title: Gyeongsang Nam

text:
Gyeongsangnam-do (phiên âm Hán Việt: Khánh Thượng Nam đạo) là một tỉnh ở phía đông của Hàn Quốc. Busan là thành phố trực thuộc Trung ương, không thuộc tỉnh về mặt hành chính nhưng nằm trong tỉnh về mặt địa lý.

Lịch sử
Trước năm 1895, khu vực ngày nay là Gyeongsangnam-do là một phần của tỉnh Gyeongsang, một trong Tám tỉnh của Triều Tiên trong thời kỳ triều đại Triều Tiên. Năm 1895, phía nam Gyeongsang đã được thay bằng các huyện Jinju ở phía tây và Dongnae (ngày nay là Busan) ở phía đông.  Năm 1896, hai huyện được sáp nhập để tạo thành Gyeongsangnam-do.

Tỉnh lỵ nguyên là Jinju, sau đó được dời về Busan năm 1925. Năm 1948, Gyeongsangnam-do đã trở thành một phần của Hàn Quốc. Năm 1963, Busan được tách khỏi Gyeongsangnam-do để thành một thành phố trực thuộc trung ương (Jikhalsi).  Năm 1983, tỉnh lỵ dời từ Busan đến Changwon. Năm 1995, trở thành một quảng vực thị (Gwangyeoksi). Năm 1997, Ulsan được tách khỏi Gyeongsangnam-do thành một quảng vực thị.

Năm 1982, sĩ quan cảnh sát Woo Bum-kon đã giết người hàng loại, làm 58 người chết, kể cả ông, làm bị thương 35 người ở Gyeongsangnam-do.

Địa lý
Tỉnh này nằm ở vùng Yeongnam, giáp biển Nhật Bản về hướng đông, hướng bắc là tỉnh Gyeongsangbuk-do, hướng tây là Jeollabuk-do và Jeollanam-do, hướng nam là eo biển Triều Tiên. Phần lớn tỉnh này được cung cấp nước từ sông Nakdong.

Các điểm tham quan
Gyeongsangnam-do có Haeinsa, một ngôi chùa có Tripitaka Koreana thu hút nhiều khách tham quan.

Các đơn vị hành chính

Gyeongsangnam-do được chia thành 8 thành phố (si) và 10 huyện (gun). Tên dưới đây được viết bằng Hangul và Hanja:

Thành phố

Huyện

Tôn giáo

Theo điều tra dân số năm 2005, dân số của Gyeongsang Nam 9.4% theo Kitô giáo (8.8% Tin Lành và 6% Công giáo) và 40% theo Phật giáo. 45.2% dân số phần lớn không theo tôn giáo hoặc theo chủ nghĩa Muism và các tôn giáo bản địa khác.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang nhà Gyeongsangnam-do, tiếng Anh
 Jobs in Gyeongsangnam-do

Tỉnh Hàn Quốc


title: Limnephilus cinctus

text:
Limnephilus cinctus là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Limnephilus


title: Pallagorio

text:
Pallagorio là một đô thị ở tỉnh Crotone, vùng Calabria, Italia.
Kinh tế dựa vào ngành nông nghiệp với các nông sản như dầu ăn, ngũ cốc, chanh cam, rượu vang, gia súc.

Tham khảo

Pallagorio


title: Sân bay Dalanzadgad

text:
Sân bay Dalanzadgad  là một sân bay công cộng nằm tại Dalanzadgad, tỉnh lị của tỉnh Ömnögovi tại Mông Cổ.

Sân bay Dalanzadgad được phân loại là một sân bay quốc tế, song trên thực tế không có một tuyến bãy nào vượt khỏi phạm vi Mông Cổ.

Điểm đến

Xem thêm
 Danh sách sân bay Mông Cổ

Liên kết ngoài
 world aero data  Dalanzadgad

Tham khảo

Sân bay Mông Cổ


title: Bói cá dải chàm

text:
Bói cá dải chàm (danh pháp hai phần: Ceyx cyanopectus) là loài chim đặc hữu của Philippines thuộc chi Ceyx, họ Bồng chanh. Loài này phân bố ở các đảo bắc và trung bộ Philippines. Có hai phân loài, Các đề cửrace, hiện diện ở Luzon, Polillo, Mindoro, Sibuyan và Ticao, và A. c. nigriostris, hiện diện ở Panay, Negros và Cebu. Nó tạo thành siêu loài với Bói cá bạc bắc Philippines.

Loài chim này ăn cá và các loài côn trùng thủy sinh. Nó đậu trên đá và cành cây vươn ra và lặn thẳng đứng xuống nước để bắt con mồi. Khi bắt được con mồi, nó tha lên nơi đậu để mổ và nuối con mồi. Người ta ít biết về hành vi sinh sản, dù người ta biết rằng nó làm tổ ở những cái hang đào hai bên sông và suối.

Môi trường sống tự nhiên của nó là rừng khô cận nhiệt đới hoặc nhiệt đới và rừng ngập mặn cận nhiệt đới hoặc nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

C
Chim Philippines
Động vật được mô tả năm 1840
Động vật đặc hữu Philippines
C


title: Ampedus saghaliensis

text:
Ampedus saghaliensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Dolin & Okhira miêu tả khoa học năm 1976.

Chú thích

Tham khảo

Ampedus


title: Bucy-le-Long

text:
Bucy-le-Long là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aisne

Tham khảo

Bucylelong


title: Ceffonds

text:
Ceffonds là một xã thuộc tỉnh Haute-Marne trong vùng Grand Est đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 128 mét trên mực nước biển.

 Communes of the Haute-Marne department

Tham khảo

Xã của Haute-Marne


title: Pachybrachis karamani

text:
Pachybrachis karamani là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1893.

Chú thích

Tham khảo

Pachybrachis


title: Monolepta melanocta

text:
Monolepta melanocta là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Laboissiere miêu tả khoa học năm 1931.

Chú thích

Tham khảo

Monolepta


title: Centris cordillerana

text:
Centris cordillerana là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Roig-Alsina mô tả khoa học năm 2000.

Chú thích

Tham khảo

Centris
Động vật được mô tả năm 2000


title: What Goes Around... Comes Around

text:
"What Goes Around... Comes Around" (hay còn gọi là "What Goes Around.../...Comes Around (Interlude)" trong phiên bản album) là bài hát của ca sĩ kiêm nhạc sĩ người Mỹ, Justin Timberlake. Bài hát được sáng tác và sản xuất bởi Nate "Danja" Hills và Timothy "Timbaland" Mosley cho album phòng thu thứ hai của Timberlake, FutureSex/LoveSounds (2006). Bài hát miêu tả về việc Timberlake nói về sự phản bội và sự tha thứ, và được mô tả bởi một số nhà phê bình âm nhạc như là "phần tiếp theo" của đĩa đơn năm 2002 "Cry Me A River". Ca khúc này đã nhận được những đánh giá tích cực từ các nhà phê bình âm nhạc.

Bài hát đã được gửi đến các đài phát thanh tại Mỹ vào ngày 08 tháng 01 năm 2007, như là đĩa đơn thứ ba trích từ album. Bài hát đã trở thành đĩa đơn quán quân thứ ba liên tiếp (sau SexyBack và My Love) của Timberlake trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100. Ở thị trường quốc tế, bài hát cũng thành công khi đạt top 10 tại Vương quốc Anh, Canada, New Zealand, Đức, và Úc. Bài hát sau đó đã được chứng nhận 2x Bạch kim tại Úc, bạch kim tại Mỹ và vàng ở New Zealand. Bài hát đã giành một Giải Grammy cho "Trình diễn giọng pop nam xuất sắc nhất" tại lễ trao giải Grammy lần thứ 50, và được đề cử cho Thu âm của năm.

Samuel Bayer đã đạo diễn video của bài hát được phát hành ngày 07 tháng 02 năm 2007. Nữ diễn viên Scarlett Johansson đóng vai người yêu của Timberlake trong đoạn video. Video đã nhận được giải thưởng "Đạo diễn video xuất sắc nhất tại giải thưởng MTV Video Music Awards năm 2007 và cũng được đề cử cho Video của năm.

Danh sách track và định dạng
 Đĩa đơn CD tại Vương quốc Anh
 "What Goes Around... Comes Around" (Radio Edit)  – 5:13
 "Boutique in Heaven" – 4:08
 "What Goes Around... Comes Around" (Wookie Mix Radio Edit)  – 3:55
 "What Goes Around... Comes Around" (Sebastien Leger Mix Radio Edit)  – 4:14
 "What Goes Around... Comes Around" (Junkie XL Small Room Mix)  – 4:55

 Đĩa đơn CD tại Úc
 "What Goes Around... Comes Around" (Radio Edit)  – 5:13
 "Boutique in Heaven" – 4:08
 "What Goes Around... Comes Around" (Mysto & Pizzi Main Mix)  – 7:43
 "What Goes Around... Comes Around" (Junkie XL Small Room Mix)  – 4:55

Xếp hạng

Xếp hạng tuần

Xếp hạng cuối năm

Chứng nhận

Radio và Lịch sử phát hành

Tham khảo

Liên kết ngoài

Bài hát của Justin Timberlake
Đĩa đơn quán quân European Hot 100 Singles
Bài hát năm 2006
Đĩa đơn năm 2007
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot 100
Đĩa đơn quán quân tại Rumani
Pop ballad
Đĩa đơn năm 2006
Đĩa đơn quán quân Billboard Pop Songs
Đĩa đơn quán quân Billboard Pop 100
R&B ballad
Bài hát sản xuất bởi Timbaland
Đĩa đơn quán quân tại Thổ Nhĩ Kỳ
Bài hát về sự phản bội
Đĩa đơn quán quân Billboard Mainstream Top 40 (Pop Songs)


title: CSS

text:
Trong môn tin học, các tập tin định kiểu theo tầng – dịch từ tiếng Anh là Cascading Style Sheets  (CSS) – được dùng để miêu tả cách trình bày các tài liệu viết bằng ngôn ngữ HTML và XHTML. Ngoài ra ngôn ngữ định kiểu theo tầng cũng có thể dùng cho XML, SVG, XUL. Các đặc điểm kỹ thuật của CSS được duy trì bởi World Wide Web Consortium (W3C). Thay vì đặt các thẻ quy định kiểu dáng cho văn bản HTML (hoặc XHTML) ngay trong nội dung của nó, bạn nên sử dụng CSS.

Tác dụng của CSS
 Hạn chế tối thiểu việc làm rối mã HTML của trang Web bằng các thẻ quy định kiểu dáng (chữ đậm, chữ in nghiêng, chữ có gạch chân, chữ màu), khiến mã nguồn của trang Web được gọn gàng hơn, tách nội dung của trang Web và định dạng hiển thị, dễ dàng cho việc cập nhật nội dung.
 Tạo ra các kiểu dáng có thể áp dụng cho nhiều trang Web, giúp tránh phải lặp lại việc định dạng cho các trang Web giống nhau.

Sử dụng CSS
Có 3 cách để sử dụng CSS.

 "Inline CSS": Áp dụng trực tiếp trên một đối tượng nhất định bằng thuộc tính style:

Đoạn text cần in đậm, gạch chân, màu đỏ

 "Internal CSS": Đặt CSS ở đầu trang Web để áp dụng kiểu dáng cho toàn bộ trang ấy, khi đó chỉ cần đặt đoạn CSS vào trong cặp thẻ

 "External CSS": Đặt các thuộc tính CSS vào một tệp tin riêng biệt (*.css), khi đó có thể tham chiếu đến từ nhiều trang Web khác nhau:

 Ví dụ về nội dung tệp style.css:
body {font-family:verdana; color:#0000FF;}

 Tham chiếu tới tệp tin CSS trên từ trang Web bằng đoạn mã (mã có thể nằm ngoài thẻ ):

<link rel="stylesheet" type="text/css" href="style.css"/>

Nguồn

Thông tin về CSS có thể đến từ nhiều nguồn khác nhau, chẳng hạn từ trình duyệt, tác giả, hoặc từ chính người dùng. Những thông tin CSS từ tác giả có thể được tách thành cách tệp tin riêng hoặc chèn trực tiếp vào văn bản HTML. Nhiều tập tin CSS có thể được sử dụng cùng một lúc. Tác giả có thể quy định những kiểu dáng khác nhau dựa trên thiết bị hiển thị của người dùng cuối, chẳng hạn cùng một trang web có thể hiển thị bố cục khác nhau khi truy cập trên điện thoại di động, máy tính bảng, hoặc máy tính cá nhân. Nhờ vậy, tác giả có thể tối ưu hoá văn bản của mình để thích hợp với người sử dụng.

Thông tin xác định kiểu dáng nào có mức độ ưu tiên cao nhất sẽ quyết định kiểu dáng của nội dung hiển thị. Mức độ ưu tiên này được sắp xếp như sau:

Cú pháp

Cú pháp cơ bản:

css_selector_1 { thuộc_tính_1: giá_trị_của_thuộc_tính_1; thuộc_tính_2: giá_trị_của_thuộc_tính_2; ... thuộc_tính_n: giá_trị_của_thuộc_tính_n; } css_selector_2 { thuộc_tính_1: giá_trị_của_thuộc_tính_1; thuộc_tính_2: giá_trị_của_thuộc_tính_2; ... thuộc_tính_n: giá_trị_của_thuộc_tính_n; } ... css_selector_n { thuộc_tính_1: giá_trị_của_thuộc_tính_1; thuộc_tính_2: giá_trị_của_thuộc_tính_2; ... thuộc_tính_n: giá_trị_của_thuộc_tính_n; }

Chú thích: Bạn có thể soạn chú thích cho CSS nhằm tiện cho việc tham khảo hoặc tra cứu về sau. Cú pháp của chú thích trong CSS như sau
  /* Chú thích 1 */
  /* Chú thích 2 */
  /* Chú thích 3,
      đây là một chú thích nhiều dòng
  */

Ví dụ minh họa về mã CSS:
body {
  background: #ffffff;
  /* trang Web sẽ có nền màu trắng */
  font-family: Verdana;
  /* font chữ mặc định là Verdana */
  color: #ff0000;
  /* màu chữ mặc định
  là màu đỏ */
}

CSS Selector

CSS Selector dùng để xác định đoạn mã CSS tương ứng được bao trong phần từ { đến } sẽ được áp dụng cho những thành phần nào trong trang Web.

Như ví dụ ở đoạn mã trên, ta có thể thấy dạng CSS Selector đơn giản nhất là CSS Selector theo tag body.

Tham khảo

Nghiên cứu thêm

 Meyer, Eric A. Cascading Style Sheets 2.0 Programmer's Reference, McGraw-Hill Osborne Media, ISBN 0-07-213178-0
 Keith Schengili-Roberts: Core CSS, 2nd Edition, Prentice Hall, ISBN 0-13-009278-9
 Cascading Style Sheets: Designing for the Web  by Håkon Wium Lie and Bert Bos, ISBN 0-321-19312-1
 The Zen of CSS Design (co-authored by CSS Zen Garden Owner, Dave Shea, and Molly E. Holzschlag), ISBN 0-321-30347-4
 Eric Meyer On CSS, ISBN 0-7357-1245-X
 More Eric Meyer On CSS, ISBN 0-7357-1425-8
 Dan Cederholm: Web Standards Solutions, The Markup and Style Handbook, Friends of Ed, ISBN 1-59059-381-2 (paperback) (Author's site )
 Kynn Bartlett: Teach Yourself CSS in 24 Hours, 2nd Edition, Sams Publishing, ISBN 0-672-32906-9
 Cascading Style Sheets Cascading Style Sheets, PhD thesis, by Håkon Wium Lie – provides an authoritative historical reference of CSS
 Jeffrey Zeldman: Designing With Web Standards, New Riders, ISBN 0-7357-1201-8 (paperback) (book's companion site)
 Cascading Style Sheets: Separating Content from Presentation , (co-authored by Owen Briggs, Steven Champeon, Eric Costello, and Matt Patterson), Friends of Ed, ISBN 1-59059-231-X

Liên kết ngoài

  tại W3C
 Đặc tả CSS 2 của W3C

 Học CSS tại W3Schools
 Bộ sưu tập những CSS hay
 Chia sẻ mã nguồn css miễn phí

Tiêu chuẩn của W3C
Ngôn ngữ định kiểu
W3C
Thiết kế web
Ngôn ngữ lập trình sắp chữ
Định dạng mở


title: 9929 McConnell

text:
9929 McConnell là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó quay quanh Mặt Trời mỗi 3.43 năm.

Được phát hiện ngày 24 tháng 2 năm 1982 bởi đài quan sát Oak Ridge, tiểu hành tinh này đã được đặt tên chỉ định "". Sau đó nó được đổi tên thành "McConnell" theo John C. McConnell, một nhà sử học thiên văn.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1982


title: 21531 Billcollin

text:
21531 Billcollin (1998 OS) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 20 tháng 7 năm 1998 bởi Khảo sát tiểu hành tinh OCA-DLR ở Caussols.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 21531 Billcollin

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Separatista

text:
Separatista là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Siliquariidae.

Các loài
Các loài trong chi Separatista gồm có:
 Separatista flavida (Hinds, 1843)
 Separatista helicoides (Gmelin, 1791)
Species brought into synonymuy
 Separatista benhami Suter, 1902: đồng nghĩa của Zelippistes benhami (Suter, 1902
 Separatista chemnitzi (A. Adams, 1855): đồng nghĩa của Separatista helicoides (Gmelin, 1791)
 Separatista fraterna Iredale, 1936: đồng nghĩa của Separatista helicoides (Gmelin, 1791)
 Separatista gracilenta (Brazier, 1878): đồng nghĩa của Separatista flavida (Hinds, 1843)

Chú thích

Tham khảo

Siliquariidae


title: Tuân

text:
Tuân là một họ của người Trung Quốc (chữ Hán: 荀, Bính âm: Xun). Trong danh sách Bách gia tính họ này xếp thứ 201.

Người Trung Quốc họ Tuân nổi tiếng
 Tuân Tử, tên thật là Tuân Khanh (hay Tuân Huống), nhà tư tưởng theo trường phái Pháp gia thời Chiến Quốc
 Hai chú cháu Tuân Úc và Tuân Du, mưu sĩ của Tào Tháo thời Tam Quốc

Tham khảo

Họ người Trung Quốc


title: Yamashita Hirofumi

text:
là nhà bảo vệ môi trường người Nhật.

Ông đã được thưởng Giải Môi trường Goldman năm 1998 cho các nỗ lực bảo vệ biển của ông.

Tham khảo

Y
Người Nagasaki


title: Genista germanica

text:
Genista germanica là một loài thực vật thuộc chi Genista.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

germanica
Thực vật châu Âu
Thực vật Đức
Thực vật xâm hại
Thực vật được mô tả năm 1753


title: Cấu trúc giàn tích hợp

text:
Viết tắt là ITS (Integrated Truss Structure), cấu trúc giàn tích hợp gồm các giàn thành phần được lắp ghép với nhau để tạo thành một hệ thống giàn chính trải dài tới hơn 300 feet. Cấu trúc này là nơi lắp đặt các bộ phận quan trọng để vận hành trạm vũ trụ quốc tế như các tấm thu năng lượng mặt trời, các lá tản nhiệt, hệ thống bảo trì di động ("Mobile Servicing System" – MSS)... Đây là nơi chứa các hệ thống tối quan trọng của trạm như hệ thống xử lý và phân phối điện năng, hệ thống làm mát, hệ thống thông tin liên lạc... Hệ thống giàn này được coi là "xương sống" của trạm ISS.

Lịch sử
Các thành phần trên cấu trúc giàn tích hợp đều được chế tạo bởi Boeing, đối tác chính của NASA trong dự án Trạm vũ trụ quốc tế.

Cấu trúc
Hệ thống này gồm tất cả 12 giàn tất cả, trong đó có 11 giàn được kết hợp với nhau và một giàn Z1 nằm tách biệt. Hệ thống 11 giàn kết hợp có giàn S0 nằm chính giữa, các giàn S1, S3, S4, S5, S6 nằm về bên mạn phải và các giàn P1, P3, P4, P5, P6 nằm đối xứng về bên mạn trái. Phần lớn cấu trúc này được làm từ nhôm. Ban đầu các giàn S2 và P2 cũng nằm trong thiết kế nhưng sau đó đã bị hủy bỏ khi kích thước của cấu trúc được thu gọn lại.

Giàn Z1

Lắp ghép vào trạm: trong STS-92

Là một bộ khung giống như xà nhà được đặt phía trên Unity. Giàn Z1 là nơi mà giàn P6 cùng với các tấm năng lượng mặt trời khổng lồ của nó được lắp đặt tạm thời lên trên trong STS-97. Giàn P6 được đặt lại vào vị trí lâu dài của mình trên P5 trong chuyến bay STS-120. Ngoài ra, trên Z1 còn có gắn các thiết bị như 2 bộ tiếp xúc plasma (plasma contactor), 2 bộ chuyển đổi dòng một chiều (DC-to-DC converter unit – DDCU), bốn con quay hồi chuyển điều khiển moment (Control Moment Gyro – CMG), một phần của hệ thống thông tin liên lạc băng tần S và bằng tần Ku, hệ thống phân phối năng lượng sơ cấp và thứ cấp, thiết bị hệ thống kiểm soát nhiệt, các bề mặt cơ học, các thiết bị hỗ trợ hoạt động trong không gian (extravehicular).

Giàn S0

Lắp ghép vào trạm: ngày 11 tháng 4 năm 2002 trong STS-110
Kích thước: 13,4 x 4,6 m
Khối lượng: 13.971 kg
Giàn S0 được gắn lên phía trên phòng thí nghiệm Destiny, là bộ phận trung tâm của hệ thống giàn lắp ghép. S0 là mối nối để dẫn các tài nguyên từ cấu trúc giàn kết hợp (điện năng, dữ liệu, video, amonia làm mát...) vào các module điều áp qua hệ thống ống và dây dẫn. S0 cung cấp sự kiểm soát và phân phối điện năng; hướng dẫn, dò đường và điều khiển; đo đạc từ xa; chuyển mạch video; kiểm soát nhiệt chủ động và thụ động. Trên giàn gồm có bộ chuyển mạch chính (Main Bus Switching Unit – MBSU), 4 bộ DDCU, 4 bộ phân phối điện năng thứ cấp, 4 ăngten định vị toàn cầu (GPS) và 2 con quay hồi chuyển định lượng (Rate Gyro). Ngoài ra trên giàn còn có một đoạn của hệ thống đường ray kéo dài trên suốt cấu trúc giàn kết hợp nhờ đó hệ thống bảo trì di động (MSS) có thể di chuyển tới các vị trí làm việc dọc theo chiều dài hệ thống giàn.

Giàn S1

Lắp ghép vào trạm: ngày 10 tháng 10 năm 2002 trong STS-112
Kích thước: 13,7 x 4,6 x 1,8 m
Khối lượng: 12.584 kg
S1 là bộ phận giàn bên phải đầu tiên, S có nghĩa là starboard (cánh phải). Giàn S1 được lắp ráp vào phía bên phải của trạm S0. S1 có kích thước 13.7 x 4.6 x 1.8 m và nặng 14.124 kg. Giàn S1 là nơi lắp đặt một cơ cấu các lá tản nhiệt lớn để làm mát cho các bộ phận trên trạm, hệ thống này có một khớp nối xoay có thể xoay 3 lá tản nhiệt 105o để giảm tối đa ánh sáng mặt trời chiếu vào các lá tản nhiệt này. Hệ thống giải nhiệt này sử dụng chất lỏng chứa 99.9% amonia nguyên chất. Ngoài ra trên giàn còn chứa các thiết bị điện, hệ thống các đường dẫn, các camera ngoại cảnh và một ăngten cùng hệ thống liên lạc băng tần S. S1 có các chỗ để lắp đặt các đèn và camera. Trên giàn S1 cũng có một phần của đoạn đường ray là chỗ dịch chuyển của hệ thống MBS. S1 được phóng lên cùng một xe đẩy giúp dịch chuyển người và thiết bị (Crew and Equipment Translation Aid – CETA). Chiếc xe đẩy này có thể chạy dọc theo hệ thống đường ray và có thể chứa các dụng cụ để trợ giúp các phi hành gia trong các chuyến đi bộ không gian.

Giàn S3/S4

Lắp ghép vào trạm: trong STS-117
Kích thước: 13.656 x 4.965 x 4.631 m
Khối lượng: 16.198 kg
S3 và S4 được ghép vào phía bên phải của giàn S1. Chức năng chính của bộ phận này là cung cấp điện năng và dữ liệu cho các giàn bên ngoài (S5 và S6) và biến năng lượng mặt trời thành điện. Bộ phận này có một bộ cánh tấm thu năng lượng mặt trời (Solar Array Wing – SAW) và một khớp nối Solar Alpha (Solar Alpha Rotary Joint – SARJ).

S3
Giàn S3 là nơi được dùng để lắp đặt 4 bệ hệ thống gắn tải trọng (Payload Attach System – PAS). Trên S3 còn có 1 SARJ để xoay các SAW theo hướng mặt trời. S3 chứa phần cuối bên phải của đoạn đường ray trên cấu trúc giàn.

S4
Hệ thống chính của S4 là module quang điện (Photovoltaic Module – PVM), lá tản nhiệt quang điện (PhotovoltaicRadiator – PVR), cấu trúc giao tiếp khớp nối Alpha (Alpha Joint Interface Structure – AJIS) và hệ thống ghép giàn Rocketdyne đã hiệu chỉnh (Modified Rocketdyne Truss Attachment System – MRTAS) để nối với S5.

Giàn S5
Lắp ghép vào trạm: trong STS-118
Kích thước:3,37 x 4,55 x 4,24 m
Khối lượng: 1.821 kg
Được gắn vào giàn S4 thông qua giao diện MRTAS, chức năng chính của S5 là kết nối năng lượng, đường dây làm mát và làm một miếng đệm giữa 2 module quang điện trên S4 và S6. Đây là bộ phận giàn bên phải thứ 3.

Giàn S6
Lắp ghép vào trạm: trong STS-119
Kích thước:
Khối lượng:
Là bộ phận giàn bên phải thứ 4 và cũng là cuối cùng, được gắn vào bên ngoài của giàn S5. Trên giàn cũng chứa một module quang điện giống như giàn S4. Chức năng chính của S6 là tạo ra, tích trữ, điều chỉnh và phân phối điện năng cho trạm. Trên giàn cũng có một lá tản nhiệt để giải nhiệt cho module quang điện.

Giàn P1

Lắp ghép vào trạm: ngày 26 tháng 11 năm 2002 trong STS-113
Kích thước:13,7 x 4,6 x 1,8 m
Khối lượng: 14.003 kg
Giàn P1 được lắp đặt vào bên trái của S0, có cấu trúc gần như y hệt với giàn S1. Một điểm khác nhau là giàn S1 chứa hệ thống ăngten băng tần S còn P1 chứa hệ thống ăngten băng tần UHF. P1 cũng có chỗ để lắp đặt một ăngten băng tần S. P1 được phóng lên cùng CETA thứ 2.

Giàn P3/P4
Lắp ghép vào trạm: STS-115
Kích thước: 13,8 x 4,9 x 4,8 m
Khối lượng: 15.838 kg
Là bộ phận giàn bên trái thứ 2, được gắn vào P1. Bộ phận này có cấu trúc tương tự như giàn S3/S4.

Giàn P5
Lắp ghép vào trạm: STS-116
Kích thước: 3,37 x 4,55 x 4,24 m
Khối lượng: 1.864 kg
Là bộ phận giàn bên trái thứ 3, gắn vào P3/P4. Bộ phận này có cấu trúc tương tự như giàn S5.

Giàn P6
Lắp ghép vào trạm: STS-97
Kích thước:
Khối lượng: 17.000 kg
Là bộ phận đầu tiên trong số 11 bộ phận của hệ thống giàn kết hợp được lắp đặt vào trạm. P6 được lắp đặt tạm thời lên trên giàn Z1 và được đặt lại vào vị trí lâu dài của mình cạnh P5 trong STS-120. P6 có cấu trúc tương tự như S6.

Tham khảo

 Integrated Truss Structure  NASA website

Thành phần của trạm vũ trụ quốc tế


title: Hoàng Anh

text:
Bài này nói về một cựu chính khách Việt Nam tên Hoàng Anh. Các đề tài khác cùng tên xin xem thêm trang Hoàng Anh (định hướng)

Hoàng Anh (10 tháng 2 năm 1912 – 10 tháng 5 năm 2016) là một cựu chính khách Việt Nam. Ông từng giữ các chức vụ quan trọng trong Đảng Cộng sản Việt Nam và chính quyền như Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Tài chính, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp. Ông là một trong những Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam sống thọ nhất. Ông được Nhà nước Việt Nam trao tặng Huân chương Sao Vàng năm 2007.

Thân thế và bước đầu hoạt động cách mạng
Ông sinh ngày 10 tháng 2 năm 1912 tại xã Phong Thái, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên – Huế.

Thuở nhỏ, ông được cha mẹ cho đi học. Năm 15 tuổi, do gia cảnh sa sút, ông nghỉ học, ở nhà phụ việc làm ruộng. Do được ăn học ít nhiều, ông nhận thức được ý thức chính trị. Năm 1936, ông tham gia phong trào Mặt trận Nhân dân Phản đế Đông Dương, đấu tranh đòi những quyền lợi cơ bản cho dân bản xứ. Ông là đảng viên của Đảng Cộng sản Đông Dương sau đó 1 năm (năm 1937). Tuy nhiên, năm 1938, chính phủ Mặt trận bình dân (Pháp) đổ, phong trào Mặt trận Thống nhất Dân chủ Đông Dương bị đàn áp, ông bị chính quyền thực dân Pháp bắt giam tại nhà lao Thừa Phủ (Huế). Cùng bị giam với ông có Nguyễn Vịnh, Tố Hữu....

Một trong những lãnh đạo Việt Minh tại Huế
Tháng 5 năm 1945, ông được ra tù. Ngay lập tức, ông bắt liên lạc và hoạt động trong Mặt trận Việt Minh của tỉnh. Ngày 23 tháng 5 năm 1945, ông tham gia Hội nghị Ban chấp hành Việt Minh tỉnh Thừa Thiên (lấy biệt danh Việt Minh Nguyễn Tri Phương) và tham gia Ban thường vụ gồm 5 người là Hoàng Anh, Lê Dĩnh, Lê Tự Đồng, Trần Thanh Từ, Mỹ Sơn (Bí thư). Thời gian này, ông sử dụng các bí danh Bình hoặc Hoàng để hoạt động bí mật.

Khi Việt Minh chuẩn bị giành chính quyền tại Thừa Thiên Huế, ông được giao công tác tiếp xúc và vận động các bộ trưởng trong Chính phủ Trần Trọng Kim. Trong danh sách Ủy ban Khởi nghĩa tỉnh Thừa Thiên công bố ngày 20 tháng 8 năm 1945, ông giữ chức vụ Phó Chủ tịch, dưới quyền Chủ tịch Tố Hữu. Ba ngày sau, ngày 23 tháng 8, Ủy ban nhân dân Cách mạng Lâm thời tỉnh Thừa Thiên được thành lập, ông lại được cử làm Phó Chủ tịch dưới quyền Chủ tịch Tôn Quang Phiệt. Chính ông là người cùng với Phan Tử Lăng và một số cán bộ chỉ huy tổ chức bắt giữ nhóm nhảy dù của Thiếu tá Castella (đặc phái viên của tướng De Gaulle) ngày 26 tháng 8 năm 1945.

Tháng 1 năm 1946, ông trúng cử là Đại biểu Quốc hội khóa I của đơn vị bầu cử tỉnh Thừa Thiên. Tháng 3 năm đó, ông được cử làm Chủ tịch Ủy ban Hành chính tỉnh Thừa Thiên. Sau khi Pháp tái chiếm Đông Dương, tháng 11 năm 1946, ông được cử tham gia Ủy ban Kháng chiến Thừa Thiên, dưới quyền Chủ tịch Hà Văn Lâu. Khi Ủy ban Kháng chiến Thừa Thiên được cải thành Ủy ban Hành chính Kháng chiến Thừa Thiên ngày 28 tháng 7 năm 1947, ông một lần nữa được cử vào chức vụ Chủ tịch. Ông cũng được bầu là Bí thư Tỉnh ủy Thừa Thiên, Bí thư Phân khu ủy kiêm Chủ tịch Ủy ban Hành chính Kháng chiến mặt trận Bình Trị Thiên. Năm 1948, ông được chỉ định làm Bí thư Liên khu ủy Khu 4.

Tháng 2 năm 1951, tại Đại hội đại biểu lần II của Đảng, ông được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lao động Việt Nam.

Tháng 11 năm 1953, ông được Trung ương cử trực tiếp chỉ đạo chính quyền Việt Minh ở Thanh Hóa tổ chức mở đường 41 lên Điện Biên Phủ cũng như tổ chức các hoạt động tiếp tế chi viện cho Chiến dịch Điện Biên Phủ đầu năm 1954.

Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, ông được Trung ương điều ra Bộ Quốc phòng tham gia Tổng quân ủy với cấp bậc Đại tá, phụ trách theo dõi thi hành Hiệp định Genève, 1954.

Sau Hiệp định Genève, ông ở lại miền Bắc, tiếp tục công tác trong Quân ủy Trung ương, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng.

Tham gia công tác Ban Bí thư và Chính phủ

Hoạt động trong lĩnh vực tài chính.

Tháng 6 năm 1958, ông được phê chuẩn bổ nhiệm vào chức vụ Bộ trưởng Bộ Tài chính và tháng 11 năm đó được bổ sung vào Ban Bí thư.

Năm 1960, ông là một trong 4 đại biểu lưu nhiệm của tỉnh Thừa Thiên tại Quốc hội khóa II và được tái bổ nhiệm Bộ trưởng Bộ Tài chính, phân công kiêm thêm chức vụ Chủ nhiệm Văn phòng Tài chính-Thương nghiệp Phủ Thủ tướng. Cũng trong năm đó, ông tái đắc cử Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lao động Việt Nam khóa III, được bầu vào Ban Bí thư.

Tháng 1 năm 1963, ông thôi giữ chức Chủ nhiệm Văn phòng Tài chính-Thương nghiệp Phủ Thủ tướng. Người thay thế ông trong chức vụ này là ông Phạm Hùng.

Năm 1964, ông tiếp tục là đại biểu lưu nhiệm của tỉnh Thừa Thiên tại Quốc hội khóa III và được tái bổ nhiệm Bộ trưởng Bộ Tài chính.

Hoạt động trong lĩnh vực Nông nghiệp.

Tuy nhiên, đến tháng 4 năm 1965, ông được phê chuẩn bổ nhiệm Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp kiêm Chủ nhiệm Văn phòng Nông nghiệp Phủ Thủ tướng. Tháng 11 năm 1967, ông thôi nhiệm Bộ trưởng, được phân công làm Bí thư Khu ủy kiêm Chính ủy Quân khu Trị Thiên. Tháng 12 năm 1969, ông thôi giữ chức Chủ nhiệm Văn phòng Nông nghiệp.

Tháng 4 năm 1971, ông được triệu hồi về Trung ương, được bổ nhiệm Phó Thủ tướng kiêm Chủ nhiệm Ủy ban Nông nghiệp Trung ương. Tháng 4 năm 1974, ông thôi giữ chức Chủ nhiệm Ủy ban Nông nghiệp Trung ương.

Hoạt động trong lĩnh vực tài chính.

Tại Quốc hội thống nhất khóa VI, ông trúng cử vào Đại biểu Quốc hội và được bổ nhiệm vào chức vụ Tổng Giám đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Tại Đại hội đại biểu lần IV của Đảng, ông được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lao động Việt Nam.

Tháng 2 năm 1977, ông được bổ nhiệm vào chức vụ Bộ trưởng Bộ Tài chính lần thứ 2 và giữ chức vụ này cho đến khi nghỉ hưu vào tháng 5 năm 1982.

Tôn vinh
Nếu theo trang thông tin của Bộ Tài chính, thì ông sinh ngày 28 tháng 3 năm 1911 và là chính khách Việt Nam cao tuổi nhất cấp Bộ trưởng trở lên còn sống (100 tuổi), trên cả Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Năm 2007, để ghi nhận những cống hiến của ông, Nhà nước Việt Nam đã trao tặng Huân chương Sao Vàng, huân chương cao quý nhất Việt Nam.

Ngày 26 tháng 3 năm 2012, tỉnh Thừa Thiên – Huế phối hợp với huyện Phong Điền và gia đình đồng chí Hoàng Anh tổ chức lễ khánh thành nhà lưu niệm và mừng thọ 100 tuổi cho ông. Buổi lễ được tổ chức ở nhà lưu niệm đồng chí Hoàng Anh, sự kiện cũng nhân kỷ niệm 37 năm Ngày giải phóng quê hương Thừa Thiên Huế. Công trình Nhà lưu niệm đồng chí Hoàng Anh có diện tích hơn 500m² với tổng đầu tư khoảng 1,5 tỷ đồng.

Qua đời và lễ tang
Ngày 10 tháng 5 năm 2016, do tuổi cao sức yếu, ông qua đời khi đang điều trị tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, Hà Nội, không lâu sau sinh nhật lần thứ 104.

Lễ viếng được tổ chức tại Nhà Tang lễ Quốc gia, số 5 Trần Thánh Tông, Hà Nội vào ngày 16 tháng 5 cùng năm theo nghi thức cấp Nhà nước, đông đảo lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng và nhà nước ở 2 miền cũng đã tới viếng, trưa chiều cùng ngày linh cữu được đưa ra xe tang để đưa về huyện Ba Vì thể theo di nguyện của ông và nguyện vọng của gia đình.

Tại huyện Ba Vì, lễ viếng đã được diễn ra cũng cùng ngày tại đây, có các lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng và nhà nước ở 2 miền và gia đình đã đến viếng. Linh cữu của Hoàng Anh được hỏa táng và sau đó tro cốt của ông được an táng tại nghĩa trang Công viên Vĩnh Hằng, thành phố Hà Nội.

Chú thích

Liên kết ngoài
http://dangcongsan.vn/thoi-su/tin-buon-dong-chi-hoang-anh-tu-tran-388630.html
 Đồng chí Hoàng Anh
 Bộ máy chính quyền tỉnh Thừa Thiên Huế những ngày đầu cách mạng
 Trao huân chương cho 15 đồng chí nguyên là lãnh đạo Chính phủ, Văn phòng Chính phủ
 Các thế hệ cán bộ ngành Tài chính chúc mừng thượng thọ đồng chí Hoàng Anh tròn 100 tuổi (28/3/1911-28/3/2011)
 Đại biểu Quốc hội tỉnh Thừa Thiên Huế từ khóa I đến nay
 Kỷ niệm 100 năm ngày sinh đồng chí Hoàng Anh (28/3/1912-28/3/2012)
 http://tapchitaichinh.vn/su-kien-noi-bat/dong-chi-hoang-anh-tam-guong-sang-cho-cac-the-he-sau-5493.html

Người Thừa Thiên Huế
Bí thư Tỉnh ủy Thừa Thiên Huế
Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Thừa Thiên Huế
Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa II
Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa III
Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa IV
Ủy viên Ban Bí thư Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
Phó Thủ tướng Việt Nam
Bộ trưởng Bộ Tài chính Việt Nam
Huân chương Sao Vàng
Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam
Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
Đại tá Quân đội nhân dân Việt Nam
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa II
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa I
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa III
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa IV
Người thọ bách niên Việt Nam


title: Ptesimopsia candezei

text:
Ptesimopsia candezei là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fauvel miêu tả khoa học năm 1861.

Chú thích

Tham khảo

Ptesimopsia


title: Dipriodonta

text:
Dipriodonta là một chi bướm đêm thuộc phân họ Drepaninae.

Chú thích

Tham khảo

Drepanidae


title: Euastacus robertsi

text:
Euastacus robertsi là một loài tôm nước ngọt trong họ Parastacidae. Chúng là loài đặc hữu của Australia.

Chú thích

Tham khảo

 Crandall, K.A. 1996. Euastacus robertsi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.

Euastacus
Động vật được mô tả năm 1977


title: Sant Joan

text:
Sant Joan (tên chính thức bằng tiếng Tây Ban Nha: San Juan) là một đô thị trên đảo Mallorca, thuộc quần đảo Baleares, Tây Ban Nha. Giáp với Petra, Villafranca de Bonany, Porreres, Montuïri, Lloret de Vistalegre, và Sineu.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang chính thức

Đô thị ở Mallorca
Khởi đầu năm 1300


title: Terrefondrée

text:
Terrefondrée  là một xã thuộc tỉnh Côte-d’Or trong vùng Bourgogne-Franche-Comté miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Côte-d’Or

Tham khảo

Xã của Côte-d'Or


title: Ham muốn tình dục

text:
Ham muốn tình dục (tiếng Anh: libido) là nói về sự ham muốn hoặc thôi thúc tình dục của một người. Ham muốn tình dục chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố về sinh lý, tâm lý và xã hội.

Về mặt sinh học, các nội tiết tố tình dục và các dẫn truyền thần kinh liên quan (chủ yếu là testosterone và dopamine) điều chỉnh ham muốn tình dục ở nam giới và phụ nữ. Các yếu tố xã hội, chẳng hạn như công việc và gia đình, và các yếu tố tâm lý bên trong như tính cách và stress, có thể ảnh hưởng đến ham muốn tình dục. Ham muốn tình dục cũng có thể bị ảnh hưởng bởi các điều kiện y tế, thuốc men, các vấn đề lối sống và mối quan hệ, và tuổi tác (ví dụ, tuổi dậy thì). Một người rất thường xuyên hay ham muốn tình dục tăng đột biến có thể gặp chứng cuồng dâm.

Một người có thể có ham muốn tình dục, nhưng không có cơ hội để hành động theo ước vọng đó, hoặc có thể vì lý do cá nhân, đạo đức hay tôn giáo hạn chế hoạt động. Mặt khác, một người có thể tham gia vào các hoạt động tình dục nhưng lại không có ham muốn tình dục. Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến ham muốn tình dục của con người, bao gồm stress, bệnh tật, mang thai, và những người khác.

Ham muốn tình dục thường là một yếu tố quan trọng trong việc hình thành và duy trì các mối quan hệ thân mật ở cả nam giới và phụ nữ. Thiếu hoặc mất ham muốn tình dục có thể ảnh hưởng xấu đến các mối quan hệ. Những thay đổi trong ham muốn tình dục của một trong hai đối tác trong một mối quan hệ tình dục, nếu duy trì mà chưa được giải quyết, có thể gây ra vấn đề trong mối quan hệ. Sự không chung thủy của một đối tác có thể là một dấu hiệu cho thấy sự thay đổi ham muốn tình dục của một đối tác không còn có thể được thỏa mãn trong quan hệ hiện tại. Vấn đề có thể phát sinh từ sự chênh lệch của những ham muốn tình dục giữa các đối tác, hoặc giao tiếp kém giữa các đối tác về nhu cầu và sở thích tình dục.

Các yếu tố ảnh hưởng

Các hợp chất nội sinh
Hormone dẫn truyền thần kinh, thần kinh khác, và quan hệ tình dục khác có ảnh hưởng đến ham muốn tình dục bằng cách điều khiển hoạt động hoặc hành động theo con đường này bao gồm:
 Testosterone (tương quan trực tiếp) - và androgens khác
 Estrogen (tương quan trực tiếp) - và các hóc môn sinh dục nữ liên quan.
 Progesterone Kích thích tình dục nữ trong giai đoạn chưa rụng trứng: hiện tượng điển hình (tương quan nghịch đảo)
 Oxytocin (tương quan trực tiếp)
 Serotonin (tương quan nghịch đảo)
 Norepinephrine
 Acetylcholine
Mong muốn quan hệ tình dục của phụ nữ có tương quan với chu kỳ kinh nguyệt, với nhiều phụ nữ có ham muốn tình dục tăng cao trong vài ngày ngay trước khi trứng rụng, đó là thời kỳ sinh sản cao điểm, thường xảy ra hai ngày trước khi cho đến hai ngày sau khi rụng trứng. Chu kỳ này kết hợp với những thay đổi trong mức độ testosterone của phụ nữ trong chu kỳ kinh nguyệt. Theo Gabrielle Lichterman, nồng độ testosterone có ảnh hưởng trực tiếp đến ham muốn của phụ nữ trong quan hệ tình dục. Theo cô, nồng độ testosterone tăng dần từ khoảng ngày thứ 24 của chu kỳ kinh nguyệt của người phụ nữ cho đến khi trứng rụng vào khoảng ngày thứ 14 của chu kỳ tiếp theo, và trong thời gian này với ham muốn của người phụ nữ quan hệ tình dục tăng một cách nhất quán. Ngày thứ 13 thường là ngày có mức testosterone cao nhất. Trong tuần sau rụng trứng, mức độ testosterone là thấp nhất và kết quả là phụ nữ sẽ ít quan tâm đến quan hệ tình dục.

Ngoài ra, trong tuần sau rụng trứng, mức độ progesterone tăng lên, kết quả là phụ nữ gặp khó khăn trong việc đạt được cực khoái. Mặc dù những ngày cuối cùng của chu kỳ kinh nguyệt được đánh dấu bởi một mức độ testosterone liên tục, ham muốn tình dục của phụ nữ có thể tăng do kết quả của sự dày lên của lớp niêm mạc tử cung kích thích dây thần kinh và làm cho phụ nữ càng ham muốn. Ngoài ra, trong những ngày này, mức độ estrogen cũng giảm, kết quả là giảm của dịch âm đạo bôi trơn tự nhiên.

Mặc dù một số chuyên gia không đồng ý với lý thuyết này, mãn kinh vẫn được coi là một yếu tố có thể gây giảm ham muốn tình dục ở phụ nữ. Các mức độ estrogen giảm ở thời kỳ mãn kinh và điều này thường gây ra giảm ham muốn quan hệ tình dục và khô âm đạo mà làm cho giao hợp đau. Tuy nhiên, mức độ testosterone có thể gia tăng ở thời kỳ mãn kinh và điều này có thể là lý do tại sao một số phụ nữ có thể trải nghiệm hiệu ứng ngược theo đó ham muốn tình dục tăng.

Các yếu tố tâm lý và xã hội
Một số yếu tố tâm lý hoặc xã hội có thể làm giảm ham muốn tình dục. Những yếu tố này bao gồm thiếu riêng tư hay thiếu thân mật, căng thẳng hay mệt mỏi, mất tập trung hay trầm cảm. Môi trường căng thẳng, chẳng hạn như tiếp xúc kéo dài với ồn ào hay ánh sáng, cũng có thể ảnh hưởng đến ham muốn tình dục.

Các nguyên nhân khác bao gồm từng bị lạm dụng tình dục, hành hung, chấn thương, hoặc bỏ bê, vấn đề hình ảnh cơ thể và tâm lý căng thẳng khi làm tình.

Các yếu tố thể chất
Yếu tố sức khỏe có thể ảnh hưởng ham muốn tình dục bao gồm các vấn đề nội tiết như suy tuyến giáp, tác dụng của thuốc theo toa nhất định (ví dụ flutamide), và sự hấp dẫn và cân đối cơ thể của đối tác, yếu tố lối sống khác.

Ở nam giới, tần suất xuất tinh ảnh hưởng đến nồng độ testosterone trong huyết thanh, một hormone thúc đẩy ham muốn tình dục. Một nghiên cứu 28 người nam tuổi từ 21-45 cho thấy hầu như tất cả họ đã có một cao điểm (145,7% trong khoảng cơ sở [117,8% -197,3%]) của testosterone trong huyết thanh vào ngày thứ 7 sau khi xuất tinh. [32]

Thiếu máu là một nguyên nhân của sự thiếu ham muốn tình dục ở phụ nữ do sự mất mát của sắt trong giai đoạn này. [33]

Hút thuốc lá, lạm dụng rượu, và sử dụng một số loại thuốc cũng có thể dẫn đến một ham muốn tình dục giảm. Hơn nữa, các chuyên gia cho rằng một số thay đổi lối sống như tập thể dục, bỏ thuốc lá, tiêu thụ thấp hơn của rượu hoặc sử dụng thuốc theo toa có thể giúp tăng ham muốn tình dục.

Thuốc
Thuốc kích thích, chẳng hạn như psychostimulants dopaminergic, là một loại thuốc có thể làm tăng ham muốn tình dục. Mặt khác, một ham muốn tình dục giảm cũng thường là do điều trị và có thể được gây ra bởi nhiều loại thuốc, chẳng hạn như ngừa thai nội tiết, thuốc chống trầm cảm SSRI và khác, thuốc chống loạn thần, thuốc phiện và thuốc chẹn beta.

Testosterone là một loại hormone kiểm soát ham muốn tình dục ở con người. Nghiên cứu cho thấy rằng phương pháp tránh thai nội tiết tố như thuốc tránh thai đường uống (mà dựa vào estrogen và progesterone) đang gây ra ham muốn tình dục thấp ở phụ nữ bằng cách nâng mức độ hoóc môn giới tính ràng buộc globulin (SHBG). SHBG liên kết với hormone giới tính, bao gồm testosterone, khiến chúng không có. Nghiên cứu cho thấy rằng ngay cả sau khi kết thúc một phương pháp tránh thai nội tiết tố, nồng độ SHBG vẫn cao và không có dữ liệu đáng tin cậy tồn tại để dự đoán khi nào hiện tượng này sẽ giảm bớt.

Ảnh hưởng của tuổi

Nam giới đạt đỉnh cao của sự ham muốn tình dục của họ ở tuổi thiếu niên, trong khi phụ nữ đạt được nó ở tuổi ba mươi. Sự gia tăng testosterone nam ở tuổi dậy thì kết quả là một ham muốn tình dục bất ngờ và cực đoan đạt đến đỉnh điểm ở tuổi 15 -16, sau đó giảm từ từ trong suốt cuộc đời của mình. Ngược lại, ham muốn tình dục của phụ nữ tăng từ từ trong thời thanh niên và đỉnh vào giữa độ tuổi ba mươi của mình. mức độ ảnh hưởng của testosterone và estrogen đến ham muốn tình dục cũng khác nhau tùy người.

Rối loạn ham muốn tình dục
Ham muốn tình dục có thể bị rối loạn hoặc suy giảm. Một cá thể có thể có ham muốn tình dục yếu hoặc không có ham muốn tình dục ví dụ như vô tính. Yếu tố dẫn đến suy giảm ham muốn tình dục có thể là cả yếu tố tâm lý và sinh lý. Không có ham muốn tình dục có thể hoặc không tương quan với vô sinh hoặc bất lực.

Các biểu hiện thông thường của ham muốn tình dục
 Thèm khát tình dục, thích gần gũi với người khác phái (sờ, nắn, ngửi, nhìn, va chạm...) dẫn đến hành vi tự thủ dâm ở cả nam và nữ, lúc thủ dâm thường tưởng tượng đến những hình ảnh, âm thanh… liên quan đến đối tượng yêu thích. Nếu thủ dâm điều độ thì không ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe mà còn giúp tinh thần được thoải mái, giải tỏa được stress, giải tỏa được ham muốn tình dục, có thể giảm khả năng không kiềm chế được bản thân…
 Thích quan hệ tình dục với nhiều đối tượng khác (chủ yếu xảy ra ở phái nam, phái nữ chiếm tỷ lệ rất ít do đặc trưng di truyền của giống đực). Một trong những biểu hiện là trong lúc quan hệ tình dục với vợ hoặc bạn tình nhưng vẫn tưởng tượng đang quan hệ tình dục với người khác và giúp tăng thêm khoái cảm. Trường hợp này, nếu được vợ hoặc bạn tình hưởng ứng sẽ mang lại ham muốn tình dục cao độ cho cả hai phía. Có thể người vợ khi đóng vai là một đối tượng khác sẽ mang lại cảm giác mới cho cả hai vợ chồng và giúp giữ được hạnh phúc lâu dài trong đời sống tình dục vợ chồng. Đây cũng là nghệ thuật tạo khoái cảm cho tình dục thông thường giữa 2 người (vợ - chồng) và tránh được nhàm chán. Trong trường hợp nếu thực hiện hành vi quan hệ tình dục nhiều người cùng lúc (có từ 3 người trở lên cùng tham gia) thì được gọi là tình dục tập thể.

Tham khảo

Xem thêm
Rối loạn ghét tình dục
Rối loạn khởi động tình dục ở nữ
Rối loạn cương dương ở nam
Rối loạn cực khoái
Xuất tinh sớm
Đau rát âm đạo
Đau khi giao hợp

Tình dục
Thuật ngữ phân tâm học
Động lực
Triết lý tình dục


title: Saint-Bonnet-de-Chirac

text:
Saint-Bonnet-de-Chirac là một xã ở tỉnh Lozère trong vùng Occitanie, phía nam nước Pháp.
Sông Colagne tạo thành một phần ranh giới tây nam thị trấn, sau đó chảy vào sông Lot, sông này tạo thành ranh giới phía nam của Saint-Bonnet-de-Chirac.

Tham khảo
 INSEE commune file
 Department Web site

Xã của Lozère


title: Vụ án Kim cương Xanh

text:
Vụ án Kim cương Xanh là một vụ trộm 90 kg đá quý với tổng trị giá 20 triệu USD, trong đó có một viên kim cương xanh 50 carat, được xem là một trong những viên kim cương xanh lớn nhất thế giới.

Vụ trộm diễn ra tại cung điện của một hoàng tử ở Riyadh bởi một người làm vườn Thái Lan (đang làm việc tại Ả Rập Xê Út), sự kiện này sau đó đã kéo theo hàng loạt vụ án giết người và mất tích khác tại Thái Lan trong đó có cả các nhà ngoại giao và doanh nhân người Ả Rập Xê Út, bên phía điều tra Thái Lan đã nhiều lần tuyên tố vụ án bế tắc. Gần đây nhất là ngày 31 tháng 03 năm 2014, với lý do không đủ bằng chứng để xét xử, Tòa án hình sự Thái Lan đã bác vụ kiện năm cảnh sát nước này bị cáo buộc giết một doanh nhân Ả Rập Xê Út mất tích cách đây 24 năm.

Vụ trộm kim cương và hoàn trả
Năm 1989, Kriangkrai Techamong, một công nhân Thái Lan, lấy trộm đồ trang sức và các đá quý vô giá khác từ Hoàng Cung Ả Rập Xê Út nơi ông làm công việc quét dọn. Kriangkrai Techamong được phép vào phòng ngủ của công chúa. Ông xoay xở để đặt tất cả đồ trang sức lấy cắp vào máy hút bụi nơi không ai có thể nhận biết những gì bên trong máy vì không có bộ quét trong cung điện lúc đó. Số hàng bao gồm một viên kim cương Xanh và đá quý có giá trị khác, mà Kriangkrai lấy trộm từ cung điện và vận chuyển về nhà của ông ở tỉnh Lampang, Thái Lan..

Một cuộc điều tra do một nhóm thuộc tổ xung kích Cảnh sát Hoàng gia Thái Lan tiến hành, lúc đó, do Trung tướng Chalor Kerdthes, dẫn tới việc bắt giữ Kriangkrai và thu hồi phần lớn các đồ trang sức bị mất cắp. Kriangkai bị kết án 7 năm tù giam, nhưng ông bị giam chỉ trong 3 năm vì ông thú nhận với tòa án.

Vụ án kim cương đáng lý ra có một kết thúc tốt đẹp giữa chính quyền Ả Rập Xê Út và cảnh sát Hoàng gia Thái Lan. Nhưng rõ ràng, vụ án bước sang trở ngại khác vì một đội thuộc cảnh sát Hoàng gia Thái Lan dưới sự điều động của Trung tướng Chalor Kerdthes bay đến Ả Rập Xê Út để hoàn trả các đồ trang sức bị mất cắp. Nhà cầm quyền Saudi sau đó kiểm tra các đồ trang sức và nói rằng khoảng một nửa số ngọc được hoàn trả là đồ giả và viên Kim cương Xanh còn thiếu.

Những vụ án phía sau
Một doanh gia Ả Rập Xê Út thân cận với gia đình hoàng gia Saudi thân hành đến Bangkok để điều tra vụ án, nhưng bị bắt cóc và giết chết. Ba tháng sau đó, ba viên chức từ Đại sứ quán Ả Rập Xê Út cũng bị bắn chết tại Bangkok. Vụ án mạng vẫn chưa được sáng tỏ cho đến ngày nay.

Dưới sức ép của Ả Rập Xê Út, Thái Lan tiếp tục điều tra vụ án nhưng kết quả lại là những cái chết bí ẩn khác. Năm 1994, một thợ kim hoàn Thái - người mà đại diện lâm thời Ả Rập Xê Út ở Thái Lan Mohammed Khoja tin là đứng sau vụ làm giả những viên ngọc trả lại - bị bắt cóc. Vợ và con trai 14 tuổi của ông này cũng bị giết. Lúc đó, cảnh sát Thái nói vợ con người thợ kim hoàn chết trong tai nạn giao thông nhưng ông Khoja không đồng ý: "Họ nghĩ rằng chúng tôi ngốc nghếch. Đó không phải là một vụ tai nạn".

Vài tháng sau đó, sĩ quan cảnh sát Chalor Kerdthes, người đứng đầu cuộc điều tra ban đầu về vụ mất cắp và trao trả số ngọc giả cho Ả Rập Xê Út, đã bị bắt và truy tố với tội ra lệnh giết vợ con người thợ kim hoàn. và bị kết án tử hình. Sáu nhân viên khác cũng bị kết tội liên quan đến cái chết của gia đình nhà kim hoàn.

Nhưng vụ điều tra tiếp tục đi vào ngõ cụt do những phản cung loạn xạ. Một trong năm cảnh sát dính líu đến vụ việc có trung tướng Somkid Boonthanom. Nhân chứng chính trong vụ án là đại tá Suvichai Kaewpluek khai rằng ông Somkid đã ra lệnh cho cấp dưới bắt cóc doanh nhân al-Ruwaili, đem đến một khách sạn ở Bangkok trước khi giết ông này và đốt xác tại huyện Si Racha, tỉnh Chon Buri. Ông Suvichai hiện đang ở Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất và từ chối xuất hiện trước tòa tại Thái Lan vì sợ trả thù.

Ảnh hưởng ngoại giao
Vụ án này đã kéo theo nhiều hệ lụy về vấn đề ngoại giữa hai nước, 24 năm sau vụ án quan hệ giữa Ả Rập Xê Út và Thái Lan vẫn dậm chân tại chỗ, không có thêm tiến triển khả quan nào. Sau vụ án vào tháng 6-1990 Ả Rập Xê Út đã ngưng gia hạn thị thực cho hơn 250.000 lao động Thái ở Ả Rập Xê Út và không cấp thêm thị thực cho người Thái nào khác. Thái Lan bị thiệt hại hàng tỉ USD tiền gửi từ người lao động.. Ả Rập Xê Út cũng cấm công dân nước mình đến Thái Lan du lịch. Quan hệ ngoại giao hai nước bị đẩy xuống mức thấp nhất. Đại sứ quán Ả Rập Xê Út ở Bangkok chỉ bổ nhiệm một số vị trí phụ trách theo dõi tiến triển vụ án và cấp thị thực cho người Hồi giáo Thái Lan đi hành hương.

Chú thích

Liên kết
A law unto themselves
Timeline of the Blue Diamond Affair
Saudi Envoy Helps Expose a Thai Crime Group: The Police
Warrant issued over Saudi murder
The missing pillar in Thai-Gulf ties
A Journal on "Blue Thai Affair".
WikiLeaks cable: The Curse of the Blue Diamond
án kim cương xanh giữa Saudi Arabia và Thái Lan

Thái Lan 1989
Trộm cướp
Sự cố ngoại giao
Tội ác tại Thái Lan
Tội ác tại Ả Rập Xê Út
Quan hệ ngoại giao Ả Rập Xê Út - Thái Lan


title: Albigny-sur-Saône

text:
Albigny-sur-Saône là một xã thuộc tỉnh Rhône trong vùng Rhône-Alpes phía đông nước nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 175 mét trên mực nước biển.

Thị trấn giáp ranh
 Curis-au-Mont-d'Or
 Neuville-sur-Saône
 Couzon-au-Mont-d'Or

Tham khảo
INSEE

Xã của Rhône


title: Vũ trụ

text:
Vũ trụ bao gồm tất cả các vật chất, năng lượng và không gian hiện có, được xem là một khối bao quát. Vũ trụ hiện tại chưa xác định được kích thước chính xác, giả thuyết cho rằng nó đã được mở rộng kể từ khi khởi đầu ở vụ nổ Big Bang khoảng 13,8 tỷ năm trước. Vũ trụ bao gồm các hành tinh, sao, thiên hà, các thành phần của không gian liên sao, những hạt hạ nguyên tử nhỏ nhất, vật chất và năng lượng. Vũ trụ quan sát được có đường kính vào khoảng  trong thời điểm hiện tại và ước tính có khoảng 2 nghìn tỉ thiên hà trong vũ trụ quan sát được. Các nhà thiên văn chưa biết được kích thước toàn thể của Vũ trụ là bao nhiêu và cũng có thể là gần như vô hạn. Những quan sát và phát triển của vật lý lý thuyết đã giúp suy luận ra thành phần và sự tiến triển của Vũ trụ.

Xuyên suốt các thư tịch lịch sử, các giả thuyết vũ trụ học và tinh nguyên học, bao gồm các mô hình khoa học, đã từng được đề xuất để giải thích những hiện tượng quan sát của Vũ trụ. Các thuyết địa tâm định lượng đầu tiên đã được phát triển bởi các nhà triết học Hy Lạp cổ đại và triết học Ấn Độ. Trải qua nhiều thế kỷ, các quan sát thiên văn ngày càng chính xác hơn đã đưa tới thuyết nhật tâm của Nicolaus Copernicus và dựa trên kết quả thu được từ Tycho Brahe, cải tiến cho thuyết đó về quỹ đạo elip của hành tinh bởi Johannes Kepler, mà cuối cùng được Isaac Newton giải thích bằng lý thuyết hấp dẫn của ông. Những cải tiến quan sát được xa hơn trong Vũ trụ dẫn tới con người nhận ra rằng Hệ Mặt Trời nằm trong một thiên hà chứa hàng tỷ ngôi sao, gọi là Ngân Hà. Sau đó các nhà thiên văn phát hiện ra rằng thiên hà của chúng ta chỉ là một trong số hàng trăm tỷ thiên hà khác. Ở trên những quy mô lớn nhất, sự phân bố các thiên hà được giả định là đồng nhất và như nhau trong mọi hướng, có nghĩa là Vũ trụ không có biên hay một tâm đặc biệt nào đó. Quan sát về sự phân bố và vạch phổ của các thiên hà đưa đến nhiều lý thuyết vật lý vũ trụ học hiện đại. Khám phá trong đầu thế kỷ XX về sự dịch chuyển đỏ trong quang phổ của các thiên hà gợi ý rằng Vũ trụ đang giãn nở, và khám phá ra bức xạ nền vi sóng vũ trụ cho thấy Vũ trụ phải có thời điểm khởi đầu. Gần đây, các quan sát vào cuối thập niên 1990 chỉ ra sự giãn nở của Vũ trụ đang gia tốc cho thấy thành phần năng lượng chủ yếu trong Vũ trụ thuộc về một dạng chưa biết tới gọi là năng lượng tối. Đa phần khối lượng trong Vũ trụ này tồn tại dưới một dạng chưa từng biết đến là vật chất tối.

Lý thuyết Vụ Nổ Lớn là mô hình vũ trụ học được chấp thuận rộng rãi, nó miêu tả về sự hình thành và tiến hóa của Vũ trụ. Không gian và thời gian được tạo ra trong Vụ Nổ Lớn, và một lượng cố định năng lượng và vật chất choán đầy trong nó; khi không gian giãn nở, mật độ của vật chất và năng lượng giảm. Sau sự giãn nở ban đầu, nhiệt độ Vũ trụ giảm xuống đủ lạnh cho phép hình thành lên những hạt hạ nguyên tử đầu tiên và tiếp sau là những nguyên tử đơn giản. Các đám mây khổng lồ chứa những nguyên tố nguyên thủy này theo thời gian dưới ảnh hưởng của lực hấp dẫn kết tụ lại thành các ngôi sao. Nếu giả sử mô hình phổ biến hiện nay là đúng, thì tuổi của Vũ trụ có giá trị tính được từ những dữ liệu quan sát là 13,799 ± 0,021 tỷ năm..

Có nhiều giả thiết đối nghịch nhau về số phận sau cùng của Vũ trụ. Các nhà vật lý và triết học vẫn không biết chắc về những gì, nếu bất cứ điều gì, có trước Vụ Nổ Lớn. Nhiều người phản bác những ước đoán, nghi ngờ bất kỳ thông tin nào từ trạng thái trước này có thể thu thập được. Có một số giả thuyết về đa vũ trụ, trong đó một vài nhà vũ trụ học đề xuất rằng Vũ trụ có thể là một trong số nhiều vũ trụ cùng tồn tại song song với nhau .

Từ nguyên
Từ "vũ trụ" trong tiếng Việt được vay mượn từ tiếng Hán "宇宙". Vũ "宇" trong vũ trụ "宇宙" có nghĩa là không gian, còn trụ "宙" có nghĩa là thời gian. Vũ trụ nghĩa mặt chữ là không gian và thời gian.

Định nghĩa

Vũ trụ có thể được định nghĩa là mọi thứ đang tồn tại, mọi thứ đã tồn tại, và mọi thứ sẽ tồn tại. Theo như hiểu biết hiện tại, Vũ trụ chứa các thành phần: không thời gian, các dạng năng lượng (bao gồm bức xạ điện từ và vật chất), và các định luật vật lý liên hệ giữa chúng. Vũ trụ bao hàm mọi dạng sống, mọi lịch sử, và thậm chí một số nhà triết học và khoa học gợi ý rằng nó bao hàm các ý tưởng như toán học và logic.

Các tiến trình và Vụ Nổ Lớn

Mô hình được chấp nhận rộng rãi về nguồn gốc của Vũ trụ đó là lý thuyết Vụ Nổ Lớn. Mô hình Vụ Nổ Lớn miêu tả trạng thái sớm nhất của Vũ trụ có mật độ và nhiệt độ cực kỳ lớn và sau đó trạng thái này giãn nở tại mọi điểm trong không gian. Mô hình dựa trên thuyết tương đối rộng và những giả thiết cơ bản như tính đồng nhất và đẳng hướng của không gian. Phiên bản của mô hình với hằng số vũ trụ học (Lambda) và vật chất tối lạnh, gọi là mô hình Lambda-CDM, là mô hình đơn giản nhất cung cấp cách giải thích hợp lý cho nhiều quan sát khác nhau trong Vũ trụ. Mô hình Vụ Nổ Lớn giải thích cho những quan sát như sự tương quan giữa khoảng cách và dịch chuyển đỏ của các thiên hà, tỉ lệ giữa số lượng nguyên tử hiđrô với nguyên tử heli, và bức xạ nền vi sóng vũ trụ.

Trạng thái nóng, đặc ban đầu được gọi là kỷ nguyên Planck, một giai đoạn ngắn kéo dài từ lúc thời gian bằng 0 cho tới một đơn vị thời gian Planck xấp xỉ bằng 10−43 giây. Trong kỷ nguyên Planck, mọi loại vật chất và mọi loại năng lượng đều tập trung trong một trạng thái đặc, nơi lực hấp dẫn được cho là trở lên mạnh ngang với các lực cơ bản khác, và tất cả các lực này có thể đã thống nhất làm một. Từ kỷ nguyên Planck, Vũ trụ đã giãn nở cho tới hình dạng hiện tại, mà có khả năng nó đã trải qua một giai đoạn lạm phát rất ngắn khiến cho kích thước của Vũ trụ đạt tới kích thước lớn hơn nhiều chỉ trong ít hơn 10−32 giây. Giai đoạn này làm đều đặn đi các khối cục vật chất nguyên sơ của Vũ trụ và để lại nó trong trạng thái đồng đều và đẳng hướng như chúng ta quan sát thấy ngày nay. Các thăng giáng cơ học lượng tử trong suốt quá trình này để lại các thăng giáng mật độ trong Vũ trụ, mà sau đó trở thành mầm mống cho sự hình thành các cấu trúc trong Vũ trụ.

Sau kỷ nguyên Planck và lạm phát tới các kỷ nguyên quark, hadron, và lepton. Theo Steven Weinberg, ba kỷ nguyên này kéo dài khoảng 13,82 giây sau thời điểm Vụ Nổ Lớn. Sự xuất hiện của các nguyên tố nhẹ có thể được giải thích bằng lý thuyết dựa trên sự giãn nở của không gian kết hợp với vật lý hạt nhân và vật lý nguyên tử. Khi Vũ trụ giãn nở, mật độ năng lượng của bức xạ điện từ giảm nhanh hơn so với mật độ của vật chất bởi vì năng lượng của một photon giảm theo bước sóng của nó. Cùng với Vũ trụ giãn nở và nhiệt độ giảm đi, các hạt cơ bản kết hợp lại thành những hạt tổ hợp lớn hơn và ổn định hơn. Do vậy, chỉ vài giây sau Vụ Nổ Lớn, hình thành các hạt proton và neutron ổn định và rồi hình thành lên các hạt nhân nguyên tử thông qua các phản ứng hạt nhân. Quá trình này, gọi là tổng hợp hạt nhân Vụ Nổ Lớn, dẫn tới sự có mặt hiện nay của các hạt nhân nhẹ, bao gồm hiđrô, deuteri, và heli. Tổng hợp hạt nhân Vụ Nổ Lớn kết thúc sau khoảng 20 phút, khi nhiệt độ Vũ trụ giảm xuống mức không còn đủ để xảy ra các phản ứng tổng hợp hạt nhân nữa. Ở giai đoạn này, vật chất trong Vũ trụ chủ yếu là plasma nóng đặc chứa các electron mang điện tích âm, các hạt neutrino trung hòa và các hạt nhân mang điện tích dương. Các hạt và phản hạt liên tục va chạm và hủy thành cặp photon và ngược lại. Kỷ nguyên này được gọi là kỷ nguyên photon, kéo dài trong khoảng 380 nghìn năm.

Với photon không còn tương tác với vật chất nữa, Vũ trụ bước vào giai đoạn vật chất chiếm đa số về mật độ (matter-dominated era; lưu ý là giai đoạn này sau khoảng 47 nghìn năm kể từ Vụ Nổ Lớn, bởi Vũ trụ vẫn như màn sương mờ đục-optical thick-đối với bức xạ. Trước giai đoạn này là bức xạ chiếm đa số và động lực của Vũ trụ bị chi phối bởi bức xạ.). Đến thời điểm của kỷ nguyên tái kết hợp - sau khoảng 380 nghìn năm, electron và các hạt nhân hình thành lên các nguyên tử ổn định, cho phép Vũ trụ trở lên trong suốt với sóng điện từ. Lúc này ánh sáng có thể lan truyền tự do trong không gian, và nó vẫn còn được quan sát cho tới tận ngày nay với tên gọi bức xạ nền vi sóng vũ trụ (CMB). Sau khoảng 100 đến 300 triệu năm, những ngôi sao đầu tiên bắt đầu hình thành; đây là những ngôi sao rất lớn, sáng và chịu trách nhiệm cho quá trình tái ion hóa của Vũ trụ. Bởi không có các nguyên tố nặng hơn lithi từ giai đoạn tổng hợp hạt nhân Vụ Nổ Lớn, những ngôi sao này đã tạo ra các nguyên tố nặng đầu tiên bởi quá trình tổng hợp hạt nhân sao. Vũ trụ cũng chứa một dạng năng lượng bí ẩn gọi là năng lượng tối; mật độ năng lượng của năng lượng tối không thay đổi theo thời gian. Sau khoảng 9,8 tỷ năm, Vũ trụ đã giãn nở đến mức độ khiến cho mật độ của vật chất nhỏ hơn mật độ của năng lượng tối, đánh dấu bắt đầu của giai đoạn năng lượng tối thống lĩnh Vũ trụ (dark-energy-dominated era). Trong giai đoạn này, sự giãn nở gia tăng của Vũ trụ là do năng lượng tối.

Tính chất

Không thời gian của Vũ trụ thường được thể hiện từ khuôn khổ của không gian Euclid, khi coi không gian có ba chiều vật lý, và thời gian là một chiều khác, trở thành "chiều thứ tư". Bằng cách kết hợp không gian và thời gian thành một thực thể đa tạp toán học duy nhất gọi là không gian Minkowski, các nhà vật lý đã đưa ra nhiều lý thuyết vật lý miêu tả các hiện tượng trong Vũ trụ theo một cách thống nhất hơn từ phạm vi siêu thiên hà cho tới mức hạ nguyên tử.

Các sự kiện trong không thời gian không được xác định tuyệt đối từ khoảng không gian và khoảng thời gian mà có quan hệ tương đối với chuyển động của một quan sát viên. Không gian Minkowski miêu tả gần đúng Vũ trụ khi không có lực hấp dẫn; đa tạp tựa-Riemann của thuyết tương đối rộng miêu tả Vũ trụ chính xác hơn khi đưa trường hấp dẫn và vật chất vào không thời gian bốn chiều. Lý thuyết dây giả thiết có tồn tại những chiều ngoại lai khác của không thời gian.

Trong bốn tương tác cơ bản, lực hấp dẫn thống trị Vũ trụ trên phạm vi kích thước lớn, bao gồm thiên hà và các cấu trúc lớn hơn. Các hiệu ứng hấp dẫn có tính tích lũy; ngược lại, trong khi đó các hiệu ứng của điện tích âm và điện tích dương có xu hướng hủy lẫn nhau, khiến cho lực điện từ không có ảnh hưởng nhiều trên quy mô lớn của Vũ trụ. Hai tương tác còn lại, tương tác yếu và tương tác mạnh, giảm cường độ tác dụng rất nhanh theo khoảng cách và các hiệu ứng của chúng chủ yếu đáng kể trên phạm vi hạ nguyên tử.

Vũ trụ chứa vật chất nhiều hơn phản vật chất, một sự chênh lệch có khả năng liên quan tới sự vi phạm CP trong tương tác yếu. Dường như Vũ trụ cũng không có động lượng hay mômen động lượng. Sự vắng mặt của điện tích hay động lượng trên tổng thể có thể xuất phát từ các định luật vật lý được đa số các nhà khoa học công nhận (tương ứng định luật Gauss và tính không phân kỳ của giả tenxơ ứng suất-năng lượng-động lượng) nếu Vũ trụ có biên giới hạn.

Hình dạng

Thuyết tương đối tổng quát miêu tả không thời gian bị cong như thế nào do ảnh hưởng của vật chất và năng lượng. Tô pô hay hình học của Vũ trụ bao gồm cả hình học cục bộ trong vũ trụ quan sát được và hình học toàn cục. Các nhà vũ trụ học thường nghiên cứu trên một nhát cắt kiểu không gian nhất định của không thời gian gọi là các tọa độ đồng chuyển động. Phần không thời gian có thể quan sát được là phần nhìn ngược về nón ánh sáng mà phân định ra chân trời vũ trụ học. Chân trời vũ trụ học (cũng gọi là chân trời hạt hoặc chân trời ánh sáng) là khoảng cách đo được mà từ đó có thể khôi phục được thông tin hay khoảng cách lớn nhất mà hạt có thể đạt được để tới quan sát viên trong phạm vi tuổi của Vũ trụ. Chân trời này là ranh giới biên giữa những vùng quan sát được và không quan sát được của Vũ trụ. Sự tồn tại, tính chất và ý nghĩa của chân trời Vũ trụ học phụ thuộc vào từng mô hình vũ trụ học cụ thể.

Một tham số quan trọng xác định lên tương lai tiến hóa của Vũ trụ đó là tham số mật độ, Omega (Ω), định nghĩa bằng mật độ vật chất trung bình của Vũ trụ chia cho một giá trị giới hạn của mật độ này. Việc có một trong ba khả năng của hình dạng Vũ trụ phụ thuộc vào Ω có bằng, nhỏ hơn hay lớn hơn 1. Tương ứng với các giá trị này là Vũ trụ phẳng, mở hay Vũ trụ đóng.

Các quan sát, bao gồm từ các tàu Cosmic Background Explorer (COBE), Tàu thăm dò Bất đẳng hướng Vi sóng Wilkinson (WMAP), và Planck vẽ bản đồ CMB, cho thấy Vũ trụ mở rộng vô hạn với tuổi hữu hạn như được miêu tả bởi mô hình Friedmann–Lemaître–Robertson–Walker (FLRW). Mô hình FLRW cũng ủng hộ các mô hình vũ trụ lạm phát và mô hình chuẩn của vũ trụ học, miêu tả vũ trụ phẳng và đồng nhất với sự chiếm lĩnh chủ yếu của vật chất tối và năng lượng tối.

Tô pô toàn cục của Vũ trụ rất khó xác định và người ta chưa biết chính xác tính chất này của Vũ trụ. Từ các dữ liệu quan trắc CMB của tàu Planck, một số nhà vật lý cho rằng tô pô của vũ trụ là mở, lớn vô hạn có biên hoặc không có biên.

Kích thước và các khu vực

Xác định kích thước chính xác của Vũ trụ là một vấn đề khó khăn. Theo như định nghĩa có tính giới hạn, Vũ trụ là những thứ trong phạm vi không thời gian mà có thể có cơ hội tương tác với chúng ta và ngược lại. Theo thuyết tương đối tổng quát, một số khu vực của không gian sẽ không bao giờ tương tác được với chúng ta ngay cả trong thời gian tồn tại của Vũ trụ bởi vì tốc độ ánh sáng là giới hạn và sự giãn nở của không gian. Ví dụ, thông điệp vô tuyến gửi từ Trái Đất có thể không tới được một số khu vực của không gian, ngay cả nếu như Vũ trụ tồn tại mãi mãi: do không gian có thể giãn nở nhanh hơn ánh sáng truyền bên trong nó.

Các vùng không gian ở xa được cho là tồn tại và là một phần thực tại như chúng ta, cho dù chúng ta không bao giờ chạm tới được chúng. Vùng không gian mà chúng ta có thể thu nhận được thông tin gọi là Vũ trụ quan sát được. Nó phụ thuộc vào vị trí của người quan sát. Bằng cách di chuyển, một quan sát viên có thể liên lạc được với một vùng không thời gian lớn hơn so với quan sát viên đứng yên. Tuy vậy, ngay cả đối với quan sát viên di chuyển nhanh nhất cũng không thể tương tác được với toàn bộ không gian. Nói chung, Vũ trụ quan sát được lấy theo nghĩa của phần không gian Vũ trụ được quan sát từ điểm thuận lợi của chúng ta từ Ngân Hà.

Khoảng cách riêng—khoảng cách được đo tại một thời điểm cụ thể, bao gồm vị trí hiện tại từ Trái Đất cho tới biên giới của Vũ trụ quan sát được là bằng , do đó đường kính của Vũ trụ quan sát được vào khoảng . Khoảng cách ánh sáng từ biên của Vũ trụ quan sát được là xấp xỉ bằng tuổi của Vũ trụ nhân với tốc độ ánh sáng, , nhưng khoảng cách này không biểu diễn cho một thời điểm bất kỳ khác, bởi vì biên giới của Vũ trụ và Trái Đất đang di chuyển dần ra xa khỏi nhau. Để so sánh, đường kính của một thiên hà điển hình gần bằng 30.000 năm ánh sáng, và khoảng cách điển hình giữa hai thiên hà lân cận nhau là khoảng 3 triệu năm ánh sáng. Ví dụ, đường kính của Ngân Hà vào khoảng 100.000 năm ánh sáng, và thiên hà lớn gần nhất với Ngân Hà, thiên hà Andromeda, nằm cách xa khoảng 2,5 triệu năm ánh sáng.
Bởi vì chúng ta không thể quan sát không gian vượt ngoài biên giới của Vũ trụ quan sát được, chúng ta không thể biết được kích thước của Vũ trụ là hữu hạn hay vô hạn.

Tuổi và sự giãn nở

Các nhà thiên văn tính toán tuổi của Vũ trụ bằng giả thiết rằng mô hình Lambda-CDM miêu tả chính xác sự tiến hóa của Vũ trụ từ một trạng thái nguyên thủy rất nóng, đậm đặc và đồng nhất cho tới trạng thái hiện tại và họ thực hiện đo các tham số vũ trụ học mà cấu thành lên mô hình này. Mô hình này được hiểu khá tốt về mặt lý thuyết và được ủng hộ bởi những quan trắc thiên văn với độ chính xác cao gần đây như từ các tàu WMAP và Planck. Các kết quả này thường khớp với các quan trắc từ các dự án khảo sát sự bất đẳng hướng trong bức xạ vi sóng vũ trụ, mối liên hệ giữa dịch chuyển đỏ và độ sáng từ các vụ nổ siêu tân tinh loại Ia, và khảo sát các cụm thiên hà trên phạm vi lớn bao gồm đặc điểm dao động baryon tựa âm thanh (baryon acoustic oscillation). Những quan sát khác, như nghiên cứu hằng số Hubble, sự phân bố các cụm thiên hà, hiện tượng thấu kính hấp dẫn yếu và tuổi của các cụm sao cầu, đều cho dữ liệu nhất quán với nhau, từ đó mang lại phép thử chéo cho mô hình chuẩn của Vũ trụ học ở giai đoạn trẻ của vũ trụ nhưng bớt chính xác hơn đối với những đo đạc trong phạm vi gần Ngân Hà. Với sự ưu tiên về mô hình Lambda-CDM là đúng, sử dụng nhiều kỹ thuật đo cho những tham số này cho phép thu được giá trị xấp xỉ tốt nhất về tuổi của Vũ trụ vào khoảng 13,799 ± 0,021 tỷ năm (tính đến năm 2015).

Theo thời gian Vũ trụ và các thành phần trong nó tiến hóa, ví dụ số lượng và sự phân bố của các chuẩn tinh và các thiên hà đều thay đổi và chính không gian cũng giãn nở. Vì sự giãn nở này, các nhà khoa học có thể ghi lại được ánh sáng từ một thiên hà nằm cách xa Trái Đất 30 tỷ năm ánh sáng cho dù ánh sáng mới chỉ đi được khoảng thời gian khoảng 13 tỷ năm; lý do không gian giữa chúng đã mở rộng ra. Sự giãn nở này phù hợp với quan sát rằng ánh sáng từ những thiên hà ở xa khi tới được thiết bị đo thì đã bị dịch chuyển sáng phía đỏ; các photon phát ra từ chúng đã mất dần năng lượng và chuyển dịch sang bước sóng dài hơn (hay tần số thấp hơn) trong suốt quãng đường hành trình của chúng. Phân tích phổ từ các siêu tân tinh loại Ia cho thấy sự giãn nở không gian là đang gia tốc tăng.

Càng nhiều vật chất trong Vũ trụ, lực hút hấp dẫn giữa chúng càng mạnh. Nếu Vũ trụ quá đậm đặc thì nó sẽ sớm co lại thành một kỳ dị hấp dẫn. Tuy nhiên, nếu Vũ trụ chứa quá ít vật chất thì sự giãn nở sẽ gia tốc quá nhanh không đủ thời gian để các hành tinh và hệ hành tinh hình thành. Sau Vụ Nổ Lớn, Vũ trụ giãn nở một cách đơn điệu. Thật ngạc nhiên là, Vũ trụ của chúng ta có mật độ khối lượng vừa đúng vào cỡ khoảng 5 proton trên một mét khối cho phép sự giãn nở của không gian kéo dài trong suốt 13,8 tỷ năm qua, một quãng thời gian đủ để hình thành lên vũ trụ quan sát được như ngày nay.

Có những lực mang tính động lực tác động lên các hạt trong Vũ trụ mà ảnh hưởng tới tốc độ giãn nở. Trước năm 1998, đa số các nhà vũ trụ học cho rằng sự tăng giá trị của hằng số Hubble sẽ tiến tới giảm dần theo thời gian do sự ảnh hưởng của tương tác hấp dẫn, do vậy họ đưa ra một đại lượng đo được trong Vũ trụ đó là tham số giảm tốc mà họ hi vọng nó có liên hệ trực tiếp tới mật độ vật chất của Vũ trụ. Vào năm 1998, hai nhóm các nhà thiên văn độc lập với nhau đã đo được tham số giảm tốc có giá trị xấp xỉ bằng −1 nhưng khác 0, hàm ý rằng tốc độ giãn nở ngày nay của Vũ trụ là gia tăng theo thời gian.

Không thời gian

Không thời gian là bối cảnh cho mọi sự kiện vật lý xảy ra—một sự kiện là một điểm trong không thời gian xác định bởi các tọa độ không gian và thời gian. Các yếu tố cơ bản của không thời gian là các sự kiện. Trong một không thời gian bất kỳ, sự kiện được xác định một cách duy nhất bởi vị trí và thời gian. Bởi vì các sự kiện là các điểm không thời gian, trong vật lý tương đối tính cổ điển, vị trí của một hạt cơ bản (giống như hạt điểm) tại một thời điểm cụ thể có thể được viết bằng . Có thể định nghĩa không thời gian là hợp của mọi sự kiện giống như cách một đường thẳng là hợp của mọi điểm trên nó, mà theo phát biểu toán học gọi là đa tạp.

Vũ trụ dường như là một continum không thời gian chứa ba chiều không gian một chiều thời khoảng (thời gian). Trên trung bình, Vũ trụ có tính chất hình học gần phẳng (hay độ cong không gian xấp xỉ bằng 0), có nghĩa là hình học Euclid là mô hình xấp xỉ tốt về hình học của Vũ trụ trên khoảng cách lớn của nó. Ở cấu trúc toàn cục, tô pô của không thời gian có thể là không gian đơn liên (simply connected space), tương tự như với một mặt cầu, ít nhất trên phạm vi Vũ trụ quan sát được. Tuy nhiên, các quan sát hiện tại không thể ngoại trừ một số khả năng rằng Vũ trụ có thêm nhiều chiều ẩn giấu và không thời gian của Vũ trụ có thể là không gian tô pô đa liên toàn cục (multiply connected global topology), tương tự như tô pô của không gian hai chiều đối với mặt của hình trụ hoặc hình vòng xuyến.

Thành phần

Vũ trụ chứa phần lớn các thành phần năng lượng tối, vật chất tối, và vật chất thông thường. Các thành phần khác là bức xạ điện từ (ước tính chiếm từ 0,005% đến gần 0,01%) và phản vật chất. Tổng lượng bức xạ điện từ sản sinh ra trong Vũ trụ đã giảm đi một nửa trong 2 tỷ năm qua.

Tỷ lệ phần trăm của mọi loại vật chất và năng lượng thay đổi trong suốt lịch sử của Vũ trụ. Ngày nay, vật chất thông thường, bao gồm nguyên tử, sao, thiên hà, môi trường không gian liên sao, và sự sống, chỉ chiếm khoảng 4,9% thành phần của Vũ trụ. Mật độ tổng hiện tại của loại vật chất thông thường là rất thấp, chỉ khoảng 4,5 × 10−31 gram trên một centimét khối, tương ứng với mật độ của một proton trong thể tích bốn mét khối. Các nhà khoa học vẫn chưa biết được bản chất của cả năng lượng tối và vật chất tối. Vật chất tối, một dạng vật chất bí ẩn mà các nhà vật lý vẫn chưa nhận ra dạng của nó, chiếm thành phần khoảng 26,8%. Năng lượng tối, có thể coi là năng lượng của chân không và là nguyên nhân gây ra sự giãn nở gia tốc của Vũ trụ trong lịch sử gần đây của nó, thành phần còn lại chiếm khoảng 68,3%.

Vật chất, vật chất tối, năng lượng tối phân bố đồng đều trong toàn thể Vũ trụ khi xét phạm vi khoảng cách trên 300 triệu năm ánh sáng. Tuy nhiên, trên những phạm vi nhỏ hơn, vật chất có xu hướng tập trung lại thành cụm; nhiều nguyên tử tích tụ thành các ngôi sao, các ngôi sao tập trung trong thiên hà và phần lớn các thiên hà quần tụ lại thành các đám, siêu đám và cuối cùng là những sợi thiên hà (galaxy filament) trên những khoảng cách lớn nhất. Vũ trụ quan sát được chứa xấp xỉ 3 ngôi sao và hơn 100 tỷ (1011) thiên hà. Các thiên hà điển hình xếp từ loại thiên hà lùn với vài chục triệu  (107) sao cho tới những thiên hà chứa khoảng một nghìn tỷ (1012) sao. Giữa những cấu trúc này là các khoảng trống (void) lớn, với đường kính vào cỡ 10–150 Mpc (33 triệu–490 triệu ly). Ngân Hà nằm trong Nhóm Địa Phương, rồi đến lượt nó thuộc về siêu đám Laniakea. Siêu đám này trải rộng trên 500 triệu năm ánh sáng, trong khi Nhóm Địa Phương có đường kính xấp xỉ 10 triệu năm ánh sáng. Vũ trụ cũng có những vùng trống hoang vu tương đối lớn; khoảng trống lớn nhất từng đo được có đường kính vào khoảng 1,8 tỷ năm ánh sáng (550 Mpc).

Trên quy mô lớn hơn các siêu đám thiên hà, Vũ trụ quan sát được là đẳng hướng, có nghĩa rằng những dữ liệu mang tính chất thống kê của Vũ trụ có giá trị như nhau trong mọi hướng khi quan sát từ Trái Đất. Vũ trụ chứa đầy bức xạ vi sóng có độ đồng đều cao mà nó tương ứng với phổ bức xạ vật đen trong trạng thái cân bằng nhiệt động ở nhiệt độ gần 2,72548 kelvin. Tiên đề coi Vũ trụ là đồng đều và đẳng hướng trên phạm vi khoảng cách lớn được gọi là nguyên lý vũ trụ học. Nếu vật chất và năng lượng trong Vũ trụ phân bố đồng đều và đẳng hướng thì sẽ nhìn thấy mọi thứ như nhau khi quan sát từ mọi điểm và Vũ trụ không có một tâm đặc biệt nào.

Năng lượng tối

Tại sao sự giãn nở của Vũ trụ lại tăng tốc vẫn là một câu hỏi hóc búa đối với các nhà vũ trụ học. Người ta thường cho rằng "năng lượng tối", một dạng năng lượng bí ẩn với giả thuyết mật độ không đổi và có mặt khắp nơi trong Vũ trụ là nguyên nhân của sự giãn nở này. Theo nguyên lý tương đương khối lượng-năng lượng, trong phạm vi cỡ thiên hà, mật độ của năng lượng tối (~ 7 × 10−30 g/cm³) nhỏ hơn rất nhiều so với mật độ của vật chất thông thường hay của năng lượng tối chứa trong thể tích của một thiên hà điển hình. Tuy nhiên, trong thời kỳ năng lượng tối thống trị hiện nay, nó lấn át thành phần khối lượng-năng lượng của Vũ trụ bởi vì sự phân bố đồng đều của nó ở khắp nơi trong không gian.

Các nhà khoa học đã đề xuất hai dạng mà năng lượng tối có thể gán cho đó là hằng số vũ trụ học, một mật độ năng lượng không đổi choán đầy không gian vũ trụ, và các trường vô hướng như nguyên tố thứ năm (quintessence) hoặc trường moduli, các đại lượng động lực mà mật độ năng lượng có thể thay đổi theo không gian và thời gian. Các đóng góp từ những trường vô hướng mà không đổi trong không gian cũng thường được bao gồm trong hằng số vũ trụ học. Ngoài ra, biến đổi nhỏ ở giá trị trường vô hướng bởi sự phân bố bất đồng nhất theo không gian khiến cho rất khó có thể phân biệt những trường này với mô hình hằng số vũ trụ. Vật lý lượng tử cũng gợi ý hằng số này có thể có nguồn gốc từ năng lượng chân không (ví dụ sự xuất hiện của hiệu ứng Casimir). Tuy vậy giá trị đo được của mật độ năng lượng tối lại nhỏ hơn 120 lần bậc độ lớn so với giá trị tính toán của lý thuyết trường lượng tử.

Vật chất tối

Vật chất tối là loại vật chất giả thiết không thể quan sát được trong phổ điện từ, nhưng theo tính toán nó phải chiếm phần lớn vật chất trong Vũ trụ. Sự tồn tại và tính chất của vật chất tối được suy luận từ ảnh hưởng hấp dẫn của nó lên vật chất baryon, bức xạ và các cấu trúc lớn trong Vũ trụ. Ngoài neutrino, một loại được các nhà thiên văn vật lý xếp vào dạng vật chất tối nóng - có thể phát hiện thông qua các máy dò đặt dưới lòng đất, thì cho tới nay chưa thể phát hiện tác động trực tiếp của vật chất tối lên các thiết bị thí nghiệm, khiến cho nó trở thành một trong những bí ẩn lớn nhất của ngành thiên văn vật lý hiện đại. Vật chất tối không phát ra hay hấp thụ ánh sáng hay bất kỳ bức xạ điện từ nào ở mức đáng kể. Theo kết quả quan trắc từ bức xạ nền vi sóng vũ trụ, vật chất tối chiếm khoảng 26,8% tổng thành phần năng lượng-vật chất và 84,5%  tổng thành phần vật chất trong Vũ trụ quan sát được.

Vật chất thường

Thành phần khối lượng-năng lượng chiếm 4,9% còn lại của Vũ trụ là "vật chất thông thường", tức là bao gồm các loại nguyên tử, ion, electron và các vật thể mà chúng cấu thành lên. Chúng bao gồm các sao, loại thiên thể tạo ra phần lớn ánh sáng phát ra từ các thiên hà, cũng như khí và bụi trong môi trường liên sao (vd. các tinh vân) và liên thiên hà, các hành tinh, và mọi vật thể có mặt trong cuộc sống hàng ngày mà chúng ta có thể cầm nắm, sản xuất, nghiên cứu và phát hiện ra.
Vật chất thông thường tồn tại trong bốn trạng thái (hay pha): thể rắn, lỏng, khí, và plasma. Tuy nhiên, những tiến bộ trong kỹ thuật thực nghiệm đã cho phép hiện thực hóa được những trạng thái mới của vật chất mà trước đó chỉ được tiên toán tồn tại trên lý thuyết, đó là ngưng tụ Bose–Einstein và ngưng tụ fermion.

Vật chất bình thường cấu thành từ hai loại hạt cơ bản: quark và lepton. Ví dụ, hạt proton hình thành từ hai hạt quark lên và một hạt quark xuống; hạt neutron hình thành từ hai hạt quark xuống và một hạt quark lên; và electron là một loại thuộc họ lepton. Một nguyên tử chứa một hạt nhân nguyên tử, mà do các proton và neutron liên kết với nhau, và các electron trên obitan nguyên tử. Bởi vì phần lớn khối lượng của nguyên tử tập trung tại hạt nhân của nó, mà cấu thành từ các hạt baryon, các nhà thiên văn học thường sử dụng thuật ngữ vật chất baryon để miêu tả vật chất thông thường, mặc dù một phần nhỏ của loại "vật chất baryon" này là các electron và neutrino.

Ngay sau vụ nổ Big Bang, các proton và neutron nguyên thủy hình thành từ dạng plasma quark–gluon của giai đoạn sơ khai khi Vũ trụ "nguội" đi dưới hai nghìn tỷ độ. Một vài phút sau, trong quá trình tổng hợp hạt nhân Big Bang, các hạt nhân hình thành nhờ sự kết hợp của các hạt proton và neutron nguyên thủy. Quá trình tổng hợp này tạo ra các nguyên tố nhẹ như lithi và beryllium, trong khi các nguyên tố nặng hơn chúng lại được sản sinh từ quá trình khác. Một số nguyên tử boron có thể hình thành vào giai đoạn này, nhưng đối với nguyên tố nặng hơn kế tiếp, carbon, đã không hình thành ra một lượng đáng kể. Tổng hợp hạt nhân Vụ Nổ Lớn kết thúc sau khoảng 20 phút do sự giảm nhanh chóng của nhiệt độ và mật độ bởi sự giãn nở của Vũ trụ. Sự hình thành các nguyên tố nặng hơn là do kết quả của các quá trình tổng hợp hạt nhân sao và tổng hợp hạt nhân siêu tân tinh.

Hạt sơ cấp

Vật chất thông thường và các lực tác dụng lên vật chất được miêu tả theo tính chất và hoạt động của các hạt sơ cấp. Các hạt này đôi khi được miêu tả là cơ bản, bởi vì dường như chúng không có cấu trúc bên trong, và người ta chưa biết liệu chúng có phải là hạt tổ hợp của những hạt nhỏ hơn hay không. Lý thuyết quan trọng trung tâm miêu tả các hạt sơ cấp là Mô hình Chuẩn, lý thuyết đề cập đến các tương tác điện từ, tương tác yếu và tương tác mạnh. Mô hình Chuẩn đã được kiểm chứng và xác nhận bằng thực nghiệm liên quan tới sự tồn tại của các hạt cấu thành lên vật chất: các hạt quark và lepton, và những "phản hạt" đối ngẫu với chúng, cũng như các hạt chịu trách nhiệm truyền tương tác: photon, và boson W và Z , và gluon. Mô hình Chuẩn cũng tiên đoán sự tồn tại của loại hạt gần đây mới được xác nhận tồn tại đó là boson Higgs, loại hạt đặc trưng cho một trường trong Vũ trụ mà chịu trách nhiệm cho khối lượng của các hạt sơ cấp. Bởi vì nó đã thành công trong giải thích rất nhiều kết quả thí nghiệm, Mô hình Chuẩn đôi lúc được coi là "lý thuyết của mọi thứ". Tuy nhiên, Mô hình Chuẩn không miêu tả lực hấp dẫn. Một lý thuyết thực thụ "cho tất cả" vẫn còn là mục tiêu xa của ngành vật lý lý thuyết.

Hadron

Hadron là những hạt tổ hợp chứa các quark liên kết với nhau bởi lực hạt nhân mạnh. Hadron được phân thành hai họ: baryon (như proton và neutron) được cấu thành từ ba hạt quark, và meson (như hạt pion) được cấu thành từ một quark và một phản quark. Trong các hadron, proton là loại hạt ổn định với thời gian sống rất lâu, và neutron khi liên kết trong hạt nhân nguyên tử cũng là loại ổn định. Các hadron khác rất không bền dưới các điều kiện bình thường và do vậy chúng là những thành phần không đáng kể trong Vũ trụ.
Từ xấp xỉ 10−6 giây sau vụ nổ Big Bang, trong giai đoạn gọi là kỷ nguyên hadron, nhiệt độ của Vũ trụ đã giảm đáng kể cho phép các hạt quark liên kết với các gluon để tạo thành hadron, và khối lượng của Vũ trụ giai đoạn này chủ yếu đóng góp từ các hadron. Nhiệt độ lúc đầu đủ cao để cho phép hình thành các cặp hadron/phản-hadron, mà giữ cho vật chất và phản vật chất trong trạng thái cân bằng nhiệt động. Tuy nhiên, khi nhiệt độ Vũ trụ tiếp tục giảm, các cặp hadron/phản-hadron không còn tồn tại nữa. Đa số các hadron và phản-hadron hủy lẫn nhau trong phản ứng hủy cặp hạt-phản hạt, chỉ để lại một lượng nhỏ hadron tại lúc Vũ trụ mới trải qua quãng thời gian một giây.

Lepton

Lepton là loại hạt sơ cấp có spin bán nguyên không tham gia vào tương tác mạnh nhưng nó tuân theo nguyên lý loại trừ Pauli; không có hai lepton cùng một thế hệ nào có thể ở cùng một trạng thái tại cùng một thời gian. Có hai lớp lepton: các lepton mang điện tích (còn được biết đến lepton giống electron), và các lepton trung hòa (hay các hạt neutrino). Electron là hạt ổn định và là lepton mang điện phổ biến nhất trong Vũ trụ, trong khi muon và tau là những hạt không bền mà nhanh chóng phân rã sau khi được tạo ra từ các va chạm năng lượng cao, như ở phản ứng tia vũ trụ bắn phá bầu khí quyển hoặc thực hiện trong các máy gia tốc.
Các lepton mang điện có thể kết hợp với các hạt khác để tạo thành nhiều loại hạt tổ hợp khác nhau như các nguyên tử và positronium. Electron chi phối gần như mọi tính chất hóa học của các nguyên tố và hợp chất do chúng tạo nên các obitan nguyên tử. Neutrino tương tác rất hiếm với các hạt khác, và do vậy rất khó theo dõi được chúng. Các dòng hạt chứa hàng tỷ tỷ neutrino bay khắp Vũ trụ nhưng hầu hất đều không tương tác với vật chất thông thường.

Có một giai đoạn ngắn trong quá trình tiến hóa lúc sơ khai của Vũ trụ mà các hạt lepton chiếm lĩnh khối lượng chủ yếu. Nó bắt đầu gần 1 giây sau Vụ Nổ Lớn, sau khi phần lớn các hadron và phản hadron hủy lẫn nhau khi kết thúc kỷ nguyên hadron. Trong kỷ nguyên lepton, nhiệt độ của Vũ trụ vẫn còn đủ cao để duy trì các phản ứng sinh cặp lepton/phản-lepton, do đó lúc này các lepton và phản-lepton ở trong trạng thái cân bằng nhiệt động. Đến xấp xỉ 10 giây kể từ Vụ Nổ Lớn, nhiệt độ của Vũ trụ giảm xuống dưới điểm mà cặp lepton và phản-lepton không thể tạo ra được nữa. Gần như toàn bộ lepton và phản-lepton sau đó hủy lẫn nhau, chỉ còn lại dư một ít lepton. Khối lượng-năng lượng của Vũ trụ khi đó chủ yếu do các photon đóng góp và Vũ trụ tiến tới giai đoạn kỷ nguyên photon.

Photon

Photon là hạt lượng tử của ánh sáng và tất cả các bức xạ điện từ khác. Nó cũng là hạt truyền tương tác của lực điện từ, thậm chí đối với trường hợp tương tác thông qua các photon ảo. Hiệu ứng của lực điện từ có thể dễ dàng quan sát trên cấp vi mô và vĩ mô bởi vì photon có khối lượng nghỉ bằng 0; điều này cho phép tương tác có phạm vi tác dụng trên khoảng cách lớn. Giống như tất cả các hạt sơ cấp khác, photon được giải thích bằng cơ học lượng tử và nó thể hiện lưỡng tính sóng hạt, các tính chất có của sóng lẫn của hạt.

Kỷ nguyên photon bắt đầu sau khi đa phần các lepton và phản-lepton hủy lẫn nhau tại cuối kỷ nguyên lepton, khoảng 10 giây sau Big Bang. Hạt nhân nguyên tử được tạo ra trong quá trình tổng hợp hạt nhân xuất hiện trong thời gian một vài phút của kỷ nguyên photon. Vũ trụ trong kỷ nguyên này bao gồm trạng thái vật chất plasma nóng đặc của các hạt nhân, electron và photon. Khoảng 380.000 năm sau Big Bang, nhiệt độ của Vũ trụ giảm xuống tới giá trị cho phép các electron có thể kết hợp với hạt nhân nguyên tử để tạo ra các nguyên tử trung hòa. Kết quả là, photon không còn thường xuyên tương tác với vật chất nữa và Vũ trụ trở lên "sáng rõ" hơn. Các photon có dịch chuyển đỏ lớn từ giai đoạn tạo nên bức xạ nền vi sóng vũ trụ. Những thăng giáng nhỏ trong nhiệt độ và mật độ phát hiện thấy trong CMB chính là những "mầm mống" sơ khai mà từ đó các cấu trúc trong Vũ trụ hình thành lên.

Các mô hình vũ trụ học

Mô hình dựa trên thuyết tương đối tổng quát

Thuyết tương đối rộng là lý thuyết hình học về lực hấp dẫn do Albert Einstein đưa ra vào năm 1915 và là miêu tả hiện tại của hấp dẫn trong vật lý hiện đại. Nó là cơ sở cho các mô hình vật lý của Vũ trụ. Thuyết tương đối tổng quát mở rộng phạm vi của thuyết tương đối hẹp và định luật vạn vật hấp dẫn của Newton, đưa đến cách miêu tả thống nhất về hấp dẫn như là tính chất hình học của không gian và thời gian, hay không thời gian. Đặc biệt, độ cong của không thời gian có liên hệ trực tiếp với năng lượng và động lượng của vật chất và bức xạ có mặt trong một thể tích cho trước. Liên hệ này được xác định bằng phương trình trường Einstein, một hệ phương trình vi phân riêng phần. Trong thuyết tương đối rộng, sự phân bố của vật chất và năng lượng xác định ra hình học của không thời gian, từ đó miêu tả chuyển động có gia tốc của vật chất. Do vậy, một trong các nghiệm của phương trình trường Einstein miêu tả sự tiến triển của Vũ trụ. Kết hợp với các giá trị đo về số lượng, loại và sự phân bố của vật chất trong Vũ trụ, các phương trình của thuyết tương đối tổng quát miêu tả sự vận động của Vũ trụ theo thời gian.

Với giả sử của nguyên lý vũ trụ học về Vũ trụ có tính chất đồng nhất và đẳng hướng ở khắp nơi, có một nghiệm cụ thể chính xác của phương trình trường miêu tả Vũ trụ đó là tenxơ mêtric gọi là mêtric Friedmann–Lemaître–Robertson–Walker,

trong đó (r, θ, φ) là các tọa độ tương ứng trong hệ tọa độ cầu. Mêtric này chỉ có hai tham số chưa xác định. Đó là tham số không thứ nguyên tỷ lệ dịch chuyển độ dài (dimensionless length scale factor) R miêu tả kích thước của Vũ trụ như là một hàm số của thời gian; giá trị R tăng biểu thị cho sự giãn nở của Vũ trụ. Chỉ số độ cong k miêu tả hình học của Vũ trụ. Chỉ số k được định nghĩa bằng 0 tương ứng cho hình học Euclid phẳng, bằng 1 tương ứng với không gian có độ cong toàn phần dương, hoặc bằng −1 tương ứng với không gian có độ cong âm. Giá trị của hàm số R theo biến thời gian t phụ thuộc vào chỉ số k và hằng số vũ trụ học Λ. Hằng số vũ trụ học biểu diễn cho mật độ năng lượng của chân không trong Vũ trụ và có khả năng liên hệ tới năng lượng tối. Phương trình miêu tả R biến đổi như thế nào theo thời gian được gọi là phương trình Friedmann mang tên nhà vật lý Alexander Friedmann.

Kết quả thu được cho R(t) phụ thuộc vào k và Λ, nhưng nó có một số đặc trưng tổng quát. Đầu tiên và quan trọng nhất, tỷ lệ dịch chuyển độ dài R của Vũ trụ sẽ không đổi chỉ khi nếu Vũ trụ là đẳng hướng hoàn hảo với độ cong toàn phần dương (k=1) và có một giá trị chính xác về mật độ ở khắp nơi, như được lần đầu tiên chỉ ra bởi Albert Einstein. Tuy vậy, trạng thái cân bằng này là không ổn định: bởi vì các quan sát cho thấy Vũ trụ có vật chất phân bố bất đồng nhất trên phạm vi nhỏ, R phải thay đổi theo thời gian. Khi R thay đổi, mọi khoảng cách không gian trong Vũ trụ cũng thay đổi tương ứng; dẫn tới có một sự giãn nở hoặc co lại trên tổng thể của không gian Vũ trụ. Hiệu ứng này giải thích cho việc quan sát thấy các thiên hà dường như đang lùi ra xa so với nhau; bởi vì không gian giữa chúng đang giãn ra. Sự giãn nở của không gian cũng giải thích lý do vì sao hai thiên hà có thể nằm cách nhau 40 tỷ năm ánh sáng, mặc dù chúng có thể hình thành ở một thời điểm nào đó cách đây gần 13,8 tỷ năm và không bao giờ chuyển động đạt tới tốc độ ánh sáng.

Thứ hai, trong các nghiệm có một đặc tính đó là tồn tại kỳ dị hấp dẫn trong quá khứ, khi R tiến tới 0 và năng lượng và vật chất có mật độ lớn vô hạn. Dường như đặc điểm này là bất định bởi vì điều kiện biên ban đầu để giải phương trình vi phân riêng phần dựa trên giả sử về tính đồng nhất và đẳng hướng (nguyên lý vũ trụ học) và chỉ xét tới tương tác hấp dẫn. Tuy nhiên, định lý kỳ dị Penrose–Hawking chứng minh rằng đặc điểm kỳ dị này xuất hiện trong những điều kiện rất tổng quát. Do vậy, theo phương trình trường Einstein, R lớn lên nhanh chóng từ một trạng thái nóng đặc cực độ, xuất hiện ngay lập tức sau kỳ dị hấp dẫn (tức khi R có giá trị nhỏ hữu hạn); đây là tính chất cơ bản của mô hình Vụ Nổ Lớn của Vũ trụ. Để hiểu bản chất kỳ dị hấp dẫn của Big Bang đòi hỏi một lý thuyết lượng tử về hấp dẫn, mà vẫn chưa có lý thuyết nào thành công hay được xác nhận bằng thực nghiệm.

Thứ ba, chỉ số độ cong k xác định dấu của độ cong không gian trung bình của không-thời gian trên những khoảng cách lớn (lớn hơn khoảng 1 tỷ năm ánh sáng). Nếu k=1, độ cong là dương và Vũ trụ có thể tích hữu hạn. Những vũ trụ như thế được hình dung là một mặt cầu 3 chiều nhúng trong một không gian bốn chiều. Ngược lại, nếu k bằng 0 hoặc âm, Vũ trụ có thể tích vô hạn. Có một cảm nhận phản trực giác đó là dường như một vũ trụ lớn vô hạn được tạo ra tức thì từ thời điểm Vụ Nổ Lớn khi R=0 và mật độ vô hạn, nhưng điều này đã được tiên đoán chính xác bằng toán học khi k không bằng 1. Có thể hình dung một cách tương tự, một mặt phẳng rộng vô hạn có độ cong bằng 0 và diện tích lớn vô hạn, trong khi một hình trụ dài vô hạn có kích thước hữu hạn theo một hướng và một hình xuyến có cả hai đều là hữu hạn. Vũ trụ với mô hình dạng hình xuyến có tính chất giống với Vũ trụ thông thường với điều kiện biên tuần hoàn (periodic boundary conditions).

Số phận sau cùng của vũ trụ vẫn còn là một câu hỏi mở, bởi vì nó phụ thuộc chủ yếu vào chỉ số độ cong k và hằng số vũ trụ Λ. Nếu mật độ Vũ trụ là đủ đậm đặc, k sẽ có thể bằng +1, có nghĩa rằng độ cong trung bình của nó đa phần là dương và Vũ trụ cuối cùng sẽ tái suy sụp trong Vụ Co Lớn, và có thể bắt đầu một vũ trụ mới từ Vụ Nẩy Lớn (Big Bounce). Ngược lại, nếu Vũ trụ không đủ đậm đặc, k sẽ bằng 0 hoặc −1 và Vũ trụ sẽ giãn nở mãi mãi, lạnh dần đi và cuối cùng đạt tới Vụ đóng băng lớn và cái chết nhiệt của vũ trụ. Các số liệu hiện tại cho thấy tốc độ giãn nở của Vũ trụ không giảm dần, mà ngược lại tăng dần; nếu quá trình này kéo dài mãi, Vũ trụ cuối cùng sẽ đạt tới Vụ Xé Lớn (Big Rip). Trên phương diện quan trắc, Vũ trụ dường như có dạng hình học phẳng (k = 0), và mật độ trung bình của nó rất gần với giá trị tới hạn giữa khả năng tái suy sụp và giãn nở mãi mãi.

Xem thêm

 Vũ trụ song song
 Vụ Nổ Lớn
 Vụ Co Lớn
 Vũ trụ luận
 Bản đồ vũ trụ 3 chiều
 Không thời gian nhiều chiều
 Lý thuyết dây
 Lý thuyết siêu dây
 Phản vũ trụ
 Toàn vũ trụ
 Đa vũ trụ
 Hệ vũ trụ
 Vụ Nảy Lớn
 Vụ Rách Lớn
 Tương lai của một vũ trụ giãn nở
 Số phận sau cùng của vũ trụ

Tham khảo

Đọc thêm

Albert Einstein (1952). Relativity: The Special and the General Theory (Fifteenth Edition). ISBN 0-517-88441-0

  For lay readers.

Liên kết ngoài

 Khái niệm Vũ trụ trong toán học trên trang PlanetMath
 How old is the Universe at WMAP-NASA
 My So-Called Universe by Jim Holt, on various arguments for and against an infinite Universe and parallel universes.
 Parallel Universes by Max Tegmark.
 Why Does Anything Exist?
Cosmic Evolution is a multi-media web site that explores the cosmic-evolutionary scenario from big bang to humankind.

Thiên văn học
Vật lý học
Vũ trụ học vật lý
Nơi chốn
Vũ trụ học


title: Cỏ gà

text:
Cỏ gà hay còn gọi là cỏ chỉ, cỏ ống, cỏ Bermuda..., danh pháp hai phần: Cynodon dactylon ((L.) Pers.), là một loài thực vật lưu niên thuộc họ Hòa thảo, mọc hoang dã hoặc được trồng tại những vùng có khí hậu ấm ở nhiều nơi trên thế giới. Cỏ gà được cho là có nguồn gốc từ châu Phi hoặc châu Á . Cỏ gà có thể được dùng trong chăn nuôi gia súc, làm mặt cỏ cho sân vận động, công viên, sân chơi... và cả trong y học cổ truyền.

Tên gọi ở một số nơi trên thế giới
 Australia: cỏ giường (green couch).
 Mỹ: cỏ Bermuda.
 Fiji: kabuta.
 Bangladesh: cỏ "dhoub".
 Nam Phi: cỏ Bahama.
 Peru: chepica brave, came de niño, pate de perdiz, gramilla blanca.
 Cuba: hierba-fina.
 Suriname: cỏ dữ (griming), tigriston.

Phân bố

Cỏ gà hiện diện ở khắp các miền nhiệt đới, cận nhiệt đới và ven biển vùng ôn đới trên thế giới từ 30° vĩ Bắc đến 31,4° + 7,5° vĩ Nam. Nó có thể sống ở độ cao từ mực nước biển cho đến độ cao 2.300 m. Ở Việt Nam, cỏ gà thường mọc ở bờ sông, sườn đê, bãi cỏ tự nhiên trên khắp các vùng.

Mô tả

Thân rễ bò dài ở gốc, thẳng đứng ở ngọn, cứng, có từ 8 đến 40 cọng, có khi cao tới 90 cm. Cỏ gà bò chằng chịt vào nhau thành thảm cỏ dày đặc. Lá phẳng hình dài hẹp, nhọn đầu, màu vàng lục, mềm, nhẵn hoặc có lông, mép hơi ráp. Lá có thể thay đổi màu sắc từ xanh đậm sang xanh nhạt, trắng khi thời tiết biến đổi. Cụm hoa thường dài từ 3 đến 6 cm gồm từ 3 đến 7 bông con (hiếm gặp hơn là 2 bông) dài khoảng 2-3 mm xếp hình ngón, đơn, mảnh. Các ngón hoa thường tạo thành một vòng nhưng cá biệt có thể thành 2 vòng với 10 cụm hoa.

Đặc tính sinh học và môi trường sống

Cỏ gà ưa nóng nên sinh trưởng kém về mùa đông. Nhiệt độ lý tưởng cho cỏ gà sinh trưởng là khoảng 35 °C cho đến 37,5 °C. Nhiệt độ tối thiểu cho cỏ gà sinh trưởng là trên 10 °C vào ban ngày, nó phát triển rất chậm khi nhiệt độ xuống đến mức 15 °C.

Cỏ gà thường sinh trưởng ở những vùng có lượng mưa hàng năm từ 650 đến 1.750 mm. Cỏ gà chịu úng ngập tốt, ở Bangladesh, nó có thể sống sót khi bị ngập nước tới 6 m trong vài tuần, đồng thời cũng có khả năng chịu hạn cao nhờ thân rễ như ở Gruzia, Mỹ. Cỏ gà thích hợp với nhiều loại đất và ưa đất ráo nước, nó cũng thích ứng tốt với đất mặn nhưng sinh trưởng chậm. Cây con có khả năng bén rễ rất nhanh và sau đó phát triển mạnh. Cỏ gà là loài ưa ánh sáng và thường chết khi bị che bởi bóng râm. Tuy nhiên sự ra hoa ở cỏ gà không phụ thuộc vào độ dài của ngày.
Cỏ gà cũng có khả năng chịu đựng rất tốt trước các tác nhân bên ngoài như sự giẫm đạp và ngắt lá cũng như vẫn có khả năng sinh tồn khi bị lửa to nhờ thân rễ rộng.

Cỏ gà thường có một loại sâu ăn lá ký sinh là "fall armyworm" (Spodoptera frugiperda). Do tác động của sâu ký sinh, những bẹ lá cuộn xếp lên nhau làm nhiều lớp khiến cho đầu cọng cỏ tạo thành một nốt sần cỡ như hạt lạc có hình giống như con gà.

Trồng trọt
Cỏ gà thường được trồng bằng thân do tỷ lệ hạt nảy mầm không cao. Nếu trồng bằng thân thì đất chỉ cần xới sơ là đủ còn nếu trồng theo phương pháp gieo hạt thì đòi hỏi cày bừa kỹ hơn. Hạt được rắc lên bề mặt đất trồng rồi xới đều với mật độ 9-11 kg/ha, mùa gieo hạt là mùa hè. Mỗi kg hạt cỏ gà có khoảng 4.489.000 hạt. Ở một số vùng, cỏ gà có thể bị bệnh đốm lá do nấm Helminthosporium gây ra.

Cỏ gà với phân bón thích hợp có thể đạt năng suất 6 tấn cỏ phơi khô ngoài trời với 4 đợt cắt ở Gruzia; tại Mỹ, các tài liệu ghi nhận năng suất mỗi tháng là 1.000 đến 3.000 kg vào mùa hè và 100 đến 1.200 kg cỏ khô vào mùa đông. Ở Việt Nam, vào thập niên 1970, người ta đã nhập giống cỏ gà năng suất cao từ Cuba để làm bãi chăn thả trâu, bò.

Sử dụng
Cỏ gà sinh trưởng mạnh, chịu giẫm đạp, ngắt lá tốt nên thích hợp cho các bãi chăn thả súc vật, mặt sân vận động, thảm cỏ công viên....Cỏ gà được chăm bón tốt có giá trị dinh dưỡng cao và cỏ khô cũng có thể là thức ăn dự trữ tốt đối với gia súc. Cỏ thu hoạch sau 8 tuần có năng suất cỏ khô cao hơn nhưng thành phần protein thô thấp hơn so với cỏ thu hoạch sau 4 tuần. Tại Zimbabwe, một hecta cỏ gà bón 270 kg phân đạm và 38 kg phân lân và chăn thả bê với mật độ khoảng 12,4 con/ha có thể cho 480 cân thịt hơi.

Trong y học cổ truyền Việt Nam, rễ cỏ gà được coi là có vị ngọt, tính bình, có tác dụng giải nhiệt, lợi tiểu, giảm ho, dùng dưới hình thức thuốc sắc hoặc cao lỏng hay kết hợp với những vị thuốc khác.

Văn hóa

Chọi cỏ gà

Trẻ em Việt Nam, đặc biệt là ở nông thôn có trò chơi đơn giản từ cỏ gà gọi là "chọi cỏ gà" hay "đá cỏ gà". Chúng tìm những cọng cỏ có nốt sần do những bẹ lá tạo thành dưới tác động của sâu ký sinh để làm "gà". Những cọng cỏ được "chọi" nốt sần vào nhau, nốt sần nào bị đứt rời ra thì coi như "gà" thua. Trò chơi có thể chỉ gồm hai đứa trẻ "chọi" tay đôi hoặc nếu có nhiều người chơi hơn thì thi đấu luân phiên, bên thắng được quyền chơi tiếp. Sau khi chơi, những nốt sần được bóc ra và nếu cọng cỏ đủ già thì có thể thấy con sâu do ấu trùng đã kịp phát triển thành.

Cọng hoa cỏ gà vươn dài cũng được trẻ em dùng để chơi theo cách gập đôi lại rồi móc vào nhau và giật, cọng của ai đứt thì coi như bị thua. Để gia tăng độ bền của cọng cỏ, chúng thường dùng miệng nhai cho chỗ gập đôi khô nước, chỉ còn lại những sợi xơ nhỏ thì bện lại như một sợi thừng con.

Văn học
 Tục ngữ:
Mùa hè đang nắng, cỏ gà trắng thì mưa.
Cỏ gà mọc lang, cả làng được nước.

Thơ ca:
Nước trong leo lẻo một dòng thông.Cỏ gà lún phún leo quanh mép,
Cá diếc le te lách giữa dòng.
(Vịnh cái giếng – Hồ Xuân Hương)

Lá khôGió cuốn
Bụi bay cuồn cuộnCỏ gà rung tai nghe
Bụi tre tần ngần gỡ tóc
(Mưa – Trần Đăng Khoa)

Chú thích

Tham khảo
 FAO data base

Liên kết ngoài

Plants profile for Cynodon dactylon - USDA.

D
Thực vật châu Á
Thực vật châu Âu
Thực vật Liban
Thực vật Nepal
Cây thuốc châu Á
Cây thuốc châu Âu
Cây thuốc châu Phi
Thực vật Đông Phi
Thực vật xâm hại
Loài thực vật xâm lấn Hoa Kỳ


title: Leißling

text:
Leißling là một đô thị thuộc huyện Burgenland, bang Sachsen-Anhalt, Đức. Đô thị Leißling có diện tích 7,47 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 1568 người.

Tham khảo


title: Lanelater soricinus

text:
Lanelater soricinus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1882.

Chú thích

Tham khảo

Lanelater


title: Kiri Sakor

text:
Huyện Kiri Sakor là một huyện ở tỉnh Koh Kong, tây nam Campuchia. Huyện được chia thành 3 khum (xã) gồm 9 phum (Làng).

Các đơn vị trực thuộc

Ghi chú

Huyện Campuchia
Tỉnh Koh Kong


title: Macrocoma buettikeriana

text:
Macrocoma buettikeriana là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Daccordi miêu tả khoa học năm 1979.

Chú thích

Tham khảo

Macrocoma


title: Gillia

text:
Gillia là một chi ốc nước ngọt cỡ nhỏ có nắp, là động vật thân mềm chân bụng sống dưới nước thuộc họ Hydrobiidae.

Các loài
Các loài thuộc chi Gillia bao gồm:
 Gillia altilis

Chú thích

Tham khảo

Hydrobiidae


title: Matthieu Delpierre

text:
Mathieu Delpierre (sinh ngày 26 tháng 4 năm 1981 ở Nancy, Pháp) là một cầu thủ bóng đá Pháp. Delpierre là trung vệ và trước đây chơi cho Lille OSC và hiện là đội trưởng của Stuttgart. Anh từng chơi cho các đội U-18, U-20 và U-21 Pháp, từng góp mặt ở giải Vô địch U-21 châu Âu vào năm 2002.

Sự nghiệp

Sự nghiệp câu lạc bộ
Trong mùa giải đầu tiên cùng Lille, Delpierre chỉ có một ít lần ra sân nhưng vẫn giúp đội bóng lên chơi ở Ligue 1. Delpierre trở nên nổi tiếng hơn ở mùa giải thứ 2 cùng đội bóng, giúp họ về đích ở vị trí thứ 3 và tham dự vòng loại cúp C1. Delpierre tiếp tục chơi cho Lille dù họ phải về đích ở những vị trí thấp hơn ở các mùa sau đó.
xxxxnhỏ|trái|Matthieu Delpierre]]
Delpierre được VfB Stuttgart ký hợp đồng theo dạng chuyển nhượng tự do sau khi Lille từ chối gia hạn hợp đồng với anh. Sau khi có màn thể hiện không mấy ấn tượng ở mùa giải 2004-05 và 2005-06, Delpierre bắt đầu cải thiện phong độ dưới triều đại huấn luyện viên Armin Veh.

Ở mùa giải sau đó, hậu vệ người Pháp trở nên vô cùng quan trọng ở hàng thủ của Stuttgart. Chỉ bỏ lỡ đúng một trận vì chấn thương, Delpierre trở thành một lá chắn không thể khuất phục cùng Fernando Meira ở trung tâm hàng phòng ngự Stuttgart. Matthieu cũng đóng vai trò quan trọng trong thành công của Stuttgart ở DFB-Pokal 2006-07, chỉ để lọt lưới 3 bàn và vào đến trận chung kết, trận đấu mà họ đã thua trước Nurnberg. Vào ngày 19 tháng 5 năm 2007, Delpierre vô địch Bundesliga cùng Stutttgart, đóng một vai trò vô cùng quan trọng trong thành công này.

Màn trình diễn của anh đã thu hút sự chú ý từ các đội bóng lớn của Anh và Đức, Arsenal và Bayern Munich và cả đội bóng Pháp Olympique Marseille và Saint-Étienne đều đã chú ý tới cầu thủ này.

Anh đã gia hạn hợp đồng với Stuttgart tới mùa hè 2012.

Vào ngày 1 tháng 12 năm 2009, Delpierre được tân huấn luyện viên của Stuttgart lúc đó là Markus Babbel chọn làm đội trưởng.

Sự nghiệp thi đấu quốc tế
Lần đầu tiên Delpierre được triệu tập vào đội hình A của Pháp là vào năm 2007.

Danh hiệu
Cùng Lille:
Ligue 2 (1999–2000)
Cùng Stuttgart:
Bundesliga (2006–07)

Tham khảo

Xem thêm
Matthieu Delpierre profile on Stuttgart's official website
Matthieu Delpierre football profile on Eurosport
Career stats at Fussballdaten.de

Sinh năm 1981
Cầu thủ bóng đá nam Pháp
Cầu thủ bóng đá Lille OSC
Cầu thủ bóng đá VfB Stuttgart
Trung vệ bóng đá
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá Bundesliga

Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Đức

Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Hà Lan

Cầu thủ bóng đá nam Pháp ở nước ngoài
Cầu thủ đội tuyển bóng đá U-21 quốc gia Pháp


title: Bathyclarias gigas

text:
Bathyclarias worthingtoni là một loài cá thuộc họ Clariidae. Nó được tìm thấy ở Malawi, Mozambique, và Tanzania. Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước ngọt.

Tham khảo

 Kasembe, J. 2005. Bathyclarias gigas. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Bathyclarias

en:Bathyclarias gigas


title: Phra Thong Kham (huyện)

text:
Phra Thong Kham () là một huyện (amphoe) ở phía bắc của tỉnh Nakhon Ratchasima, đông bắc Thái Lan.

Lịch sử
Tambon Sa Phra, Thap Rang, Phang Thiam, Nong Hoi và Map Krat đã được tách ra từ huyện Non Thai để lập tiểu huyện Phra Thong Kham vào ngày 15 tháng 7 năm 1996.

Theo quyết định của chính phủ Thái Lan ngày 15 tháng 5 năm 2007, tất cả 81 tiểu huyện đều được nâng thành huyện. Với việc đăng công báo hoàng gia ngày 24 tháng 8, việc nâng cấp thành chính thức.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ) là Chatturat và Noen Sa-nga của Chaiyaphum Province, Khong, Kham Sakaesaeng, Non Thai và Dan Khun Thot của tỉnh Nakhon Ratchasima.

Hành chính
Huyện này được chia thành 5 phó huyện (tambon). Thị trấn (thesaban tambon) Phra Thong Kham nằm trên một phần của tambon Sa Phra.

Tham khảo

Liên kết ngoài
amphoe.com

Phra Thong Kham