukai Seiichi
Mukaide Juntaku
Murai Kunio
Murakami Hiroaki
Murakami Kohei
Murakami Masaaki
Muramatsu Yuki
Murase Junpei
Murata Kazumi
Yusaku Matsuda

N
Nadaka Tatsuo
Nagai Anzu
Nagai Masaru
Nagasawa Toshiya
Nagase Masatoshi
Nagata Akira
Nagayama Takashi
Naha Takashi
Naito Takashi
Nakadai Tatsuya
Nakagami Masami
Nakai Kiichi
Nakai Masahiro
Nakajima Ayumu
Nakajima Yosuke
Nakajyo Kiyoshi
Nakamura Kichiemon
Nakamura Masatoshi
Nakamura Shigeyuki
Nakamura Shunta
Nakamura Yuichi
Nakao Akira
Nakata Koji
Nakatani Akihiro
Narimiya Hiroki
Nashimoto Kenjiro
Nemoto Hironari
Nezu Jinpachi
Nishi Koichiro
Nishida Takashi
Nishida Toshiyuki
Nishijima Hidetoshi
Nishikido Ryo
Nishimura Kazuhiko
Nishimura Masahiko
Nishioka Ryuichiro
Noguchi Yuki
Noji Masatoshi
Nokubo Naoki

O
Oda Yuji
Odagiri Joe
Ogata Kanta
Ogata Ken
Ogata Naoto
Ogi Shigemitsu
Oguri Shun
Ohashi Goro
Ohgo Suzuka
Oizumi You
Oka Masi
Okada Koki
Okada Masumi
Oki Masaya
Okuchi Kengo
Omori Takahito
Ono Akira
Osawa Takao
Oshinari Shugo
Osugi Ren
Otsubo Takashi
Ozawa Yukiyoshi

P

Q

R
Raraa Sakamoto
Rasaru Ishii
Ren Kiriyama
RIKIYA
Ryohei Odai
ryoji akari

S
Saeba Tom
Saguchi Kenji
Saito Sosuke
Saito Takumi
Sakai Kazuyoshi
Sakai Masato
Sakakibara Toshihiko
Sakamoto Ryosuke
Sako Hideo
Sakuramachi Hiroko
Sanada Hiroyuki
Sandayū Dokumamushi
Sano Keisuke
Sano Shiro
Sasaki Tsuyoshi
Sato Bsaku
Sato Koichi
Sato Kozo
Sato Takeru
Sato Teru
Satoi Kenta
Satomi Kotaro
Sawada Kenya
Sawaki Tetsu
Sawamura Ikki
Segawa Ryo
Shibata Kyohei
Shibue Jyoji
Shimizu Kazuya
Shimizu Kojiro
Shimode Joichi
Shimomoto Shiro
Shimura Takashi
Shimura Togo
Shin Koyamada
Shina Kippei
Shiotani Shun
Shirota Yuu
Shishido Jo
Shishido Kai
Shoei
Sone Hideki
Sorimachi Takashi
Sueyoshi Koji
Suga Takamasa
Sugawara Bunta
Sugi Ryotaro
Sugita Akihiro
Sugiura Taiyō
Sunaga Kei
Suzuki Atsushi
Suzuki Hiroki
Suzuki Hiyu
Suzuki Ryohei
Suzuki Shuwa
Suzuki Takuya
Yuki Sato

T
Tachi Hiroshi
Taguchi Tomorowo
Taiki Yamayaki
Tak Sakaguchi
Takada Kotaro
Takahashi Hideki
Takahashi Katsumi
Takahashi Masaya
Takaishi Taku
Takaki Junya
Takakura Ken
Takano Hassei
Takano Hiroyuki
Takao Koichi
Takaoka Sosuke
Takase Junichi Charles
Takashima Masahiro
Takashima Masanobu
Takasugi Mizuho
Takemoto Takayuki
Takenaka Naoto
Takenouchi Riki
Takenouchi Yutaka
Takeshi Kaneshiro
Takezai Terunosuke
Takezawa Kazuma
Takizawa Hideaki
Takuma Shin
Takumi Kizu
Tamayama Tetsuji
Tamba Tetsuro
Tamba Yoshitaka
Tamiya Jiro
Tamura Masakazu
Tamura Ryō
Tanabe Seiichi
Tanaka Hirotaro
Tanaka Ken
Tanaka Kotaro
Tanaka Kunie
Tanaka Minoru
Tanaka Tatsumi
Tani Hayato
Tanihara Shozuke
Taro Yamamoto
Tatsuya Fujiwara
Tatsuya Ueda
Tegoshi Yuya
Terajima Susumu
Terao Akira
Terawaki Yasufumi
Toba Jun
Tokashiki Katsuo
Tokito Saburo
Tokuyama Hidenori
Toyokawa Etsushi
Tsubaki Takayuki
Tsuda Kanji
Tsuda Kenjiro
Tsugawa Masahiko
Tsujiuchi Masato
Tsukamoto Shinya
Tsukayama Masane
Tsukikawa Yutaro
Tsumabuki Satoshi
Tsurumi Shingo
Tsuruno Takeshi
Tsutsui Michitaka
Tsutsumi Daijiro
Tsutsumi Shinichi

U
Uchida Yuki
Uchino Masaaki
Uchiyama Masato
Ukaji Tsuyoshi
Umemiya Tetsu
Umesawa Tomio
Urai Kenji
Uzaki Kei

V

W
Wajima Hisashi
Wakabayashi Gō
Wakamatsu Toshihide
Watabe Atsuro
Watabe Ryosuke
Watanabe Fumio
Watanabe Hiroyuki
Watanabe Ken
Watanabe Kosuke
Watanabe Shu
Watanabe Tohru
Watari Tetsuya
Watase Kakihiko
Wentz Eiji

X

Y
Kōichi Yamadera
Yajima Kenichi
Yakusho Koji
Yamada Jundai
Yamada Ryosuke
Yamada Takayuki
Yamada Yusuke
Yamaguchi Makiya
Yamaji Kazuhiro
Yamamoto Kohei
Yamamoto Kouji
Yamamoto Taro
Yamamoto Yusuke
Yamamura Sou
Yamasaki Jun
Yamashita Tetsuo
Yamashita Tomohisa
Yamazaki Tsutomu
Yanagi Kotaro
Yanagiba Toshiro
Yano Koji
Yashima Norito
Yasumura Kazuyuki
Yokota Hiroaki
Yonehara Kousuke
Yorozuya Kinnosuke
Yoshida Tomkazu
Yoshino Keigo
Yoshioka Hidetaka
Yoshioka Takeshi
Yosuke Eguchi
Yuge Tomohisa
Yujin
Yujiro
Yuya Endo
Yuya Yagira

Z

Xem thêm
Danh sách nữ diễn viên Nhật Bản

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

Tham khảo

Danh sách nhân vật Nhật Bản
Nhật Bản


title: Pteroprista

text:
Pteroprista là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: 4319 Jackierobinson

text:
4319 Jackierobinson (1981 ER14) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 1 tháng 3 năm 1981 bởi Schelte J. Bus ở Đài thiên văn Siding Spring trong khóa học thuộc Khảo sát tiểu hành tinh Schmidt-Caltech vương quốc Anh. Nó được đặt theo tên Jackie Robinson, the first African-American major league baseball player of the modern era.

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 4319 Jackierobinson

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Schelte J. Bus
Thiên thể phát hiện năm 1981


title: Turritella leeuwinensis

text:
Turritella leeuwinensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Turritellidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Turritella


title: Leptotes pirithous

text:
Leptotes pirithous là một loài bướm ngày thuộc họ họ Lycaenidae. Nó được tìm thấy ở miền nam châu Âu tới Himalayas và in hầu hết châu Phi. Trong tiếng Anh nó thường được gọi là Lang's Short-tailed Blue và Common Zebra Blue

Sải cánh dài 21–29 mm đối với con đực và 24–30 mm đối với con cái. Chúng bay từ tháng 2 đến tháng 10 tùy theo địa điểm.

Ấu trùng ăn Fabaceae, Rosaceae và Plumbaginaceae species, bao gồm Plumbago capensis, Indigofera, Rynchosia, Vigna, Burkea, Mundulea, Melilotus, Crataegus, Quercus suber, Medicago sativa, Trifolium alexandrium, Arachis hypogaea, Lythrum, Calluna, Genista, Dorycnium, Lythrum salicaria, Calluna vulgaris, Onobrychis viciifolia, Ulex và Melilotus alba.

Phụ loài
Leptotes pirithous pirithous (phía nam Europe, Caucasus, Transcaucasia, North Africa)
Leptotes pirithous insulanus (Aurivillius, 1924) (Mozambique)

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Butterflies of Europe

Động vật được mô tả năm 1767
Leptotes (bướm)
Côn trùng châu Âu
Leptotes (chi bướm)


title: Odorrana amamiensis

text:
Odorrana amamiensis là một loài ếch thuộc họ Ranidae.
Đây là loài đặc hữu của Nhật Bản.

Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông ngòi.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Tham khảo

Động vật lưỡng cư Nhật Bản
Odorrana
Động vật được mô tả năm 1994
Động vật đặc hữu Nhật Bản


title: Priopus minidiversus

text:
Priopus minidiversus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia & Schimmel miêu tả khoa học năm 1997.

Chú thích

Tham khảo

Priopus


title: Fukutsu, Fukuoka

text:
là một thành phố thuộc tỉnh Fukuoka, Nhật Bản. Thành phố được thành lập ngày 24 tháng 1 năm 2005 khi sáp nhập các thị trấn Fukuma và Tsuyazaki.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Fukutsu official website in Japanese

Thành phố tỉnh Fukuoka