title: Tự do ngôn luận

text:
Tự do ngôn luận (freedom of speech) là nguyên tắc đảm bảo cho một cá nhân hay một cộng đồng quyền tự do nói ra rõ ràng quan điểm và ý kiến của mình mà không sợ bị trả thù, kiểm duyệt, hay trừng phạt pháp lý. Quyền "tự do biểu đạt" (freedom of expression) đã được công nhận là quyền con người trong Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền (UDHR) và luật nhân quyền quốc tế của Liên hợp quốc. Nhiều quốc gia đã ghi nhận quyền tự do ngôn luận trong hiến pháp. Các thuật ngữ tự do ngôn luận và tự do biểu đạt thường được sử dụng thay thế lẫn nhau trong các diễn ngôn chính trị. Tuy nhiên, trong ngôn từ pháp lý, tự do biểu đạt bao hàm tất cả hoạt động tìm kiếm, tiếp nhận và truyền đạt bất kỳ thông tin hoặc ý kiến nào thông qua mọi phương tiện truyền thông.

Điều 19 của UDHR quy định rằng "ai cũng có quyền giữ quan điểm mà không bị can thiệp" và "ai cũng có quyền tự do biểu đạt; quyền này bao gồm quyền tự do tìm kiếm, tiếp nhận và phổ biến thông tin và ý kiến tất cả các loại, không kể biên giới quốc gia, bất kể bằng lời nói, bằng văn bản hay in ấn, dưới hình thức nghệ thuật, hoặc thông qua bất kỳ phương tiện truyền thông nào khác tùy theo sự lựa chọn của họ". Điều 19 trong ICCPR sau đó bổ sung điều này với việc chỉ ra rằng việc thực hiện quyền tự do ngôn luận cũng phải mang theo "nhiệm vụ và trách nhiệm đặc biệt" và "theo đó phải tuân theo các hạn chế nhất định" khi cần thiết "để tôn trọng quyền hoặc danh dự của những người khác" hoặc "để bảo vệ an ninh quốc gia hoặc trật tự công cộng, hoặc sức khỏe hay đạo đức cộng đồng".

Do đó, quyền tự do ngôn luận và biểu đạt không được nhìn nhận như là "quyền tuyệt đối" mà phải tuân theo những giới hạn được quy định trong pháp luật. Những hạn chế chung về tự do ngôn luận liên quan đến hành động phỉ báng, tôn giáo, vu khống, tục tĩu, khiêu dâm, tuyên truyền chính trị, kích động, ngôn từ gây hấn, thông tin bí mật, vi phạm bản quyền, bí mật thương mại, nhãn dán thực phẩm, thỏa thuận bảo mật thông tin, quyền riêng tư, quyền được lãng quên, an ninh công cộng, và khai man.

Những hạn chế này được biện minh bằng "nguyên tắc gây hại" (harm principle), được đề xuất bởi John Stuart Mill trong tác phẩm Bàn về tự do (On Liberty), trong đó có nêu: "mục đích duy nhất mà quyền lực có thể được thực thi một cách chính đáng đối với bất kỳ thành viên nào của một cộng đồng văn minh, ngược lại ý chí của anh ta, là nhằm ngăn chặn sự tổn hại cho người khác."  Nếu không có những giới hạn này, thì như tổng thống Cộng hòa Séc Vaclav Havel bình luận: "Tự do ngôn luận luôn tràn đầy nguy hiểm, vì cùng với tự do nói điều Thiện cũng sẽ có tự do nói điều Ác"

Ý tưởng về "nguyên tắc xúc phạm" (offense principle) cũng được sử dụng để biện minh cho các hạn chế với ngôn luận, theo đó các hình thức biểu đạt được coi là gây ảnh hưởng xấu đến xã hội có thể bị hạn chế, tùy theo các yếu tố như mức độ, thời lượng, động cơ của người nói và mức độ dễ dàng trong việc tránh khỏi các ngôn luận đó. Cùng với sự phát triển của thời đại kỹ thuật số, việc đưa tự do ngôn luận vào thực tế càng gây nhiều tranh cãi hơn khi ngày càng có nhiều phương tiện để giao tiếp cũng như hạn chế ngôn luận. Đơn cử như Dự án Chiếc Khiên Vàng (Golden Shield Project), dự án của Bộ Công an Trung Quốc nhằm lọc dữ liệu có nguy cơ gây bất lợi từ nước ngoài.

Nguồn gốc

Tự do ngôn luận và biểu đạt có một lịch sử lâu đời trước cả các văn kiện nhân quyền quốc tế của ngày nay. Người ta cho rằng nguyên tắc dân chủ của người Athen (Athenian democratic principle) cổ đại về tự do ngôn luận có thể đã xuất hiện vào cuối thế kỷ thứ 6 hoặc đầu thế kỷ thứ 5 trước Công nguyên. Các giá trị của nền Cộng hòa La Mã đã bao gồm quyền tương tự đối với tự do ngôn luận và tự do tôn giáo.

Các khái niệm về tự do ngôn luận cũng có thể được tìm thấy trong các tài liệu nhân quyền từ sớm. Tuyên ngôn về các quyền của con người và công dân (Declaration of the Rights of Man and of the Citizen), được thông qua trong Cuộc cách mạng Pháp năm 1789, đặc biệt khẳng định quyền tự do ngôn luận như một quyền không thể thay đổi. Tuyên ngôn quy định quyền tự do ngôn luận trong Điều 11, trong đó nêu rõ rằng:

Quyền tự do trao đổi ý kiến và quan điểm là một trong những điều quý giá nhất về quyền của con người. Mọi công dân có thể, theo đó, có quyền tự do phát biểu, viết và in ấn, nhưng sẽ chịu trách nhiệm về việc lạm dụng quyền tự do này theo luật định.

Điều 19 của Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền, thông qua năm 1948, tuyên bố:

Ai cũng có quyền tự do quan niệm và tự do phát biểu quan điểm; quyền này bao gồm quyền không bị ai can thiệp vì những quan niệm của mình, và quyền tìm kiếm, tiếp nhận cùng phổ biến tin tức và ý kiến bằng mọi phương tiện truyền thông không kể biên giới quốc gia.

Ngày nay, tự do ngôn luận, hoặc tự do biểu đạt, được công nhận trong luật nhân quyền của quốc tế và từng khu vực. Quyền này được quy định tại Điều 19 của Công ước quốc tế về Quyền Dân sự và Chính trị, Điều 10 của Công ước châu Âu về Nhân quyền, Điều 13 của Công ước châu Mỹ về Nhân quyền và Điều 9 của Hiến chương châu Phi về Quyền Con người và Quyền các Dân tộc. Dựa trên lập luận của John Milton tự do ngôn luận được hiểu là một quyền đa diện bao gồm không chỉ quyền biểu đạt, hoặc phổ biến, thông tin và ý kiến, mà còn là ba khía cạnh riêng biệt:

 quyền tìm kiếm thông tin và ý kiến;
 quyền tiếp nhận thông tin và ý kiến;
 quyền truyền đạt thông tin và ý kiến

Các tiêu chuẩn quốc tế, khu vực và quốc gia cũng công nhận rằng tự do ngôn luận, cũng như tự do biểu đạt, bao gồm bất kỳ phương tiện biểu đạt nào, có thể bằng lời nói, bằng văn bản, in ấn, thông qua Internet hoặc thông qua các hình thức nghệ thuật. Điều này có nghĩa là việc bảo vệ quyền tự do ngôn luận như một quyền chính đáng không chỉ bao gồm nội dung, mà còn cả phương tiện biểu đạt.

Quan hệ với các quyền khác
Quyền tự do ngôn luận và biểu đạt có liên quan chặt chẽ với các quyền khác. Nó có thể bị hạn chế khi xung đột với các quyền khác (xem Hạn chế với quyền tự do ngôn luận). Quyền tự do biểu đạt cũng liên quan đến quyền được xét xử công bằng và quá trình tố tụng ở tòa án, quá trình này có thể hạn chế tiếp cận với việc tìm kiếm thông tin, hoặc việc xác định cơ hội và phương tiện mà ở đó quyền tự do biểu đạt có thể phát huy tác dụng trong phạm vi tố tụng. Theo nguyên tắc chung, quyền tự do biểu đạt không được xâm phạm quyền riêng tư, cũng như danh dự và uy tín của người khác. Tuy nhiên, sự chỉ trích các gương mặt của công chúng được nới rộng hơn.

Quyền tự do biểu đạt có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với truyền thông báo chí vì truyền thông giữ vai trò đặc biệt trong việc mang quyền tự do biểu đạt chung đến cho tất cả mọi người. Tuy nhiên, tự do báo chí không nhất thiết hỗ trợ cho tự do ngôn luận. Judith Lichtenberg đã chỉ ra các tình huống trong đó tự do báo chí có thể hạn chế quyền tự do ngôn luận. Đơn cử như khi tất cả những người kiểm soát các phương tiện báo chí cùng ngăn chặn thông tin hoặc đàn áp các ý kiến đa chiều vốn là một phần của tự do ngôn luận. Sự hạn chế này có thể được tóm lược trong câu nói nổi tiếng: "Tự do báo chí được đảm bảo chỉ cho những người sở hữu một [tờ báo .ND] (Freedom of the press is guaranteed only to those who own one)". Lichtenberg lập luận rằng tự do báo chí chỉ đơn giản là một dạng quyền sở hữu được tóm gọn trong nguyên tắc "Không tiền, không tiếng nói (No money, no voice)".

Một quyền thụ động
Quyền tự do ngôn luận thường được nhìn nhận như một quyền thụ động (negative right). Điều này có nghĩa rằng chính phủ về mặt pháp lý bắt buộc không được đưa ra hành động chống lại một người nói nào đó mà chỉ căn cứ trên quan điểm của người nói đó, nhưng không ai bị bắt buộc phải giúp đỡ bất cứ người nói nào công bố quan điểm của họ, và không ai bị yêu cầu phải nghe, đồng ý hay ghi nhận người nói hay quan điểm của người nói.

Dân chủ và tương tác xã hội

Bản thân tự do ngôn luận được xem là nguyên tắc cơ bản cho một nền dân chủ. Các quy phạm về việc hạn chế quyền tự do ngôn luận có nghĩa là một cuộc tranh luận công khai không thể bị triệt tiêu hoàn toàn ngay cả trong trường hợp khẩn cấp. Một trong những người ủng hộ nổi trội nhất về mối liên hệ giữa tự do ngôn luận và dân chủ chính là Alexander Meiklejohn. Ông lập luận rằng khái niệm về dân chủ là khái niệm tự quản của nhân dân. Để một hệ thống như vậy có thể hoạt động được, một cử tri cần phải được cung cấp đầy đủ thông tin. Để có thể được trang bị các kiến thức đầy đủ, luồng thông tin và ý kiến không được ràng buộc bởi bất cứ điều gì. Theo Meiklejohn, nền dân chủ sẽ không đúng với lý tưởng chủ đạo của nó nếu những người cầm quyền có thể thao túng cử tri bằng cách kìm hãm thông tin và đàn áp các ý kiến chỉ trích. Meiklejohn thừa nhận rằng mong muốn thao túng ý kiến có thể xuất phát từ động cơ hướng đến các lợi ích cho xã hội. Tuy nhiên, ông lập luận rằng bằng cách lựa chọn phương thức thao túng, tự bản thân nó đã trái lại với lý tưởng dân chủ.

Eric Barendt cho rằng biện luận về quyền tự do ngôn luận dựa trên nền tảng dân chủ này "có lẽ là lý thuyết về tự do ngôn luận hấp dẫn nhất và hiển nhiên là hợp thời nhất trong các nền dân chủ Tây phương cận đại". Thomas I. Emerson đã củng cố thêm cho biện luận này khi ông lập luận rằng tự do ngôn luận giúp mang đến cân bằng giữa sự ổn định và sự thay đổi xã hội. Tự do ngôn luận có tác dụng như một cái "van an toàn" để xả hơi hạ nhiệt khi mọi người bắt đầu có xu hướng chuyển biến thành một cuộc cách mạng. Ông lập luận rằng "Nguyên tắc thảo luận mở là một phương pháp hướng đến một cộng đồng với khả năng thích nghi tốt hơn và đồng thời ổn định hơn, giúp duy trì sự cân bằng mong manh giữa  vấn đề chia rẽ tất yếu và sự đồng thuận thiết yếu." Emerson tiếp tục kiên định rằng "Các phe đối lập có vai trò như một chức năng quan trọng của xã hội để bù đắp hoặc cải thiện tình trạng suy đồi không tránh khỏi của chế độ quan liêu."

Nghiên cứu được thực hiện bởi dự án Chỉ số Quản trị Toàn cầu tại Ngân hàng Thế giới, cho thấy tự do ngôn luận, và quy trình trách nhiệm giải trình, có tác động đáng kể đến chất lượng quản trị của một quốc gia. "Tiếng nói và Trách nhiệm Giải trình" của một quốc gia, được định nghĩa là "mức độ công dân của một quốc gia có thể tham gia lựa chọn chính phủ của họ, cũng như tự do ngôn luận, tự do hội họp và tự do báo chí" là một trong sáu khía cạnh quản trị mà dự án Chỉ số Quản trị Toàn cầu dùng để đo lường cho hơn 200 quốc gia. Trong bối cảnh này, điều quan trọng là các cơ quan phát triển phải tạo cơ sở hỗ trợ hiệu quả cho báo chí tự do ở các nước đang phát triển.

Richard Moon  đưa ra một lập luận rằng giá trị của tự do ngôn luận và tự do biểu đạt nằm ở các hoạt động tương tác xã hội. Moon viết rằng "bằng cách giao tiếp, một cá nhân sẽ xây dựng các mối quan hệ và liên kết với những người khác, như gia đình, bạn bè, đồng nghiệp, hội thánh và những người đồng hương. Bằng cách tham gia thảo luận với những người khác, một cá nhân sẽ góp phần phát triển kiến thức cũng như hướng về cộng đồng."

Hạn chế với quyền tự do ngôn luận

Tự do ngôn luận không phải là quyền tuyệt đối. Hệ thống luật pháp của hầu hết các nước đều đặt ra giới hạn với quyền tự do ngôn luận, đặc biệt khi quyền tự do ngôn luận xung đột với các quyền và sự bảo vệ khác, chẳng hạn như trong các trường hợp phỉ báng, vu khống, khiêu dâm, tục tĩu, phát ngôn gây thù hằn và sở hữu trí tuệ. Tại Châu Âu, sự báng bổ tôn giáo không được tính là nằm trong khuôn khổ tự do ngôn luận. Những tổ chức công cộng nhất định cũng có thể ban hành các chính sách hạn chế với quyền tự do ngôn luận, ví như quy định về ngôn từ tại các trường công lập. Có thể hạn chế quyền tự do ngôn luận thông qua trừng phạt pháp lý, thông qua sự lên án xã hội hay cả hai.

Nội dung gây hại hoặc xúc phạm
Không thể phát ngôn một số quan điểm vì nó có thể gây hại cho người khác. Điều này thường bao gồm các phát ngôn vừa sai vừa nguy hiểm, chẳng hạn như hô to: "Cháy rồi!" (khi không cháy) trong rạp hát đông người và gây ra hoảng loạn. Người ta thường tham chiếu đến "nguyên tắc gây hại" và "nguyên tắc xúc phạm" để giải thích cho sự giới hạn với tự do ngôn luận.

Trong tác phẩm Bàn về Tự do, John Stuart Mill lập luận rằng "... phải tồn tại sự tự do đầy đủ nhất để bày tỏ và thảo luận, như một nguyên tắc đạo đức, bất kỳ luận thuyết (doctrine) nào, dẫu cho vô đạo đức, đều có thể được xem xét.". Mill cho rằng một sự tự do ngôn luận đầy đủ nhất là cần thiết để thúc đẩy các lập luận đến giới hạn của sự hợp lý của chúng, chứ không phải giới hạn của sự khó chịu xã hội (social embarrassment). Tuy nhiên, Mill cũng đưa ra "nguyên tắc gây hại", khi đặt ra hạn chế cho quyền tự do biểu đạt: "mục đích duy nhất mà quyền lực có thể được thực thi một cách chính đáng đối với bất kỳ thành viên nào của cộng đồng văn minh, ngược lại ý chí của anh ta, là nhằm ngăn chặn tổn hại cho người khác."

Năm 1985, Joel Feinberg đã đưa ra nguyên tắc có tên "nguyên tắc xúc phạm". Ông viết: "Có lý do tốt để ủng hộ một lệnh cấm về mặt hình sự được đề xuất (a proposed criminal prohibition) khi nó hầu như chắc chắn sẽ là cách thức hiệu quả để ngăn chặn sự xúc phạm-gây phản cảm nghiêm trọng (mà không gây ra chấn thương hay gây hại) đối với những người không phải là tác nhân, và khi nó hầu như chắc chắn là phương tiện cần thiết để đạt được mục tiêu đó. Do đó, Feinberg lập luận rằng nguyên tắc gây hại đã đặt ra tiêu chuẩn quá cao [cho sự gây hại .ND] và rằng một số dạng thức biểu đạt có thể bị cấm bằng luật chỉ vì chúng gây ra sự xúc phạm-phản cảm. Tuy nhiên, vì xúc phạm ai đó ít nghiêm trọng hơn việc gây tổn hại cho họ, nên các hình phạt áp dụng đối với hành vi gây tổn hại sẽ cao hơn. Trái lại, Mill không ủng hộ sự xử phạt mang tính pháp lý trừ khi nó đặt trên cơ sở nguyên tắc gây hại . Vì mức độ mà mọi người cảm thấy bị xúc phạm-phản cảm là khác nhau ở mỗi người, Feinberd đề xuất rằng một số yếu tố cần phải được tính đến khi áp dụng nguyên tắc xúc phạm. Các yếu tố này bao gồm: mức độ, thời lượng và giá trị xã hội của phát ngôn, mức độ dễ dàng tránh được, các động cơ của người nói, số lượng người bị xúc phạm, cường độ của sự xúc phạm và lợi ích chung của cộng đồng nói chung .

Jasper Doomen lập luận rằng sự tổn hại nên được xác định từ quan điểm của cá nhân công dân, không chỉ giới hạn trong sự tổn hại về mặt vật lý khi mà có những tổn hại là phi vật lý; ông chỉ trích sự phân biệt giữa sự gây hại (harm) và sự xúc phạm (offence) của Feinberg khi sự xúc phạm gây hại là khá hiển nhiên.

Năm 1999, Bernard Harcourt viết về sự sụp đổ của nguyên tắc gây hại: "Ngày nay, cuộc tranh luận này được đặc trưng bởi sự bất hòa khắc nghiệt của các lập luận về sự gây hại cạnh tranh với nhau mà không có cách thức nào để giải quyết. Không còn có một lập luận nào nằm trong cấu trúc của cuộc tranh luận này để giải quyết các tuyên bố cạnh tranh với nhau về sự gây hại. Nguyên tắc gây hại nguyên gốc chưa bao giờ được trang bị để xác định tầm quan trọng tương đối này của các sự gây hại."

Sự diễn giải cho cả nguyên tắc gây hại và nguyên tắc xúc phạm với giới hạn của tự do ngôn luận đều mang tính tương đối về mặt văn hóa và chính trị. Đơn cử, ở Nga, nguyên tắc gây gại và nguyên tắc xúc phạm đã được sử dụng để biện minh cho Luật chống tuyên truyền LGBT của Nga, nhằm hạn chế ngôn luận (và hành động) liên quan đến vấn đề LGBT. Nhiều quốc gia châu Âu vốn đề cao quyền tự do ngôn luận cũng cấm những ngôn luận có thể bị diễn giải là sự phủ nhận vấn đề diệt chủng người Do Thái (Holocaust). Các quốc gia này bao gồm:  Áo, Bỉ, Cộng hòa Séc, Pháp, Đức, Hungary, Israel, Liechtenstein, Litva, Luxembourg, Hà Lan, Ba Lan, Bồ Đào Nha, Slovakia,Thụy Sĩ và Romania. Sự phủ nhận cuộc diệt chủng người Armenia cũng bị coi là bất hợp pháp ở một số quốc gia.

Ở một số quốc gia, báng bổ tôn giáo là phạm tội. Đơn cử, ở Áo, việc nói xấu Muhammad, nhà tiên tri của Hồi giáo, không được bảo vệ như là tự do ngôn luận. Trái lại, ở Pháp, luật tự do ngôn luận bảo vệ sự báng bổ và nói xấu Muhammad.

Một số tổ chức công lập cũng có thể ban hành các chính sách hạn chế quyền tự do ngôn luận, chẳng hạn như quy tắc ngôn luận tại các trường học do nhà nước điều hành ở Mỹ.

Ở Hoa Kỳ, nhận định mang tính bước ngoặt về phát ngôn chính trị là ở án lệ Brandenburg v. Ohio (1969), bác bỏ Whitney v. California.Trong Brandenburg, Tối cao pháp viện Hoa Kỳ đã đề cập đến quyền được nói công khai về hành động bạo lực và cách mạng theo nghĩa rộng:

Quan điểm trong Brandenburg đã loại bỏ thử nghiệm trước đây về "mối nguy hiểm rõ ràng và tức thời" (clear and present danger) và khiến cho quyền tự do bảo vệ phát ngôn (về chính trị) tại Hoa Kỳ thành gần như tuyệt đối. Phát ngôn thù hận (hate speech) cũng được bảo vệ bởi Tu chính án thứ nhất của Hoa Kỳ, như đã quyết định trong án lệ R.A.V. v. City of St. Paul, (1992), trong đó Tòa án Tối cao phán quyết rằng ngôn từ kích động thù hận được cho phép, ngoại trừ trong trường hợp bạo lực sắp xảy ra. Xem Tu chính án thứ nhất của Hiến pháp Hoa Kỳ để biết thêm thông tin chi tiết về quyết định này cũng như bối cảnh lịch sử của nó.

Internet và xã hội thông tin

Jo Glanville, biên tập viên của Bảng xếp hạng sự kiểm duyệt, cho rằng "Internet là một cuộc cách mạng cho kiểm duyệt cũng giống như cho tự do ngôn luận". Tiêu chuẩn của các khu vực, quốc gia và quốc tế về tự do ngôn luận như một dạng của tự do biểu đạt được á dụng cho bất cứ phương tiện biểu đạt nào, bao gồm cả Internet. Luật Communications Decency Act (CDA) làm năm 1996 là nỗ lực đáng ghi nhận của Hạ viện Hoa Kỳ trong việc kiểm soát các tài liệu khiêu dâm trên Internet. Năm 1997, Tòa án tối cao Hoa Kỳ đã bãi bỏ một phần của luật này trong một vụ án có tính bước ngoặt về luật an ninh mạng giữa Reno và ACLU. Thẩm phán Stewart R. Dalzell, một trong 3 thẩm phán liên bang, người đã tuyên bố một phần của luật CDA là vi viến vào tháng 6 năm 1996. Ý kiến của ông như sau:

Internet đã vượt xa hơn là một phương tiện để thúc đẩy tự do ngôn luận so với in ấn, hay thư từ. Bởi vì tầm quan trọng của Internet, luật CDA đã hạn chế khả năng lên tiếng của người trưởng thành trên phương tiện truyền thông này. Điều này dẫn đến sự bất dung được luật hóa. Một vài cuộc trao đổi trên internet chắc chắn kiểm tra giới hạn của các diễn ngôn thông thường.  Các ngôn luận trên internet có thể không bị lọc, không bị đánh bóng, trái với tập tục, thậm chí gợi dục và thô tục- nói ngắn ngọn là không đúng đắng trong nhiều cộng đồng. Nhưng chúng ta nên mong đợi những ngôn luận đó xuất hiện trên truyền thông nơi mà các công dân từ mọi thành phần có thẻ có tiếng nói. Chúng ta nên bảo vệ sự hấp dẫn của truyền thông cũng như sự ẩn danh thứ mà phương tiện truyền thông có thể trao cho những người thường dân […] Những lập luận của tôi không loại bỏ những phương tiện bảo vệ trẻ em của chính phủ từ những nguy hiểm trên Internet. Chính phủ có thể tiếp tục bảo vệ trẻ em từ các ấn phẩm khiêu dâm trên Internet thông qua các sự nghiêm khắc của các đạo luật vốn đang tồn tại với mục đích ngăn chặn sự tục tữu và các sản phẩm khiêu dâm trẻ em. […] Như chúng ta đã biết ở buổi xét xử, tồn tại một nhu cầu thiết thực trong giáo dục công chúng về lợi ích cũng như tác ại của phương tiện truyền thông mới, và chính phủ phải làm nhiệm vụ này. Theo quan điểm của tôi, các hành động của chúng tôi hôm nay chỉ có nghĩa là sự kiểm duyệt của chính phủ với các nội dung trên Internet chỉ nên giới hạn trong các ngôn luận không được bảo vệ. […] Sự vắng mặt các quy định của chính quyền trong việc điều chỉnh các nội dung trên Internet tạo ra một kiểu hỗn loạn không thể nghi ngờ, nhưng như một trong các chuyên gia của nguyên đơn đã phản bác tại tòa: "Những thành công đã có chính là sự hỗn loạn mà Internet có. Sức mạnh của Internet là sự hỗn loạn." Chỉ có sức mạng của Internet là sự hỗn loạn, vì vây sức mạng của tự do phụ thuộc vào sự hỗn loạn và các hợp âm hỗn loạn của một ngôn luận không bị kiểm duyệt được Tu chính án thứ Nhất bảo vệ.

Tuyên bố về các nguyên tắc của Hội nghị thế giới về xã hội thông tin World Summit on the Information Society năm 2013 đã tạo ra một tài liệu tham khảo cụ thể cho tầm quan trọng của quyền tự do biểu đạt trong xã hội thông tin như sau:

Chúng tôi tái khẳng định rằng, một nền tảng quan trọng của xã hội thông tin như đã vạch ra trong Điều 19 của Tuyên ngôn Nhân quyền phổ quát, rằng mọi người đều có quyền tự do ý kiến và biểu đạt; và quyền này bao gồm quyền được bảo lưu ý kiến mà không bị can thiệp, quyền tìm kiếm, tiếp nhận và phổ biến thông tin, ý tưởng thông qua bất cứu phương tiện nào không phân biệt ranh giới quốc gia. Truyền thông là quá trình xã hội cơ bản, là nhu cầu cơ bản của con người và là nền tảng của tất cả các tổ chức xã hội. Nó là trung tâm của xã hội thông tin. Tất cả mọi người ở mọi nơi nên có cơ hội được tham gia và không ai nên bị loại trừ khỏi lợi ích mà Xã hội Thông tin có thể đem lại.

Theo Bernt Hugenholtz và Lucie Guibault, phạm vi công cộng đang chịu áp lực từ "hàng hóa thông tin" vì thông tin có ít hoặc không có giá trị kinh tế trước đây đã có được giá trị kinh tế độc lập trong thời đại thông tin. Điều này bao gồm dữ liệu thực tế, dữ liệu cá nhân, thông tin di truyền và ý tưởng thuần túy. Việc hàng hóa thông tin đang diễn ra thông qua luật sở hữu trí tuệ, luật hợp đồng, cũng như luật phát thanh và viễn thông.

Internet và tự do ngôn luận đang là tâm điểm khá thường xuyên gần đây. Việc Facebook và Youtube loại bỏ tài khoản của Alex Jones đã dấy lên các câu hỏi về quyền tự do ngôn luận và làm thế nào những người tự do có thể sử dụng chúng trên Internet.

Tự do thông tin

Tự do thông tin là phần mở rộng của tự do ngôn luận nơi mà phương tiện biểu đạt là Internet. Tự do thông tin có thể được đề cập đến quyền riêng tư trên Internet và các công nghệ thông tin. Cùng với quyền tự do biểu đạt, quyền tiêng tư được công nhận như một quyền con người và tự do thông tin được hiểu như một sự mở rộng của quyền này. Tự do thông tin có thể liên quan đến sự kiểm duyệt thông tin trong một bối cảnh công nghệ thông tin cụ thể, ví dụ như khả năng truy cập vào các nội dung của một trang mạng mà không bị kiểm duyệt hoặc hạn chế.

Tự do thông tin cũng gồm cả việc được bảo vệ rõ ràng bởi các luật như Tự do thông tin và bảo vệ quyền riêng tư của Ontario ở Canada.

Kiểm duyệt Intetnet

Khái niệm tự do thông tin đã nổi lên để đáp lại các kiểm duyệt của nhà nước, điều khiển và theo dõi trên internet. Kiểm duyệt internet bao gồm sự kiểm soát và đàn áp các ấn phẩm hoặc việc truy cập thông tin trên Internet. Hiệp hội tự do Internet toàn cầu Global Internet Freedom Consortium yêu cầu loại bỏ việc ngăn chặn các dòng chảy thông tin ở những "xã hội đóng" mà họ liệt kê. Theo Tổ chức các quốc gia không biên giới  "danh sách kẻ thù của Internet" liệt kê các quốc gia sau trong việc tham gia vào việc kiểm duyệt Internet một cách phổ biến: Trung Quốc, Cuba, Iran, Myanmar, Triều Tiên, Saudi Arabia, Syria, Thổ Nhĩ Kỳ, Uzbekistan và Việt Nam.

Một ví dụ được công bố rộng rãi về kiểm duyệt internet là "Tường lửa vĩ đại của Trung Quốc" (liên quan đến cả vai trò của nó như một tường lửa mạng và Vạn Lý Trường Thành cổ đại của Trung Quốc). Hệ thống chặn nội dung bằng cách ngăn chặn các địa chỉ IP được chuyển qua và bao gồm các máy chủ proxy và tường lửa tiêu chuẩn tại các cổng Internet. Hệ thống cũng chọn lọc tham gia đầu độc DNS khi các trang web cụ thể được yêu cầu. Chính phủ dường như không kiểm tra một cách có hệ thống nội dung Internet, vì điều này dường như không thực tế về mặt kỹ thuật. Kiểm duyệt Internet tại Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa được thực hiện theo nhiều luật và quy định hành chính khác nhau, bao gồm hơn sáu mươi quy định hướng vào Internet. Các hệ thống kiểm duyệt được triển khai mạnh mẽ bởi các chi nhánh của các ISPs, công ty kinh doanh và tổ chức thuộc sở hữu nhà nước.

Lịch sử bất đồng chính kiến và sự thật

Trước khi phát minh ra báo in, một tác phẩm bằng văn bản được tạo ra chỉ có thể được nhân lên một cách vật lý thông qua việc sao chép thủ công vốn rất tốn công và dễ bị lỗi. Không có hệ thống kiểm duyệt và kiểm soát công phu nào tồn tại, những người chép văn bản tồn tại cho đến thế kỷ 14 bị giới hạn trong các tổ chức tôn giáo, và các tác phẩm của họ hiếm khi gây ra tranh cãi rộng hơn..Đáp lại báo in và những điều dị giáo mà nó cho phép lan truyền, Giáo hội Công giáo La Mã đã chuyển sang áp đặt kiểm duyệt. In ấn cho phép nhiều bản sao chính xác của một tác phẩm, dẫn đến sự lưu thông nhanh chóng và rộng rãi hơn các ý tưởng và thông tin (xem văn hóa in). Nguồn gốc của luật bản quyền ở hầu hết các nước châu Âu nằm trong nỗ lực của Giáo hội Công giáo La Mã và các chính phủ để điều chỉnh và kiểm soát đầu ra của máy in.

Trong Panegyricae orationes septem (1596), Henric van Cuyck, a Giám mục người Hà Lan, bảo vệ cho việc cần thiết của kiểm duyệt và lập luận rằng các tờ báo in của ông Johannes Gutenberg đã dẫn đến một thế giới bị lây nhiễm bởi "lời nói dối đồi trụy", vì vậy Cuyck đã loại bỏ Talmud và Qu’ran, cùng các tác phẩm củaMartin Luther, Jean Calvin và Erasmus of Rotterdam.]]

Năm 1501, Giáo hoàng Alexander VI đã ban hành Dự luật chống lại việc in sách không có giấy phép và năm 1559, Expurgatorius Index, hay Danh sách các sách bị cấm, đã được ban hành lần đầu tiên.. Danh sách các sách bị cấm là ví dụ nổi tiếng và lâu dài nhất về các danh mục "sách xấu" do Giáo hội Công giáo La Mã ban hành, được cho là có thẩm quyền đối với những suy nghĩ và ý kiến riêng tư, và đàn áp những quan điểm đi ngược lại các học thuyết của nó. Index Expurgatorius được quản lý bởi Toà án dị giáo La Mã, nhưng được thi hành bởi chính quyền địa phương, và đã trải qua 300 phiên bản. Trong đó, nó đã cấm hoặc kiểm duyệt các cuốn sách được viết bởi René Descartes, Giordano Bruno, Galileo Galilei, David Hume, John Locke,Daniel Defoe, Jean-Jacques Rousseau và Voltaire. Trong khi các chính phủ và nhà thờ khuyến khích in ấn bằng nhiều cách vì nó cho phép phổ biến Kinh Thánh và thông tin chính phủ, các tác phẩm bất đồng chính kiến và phê bình cũng có thể lưu hành nhanh chóng. Do đó, các chính phủ đã thiết lập quyền kiểm soát đối với các máy in trên khắp châu Âu, yêu cầu họ phải có giấy phép chính thức để giao dịch và sản xuất sách.

Quan niệm cho rằng sự thể hiện quan điểm bất đồng chính kiến hoặc lật đổ cần được dung thứ, không bị kiểm duyệt hoặc trừng phạt bởi pháp luật, được phát triển cùng với sự phát triển của báo in và báo chí. Areopagitica, được xuất bản năm 1644, là phản ứng của John Milton trước đề xuất trở lại của chính phủ Anh về việc cấp phép cho các nhà in, do đó bao gồm cả các nhà xuất bản. Chính quyền nhà thờ trước đây đã đảm bảo rằng bài tiểu luận về quyền ly hôn essay on the right to divorcecủa Milton bị từ chối giấy phép xuất bản. Trong Areopagitica, được xuất bản mà không có giấy phép, Milton đã đưa ra một lời biện hộ không khoan nhượng cho tự do ngôn luận và lỗi lầm:, stating:

Hãy cho tôi sự tự do để biết, để nói ra, và tranh luận một cách tự do theo lương tâm, trên hết là tự do.

Sự bảo vệ tự do ngôn luận của Milton được đặt nền tảng trong một thế giới quan Tin lành và ông nghĩ rằng người dân Anh có sứ mệnh tìm ra sự thật của Cải cách, điều này sẽ dẫn đến sự giác ngộ của tất cả mọi người. Nhưng Milton cũng nói rõ các vấn đề chính của các cuộc thảo luận trong tương lai về tự do ngôn luận. Bằng cách xác định phạm vi tự do ngôn luận và phát ngôn "có hại", Milton lập luận chống lại nguyên tắc kiểm duyệt trước và ủng hộ sự khoan dung đối với một loạt các quan điểm. Anh đã cho phép Tự do báo chí quay trở lại vào năm 1695 khi Lệnh cấp phép năm 1643 hết hiệu lực sau khi Dự luật Nhân quyền 1689 được giới thiệu ngay sau Cách mạng Vinh quang. Sự xuất hiện của các ấn phẩm như Tatler (1709) và Spectator (1711) được công nhận trong việc tạo ra một "lĩnh vực công tư sản" ở Anh, nơi cho phép trao đổi ý tưởng và thông tin tự do.

Khi "mối đe dọa" của việc in ấn lan rộng, nhiều chính phủ đã cố gắng tập trung kiểm soát. Hoàng Gia Pháp đã đàn áp việc in ấn và máy in Etienne Dolet đã bị đốt cháy trên giàn hỏa thiệu vào năm 1546. Năm 1557, Vương quốc Anh nghĩ rằng sẽ ngăn chặn dòng chảy của những cuốn sách dị giáo và lạc giáo bằng cách ban đặc quyền cho Công ty xuất bản Stationers' Company. Quyền in ấn được giới hạn trong thành viên của hiệp hội,và 30 năm sau công ty in Star Chamber đã được chỉ định để cắt giảm "sự lạm dụng to lớn" của "những người thợ nhuộm, những kẻ gây rối hoặc những người in và bán sách lậu." Quyền in được giới hạn ở 2 trường đại học với 21 máy in tồn tại ở thành phố London city of London, nơi từng có 53 máy in báo printing presses. Khi Hoàng Gia Anh nắm quyền kiểm soát việc thành lập nhà in, 1637 máy in được chuyển sang Hà Lan. Cuộc đối đầu với chính quyền đã khiến các nhà in trở nên cực đoan và nổi loạn, với 800 tác giả, nhà in và đại lý sách bị giam giữ ở Bastille ở Paris trước khi nó bị thổi bay vào năm 1789.

Hậu duệ của các nhà tư tưởng Anh đã đi đầu trong các cuộc thảo luận ban đầu về quyền tự do ngôn luận, trong đó có John Milton (1608 -1674) và John Locke (1632 -1704). Locke thiết lập cá nhân là đơn vị giá trị và là người mang quyền sống, quyền tự do, tài sản và mưu cầu hạnh phúc. Tuy nhiên, các ý tưởng của Locke phát triển chủ yếu xoay quanh khái niệm về quyền tìm kiếm sự cứu rỗi cho linh hồn của một người, và do đó chủ yếu liên quan đến các vấn đề thần học. Locke không ủng hộ một sự khoan dung phổ quát của các dân tộc cũng như tự do ngôn luận; theo ý tưởng của ông, một số nhóm, chẳng hạn như người vô thần, không nên được cho phép.

Vào nửa sau của thế kỉ 17 trên lục địa châu Âu, các nhà triết học như Baruch Spinoza và Pierre Bayle đã phát triển các ý tưởng bao gồm một khía cạnh tự do ngôn luận và khoan dung hơn so với các nhà triết học Anh đầu tiên. Vào thế kỷ 18, ý tưởng về tự do ngôn luận đã được thảo luận bởi các nhà tư tưởng trên khắp thế giới phương Tây, đặc biệt là các triết gia Pháp như Denis Diderot, Baron d'Holbach và Claude Adrien Helvétius. Ý tưởng bắt đầu được kết hợp trong lý thuyết chính trị cả về lý thuyết cũng như thực tiễn; sắc lệnh nhà nước đầu tiên trong lịch sử tuyên bố tự do ngôn luận hoàn toàn là bản phát hành ngày 4 tháng 12 năm 1770 tại Đan Mạch-Na Uy trong thời kỳ nhiếp chính của Johann Friedrich Struensee. Tuy nhiên, bản thân Struensee đã áp đặt một số hạn chế nhỏ cho sắc lệnh này vào ngày 7 tháng 10 năm 1771 và nó thậm chí còn bị hạn chế hơn sau khi Struensee sụp đổ với luật được đưa ra vào năm 1773, mặc dù việc kiểm duyệt không được giới thiệu lại.

John Stuart Mill (1806 -1873) lập luận rằng nếu con người không có tự do thì không thể có tiến bộ về khoa học, luật pháp hay chính trị, theo đó Mill yêu cầu việc tự do thảo luận và nêu ý kiến. Tác phẩm Bàn vệ tự do của Mill, xuất bản năm 1859 đã trở thành một sự phòng thủ kinh điển cho quyền tự do ngôn luận. Mill lập luận rằng sự thật xua đuổi sự giả dối, do đó không nên sợ sự thể hiện ý tưởng tự do, dù nó đúng hay sai. Sự thật không ổn định hoặc cố định, mà phát triển theo thời gian. Mill lập luận rằng phần lớn những gì chúng ta từng coi là đúng đã trở thành sai. Do đó, các quan điểm không nên bị cấm cho dù nó có sai lầm hiển nhiên. Mill cũng lập luận rằng thảo luận tự do là cần thiết để ngăn chặn "sự chậm trễ sâu sắc của một ý kiến dứt khoát ". Thảo luận sẽ thúc đẩy sự tiến lên của sự thật và bằng cách xem xét các quan điểm sai lầm, cơ sở của các quan điểm thực sự có thể được xác nhận lại. Hơn nữa, Mill lập luận rằng một ý kiến chỉ mang giá trị nội tại cho chủ sở hữu của ý kiến đó, do đó, buộc phải im lặng việc biểu hiện ý kiến đó là một sự bất công đối với một quyền cơ bản của con người. Đối với Mill, trường hợp duy nhất trong đó lời nói có thể bị triệt tiêu một cách chính đáng là để ngăn chặn tác hại từ mối đe dọa rõ ràng và trực tiếp. Không có ý nghĩa kinh tế hay đạo đức, cũng như việc người nói không sở hữu tài sản có thể biện minh cho việc đàn áp ngôn luận..

Trong tiểu sử Voltaire của Evelyn Beatrice Hall, bà đã đặt ra câu sau đây để minh họa cho niềm tin của Voltaire: "Tôi không đồng ý với những gì bạn nói, nhưng tôi sẽ bảo vệ đến cùng điều bạn nói cho dù phải chết." Câu nói này thường xuyên được trích dẫn để mô tả nguyên tắc của tự do ngôn luận. Hall's quote is frequently cited to describe the principle of freedom of speech. Trong Thế kỷ 20, Noam Chomsky tuyên bố rằng: "Nếu bạn tin vào tự do ngôn luận, bạn tin vào tự do ngôn luận cho những quan điểm mà bạn không thích. Những kẻ độc tài như Stalin và Hitler, chỉ ủng hộ tự do ngôn luận cho những quan điểm mà họ ưu thích. Nếu bạn ủng hộ tự do ngôn luận, điều đó có nghĩa là bạn ủng hộ tự do ngôn luận cho những quan điểm mà bạn coi thường. " Lee Bollinger lập luận rằng "nguyên tắc tự do ngôn luận liên quan đến một hành động đặc biệt được khắc sâu trong lĩnh vực tương tác xã hội để tự kiềm chế phi thường, mục đích của nó là phát triển và thể hiện năng lực xã hội nhằm kiểm soát cảm xúc được gợi lên bởi một loạt các cuộc gặp gỡ xã hội." Bollinger lập luận rằng sự khoan dung là một giá trị mong muốn, không hiển nhiên. Tuy nhiên, các nhà phê bình cho rằng xã hội nên được quan tâm bởi những người trực tiếp phủ nhận hoặc ủng hộ, ví dụ, tội diệt chủng (xem các hạn chế ở trên).

Cuốn tiểu thuyết Người tình của Lady Chatterley viết năm 1928 của D. H. Lawrence đã bị cấm vì những điều được cho là tục tĩu ở một số quốc gia, bao gồm Vương quốc Anh, Hoa Kỳ, Úc và Canada. Vào cuối những năm 1950 và đầu những năm 1960, các phán quyết của tòa án mang tính bước ngoặt đã chứng kiến lệnh cấm đối với những điều tục tĩu bị lật đổ. Dominic Sandbrook của tờ The Telegraph ở Anh đã viết: "Bây giờ sự tục tĩu công khai đã trở nên phổ biến, thật khó để lấy lại bầu không khí của một xã hội phù hợp để cấm những cuốn sách như Người tình của Lady Chatterley vì nó gây "đồi trụy và suy đồi" đối với độc giả của nó. "  Fred Kaplan của tờ New York Times tuyên bố việc đảo ngược các luật tục tĩu" đặt ra một vụ nổ của tự do ngôn luận "ở Mỹ.

Quyền tự do ngôn luận đã được giải thích bao gồm quyền chụp và xuất bản ảnh của người lạ ở khu vực công cộng mà cho dù họ không biết hoặc không cho phép.. Điều này không áp dụng phổ biến trên toàn thế giới.

Việt Nam

Đánh giá của Ủy ban Nhân quyền Liên hiệp quốc
Ủy ban Nhân quyền Liên hiệp quốc (CCPR) vào ngày 11/11/2022 vừa qua công bố phúc trình về công tác theo dõi tiếp sau Nhận xét Kết luận được thông qua vào ngày 25/3/2022. Việt Nam được đánh giá thuộc nhóm E, thấp nhất trong thang từ A xuống. CCPR bày tỏ quan ngại về công tác thông qua những nghị định nhằm hạn chế thêm nữa quyền tự do ngôn luận. CCPR cũng lấy làm tiếc việc Việt Nam không cung cấp thông tin về các bước thực hiện trong lĩnh vực thúc đẩy truyền thông đa chiều, không bị chính phủ can thiệp.

Xem thêm

 Academic freedom
 Artistic freedom
 The Confessionals
 Digital rights
 Election silence
 Forbidden number
 Forced speech
 Freedom of thought
 Global Network Initiative
 Hate speech
 Heckler's veto
 Je suis Charlie
 Jyllands-Posten Muhammad cartoons controversy
 Laws against Holocaust denial
 Market for loyalties theory
 Media transparency
 NUS No Platform Policy
 Open court principle
 Paradox of tolerance
 Parrhesia
 Photography is Not a Crime
 Political correctness
 Rights
 Right to pornography
 Symbolic speech
Jamal Khashoggi

Nguồn

Đọc thêm
Giải thưởng Tứ tự do

Liên kết ngoài

 "Timeline: a history of free speech", David Smith and Luc Torres, The Guardian, ngày 5 tháng 2 năm 2006.
 "Original Meaning of Freedom of Speech or of the Press" (U.S.A) , P.A. Madison, The Federalist Blog, ngày 18 tháng 10 năm 2008.
 "Free Speech in the Age of YouTube", Somini Sengupta, New York Times, ngày 22 tháng 9 năm 2012.
 Article19.org, Global Campaign for Free Expression.
 Free Speech Debate, a research project of the Dahrendorf Programme for the Study of Freedom at St Antony's College in the University of Oxford.
 Index on Censorship, an international organisation that promotes and defends the right to freedom of expression.
 Media Freedom Navigator: Media Freedom Indices at a Glance, Deutsche Welle Akademie.
 Special Rapporteur for Freedom of Expression, Organization of American States.
 Several images for Everybody Draw Mohammed Day:

Quyền tự do
Nhân quyền
Báo chí
Kiểm duyệt
Tranh cãi
Tự do thể hiện


title: Venezolana

text:
Venezolana (mã ICAO = VEC) là hãng hàng không của Venezuela, trụ sở ở Maracaibo. Hãng có căn cứ ở Sân bay quốc tế Simón Bolívar.

Lịch sử

Venezolana được thành lập và bắt đầu hoạt động từ năm 2001. Hãng hiện có các tuyến đường chở khách thường xuyên trong vùng.

Các nơi đến
(Tháng 12/2007):

 Venazuela
 Maracaibo
 Caracas
 Porlamar
 Cumaná
 El Vigia
 Antille thuộc Hà Lan
 Aruba

Đội máy bay
(Tháng 8/2006):

 4 Boeing 737-200 Adv
 4 BAe Jetstream 41

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Website chính thức
 Venezolana advertisement

Hãng hàng không Venezuela


title: Lipotriches panganina

text:
Lipotriches panganina là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Strand mô tả khoa học năm 1911.

Chú thích

Tham khảo

Lipotriches
Động vật được mô tả năm 1911


title: Vòng loại Giải vô địch bóng đá thế giới 2014 – Khu vực châu Á

text:
Liên đoàn bóng đá châu Á đã chia 5 suất tham dự vòng chung kết Giải vô địch bóng đá thế giới 2014 tại Brasil. Như các mùa trước, thể thức của AFC cũng vẫn có 4 vòng đấu. Nếu chỉ có cơ cấu 4,5 suất, đội đứng thứ năm của châu Á sau khi đá trận play-off giữa các đội đứng thứ ba của vòng 4 phải đá một trận tranh vé vớt với đại diện của châu lục khác để giành tấm vé cuối cùng, chẳng hạn như đội đứng thứ tư của Bắc, Trung Mỹ và vùng Caribe (CONCACAF), đội đứng thứ năm của Nam Mỹ (CONMEBOL) hay đội đứng thứ nhất của châu Đại Dương (OFC). Tại vòng loại World Cup 2010, đối thủ của đội đứng thứ 5 châu Á trong trận tranh vé vớt liên lục địa là đội đứng đầu của OFC, nhưng tại mùa giải này, đối thủ của đội đứng thứ năm của AFC sẽ được lựa chọn ngẫu nhiên.

Thể thức
Vòng loại sẽ được bắt đầu với hai vòng đấu loại trực tiếp (gồm hai lượt trận) – vòng một được tổ chức vào ngày 29 tháng 6 và 3 tháng 7 năm 2011 và vòng hai vào ngày 23 và 28 tháng 7. Vòng hai gồm 8 đội vượt qua vòng một cùng với 22 đội giành quyền vào thẳng sẽ được phân cặp để chọn 15 đội thắng vào vòng 3. Tương tự như thể thức của mùa giải 2010, các đội vào vòng 3 sẽ được chia thành 5 bảng, mỗi bảng gồm 4 đội (các trận đấu được tổ chức vào giữa tháng 9 năm 2011 và tháng 2 năm 2012). Còn tại vòng 4, các đội được chia thành hai bảng (mỗi bảng 5 đội). Hai đội đứng đầu mỗi bảng sẽ giành quyền tới Brasil vào năm 2014, hai đội đứng thứ 3 mỗi bảng sẽ đá trận tranh vé vớt (với đại diện của châu lục khác).

Phân loại hạt giống
Việc phân loại hạt giống cho vòng loại đã được AFC hoàn tất vào 8 tháng 3 năm 2011,, các quốc gia không tham dự là Guam và Bhutan.

Hạt giống đã được xác định tùy thuộc vào thành tích tại vòng loại World Cup 2010.
 Các đội xếp hạng từ 1-5 (các đội tham dự vòng chung kết World Cup 2010 và đội tham dự trận play-off) không phải tham dự vòng sơ loại, và được tự động vào thẳng vòng loại thứ ba (quyết định tại Brasil vào tháng 7 năm 2011).
 Các đội xếp hạng từ 6-27 (các đội khác đã vượt qua vòng loại thứ nhất, đội xếp thứ ba vòng loại thứ nhất) vào thẳng vòng hai.
 Các đội xếp thứ hạng từ 28–43 phải tham dự vòng một.

{|
!Được vào thẳng vòng ba  (Xếp hạng từ 1 đến 5)
!Được vào thẳng vòng hai  (Xếp hạng từ 6 đến 27)
!Phải tham dự vòng một  (Xếp hạng từ 28 đến 43)
|- valign=top
|

|

|

|}

Chú thích:
 Brunei đã bị FIFA cấm thi đấu kể từ tháng 9 năm 2009.
 Bhutan và Guam không tham dự vòng loại FIFA World Cup 2014.

Vòng 1

Tại vòng loại thứ nhất, 16 đội tuyển có thứ hạng thấp nhất theo cách phân loại hạt giống của AFC sẽ được phân cặp đá loại trực tiếp sau hai trận lượt đi/lượt về tại sân nhà/sân khách. 8 đội thắng trong vòng đấu này sẽ giành quyền vào vòng loại thứ hai để thi đấu cùng với 22 đội đã được vào thẳng vòng hai.

Phân nhóm hạt giống
Các đội sẽ được chia làm hai nhóm – nhóm A gồm những đội xếp hạng 29–35 và nhóm B gồm những đội xếp hạng 36–43.

Kết quả bốc thăm
Buổi lễ bốc thăm phân cặp của vòng loại thứ nhất khu vực châu Á được tổ chức vào ngày 30 tháng 3 năm 2011 tại Kuala Lumpur, Malaysia vào lúc 16:00 (theo giờ UTC+8).

|}

Vòng 2

Tại vòng loại thứ 2, 30 đội (22 đội được vào thẳng và 8 đội thắng ở vòng 1) được chia cặp để thi đấu theo thể thức tương tự như vòng loại thứ nhất (cũng loại trực tiếp sau hai trận lượt đi và về). 15 đội thắng trong vòng đấu này sẽ giành quyền vào vòng ba.

Phân nhóm hạt giống
Các đội đã được xếp vào hai nhóm – nhóm A gồm những đội xếp hạng thứ 6–20 và nhóm B gồm những đội xếp hạng thứ 21–27 cùng với 8 đội thắng ở vòng loại thứ nhất.

Kết quả bốc thăm
Buổi lễ bốc thăm phân cặp cùng ngày với vòng một.

|}

Vòng 3

Tại vòng loại thứ ba, 20 đội được giành quyền tham dự (15 đội thắng tại vòng hai và 5 đội được vào thẳng vòng 3) được chia thành 5 bảng (4 đội mỗi bảng), thi đấu vòng tròn hai lượt chọn hai đội xếp thứ nhất và thứ nhì tại mỗi bảng được giành quyền vào vòng bốn.

Phân loại hạt giống
Các đội được xếp vào 4 nhóm

Ghi chú. Syria được thay thế bằng Tajikistan ở vòng 3 vào ngày 19 tháng 8 năm 2011.

Bảng xếp hạng

Bảng A

|}

Bảng B

|}

Bảng C

|}

Bảng D

|}

Bảng E

|}

Vòng 4

Tại vòng loại thứ 4, 10 đội tuyển giành quyền tham dự được chia vào hai bảng (mỗi bảng 5 đội). Hai đội xếp thứ nhất và nhì của mỗi bảng sẽ giành quyền vào thẳng vòng chung kết tại Brasil năm 2014.

Phân loại hạt giống
Lễ bốc thăm vòng 4 được tổ chức vào ngày 9 tháng 3 năm 2012 tại Kuala Lumpur, Malaysia, với các đội dựa theo bảng xếp hạng FIFA năm 2012. Bảng xếp hạng FIFA được công bố vào ngày 7 tháng 3 năm 2012 và bao gồm tất cả các trận đấu từ vòng thứ ba của vòng loại World Cup 2014 châu Á. 10 đội (hình dưới đây với bảng xếp hạng FIFA của họ năm 2012 trong dấu ngoặc đơn, và vị trí của họ ở vòng 3 trong dấu ngoặc nhỏ) được chia thành năm nhóm.

Bảng xếp hạng

Bảng A

|}

Bảng B

|}

Vòng 5

2 đội xếp thứ ba của mỗi bảng tại vòng loại thứ 4 sẽ giành quyền vào vòng loại thứ 5 để đá trận play-off, chọn đội thắng trong vòng đấu này được đá trận tranh vé "vớt" với đại diện của châu lục khác để giành nốt tấm vé cuối cùng của châu Á tới Brasil năm 2014. Trận lượt đi diễn ra vào ngày 6 tháng 9 năm 2013 và trận lượt về diễn ra vào ngày 10 tháng 9 năm 2013.

|}

Trận tranh vé vớt

Đội thắng ở vòng 5, Jordan sẽ thi đấu với đội đứng thứ tư của CONMEBOL, Uruguay theo thể thức sân nhà-sân khách. Đội thắng cuộc là Uruguay giành quyền tham dự vòng chung kết.

Trận lượt đi diễn ra vào ngày 13 tháng 11 năm 2013 và trận lượt về diễn ra vào ngày 20 tháng 11 năm 2013.

|}

Cầu thủ ghi bàn
8 bàn

 Okazaki Shinji

7 bàn

 Younis Mahmoud
 Hassan Abdel-Fattah

 Ahmad Hayel

 Lê Công Vinh

6 bàn

 Javad Nekounam

 Park Chu-Young

5 bàn

 Joshua Kennedy
 Hao Tuấn Mẫn
 Honda Keisuke

 Amer Deeb
 Hassan Maatouk
 Khalfan Ibrahim

 Nasser Al-Shamrani
 Lee Keun-Ho

4 bàn

 Ismail Abdul-Latif
 Sayed Saeed
 Dương Húc
 Cristian Gonzáles

 Nashat Akram
 Kagawa Shinji
 Maeda Ryoichi

 Yousef Nasser
 Bahodir Nasimov
 Server Djeparov

3 bàn

 Alex Brosque
 Brett Holman
 Tim Cahill
 Mohammed Tayeb Al Alawi
 Karim Ansarifard
 Mojtaba Jabbari
 Mohammad Reza Khalatbari
 Reza Ghoochannejhad
 Alaa Abdul-Zahra

 Abdallah Deeb
 Visay Phaphouvanin
 Ali Al Saadi
 Mahmoud El Ali
 Mohd Safee Mohd Sali
 Amad Al Hosni
 Ahmed Mubarak Al Mahaijri
 Murad Alyan
 Yusef Ali

 Sebastián Soria
 Aleksandar Đurić
 Raja Rafe
 Ismail Matar
 Ulugbek Bakayev
 Alexander Geynrikh
 Sanzhar Tursunov

2 bàn

 Archie Thompson
 Luke Wilkshire
 Mahmood Abdulrahman
 Jahid Hasan Ameli
 Sam El Nasa
 Kouch Sokumpheak
 Đặng Trác Tường
 Du Hán Siêu
 Trần Tào
 Trịnh Trịnh
 Vu Hải
 Trần Bắc Lương
 Hadi Aghili
 Ashkan Dejagah
 Gholamreza Rezaei
 Andranik Teymourian

 Hawar Mulla Mohammed
 Mike Havenaar
 Kurihara Yuzo
 Musaed Neda
 Manolom Phomsouvanh
 Lamnao Singto
 Roda Antar
 Mohamad Aidil Abd Radzak
 Safiq Rahim
 Anil Gurung
 Ju Manu Rai
 Abdulaziz Al-Muqbali
 Ismail Al Ajmi
 Pak Nam-Chol
 Phil Younghusband
 Mohammed Kasola

 Mohammed Razak
 Mohammed Noor
 Shi Jiayi
 Ji Dong-Won
 Kim Bo-Kyung
 Koo Ja-Cheol
 Lee Dong-Gook
 Teerasil Dangda
 Datsakorn Thonglao
 Ismail Al Hammadi
 Mohamed Al Shehhi
 Ali Al-Wehaibi
 Bashir Saeed
 Odil Ahmedov
 Huỳnh Quang Thanh
 Nguyễn Quang Hải

1 bàn

 Balal Arezou
 Brett Emerton
 Lucas Neill
 Mile Jedinak
 Harry Kewell
 Tommy Oar
 Mark Bresciano
 Robbie Kruse
 Mithun Chowdhury
 Mohamed Zahid Hossain
 Rezaul Karim
 Chhin Chhoeun
 Khuon Laboravy
 Khúc Ba
 Lý Vỹ Phong
 Trịnh Trí
 Vu Đại Bảo
 Trần Xương Nguyên
 Trương Hàm
 Jeje Lalpekhlua
 Gouramangi Singh
 Muhammad Ilham
 Mohammad Nasuha
 Bambang Pamungkas
 Muhammad Ridwan
 Saeid Daghighi
 Jalal Hosseini
 Ali Karimi
 Milad Meydavoudi
 Hammadi Ahmad
 Karrar Jassim
 Mustafa Karim
 Qusay Munir
 Kiyotake Hiroshi
 Komano Yuichi
 Konno Yasuyuki
 Nakamura Kengo
 Yoshida Maya
 Baha' Abdul-Rahman
 Khalil Bani Attiah
 Anas Bani Yaseen

 Mossab Al-Laham
 Tha'er Bawab
 Basem Fat'hi
 Saeed Murjan
 Waleed Ali
 Fahad Al Ansari
 Fahad Al Enezi
 Bader Al-Mutwa
 Hussain Fadel
 Khampheng Sayavutthi
 Souliya Syphasay
 Kanlaya Sysomvang
 Soukaphone Vongchiengkham
 Tarek El Ali
 Abbas Atwi
 Mohammed Ghaddar
 Akram Moghrabi
 Lương Gia Khanh
 Abdul Hadi Yahya
 Khurelbaataryn Tsend-Ayush
 Mai Aih Naing
 Pai Soe
 Bharat Khawas
 Jagjit Shrestha
 Sujal Shrestha
 Bhola Silwal
 Jang Song-Hyok
 Mohammed Al Balushi
 Hussain Al-Hadhri
 Juma Darwish Al-Mashri
 Ismail Amour
 Houssam Wadi
 Nate Burkey
 Emelio Caligdong
 Ángel Guirado
 Stephan Schröck
 Abdulaziz Al Sulaiti
 Mohamed El-Sayed
 Meshal Mubarak
 Abdulgadir Ilyas Bakur
 Salem Al-Dossari

 Ahmed Al-Fraidi
 Osama Al-Muwallad
 Mohammad Al-Sahlawi
 Hassan Fallatah
 Osama Hawsawi
 Naif Hazazi
 Mohammad Abdul
 Fahrudin Mustafić
 Qiu Li
 Chathura Gunaratne
 Kim Jung-Woo
 Kim Shin-Wook
 Kwak Tae-Hwi
 Son Heung-Min
 Kim Chi-Woo
 George Mourad
 Nadim Sabagh
 Akhtam Khamroqulov
 Kamil Saidov
 Jakkraphan Kaewprom
 Sompong Soleb
 João Kik
 Arslanmyrat Amanow
 Gahrymanberdi Çoñkaýew
 Vyacheslav Krendelyov
 Berdi Şamyradow
 Hamdan Al-Kamali
 Ahmed Khalil
 Mahmoud Khamees
 Marat Bikmaev
 Jasur Hasanov
 Timur Kapadze
 Victor Karpenko
 Aleksandr Shadrin
 Maksim Shatskikh
 Oleg Zoteev
 Nguyễn Ngọc Thanh
 Nguyễn Trọng Hoàng
 Nguyễn Văn Quyết
 Phạm Thành Lương

phản lưới nhà

 Mile Jedinak (trận gặp Oman)
 Mahmoud Baquir Younes (trận gặp Kuwait)
 Rashid Al Farsi (trận gặp Thái Lan)

 Ki Sung-Yueng (trận gặp Uzbekistan)
 Farrukh Choriev (trận gặp Syria)
 Walid Abbas (trận gặp Kuwait)

 Hamdan Al Kamali (trận gặp Hàn Quốc)
 Artyom Filiposyan (trận gặp Hàn Quốc)
 Akmal Shorakhmedov (trận gặp Hàn Quốc)

Chú thích

Liên kết ngoài
  Trang chủ của vòng loại khu vực châu Á
  Thể thức tại vòng loại

A
Bóng đá châu Á năm 2011
2014


title: Fay-en-Montagne

text:
Fay-en-Montagne là một xã trong vùng hành chính Franche-Comté, thuộc tỉnh Jura, quận Lons-le-Saunier, tổng Poligny. Tọa độ địa lý của xã là 46° 45' vĩ độ bắc, 05° 43' kinh độ đông. Fay-en-Montagne nằm trên độ cao trung bình là 540 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 519 mét và điểm cao nhất là 567 mét. Xã có diện tích 6.26 km², dân số vào thời điểm 1999 là 83 người; mật độ dân số là 13 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Địa điểm tham quan
Nhà thờ Saint-Ferréol-et-Ferjeux được xây dựng năm 1860.

Xem thêm
Xã của tỉnh Jura

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Jura


title: Albara

text:
Albara là một chi bướm đêm thuộc phân họ Drepaninae.

Các loài
Albara reversaria Walker, 1866
Albara hollowayi Watson, 1970

Chú thích

Tham khảo

Drepanidae


title: Launac

text:
Launac  là một xã thuộc tỉnh Haute-Garonne trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 135 mét trên mực nước biển.

Lâu đài Launac là một lâu đài thế kỷ 15 và được xây thêm vào thế kỷ 16 và 17 đã được Bộ Văn hóa Pháp xếp hạng vào danh sách di tích lịch sử.

Di tích

Tham khảo

Xã của Haute-Garonne


title: Limnephilus hirsutus

text:
Limnephilus hirsutus là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Limnephilus


title: Kaperich

text:
Kaperich là một đô thị thuộc huyện Vulkaneifel, trong bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị này có diện tích 2,69 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 178 người.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Vulkaneifel


title: Mark Landin

text:
Mark Landin là một đô thị ở huyện Uckermark, bang Brandenburg, Đức. Đô thị này có diện tích 44,27 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 1147 người.

Tham khảo


title: Tân Đức (định hướng)

text:
Tân Đức có thể là:

 Xã Tân Đức, huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau.
 Xã Tân Đức, huyện Hàm Tân, tỉnh Bình Thuận.
 Xã Tân Đức, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên.
 Xã cũ Tân Đức thuộc thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ; nay là một phần phường Minh Nông.


title: (8514) 1991 PK15

text:
{{DISPLAYTITLE:(8514) 1991 PK15}}

(8514) 1991 PK15 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 7 tháng 8 năm 1991.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 8001–9000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1991
Được phát hiện bởi Henry E. Holt
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Ammobates persicus

text:
Ammobates persicus là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Mavromoustakis mô tả khoa học năm 1968.

Chú thích

Tham khảo

Ammobates
Động vật được mô tả năm 1968


title: Benzweiler

text:
Benzweiler là một xã thuộc huyện Rhein-Hunsrück bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Xã Benzweiler có diện tích 3,19 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 210 người.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz


title: 5942 Denzilrobert

text:
5942 Denzilrobert (1983 AN2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 10 tháng 1 năm 1983 bởi B. E. Behymer và M. S. Marley ở Palomar.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 5942 Denzilrobert

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1983


title: Cancún

text:
Cancún là một thành phố ven biển trong tiểu bang cực đông của México, Quintana Roo, trên bán đảo Yucatán. Là một thành phố phát triển nhanh chóng, dân số ước tính của Cancún là 705.000 người vào năm 2010, tăng 20% so với điều tra dân số năm 2005. Cancun nằm trên kênh phân cách Yucatan Mexico từ các hòn đảo của Cuba trong Đại Antilles. Các khu vực Cancun đôi khi được gọi là vùng biển Caribbean Mexico hoặc các Riviera Maya.

Cancun là thủ phủ của các đô thị Benito Juárez và nổi tiếng thế giới về các khu nghỉ mát. Trung tâm thành phố nằm trên đất liền nối các Nichupté và đầm phá đến một hòn đảo hẹp hình số 7 nơi mà các khách sạn bên bờ biển hiện đại được đặt tại các trung tâm khu du lịch khách sạn.
Thành phố có sân bay quốc tế Cancún.

Khí hậu
 Thành phố kết nghĩa

  Wichita, Kansas, Hoa Kỳ
  Timișoara, Romania

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố của México
Cancún
Quintana Roo
Thành phố ven biển
Du lịch México


title: Semiotinus banghaasi

text:
Semiotinus banghaasi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Pjatakowa miêu tả khoa học năm 1941.

Chú thích

Tham khảo

Semiotinus


title: Đường sắt Hợp Vũ

text:
Đường sắt Hợp Vũ (Trung văn giản thể: 合 武 铁路; Trung văn phồn thể: 合 武 铁路; bính âm: Hé-Wǔ tiělù) là một tuyến đường sắt cao tốc dài 350 km (220 mi) ở hai tỉnh Trung Quốc An Huy và Hồ Bắc, với đoàn tàu chạy tuyến Hợp Phì tỉnh lỵ An Huy và Vũ Hán thủ phủ tỉnh Hồ Bắc với tốc độ 250 km một giờ. Tuyến đường sắt khai trương vào ngày 01 tháng 4 năm 2009 và đã được sử dụng bởi xe lửa tuyến Thượng Hải-Nam Kinh-Hợp Phì-Vũ Hán kể từ sau đó.
Tính đến thời điểm tháng 7 năm 2010, hệ thống có 9 lượt tàu mỗi ngày chạy từ mỗi phía giữa Hợp Phì và ba nhà ga của Vũ Hán, với thời gian chạy tàu là 2 tiếng 40 phút cho chiều dài 350 km. Thêm 6 lượt tàu sê ri D hai chiều Thượng Hải-Vũ Hán chạy trên tuyến này không dừng lại ở Hợp Phì.

Đường sắt này là một trong các phần của tuyến đường đông-tây quan trọng đang được xây dựng, hành khách Huhanrong chuyên dụng Line (Thượng Hải-Hán Khẩu, Thành Đô).
Đường sắt sử dụng đường hầm khi đi qua Đại Biệt Sơn trên biên giới An Huy, Hồ Bắc.

Tham khảo

Đường sắt cao tốc Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
Giao thông Hồ Bắc
Giao thông An Huy


title: Judenburg (huyện)

text:
Bezirk Judenberg là một huyện của bang của Styria ở Áo.

Các đô thị
Các khu ngoại vi, làng và các đơn vị khác của một đô thị được hiển thị bằngchữ nhỏ.
 Amering
 Großprethal, Kathal in Obdachegg, Kleinprethal, Obdachegg, Sankt Georgen in Obdachegg
 Bretstein
 Eppenstein
 Mühldorf, Schoberegg, Schwarzenbach am Größing
 Fohnsdorf
 Aichdorf, Dietersdorf, Hetzendorf, Kumpitz, Rattenberg, Sillweg, Wasendorf
 Hohentauern
 Triebental
 Judenburg
 Tiefenbach, Waltersdorf
 Maria Buch-Feistritz
 Allersdorf, Feistritz, Maria Buch
 Obdach
 Granitzen, Rötsch, Warbach
 Oberkurzheim
 Götzendorf, Katzling, Mauterndorf, Mosing, Thaling, Unterzeiring, Winden
 Oberweg
 Ossach
 Oberzeiring
 Gföllgraben, Zeiringgraben, Zugtal
 Pöls
 Allerheiligen, Allerheiligengraben, Enzersdorf, Greith, Gusterheim, Mühltal, Offenburg, Paig, Paßhammer, Pölshof, Sauerbrunn, Thalheim, Thaling
 Pusterwald
 Reifling
 Auerling, Feeberg
 Reisstraße
 Kothgraben
 Sankt Anna am Lavantegg
 Bärnthal, Lavantegg, Sankt Anna-Feriensiedlung, Winterleiten, Zanitzen
 Sankt Georgen ob Judenburg
 Pichlhofen, Scheiben, Wöll
 Sankt Johann am Tauern
 Sankt Johann am Tauern Schattseite, Sankt Johann am Tauern Sonnseite
 Sankt Oswald-Möderbrugg
 Möderbrugg, Sankt Oswald
 Sankt Peter ob Judenburg
 Feistritzgraben, Furth, Mitterdorf, Möschitzgraben, Pichl, Rach, Rothenthurm
 Sankt Wolfgang-Kienberg
 Katschwald, Kienberg, Mönchegg
 Unzmarkt-Frauenburg
 Frauenburg, Unzmarkt
 Weißkirchen in Steiermark
 Zeltweg
 Farrach

Tham khảo

Huyện của Áo
Steiermark


title: Montespertoli

text:
Montespertoli là một đô thị ở tỉnh Firenze trong vùng Toscana, tọa lạc khoảng 20 km về phía tây nam của Florence. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 12.195 người và diện tích là 125 km².

Đô thị Montespertoli có các frazioni (các đơn vị cấp dưới, chủ yếu là các làng) Montagnana, Baccaiano, Martignana, Ortimino, Montegufoni, San Quirico, Lucardo, San Pancrazio, và Anselmo.

Montespertoli giáp các đô thị sau: Barberino Val d'Elsa, Castelfiorentino, Certaldo, Empoli, Lastra a Signa, Montelupo Fiorentino, San Casciano in Val di Pesa, Scandicci, Tavarnelle Val di Pesa.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.montespertoli.fi.it/

Đô thị tỉnh Firenze


title: La Jonchère-Saint-Maurice

text:
La Jonchère-Saint-Maurice () là một xã của tỉnh Haute-Vienne, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine, miền trung nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Haute-Vienne

Tham khảo

 INSEE
 IGN

Xã của Haute-Vienne


title: Limonius clypeatus

text:
Limonius clypeatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Motschulsky miêu tả khoa học năm 1859.

Chú thích

Tham khảo

Limonius


title: Kỹ thuật số

text:
Dữ liệu số (Digital data), trong lý thuyết thông tin và hệ thống thông tin, là thông tin được biểu diễn dưới dạng chuỗi các ký hiệu rời rạc, mỗi ký hiệu có thể nhận một trong số hữu hạn các giá trị từ một bảng chữ cái, chẳng hạn như chữ cái hoặc chữ số. Ví dụ là một tài liệu văn bản, bao gồm chuỗi các ký tự chữ và số. Hình thức phổ biến nhất của dữ liệu số trong hệ thống thông tin hiện đại là dữ liệu nhị phân (binary data), được biểu diễn bởi chuỗi các chữ số nhị phân (bit) mỗi chữ số có thể có một trong hai giá trị, 0 hoặc 1.

Dữ liệu số có thể được đối chiếu với dữ liệu tương tự (analog data), được biểu diễn bằng một giá trị từ một dải liên tục của các số thực. Dữ liệu tương tự được truyền tải bằng tín hiệu tương tự, không chỉ có các giá trị liên tục mà còn có thể thay đổi liên tục theo thời gian, là một hàm số thực liên tục của thời gian. Ví dụ là biến thiên áp suất không khí trong một sóng âm.

Từ số (digital) bắt nguồn từ cùng nguồn với các từ chữ số (digit) và digitus (từ tiếng Latin cho ngón tay), vì ngón tay thường được sử dụng để đếm. Nhà toán học George Stibitz của Viện nghiên cứu Bell Telephone Laboratories đã sử dụng từ "số" trong việc chỉ các xung điện nhanh được phát ra bởi một thiết bị được thiết kế để ngắm và bắn pháo phòng không vào năm 1942. Thuật ngữ này thường được sử dụng trong lĩnh vực máy tính và điện tử, đặc biệt là khi thông tin thế giới thực được chuyển đổi thành dạng số nhị phân như trong âm thanh số và nhiếp ảnh số.

Tham khảo

Hệ thống kỹ thuật số
Truyền thông kỹ thuật số
Dữ liệu máy tính

Hàng điện tử gia dụng


title: Kế Thành

text:
Kế Thành là một xã thuộc huyện Kế Sách, tỉnh Sóc Trăng, Việt Nam.

Địa lý
Xã Kế Thành nằm ở phía tây huyện Kế Sách, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp thị trấn Kế Sách và xã Thới An Hội
Phía tây giáp xã Kế An
Phía nam giáp huyện Châu Thành
Phía bắc giáp các xã Trinh Phú và Thới An Hội.

Xã có diện tích 25,36 km², dân số năm 1999 là 8.987 người, mật độ dân số đạt 354 người/km².

Lịch sử
Xã Kế Thành được thành lập vào ngày 21 tháng 4 năm 1979 trên cơ sở tách một phần diện tích và dân số của xã Kế An.

Chú thích

Tham khảo


title: Coelioxys pieliana

text:
Coelioxys pieliana là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1935.

Chú thích

Tham khảo

P
Động vật được mô tả năm 1935


title: Ashmeadiella chumashae

text:
Ashmeadiella chumashae là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Griswold mô tả khoa học năm 1985.

Chú thích

Tham khảo

Ashmeadiella
Động vật được mô tả năm 1985


title: Chùa Sōji

text:
Chùa Sōji (kanji: 總持寺, romaji: Sōji-ji) tại Yokohama là một trong hai Thiền viện chính của tông Tào Động tại Nhật Bản. Thiền viện này được một vị cao tăng tên Gyōgi (668-749) sáng lập, với tính cách là một ngôi chùa của tông Pháp tướng. Ngôi chùa này ban đầu nằm tại tỉnh Ishikawa. Từ khi Thiền sư Keizan Jyōkin (1268-1325) trụ trì ở đây, chùa này trở thành một thiền viện. Năm 1898, chùa Sōji được dời về Yokohama sau một cơn hoả hoạn.

Tham khảo

Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
Dumoulin, Heinrich:
Geschichte des Zen-Buddhismus I. Indien und China, Bern & München 1985.
Geschichte des Zen-Buddhismus II. Japan, Bern & München 1986.

Yokohama
Sōji
Chấm dứt năm 1898


title: Andrena antonitonis

text:
Andrena antonitonis là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Viereck & Cockerell mô tả khoa học năm 1914.

Chú thích

Tham khảo

A
Động vật được mô tả năm 1914


title: Stenoluperus itoi

text:
Stenoluperus itoi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Kimoto miêu tả khoa học năm 1991.

Chú thích

Tham khảo

Stenoluperus


title: 2708 Burns

text:
2708 Burns (1981 WT) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 11 năm 1981 bởi Bowell, E. ở Flagstaff (AM).

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 2708 Burns

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Edward Bowell
Thiên thể phát hiện năm 1981


title: Colletes rutilans

text:
Colletes rutilans là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Vachal mô tả khoa học năm 1909.

Chú thích

Tham khảo

Colletes
Động vật được mô tả năm 1909


title: Mô hình Chuẩn

text:
Mô hình Chuẩn của vật lý hạt là một thuyết bàn về các tương tác hạt nhân mạnh, yếu, và điện từ cũng như xác định tất cả những hạt hạ nguyên tử đã biết. Được phát triển vào những năm đầu của thập niên 1970, Mô hình Chuẩn là một phần của lý thuyết trường lượng tử, một lý thuyết đã kết hợp cơ học lượng tử với thuyết tương đối hẹp. Ngày nay, hầu hết các thí nghiệm kiểm chứng về 3 lực miêu tả bởi Mô hình Chuẩn đều đúng như những dự đoán của thuyết này. Tuy nhiên, Mô hình Chuẩn vẫn chưa là một thuyết thống nhất các lực tự nhiên một cách hoàn toàn, do sự vắng mặt của lực hấp dẫn.

Mô hình Chuẩn chứa cả hai loại hạt cơ bản là fermion và boson. Fermion là những hạt có spin bán nguyên và tuân thủ theo nguyên lý loại trừ của Wolfgang Pauli, nguyên lý cho rằng không có hai fermion nào có cùng trạng thái lượng tử với nhau. Các hạt boson có spin nguyên và không tuân theo nguyên lý Pauli. Khái quát hóa, fermion là những hạt vật chất còn boson là những hạt truyền tương tác.

Trong Mô hình Chuẩn, thuyết điện từ - yếu (bao gồm cả tương tác yếu lẫn lực điện từ) được kết hợp với thuyết sắc động lực học lượng tử. Tất cả những thuyết này đều là lý thuyết gauge, có nghĩa là chúng mô hình hóa các lực giữa các fermion bằng cách tạo ra các boson, có tác dụng như các thành phần trung gian. Hệ Lagrangian của mỗi tập hợp hạt boson trung gian không thay đổi dưới một dạng biến đối gọi là biến đổi gauge, vì thế các boson này còn được gọi là gauge boson. Các boson trong Mô hình Chuẩn là:
 Photon, hạt trung gian trong tương tác điện từ.
 W và Z boson, hạt trung gian trong lực hạt nhân yếu.
 8 gluon, hạt truyền trung gian trong lực hạt nhân mạnh. 6 trong số các gluon được đánh dấu bằng các cặp "màu" và "đối màu" (ví dụ như một hạt gluon mang màu "đỏ" và "đối đỏ"), 2 gluon còn lại là cặp màu được "pha trộn" phức tạp hơn.
 Higgs boson, hạt gây ra bất đối xứng trong các nhóm gauge, và cũng là loại hạt tạo ra khối lượng quán tính.

Biến đổi gauge của các gauge boson có thể được miêu tả bởi một nhóm unita, gọi là nhóm gauge. Nhóm gauge của tương tác mạnh là SU(3), nhóm gauge của tương tác yếu là SU(2)xU(1). Vì vậy, Mô hình Chuẩn thường được gọi là SU(3)xSU(2)xU(1). Higg boson là boson duy nhất không thuộc gauge boson, các tính chất của boson này vẫn còn được bàn cãi. Graviton là boson được cho là hạt truyền tương tác của tương tác hấp dẫn, nhưng không được nhắc đến trong Mô hình Chuẩn.

Có 12 dạng fermion khác nhau trong Mô hình Chuẩn. Cùng với các hạt proton, neutron và electron, những fermion cấu thành nền phần lớn các vật chất. Mô hình Chuẩn xác định mỗi electron là hạt cơ bản; proton và neutron là hạt tổ hợp, được tạo bởi các hạt nhỏ hơn có tên gọi là quark. Các hạt quark dính với nhau bởi tương tác mạnh. Các hạt fermion cơ bản được nhắc đến trong Mô hình Chuẩn là:

Các fermion có thể được sắp xếp trong 3 lớp, lớp thứ nhất có chứa electron, quark lên (up), quark xuống (down) và neutrino electron. Tất cả các vật chất nguyên sinh được tạo bởi nhóm hạt ở lớp đầu tiên; các hạt ở lớp cao hơn phân rã nhanh chóng xuống lớp thứ nhất và chỉ có thể được tổng hợp trong một thời gian thực ngắn, thông qua các thí nghiệm năng lượng cao. Lý do để sắp xếp các fermion vào các lớp khác nhau mặc dù các đặc điểm của chúng gần giống nhau, ví dụ như electron và muon cùng có spin bán nguyên và có cùng điện tích electron, là do khối lượng của muon lớp gấp 200 lần khối lượng của electron và, do đó, chúng được sắp xếp vào các lớp riêng biệt.

Lịch sử
Mô hình Chuẩn được phát triển vào nửa cuối thế kỷ 20, và mô hình này là kết quả của sự công tác giữa nhiều nhà khoa học trên toàn cầu. Bước ban đầu đến Mô hình Chuẩn là Glashow tìm ra một cách mà kết hợp tương tác điện từ và yếu vào năm 1960. Năm 1967, Weinberg và Salam thêm cơ chế Higgs vào lý thuyết điện yếu của Glashow. Kết quả là lý thuyết điện yếu hiện đại.

Sau sự khám phá của dòng trung hoà của boson Z tại CERN năm 1973 lý thuyết điện từ được thừa nhận và Glashow, Salam và Weinberg cùng nhau chia giải Nobel vật lý năm 1979 vì việc tìm ra của lý thuyết này. Các hạt boson W và Z được thí nghiệm quan sát lần đầu tiên vào năm 1981 và khối lượng của chúng như lý thuyết điện yếu dự đoán.

Lý thuyết của tương tác mạnh có nhiều người đóng góp. Khoảng chừng vào năm 1973–1974 thực nghiệm xác nhận rằng hạt quark là thành phần của hạt hadron, và lý thuyết của tương tác mạnh có dạng hiện đại kể từ lúc ấy.

Kể từ lúc ấy các thực nghiệm tìm ra các hạt quark đáy (1977), quark đỉnh (1995), và neutrino tau (2000), để Mô hình Chuẩn thừa nhận hơn nữa. Gần đây hơn hạt Higgs, hạt cuối cùng mà Mô hình Chuẩn dự đoán cần tồn tại cũng đã được tìm ra (2011–2012) trong các thí nghiệm trên máy gia tốc lớn (LHC) của CERN và đã được chính thức xác nhận (2013).

Các hạt của Mô hình Chuẩn
Trong Mô hình Chuẩn có 61 hạt sơ cấp.

Fermion

Có 12 hạt sơ cấp với spin ½ (được gọi là fermion) trong Mô hình Chuẩn. Theo định lý spin-thống kê các hạt fermion tuân theo nguyên lý loại trừ Pauli. Từng hạt fermion có phản hạt của mình.

Có thể phân loại các hạt của Mô hình Chuẩn theo cách tương tác của chúng (có nghĩa là theo chúng nó có loại điện tích nào, như màu tích hay siêu tích yếu). Có sau hương quark (lên (u), xuống (d), duyên (c), lạ (s), đỉnh (t), và đáy (b)), và sáu loại lepton (electron, neutrino electron, muyon, neutrino muyon, tauon, và neutrino tauon). Một đôi của từng hai loại chung với nhau là một thế hệ, và hạt tương ứng với nhau có hoạt động một cách tương tự.

Đặc tính định nghĩa của hạt quark là chúng nó có màu tích, nên tương tác theo tương tác mạnh. Do một hiệu ứng gọi là sự giam hãm màu, các hạt quark luôn (hay ít nhất kể từ ngay sau vụ nổ lớn) dính lại với nhau, và chúng nó cấu thành hạt tổ hợp có màu tích trung hoà (hạt hadron) chứa hay là một hạt quark và một hạt phản quark (cấu thành một hạt meson), hay là ba hạt quark (hạt baryon). Hạt proton và neutron quen thuộc là hai hạt baryon có khối lượng thấp nhất. Các hạt quark cũng có điện tích và spin đồng vị yếu, để chúng nó tương tác với hạt fermion khác theo hai đều tương tác điện từ và tương tác yếu.

Sau hạt fermion ở lại không có màu tích và chúng nó được gọi là lepton. Ba hạt neutrino cũng không có điện tích, nên chỉ có tương tác yếu ảnh hưởng sự vận động của chúng nó, để các hạt ấy rất khó mà phát hiện. Mặt khác, nhờ điện tích của mình, các hạt electron, muyon, và tauon đều có tương tác điện từ.

Từng thành viên của một thế hệ có khối lượng cao hơn hạt tương ứng của thế hệ dưới. Các hạt có điện tích trong thế hệ đầu tiên không phân rã, nên cả vật chất thường làm bằng hạt này. Nói cụ thể, mọi nguyên tử gồm các hạt electron quay trên quỹ đạo xung quanh hạt nhân, cuối cùng làm bằng quark lên và xuống. Mặt khác, mọi hạt có điện tích của thế hệ thứ hai và ba phân rã với chu kỳ bán rã rất ngắn, và chỉ có thể phát hiện chúng trong môi trường năng lượng rất cao. Các hạt neutrino của mọi thế hệ cũng không phân rã, và chúng nó tràn ngập toàn vũ trụ, dù chúng rất ít khi tương tác với vật chất làm bằng hạt baryon.

Boson chuẩn

Trong Mô hình Chuẩn, các hạt boson chuẩn bao gồm những hạt truyền tải ba tương tác cơ bản: lực hạt nhân mạnh, lực hạt nhân yếu, và lực điền từ.

Trong vật lý, tương tác là cách hạt này ảnh hưởng hạt kia. Ở thang vĩ mô, lực điện từ để cho hạt tương tác với nhau qua trường điện và từ, còn lực hấp dẫn để cho hạt có khối lượng tương tác với nhau theo thuyết tương đối rộng của Einstein. Mô hình Chuẩn giải thích lực này nổi lên là vì hạt vật chất trao đổi hạt khác, và hạt khác ấy mệnh danh hạt truyền tải lực. Lúc nào một hạt truyền tải lực như thế bị trao đổi giữa hai hạt vật chất thì ở thang vĩ mô kết quả tương đương với một lực ảnh hưởng hai hạt vật chất này, nên ta nói rằng hạt ấy đã truyền tải lực này. Phép tính bằng giản đồ Feynman (đó là hình biểu diễn một cách đồ hoạ những số hạng trong chuỗi nhiễu loạn) dùng hạt truyền tải lực, còn nếu dùng phép tính này để phân tích số liệu thực nghiệm về tán xạ năng lượng cao thì phép tính và số liệu phù hợp với nhau. Tuy nhiên, lý thuyết nhiễu loạn (và khái niệm hạt truyền tải lực) thất bại trong tình hình khác, như sắc động lực học lượng tử năng lượng thấp, những trạng thái liên kết, và các soliton.

Mọi hạt boson chuẩn của Mô hình Chuẩn có spin bằng 1, nên vì vậy thuộc loại hạt boson. Hiệu quả là hạt boson chuẩn không tuân thủ nguyên lý loại trừ Pauli như hạt fermion. Theo đó những hạt boson (như photon) không có giới hạn lý thuyết trên mật độ không gian (số mỗi đơn vị thể tích) của hạt này. Mô hình Chuẩn gồm ba loại boson chuẩn là như sau:

Photon truyền tải lực điện từ giữa những hạt có điện tích. Hạt photon không có khối lượng và nó do lý thuyết điện động lực học lượng tử mô tả một cách khá tốt.
Boson chuẩn W+, W-, Z0 truyền tải tương tác yếu giữa những hạt có hương khác biệt (mọi hạt quark và lepton). Hạt này có khối lượng, còn hạt Z có khối lượng cao hơn hai hạt W±. Tương tác yếu do hai hạt W± truyền tải chỉ ảnh hưởng hạt tay trái và phản hạt tay phải. Hơn nữa, hai hạt W± có điện tích +1 và −1 nên tương tác với lực điện từ. Hạt Z trung hoà điện tích tương tác với hai đều hạt và phản hạt tay phải. Ba hạt boson chuẩn cùng với photon làm một nhóm, truyền tải tương tác điện yếu.
Tám hạt gluon truyền tải tương tác mạnh giữa những hạt có sắc tích (hạt quark). Hạt gluon không có khối lượng. Tám hạt này có thể được nhãn bằng sự phối hợp sắc—phản sắc (như đỏ—phản lam). Vì hạt gluon cũng có sắc tích nên họ cũng tương tác giữa nhau. Hạt gluon và tương tác giữa họ do thuyết sắc động lực học lượng tử mô tả.

Mọi tương tác giữa những hạt trong Mô hình Chuẩn được tóm tắt trong biểu đồ bên phải.

Boson Higgs

Hạt Higgs là hạt cơ bản vô hướng có khối lượng do Robert Brout, François Englert, Peter Higgs, Gerald Guralnik, C. R. Hagen, và Tom Kibble giả thiết cần phải tồn tại năm 1964, và hạt này là viên gạch cốt lõi của Mô hình Chuẩn. Hạt này không có spin nội tại, và vì vậy được phân loại là hạt boson (như những boson chuẩn mà có spin nguyên).

Boson Higgs đóng vai trò độc đáo trong Mô hình Chuẩn vì giải thích vì sao những hạt cơ bản khác, ngoại trừ photon và gluon, có khối lượng. Đặc biệt, boson Higgs giải thích vì sao photon không có khối lượng mà boson W và Z có khối lượng cao. Những khối lượng của các hạt cơ bản và sự khác biệt giữa tương tác điện từ (do photon truyền tải) và tương tác yếu (do boson W và Z truyền tải) rất quan trọng trong nhiều khía cạnh của cầu trúc vật chất vi mô (và vì vậy của vật chất vĩ mô). Trong lý tuyết điện yếu, boson Higgs mang khối lượng cho những hạt lepton (electron, muyon, tauon) và quark. Vì boson Higgs cũng có khối lượng nên hạt này cần phải tương tác với riêng mình.

Boson Higgs có khối lượng rất cao và luôn phân rã ngay sau được tạo ra, nên chỉ có máy gia tốc hạt năng lượng rất cao mới có thể khám phá ra nó. Đầu năm 2010, thí nghiệm để xác nhận sự tồn tại và để nghiên cứu tính chất của hạt Higgs bắt đầu tại CERN bằng Máy gia tốc hạt lớn (hay LHC), và một thí nghiệm tương tự cũng được thực hiện tại Tevatron của Fermilab cho đến khi phòng thí nghiệm này đóng cửa cuối năm 2011. Ngày 4 tháng 7 năm 2012, hai thí nghiệm chính tại LHC (ATLAS và CMS) đều báo cáo một cách độc lập rằng họ tìm thấy hạt mới lạ có khối lượng khoảng chừng  (là khoảng chừng 133 lần khối lượng của proton, cường độ bằng 10−25 kg), "tương đồng với boson Higgs". Dù hạt mới lạ này có nhiều đặc tính giống như Higgs "đơn giản nhất" mà người ta tiên đoán, nhưng họ thừa nhận rằng công việc tiếp theo là cần thiết để kết luận rằng nó thật là boson Higgs, và để biết thực nghiệm ủng hộ loại hạt Higgs nào nhất.

Kiểm tra và tiên đoán
Mô hình Chuẩn đã tiên đoán sự tồn tại của boson W, Z, gluon, quark đỉnh và duyên trược hạt này được quan sát. Đặc tính của họ theo tiên đoán được thực nghiệm xác nhận với sự chính xác cao. Để có thể hiểu biết về sự thành công của Mô hình Chuẩn, bảng này so sánh khối lượng của boson W và Z như được đo lường với giá trị do Mô hình Chuẩn tiên đoán:

Mô hình Chuẩn cũng tiên đoán về đặc tính của sự phân rã của boson Z, mà thực nghiệm tại Large Electron-Positron Collider tại CERN sau đó xác nhận.

Tháng 5 năm 2012, nhóm hợp tác BaBar báo cáo rằng số liệu vừa mới phân tích của họ gợi ý rằng Mô hình Chuẩn có thể có chỗ hỏng. Số liệu này chứng tỏ rằng một loại phân rã hạt đặc biệt có tên là " → D(*) τ− ντ" xảy ra nhiều hơn sự tiên đoán của Mô hình Chuẩn. Trong loại phân rã này, một hạt có tên là meson  phân rã thành meson D, một hạt phản neutrino, và một lepton tau. Dù trình độ chắc chắn của số thừa (3,4 sigma) chưa đầy đủ để có thể cho rằng cần cải thiện Mô hình Chuẩn, nhưng số liệu là tín hiệu rằng đây có gì đó không hợp.

Ngày 13 tháng 12 năm 2012, nhà vật lý báo cáo về sự không thay đổi theo thời gian và không gian của hằng số vật lý cơ bản, ủng hộ Mô hình Chuẩn.

Các thách thức
Mặc dầu Mô hình Chuẩn đã có một thành công rất lớn trong việc giải thích các kết quả của thực nghiệm, song nó vẫn chưa thể trở thành một thuyết hoàn chỉnh trong vật lý cơ bản. Đó là do 2 nguyên nhân:
 Mô hình này còn chứa 19 tham số tự do, như khối lượng của các hạt. Các tham số này không thể tính toán một cách độc lập
 Mô hình này không miêu tả tương tác hấp dẫn

Hiện tại, mô hình này đang gặp một thử thách không nhỏ, đó là nghi vấn về sự xuất hiện của các hằng số không bền, như c hay e, hay cả hằng số mạng tinh thể. Nếu như các định luật vật lý được chứng mình có vị trí phụ thuộc và có thể khác nhau ở các tọa độ đặc biệt trong không gian, điều đó có nghĩa là tất cả các thí nghiệm sử dụng để chứng minh cho Mô hình Chuẩn đều không hợp lệ.

Cước chú

Tham khảo

Liên kết ngoài

Hoàn toàn không có nguồn tham khảo
Vật lý hạt
Khái niệm vật lý
Mô hình Chuẩn


title: Austrolimnophila percincta

text:
Austrolimnophila percincta là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Austrolimnophila
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Mạn việt quất

text:
Mạn việt quất hay Nam việt quất (tiếng Hán Việt có nghĩa là "việt quất (dây) leo", tiếng Anh là Cranberry), là một loài cây bụi thấp xanh quanh năm, cũng có thể mọc theo dạng dây bò trên đất, thuộc chi Việt quất (Vaccinium), phân chi Oxycoccos, đôi khi cũng được xem theo một chi riêng là Oxycoccos. nam việt quất thường mọc dại ở các vùng đầm lầy phân hóa (có nhiều than bùn) ở miền ôn đới Bắc bán cầu. Nam việt quất mọc thành bụi cao khoảng 20 cm, hoặc dây bò dài khoảng 2 m.

Phân loại và đặc điểm

Có ba hay bốn loại mạn việt quất, được chia thành 2 nhóm như sau:
Phân chi Oxycoccos, nhóm Oxycoccos
 Vaccinium oxycoccos hay Oxycoccos palustris (nam việt quất thường(Common Cranberry) hay nam việt quất miền Bắc(Northern Cranberry)) mọc khắp những vùng có khí hậu mát mẻ ở Bắc bán cầu, bao gồm phía Bắc châu Âu, bắc Á và phía bắc Bắc Mỹ. Lá nhỏ khoảng 5–10 mm. Hoa màu hồng sẫm có gai nhọn màu tím ở giữa, mọc trên cuống có lông tơ. Quả màu hồng nhạt có vị chua gắt.
 Vaccinium microcarpum hay Oxycoccos microcarpus (nam việt quất nhỏ(Small Cranberry)) mọc ở Bắc Âu và Bắc Á, khác với nam việt quất thường ở chỗ lá giống hình tam giác hơn, và cuống hoa không có lông tơ. Một số nhà thực vật học xếp mạn việt quất chung vào chung nhóm với mạn việt quất thường (V. oxycoccos).
 Vaccinium macrocarpon hay Oxycoccos macrocarpus (nam việt quất to(Large cranberry), nam việt quất Mỹ(American Cranberry), hay Dâu gấu(Bearberry)): loài bản xứ ở Đông Bắc Bắc Mỹ (miền đông Canada, và miền đông Hoa Kỳ, phía nam bang North Carolina ở các vùng núi). Lá to hơn lá nam việt quất thường (V. oxycoccus), dài khoảng 10–20 mm, vị quả hơi giống như táo.
Phân chi Oxycoccos, nhóm Oxycoccoides
 Vaccinium erythrocarpum hay Oxycoccos erythrocarpus (nam việt quất núi Nam (Southern Mountain Cranberry)) mọc miền đông nam Bắc Mỹ ở các vùng cao trên đỉnh Apalachian, và vùng đông châu Á.

Nam việt quất cùng họ với trái việt quất (blueberry), nhưng cây việt quất có thân gỗ dày hơn, bụi mọc cao hơn, hoa hình chuông, và cánh hoa không có tính cảm ứng.

Nhánh nam việt quất mỏng, không có thân gỗ cứng, lá nhỏ xanh quanh năm, hoa màu hồng sẫm, thụ phấn bằng ong mật. Trái nam việt quất to hơn lá, lúc nhỏ màu trắng, sau chuyển màu dần sang đỏ thẫm khi chín hẳn. Trái nam việt quất ăn được, có vị chua gắt lấn át vị ngọt ngay cả khi đã chín.

Tên gọi và lịch sử
Tên tiếng Anh của nam việt quất là cranberry, có nguồn gốc từ chữ "craneberry" ("crane" nghĩa là "hạc"), được dùng đầu tiên bởi những người di dân Âu châu sang Hoa Kỳ, vì họ thấy hình dáng cánh hoa, đài hoa, cuống hoa có vẻ giống như mỏ, đầu, và cổ chim hạc. Một tên khác cho loài này ở phía Bắc Canada là mossberry, hay "dâu rêu"). Tên tiếng Anh nguyên thủy của loài Vaccinium oxycoccos, fenberry (dâu dương xỉ), xuất phát từ việc người ta tìm thấy chúng mọc lẫn với dương xỉ trong những vùng đầm lầy. Tên tiếng Việt của quả có nguồn gốc từ tiếng Hán "mạn việt môi quả" (蔓越莓果) và chuyển thành "quả nam việt quất".

Chế biến

Khoảng 95% nam việt quất thu hoạch được chế biến thành nước ép trái cây, sốt, và nam việt quất khô thêm đường, 5% còn lại bán tươi ở chợ.

nam việt quất ăn tươi thường quá gắt, vì nó có vị chua và đắng.

Nước ép nam việt quất là sản phẩm chính từ nam việt quất, thường được thêm đường để làm thành món "cocktail nam việt quất" hoặc pha với các loại nước ép quả khác để giảm vị chua. Nhiều loại cocktail, như Cosmopolitan, được pha với nước ép nam việt quất.

Trái nam việt quất cũng được nghiền thành một dạng rau câu (jelly), gọi là sốt nam việt quất (cranberry sauce), dọn kèm với các món rô ti như món gà tây trong lễ Giáng Sinh của người Anh, hay lễ Tạ Ơn của người Mỹ và người Canada. nam việt quất cũng được cho vào bánh (muffins, scones và bánh gateau). Những đầu bếp sáng tạo còn dùng nam việt quất để thêm vị chua cho các món mặn như súp hay món hầm.

Mạn việt quất tươi có thể được đông lạnh tại nhà để bảo quản trong 9 tháng, khi cần dùng thì không cần phải rã đông.

Rượu nam việt quất (Cranberry wine) sản xuất tại các vùng trồng nam việt quất ở Mỹ được làm từ nam việt quất nguyên trái hoặc nước ép nam việt quất.

Nam việt quất là một trong những loại thực phẩm được canh tác rộng rãi khắp các tiểu bang Hoa Kỳ và Canada. Phần lớn nam việt quất thu hoạch được chế biến thành nước ép quả, sốt, và mạn việt quất sấy khô thêm đường, phần còn lại để tươi để bán cho người tiêu dùng. Sốt nam việt quất là một món truyền thống không thể thiếu trong ngày Lễ Tạ ơn của người Mỹ và người Canada, cũng như trong các dịp lễ hội mùa đông của người châu Âu.

Xem thêm
Việt quất đen (bilberry)
Việt quất xanh (blueberry)

Chú thích

Quả
Thực vật Alaska
Chi Việt quất


title: Show Me How You Burlesque

text:
"Show Me How You Burlesque" là một bài hát của ca sĩ/nhạc sĩ người Mỹ Christina Aguilera được trích từ album nhạc phim Burlesque: Original Motion Picture Soundtrack. Bài hát được sáng tác bởi Aguilera, Christopher Stewart, Claude Kelly. Nó từng được Aguilera biểu diễn trên chương trình Dancing with the Stars với bối cảnh giống như trong phim Burlesque.

Tại Việt Nam, ca sĩ Hồ Ngọc Hà đã nhảy trên nền bài hát này ở Bước nhảy hoàn vũ (2011).

Bảng xếp hạng

Chú thích

Liên kết ngoài
 Bài hát "Show Me How You Burlesque" trên YouTube

Bài hát năm 2010
Bài hát của Christina Aguilera
Nhạc phim
Đĩa đơn năm 2010
Bài hát sản xuất bởi Tricky Stewart
Bài hát viết bởi Tricky Stewart


title: Austrocalais

text:
Austrocalais là một chi bọ cánh cứng trong họ
Elateridae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1967 bởi Neboiss.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Austrocalais aquilonaris Neboiss, 1967
 Austrocalais pogonodes Neboiss, 1967

Chú thích

Tham khảo

Hemirhipini


title: Rhinoptera steindachneri

text:
The golden cownose ray, hawkray, or pacific cownose ray (Rhinoptera steindachneri) là một loài cá thuộc họ Rhinopteridae. Nó được tìm thấy ở Colombia, Costa Rica, Ecuador, El Salvador, Guatemala, Honduras, México, Nicaragua, Panama, và Peru. Các môi trường sống tự nhiên của chúng là biển mở, biển cạn, đáy nước ngầm, cửa sông, đầm lầy thủy triều luân phiên, và nước mặn ven đầm biển.

Hình ảnh

Nguồn
 Smith, W.D. & Bizzarro, J.J. 2005. Rhinoptera steindachneri. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 3 tháng 8 năm 2007.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Photos of mass migration

Rhinoptera
Cá Guatemala


title: Perrona

text:
Perrona là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Clavatulidae.

Các loài
Các loài thuộc chi Perrona bao gồm:

 Perrona aculeiformis (Lamarck, 1816)
 Perrona jessica Melvill, 1923
 Perrona lineata (Lamarck, 1816)
 Perrona micro Rolan, Ryall & Horro, 2008
 Perrona obesa (Reeve, 1842)
 Perrona perron (Gmelin, 1791)
 Perrona spirata (Lamarck, 1816)

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Clavatulidae
Perrona


title: Diplacodes lefebvrii

text:
Diplacodes lefebvrii là một loài chuồn chuồn ngô thuộc họ Libellulidae. Nó được tìm thấy ở Algérie, Angola, Botswana, Burkina Faso, Cameroon, Tchad, Bờ Biển Ngà, Ai Cập, Guinea Xích Đạo, Ethiopia, Gambia, Ghana, Guinée, Guiné-Bissau, Kenya, Liberia, Madagascar, Malawi, Mali, Mauritius, Maroc, Mozambique, Namibia, Niger, Nigeria, Réunion, São Tomé và Príncipe, Sénégal, Seychelles, Sierra Leone, Somalia, Nam Phi, Sudan, Tanzania, Togo, Uganda, Zambia, Zimbabwe và có thể có ở Burundi. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừngs ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, xavan khô, xavan ẩm, vùng cây bụi khô khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng cây bụi ẩm khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, sông ngòi, sông có nước theo mùa, vùng đất ẩm với cây bụi là chủ yếu, đầm lầy, hồ nước ngọt, hồ nước ngọt có nước theo mùa, đầm nước ngọt, và đầm nước ngọt có nước theo mùa.

Hình ảnh

Tham khảo

 Clausnitzer, V. 2005. Diplacodes lefebvrii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 9 tháng 8 năm 2007.

Diplacodes


title: Utetheisa ornatrix

text:
Utetheisa ornatrix là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở miền đông Hoa Kỳ.

Sải cánh dài 33–46 mm.

Ấu trùng ăn các loài Crotalaria, Melilot và đôi khi Comptonia.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
 eNature.com
 UK Moths

Động vật được mô tả năm 1758
Utetheisa


title: Hàng không năm 2005

text:
Đây là danh sách các sự kiện hàng không nổi bật xảy ra trong năm 2005:

Các sự kiện

Chuyến bay đầu tiên

Tháng 4
 27 tháng 4 - Airbus A380 có ký hiệu F-WWOW, thực hiện chuyến bay đầu tiên tại Toulouse, Pháp.

Tháng 6
 21 tháng 6 - Chuyến bay đầu tiên của Boeing X-37 dưới dạng khí cụ bay Scaled Composites White Knight

Bắt đầu hoạt động
Tháng 12- F-22 Raptor trong Phi đội tiêm kích 27

Tham khảo


title: Adriano Galliani

text:
Adriano Galliani (sinh 30 tháng 7 năm 1944 tại Monza) là một chủ doanh nghiệp về bóng đá người Ý. Ông từng rất nổi tiếng khi vừa là một cổ đông trong câu lạc bộ AC Milan vừa là chủ tịch của Serie A. Tuy nhiên mùa hè năm 2006 ông bị buộc phải từ cả hai chức vụ này do dính líu tới vụ scandal nổi tiếng của bóng đá Ý lúc đó, Calciopoli hoặc Moggiopoli. Bởi vụ việc này ông đã bị cấm liên quan đến bóng đá trong vòng 1 năm. Nhưng sau đó mức án này đã được giảm xuống, đầu tiên là giảm còn 9 tháng sau đó lại giảm tiếp còn 5 tháng. Hiện tại ông đang là phó chủ tịch câu lạc bộ AC Milan thay cho Silvio Berlusconi khi Berlusconi trở thành thủ tướng Italia lần thứ 3.

Galliani cũng nổi tiếng với vẻ bề ngoài của mình, ông có một cái đầu trọc lóc và 2 hàng lông mày rất rậm. Ông cũng nổi tiếng với biệt danh Uncle Fester, biệt danh này có nguồn gốc từ The Addams Family (một tác phẩm nổi tiếng của họa sĩ hoạt hình Mỹ, Charles Addams được làm thành phim hoạt hình, chương trình tivi, phim, trò chơi..)

Tham khảo

A.C. Milan


title: Icteranthidium urfanum

text:
Icteranthidium urfanum là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Warncke mô tả khoa học năm 1980.

Chú thích

Tham khảo

Icteranthidium
Động vật được mô tả năm 1980


title: Schizopelex pontica

text:
Schizopelex pontica là một loài Trichoptera trong họ Sericostomatidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Schizopelex


title: Slam Dunk (Da Funk)

text:
Slam Dunk (Da Funk) là bài hát được thể hiện bởi ban nhạc
Five, là single đầu tiên được phát hành của nhóm vào cuối năm 1997 tại UK. Xuất hiện trong album đầu tay của nhóm 5ive vào năm 1998. Bài hát đứng vị trí thứ 10 trong bảng xếp hạng UK và bán được 500.000 bản trên thế giới.

Pha trộn giữa pop và rap, single này được sản xuất bởi Jacob Schulze (với cái tên "Jake"), Max Martin, và Denniz Pop. Bài hát lấy mẫu từ "Clap Your Hands" của Herbie Crichlow.
Bài hát không được phát hành rộng rãi tới một số nước khác ngoài UK và châu Âu cho tới New Zealand nơi nó đạt tới vị trí 22. Ở các nước khác single đầu tiên của họ là "When the Lights Go Out".

Bài hát được cho vào bộ phim Smart House trong Disney Channel Original Movie

Danh sách các track

US Single
 Slam Dunk (Da Funk) [Radio Edit] 3:38
 Slam Dunk (Da Funk) [Instrumental] 3:38
 Slam Dunk (Da Funk) [Call Out Research Hook Remix]
 Satisfied [Album Version] 3:35

US Viynl
 A1 "Slam Dunk (Da Funk)" [Album Version] 3:35
 A2 "Slam Dunk (Da Funk)" [Sol Brothers Remix] 8:58
 A3 "Slam Dunk (Da Funk)" [Candy Girls Instrumental] 6:33
 B1 "Slam Dunk (Da Funk)" [Future Funk Remix] 6:35
 B2 "Slam Dunk (Da Funk)" [Bug Remix] 6:36
 B3 "Satisfied" [Album Version] 3:35

UK CD1
 "Slam Dunk (Da Funk)" [Radio Edit] 3:38
 "Straight Up Funk" (4:00)
 "Slam Dunk (Da Funk)" [Candy Girls Vocal Club Mix] 6:31
 "Slam Dunk (Da Funk)" [Video]

UK CD2
 "Slam Dunk (Da Funk)" [Radio Edit] 3:38
 "Slam Dunk (Da Funk)" [Candy Girls Vocal Club Mix] 6:32
 "Slam Dunk (Da Funk)" [Future Funk Remix] 6:35
 "Slam Dunk (Da Funk)" [Sol Brothers Mix] 8:57
 "Slam Dunk (Da Funk)" [Bug Remix] 6:36

Thành tích thứ hạng

Tham khảo

Liên kết ngoài
Slam Dunk (Da Funk) (UK release) trên discogs.com
Slam Dunk (Da Funk) (European release) trên discogs.com

Đĩa đơn năm 1997
Đĩa đơn đầu tay
Bài hát sản xuất bởi Max Martin
Bài hát viết bởi Max Martin


title: Quận Johnson, Nebraska

text:
Quận Johnson là một quận thuộc tiểu bang Nebraska, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số người. Quận lỵ đóng ở.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Nebraska


title: Yếu tố môi trường trong thiên hướng tình dục

text:
Yếu tố môi trường ảnh hưởng đến quá trình hình thành thiên hướng tình dục đã có được nhiều nghiên cứu. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng cả hai yếu tố sinh học và yếu tố môi trường văn hóa - xã hội đều có ảnh hưởng phức tạp đối với việc hình thành người đồng tính, song tính. Viện Nhi khoa Hoa Kỳ và Hiệp hội Tâm lý Hoa Kỳ đều khẳng định rằng có nhiều nguyên nhân hình thành nên thiên hướng tình dục. Họ đưa ra giả thuyết rằng nó là kết quả của sự tác động qua lại phức tạp của các tác nhân di truyền, nội tiết tố và ảnh hưởng từ môi trường gia đình, văn hóa và xã hội (phim ảnh, sách báo, bạn bè...).

Xu hướng tính dục không phải là "bẩm sinh bất biến" mà nó có thể thay đổi do tác động từ môi trường văn hóa - xã hội, phim ảnh, bạn bè... Thống kê cho thấy những xã hội chấp nhận quan hệ đồng tính và hôn nhân đồng tính thì sẽ có ngày càng nhiều cá nhân có quan hệ đồng tính hơn

Các nghiên cứu gien gần đây cho thấy những người đồng tính bẩm sinh chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ, trong khi những người đồng tính do ảnh hưởng từ sự nuôi dạy, văn hóa - xã hội (phim ảnh, sách báo, bạn bè...) chiếm tỷ lệ đa số. Năm 2019, một nghiên cứu khoa học quy mô lớn phân tích gien của gần 500.000 người đã được công bố trên Tạp chí Khoa học Sciene cho thấy: yếu tố di truyền bẩm sinh chỉ đóng vai trò nhỏ (khoảng 8% - 25%), trong khi ảnh hưởng từ môi trường gia đình, văn hóa - xã hội (phim ảnh, sách báo, tuyên truyền, sự dạy dỗ và bạn bè) mới là nguyên nhân chính (chiếm 75% - 92%) trong việc hình thành đồng tính luyến ái. Các phong trào tuyên truyền ủng hộ LGBT (đồng tính, song tính, chuyển giới) tỏ ý lo ngại nghiên cứu này vì nó đã gián tiếp khẳng định rằng đồng tính/song tính luyến ái là một sự bất thường do ảnh hưởng từ xã hội

Định hướng tính dục của bản thân
Trung tâm cai nghiện và sức khỏe tâm thần Mỹ cho rằng "Đối với một số người, khuynh hướng tình dục là liên tục và cố định trong suốt cuộc đời của họ. Đối với những người khác, khuynh hướng tình dục có thể mềm dẻo và thay đổi theo thời gian." Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ thì cho rằng "Tìm kiếm định hướng tình dục của bản thân - chứ không phải định hướng tính dục - thường xuyên thay đổi thông qua liệu pháp tâm lý, các nhóm hỗ trợ, và các sự kiện trong cuộc sống". Thông thường, xu hướng tình dục và bản sắc khuynh hướng tình dục là không phân biệt, điều này có thể tác động đến việc đánh giá chính xác khuynh hướng tình dục và định hướng tình dục có thể thay đổi hay không; định hướng tình dục có thể thay đổi trong suốt cuộc đời của một cá nhân, và có thể hoặc có thể không phù hợp với giới tính sinh học, hành vi tình dục hoặc khuynh hướng tình dục thực sự. Học giả Lisa Diamond, khi xem xét nghiên cứu về xác định tình dục đồng tính nữ và lưỡng tính, nói rằng nghiên cứu cho thấy "sự thay đổi và tính mềm dẻo dẫn tới tình dục đồng giới".

Sự bất ổn giới tính thời thơ ấu
Các nhà nghiên cứu đã phát hiện ra rằng không phù hợp giới tính thời thơ ấu (childhood gender nonconformity) là yếu tố tiên đoán tốt nhất đồng tính luyến ái khi người đó lớn lên. Daryl Bem đề xuất rằng vài trẻ em thích các hoạt động tiêu biểu của giới tính đối lập. Các trẻ phù hợp giới tính cảm thấy khác với những trẻ có giới tính đối lập với mình trong khi những trẻ không phù hợp giới tính lại cảm thấy khác với những trẻ cùng giới tính với mình. Do đó trẻ có thể cảm thấy bị kích thích sinh lý khi gần người mà trẻ cho là "khác" với mình. Những kích thích sinh lý này sau đó sẽ chuyển thành ham muốn tình dục. Các nhà nghiên cứu cho rằng sự không phù hợp giới tính từ nhỏ có thể là do kiểu gen, hoócmôn giai đoạn bào thai, cá tính, cách chăm sóc của cha mẹ và các yếu tố môi trường khác.

Peter Bearman chỉ ra rằng trẻ trai sinh đôi cùng với một trẻ gái có khả năng bị hấp dẫn cùng giới gấp hai lần trừ khi trẻ có thêm một người anh. Ông ta nói sự phát hiện này đã ủng hộ giả thuyết rằng hòa nhập theo giới tính (gender socialization) kém thời thơ ấu và thiếu niên sẽ hình thành sự ưa thích tình cảm đồng giới. Ông đề xuất rằng cha mẹ của những cặp sinh đôi nam nữ thường đối xử trung tính với chúng, song một người anh trai nếu có sẽ giúp hình thành cơ chế hòa nhập theo giới tính để người em trai bắt chước theo. Tuy nhiên, Bearman và Bruckner không tìm thấy bằng chứng trực tiếp về việc xã hội ảnh hưởng đến khuynh hướng lựa chọn giới tính tình dục. Trong thực tế, không có bằng chứng nào cho thấy liên kết xã hội hoá giới tính của cha mẹ ảnh hưởng đến khuynh hướng tình dục của con cái của họ trong khi một số nghiên cứu trên các trẻ sinh đôi đã cho thấy gần như tất cả các sự giống nhau trong gia đình được quan sát cho thấy khuynh hướng tình dục là do gen, không phải môi trường gia đình. Tỷ lệ thanh thiếu niên báo cáo có hấp dẫn với người đồng tính là cao hơn so với tỷ lệ báo cáo có kinh nghiệm tình dục đồng tính thực sự. Ngoài việc hấp dẫn giới tính, cơ hội quan hệ tình dục cũng cần thiết. Do cơ hội quan hệ tình dục phụ thuộc nhiều vào cấu trúc xã hội, ảnh hưởng xã hội được cho rằng đã ảnh hưởng mạnh mẽ đến việc cụ thể hóa hành vi tình dục hơn là hấp dẫn đồng tính đơn thuần.

Ảnh hưởng từ gia đình
Các nhà nghiên cứu có bằng chứng cho thấy người đồng tính nam có người cha ít yêu thương và ít quan tâm hơn đồng thời thân thiết với mẹ hơn là người nam không đồng tính. Họ cho rằng từ điều này có thể kết luận rằng yếu tố gia đình thời thơ ấu là nhân tố quan trọng của đồng tính luyến ái hoặc cha mẹ cố tình đối xử với con như vậy để sửa một đặc tính về mặt giới tính nào đó của con. Michael Ruse cho rằng cả hai khả năng trên là đúng trong nhiều trường hợp khác nhau.

Theo một nghiên cứu đối với 275 người nam trong quân đội Đài Loan, Shu và Lung kết luận rằng "sự ít bảo bọc của người cha và sự quan tâm của người mẹ là nhân tố chính hình thành sự đồng tính ở nam giới". Những yếu tố chính hình thành đồng tính luyến ái là "sự ít gắn bó với người cha, cuộc sống nội tâm và đặc thù thần kinh".<ref
name="Shu and Lung"></ref> Một nghiên cứu báo cáo rằng người đồng tính nam sớm thân thiết với mẹ hơn những người đồng tính nữ. Một nghiên cứu năm 2000 đối với các cặp sinh đôi người Mỹ cho thấy yếu tố gia đình, ít nhất là một phần của kiểu gen, ảnh hưởng đến thiên hướng tình dục.

Có nghiên cứu cho thấy người đồng tính nam có nhiều đáng kể anh chị em hơn người đồng tính nữ. Người đồng tính nữ có nhiều đáng kể anh chị em hơn người nam dị tính. Một nghiên cứu năm 2006 ở Đan Mạch so sánh những người kết hôn đồng tính và những người kết hôn dị tính. Người kết hôn dị tính thường có cha mẹ trẻ, cha mẹ chênh lệch ít tuổi, có mối quan hệ ổn định với cha mẹ và là em trong gia đình. Những người có cha mẹ ly hôn thường ít kết hôn dị tính hơn những người có cha mẹ hạnh phúc. Người nam kết hôn đồng tính thường có mẹ lớn tuổi, cha mẹ ly hôn, cha đi vắng hoặc là con út. Người nữ kết hôn đồng tính thường mồ côi mẹ ở tuổi thanh niên, là con một hay con út hoặc con gái duy nhất trong gia đình.

Con nuôi của cặp đồng tính
Các nghiên cứu của nhiều nhà khoa học như Kirk Patrick, Susan Golombok, Ann Spencer, Michael Rutter, Richard Green... cho biết: Khi nghiên cứu các cặp sinh đôi và con nuôi của các cặp đồng tính nữ, bằng chứng cho thấy thiên hướng tình dục là kết quả tác động phức tạp từ cả yếu tố sinh học và yếu tố môi trường và sự nuôi dạy. Các nghiên cứu này đã tìm thấy sự liên hệ về việc phát triển thiên hướng tình dục của trẻ em theo chiều hướng tương tự như cha mẹ nuôi của chúng, có nghĩa là nếu cha mẹ nuôi là người đồng tính thì khả năng đứa trẻ có hành vi đồng tính sẽ tăng lên.

Một nghiên cứu mới vào năm 2012 của Mark Regnerus, giáo sư tại Đại học Texas được đăng trên Tạp chí nghiên cứu xã hội Hoa Kỳ đã cung cấp thêm nhiều thông tin về vấn đề này. Nghiên cứu khảo sát 15.000 thanh niên, khảo sát kỹ 3.000 thanh niên trong đó 175 được nuôi lớn bởi người đồng tính nữ và 73 bởi người đồng tính nam. Kết quả cho thấy: trong ngắn hạn, các cặp đồng tính có thể nuôi con tốt như vợ chồng thông thường; nhưng về dài hạn, sự khiếm khuyết về giới tính (thiếu vắng cha hoặc mẹ để nuôi dạy đứa trẻ) là không thể khắc phục được, và con nuôi của họ khi bước vào tuổi thành niên sẽ có tỷ lệ quan hệ đồng tính cao hơn, cụ thể:

Mặt khác, trong cuốn sách "Lớn lên trong một gia đình đồng tính nữ: Tác động với sự phát triển trẻ em", 2 tiến sĩ Fiona Tasker và Susan Golombok, quan sát thấy rằng 25% những thanh niên được nuôi bởi các bà mẹ đồng tính cũng đã tham gia vào một mối quan hệ đồng tính, so với xấp xỉ 0% ở những thanh niên được nuôi bởi các bà mẹ bình thường

Tiến sĩ Trayce Hansen cho biết: "Nghiên cứu của các nhà khoa học xã hội, mặc dù không dứt khoát, cho thấy rằng trẻ em nuôi bởi các cặp đồng tính có nhiều khả năng tham gia vào các hành vi đồng tính hơn so với các trẻ em khác. Các nghiên cứu cho đến nay cho thấy khoảng 8% đến 21% con nuôi của các cặp đồng tính cuối cùng cũng sẽ trở thành đồng tính. Để so sánh, tạm cho khoảng 2% dân số nói chung là đồng tính. Do đó, nếu các tỷ lệ này được xác minh kĩ, con nuôi của các cặp đồng tính có khả năng phát triển thành đồng tính cao hơn 4 đến 10 lần so với những đứa trẻ khác."

Số lượng anh trai

Theo nhiều nhiên cứu, có thêm một người anh trai sẽ tăng khả năng là đồng tính lên 28%–48%. Hiệu ứng anh trai chiếm khoảng 1/7 trong số người đồng tính nam. Không có sự tương quan giữa số chị gái và sự đồng tính của một người nữ.

Môi trường văn hóa, xã hội
Tổ chức tình dục xã hội (Social Organization of Sexuality) ở Hoa Kỳ phát hiện đồng tính luyến ái có tương quan với sự đô thị hóa của nơi ở của đối tượng lúc 14 tuổi. Sự tương quan ở nam cao hơn ở nữ. Các tác giả giả thuyết rằng "Ở các thành phố lớn có một môi trường thông cảm đối với sự hình thành và thể hiện mối quan hệ đồng tính".

Ở Đan Mạch, người sinh ra ở khu vực thủ đô có khả năng kết hôn dị tính thấp hơn và khả năng kết hôn đồng tính cao hơn người đồng trang lứa ở thôn quê.

Khuôn mẫu tình dục của mỗi cá nhân là một sản phẩm của văn hóa xã hội. Những xã hội có xu hướng chấp nhận đồng tính thì sẽ có nhiều cá nhân có khuynh hướng đồng tính hơn. Tại Mỹ, đã có sự gia tăng số phụ nữ cảm thấy thu hút đồng tính. Nhà nghiên cứu Binnie Klein cho rằng "rõ ràng là một sự thay đổi trong xu hướng tình dục trong tâm trí nhiều người hơn hơn bao giờ hết, và có nhiều cơ hội hơn - và sự chấp nhận - để vượt qua làn ranh (về giới tính)" Toni Meyer, nhà nghiên cứu cao cấp của Hội đồng Chính sách gia đình bang New Jersey (Mỹ), cho biết: cùng với phong trào ủng hộ đồng tính lên cao, từ năm 1994, số đồng tính nam (ở Mỹ) đã tăng 18%, và số lượng đồng tính nữ còn tăng tới 157%. Điều này cho thấy những yếu tố văn hóa có tác động mạnh mẽ trong việc khuyến khích các hành vi đồng tính, và ít nhất là gián tiếp, làm suy yếu toàn bộ lý thuyết về việc "đồng tính là bẩm sinh".

Chấn thương tâm lý
Việc bị chấn thương tâm lý do bị lạm dụng tình dục cũng là một yếu tố. Một nghiên cứu trong Tạp chí Hiệp hội Y khoa Hoa Kỳ phát hiện ra rằng "vị thành niên bị lạm dụng tình dục, đặc biệt là nam giới, có khả năng tự nhận mình là người đồng tính hay song tính cao gấp 7 lần so với những người không bị lạm dụng" Một nghiên cứu khác cho thấy rằng "46% nam đồng tính so với 7% của nam dị tính báo cáo rằng đã bị lạm dụng tình dục. Con số này tương ứng là 20% trong số đồng tính nữ so với 1% ở nữ dị tính"."

Sigmund Freud và các nhà tâm lý học khác xác nhận rằng sự hình thành thiên hướng tình dục do nhiều nhân tố, trong đó có các sự việc quá khứ xảy ra trong thời thơ ấu. Tiến sĩ tâm lý học nổi tiếng người Tây Ban Nha là Enrique Rojas thì cho rằng: 95% nguyên nhân dẫn tới đồng tính là do các yếu tố môi trường như sự thiếu vắng quan tâm của người cha, người mẹ hung dữ hoặc bị lạm dụng tình dục trong thời thơ ấu.

Xem thêm
Yếu tố sinh học trong thiên hướng tình dục
Nhân khẩu học thiên hướng tình dục

Tham khảo

Thiên hướng tình dục
Thiên hướng tình dục và khoa học


title: Ampedus ohsawai

text:
Ampedus ohsawai là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Kishii miêu tả khoa học năm 2004.

Chú thích

Tham khảo

Ampedus


title: Kỳ Liên Sơn

text:
Kỳ Liên Sơn (, còn gọi là Nam Sơn 南山 nghĩa là "dãy núi phía nam" khi nhìn từ hành lang Hà Tây của Con đường tơ lụa) là phần nằm ngoài ở phía bắc của dãy núi Côn Lôn, tạo thành ranh giới giữa các tỉnh Thanh Hải (phía đông bắc) và Cam Túc (phía tây), dài khoảng 1.000 km, rộng khoảng 200–300 km, độ cao trung bình đạt 4.000 m trên mực nước biển. Lượng giáng thủy hàng năm trong khoảng 250–600 mm. Nó là nơi bắt nguồn của sông Ngạch Tể Nạp (Hắc Hà).

Dãy núi này kéo dài từ khoảng 70 km về phía nam Đôn Hoàng và kéo dài khoảng 800-1.000 km và thấp dần về phía đông nam, tạo thành ranh giới phía tây của hành lang Cam Túc. Trước đây, người châu Âu gọi dãy núi này là dãy núi Richthofen theo tên của Ferdinand von Richthofen, một nhà địa lý và khoa học người Đức

Dãy núi được lấy tên theo đỉnh Kỳ Liên Sơn, nằm khoảng 60 km về phía nam Tửu Tuyền, tại tọa độ , với độ cao tới 5.547 m, là ngọn núi cao nhất trong tỉnh Cam Túc. Nó là đỉnh cao nhất trong dãy núi chính, nhưng có 2 đỉnh cao hơn và xa hơn về phía nam, Cương Tắc Ngô Kết (岗则吾结) hay đỉnh Đoàn Kết (团结) tại tọa độ  với độ cao 5.808 m và
Sài Đạt Mộc Sơn (柴达木山) tại tọa độ  với độ cao 5.759 m.

Dãy núi này kéo dài về phía tây như là dãy núi Anhĩ Kim Sơn với đỉnh A Nhĩ Kim Sơn cao 5.798 m. Về phía đông, nó vượt qua phía bắc hồ Thanh Hải và bồn địa Sài Đạt Mộc (Qaidam), kết thúc như là Đại Phản Sơn (大阪山) và Hưng Long Sơn gần Lan Châu, với đỉnh Miêu Mã Sơn (4.070 m) là phần nằm ngoài phía đông. Các đoạn của Vạn lý trường thành thời nhà Minh đi qua các sườn núi phía bắc của nó cũng như phía nam của phần nằm ngoài phương bắc là Long Châu Sơn (3.616 m).

Sử ký đề cập tới "Kỳ Liên Sơn hay Thiên Sơn" cùng với Đôn Hoàng như là vùng đất của người Nguyệt Chi. Tuy nhiên, rất có thể là tên gọi trong bộ sử này nói tới dãy núi khác, gọi là Thiên Sơn, khoảng 1.500 km xa hơn về phía tây, còn Đôn Hoàng là dãy núi được chứng thực như là Đôn Hoăng (敦薨) và Kỳ Liên () được nhận dạng như là cụm từ trong ngôn ngữ Hung Nô nghĩa là "thiên/trời" (chữ Hán: 天; bính âm: tiān) theo kiến giải của Nhan Sư Cổ (顏師古, 581-645), một người chú giải Sử ký sống trong thời kỳ thời nhà Đường.

Ghi chú

Tham khảo
 Winchester Simon. (2008). The Man Who Loved China: the Fantastic Story of the Eccentric Scientist Who Unlocked the Mysteries of the Middle Kingdom. New York: Harper. 10-ISBN 0-060-88459-2; 13-ISBN 978-0-060-88459-8

Liên kết ngoài
peakbagger.com
 THông tin khí hậu cho Kỳ Liên Sơn

Dãy núi Trung Quốc
Địa lý Cam Túc
Địa lý Thanh Hải
Địa danh dọc Con đường tơ lụa
Núi Trung Quốc


title: Palpoxena variabilis

text:
Palpoxena variabilis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1886.

Chú thích

Tham khảo

Palpoxena