title: Nhà Triệu

text:
Nhà Triệu () là triều đại duy nhất cai trị nước Nam Việt (ngày nay gồm 1 phần của Miền Nam Trung Quốc và Miền Bắc Việt Nam) suốt giai đoạn 204–111 trước Công nguyên.

Nguồn gốc của nhà Triệu bắt nguồn từ Triệu Đà, một võ tướng của nhà Tần theo lệnh Tần Thủy Hoàng dẫn quân xuống chinh phạt phía Nam sông Trường Giang (khi đó là lãnh thổ của các bộ tộc Bách Việt). Ông chiếm được nhiều vùng lãnh thổ (bao gồm cả Quảng Đông và Quảng Tây), nhưng nhà Tần ở Trung Hoa đã diệt vong. Nhận thấy triều đình trung ương đã sụp đổ, Triệu Đà bèn tách ra cát cứ, dùng những lãnh thổ ông chiếm được để lập nên nước Nam Việt, sau đấy ông mở rộng xuống khu vực ngày nay thuộc Việt Nam. Sau khi nhà Hán làm chủ Trung Hoa, khi về già, Triệu Đà đã quyết định bỏ việc xưng Đế, quy phục nhà Hán (nhưng vẫn xưng Hoàng đế ở trong Nam Việt). Triệu Đà viết thư gửi cho vua Hán, trong thư Triệu Đà đã công nhận rằng mình là người Trung Hoa, nhà Triệu chỉ là chư hầu phục vụ cho nhà Hán, thay mặt hoàng đế Đại Hán để cai trị phía Nam, bản thân ông cũng chỉ coi những thần dân người Việt cổ là đám "Man Di" mà thôi.

Lịch sử
Toàn bộ về lịch sử nhà Triệu được chép đầu tiên bởi Sử ký nhà Hán, được đề cập chủ yếu trong phần Liệt truyện, quyển 113: Biên niên sử Nam Việt (南越列傳). Nó lưu lại các thông tin về nước Nam Việt từ thời Triệu Đà cho đến khi cáo chung dưới thời Triệu Dương Vương.

Nhà Triệu trải 5 đời vua, trong các văn bản gửi nhà Hán thì họ đều xưng là "vương" (tước hiệu dành cho vua chư hầu). Do vậy, các sử gia Trung Hoa đều chỉ coi Nam Việt là phiên thuộc và chép các vua Nam Việt tước "vương", nhưng kết quả khai quật lăng mộ vua Triệu thứ hai cho thấy các ấn chương, văn bản và danh xưng đều là "đế" chứ không phải "vương". Điều đó gây bất ngờ với chính các sử gia Trung Hoa hiện đại. Như vậy, tước vương là tôn hiệu khi giao thiệp với nhà Hán, còn đối với các lân quốc khác và nội bộ trong nước thì vua Triệu xưng đế. Tông thất họ Triệu và nhiều lãnh tụ địa phương vẫn có nhiều người được phong vương.

Tiền kỳ

 Chiến tranh Tần – Việt (218–206 TCN)

Sau khi Tần Thủy Hoàng thống nhất 6 vương quốc cổ là Hàn, Triệu, Ngụy, Sở, Yên, Tề, ông bắt đầu hướng sự chú ý sang các bộ lạc người Hung Nô ở phía bắc và Bách Việt ở phía nam. Khoảng năm 218 TCN, Tần Thủy Hoàng sai tướng Đồ Thư cùng 500.000 quân Tần chia làm 5 đạo tấn công các bộ lạc Bách Việt ở vùng đất Lĩnh Nam.
 Đạo thứ nhất hợp binh ở Dư Can (nay là huyện Dư Can, tỉnh Giang Tây) và đánh chiếm Mân Việt lập ra quận Mân Trung.
 Đạo thứ nhì được tăng cường thêm tại Nam Dã (nay là huyện cấp thị Nam Khang, tỉnh Giang Tây) nhằm buộc các dân tộc Việt ở phía nam phải phòng thủ.
 Đạo thứ ba đánh chiếm Phiên Ngung.
 Đạo thứ tư đồn trú gần núi Cửu Nghi (chữ Hán: 九嶷山).
 Đạo thứ năm đóng bên ngoài Đàm Thành (鐔城, phía tây nam Tĩnh Châu, tỉnh Hồ Nam ngày nay).
Tần Thủy Hoàng sai viên quan Sử Lộc (史禄) giám sát việc quân nhu. Đầu tiên Sử Lộc chỉ huy một nhóm quân vượt qua kênh Hưng An (nối liền Tương giang và Li giang), sau đó dùng thuyền vượt sông Dương Tử và sông Châu Giang tìm được con đường an toàn tiếp tế lương thực cho quân Tần. Quân Tần sau đó tấn công Âu Việt, thủ lĩnh của Âu Việt là Dịch Hu Tống (譯吁宋) bị giết. Tuy nhiên, Âu Việt vẫn phản kháng. Họ trốn vào rừng và bầu ra một thủ lĩnh mới là Thục Phán để tiếp tục chống lại quân Tần. Sau đó một cuộc tấn công vào ban đêm của Âu Việt đã gây thiệt hại nặng cho quân Tần, tướng Đồ Thư bị giết cùng khoảng 10 vạn quân. Nhà Tần lại cử Nhâm Ngao làm thống soái thay Đồ Thư. Năm 214 TCN, Nhâm Ngao đem viện quân mở một cuộc tiến công. Lần này Âu Việt bị tê liệt và phần lớn vùng Lĩnh Nam bị sáp nhập vào đất Tần. Cùng năm, nhà Tần lập ra các quận Nam Hải, Quế Lâm, và Tượng quận. Nhâm Ngao được bổ nhiệm làm Quận úy Nam Hải. Nam Hải được chia thành 4 huyện là Phiên Ngung, Long Xuyên, Bác La và Yết Dương. Triệu Đà được bổ nhiệm làm Huyện lệnh Long Xuyên. Tần Thủy Hoàng mất năm 210 TCN, con trai là Hồ Hợi lên thay trở thành Tần Nhị Thế. Một năm sau, khởi nghĩa Trần Thắng, Ngô Quảng nổ ra. Toàn bộ khu vực Hoàng Hà rơi vào hỗn loạn. Các cuộc nổi dậy ngày càng mạnh khiến Tần Nhị Thế phải bãi binh ở Lĩnh Nam. Năm 208 TCN, Quận úy Nam Hải là Nhâm Ngao bị bệnh nặng, khi hấp hối mới gọi Triệu Đà đến, dặn phải giữ lấy miền Lĩnh Nam mà cát cứ. Vâng lời ông, Triệu Đà gửi lệnh đến quan quân các cửa ngõ Lĩnh Nam, canh giữ phòng chống quân Trung Nguyên xâm phạm, và nhân dịp đó, giết hết những người còn phò tá nhà Tần ở Lĩnh Nam, cắt đặt lại những người thân tín của mình.

 Vũ đế khai quốc (203–137 TCN)

Năm 206 TCN, nhà Tần sụp đổ, các bộ tộc Bách Việt ở Quế Lâm và Tượng quận trở nên xa rời hơn với Trung Nguyên.
Theo truyền thuyết, thủ lĩnh An Dương Vương ở phía nam đã thành lập vương quốc Âu Lạc (chữ Hán: 甌駱). Theo quan điểm hiện nay của chính phủ Việt Nam, khoảng năm 179 TCN, Triệu Đà đánh chiếm Âu Lạc của An Dương Vương, chia đất Âu Lạc làm 2 quận Giao Chỉ và Cửu Chân rồi sáp nhập vào Nam Hải, Quế Lâm, Tượng quận. Lãnh địa gồm 5 quận của Nam Việt ổn định cho tới khi nước này bị diệt cùng nhà Triệu.

Năm 204 TCN, Triệu Đà lập nước Nam Việt, định đô ở thành Phiên Ngung và tự xưng Nam Việt Vũ Vương (chữ Hán: 南越武王), sử quen gọi là Triệu Vũ Vương. Ban sơ, lãnh thổ Nam Việt gồm 3 quận Nam Hải (đại bộ phận tương đương Quảng Đông ngày nay), Quế Lâm (đông bộ Quảng Tây) và Tượng (tây bộ Quảng Tây, nam bộ Quý Châu). Nước Nam Việt phía bắc giáp Mân Việt và phong quốc Trường Sa của nhà Hán, phía tây giáp Dạ Lang, phía tây nam giáp Âu Lạc, phía đông nam giáp biển.

Năm 202 TCN, Lưu Bang thống nhất Trung Nguyên và thành lập nhà Hán. Cuộc chiến của Lưu Bang đã khiến nhiều khu vực của Trung Quốc bị tàn phá nặng nề và dân số suy giảm. Các lãnh chúa phong kiến tiếp tục nổi loạn khắp nơi, trong khi lãnh thổ ở phía bắc thường xuyên bị người Hung Nô tấn công. Tình trạng bất ổn đó buộc triều đình nhà Hán phải cư xử hòa hảo với Nam Việt. Năm 196 TCN, Hán Cao Tổ đã cử Lục Giả (陸賈) đến Nam Việt với hi vọng lấy được sự trung thành của Triệu Vũ Vương. Sau khi đến nơi, Lục Giả gặp Triệu Vũ Vương và được cho là đã thấy Triệu Vũ Vương đón tiếp ông trong trang phục và phong tục của người Bách Việt. Điều đó khiến cho Lục Giả nổi giận. Lục Giả quở trách Triệu Vũ Vương, chỉ ra rằng ông là người Hoa Hạ chứ không phải người Việt, và nên giữ cách ăn mặc cùng lễ nghi của người Trung Nguyên, không được quên truyền thống của tổ tiên mình. Lục Giả ca ngợi sức mạnh của nhà Hán và cảnh báo một vương quốc nhỏ như Nam Việt chống lại nhà Hán sẽ là liều lĩnh. Sau khi đe dọa giết thân thích của Triệu Đà ở đất Hán và phá hủy mồ mả tổ tiên, cũng như ép buộc dân Bách Việt phế truất ông, Triệu Vũ Vương đã quyết định nhận con dấu của Hán Cao Tổ và quy phụ nhà Hán. Quan hệ buôn bán được thiết lập tại biên giới của Nam Việt và phong quốc Trường Sa thuộc Hán. Mặc dù chính thức là một nước chư hầu của nhà Hán nhưng Nam Việt dường như không mất đi quyền tự chủ trên thực tế.

Sau khi Lưu Bang mất năm 195 TCN, quyền lực rơi vào tay Lữ Hậu. Bà sai người đến quê hương của Triệu Vũ Vương là Chân Định (真定) (nay là huyện Chính Định, tỉnh Hà Bắc, Trung Quốc) giết nhiều họ hàng thân thích và mạo phạm mộ tổ tiên của Triệu Đà. Triệu Vũ Vương tin rằng Trường Sa vương Ngô Thần đã tạo ra những lời buộc tội dối trá chống lại ông để Lữ Hậu cắt đứt buôn bán giữa hai nước và để chuẩn bị đánh chiếm Nam Việt sáp nhập vào phong quốc Trường Sa của Ngô Thần. Để trả thù, Triệu Vũ Vương xưng là Hoàng đế (tức Nam Việt Vũ Đế) và đánh chiếm Trường Sa. Lã Hậu cử tướng Chu Táo chỉ huy quân đội để trừng phạt Triệu Vũ Đế. Thời tiết nóng ẩm ở phương nam khiến binh sĩ của Chu Táo đổ bệnh, không thể đi tiếp xuống phía nam, rốt cuộc họ phải rút lui. Sau đó Triệu Vũ Đế dùng của cải vỗ về các vùng phụ cận như Mân Việt ở phía đông và Tây Âu Lạc ở phía nam.

Năm 179 TCN, Lưu Hằng lên ngôi trở thành Hán Văn Đế. Ông đã đảo ngược nhiều kế sách trước đó của Lã Hậu và tiến hành hòa giải đối với Triệu Vũ Đế. Hán Văn Đế ra lệnh cho các quan lại đi kinh lý Chân Định, sai quân canh giữ bảo vệ huyện trấn và thường xuyên chăm lo hương hỏa tổ tiên của Triệu Vũ Đế. Thừa tướng Trần Bình đề nghị cử Lục Giả đến Nam Việt vì họ đã biết nhau từ trước. Lục Giả đến Phiên Ngung thêm một lần nữa và giao bức thư của Hán Văn Đế cho Triệu Vũ Đế nhấn mạnh rằng những chính sách của Lã Hậu là nguyên nhân gây ra sự thù địch giữa Nam Việt với triều đình nhà Hán và đem đến nỗi đau khổ cho dân thường ở biên giới. Triệu Vũ Đế lại quyết định quy phụ nhà Hán lần nữa, rút lại danh xưng Hoàng đế và trở lại xưng Vương, Nam Việt lại trở thành nước chư hầu của nhà Hán. Tuy vậy, hầu như những sự thay đổi đó chỉ là bề ngoài, Triệu Đà tiếp tục được gọi là Hoàng đế khắp Nam Việt. Ngoài 5 quận (hoặc 4 quận) trực tiếp cai trị, nhà Triệu còn gây ảnh hưởng đến mấy nhóm Bách Việt xung quanh như Đông Âu (Chiết Giang), Mân Việt (Phúc Kiến).

Trung kỳ

 Văn đế trấn quốc (137-125 TCN)
Năm 137 TCN, Triệu Đà mất vì tuổi cao (ước khoảng hơn 100), trưởng nam của ông vốn đã mất từ trước, vì vậy cháu của Triệu Đà là Triệu Mạt trở thành vua Nam Việt, tức Triệu Văn Đế.

Năm 135 TCN, vua Mân Việt sai quân quấy rối vùng giới tuyến với Nam Việt. Triệu Văn Đế vì chưa kịp củng cố thực lực nên buộc phải khẩn cầu Hán Vũ Đế gửi viện binh chống lại "những kẻ nổi loạn Mân Việt" như cách ông đề cập. Hán Vũ Đế khen Triệu Mạt là một thần tử trung thành và phái Đại hành Vương Khôi, một viên chức cai trị người dân tộc thiểu số, và Đại tư nông Hàn An Quốc chỉ huy quân đội, ra lệnh chia quân thành 2 đạo tấn công Mân Việt từ hai hướng, một từ Dự Chương, hướng khác là từ Cối Kê (nay thuộc Thiệu Hưng). Nhưng trước khi quân Hán đến nơi thì vua Mân Việt là Dĩnh đã bị em trai là Dư Thiện ám sát, sau đó Dư Thiện đã nhanh chóng đầu hàng. Hán Vũ Đế sau đó cử sứ giả là Nghiêm Trợ đến Phiên Ngung để trao quốc thư hàng phục của Mân Việt cho Triệu Văn Đế. Triệu Văn Đế tỏ lòng biết ơn đến Hán Vũ Đế cùng lời hứa ông sẽ lai kinh triều kiến Hán Vũ Đế. Sau đó, Triệu Văn Đế cử hoàng tử Anh Tề đến Trường An cùng Nghiêm Trợ làm con tin.

Trước đây Triệu Văn Đế chưa bao giờ tới Trường An. Một cận thần của ông đã ra sức khuyên không nên đi vì sợ rằng Hán Vũ Đế sẽ tìm ra một vài nguyên nhân để ngăn cản ông quay trở về, điều đó sẽ dẫn đến sự diệt vong của nước Nam Việt. Triệu Văn Đế vì vậy đã cáo bệnh và không bao giờ đến Trường An. Ngay sau khi Mân Việt đầu hàng quân Hán, Vương Khôi đã phái Đường Mông, huyện lệnh Phiên Dương, đến để đưa tin Mân Việt đầu hàng cho Triệu Văn Đế. Khi ở Nam Việt, Đường Mông đã được giới thiệu ăn một loại nước chấm truyền thống của Nam Việt được làm từ quả sơn trà mua từ đất Thục. Ngạc nhiên rằng đó là một sản vật sẵn có, và Đường Mông đã được biết rằng có một tuyến đường từ Thục (nay là tỉnh Tứ Xuyên) đi đến Dạ Lang, rồi sau đó dọc theo sông Tang Kha (ngày nay là sông Bắc Bàn chảy qua tỉnh Vân Nam và Quý Châu) đi thẳng đến kinh đô Phiên Ngung của Nam Việt. Ngay sau đó Đường Mông đã phác thảo một kế hoạch trình lên Hán Vũ Đế đề nghị tập hợp 100.000 quân tinh nhuệ tại Dạ Lang, sau đó dùng thuyền vượt sông Tang Kha để mở cuộc tấn công bất ngờ vào Nam Việt. Hán Vũ Đế đồng ý với kế hoạch của Đường Mông, phong ông làm Lang Trung tướng và cho phép ông dẫn đầu 1000 quân cùng nhiều quân lương và xe hàng từ hẻm Ba Phù (ngày nay gần huyện Hợp Giang, tỉnh Tứ Xuyên) tiến vào Dạ Lang. Nhiều xe hàng mang theo là quà tặng cho các lãnh chúa phong kiến của Dạ Lang như là quà hối lộ để họ tuyên bố trung thành với nhà Hán, điều mà sau đó họ đã làm, và Dạ Lang trở thành quận Kiền Vi của nhà Hán.

Sau hơn một thập kỷ trị vì, Triệu Văn Đế đổ bệnh và qua đời khoảng năm 125 TCN.
 Minh đế hưng quốc (125-113 TCN)
Sau khi nghe tin cha đổ bệnh nặng, Triệu Anh Tề nhận được sự chấp thuận từ Hán Vũ Đế quay trở về Nam Việt. Sau khi Triệu Văn Đế băng hà, Triệu Anh Tề lên ngôi vua Nam Việt, tức là Triệu Minh Vương. Trước khi được phái đến Trường An, Triệu Anh Tề đã kết hôn với một người đàn bà Nam Việt và có một con trai tên là Triệu Kiến Đức. Trong khoảng thời gian Triệu Anh Tề sống ở Trường An, ông lại cưới một người đàn bà Hàm Đan (có lẽ vì quê hương của Triệu Đà cũng ở vùng đó). Họ đã có một con trai tên là Triệu Hưng. Ông đã chủ động xin Hán Vũ Đế lập người vợ Hán thành Vương hậu và Triệu Hưng thành Thế tử, việc làm này cuối cùng đã mang đến thảm họa cho Nam Việt. Ông mất khoảng năm 113 TCN.

Hậu kỳ

 Ai đế vong quốc (113-112 TCN)
Triệu Hưng lên ngôi, tức Triệu Ai Vương, mẹ là Cù thái hậu tham chính. Hán Vũ Đế sai sứ giả An Quốc Thiếu Quý, vốn là người tình cũ của Cù thái hậu, sang thuyết phục Nam Việt nội phụ nhà Hán. Cù thái hậu lại cùng Thiếu Quý tư thông và muốn thuận theo nhà Hán, nhưng Thừa tướng người Việt là Lữ Gia phản đối. Năm 112 TCN, Lữ Gia đem quân đánh vào cung, giết chết Cù thái hậu và Triệu Ai Vương cùng An Quốc Thiếu Quý, lập anh của Triệu Ai Vương là Triệu Kiến Đức lên ngôi, tức là Triệu Thuật Dương Vương.
 Dương đế phục quốc (112-111 TCN)
Năm 111 TCN, Hán Vũ Đế sai Dương Bộc, Lộ Bác Đức đem đại quân sang đánh. Vua Triệu là Thuật Dương Vương Kiến Đức và Thừa tướng Lữ Gia lần lượt đều bị bắt và bị hại (111 TCN). Dựa trên hệ thống các đền, miếu, đình, chùa thờ Lữ Gia, phu nhân và các tướng lĩnh của ông rải rác trên khắp vùng đồng bằng sông Hồng ở miền Bắc Việt Nam, rất có thể cuộc kháng chiến chống nhà Tây Hán còn kéo dài đến năm 98 TCN. Sau khi Phiên Ngung thất thủ, Tây Vu Vương (thủ lĩnh đất tự trị Tây Vu với trung tâm là Cổ Loa) đã nổi dậy chống lại nguy cơ Bắc thuộc trước sự xâm lăng của nhà Tây Hán. Tả tướng Hoàng Đồng (黄同) của hai quận Giao Chỉ và Cửu Chân đã giết chết Tây Vu Vương đang làm loạn để hàng Hán. Thương Ngô vương Triệu Quang cùng họ hàng với vua nhà Triệu, nghe tin quân Hán đến, xin hàng, được phong làm Tùy Đào hầu; Huyện lệnh huyện Yết Dương là Sử Định (史定) hàng Hán được phong làm An Đạo hầu; tì tướng nhà Triệu là Tất Thủ (畢取) mang quân ra hàng được phong làm Liêu hầu; quan Giám quận Quế Lâm là Cư Ông (居翁) dụ 40 vạn dân 2 quận Giao Chỉ và Cửu Chân ra hàng được phong làm Tương Thành hầu. Vậy là các xứ ở Nam Việt đều xin hàng. Nhà Triệu và nước Nam Việt cùng diệt vong sau 97 năm tồn tại, trải 5 đời vua.

Phổ hệ

Vị thế lịch sử
Xem Vấn đề chính thống của nhà Triệu.

Nhà Triệu được giới sử học Trung Hoa coi là một phiên thuộc của nhà Hán, căn cứ vào các bằng chứng sau:
Xuất thân của Triệu Đà là người Hán (quê ở tỉnh Hà Bắc, Trung Quốc) và là võ tướng của nhà Tần, theo lệnh Tần Thủy Hoàng chinh phạt phương Nam;
Sau khi nhà Hán thành lập, Triệu Đà đã quy phục, trong thư gửi vua Hán Triệu Đà tự coi mình là phiên vương giúp nhà Hán cai quản phương Nam.

Giới sử học Việt Nam thì có hai luồng quan điểm: Những người đề cao thuyết Thiên mệnh của Nho giáo (cho rằng ngôi vị là do "Trời định", ai xưng đế ở vùng đất nào thì nghiễm nhiên được coi là vua, nắm giữ "Thiên Mệnh" của vùng đất đó, bất kể xuất thân thuộc dân tộc nào) thì sẽ nhìn nhận Triệu Đà là vua Việt Nam, đây là cách nhìn của nhiều sử gia Việt Nam thời phong kiến (tương tự như việc sử gia Trung Quốc thời phong kiến coi Thành Cát Tư Hãn là vua Trung Quốc, dù thực tế ông là người Mông Cổ). Ngược lại, những nhà sử học có tư duy biện chứng về quốc gia – dân tộc, coi trọng nguồn gốc xuất thân, tính dân tộc của người cầm đầu chính quyền, bản chất của bộ máy quan lại nước Nam Việt (hầu hết quan lại Nam Việt là người Trung Hoa, còn người Việt là dân bị trị) và không công nhận thuyết "Thiên Mệnh" thì sẽ coi Triệu Đà là triều đại xâm chiếm của phương Bắc (như là Phạm Quỳnh đã nói "quốc sử phải lấy dân tộc làm nền, sử gia phong kiến tôn Triệu Đà (một người Hán) là vua khai quốc, ấy là làm một việc vô nghĩa"), đây là cách nhìn của các sử gia thời hiện đại.

 Nhà Triệu là một triều đại Việt Nam
Nhà Triệu là một triều đại chính thống của Việt Nam được thể hiện qua các sử gia thời phong kiến, từ Lê Văn Hưu (thế kỷ 13) đến Trần Trọng Kim (đầu thế kỷ 20), coi đó là thời kỳ độc lập của Việt Nam, bởi vì họ Triệu cai trị Nam Việt độc lập với nhà Hán cho tới tận năm 111 TCN, khi các đội quân nhà Hán xâm lược đất nước này và sáp nhập nó vào đế chế Hán thành bộ Giao Chỉ. Lê Văn Hưu đã viết trong Đại Việt sử ký: "Triệu Vũ Đế khai thác đất Việt ta mà tự làm đế trong nước, đối ngang với nhà Hán, gửi thư xưng là "lão phu", mở đầu cơ nghiệp đế vương cho nước Việt ta, công ấy có thể nói là to lắm vậy. Người làm vua nước Việt sau này nếu biết bắt chước Vũ Đế mà giữ vững bờ cõi, thiết lập việc quân quốc, giao thiệp với láng giềng phải đạo, giữ ngôi bằng nhân, thì gìn giữ bờ cõi được lâu dài, người phương Bắc không thể lại ngấp nghé được".
 Nhà Triệu là một triều đại chiếm đóng đến từ Trung Hoa
Quan điểm phủ nhận nhà Triệu được khởi xướng từ thế kỷ XVIII bởi học giả Ngô Thì Sĩ. Trong Việt sử tiêu án, ông khẳng định nước Nam Việt là giặc ngoại xâm, bởi Triệu Đà là người Hán và từng là tướng theo lệnh của Tần Thủy Hoàng bành trướng xuống phía Nam:
"An Dương Vương mất nước, để quốc thống về họ Triệu, chép to 4 chữ: "Kỷ Triệu Vũ Đế". Người đời theo sau đó không biết là việc không phải. Than ôi! Đất Việt Nam Hải, Quế Lâm không phải là đất Việt Giao Chỉ, Cửu Chân, Nhật Nam. Triệu Đà khởi phát ở Long Xuyên, lập quốc ở Phiên Ngung, muốn cắt đứt bờ cõi, gồm cả nước ta vào làm thuộc quận, đặt ra giám chủ để cơ mi lấy dân, chứ chưa từng đến ở nước ta. Nếu coi là đã làm vua nước Việt, mà đến ở cai trị nước ta, thì sau đó có Lâm Sĩ Hoằng khởi ở đất Bàn Dương, Lưu Nghiễm khởi ở Quảng Châu, đều xưng là Nam Việt Vương, cũng cho theo Quốc kỷ được ư? Triệu Đà kiêm tính Giao Châu, cũng như Ngụy kiêm tính nước Thục, nếu sử nước Thục có thể đưa Ngụy tiếp theo Lưu Thiện, thì quốc sử ta cũng có thể đưa Triệu tiếp theo An Dương. Không thế, thì xin theo lệ ngoại thuộc để phân biệt với nội thuộc vậy".

Từ thập niên 1960 của thế kỉ 20, tất cả các nhà sử học Việt Nam đều nhất trí coi Triệu Đà là tướng xâm lược của nhà Tần, và nhà Triệu là triều đại của người Hán, không phải là triều đại của người Việt.

Triệu Đà tự nhận nhà Triệu là phiên thuộc của nhà Hán:
Sau khi tới thủ phủ Long Xuyên nhậm chức, Triệu Đà đã xin Tần Thủy Hoàng di dân 50 vạn người (tương đương số dân Việt thời đó) từ Trung Hoa đến vùng này để đồng hóa người Việt tại đây. Như vậy, Triệu Đà thực sự muốn mở rộng lãnh thổ cho người Trung Hoa thông qua việc di cư lấn đất, đồng hóa phong tục, tập quán của các bộ tộc Việt theo lối Trung Hoa chứ không hề muốn bảo tồn dân tộc Việt. Đặt giả định nếu nhà Tần tồn tại lâu dài như nhà Hán thì Triệu Đà sẽ mãi làm tướng cho nhà Tần, và với việc tổ chức di cư ồ ạt người Trung Hoa xuống phía Nam, Triệu Đà sẽ là một viên quan đắc lực giúp Nhà Tần thực hiện Hán hóa người Việt.

Đến cuối đời, Triệu Đà đã quyết định bỏ danh hiệu Đế, quy phục nhà Hán (nhưng vẫn xưng Hoàng Đế ở trong Nam Việt). Triệu Đà viết thư nhờ Lục Giả gửi cho vua Hán, trong thư ông viết:

Theo Sử ký Tư Mã Thiên, Quyển 113, phần Nam Việt liệt truyện,<ref name="SKTMT Wikisource">Tư Mã Thiên. Sử ký Tư Mã Thiên, Quyển 113, Nam Việt liệt truyện.</ref> cũng ghi rằng Triệu Đà tâu với sứ giả của Hán Văn Đế rằng "giữa chốn Man Di, phía đông là Mân Việt chỉ có ngàn dân vẫn xưng vương, phía tây Âu Lạc là nước trần truồng cũng xưng vương. Lão thần lấy bậy đế hiệu, lấy thế làm vui, đâu dám để vua trời nghe được."

Như vậy, Triệu Đà đã nhận rằng mình chỉ là phiên vương phục vụ cho nhà Hán, thay mặt vua Hán để cai trị phía Nam, bản thân ông cũng tỏ ra khinh miệt người Việt địa phương, coi họ chỉ là đám "Man Di", là xứ "trần truồng" mà thôi.

Trên phương tiện truyền thông đại chúng

Phim truyền hình
Dưới đây là danh sách các bộ phim truyền hình nói về/có đề cập đến triều đại nhà Triệu và nước Nam Việt:
 Nam Việt Vương (2007) -
 Linh Châu (2011) -
 Đại Phong Ca (2011) -

Xem thêm

Chú thích

Tham khảo
 Đại Việt sử ký toàn thư
 Khâm định Việt sử Thông giám Cương mục, Kỷ nhà Triệu
 Trần Trọng Kim (2010), Việt Nam sử lược, Nhà xuất bản Thời đại
 Phan Huy Lê, Trần Quốc Vượng, Hà Văn Tấn, Lương Ninh (1991), Lịch sử Việt Nam, tập 1, Nhà xuất bản Đại học và Giáo dục Chuyên nghiệp
 Đào Duy Anh (2005), Lịch sử cổ đại Việt Nam, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin
 Nguyễn Việt (2010), Hà Nội thời tiền Thăng Long, Nhà xuất bản Hà Nội
 Sử ký Tư Mã Thiên, quyển 113, mục Nam Việt liệt truyện
 Ban Cố, Hán thư, quyển 95, mục Tây Nam Di, Lưỡng Việt, Triều Tiên truyện
 Nhà Triệu, Viêt Nam Sử Lược, Trần Trọng Kim

 Nước Nam Việt và các đời vua Triệu

Nhà Triệu


title: Rhyacophila stheneboia

text:
Rhyacophila stheneboia là một loài Trichoptera trong họ Rhyacophilidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Rhyacophila


title: Thanh Tùng (định hướng)

text:
Thanh Tùng có thể là:

Nghệ sĩ Việt Nam
 Nhạc sĩ Thanh Tùng, tác giả của nhiều ca khúc nhạc trẻ.
 Nhà thơ Thanh Tùng, tác giả bài thơ Thời hoa đỏ.
 Nhạc sĩ Trần Thanh Tùng, tác giả của những ca khúc "Thà làm hạt mưa bay", "Mưa", "Đá banh" (thơ Hà Phương Loan)...
 Nhạc sĩ Tô Thanh Tùng, sinh năm 1944, tác giả "Sao anh nỡ đành quên", "Giã từ", "Xót xa"
 Nguyễn Thanh Tùng, tên thật của ca sĩ Sơn Tùng M-TP
 Hoa Thanh Tùng, MC Việt Nam
 Diễn viên hài Thanh Tùng, diễn viên hài gạo cội, trưởng nhóm hài 11 thành viên
 Hữu Thanh Tùng, diễn viên điện ảnh, truyền hình nổi bật với vai phụ Thám tử Luật trong Gia đình là số 1
 Đỗ Thanh Tùng, tên thật của nghệ sĩ kịch nói Thanh Tùng  của Đoàn 2 Nhà hát Kịch Hà Nội

Địa danh Việt Nam
 Xã Thanh Tùng, huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau.
 Xã Thanh Tùng, huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương.
 Xã Thanh Tùng, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An.


title: Laval-sur-Vologne

text:
Laval-sur-Vologne là một xã, nằm ở tỉnh Vosges trong vùng Grand Est của Pháp. Xã này có diện tích 3,58 km², dân số năm 1999 là 609 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 424 m trên mực nước biển.
Dân địa phương tiếng Pháp gọi là Lavallois.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Laval-sur-Vologne trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Xã của Vosges


title: Dipropus magnicornis

text:
Dipropus magnicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Blanchard miêu tả khoa học năm 1843.

Chú thích

Tham khảo

Dipropus


title: Tầng điện ly

text:
Tầng điện ly (tiếng Anh: ionosphere) là phần bị ion hóa của thượng tầng khí quyển Trái Đất, từ khoảng  đến  trên mực nước biển. Đây là một khu vực bao gồm tầng nhiệt và các phần của tầng trung lưu và tầng ngoài. Tầng điện ly bị ion hóa bởi bức xạ Mặt Trời. Nó đóng một vai trò quan trọng trong điện khí quyển và tạo ra cạnh bên trong (inner edge) của từ quyển. Tầng điện ly có tầm quan trọng trong thực tế, bởi vì nó ảnh hưởng đến sự truyền sóng vô tuyến đến những nơi xa xôi trên Trái Đất. Nó cũng ảnh hưởng đến tín hiệu GPS truyền qua tầng này.

Lịch sử nghiên cứu

Năm 1878, nhà toán học và vật lý người Đức Carl Friedrich Gauß đã đưa ra giả thuyết rằng một vùng dẫn điện của bầu khí quyển có thể giải thích cho các biến thiên quan sát được của từ trường Trái Đất. 60 năm sau, Guglielmo Marconi nhận được tín hiệu vô tuyến xuyên Đại Tây Dương đầu tiên vào ngày 12 tháng 12 năm 1901 tại St. John's, Newfoundland (nay thuộc Canada) bằng cách sử dụng ăngten dài  để thu sóng. Trạm phát ở Poldhu, Cornwall đã sử dụng máy phát sóng khoảng cách tia lửa để tạo ra tín hiệu có tần số xấp xỉ 500 kHz và công suất gấp 100 lần so với bất kỳ tín hiệu vô tuyến nào được tạo ra trước đây. Tin nhắn nhận được là ba dits, mã Morse cho chữ S. Để đến được Newfoundland, tín hiệu sẽ phải bật ra khỏi tầng điện ly hai lần. Tuy nhiên, tiến sĩ Jack Belrose đã phản đối điều này dựa trên công trình lý thuyết và thực nghiệm. Tuy nhiên, Marconi đã nhận được thông tin liên lạc không dây xuyên Đại Tây Dương ở Vịnh Glace, Nova Scotia một năm sau đó.

Năm 1902, Oliver Heaviside đề xuất sự tồn tại của lớp Kennelly–Heaviside của tầng điện ly. Cũng trong năm 1902, Arthur Edwin Kennelly đã phát hiện ra một số tính chất điện vô tuyến của tầng điện ly.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Gehred, Paul, and Norm Cohen, SWPC's Radio User's Page.
 Amsat-Italia project on Ionospheric propagation (ESA SWENET website)
 NZ4O Solar Space Weather & Geomagnetic Data Archive
 NZ4O 160 Meter (Medium Frequency)Radio Propagation Theory Notes Layman Level Explanations Of "Seemingly" Mysterious 160 Meter (MF/HF) Propagation Occurrences
 USGS Geomagnetism Program
 Encyclopædia Britannica, Ionosphere and magnetosphere
 Current Space Weather Conditions
 Current Solar X-Ray Flux
 Super Dual Auroral Radar Network
 European Incoherent Scatter radar system

Khí quyển Trái Đất
Khí quyển
Tầng điện ly


title: Quận 13, Paris

text:
Quận 13 của Paris (còn có tên là quận Gobelins, nhưng tên gọi này ít được dùng trong đời sống thường nhật) nằm ở tả ngạn sông Seine. Nó giáp với các quận 12, 5, 14 và Val-de-Marne. Quận 13 rộng 715 ha và có 171.533 dân vào năm 1999, tức 23.991 người/km².

Đây là một quận rất ít du lịch, nó vốn là một khu phố công nhân cũ. Gần như không có địa điểm nổi tiếng nào, công trình quan trọng nhất của quận là Thư viện François-Mitterrand thuộc Thư viện Quốc gia Pháp.

Ngày nay, quận 13 được biết đến như một quận châu Á của Paris với sự hiện diện của phố Tàu Paris.

Xem thêm

Tham khảo

Liên kết ngoài

Quận nội thị của Pháp


title: Gonomyia jejuna

text:
Gonomyia jejuna là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gonomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Pareuxoa lineifera

text:
Pareuxoa lineifera là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở Termas de Río Blanco ở Chile và Neuquén ở Argentina.

Sải cánh dài 30–32 mm. Con trưởng thành bay vào tháng 2.

Liên kết ngoài
 Noctuinae of Chile

Chú thích

Pareuxoa


title: USS Colorado (BB-45)

text:
USS Colorado (BB-45) là một thiết giáp hạm của Hải quân Hoa Kỳ từng tham gia Chiến tranh Thế giới thứ hai. Nó là chiếc dẫn đầu trong lớp của nó, và là tàu chiến thứ ba của Hải quân Mỹ được đặt cái tên này nhằm tôn vinh tiểu bang thứ 38 của Hiệp Chủng Quốc Hoa Kỳ. Trong chiến tranh, nó hoạt động thuần túy tại mặt trận Thái Bình Dương, và đã tham gia nhiều chiến dịch quan trọng cho đến khi chiến tranh kết thúc. Nó được cho ngừng hoạt động vào năm 1947 và bị bán để tháo dỡ vào năm 1959.

Thiết kế và chế tạo
Colorado được đặt lườn ngày 29 tháng 5 năm 1919 bởi hãng đóng tàu New York Shipbuilding Corporation tại Camden, New Jersey. Nó được hạ thủy vào ngày 22 tháng 3 năm 1921, được đỡ đầu bởi Bà Max Melville, Denverite, con gái của Thượng nghị sĩ tiểu bang Colorado Samuel D. Nicholson; và được đưa ra hoạt động vào ngày 30 tháng 8 năm 1923 dưới quyền chỉ huy của Thuyền trưởng, Đại tá Hải quân R. R. Belknap.

Lịch sử hoạt động

Giữa hai cuộc thế chiến
Colorado khởi hành từ New York vào ngày 29 tháng 12 năm 1923 thực hiện chuyến hải trình đầu tiên đến Portsmouth, Anh Quốc; Cherbourg và Villefranche tại Pháp; Naples thuộc Ý và Gibraltar trước khi quay trở về New York vào ngày 15 tháng 2 năm 1924. Sau khi được hiệu chỉnh và các thử nghiệm sau cùng, nó khởi hành đi sang Bờ Tây Hoa Kỳ vào ngày 11 tháng 7 và đến San Francisco, California vào ngày 15 tháng 9.

Từ năm 1924 đến năm 1941, Colorado hoạt động cùng với Hạm đội Thiết giáp hạm tại Thái Bình Dương, tham gia các cuộc tập trận cơ động hạm đội cùng các lễ hội khác, và thỉnh thoảng quay trở lại bờ Đông tham gia tập trận hạm đội tại vùng biển Caribbe. Nó còn thực hiện chuyến đi phô trương lực lượng đến Samoa, Australia và New Zealand từ ngày 8 tháng 6 đến ngày 26 tháng 9 năm 1925. Tám khẩu pháo phòng không 76 mm (3 inch) trước đây được thay thế bằng số lượng tương đương pháo 127 mm (5 inch)/25 caliber trong những năm 1928-1929. Colorado tham gia cứu nạn trận động đất tại Long Beach, California trong các ngày 10 và 11 tháng 3 năm 1933, và trong chuyến đi từ ngày 11 tháng 6 đến ngày 22 tháng 7 năm 1937, nó trợ giúp vào việc tìm kiếm Amelia Earhart bị mất tích.

Chiến tranh Thế giới thứ hai
Colorado đặt căn cứ tại Trân Châu Cảng từ ngày 27 tháng 1 năm 1941, và hoạt động tại vùng biển Hawaii trong các chuyến đi huấn luyện và tập trận khẩn trương cho đến ngày 25 tháng 6, khi nó khởi hành đi đến bờ Tây để tiến hành một đợt đại tu tại xưởng hải quân Puget Sound, vốn kéo dài cho đến tận ngày 31 tháng 3 năm 1942. Vì vậy, chiếc thiết giáp hạm đang ở trong ụ tàu khi trận Trân Châu Cảng diễn ra vào ngày 7 tháng 12 năm 1941. Hai trong số 12 khẩu pháo 127 mm (5 inch)/51 caliber nguyên thủy được tháo bỏ trong đợt đại tu này, và số lượng pháo 127 mm (5 inch)/ 25 caliber được thay thế bởi số pháo 127 mm (5 inch)/38 caliber tương đương. Ngày 31 tháng 5, Colorado và Maryland khởi hành từ cầu Cổng Vàng để hình thành một hàng phòng thủ đề phòng mọi dự định tấn công của quân Nhật nhắm vào San Francisco.

Sau đợt huấn luyện tại bờ Tây, Colorado quay lại Trân Châu Cảng vào ngày 14 tháng 8 để hoàn tất việc chẩn bị cho các hoạt động chiến đấu. Nó hoạt động tại khu vực lân cận quần đảo Fiji và New Hebrides từ ngày 8 tháng 11 năm 1942 đến ngày 17 tháng 9 năm 1943 để ngăn ngừa sự bành trướng mở rộng lãnh thổ chiếm đóng của quân Nhật. Chiếc thiết giáp hạm rời Trân Châu Cảng ngày 21 tháng 10 năm 1943 để bắn pháo chuẩn bị rồi hỗ trợ hỏa lực cho cuộc tấn công chiếm đóng Tarawa, rồi quay trở về cảng nhà vào ngày 7 tháng 12 năm 1943. Sau khi được đại tu tại vùng bờ Tây, Colorado quay trở lại Lahaina Roads thuộc quần đảo Hawaii vào ngày 21 tháng 1 năm 1944 rồi khởi hành ngay ngày hôm sau thực hiện các hoạt động tại quần đảo Marshall, bắn pháo chuẩn bị và hỗ trợ hỏa lực cho cuộc chiếm đóng Kwajalein và Eniwetok cho đến ngày 23 tháng 2 năm 1944, khi nó hướng về Xưởng hải quân Puget Sound để đại tu.

Gia nhập các đơn vị khác đang tập trung tại San Francisco chuẩn bị cho chiến dịch quần đảo Mariana, Colorado khởi hành vào ngày 5 tháng 5, đi ngang qua Trân Châu Cảng và Kwajalein để tiến hành bắn pháo chuẩn bị và hỗ trợ hỏa lực cho cuộc chiếm đóng Saipan, Guam và Tinian từ ngày 14 tháng 6. Ngày 24 tháng 7 năm 1944, trong khi đang nả pháo xuống Tinian, Colorado bị bắn trúng 22 phát đạn pháo từ các khẩu pháo bờ biển, nhưng vẫn tiếp tục hỗ trợ lực lượng tấn công cho đến ngày 3 tháng 8. Sau khi được sửa chữa tại bờ Tây, Colorado đi đến vịnh Leyte vào ngày 20 tháng 11 năm 1944 hỗ trợ cho lực lượng Mỹ đang tác chiến trên bờ. Một tuần sau, nó bị hai máy bay tấn công cảm tử kamikaze đánh trúng làm 19 người chết cùng 72 người khác bị thương cùng một vài thiệt hại. Dù vậy, nó vẫn tiến hành bắn phá Mindoro theo như kế hoạch định sẵn từ ngày 12 đến ngày 17 tháng 12 năm 1944 trước khi đi đến đảo Manus để được sửa chữa.

Quay trở lại Luzon vào ngày 1 tháng 1 năm 1945, Colorado tham gia bắn pháo chuẩn bị xuống vịnh Lingayen. Vào ngày 9 tháng 1, một tai nạn tác xạ pháo trúng phải cấu trúc thượng tầng của nó khiến 18 người chết cùng 51 người khác bị thương. Sau khi được tiếp liệu tại Ulithi, Colorado gia nhập đội các tàu chiến hỗ trợ hỏa lực tại Kerama Retto vào ngày 25 tháng 3 chuẩn bị cho cuộc chiếm đóng Okinawa. Nó ở lại chiến trường này bắn pháo hỗ trợ cho đến ngày 22 tháng 5, khi nó quay về vịnh Leyte.

Quay trở lại Okinawa đã bị chiếm giữ vào ngày 6 tháng 8, Colorado khởi hành từ đây để tham gia cuộc chiếm đóng Nhật Bản đã đầu hàng, hỗ trợ cho cuộc đổ bộ đường không xuống sân bay Atsugi tại Tokyo vào ngày 27 tháng 8. Rời vịnh Tokyo ngày 20 tháng 9, chiếc thiết giáp hạm về đến San Francisco ngày 15 tháng 10, rồi sau đó đi đến Seattle, Washington tham gia lễ hội mừng Ngày Hải quân 27 tháng 10. Sau đó nó tham gia Chiến dịch Magic Carpet, thực hiện ba chuyến đi đến Trân Châu Cảng chuyên chở 6.357 cựu chiến binh quay trở về nhà; trước khi đi đến Xưởng hải quân Bremerton để cho ngừng hoạt động. Colorado được đưa về lực lượng dự bị vào ngày 7 tháng 1 năm 1947, và được bán để tháo dỡ vào ngày 23 tháng 7 năm 1959.

Di sản
Quả chuông của nó đang được trưng bày tại University Memorial Center (UMC) thuộc Đại học Colorado. Một khẩu pháo 127 mm (5 inch)/51 caliber của Colorado được tặng cho Tổ chức Lịch sử Hàng hải Puget Sound vào năm 1959, và đang được trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử và Công nghiệp tại Seattle. Đây là một trong số tám khẩu pháo trên chiếc Colorado.

Phần thưởng
Colorado được tặng thưởng bảy Ngôi sao Chiến đấu do thành tích phục vụ trong Thế Chiến II.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
US Navy Historical Center USS Colorado gallery
Maritimequest USS Colorado BB-45 photo gallery
NavSource Online: Battleship Photo Archive BB-45 USS COLORADO 1919 - 1929
University of Colorado Memorial Center: Colorado Veterans Memorial

Lớp thiết giáp hạm Colorado
Thiết giáp hạm của Hải quân Hoa Kỳ
Thiết giáp hạm trong Thế Chiến II
Tàu liên quan tới Colorado của Hải quân Hoa Kỳ


title: Ligny-sur-Canche

text:
Ligny-Sur-Canche là một xã ở tỉnh Pas-de-Calais ở vùng Hauts-de-France, Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Tham khảo
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 The CWGC cemetery
 Ligny-Sur-Canche on the Quid website

Lignysurcanche


title: Rissoina cylindrica

text:
Rissoina cylindrica là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rissoidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Rissoina


title: Kiêu hãnh và định kiến

text:
Kiêu hãnh và định kiến (tiếng Anh: Pride and Prejudice) là tác phẩm nổi tiếng nhất của nhà văn Anh Jane Austen. Tiểu thuyết được viết từ năm 1796 đến năm 1797 và xuất bản năm 1813.

Câu chuyện nói về tình yêu và hôn nhân của tầng lớp quý tộc nhỏ tại Anh vào đầu thế kỷ 19. Nhân vật chính là Elizabeth Bennet, một cô gái 20 tuổi xuất thân trong một gia đình trung lưu. Nội dung chính kể về sự đối đầu và sau này trở thành cuộc tình giữa Elizabeth và Fitzwilliam Darcy, thuộc tầng lớp địa chủ. Tựa truyện nói về sự kiêu hãnh và các định kiến của nhân vật này đối với nhân vật kia.

Cốt truyện

Cuốn sách bắt đầu bằng một trong những câu bất hủ nhất trong văn học Anh: It is a truth universally acknowledged, that a single man in possession of a good fortune, must be in want of a wife. (Có một sự thật mà ai cũng công nhận, đấy là: một người đàn ông có một tài sản khá hẳn sẽ muốn lấy vợ.). Tuy nhiên, đến cuối truyện lại là một sự thật hoàn toàn ngược lại. Không phải là các quý ông tìm kiếm một người vợ, mà là các cô gái, để đảm bảo cho mình một tương lai ổn định, phải chủ động kiếm một người chồng.

Ông bà Bennet có năm người con gái (Jane, Elizabeth, Mary, Kitty, Lydia) đã đến tuổi cập kê và bà Bennet đang ráo riết tìm chồng cho con. Cả làng đang xôn xao về anh Bingley, một địa chủ giàu có mới dọn đến vùng này. Bingley đem theo người bạn là Fitzwilliam Darcy. Người ta kháo nhau rằng Darcy rất giàu. Tuy nhiên, sau khi gặp Darcy ở buổi dạ vũ do Bingley tổ chức, nhiều người đã thấy rằng anh quá kiêu hãnh. Khi Bingley gợi ý Darcy khiêu vũ với Elizabeth, Darcy cho rằng cô không đủ tài sắc để quyến rũ anh. Elizabeth nghe lỏm được và có ác cảm với Darcy.

Elizabeth lại quen biết một sĩ quan tên Wickham đang đóng quân gần nhà. Wickham kể rằng anh đã bị Darcy cướp đi tài sản thừa kế, làm Elizabeth càng không ưa Darcy.

Vài ngày sau dạ hội, gia đình ông Bennet có khách là người bà con tên Collins, vốn đang muốn làm rể nhà Bennet. Đầu tiên Collins chọn cô chị cả, Jane, nhưng bà Bennet nói rằng Jane sắp được gả cho Bingley. Collins lại chọn Elizabeth, nhưng cô không ưa anh. Sau khi bị Elizabeth nhất mực từ chối, Collins cầu hôn Charlotte Lucas, bạn thân của Elizabeth. Charlotte bằng lòng ngay vì cô đã lớn tuổi (27 tuổi), chỉ muốn an phận. Bà Bennet rất bực vì Collins sau này sẽ thừa kế tài sản nhà Bennet và Charlotte sẽ thay thế bà, trong khi Elizabeth lại thất vọng vì nghĩ rằng cô bạn thân lấy chồng vì tiền.

Ít lâu sau, Bingley bất ngờ rời làng về Luân Đôn, làm Jane bị thất tình.

Charlotte mời Elizabeth đến thăm vợ chồng cô. Trong khi ở với họ, Elizabeth gặp Darcy (Darcy là cháu của Phu nhân Catherine, người bảo trợ anh Collins). Darcy bất ngờ tỏ tình và cầu hôn Elizabeth, nhưng lại hạ thấp gia cảnh cô. Cô còn khám phá ra rằng chính Darcy đã khuyên can Bingley đừng hỏi cưới Jane. Elizabeth bảo Darcy rằng cô sẽ không bao giờ chịu lấy anh. Sáng hôm sau, Darcy đưa cho Elizabeth một lá thư và bỏ đi. Trong thư Darcy biện hộ hành động của mình. Darcy nói rằng Jane chẳng những có địa vị thấp mà còn tỏ ra thờ ơ với Bingley. Darcy còn tiết lộ rằng Wickham là một gã Sở Khanh. Việc này đã khiến Elizabeth xét lại suy nghĩ về Darcy và dần dần các định kiến của cô đã được tháo gỡ.

Một thời gian sau, trong một lần du ngoạn, ông bà Gardiner (cậu mợ của Elizabeth) thuyết phục cô đến tham quan Pemberley, khu đất của Darcy. Cô đồng ý khi biết chủ nhà đã đi vắng. Nào ngờ Darcy đột ngột về thăm nhà và chạm mặt Elizabeth. Darcy tỏ ra thân thiện hơn, và làm cho Elizabeth thấy rằng dưới vẻ kiêu hãnh anh là một người hào phóng.

Cũng trong thời gian này, Elizabeth được tin cô em út Lydia đã trốn nhà theo Wickham. Wickham bị nợ nần vì đánh bạc và đã giải ngũ. Nghe tin, Darcy tìm Wickham và cho tiền để hắn cưới Lydia, nhưng lại giấu Elizabeth chuyện này. Elizabeth tình cờ biết được, cô rất xúc động và hoàn toàn thay đổi thái độ đối với Darcy.

Biết được tình cảm của Darcy đối với Elizabeth, Phu nhân Catherine rất tức giận vì bà đã định gả con gái cho Darcy. Bà đến nhà Bennet đòi Elizabeth phải bỏ Darcy, nhưng cô bảo bà không có quyền can thiệp vào chuyện riêng của cô. Nghe được chuyện này, Darcy hiểu tình cảm của Elizabeth đối với anh đã thay đổi. Darcy khuyến khích Bingley cầu hôn Jane và Darcy cầu hôn Elizabeth lần thứ hai. Lúc này thì sự kiêu hãnh và định kiến đã không còn, và Elizabeth nhận lời làm vợ Darcy.

{| class="toccolours collapsible collapsed" align=right width=330 style="margin: 1em;"
|-
! Bảng phả hệ
|-

Nhân vật chính
 Elizabeth (Lizzy) Bennet: Là một cô gái 20 tuổi xuất thân trung lưu, Elizabeth xinh đẹp, thông minh, có khiếu hài hước châm biếm.
 Fitzwilliam Darcy: Darcy xuất thân dòng dõi, anh sở hữu điền sản nguy nga ở Derbyshire, là một chàng trai điển trai, vóc người cao ráo đẹp đẽ, dáng điệu cao quý. Anh bị mọi người coi là kẻ kiêu kỳ, khó ưa nhất trên đời, nhưng thật ra anh là một chàng trai rất tốt, anh rất trân trọng bạn bè, thậm chí đối xử với bạn thân còn tốt hơn mình; anh luôn đặt gia đình lên trên hết và luôn bảo bọc cô em gái duy nhất. Sau này, vì yêu Elizabeth, anh đã âm thầm giúp đỡ gia đình cô tìm lại em gái bỏ trốn, và anh đã giúp hai người họ kết hôn với nhau, mà không hề nói cho bất kỳ ai biết.
 Ông Bennet: Là một người đàn ông có sự pha trộn kỳ quặc của tinh tường, châm chọc, kiệm lời và khó đoán định. Trong số năm cô con gái, ông thương con gái thứ hai - Elizabeth nhất vì cô có tính cách giống ông, sau này khi Elizabeth đã lấy anh Darcy, tình cảm ông dành cho cô thường kéo ông ra khỏi nhà và đến nhà thăm cô vào những lúc ít ai có thể ngờ.
 Bà Bennet: Bà là một người phụ nữ kém hiểu biết, ít học và đồng bóng. Hễ gặp chuyện không như ý, bà liền cho rằng thần kinh mình suy nhược. Trách nhiệm của đời bà là gả chồng cho con gái. Thú vui của đời bà là thăm viếng và hóng chuyện.
 Jane Bennet: Jane là con gái cả của gia đình Bennet, với ngoại hình xinh đẹp, tính cách bao dung lúc nào cũng yêu quý mọi người xung quanh, có trí thông minh tinh tường. Cô được tất cả mọi người yêu mến.
 Mary Bennet: Là cô gái duy nhất không có nhan sắc trong số năm chị em, Mary luôn cần mẫn trau dồi kiến thức và hoàn thiện bản thân, đồng thời luôn sốt sắng tìm cách thể hiện hết những gì mình đã học.
 Catherine (Kitty) Bennet: Catherine thân thiết với cô em út Lydia nhất trong số các chị em, và với tính cách dễ bị sai khiến, cô luôn chịu ảnh hưởng xấu bởi Lydia. Nhưng sau này, khi không còn chịu ảnh hưởng từ cô em, thêm nữa là được hai chị cả quan tâm và chăm sóc đúng mực, cô đã bớt cáu kỉnh, đỡ dốt nát và nhạt nhẽo.
 Lydia Bennet: Được miêu tả là một cô gái mười lăm tuổi cao to, mũm mĩm, có nước da sáng và khuôn mặt tươi vui. Vì là con gái được bà mẹ cưng chiều nhất, cô hành xử hết sức bản năng và luôn tỏ vẻ ta đây là kẻ quan trọng. Elizabeth đánh giá Lydia là một kẻ cợt nhả ở mức độ thảm hại và tầm thường nhất, không có sức hấp dẫn nào ngoài sự trẻ trung và một vóc dáng tàm tạm, vì sự dốt nát và đầu óc rỗng tuếch, hoàn toàn không thể đương đầu trước sự khinh miệt của mọi người do thói ưa được ngưỡng mộ. Lydia bỏ trốn cùng Wickham khi có một chuyến đi thăm các sĩ quan ở Brighton, ảo tưởng rằng anh ta sẽ lấy mình, trong khi không hề nhận thức được tính cách tệ hại của anh ta, cuối cùng khi nhờ có anh Darcy âm thầm giúp đỡ, Lydia mới có thể trở thành vợ của Wickham. Sau này khi lập gia đình, tính nết của cô và chồng vẫn không thay đổi.
 Charles Bingley: Là một chàng trai xuất thân từ một gia đình danh giá ở miền Bắc nước Anh. Anh được miêu tả là ưa nhìn, phong nhã, nét mặt cởi mở. Tính cách dễ mến, thoải mái, hoạt bát, anh luôn đối xử thân thiện với mọi người.
 George Wickham: Anh chàng với vẻ ngoài điển trai, phong thái hài hước, lịch sự và ở trong quân đội càng gây ấn tượng mạnh với các cô gái trẻ, thậm chí là với những người lớn tuổi lần đầu tiếp xúc với anh. Thế nhưng về bản chất, Wickham đúng chất là anh chàng "đào mỏ" và chuyên bịa chuyện. Anh vu khống và nói xấu về Darcy, con trai của gia đình có ơn với gia đình anh, anh quyến rũ Elizabeth và cuối cùng chấp nhận lấy em cô - Lydia chỉ vì Darcy đã đứng ra dàn xếp vụ việc sao cho có lợi cho Wickham. Một anh chàng đúng chất không thể "trông mặt mà bắt hình dong".
 William Collins: Anh này là một thanh niên hai mươi lăm tuổi cao lớn, phục phịch. Collins không phải là một người biết phải trái, khiếm khuyết trong tư chất ấy cũng được giáo dục hay giao thiệp bù đắp, nhưng chỉ là một phần rất ít ỏi thôi. Khi cầu hôn Elizabeth và bị cô từ chối, anh ta đã quay sang cầu hôn Charlotte Lucas - bạn thân của Elizabeth.
 Phu nhân Catherine de Bourgh: Dì của Darcy, là một người đàn bà cao to, nét mặt sắc sảo, có tính cách săm soi người khác. Bà ta đặc biệt kịch liệt phản đối cuộc hôn nhân của Darcy và Elizabeth vì luôn nghĩ rằng Darcy sẽ cưới người con gái của mình chứ không phải cô gái nào khác.
 Caroline Bingley: Em gái của Charles Bingley, cô có ngoại hình khá xinh đẹp, hài hước nhưng có tính kiêu ngạo và tự cao. Do xuất thân danh giá, số gia tài được thừa kế, thói quen chi tiêu quá trớn, thích giao du với xã hội thượng lưu mà cô luôn nghĩ rằng bản thân tốt đẹp đủ bề còn thiên hạ thì chẳng có ai đáng trọng. Caroline có sự yêu mên giả tạo đối với Jane Bennet, khinh thường những người dân trong vùng nơi gia đình Bennet sinh sống, và cô căm ghét, đố kỵ với Elizabeth Bennet.

Các mối quan hệ

Chuyển thể
Tiểu thuyết đã được nhiều lần chuyển thể thành phim, truyền hình, và sân khấu.

Điện ảnh
 1940: Pride and Prejudice với diễn viên Greer Garson và Laurence Olivier.
 2001: Nhật ký tiểu thư Jones (Bridget Jones's Diary) có cùng đề tài với Kiêu hãnh và định kiến, và nhân vật Mark Darcy (diễn viên Colin Firth) được đặt tên theo nhân vật trong tiểu thuyết.
 2003: Pride and Prejudice: A Latter-day Comedy.
 2004: Pride and Prejudice, thể Bollywood, đạo diễn Gurinder Chadha với diễn viên Anupam Kher, Aishwarya Rai, và Naveen Andrews.
 2005: Pride and Prejudice, diễn viên Keira Knightley và Matthew Macfadyen.
 2016: Pride and Prejudice and zombie. Diễn viên Lily Jeams

Truyền hình
 1952: (2 tháng 2 đến 8 tháng 3) Chiếu trên BBC, 5 tập với diễn viên Ann Baskett và Peter Cushing.
 1980: Kiêu hãnh và định kiến, phim truyền hình với diễn viên Elizabeth Garvie và David Rintoul, chuyển thể bởi Fay Weldon.
 1995: Kiêu hãnh và định kiến, phim truyền hình với diễn viên Jennifer Ehle và Colin Firth, do Andrew Davies chuyển thể.
 Các phim truyền hình khác chiếu trên BBC trong những năm 1938, 1958, và 1967.

Sân khấu
 "First Impressions", trên sân khấu Broadway

Liên kết ngoài
 Pride and Prejudice, nguyên bản tiếng Anh của tác phẩm

Tham khảo

Tiểu thuyết Anh
Tiểu thuyết của Jane Austen
Tiểu thuyết năm 1813
Tiểu thuyết thế kỷ 19
Tiểu thuyết Vương quốc Liên hiệp Anh được chuyển thể thành phim
Tiểu thuyết về quý tộc
Tiểu thuyết Vương quốc Liên hiệp Anh được chuyển thể thành kịch


title: Tipula novatrix

text:
Tipula novatrix là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Đĩa quang

text:
Đĩa quang (tiếng Anh: optical disc) là thuật ngữ dùng để chỉ chung các loại đĩa mà dữ liệu được ghi/đọc bằng tia ánh sáng hội tụ. Tuỳ thuộc vào từng loại đĩa quang (CD, DVD...) mà chúng có các khả năng chứa dữ liệu với dung lượng khác nhau.

Đĩa quang là dạng lưu trữ dữ liệu không mất dữ liệu khi ngừng cung cấp điện (non-volatile).
 Bài này có nội dung về các loại đĩa quang nói chung, chi tiết từng loại đĩa quang cụ thể xem từng bài riêng về chúng

Tổng quan
Về cơ bản lưu trữ dữ liệu dạng đĩa trên máy tính được chia thành hai loại: ghi nhớ dữ liệu theo nguyên lý sử dụng từ tính và quang học. Với nguyên lý từ tính, chúng gồm các loại đĩa cứng, đĩa mềm. Với nguyên lý quang học, đại diện cho chúng là các đĩa CD, DVD và với các chuẩn mới ngày nay. Lưu trữ dựa trên từ tính rất thông dụng và xuất hiện trên hầu hết các máy tính (xem thêm bài ổ đĩa cứng) với đặc điểm là dung lượng lớn, việc ghi dữ liệu thuận tiện. Với các đĩa quang học việc ghi dữ liệu khó khăn hơn, phải thực hiện trên các đĩa quang riêng và ổ đĩa quang có tính năng ghi dữ liệu.

Lịch sử phát triển
Được phát triển vào khoảng cuối thập niên 1960, đĩa quang đầu tiên được phát minh bởi James Russell.
•	Năm 1978 hai hãng Philips và Sony bắt tay cùng nghiên cứu phát triển loại đĩa CD-DA (digital audio) dùng cho việc ghi âm thanh.
•	Đến năm 1980 thì chuẩn đĩa CD-DA ra đời, chúng được chuẩn hoá với định dạng Sách đỏ (Red Book).
•	Năm 1983 Sony và Philips tiếp tục hợp tác để đưa ra các chuẩn đĩa chung. Chuẩn định dạng Sách vàng để phù hợp hơn với dữ liệu trên máy tính CD ROM
•	Từ đó về sau thì các định dạng đĩa CD được phát triển theo theo các chuẩn sách Xanh, Cam, Trắng...

Nguyên lý lưu trữ dữ liệu
Không giống như các đĩa cứng được ghi dữ liệu lên bề mặt bằng từ, đĩa quang (theo đúng như ý nghĩa của tên gọi) sử dụng các tính chất quang học để lưu trữ dữ liệu.
Khái niệm track trên đĩa quang cũng giống như ổ đĩa cứng, mỗi track là một vòng tròn, tuy nhiên ở đĩa quang các track là các vòng tròn hở nối tiếp nhau.

Trên đĩa quang có các rãnh theo hình xoắn trôn ốc từ trong ra ngoài (không giống như các track đồng tâm ở ổ đĩa cứng) chứa các"hố"thuật ngữ tiếng Anh gọi là"pit"và bề mặt gọi là"land", tia laser đọc các pit và land và chuyển sang tín hiệu nhị phân.Các pit này được chia làm chín loại,có ký hiệu từ t3 đến t11.
t3 = 833 nm
t4 =1111 nm
t5 =1388 nm
t6 =1666 nm
t7 =1944 nm
t8 =2221 nm
t9 =2499 nm
t10 =2777 nm
t11 =3054 nm
Cụ thể hơn,tia sáng khi chiếu vào bề mặt đĩa quang nếu gặp một pit(phần hố bị laser khắc) thì tia sáng sẽ không phản xạ ngược lại nguồn phát sáng vì phần sóng giao thoa ở viền pit đã triệt tiêu sự phản lại,còn khi chiếu qua phần land(bề mặt không bị khắc) thì tia sáng sẽ phản chiếu lại mắt đọc,đường này có dạng 2 tia trùng nhau.
Tại ổ đĩa quang, trên đường chiếu của tia sáng có hệ lăng kính bán mạ để phản xạ tia sáng truyền ngược lại (khi chiếu vào vùng bề mặt) vào một bộ cảm biến để nhận tín hiệu (là các photodiode).
Tín hiệu sau khi nhận được cần phải xử lý rất phức tạp.Các phần tử pit và land kể trên không phải đại diện cho các bit nhị phân.Các bit nhị phân trong hệ này được tạo nên bởi kênh nhị phân(channel bit) hay là một xung thời gian có độ dài(1/4.321.800 phần của giây).Các kênh nhị phân này quy định khoảng thời gian mà một bit có ý nghĩa.Các bit"0"và"1"được quy định như sau,nếu như tia laser quét vào vùng land,mỗi kênh nhị phân sẽ bằng một bit"0"và chia đều vùng land này,khi tia laser chiếu vào phần viền,giữa vùng land và một hố pit,kênh nhị phân ở giai đoạn chuyển giao này sẽ bằng bit"1".Sau đó các kênh nhị phân(thời gian) tiếp tục chia đều hố pit đó và khoảng thời gian giữa pit đó,tức là khi tia laser quét vẫn ở trong pit đó thì nó chiếm một khoảng thời gian"x"có đơn vị là 1 channel bit,mỗi đơn vị đó có giá trị"0"như khi quét qua land.Các dữ liệu nhị phân này không phải là dữ liệu đầu vào có thể đọc được.
Tuy nhiên đó chỉ là trên mô hình,để hệ thống thu và phát hoạt động tốt,người ta khi ghi đĩa phải dùng thuật toán efm để giảm thiểu sai sót bằng cách thêm các bit nhị phân vào dữ liệu thô thu được trên mô hình chuẩn trước khi ghi các bit vào đĩa.

Cấu tạo và thông số
Đĩa quang có nhiều loại khác nhau (CD, DVD,...), ghi dữ liệu một mặt đĩa hoặc ghi cả ở hai mặt dĩa, do đó chúng có cấu tạo rất khác nhau. Ở các loại đĩa quang khác nhau, xem cụ thể cấu tạo của chúng tại từng bài cụ thể.

Cấu tạo
Một cách chung nhất, đĩa quang có cấu tạo gồm:
 Lớp nhãn đĩa (chỉ có ở loại đĩa quang một mặt)
 Lớp phủ chống xước (chỉ có ở loại đĩa quang một mặt).
 Lớp bảo vệ tia tử ngoại.
 Lớp chứa dữ liệu.
 Lớp polycarbonat trong suốt (phía bề mặt làm việc)
Đối với loại đĩa quang ghi dữ liệu ở cả hai mặt, các lớp được bố trí đối xứng nhau để đảm bảo ghi dữ liệu ở cả hai mặt đĩa.

Kích thước
Tuỳ từng loại đĩa quang khác nhau mà chúng có các kích thước khác nhau (xem từng bài riêng biệt theo bảng). Chúng thường được chia thành các loại chính sau:
 Đĩa lade có kích thước lớn nhất: đường kính ngoài đến 300 mm.
 Đĩa CD/DVD có cùng kích thước: đường kính ngoài đên 120 mm.
 Một số loại đĩa quang có hình dáng thiết kế mỹ thuật: hình dáng bên ngoài có thể gần giống hình tròn (đảm bảo chống rung lệch khi đọc đĩa) như quả bóng, trái tim... như một sự độc đáo.

Một số khái niệm
 Track là những đường chứa các pit trên bề mặt làm việc của đĩa quang.Các track được nối liền nhau theo đường xoắn ốc.
 Pit là một hố có dạng lõm trên bề mặt của đĩa quang,có chín loại kích thước khác nhau,từ 833 nm đến 3054 nm.Với kích thước rất nhỏ này,các hiệu ứng triệt tiêu sóng được thể hiện rõ rệt,và pit được ứng dụng như phần tối của dữ liệu.
 Land là vùng bề mặt đĩa bằng phẳng,có thể phản chiếu lại tia sáng đến,được ứng dụng như phần sáng của dữ liệu.
 burn hoạt động ghi dữ liệu lên đĩa.

Phân loại
Đĩa quang được chia thành nhiều loại khác nhau (xem bảng bên phải).
Về dạng thức dữ liệu tồn tại: Đĩa quang thường được chia thành các loại sau:
 Đĩa đã ghi dữ liệu: Loại đĩa ca nhạc, phim, phần mềm...ngay từ khi bán ra thị trường. Loại này người sử dụng không thể ghi thêm dữ liệu vào được (trừ một số trường hợp đặc biệt như đĩa mua về được ghi chưa hết dung lượng theo cách ghi cho phép ghi tiếp hay đĩa mua về là dạng RW). Do là đĩa đã ghi dữ liệu nên giá cả của đĩa này sẽ cao hơn so với đĩa chưa ghi dữ liệu.
 Đĩa chưa ghi dữ liệu - Loại ghi một lần: Đĩa được sản xuất chưa được ghi dữ liệu nhưng chỉ cho phép người sử dụng ghi dữ liệu lần đầu tiên. Đây cũng chỉ là khái niệm tương đối, người sử dụng có thể có cách thức ghi dữ liệu sao cho một đĩa có thể ghi nhiều lần liên tiếp nhau cho đến khi đĩa được ghi hết chỗ trống. Loại đĩa này thường có ký hiệu"R", hầu hết các đĩa bán ngoài thị trường được ghi từ loại đĩa này mà ra, người ta còn gọi loại đĩa này là đĩa trắng và chữ R là viết tắt của Recordable.
 Đĩa chưa ghi dữ liệu - Loại ghi nhiều lần: Đĩa được sản xuất chưa ghi dữ liệu nhưng cho phép người sử dụng có thể ghi dữ liệu và sau đó có thể xoá đi để ghi lại dữ liệu khác (hoàn toàn khác nội dung trước đó). Loại này thường có ký hiệu"RW"-Read-Write. Để ghi và xóa được loại đĩa này, chúng ta cần dùng một phần mềm chuyên dụng như Nero. Do có khả năng lưu trữ như một USB- nghĩa là ghi-xóa-ghi nên giá của loại đĩa này rất mắc, cao khoảng 4 lần so với loại chỉ ghi một lần.
Với dạng thức: Số mặt chứa dữ liệu, đĩa quang có hai dạng sau:
 Đĩa chỉ có một mặt chứa dữ liệu: Là loại đĩa thông dụng nhất: Dữ liệu chỉ chứa trên một mặt của đĩa, mặt còn lại thường là nhãn đĩa và các lớp bảo vệ.
 Đĩa có cả hai mặt chứa dữ liệu: (kiểu tương tự các đĩa nhựa của các máy hát cổ điển) Cả hai mặt đĩa đều được ghi dữ liệu do đó loại đĩa này thường không có lớp nhãn đĩa hoặc các lớp bảo vệ phần dữ liệu. Người sử dụng có thể lật mặt đĩa để đọc dữ liệu tại mặt còn lại. Dung lượng đĩa hai mặt lớn nhất (tất nhiên) gấp đôi đĩa một mặt.

Ghi dữ liệu
Tuỳ theo nguồn gốc ghi chứa dữ liệu mà đĩa quang có thể được ghi dữ liệu bằng các thiết bị công nghiệp (sản xuất hàng loạt) hoặc do người sử dụng tự ghi dữ liệu của họ.

Sản xuất trong công nghiệp
Ghi dữ liệu trong công nghiệp hoàn toàn khác với cách thức ghi dữ liệu ở người sử dụng: Ghi theo một quy trình sản xuất từng lớp đĩa riêng biệt theo dạng tạo khuôn mẫu, do đó các đĩa ghi công nghiệp thường bền hơn. Để phân biệt, sự dễ nhận thấy nhất là các đĩa quang ghi trong công nghiệp có bề mặt làm việc màu ánh kim (trắng).

Các đĩa quang ghi công nghiệp thường thực hiện với số lượng lớn, khi đó chúng có giá thành/chiếc thấp hơn so với các đĩa được ghi do người sử dụng (so sánh cùng chất lượng đĩa).

Ghi đĩa ở người sử dụng
Ngoài các thiết bị ghi dữ liệu chuyên dụng, người sử dụng chỉ có thể ghi dữ liệu vào đĩa quang bởi các ổ đĩa quang có chức năng ghi được sản xuất dưới dạng phôi trắng (không chứa dữ liệu, có khả năng ghi).
Khi ghi dữ liệu, ổ đĩa quang phát ra một tia lade (khác với tia để đọc dữ liệu) vào bề mặt đĩa. Tuỳ theo loại đĩa quang là ghi một lần hoặc nhiều lần mà cơ chế làm việc ở đây khác nhau:
 Với loại đĩa quang ghi một lần: Lớp chứa dữ liệu là lớp màu polymer hữu cơ: Tia lade sẽ đốt lớp màu này tại từng điểm khác nhau (theo yêu cầu ghi dữ liệu) để tạo thành các điểm tối, các điểm còn lại không được đốt là các điểm sáng.
 Với loại đĩa quang ghi lại nhiều lần: Lớp chứa dữ liệu là lớp kim loại có thể chuyển biến trạng thái: trạng thái tinh thể (phản xạ với ánh sáng) và trạng thái vô định hình (không phản xạ ánh sáng chiếu vào). Khi ghi dữ liệu vào loại đĩa này, ổ đĩa quang cần thực hiện hai công đoạn: dùng tia lade để xoá dữ liệu và ghi dữ liệu mới.

Xem thêm
 Ổ đĩa quang

Tham khảo
 Cấu trúc máy tính và thiết bị ngoại vi
Nguyễn Nam Trung
Nhà xuất bản Khoa học Kỹ thuật. 2000
 Upgrading and Repairing Pcs, 17th Edition
Scott Mueller

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiết bị lưu trữ máy tính
Đĩa quang
DVD


title: Darna pallivitta

text:
The Nettle Caterpillar or Stinging Nettle Caterpillar (Darna pallivitta) là một loài bướm đêm thuộc họ Limacodidae. Nó là loài bản địa của Trung Quốc, Đài Loan, Thái Lan, bán đảo Mã Lai, Java và Borneo. Nhưng hiện nay nó cũng có mặt ở Hawaii và Nhật Bản.

Ấu trùng ăn là nhiều loài cây, gồm Areca, Caryota, Cocos, Phoenix, Rhapsis, Veitchia merrillii, Adenostemma, Commelina diffusa, Breynia, Vigna marina, Cordyline terminalis, Dracaena, Iris, Ficus, Averrhoa carambola, Coffea arabica, Pipturus albidus, Alyxia oliviformis, Monstera, Neodypsis decaryi, Wedelia, Tillandsia cyanea, Desmodium uncinatum, Erythrina sandwicensis, Cuphea, Beaucamea recurvata, Cordyline marginata, Ophiopogon, Clidemia hirta, Tibouchina, Musa, Psidium, Jasminum multiflorum, Arundina graminifolia, Panicum repens, Paspalum conjugatum, Pennisetum purpureum, Macadamia và Gardenia.

Tham khảo

Liên kết ngoài
NPAG Report on Darna pallivitta

Darna


title: Hoàng vĩ

text:
Hoàng vĩ hay hoàng vĩ độ, vĩ độ hoàng đạo, vĩ độ thái dương, vĩ độ thiên cầu, là một trong hai tọa độ có thể được sử dụng để xác định vị trí của một thiên thể trên thiên cầu trong hệ tọa độ hoàng đạo. Trong hệ tọa độ này, thiên cầu được chia thành hai bán cầu bởi mặt phẳng hoàng đạo (tức mặt phẳng quỹ đạo của Trái Đất). Khi quan sát từ Trái Đất, Mặt Trời di chuyển trên đường hoàng đạo và luôn luôn có hoàng vĩ bằng 0. Hoàng vĩ là góc về phía bắc hay về phía nam của đường/mặt phẳng hoàng đạo, tương tự như các vĩ độ trên Trái Đất là vị trí góc của một điểm trên Trái Đất ở phía bắc hay nam của xích đạo. Các hành tinh và phần lớn các thiên thể khác trong hệ Mặt Trời có xu hướng có hoàng vĩ nhỏ.

Xem thêm
 Hoàng kinh
 Hệ tọa độ hoàng đạo

Tham khảo

Hệ tọa độ thiên văn
Góc


title: Xenoda nigricollis

text:
Xenoda nigricollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1896.

Chú thích

Tham khảo

Xenoda


title: Aurilândia

text:
Aurilândia là một đô thị ở bang Goiás. Dân số đô thị này năm 2004 ước khoảng 4.220 người.

Tham khảo

Đô thị bang Goiás


title: Leptotarsus minimus

text:
Leptotarsus minimus là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Leptotarsus


title: Anthidium klapperichi

text:
Anthidium klapperichi là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Mavromoustakis mô tả khoa học năm 1965.

Chú thích

Tham khảo

Anthidium
Động vật được mô tả năm 1965


title: Conus nielsenae

text:
Conus nielsenae là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Giống như tất cả các loài thuộc chi Conus, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

 The Conus Biodiversity website

N
Động vật được mô tả năm 1962


title: Ngày quốc tế bất bạo động

text:
Ngày quốc tế bất bạo động (hay Ngày quốc tế không bạo lực) là một ngày do Liên Hợp Quốc đặt ra để cổ vũ cho hòa bình, tránh dùng bạo lực. Ngày này được tổ chức vào ngày 02 tháng 10 - ngày sinh nhật của Mohandas Gandhi. Ngày này ở Ấn Độ được gọi là "Gandhi Jayanti" (ngày nghỉ lễ sinh nhật Gandhi)

Lịch sử
Trong tháng 1 năm 2004, người Iran đoạt giải Nobel Hòa bình Shirin Ebadi đã nhận một ý kiến đề nghị dành một ngày trong năm làm "Ngày quốc tế bất bạo động" từ một giáo viên tiếng Hindi ở Paris giảng dạy các sinh viên quốc tế ở Diễn đàn Xã hội thế giới tại Bombay.

Ý tưởng này dần dần thu hút được sự quan tâm của một số nhà lãnh đạo Đảng Quốc Đại Ấn Độ cho tới khi một nghị quyết "Hội nghị Satyagraha" ở New Delhi trong tháng 1 năm 2007 do bà Sonia Gandhi và Tổng Giám mục Desmond Tutu khởi xướng, kêu gọi Liên Hợp Quốc thông qua ý tưởng này.

Ngày 15 tháng 6 năm 2007, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc đã bỏ phiếu tán thành việc lập ngày 2 tháng 10 là Ngày quốc tế bất bạo động. Nghị quyết của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc yêu cầu mọi thành viên của hệ thống Liên Hợp Quốc tổ chức kỷ niệm ngày 2 tháng 10 theo "cách thích hợp và phổ biến thông điệp bất bạo động, kể cả thông qua việc giáo dục và nâng cao nhận thức của công chúng".

Tem thư kỷ niệm
Cơ quan Quản lý Bưu chính Liên Hợp Quốc ở thành phố New York đã làm một con dấu đóng trên tem đặc biệt để kỷ niệm sự kiện này, theo yêu cầu của Đại sứ Ấn Độ trong "Phái đoàn đại diện thường trực của Ấn Độ tại Liên Hợp Quốc". Cơ quan quản lý Bưu chính Liên Hợp Quốc đã cho biết mọi thư gửi đi thông qua cơ quan này từ ngày 2 tháng 10 tới 31 tháng 10 đều đóng dấu này. Thông tin trên tài liệu tem khác nhau có mang dấu này được tóm tắt tại một trang web dành cho việc sưu tập tem Gandhi và có thể được truy cập ở đây. here.

Chú thích

Tham khảo
 Website chính thức về Ngày quốc tế bất bạo động
Introduction of the draft resolution on International Day of Non-Violence  - United Nations

Ngày Liên Hợp Quốc
Bất bạo động
Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Mười
Ngày Hành động
Mahatma Gandhi


title: 1330 Spiridonia

text:
1330 Spiridonia (1925 DB) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 17 tháng 2 năm 1925 bởi V. Albitzkij ở Simeis.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Được phát hiện bởi Vladimir Aleksandrovich Albitzky
Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1925
Tiểu hành tinh kiểu P (Tholen)


title: Chavanoz

text:
Chavanoz là một xã thuộc tỉnh Isère, vùng Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 237 mét trên mực nước biển.

Địa lý
Sông Bourbre chảy theo hướng bắc qua khu vực phía đông thị trấn, sau đó chảy vào sông Rhone.

Dân số

Tham khảo

Xã của Isère


title: Andrena querquedula

text:
Andrena querquedula là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Warncke mô tả khoa học năm 1975.

Chú thích

Tham khảo

Q
Động vật được mô tả năm 1975


title: 4783 Wasson

text:
4783 Wasson (1983 AH1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 12 tháng 1 năm 1983 bởi C. S. Shoemaker và E. M. Shoemaker ở Đài thiên văn Palomar. Tiểu hành tinh đặt tên theo John Wasson, một giáo sư ở UCLA.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 4783 Wasson

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1983


title: Đăng đàn cung

text:
Đăng đàn cung (chữ Hán: 登壇宮, diễn nghĩa giai điệu đăng đàn) là tên của quốc thiều thời nhà Nguyễn, có tiết tấu dựa trên ngũ cung, cũng là quốc ca đầu tiên của Việt Nam.

Lịch sử
Khi vua Gia Long lên ngôi, ông đã tổ chức ngay một nghi lễ triều chính cho công việc nhận tước vị này. Nhà vua ra lệnh soạn thảo bản quốc thiều để sử dụng trong các đại lễ của triều đình. Từ thời vua Gia Long trở đi, Đăng đàn cung còn được dùng mỗi khi vua du xuân hoặc khi xa giá từ Đại Nội lên đàn Nam Giao.

Sang thế kỷ 20 triều Khải Định, người trưởng ban nhạc trong Đại Nội bấy giờ là ông J. Tịnh (tức bác sĩ Nguyễn Đương Tinh) cho soạn lại Đăng đàn cung theo ký âm pháp của nhạc phương Tây để dễ sử dụng trong quân nhạc của Đại Nội.

Khi vua Bảo Đại hồi loan năm 1932, bản nhạc này đã được sử dụng để nghênh đón, đặc biệt lần này có thêm cả lời. Theo Ngọ báo (số 1521), lời bài hát "Đăng đàn" của ông Nguyễn Trung Phán (Thượng hạng Tú tài, Giáo sư ở Huế) và ông Nguyễn Trung Nghệ (Thị giảng Học sĩ, Giáo sư ở Huế). Mấy câu mở đầu bài là:
Dậy, dậy, dậy mở mắt xem toàn châu
Đèn khai hóa rọi khắp toàn cầu
Ngọn đường thông thương ngàn dặm
Xe tàu điện, tàu nước, tàu bay...

Vào năm 1945, khi Trần Trọng Kim lên làm thủ tướng của Đế quốc Việt Nam thì bài Đăng đàn cung vẫn được dùng làm quốc thiều và có dự định đặt lời mới nhưng chưa kịp thì chính phủ bị giải thể.

Kể từ sau thời gian trên thì bài Đăng Đàn Cung chỉ còn xuất hiện trong các đám tế lễ cổ truyền và ngày nay chúng ta còn được nghe mỗi khi có biểu diễn nhã nhạc Cung đình Huế hay trong Festival Huế 2004. Trong cuộc sống đời thường, trẻ em Huế thường hát theo điệu Đăng đàn cung nhưng với lời dân gian khác.

Dàn nhạc
Để thể hiện bài này, dàn nhạc triều Nguyễn phải dùng cả trống đại, trống con, xập xoã (cymbale), kèn, sáo và đàn hoà nhịp với nhau. Tiếng kèn và sáo là nổi trội nhất.

Phần ký âm
Phần ký âm bao gồm các nốt nhạc được đọc theo cách của người xưa như sau:
Họ phạn họ, xàng xê cống cống xê xàng xê
Cồng xàng xê cống, họ cống liu cống xê xàng
Xự xàng cống xê xàng xự, xê xàng xự xàng cống xàng xê
Cồng xàng xê cống, họ cống liu cống xê xàng
Xự xàng cống xê xàng xự, xê xàng xự họ phạn, họ
Xự họ phạn họ xự, xê xàng họ, phạn, họ
Xự họ phạn xự, xê xàng xự xàng cống xàng xê.

Phần lời
Phần lời bài hát dưới đây lấy từ trong cuốn Hymnes et Pavillon d'Indochine.

Kìa... núi vàng bể bạc,
Có sách Trời, sách Trời, định phần:
Một dòng ta gầy non song vững-chặt.
Đã ba ngàn, mấy trăm năm,
Bắc Nam cùng một nhà con Hồng cháu Lạc.
Văn-minh đào-tạo:
Màu gấm hoa càng đượm.
Rạng vẻ dòng-giống Tiên-Long.
Ấy, công gầy dựng,
Từ xưa đà khó-nhọc,
Nhớ công dày-nặng,
Lòng trung-quân đã sẵn.
Cố yêu nhau, với nhau một niềm
Nguyện nhà Việt Nam muôn đời thạnh-trị.

Lời mới
Lời bài hát do ông Nguyễn Phúc Ưng Thiều viết, dùng trong thập niên 1940:

1.
Dậy dậy dậy mở mắt xem toàn châu,
Đèn khai hóa rạng khắp hoàn cầu.
Ngọn đường thông thương ngàn dặm, xe tàu điện, tàu nước, tàu bay.
Nghề khôn khéo chạy khắp phương trời,
Càng ngày văn minh càng rộng, tranh cạnh lợi quyền.
Đất càng ngày càng rộng, dân giàu nước mạnh.
Nước càng ngày càng thịnh, của có thêm người khôn.

2.
Người Nam Quốc, một giống Tiên Rồng,
Thiệt giòng giai nhân tài tử, xưa rày gọi là nước tài ba.
Nền văn hiến, nặn đúc anh hùng,
Sẵn tài thông minh trời dựng, thêm nghề học hành.
Học càng ngày càng tiến, nghề nghiệp mở rộng.
Nước càng giàu càng mạnh, nòi giống thêm vẻ vang.

3.
Này Âu Á, gặp lúc phong trào,
Sẵn thấy gia công rèn tập, trăm nghề nghiệp đều biết đều hay.
Đường tiến hóa chạy suốt Tam Kỳ,
Càng ngày non sông càng đẹp, cảm ơn bù trì.
Chúc Đại Pháp bình an, nước nhà thịnh trị,
Chúc Nam Việt vạn tuế, trường thọ vô cương.

Năm 1942 ở Hà Nội, nhạc sĩ Lê Hữu Mục (1925 -) ghi lại nhạc, đặt lời ca khác gọi đó là Quốc ca Việt Nam, lấy tên "Tiếng Gọi Non Sông" còn có tên là Hồn Việt Nam:
"Đây núi sông hùng vĩ trời Nam. Đã bao đời vết anh hùng chưa hề tan.
Vì đâu máu ai ghi ngàn thu …" được một số người tin là quốc ca song ở miền Trung ít ai biết.

Lời 1945
Nguyễn Đình Thi năm 1945 cũng đặt lời cho bản này như sau:

Sông núi ta còn thắm nhường kia,
Chúng ta còn yêu đồng bào.
Gương người xưa, lòng ta há phút giây nào phai,
Đồng bào! Mau chung sức nhau nắm tay ta thề,
Yêu thương non nước, dìu dắt nâng cao nòi giống nước Nam nhà.
Chung sức và chung lòng, không ngại ngùng ta ra đời.
Tin tài ta, tin chắc nơi ngày mai...

Lời 2010 - Non Sông Vang Câu Ca Mừng
Nhân kỷ niệm 1000 năm Thăng Long Hà Nội vào năm 2010, nhạc sĩ Ngọc Phan đã hòa âm và soạn lại lời mới cho điệu "Đăng đàn cung", tựa đề "Non Sông Vang Câu Ca Mừng":

1.
Khắp đất trời quê ta rộn rã lời ca,
Mừng đất nước đổi mới chan hoà.
Nhịp nhàng gái trai trẻ già, nắn cung đàn cùng hát lời ca,
Mừng đất nước đổi mới chan hoà,
Đời vui ấm no muôn nhà, tiếng ca cùng hoà.
Khắp đất trời quê ta tiếng ca đậm đà.
2.
Các dân tộc Việt Nam cùng đón niềm vui,
Mừng đất nước rộn rã tiếng cười.
Bạn bè khắp nơi trao lời, chúc mừng đất nước đẹp tươi,
Mừng Thủ đô - Thành phố bao đời,
Sử xanh vẫn luôn rạng ngời chiến công tuyệt vời.
Bao bạn bè năm châu hát chung niềm vui.
3.
Đây đất trời Thăng Long, Rồng chiếu hiển linh,
Ngàn năm sáng dải đất ân tình.
Cùng nhau sống trong thanh bình, tô thêm màu mảnh đất đẹp xinh,
Ngàn năm sáng dải đất ân tình,
Cùng vui sống trong thanh bình, tiếng ca ngọt lành.
Vui hát mừng Thủ đô xứng danh Hoà Bình.
4.
Vui hát mừng Thủ đô xứng danh Hoà Bình,
Vui hát mừng Thủ đô xứng danh Hoà Bình.

Chú thích

Tham khảo
Đôi điều về Đăng đàn cung quốc thiều của triều Nguyễn, Thiện Mộc Lan, Tạp chí Thông tin Khoa học và Công nghệ, số 1(27), 2000.
 Bài: dậy dậy dậy, mở mắt xem toàn châu....... mới chính là bài Đăng đàn cung. Phật giáo Huế đã dùng nhạc này thay lời trong một đám rước ngày vía Thích ca mồng 8 tháng tư (vào khoảng năm 1933) Nó hay dùng trong các đám rước như Nam giao chẳng hạn.
 Bài: Kìa núi vàng bể bac....xuất hiện ở Huế dưới thời chính phủ Pétain.Nguyền khoa Toàn(hình như là tá lý Bộ Học) đã ra sức phổ biến bài này trong học sinh. Trước đó chỉ có quôc thiều Pháp (bài Marseillaiise) Để mị dân. trong lễ lược đều đánh 2 bài: Marseillaiise trước rồi Kìa núi vàng sau...Thậm chí lá <cờ bảo hộ> trước đó là màu vàng có tam tài (xanh trắng đỏ) ở góc trên trong cũng được gỡ bỏ, chỉ còn màu vàng

Quốc ca Việt Nam
Biểu tượng hoàng gia tại Việt Nam
Nhạc cung đình Huế
Nhạc cổ truyền Việt Nam
Bài hát tiếng Việt
Âm nhạc Việt Nam
Bài hát Việt Nam


title: Meibomeus reticulus

text:
Meibomeus reticulus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Suffrian miêu tả khoa học năm 1870.

Chú thích

Tham khảo

Meibomeus


title: (11478) 1985 CD

text:
(11478) 1985 CD là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Kenzo Suzuki và Takeshi Urata in the city của Toyota, Aichi, Nhật Bản, ngày 14 tháng 2 năm 1985.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 11001–12000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1985
Được phát hiện bởi Kenzo Suzuki
Được phát hiện bởi Takeshi Urata
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Agrypnus candezei

text:
Agrypnus candezei là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1894.

Chú thích

Tham khảo

Agrypnus


title: Andrena glidia

text:
Andrena glidia là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Warncke mô tả khoa học năm 1965.

Chú thích

Tham khảo

G
Động vật được mô tả năm 1965


title: Chrysolina kuesteri

text:
Chrysolina kuesteri là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Helliesen miêu tả khoa học năm 1912.

Chú thích

Tham khảo

Chrysolina


title: Dicranomyia lacroixi

text:
Dicranomyia lacroixi là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Carbes

text:
Carbes  là một xã trong tỉnh Tarn thuộc vùng Occitanie ở miền nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 200 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Tarn


title: Erosina

text:
Erosina là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Eymoutiers (tổng)

text:
Tổng Eymoutiers là một tổng của Pháp tọa lạc tại tỉnh Haute-Vienne trong vùng Nouvelle-Aquitaine của Pháp.

Địa lý
Tổng này được tổ chức xung quanhd'Eymoutiers trong quận Limoges. Độ cao khu vực này là 290 m (Bujaleuf) đến 799 m (Beaumont-của -Lac) độ cao trung bình trên mực nước biển là 472 m.

Hành chính

Phân chia đơn vị hành chính
Tổng Eymoutiers được chia thành 12 xã và khoảng 5 992 người (điều tra dân số năm 1999 không tính trùng dân số).

|-
| Augne || align="right" | 123 || align="right" | 87120 || align="right" | 87004
|-
| Beaumont-của -Lac || align="right" | 132 || align="right" | 87120 || align="right" | 87009
|-
| Bujaleuf || align="right" | 927 || align="right" | 87460 || align="right" | 87024
|-
| Cheissoux || align="right" | 209 || align="right" | 87460 || align="right" | 87043
|-
| Domps || align="right" | 144 || align="right" | 87120 || align="right" | 87058
|-
| Eymoutiers || align="right" | 2 115 || align="right" | 87120 || align="right" | 87064
|-
| Nedde || align="right" | 559 || align="right" | 87120 || align="right" | 87104
|-
| Peyrat-le-Château || align="right" | 1 081 || align="right" | 87470 || align="right" | 87117
|-
| Rempnat || align="right" | 159 || align="right" | 87120 || align="right" | 87123
|-
| Saint-Amand-le-Petit || align="right" | 126 || align="right" | 87120 || align="right" | 87132
|-
| Sainte-Anne-Saint-Priest || align="right" | 141 || align="right" | 87120 || align="right" | 87134
|-
| Saint-Julien-le-Petit || align="right" | 276 || align="right" | 87460 || align="right" | 87153
|}

Thông tin nhân khẩu

Xem thêm
 Haute-Vienne
 Quận của Haute-Vienne
 Tổng của Haute-Vienne
 Xã của Haute-Vienne
 Danh sách các tổng ủy viên của Haute-Vienne

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Tổng Eymoutiers sur le site của Insee
 plan của Tổng Eymoutiers sur Mapquest
 Localisation của Tổng Eymoutiers sur une carte de France

Eymoutiers


title: Quận Pettis, Missouri

text:
Quận Pettis là một quận thuộc tiểu bang Missouri, Hoa Kỳ. Theo điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số người . Quận lỵ đóng ở

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có tổng diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Xa lộ

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Missouri


title: Sarabotys

text:
Sarabotys là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.

Các loài
Sarabotys cupreicostalis
Sarabotys ferriterminalis Munroe, 1964

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Pyraustini
Pyraustinae


title: (7569) 1989 BK

text:
(7569) 1989 BK là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Yoshiaki Oshima ở Gekko Observatory ở Shizuoka Prefecture of Nhật Bản, ngày 28 tháng 1 năm 1989.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 7001–8000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1989
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Cochylidia rupicola

text:
Cochylidia rupicola (tên tiếng Anh: Chalk-cliff Tortrix hoặc Conch) là một loài bướm đêm thuộc họ Tortricidae. Nó được tìm thấy ở hầu hết châu Âu và Cận Đông.

Sải cánh dài khoảng 13 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 6 đến tháng 7. They typically fly from dusk onwards.

Ấu trùng ăn hoa và hạt của Eupatorium cannabinum during tháng 8 đến tháng 10. After this feeding period, the larva builds a cocoon near the foodplant in which it overwinters.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
Fauna Europaea
UKmoths

Cochylidia
Động vật được mô tả năm 1834
Côn trùng châu Âu


title: Chujoa netsukii

text:
Chujoa netsukii là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Chujo miêu tả khoa học năm 1954.

Chú thích

Tham khảo

Chujoa


title: Thảm sát Trung tâm phục hồi và Sức khoẻ Pinelake

text:
Vụ thảm sát trung tâm y tế tại Carthage diễn ra vào Chủ Nhật, 29 tháng 3 năm 2009, khi một người đàn ông đã nổ súng tại Trung tâm phục hồi và Sức khoẻ Pinelake ở tiểu bang Bắc Carolina, Mỹ, khiến 8 người thiệt mạng, kể cả một y tá của trung tâm.

Carthage
Carthage là một thành phố nhỏ với khoảng 1.800 dân tại vùng Sandhhills, Bắc Caronila - một khu vực được những người nghỉ hưu yêu thích và là nơi có nhiều sân gôn nổi tiếng. Cơ sở y tế Pinelake có 90 giường chuyên chăm sóc những người mắc bệnh Alzheimer.

Diễn biến
Vụ nổ súng xảy ra vào lúc 10:00 sáng (giờ địa phương) tại Carthage. Hung thủ là Robert Stewart (sinh 1964) đã ập vào tấn công các phòng bệnh và bắn loạn xạ. Vụ nổ súng chỉ kết thúc khi sĩ quan cảnh sát Justin đọ súng với Stewart và làm hắn bị thương. Cả sĩ quan cảnh sát Justin và kẻ sát nhân đều bị thương nặng và được điều trị trong bệnh viện. Hậu quả là 6 người thiệt mạng và hai người khác sau đó tử vong tại bệnh viện. Stewart bị bắt giữ và sẽ bị buộc tội giết người. "Vào thời điểm này, nghi phạm Robert Stewart đang bị tống giam và đối mặt với 8 điểm buộc tộc giết người", theo Maureen Krueger, luật sư ở hạt Moore.

Bảy bệnh nhân, một y tá và một sĩ quan nằm trong số những người bị thương.

Điều tra
Một hội đồng điều tra đã được mở vào lúc 5:00 chiều cùng ngày 29 tháng 3 (giờ địa phương), tuy nhiên chưa tìm ra động cơ của vụ thảm sát. Theo nhà chức trách, Stewart không phải là bệnh nhân và cũng không phải là nhân viên tại Pinelake. Theo cảnh sát, Stewart cũng không có mối liên hệ nào với các bệnh nhân tại cơ sở y tế này. Trong khi nhà chức trách từ chối bình luận về động cơ của Stewart, vợ cũ của Stewart nói gần đây hắn đã nói với người trong gia đình rằng hắn bị ung thư và đang chuẩn bị cho một chuyến đi xa.

Chú thích

North Carolina
Hoa Kỳ năm 2009
Quận Moore, Bắc Carolina
Sát nhân tại Bắc Carolina
Tội ác năm 2009
Thảm sát tại Hoa Kỳ


title: Quận Buena Vista, Iowa

text:
Quận Buena Vista là một quận thuộc tiểu bang Iowa, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở Storm Lake. Quận được đặt tên theo
Dân số theo điều tra năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là người.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận này có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Iowa


title: Herculaneum

text:
Herculaneum   () là một thành phố cổ xưa ngày nay là đô thị Ercolano, ở Campania, Ý. Thành phố đã bị phá hủy và bị chôn vùi dưới lớp tro đá núi lửa và trong vụ phun trào của núi Vesuvius vào năm 79.

Giống như thành phố Pompeii gần đó, Herculaneum nổi tiếng là một trong số ít thành phố cổ được bảo tồn vẫn còn giữ lại được nhiều nét nguyên vẹn, không bị bồi đắp, chỉnh sửa. Lớp tro dày bao phủ nó cũng giúp bảo vệ nó chống lại nạn cướp bóc và các yếu tố ngoại cảnh khác. Không giống như Pompeii, vật liệu chủ yếu là đá mạt vụn núi lửa bao phủ Herculaneum carbon hóa và bảo quản nhiều vật dụng bằng gỗ hơn như mái nhà, giường và cửa, cũng như các vật liệu có nguồn gốc hữu cơ khác như thực phẩm và giấy cói.

Câu chuyện truyền miệng nói rằng thành phố đã được khám phá lại một cách tình cờ vào năm 1709 trong quá trình đào giếng. Tuy nhiên, tàn tích của thành phố đã được tìm thấy trong quá trình đào đắp trước đó. Trong những năm đầu tiên sau khi được tái phát hiện, các đường hầm đã được đào bởi những người săn tìm kho báu và nhiều hiện vật đã bị di dời mà không được sự cho phép. Các cuộc khai quật thường xuyên bắt đầu vào năm 1738, và đã tiếp tục kể từ đó, mặc dù không liên tục. Ngày nay, chỉ một phần của địa điểm cổ đại đã được khai quật, và sự chú ý đã chuyển sang việc bảo tồn các phần đã được khai quật của thành phố, thay vì tập trung vào việc khám phá thêm các khu vực khác.

Mặc dù nó nhỏ hơn Pompeii, Herculaneum lại là một thành phố giàu có hơn. Đây là một nơi nghỉ dưỡng ven biển phổ biến cho giới thượng lưu La Mã, điều này được phản ánh qua mật độ dày đặc của những ngôi nhà lớn và sang trọng, ví dụ như việc sử dụng đá cẩm thạch có màu sắc xa hoa hơn nhiều. Các công trình kiến trúc nổi tiếng của thành phố cổ đại bao gồm biệt thự của Papyri và cái gọi là "nhà thuyền", trong đó có xương của ít nhất 300 người đã được tìm thấy.

Lịch sử
Truyền thống cổ xưa kết nối Herculaneum với tên của vị anh hùng Hy Lạp Hercules (Hercules trong tiếng Latinh và do đó trong thần thoại La Mã), là một dấu hiệu cho thấy thành phố có nguồn gốc Hy Lạp. Trên thực tế, có vẻ như là một số tổ tiên của các bộ lạc Samnite của đất liền Ý thiết lập nền văn minh đầu tiên trên khu vực của Herculaneum vào cuối thế kỷ thứ 6 trước Công nguyên. Ngay sau đó, thị trấn nằm dưới quyền kiểm soát của Hy Lạp và đã được sử dụng như là một tiền đồn buôn bán vì nó nằm gần vịnh Napli. Người Hy Lạp đặt tên là thành phố Ηρακλείου. Trong thế kỷ thứ 4 trước Công nguyên, Herculaneum một lần nữa nằm dưới sự thống trị của những người Samnite. Thành phố vẫn nằm dưới kiểm soát Samnite cho đến khi nó trở thành một municipium La Mã trong năm 89 trước Công nguyên, khi đã tham gia cuộc chiến tranh xã hội ("chiến tranh của các đồng minh" chống lại La Mã), nó đã bị đánh bại bởi Titus Didius, một người thừa kế của Sulla.

Sau vụ sự phun trào của núi Vesuvius năm 79, thị trấn Herculaneum được chôn vùi dưới khoảng 20 mét bùn và tro. Nó nằm ẩn và gần như còn nguyên vẹn trong hơn 1600 năm cho đến khi nó đã vô tình phát hiện bởi một số công nhân đào giếng năm 1709. Từ đó., quá trình khai quật bắt đầu nhưng vẫn chưa đầy đủ. Ngàynay, các thị trấn Ý của Ercolano và Portici nằm trên gần như trùng với khu vực Herculaneum. Cho đến năm 1969, thị trấn đã được gọi là Resina Ercolano, và nó đổi tên thành Ercolano, hiện đại hóa Ý của tên cổ trong danh dự của thành phố cũ.

Các cư dân thờ cúng Hercules, người được cho là người sáng lập của thị trấn cả và núi Vesuvius. Các vị thần quan trọng khác được thờ bao gồm thần Venus, người được cho là người tình của Hercules, và thần Apollo.

Vụ phun trào năm 79
Herculaneum và thành phố khác bị ảnh hưởng bởi sự phun trào của núi Vesuvius. Vụ phun trào thảm khốc của núi lửa Vesuvius xảy ra vào chiều ngày 24 tháng 8 năm 79. Vì Vesuvius đã bị không hoạt động trong khoảng 800 năm, thời đó người ta không xem nó là núi lửa.
Dựa trên các cuộc khai quật khảo cổ học trên một mặt và hai bức thư của Pliny the Younger đến Tacitus sử La Mã, mặt khác, quá trình phun trào núi lửa có thể được tái hiện lại.

Tham khảo

Di sản thế giới tại Ý

Địa điểm khảo cổ tại Ý
Tỉnh Napoli
Thành phố cổ
Khu dân cư thành lập thiên niên kỷ 1 TCN


title: Game engine

text:
Một game engine (phần mềm làm game) là một phần mềm được viết để thiết kế và phát triển video game (trò chơi điện tử), hiểu đơn giản nó là loại phần mềm trung gian kết nối tương tác của nhiều ứng dụng trong cùng 1 hệ thống với nhau. Có rất nhiều loại game engine dùng để thiết kế trò chơi cho các hệ máy như hệ consoles hay máy tính cá nhân (PC). Chức năng cốt lõi của game engine phần lớn nằm trong tiếp xúc với phần cứng hay công cụ dựng hình (kết xuất đồ họa) cho các hình ảnh 2 chiều (2D) hay 3 chiều (3D), công cụ vật lý (hay công cụ tính toán và phát hiện va chạm), nhập/đọc tập tin chứa âm thanh và đồ họa, hát âm thanh, nâng cấp hình ảnh động (hoạt hình), trí tuệ nhân tạo cho những nhân vật trò chơi, phân luồng, tạo dòng dữ liệu xử lý, quản lý bộ nhớ, dựng ảnh đồ thị, và (nếu cần) kết nối mạng. Quá trình phát triển trò chơi tiết kiệm được rất nhiều thời gian và kinh phí vào việc tái sử dụng và tái thích ứng một phần mềm làm game để tạo nhiều trò chơi khác nhau.

Mục đích

Game engine cung cấp một bộ các công cụ phát triển trực quan và có thể tái sử dụng từng thành phần trong đó. Nói chung các bộ công cụ này cung cấp một môi trường phát triển tích hợp được đơn giản hóa. Phát triển ứng dụng nhanh (tiếng Anh:rapid application development) cho game theo cách lập trình hướng dữ liệu. Những game engine này đôi khi còn được gọi là các "phần mềm trung gian cho game"(game middleware), như ý nghĩa của thuật ngữ, chúng cung cấp một nền tảng phần mềm linh hoạt và dễ dàng sử dụng lại với mọi chức năng cốt lõi cần thiết ngay trong nó để có thể phát triển một ứng dụng game đồng thời giảm giá thành, độ phức tạp, và kịp thời hạn phát hành- tất cả các yếu tố quan trọng trong ngành công nghiệp game đầy cạnh tranh.

Giống như các phần mềm trung gian khác, game engine thường cung cấp một nền tảng trừu tượng hóa, cho phép một game có thể chạy trên nhiều hệ máy bao gồm các hệ console hoặc máy tính cá nhân với một vài, nếu có, thay đổi trong mã nguồn của game đó. Thông thường, phần mềm trung gian cho game được thiết kế với một nền tảng kiến trúc dựa trên các thành phần khác, cho phép các hệ thống khác nhau trong engine có thể thay thế hoặc mở rộng với các phần mềm trung gian khác chuyên biệt hơn (và cũng đắt đỏ hơn) như là Havok cho hệ thống vật lý trong game, Miles Sound System cho âm thanh, hay Bink cho các đoạn video. Một số game engine như RenderWare thậm chí còn thiết kế như một loạt các kết nối lỏng lẻo các phần mềm trung gian khác mà từ đó có thể chọn lọc và kết hợp để tạo ra một game engine theo yêu cầu, thay vì cách tiếp cận thông thường là mở rộng và tùy biến một cách linh hoạt để tạo ra giải pháp tích hợp. Tuy vậy, sự mở rộng vẫn cần thiết, đó vẫn là một ưu tiên cao do yêu cầu ứng dụng đa dạng trong game engine. Mặc dù có sự phức tạp trong tên gọi, các game engine vẫn thường được sử dụng cho các loại khác của ứng dụng tương tác với các yêu cầu đồ họa thời gian thực như giới thiệu các bản demo, dựng hình kiến trúc, đào tạo mô phỏng, và mô hình hóa môi trường.

Một số game engine chỉ cung cấp khả năng dựng hình (kết xuất) 3D thời gian thực thay vì rất nhiều chức năng trong phạm vi rộng mà game yêu cầu. Loại engine này tùy thuộc vào các nhà phát triển, sử dụng để thực hiện phần chức năng hoặc kết nối phần hình ảnh còn lại từ các game engine khác nhằm mục đích cải thiện hình ảnh cho game. Loại engine này thường được gọi là: "graphics engine", "rendering engine," hay "3D engine" thay vì thuật ngữ bao quát hơn là "game engine". Thuật ngữ không nhất quán này sử dụng với nghĩa một bộ công cụ đầy đủ chức năng để tạo hình ảnh 3 chiều trong game chứ không đơn giản chỉ là "3D engine". Một vài ví dụ cho các engine đồ họa là: RealmForge, Truevision3D, OGRE, Crystal Space, Genesis3D, Vision Engine, Irrlicht và JMonkey Engine. Game hoặc engine đồ họa ngày nay thường cung cấp bởi một trường đồ thị dựng sẵn, khiến việc biểu diễn hướng đối tượng của thế giới game 3D trong thiết kế được đơn giản hóa và có thể làm cho việc kết xuất thế giới ảo rộng lớn một cách hiệu quả hơn.

Trừu tượng hóa phần cứng (hardware abstraction)

Thông thường, engine 3D hay hệ thống kết xuất đồ họa trong game engine thường được xây dựng trên một nền tảng giao diện lập trình ứng dụng đồ họa như Direct3D hay OpenGL cung cấp sẵn một hệ ảo hóa cho GPU hay card đồ họa. Thư viện mã nguồn cấp thấp (cấp cơ bản) như DirectX, SDL, và OpenAL (thư viện âm thanh mã nguồn mở) cũng thường được sử dụng trong các game khi chúng cung cấp khả năng truy cập phần cứng độc lập với phần cứng máy tính khác như các thiết bị đầu vào (chuột, bàn phím, và tay cầm điều khiển), card mạng, và card âm thanh, trước cả bộ điều hợp đồ họa 3D, phần mềm dựng hình được sử dụng. Phần mềm dựng hình vẫn được sử dụng trong một số trường hợp như là công cụ mô hình hóa hoặc kết xuất ảnh liên tục khi cần hình ảnh chính xác hơn là biểu diễn theo thời gian thực (đo bằng số khung hình/giây) hoặc trong trường hợp phần cứng máy tính không đủ mạnh để hỗ trợ hình ảnh như hỗ trợ tô bóng (đổ bóng, shader)

Với sự ra đời của các phần cứng tăng tốc xử lý vật lý, các giao diện lập trình ứng dụng vật lý như PAL và hệ vật lý mở rộng như COLLADA (một định dạng chuyển đổi cho các loại ảnh 3D) trở nên sẵn có để cung cấp một phần mềm ảo hóa cho vi xử lý vật lý của các nhà cung cấp phần mềm trung gian và hệ máy platform.

Lịch sử

Trước khi có game engine, game thường được tạo ra từng phần nhỏ: ví dụ, một game cho hệ máy Atari 2600 phải được thiết kế từ mức cơ bản nhất để tối ưu việc hiển thị phần cứng (hay thiết kế hiển thị lõi-ngày nay người ta dùng từ nhân hệ điều hành). Các hệ máy khác thậm chí còn tiếp cận khó khăn hơn, nhưng kể cả khi việc hiển thị không phải là vấn đề thì việc bộ nhớ hạn chế thường hủy hoại các nỗ lực tạo ra một thiết kế dữ liệu lớn mà một engine yêu cầu. Kể cả trên các hệ thống có bộ nhớ lớn hơn, rất ít trong số chúng có thể sử dụng lại giữa các game. Các tiến bộ nhanh chóng của công nghệ phần cứng -khởi đầu thời kỳ thị trường hóa— có nghĩa là hầu hết các bộ mã nguồn tạo game trước đó sẽ bị quẳng đi sau đó, như các thế hệ game sau này sẽ sử dụng thiết kế khác hoàn toàn và đồng thời tận dụng cả các nguồn tài nguyên ngoài. Do đó phần lớn các game thiết kế trong thập kỷ 80 được tạo ra thông qua một bộ mã nguồn có quy tắc cố định với một lượng nhỏ cấp độ dữ liệu và dữ liệu hình ảnh.

Thế hệ đầu tiên của hãng phát triển engine đồ họa (kết xuất hình ảnh) thứ 3 (và tiền thân của game engine) đã thống trị bởi ba phần mềm ứng dụng: BRender từ Argonaut Software, Renderware từ Criterion Software Limited và Reality Lab của RenderMorphic. Reality Lab hoạt động nhanh nhất trong ba phần mềm này và là phần mềm đầu tiên được mua lại trong một động thái tích cực từ Microsoft. Đội ngũ phát triển của RenderMorphics: Servan Keondjian, Kate Seekings và Doug Rabson sau đó tham gia vào dự án của Microsoft và Reality Lab đổi tên thành Direct3D trước khi Keondjian và Rabson rời đi để lập một công ty viết phần mềm trung gian khác:Qube Software. Renderware về sau được EA mua lại nhưng lại bị bỏ mặc bởi "gã khổng lồ game" này.

Thuật ngữ "game engine" xuất hiện vào giữa những năm 90, đặc biệt là trong mối quan hệ với game 3D như game bắn súng góc nhìn người thứ nhất(FPS). Như các thương hiệu nổi tiếng của id Sortware: Doom và Quake chẳng hạn, thay vì phải làm việc từ đầu, các nhà phát triển khác (nếu được cấp phép) sẽ có quyền truy nhập vào phần lõi (mã nguồn) của game và thiết kế các hình ảnh, nhân vật, vũ khí, và các màn chơi của riêng họ-gọi là game content(nội dung game) hay "game assets"(tài sản game).Sự tách biệt trong việc làm game - các quy định cụ thể và dữ liệu từ các khái niệm cơ bản như hệ thống vật lý và các thực thể trong game (như nhân vật phụ, đồ vật) có nghĩa rằng các nhóm phát triển có thể tăng lên và chuyên môn hóa dần.

Các game sau này, như Quake III Arena và sản phẩm năm 1998 của Epic Games: Unreal (không phải Unreal Tournament) được thiết kế với cách tiếp cận mới này, game engine và nội dung game được chia thành các phần riêng biệt để phát triển. Việc thực hiện cấp phép như cấp phép sử dụng công nghệ đã chứng minh là một nguồn doanh thu phụ trợ hữu dụng cho một số nhà phát triển, như thỏa thuận cấp phép cho một game engine cao cấp có thể nằm trong khoảng 10.000 tới 10 triệu USD, và số lượng các hãng phát triển được cấp phép sử dụng engine có thể lên tới hàng tá (như đã thấy ở Unreal Engine). Và điều cuối cùng, vì engine có thể tái sử dụng khiến việc phát triển game tiếp theo nhanh hơn và dễ dàng hơn, một thuận lợi to lớn trong ngành công nghiệp cạnh tranh này.

Game engine hiện đại là một trong những ứng dụng được viết ra (bằng các ngôn ngữ lập trình) phức tạp nhất, thường xuyên phải có rất nhiều tinh chỉnh trong hệ thống để đảm bảo kiểm soát chính xác trải nghiệm người dùng. Sự phát triển liên tục của game engine đã tạo ra một sự phân chia mạnh mẽ giữa dựng hình, kịch bản, thiết kế hình ảnh, và thiết kế cấp độ(các màn chơi...). Bây giờ thông thường nhất là: một đội ngũ phát triển game điển hình phải có số lượng họa sĩ gấp vài lần số lượng lập trình viên.

Các game bắn súng góc nhìn người thứ nhất thường chiếm ưu thế về việc sử dụng engine của các hãng thứ 3, nhưng chúng cũng được sử dụng để tạo các game thể loại khác. Ví dụ, game nhập vai: The Elder Scrolls III: Morrowind (của studio Bethesda Softworks) và game MMORPG: Dark Age of Camelot đều được làm trên engine Gamebryo, game MMORPG khác Lineage II đều dựa trên Unreal Engine. Game engines cũng thường được sử dụng để chuyển game sang các hệ máy khác nhau; ví dụ, engine RenderWare được sử dụng trong các thương hiệu như Grand Theft Auto và Burnout.

Phân luồng dữ liệu giờ đây hết sức quan trọng do các hệ thống đa nhân hiện đại và để tăng cường tính hiện thực trong game. Một luồng điển hình bao gồm dựng hình, tạo dòng, xử lý âm thanh, và xử lý vật lý(phát hiện va chạm). Game đua xe là điển hình đi đầu trong việc xử lý luồng với hệ thống vật lý chạy với một luồng tách biệt trước khi các hệ thống con khác hoạt động, phải tách riêng vì dựng hình và các nhiệm vụ xử lý liên quan chỉ cần tần số cập nhật khoảng 30–60 Hz trong khi xử lý vật lý lại cần một tần số cao hơn nhiều. Ví dụ, Need For Speed trên hệ máy PlayStation chạy với tần số vật lý cỡ 100 Hz so sánh với Forza Motorsport 2 (hệ máy Xbox 360) có tần số vật lý là 360 Hz.

Mặc dù thuật ngữ lần đầu được sử dụng vào những năm 90, nhưng vẫn có một vài hệ thống trước đó trong thập niên 80 cũng được coi như là game engine, như là 2 hệ thống AGI và SCI của Sierra, SCUMM của LucasArts và Freescape engine của Incentive Software. Không như hầu hết các game engine ngày nay, các engine này chưa bao giờ được sử dụng bởi bất kỳ một hãng thứ 3 nào(trừ trường hợp hê thống SCUMM đã được cấp phép và sử dụng bởi Humongous Entertainment).

Xu hướng hiện tại

Với công nghệ tạo game engine càng phát triển và trở nên thân thiện hơn với người sử dụng,ứng dụng của nó càng được mở rộng, và giờ đây được sử dụng để tạo các game mang mục đích khác với giải trí đơn thuần như: mô phỏng, huấn luyện ảo, y tế ảo, và mô phỏng các ứng dụng quân sự. Để tạo điều kiện tiếp cận này, các nền tảng phần cứng mới đang là mục tiêu của game engine, kể cả điện thoại di động (ví dụ: iPhone, điện thoại Android) và trình duyệt web (như Shockwave, Flash, WebVision của Trinigy, Silverlight, Unity Web Player, O3D và thuần dhtml).

Thêm vào đó, nhiều game engine đang được tạo ra bằng các ngôn ngữ lập trình cấp cao như Java và C# hay .NET (ví dụ TorqueX, và Visual3D.NET) hay Python (Panda3D). Vì hầu hết các game 3D hiện nay đều có giới hạn cho GPU(giới hạn bởi sức mạnh của card đồ họa), khả năng gây chậm máy của các ngôn ngữ lập trình cấp cao trở nên không đáng kể, trong khi việc tăng năng suất được cung cấp bởi các ngôn ngữ này lại có lợi cho các nhà phát triển game engine. Những xu hướng này gần đang được thúc đẩy bởi các hãng như Microsoft để hỗ trợ các nhà phát triển game độc lập. Microsoft phát triển XNA (Microsoft XNA) như là một gói phần mềm phát triển (SDK) cho tất cả các game trên hệ máy Xbox và các sản phẩm liên quan. Nó bao gồm kênh thiết kế XBox Live Indie Games đặc biệt cho các nhà phát triển nhỏ không có nguồn lực mở rộng cần thiết để đóng gói một game để bán trên các giá bán lẻ. Việc này trở nên dễ dàng hơn và rẻ hơn bao giờ hết để phát triển một game đa hệ máy có hỗ trợ managed frameworks.

Phần mềm trung gian

Một số hãng hiện nay chuyên tập trung vào phát triển các bộ phần mềm gọi là phần mềm trung gian (middleware). Các nhà phát triển middleware cố gắng "tái phát minh ra bánh xe" bằng cách phát triển một bộ phần mềm mạnh mẽ (là khả năng của một hệ thống máy tính để đối phó với các lỗi trong khi thực hiện để tiếp tục hoạt động bất chấp những bất thường ở đầu vào, tính toán) mà bao gồm hầu hết các yếu tố một nhà phát triển game cần đến để xây dựng một game. Phần lớn các chương trình phần mềm trung gian cung cấp các cơ sở để phát triển một cách dễ dàng, như hình ảnh, âm thanh, hệ thống vật lý và chức năng AI. Gamebryo và RenderWare là hai phần mềm trung gian được sử dụng khá rộng rãi.

Một số middleware chỉ làm một chức năng nhưng nó còn hiệu quả hơn cả toàn bộ engine. Ví dụ, SpeedTree được sử dụng để dựng hình ảnh cây cối thêm thực tế trong game nhập vai: The Elder Scrolls IV: Oblivion.

Bốn gói phần mềm trung gian được sử dụng rộng rãi nhất mà cung cấp các chức năng trong hệ thống con gồm có Bink của hãng RAD Game Tools, hãng Firelight với FMOD, Havok, và GFx của Scaleform. RAD Game Tools phát triển Bink cho dựng hình video cơ bản, đi cùng với âm thanh Miles, và dựng hình 3D Granny. FMOD của Firelight là một thư viện và bộ công cụ phần mềm âm thanh mạnh mẽ giá rẻ. Havok cung cấp một hệ thống mô phỏng vật lý mạnh, cùng với các bộ phần mềm hình ảnh động và mô phỏng hành vi. Scaleform đem lại GFx dùng cho các biểu diễn cao cấp trên nền giao diện Flash, cùng với các giải pháp trình chiếu video chất lượng cao, và một Input Method Editor (IME) phần bổ sung nhằm hỗ trợ trò chuyện trong game bằng ngôn ngữ châu Á.

Một số middleware bao gồm toàn bộ mã nguồn trong nó, số khác chỉ cung cấp một giao diện lập trình ứng dụng dùng để tham khảo như một thư viện mã nhị phân. Mặt khác một số có thể được cấp phép, thường là phải trả một cái giá cao hơn cho toàn bộ mã nguồn.

Phần mềm trung gian cho game trực truyến nhiều người chơi(MMOG)

Middleware cho game trực truyến nhiều người chơi phức tạp hơn nhiều so với game chơi đơn. Về mặt kỹ thuật tất cả các game engine thông thường đều có thể sử dụng để thực hiện một game trực tuyến nhiều người chơi bằng cách kết hợp nó với một phần mềm trung gian MMO (MMO middleware). Sự tăng cường tính phổ biến của các game MMOG thúc đẩy sự phát triển các gói phần mềm trung gian MMO. Một số gói này còn bao gồm luôn cả game engine trong đó, trong khi số khác lai chỉ hỗ trợ mạng và do vậy phải kết hợp với một game engine cùng với nó để tạo một game trực tuyến nhiều người chơi. Một số MMO middleware nổi bật bao gồm:
 Bigworld Technology
 Exit Games Neutron
 HeroEngine
 Monumental Games
 Multiverse Network
 Q (game engine)
 RedDwarf Server (mã nguồn mở)
 Vision Engine

Game engine cho game bắn súng góc nhìn người thứ nhất (FPS)

Một trong các loại game engine được biết đến nhiều nhất là game engine cho các game FPS. Là bước đột phá của các nhà phát triển về chất lượng hình ảnh khi thực hiện các game FPS trên góc nhìn của con người. Trong khi các game mô phỏng như điều khiển máy bay hay xe cộ và game chiến thuật thời gian thực (RTS) tăng cường tính thực tế trong hình ảnh ở mức độ vĩ mô, thì game bắn súng góc nhìn thứ nhất lại đi đầu về xử lý hình ảnh thực tế ở cấp độ nhỏ hơn.

Sự phát triển của các engine đồ họa cho game FPS đặc trưng bởi sự tăng trưởng ổn định của công nghệ chế tạo phần cứng, với một số bước đột phá. Nỗ lực xác định các thế hệ tách biệt cho game engine FPS sẽ dẫn đến sự lựa chọn tùy tiện giữa một cái là bản nâng cấp của một engine "đời cũ" và một cái là một engine hoàn toàn mới.

Sự phân loại rất phức tạp vì game engine là sự pha trộn giữa các công nghệ cũ và mới. Các tính năng được coi là cao cấp trong một game mới phát hành trong năm nay sẽ trở thành tiêu chuẩn dự kiến trong năm tới. Các trò chơi với sự pha trộn của các thế hệ trước và các tính năng mới hơn sẽ là tiêu chuẩn. Ví dụ game Jurassic Park: Trespasser (1998) lần đầu giới thiệu hệ thống vật lý trong thể loại FPS, nhưng nó đã không trở nên phổ biến cho đến khoảng năm 2002. Red Faction (2001) đã có tính năng phá hủy các bức tường và mặt đất, thứ mà vẫn chưa phổ biến trong các engine vài năm sau đó (ví dụ trong game Unreal Tournament 2004 vẫn chưa có các vật thể phá hủy được). Battlezone (1998) và Battlezone II: Combat Commander (1999) thêm các phương tiện chiến đấu cơ bản vào một game FPS, vậy mà vẫn không phải là điểm nhấn chủ đạo cho tới về sau, khi Tribes 2, Battlefield 1942, Halo: Combat Evolved và Unreal Tournament 2004 tái hiện đầy đủ khả năng cho các phương tiện chiến đấu kết hợp với bắn súng góc nhìn người thứ nhất trong game.

Một số game engine nổi bật ở thể loại này

 SnowDrop (được sử dụng trong Tom Clancy's The Division)
 Source (được sử dụng trong Half-Life 2)
 Unreal Engine 4 (được sử dụng trong Gears of War 5 )
 Dagor Engine (được sử dụng tron Enlisted)
IW 8.0 (được sử dụng bởi Call of Duty Modern Warfare (2019) & Call of Duty Warzone)

Game engine cho thể loại visual novel

Do tính chất đặc trưng ít đồ họa của game visual novel, engine làm game thể loại này cũng đơn giản hơn rất nhiều so với game FPS. Các engine làm game visual novel bao gồm:

KiriKiri
NScripter
Ren'Py
Digital Novel Markup Language
Nekonovel
Vasilriot
VNAP(Visual Novel Adventure Platform)

<noinclude>

Tham khảo

Phát triển trò chơi điện tử


title: (26211) 1997 RR9

text:
{{DISPLAYTITLE:(26211) 1997 RR9}}

(26211) 1997 RR9 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 13 tháng 9 năm 1997.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 26001–27000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1997
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Teratozephyrus

text:
Teratozephyrus là một chi bướm ngày thuộc họ Lycaenidae.

Chú thích

Tham khảo

Theclini