title: Akane-iro ni Somaru Saka

text:
Akane-iro ni Somaru Saka (あかね色に染まる坂, あかねいろにそまるさか) còn được biết với tên Akasaka là visual novel dành cho người lớn phát triển bởi Feng, tác phẩm đã phát hành cho hệ máy tính cá nhân vào ngày 27 tháng 7 năm 2007. Phiên bản dành cho mọi lứa tuổi có tựa Akaneiro ni Somaru Saka: Parallel dành cho hệ PlayStation 2 đã được phát hành bởi GN Software vào ngày 31 tháng 7 năm 2008. Phiên bản cho hệ máy cầm tay PlayStation Portable có tên Akaneiro ni Somaru Saka: Portable vào ngày 17 tháng 12 năm 2009. Trò chơi có cốt truyện tuyến tính nhưng có thể tương tác để đi đến các kết thúc khác nhau, cốt truyện tập trung vào 6 nhân vật nữ chính.

Hai tập light novel đã phát hành vào tháng 12 năm 2007 và tháng 2 năm 2008 được viết bởi các tác giả khác nhau. Một chương trình radio trên internetcũng được phát sóng vào tháng 4 năm 2008. Chuyển thể manga thực hiện bởi Sakazuki Homare đã đăng trên tạp chí truyện tranh dành cho seinen là Comp Ace của Kadokawa Shoten từ ngày 26 tháng 6 năm 2008 đến ngày 26 tháng 6 năm 2009. TNK đã thực hiện chuyển thể anime của tác phẩm và phát sóng tại Nhật Bản từ ngày 02 tháng 10 đến ngày 18 tháng 12 năm 2008.

Tổng quan

Cách chơi

Sơ lược cốt truyện

Nhân vật

Chính
Nagase Jun'ichi (長瀬 準一, ながせ じゅんいち)

Nữ nhân vật chính
Katagiri Yūhi (片桐 優姫, かたぎり ゆうひ)

Nagase Minato (長瀬 湊, ながせ みなと)

Kiryū Tsukasa (霧生 つかさ, きりゅう つかさ)

Shiraishi Nagomi (白石 なごみ, しらいし なごみ)

Shiina Mitsuki (椎名 観月, しいな みつき)

Tachibana Mikoto (橘 ミコト, たちばな みこと)

Ayanokōji Karen (綾小路 華恋, あやのこうじ かれん)

Phụ
Nishino Fuyuhiko (西野 冬彦, にしの ふゆひこ)

Sugishita Seijirō (杉下 清次郎, すぎした せいじろう)

Fujimiya Sai (藤宮 彩, ふじみや さい)

Nijō Aya (二条 亜矢, にじょう あや)

Shiraishi Yutori (白石 ゆとり, しらいし ゆとり)

Yocchan (よっちゃん)

Nagaseshi (長瀬氏, ながせし)

Mutō Yayoi (武藤 弥生, むとう やよい)

Phát triển
Akane-iro ni Somaru Saka là tác phẩm visual novel thứ năm do Feng phát triển, nó khá giống với bốn tác phẩm mang tựa Aozora no Mieru Oka của họ. Nhà sản xuất cho trò chơi là Uezama. Dự án àn sử dụng bốn họa sĩ để thiết kế các nhân vật là: Izumi Tsubasu (thiết kế nhân vật Yuuhi, Mitsuki và Mikoto), Ryohka (Minato và Nagomi), Naturalton (Tsukasa) và Sawano Akira (nhân vật nam chính và các nhân vật phụ). Kịch bản cốt truyện soạn bởi Saitō Kenji. Với phiên bản cho hệ PlayStation 2 thì có thêm một nhân vật nữ chính mới do Aoi Manabu thiết kế.

Phát hành
Ngày 23 tháng 7 năm 2007, Feng đã tung ra bản demo có thể tải về miễn phí trên trang web chính thức của mình. Phiên bản đầy đủ phát hành dưới dạng DVD vào ngày 27 tháng 7 năm 2007 dùng cho hệ diều hành Microsoft Windows trong máy tính cá nhân với tất cả các nhân vật đều được lồng tiếng trừ nhân vật Jun'ichi. Phiên bản dành cho mọi lứa tuổi trên hệ PlayStation 2 có tựa Akaneiro ni Somaru Saka: Parallel (あかね色に染まる坂 ぱられる, Akane-iro ni Somaru Saka Parareru) đã được GN Software phát hành vào ngày 27 tháng 7 năm 2007.

Truyền thông

Sách
Hai tập light novel đã phát hành. Tập đầu tiên phát hành bởi Harvest vào ngày 15 tháng 12 năm 2007, viết bởi Mizusaki Mutsuki và minh họa bởi Sawano Akira. Tập thứ hai phát hành bởi Kill Time Communication vào ngày 29 tháng 2 năm 2008, viết bởi Shinji Mao, hình bìa được thực hiện bởi Ryohka và các hình bên trong minh họa bởi Yoshio Piēru.

Một art book dành cho visual novel mang tựa Akane-iro ni Somaru Saka Official Fan Book (あかね色に染まる坂 オフィシャルファンブック Akaneiro ni Somaru Saka Ofisharu Fan Bukku) đã được Broccoli phát hành vào ngày 29 tháng 2 năm 2008.

Phát thanh trên mạng
Chương trình phát thanh trên mạng có tên Koyama Rikiya×Hirohashi Ryō no Akaneiro ni Somaru Radio (小山力也×広橋涼のあかね色に染まるラジオ) được thực hiện để giới thiệu cho Akaneiro ni Somaru Saka: Parallel được phát sóng vào ngày 02 tháng 4 năm 2008 sau đó phân phối bởi Nico Radio. Mỗi chương trình chia ra làm bảy phần. Với người dẫn chương trình là Koyama Rikiya và Hirohashi Ryō, những người đã lồng tiếng cho nhân vật Sugishita Seijirō và Shiraishi Nagomi trong visual novel. Các diễn viên lồng tiếng khác trong visual novel cũng xuất hiện như khách mời như Hazuki Erino (lồng tiếng cho Mikoto), Inoue Marina (Tsukasa), Katō Emiri (Karen), Fukuhara Kaori (Aya) và Hashimoto Miyuki (trình bày bài hát chủ đề).

Manga
Chuyển thể manga thực hiện bởi Sakazuki Homare đã đăng trên tạp chí truyện tranh dành cho seinen là Comp Ace của Kadokawa Shoten từ ngày 26 tháng 6 năm 2008 đến ngày 26 tháng 6 năm 2009. Với cốt truyện dựa trên visual novel. Kadokawa Shoten sau đó đã tập hợp các chương lại và phát hành thành 2 tankōbon.

Anime
TNK đã thực hiện chuyển thể anime của tác phẩm và phát sóng trên kênh Chiba TV tại Nhật Bản từ ngày 02 tháng 10 đến ngày 18 tháng 12 năm 2008 với 12 tập. Một tập OVA được thực hiện khi phát hành phiên bản DVD, phát hành vào ngày 26 tháng 6 năm 2009 cùng với hộp DVD thứ bảy và cũng là cuối cùng của bộ anime. Sentai Filmworks đã đăng ký bản quyền phiên bản tiếng Anh của bộ anime cùng tập OVA và phát hành thành bộ hộp vào 08 tháng 3 năm 2011. Còn Mighty Media thì đăng ký bản quyền tại Đài Loan.

Âm nhạc
Phiên bản visual novel dành cho hệ máy tính cá nhân có hai bài hát chủ đề chính, một mở đầu và một kết thúc. Bài hát mở đầu có tên Setsunasa no Gradation (せつなさのグラデイション Setsunasa no Guradeishon) trình bày bởi Hashimoto Miyuki, lời viết bởi Hata Aki, soạn nhạc bởi Tomita Akiko, điều chỉnh bởi Fujita Junpei. Bài hát kết thúc có tên Akaneiro ni Somaru Saka (あかね色に染まる坂) trình bày bởi Chiki-chan, lời viết bởi Hata, soạn nhạc và điều chỉnh bởi Nakano Yūichi. Phiên bản trên hệ PlayStation 2 thì có bài hát mở đầu khác mang tên Akane no Saka (あかねの坂) soạn và trình bày bởi Hashimoto, lời viết bởi Yamaguchi Noboru, điều chỉnh bởi Suzuki Masaki. Một album tên Gradation! chứa các bản nhạc dùng trong phiên bản trên hệ máy tính cá nhân đã được phát hành bởi Lantis vào ngày 31 tháng 10 năm 2007.

Bộ anime có 11 bài hát chủ đề, 1 mở đầu và 10 kết thúc. Bài hát mở đầu cho bộ anime có tên Hatsukoi Parachute (初恋パラシュート) do Hashimoto Miyuki trình bày, đĩa đơn chứa bài hát đã phát hành vào ngày 22 tháng 10 năm 2008. Bài hát kết thúc thứ nhất có tên Sweet Gift do Kugimiya Rie trình bày dùng trong tập 1 và 2, bài hát kết thúc thứ hai có tên Confusion... do Hirohashi Ryou trình bày dùng trong tập 2, bài hát kết thúc thứ ba có tên Shōjo Test wa Muzukashii (少女テストは難しい) do Katou Emiri trình bày dùng trong tập 4, bài hát kết thúc thứ tư có tên Akane-iro hometown (茜色 hometown) do Kugimiya Rie trình bày dùng trong tập 5, bài hát kết thúc thứ năm có tên Cherry pink mystery do Katou Emiri trình bày dùng trong tập 6, bài hát kết thúc thứ sáu có tên Make a miracle! do Tanaka Rie trình bày dùng trong tập 7, bài hát kết thúc thứ bảy có tên Love Diving (ラブダイビング) do Inoue Marina trình bày dùng trong tập 8, bài hát kết thúc thứ tám có tên Chu.chu.ru.no Yakusoku (Chu.chu.ru.の約束) do Tanaka Rie trình bày dùng trong tập 9, bài hát kết thúc thứ chín có tên Mezamenai Wish... (目覚めないwish...) do Hirano Aya trình bày dùng trong tập 10 và 11 cuối cùng là bài hát kết thúc thứ 10 là bài ai・Koko Kara (ai・ココカラ) cũng do Hirano Aya trình bày dùng trong tập 12. Các đĩa đơn chứa các bài hát kết thúc theo dạng đĩa đơn chứa các bài hát do các nhân vật trình bày đã phát hành trong năm 2008. Album chứa các bản nhạc dùng trong bộ anime đã phát hành vào ngày 21 tháng 1 năm 2009.

Đón nhận

Liên kết ngoài
PC visual novel official website
PS2 visual novel official website
Anime official website

Trò chơi trên Windows
Trò chơi PlayStation 2
Trò chơi PlayStation Portable
Trò chơi điện tử năm 2007
Manga năm 2008
Manga của Kadokawa Shoten
Anime năm 2008
Anime năm 2009
Visual novel
Eroge
Light novel
Manga dài tập
Trò chơi điện tử năm 2008
Anime và manga harem
Seinen manga
Anime và manga lãng mạn
Bishōjo game
Trò chơi điện tử lãng mạn


title: 4686 Maisica

text:
4686 Maisica (1979 SX2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 22 tháng 9 năm 1979 bởi N. S. Chernykh ở Nauchnyj. Nó được đặt theo tên vợ của nhà thiên văn học Tây Ban Nha Álvaro López-García.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 4686 Maisica

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1979


title: Nguyễn Văn Toàn

text:
Nguyễn Văn Toàn (1932 - 2005) nguyên là một tướng lĩnh gốc Kỵ binh của Quân lực Việt Nam Cộng hòa, mang cấp bậc Trung tướng. Ông xuất thân từ những khóa đầu tiên tại trường Võ bị Quốc gia. Ra trường, được chọn phục vụ Binh chủng Kỵ binh, nên sau này ông được xem là một vị tướng xuất thân từ Thiết giáp. Có một thời gian ông chuyển sang Bộ binh, chỉ huy một Sư đoàn đóng ở Quảng Ngãi, có tin đồn ông đã lợi dụng chức vụ, cho quân vào rừng Trà My lấy vỏ cây quế rồi bán sang Hồng Kông, được các tờ báo Sóng Thần, Tuần Báo Đời,... xuất bản tại Sài Gòn. Do đó nên ông được gắn cho cái tên đầy mỉa mai là "Quế tướng công".

Tiểu sử & Binh nghiệp
Ông sinh ngày ngày 6 tháng 10 năm 1932 trong một gia đình gia giáo khá giả tại Phú Vang, Thừa Thiên, miền Trung Việt Nam. Thời niên thiếu, ông là học sinh trường Quốc học Khải Định ở Huế. Ông tốt nghiệp Trung học phổ thông với văn bằng Tú tài bán phần (Part I).

Quân đội quốc gia Việt Nam
Năm 1950, sau khi thi đậu Tú tài và cũng vừa tròn 18 tuổi, ông tình nguyện nhập ngũ vào Quân đội Quốc gia, mang số quân: 52/206.032. Theo học khóa 3 Trần Hưng Đạo tại trường Võ bị Liên quân Đà Lạt, khai giảng ngày 1 tháng 10 năm 1950. Đang thụ huấn nửa chừng, ông bị bệnh nên xin xuất khóa để điều trị. Qua năm 1951, ông tiếp tục theo học khóa 5 Hoàng Diệu, khai giảng ngày 1 tháng 7 năm 1951. Ngày 24 tháng 4 năm 1952 mãn khóa tốt nghiệp với cấp bậc Thiếu úy hiện dịch. Sau khi tốt nghiệp, ông gia nhập vào Binh chủng Thiết giáp. Nửa năm sau ông được theo học khóa căn bản Thiết giáp tại Trung tâm Huấn luyện Thiết giáp Viễn đông ở Cap Saint Jacques (Vũng Tàu). Ngày 1 tháng 4 năm 1953, ra trường được giữ chức vụ Chi đội trưởng Thám thính xa. Đầu năm 1954, ông được thăng cấp Trung úy, làm Chi đoàn phó Chi đoàn Thám thính.

Quân đội Việt Nam Cộng hòa
Đầu năm 1956, sau một thời gian từ Quân đội quốc gia chuyển sang phục vụ Quân đội Việt Nam Cộng hòa, ông được cử đi du học khóa Thiết giáp cao cấp tại Học viện Thiết giáp Kỵ binh Saumur, Pháp. Mãn khóa về nước giữ chức vụ Chi đoàn trưởng Chi đoàn Thiết giáp. Cuối năm, ông được thăng cấp Đại úy và được cử giữ chức vụ Trung đoàn phó Trung đoàn 4 Thiết giáp.

Tháng 7 năm 1957, bàn giao chức vụ Trung đoàn phó lại cho Đại úy Trần Quang Khôi, ông được cử làm Trung đoàn trưởng Trung đoàn 4 Thiết giáp ở Huế thay cho Đại úy Nguyễn Đình Bảng. Cuối năm 1958, bàn giao Trung đoàn 4 lại cho Đại úy Nguyễn Tuấn, Đầu năm 1959, ông được thăng cấp Thiếu tá và được cử đi du học khóa Thiết giáp cao cấp tại trường Kỵ binh Fort Knox, bang Kentucky, Hoa Kỳ trong thời gian 6 tháng.

Đầu năm 1961, ông được giữ chức Tham mưu trưởng Bộ chỉ huy Thiết giáp tại Trại Trần Hưng Đạo, Tân Sơn Nhất do Trung tá Nguyễn Văn Thiện làm Chỉ huy trưởng. Năm 1962, ông được cử đi du học lớp Tham mưu Đặc biệt (giáo trình chống nổi loạn) tại căn cứ Fort Bragg, North Carolina, Hoa Kỳ.

Tháng 6 năm 1963, ông được bổ nhiệm làm Chỉ huy trưởng trường Thiết giáp tại Long Hải, Phước Tuy thay thế Thiếu tá Dương Văn Đô. Cuối năm 1964, bàn giao trường Thiết giáp lại cho Trung tá Lâm Quang Thơ để đi tái nhiệm chức vụ Trung đoàn trưởng Trung đoàn 4 Thiết giáp tại Đà Nẵng thay thế Trung tá Nguyễn Tuấn. Ngày 1 tháng 11 năm 1965, ông được thăng cấp Trung tá tại nhiệm.

Đầu tháng 1 năm 1967, ông được lệnh bàn giao Trung đoàn 4 Thiết giáp lại cho Thiếu tá Phan Hòa Hiệp. Trung tuần tháng 1 ông được thăng cấp Đại tá và được bổ nhiệm chức vụ Tư lệnh Sư đoàn 2 Bộ binh thay thế Thiếu tướng Hoàng Xuân Lãm được cử đi làm Tư lệnh Quân đoàn I, Quân khu 1.

Ngày Quân lực 19 tháng 6 năm 1968, ông được thăng cấp Chuẩn tướng tại nhiệm. Ngày Quốc khánh Đệ Nhị Cộng hòa 1 tháng 11 năm 1970, ông được thăng cấp Thiếu tướng tại nhiệm.

Đầu tháng 2 năm 1972, ông được chỉ định chức vụ Chỉ huy trưởng Binh chủng Thiết giáp, hoán chuyển nhiệm vụ với Đại tá Phan Hòa Hiệp về làm Tư lệnh Sư đoàn 2 Bộ binh. Tháng 5 cùng năm, bàn giao chức vụ Chỉ huy trưởng Thiết giáp lại cho Đại tá Dương Văn Đô. Sau đó ông được bổ nhiệm chức vụ Tư lệnh Quân đoàn II thay thế Trung tướng Ngô Dzu

Đầu tháng 3 năm 1974, ông được thăng cấp Trung tướng. Cuối tháng 10 cùng năm bàn giao Quân đoàn II lại cho Thiếu tướng Phạm Văn Phú để đi tái nhiệm chức vụ Chỉ huy trưởng Binh chủng Thiết giáp thay thế Chuẩn tướng Lý Tòng Bá

Năm 1975
Ngày 6 tháng 1, ông được bổ nhiệm chức vụ Tư lệnh Quân đoàn III thay thế Trung tướng Dư Quốc Đống (xin từ nhiệm). Đồng thời vẫn đảm nhiệm chức Chỉ huy trưởng Bộ chỉ huy Thiết giáp Trung ương.

Binh chủng Thiết giáp vào thời điểm tháng 3 và tháng 4/1975, nhân sự ở Bộ chỉ huy Trung ương và Chỉ huy các đơn vị Kỵ binh trực thuộc đã biệt phái cho các Quân đoàn và Sư đoàn được phân bổ trách nhiệm như sau:

-Chỉ huy trưởng - Trung tướng Nguyễn Văn Toàn-Chỉ huy phó - Đại tá Thẩm Nghĩa Bôi-Phụ tá Chỉ huy trưởng - Đại tá Lương Bùi Tùng-Tham mưu trưởng - Đại tá Nguyễn Đức Dung-Chi huy Trường Thiết giáp - Đại tá Huỳnh Văn Tám-Lữ đoàn 1 Kỵ binh - Đại tá Nguyễn Xuân Hường-Lữ đoàn 2 Kỵ binh - Đại tá Nguyễn Văn Đồng-Lữ đoàn 3 Kỵ binh - Chuẩn tướng Trần Quang Khôi-Lữ đoàn 4 Kỵ binh - Đại tá Trần Ngọc Trúc

Quân đoàn III vào thời điểm tháng 4/1975, nhân sự trong Bộ Tư lệnh Quân đoàn được phân bổ trách nhiệm như sau:

-Tư lệnh - Trung tướng Nguyễn Văn Toàn-Tư lệnh phó 1 - Trung tướng Nguyễn Vĩnh Nghi-Tư lệnh phó 2 - Thiếu tướng Nguyễn Văn Hiếu-Tư lệnh phó 3 - Thiếu tướng Đào Duy Ân-Tham mưu trưởng - Chuẩn tướng Lê Trung Tường-Trưởng phòng 3 - Đại tá Hoàng Đình Thọ-An ninh Quân đội - Đại tá Nguyễn Khuyến-Chỉ huy Pháo binh - Đại tá Lê Văn Trang-Chỉ huy Tiếp vận - Đại tá Trần Quốc Khang

Chiều ngày 29 tháng 4, ông dùng trực thăng di tản ra Đệ Thất Hạm đội đang đậu ở ngoài khơi Vũng Tàu. Sau đó, ông được sang định cư ở thành phố Los Angeles, Tiểu bang California, Hoa Kỳ.

Ngày 19 tháng 10 năm 2005, ông từ trần tại nơi định cư, "thọ" 73 tuổi. Ông được táng tại Nghĩa trang Rose Hill, Los Angeles, California, Hoa Kỳ.

Gia đình
Phu nhân: Bà Phan Thu Cầm
Các con: Nguyễn Văn Thịnh, Nguyễn Văn Vượng và Nguyễn Thị Thu Hằng

Huy chương
-Bảo quốc Huân chương đệ nhị đẳng-30 huy chương đủ loại-2 Silver Star U.S.

Chú thích

Tham khảo
Trần Ngọc Thống, Hồ Đắc Huân, Lê Đình Thụy (2011). Lược sử quân lực Việt Nam Cộng hòa.

Liên kết
Andrade, Dale. Trial by Fire: The 1972 Easter Offensive, America's Last Vietnam Battle. New York: Hippocrene Books, 1993.
Vien, General Cao Van, The Final Collapse''. Washington DC: U.S. Army Center of Military History, 1983.

Sinh năm 1932
Mất năm 2005
Trung tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa
Người Thừa Thiên Huế
Người Mỹ gốc Việt
Người họ Nguyễn tại Việt Nam


title: Brunfelsia jamaicensis

text:
Brunfelsia jamaicensis là một loài thực vật thuộc họ Solanaceae. Đây là loài đặc hữu của Jamaica. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất nơi sống.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Brunfelsia jamaicensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Liên kết ngoài

Thực vật Jamaica
Brunfelsia
Thực vật dễ tổn thương


title: Lâu đài San Pedro de la Roca

text:
Lâu đài San Pedro de la Roca (còn được biết đến với tên lâu đài Morro, tiếng Tây Ban Nha: Castillo de San Pedro de la Roca) là một pháo đài bên bờ biển của thành phố Santiago de Cuba, Cuba. Nó cách trung tâm thành phố khoảng 10 km về phía tây nam, nơi có một vịnh nhỏ.

Lịch sử

Thiết kế ban đầu

Pháo đài được thiết kế vào năm 1637 bởi Giovanni Battista Antonelli (còn được gọi là Juan Battista Antonelli), một kỹ sư quân sự người Italia. Ông được Pedro de la Roca de Borja lúc bấy giờ là thống đốc của thành phố Santiago ủy nhiệm xây dựng một công trình quân sự lớn hơn nhằm chống lại sự đánh phá của hải tặc. Tuy pháo đài ban đầu có cấu trúc nhỏ hơn, nhưng nó đã được xây dựng từ năm 1590 đến 1610. Antonelli thiết kế công trình sao cho nó thích nghi được với vị trí của những pháo đài nằm trên khu vực mũi đất dốc, nhô ra biển (cái tên Morro được biết đến từ đó). Nó được xây dựng thành các cấu trúc bậc thang; có bốn mức độ bảo vệ chính và ba lớn tường bảo vệ. Hàng hóa được chuyển bằng đường biển sau đó được lưu trữ trong các kho hàng lớn, các kho này được cắt trực tiếp vào đá. Hoặc cũng có thể vận chuyển lên đến khu vực có mức độ bảo vệ cao nhất, đó là nơi có những thành lũy kiên cố. Xây dựng thành lũy mất tới 62 năm, bắt đầu từ năm 1638 và cuối cùng được hoàn thành vào năm 1700. Tuy nhiên, pháo đài có cấu trúc co thắt. Antonelli được gọi tới Cuba trong năm 1645, ngay sau khi các dự án lớn được bắt đầu. Một ví dụ khác về công việc của ông có thể được nhìn thấy ở Cuba đó là Fuerte del Cojimar và Torreon de la Chorrera (có tên đầy đủ là Fuerte de Santa Doratea de Luna de Chorrera). Một số những cấu trúc từ pháo đài trước đó được tận dụng để đưa vào cấu trúc chính.

Tiếp tục xây dựng
Nỗi sợ hãi trước các cuộc tấn công của hải tặc đã phần nào bớt đi. Trong khi pháo đài vẫn đang được xây dựng vào năm 1662, cướp biển Anh dưới sự chỉ huy của Christopher Myngs đã kiểm soát Santiago hai tuần, và trong thời gian đó, pháo đài bị phá hủy một phần. Sau khi chúng rời đi, chính phủ Tây Ban Nha đã ra lệnh xây dựng lại phần bị hư hại của pháo đài và nâng số quân chiếm đóng bảo vệ lên 300 người. Giữa năm 1663 và 1669, các kỹ sư Juan Císcara Ibáñez, Juan Císcara Ramirez và Francisco Perez là những người chịu trách nhiệm quá trình sửa chữa các hư hỏng và cải thiện các công sự, tăng cường hai bên pháo đài và xây dựng bệ pháo mới. Năm 1678, pháo đài đã chặn đứng được cuộc tấn công của một hạm đội Pháp vào năm 1680 là một cuộc chiến đấu trước một cuộc tấn công của 800 quân của Franquesma.

Giữa năm 1675 và 1692, pháo đài đã bị hư hỏng bởi một loạt các trận động đất và quá trình xây dựng lại được thực hiện dưới sự chỉ đạo của Francisco Pérez từ giữa 1693 và 1695. Từ 1738-1740, công việc tiếp tục bởi kỹ sư Antonio de Arredondo, người đã mở rộng thành lũy và hoàn thành một số các hạng mục chưa hoàn thành và, Juan Martín Cermeño và Francisco Calderín là những người đã khắc phục hư hại do động đất giữa năm 1757 và 1766.

Năm 1775, sự sợ hãi trước các cuộc tấn công lắng xuống, và một phần pháo đài được gọi là Rock (la Roca) và Star (la Estrella) đã được chuyển đổi thành một nhà tù chính trị, dù phần còn lại của pháo đài tiếp tục phục vụ như là một căn cứ quân sự. Nó được sử dụng một lần nữa như một pháo đài vào năm 1898 khi hạm đội Hoa Kỳ tấn công Santiago de Cuba trong Chiến tranh Tây Ban Nha-Mỹ.

Di sản thế giới
Năm 1997, công trình chính thức trở thành một Di sản thế giới của UNESCO như là một trong những ví dụ bảo quản tốt nhất về kiến trúc quân sự Tây Ban Nha-Mỹ.

Tham khảo

San Pedro de la Roca
San Pedro de la Roca


title: Callistus lunatus

text:
Callistus lunatus là một loài bọ cánh cứng, là loài duy nhất trong chi đơn loài Callistus.

Nó là loài bản địa của Bắc Cổ giới (bao gồm châu Âu) và Cận Đông. Ở châu Âu, nó được tìm thấy ở Albania, Áo, Belarus, Bỉ, Bosna và Hercegovina, Quần đảo Anh, Bulgaria, Croatia, Cộng hòa Séc, Đông Thrace, lục địa Pháp, Đức, lục địa Hy Lạp, Hungary, lục địa Ý, Kaliningrad, Latvia (nghi ngờ), Liechtenstein, Luxembourg, Cộng hòa Macedonia, Moldova, Ba Lan, lục địa Bồ Đào Nha, România, Nga (trừ tây bắc), Slovenia, lục địa Tây Ban Nha, Thụy Sĩ, Hà Lan, Ukraina và Nam Tư.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Callistus lunatus at Fauna Europaea

Động vật được mô tả năm 1775
Callistus


title: 866 Fatme

text:
866 Fatme

866 Fatme là một tiểu hành tinh ở vành đai chính. Nó được Max Wolf phát hiện ngày 25.2.1917 ở Heidelberg và được đặt theo tên Fatme, nhân vật trong vở opera Abu Hassan của Carl Maria von Weber.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris.
 Phát hiện Circumstances: Numbered Minor Planets

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1917
Được phát hiện bởi Max Wolf


title: Kadena Reon

text:
còn được biết với những cái tên như Kadena Leon hay Minamo Kusano, người mẫu ảnh nóng và diễn viên của Nhật Bản. Kadena là một nữ thần tượng của Nhật Bản, cô được công chúng biết đến bởi diễn xuất, vẻ ngoài ngây thơ trong sáng và vòng một đầy đặn của mình.

Nghệ danh: Kadena Leon, Minamo Kusano

Phim đã đóng
 Triple H (2004, với tên Minamo Kusano) – còn gọi là 'triple ple H!' (sic)
 Leon (2004)
 Girl's Desire (2004) – tên khác là 'Gravure Idol'
 Pîkan fûfu (2005)
 Virginity (2005)
 Style (2005) – Còn được gọi là 'Reon Style'
 The Making of Dark Fantasy (2006)
 Make You Happy (2006)
 My Reflection (2006)
  (2006) – bởi đạo diễn phim kinh dị Kaneko Shusuke
 The Document of God's Left Hand, Devil's Right Hand (2006)
 Memories (2006) – thường được gọi là 'Champion Gold Selection'
 Dream Planet (2007)
 Himitsu sennyû sousakan: Wildcats in Strip Royale (2008)
 Kamen Rider Ghost (2016)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang Kadena Reon

Sinh năm 1986
Nhân vật còn sống
Người mẫu áo tắm Nhật Bản
Nữ diễn viên Nhật Bản


title: Euglossa analis

text:
Euglossa analis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Westwood mô tả khoa học năm 1840.

Chú thích

Tham khảo

Euglossa
Động vật được mô tả năm 1840


title: Colletes esakii

text:
Colletes esakii là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Hirashima mô tả khoa học năm 1958.

Chú thích

Tham khảo

Colletes
Động vật được mô tả năm 1958


title: Elmenhorst, Stormarn

text:
Elmenhorst là một đô thị ở huyện Stormarn, bang Schleswig-Holstein, Đức. Đô thị này có diện tích 14,92 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 2336 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Stormarn


title: Xenomela ballioni

text:
Xenomela ballioni là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Lopatin miêu tả khoa học năm 1989.

Chú thích

Tham khảo

Xenomela


title: Lalibela

text:
Lalibela () là một thị trấn của vùng Amhara, Ethiopia. Nơi đây nổi tiếng với các nhà thờ cắt đá nguyên khối. Toàn bộ thị trấn từng là một nền văn minh thời Trung cổ và hậu Trung cổ của Ethiopia. Nó là một trong số những nơi linh thiêng nhất tại Ethiopia chỉ sau mỗi Aksum và cũng là một trung tâm hành hương. Không giống như Aksum, dân số của Lalibela gần như hoàn toàn là người Chính thống giáo Ethiopia.

Ethiopia là một trong những quốc gia đầu tiên áp dụng Cơ đốc giáo trong nửa đầu của thế kỷ 4, và nguồn gốc lịch sử của nó bắt đầu từ thời của các Tông đồ. Các nhà thờ có niên đại từ thế kỷ thứ 7 đến 13, và theo lịch sử truyền thống là dưới triều đại của vua Zagwe Gebre Mesqel Lalibela (1181–1221).

Tham khảo

Lalibela
Thành phố thánh địa


title: Óc

text:
Trong tiếng Việt, từ Óc có nhiều nghĩa:
Não - bộ phận chính của hệ thần kinh
Trí - Ví dụ óc tưởng tượng, óc sáng tạo, v.v....
 Phần óc của động vật dùng để tiêu thụ như thực phẩm như: óc heo, óc bò,...


title: Ethanol

text:
Ethanol, còn được biết đến như là rượu ethylic, alcohol ethylic, rượu ngũ cốc hay cồn, là một hợp chất hữu cơ nằm trong dãy đồng đẳng của alcohol, dễ cháy, không màu, là một trong các rượu thông thường có trong thành phần của đồ uống chứa cồn .

Ethanol là một alcohol mạch hở, công thức hóa học của nó là C2H6O hay C2H5OH. Một công thức thay thế khác là CH3-CH2-OH thể hiện carbon ở nhóm methyl (CH3–) liên kết với carbon ở nhóm methylen (–CH2–), nhóm này lại liên kết với oxy của nhóm hydroxyl (–OH). Nó là đồng phân nhóm chức của dimethyl ether. Ethanol thường được viết tắt là EtOH, sử dụng cách ký hiệu hoá học thường dùng đại diện cho nhóm ethyl (C2H5) là Et.

Lịch sử
Ethanol đã được con người sử dụng từ thời tiền sử như là một thành phần gây cảm giác say trong đồ uống chứa cồn. Các cặn bã khô trong các bình gốm 9000 năm tuổi tìm thấy ở miền bắc Trung Quốc đã gián tiếp cho thấy việc sử dụng các đồ uống chứa cồn trong số những người sống ở thời kỳ đồ đá mới. Việc chiết nó ra dưới dạng tương đối nguyên chất đã được thực hiện lần đầu tiên bởi các nhà giả kim thuật Hồi giáo và họ là những người đã phát triển ra nghệ thuật chưng cất rượu trong thời kỳ của chế độ khalip (vua chúa Hồi giáo) thời kỳ Abbasid. Các ghi chép của Jabir Ibn Hayyan (Geber) (721-815) đã đề cập tới hơi dễ cháy của rượu được đun sôi. Al-Kindī (801-873) cũng đã miêu tả rõ ràng quá trình chưng cất rượu. Việc chưng cất ethanol ra khỏi nước có thể tạo ra các sản phẩm chứa tới 96% ethanol. Ethanol nguyên chất lần đầu tiên đã thu được vào năm 1796 bởi Johann Tobias Lowitz, bằng cách lọc ethanol chưng cất qua than củi.

Antoine Lavoisier đã mô tả ethanol như là một hợp chất của carbon, hydro và oxy, và năm 1807, Nicolas-Théodore de Saussure đã xác định được công thức hóa học của nó. Năm 1858, Archibald Scott Couper đã công bố công thức cấu trúc của ethanol: điều này làm cho ethanol trở thành một trong các hợp chất hóa học đầu tiên có sự xác định cấu trúc hóa học.

Ethanol lần đầu tiên được Michael Faraday tổng hợp nhân tạo vào năm 1825. Ông phát hiện rằng acid sulfuric có thể hấp thụ một lượng lớn khí than. Ông đưa ra kết quả lời giải cho Henry Hennel ở Anh, người đã phát hiện ra ethanol có trong "acid sulphovinic" (ethyl hydro sulfat). Năm 1828, Hennell và nhà hóa học Pháp Georges-Simon Sérullas đã phát hiện một cách độc lập rằng acid sulphovinic có thể được phân rã thành ethanol. Do vậy, năm 1825 Faraday đã vô tình phát hiện ra ethanol có thể được tạo ra từ ethylen (thành phần của khí than) từ việc hydrat hóa xúc tác acid, một quá trình tương tự hiện được dùng để tổng hợp ethanol quy mô công nghiệp.

Ethanol đã từng được dùng làm nhiên liệu đốt đèn ở Hoa Kỳ khoảng năm 1840, nhưng thuế đánh vào cồn công nghiệp trong cuộc nội chiến làm cho việc sử dụng này không có tính kinh tế. Thuế đã được thay thế năm 1906. Ethanol được sử dụng làm nhiên liệu động cơ vào khoảng năm 1908, khi đó Ford Model T có thể chạy bằng xăng hoặc ethanol. Ethanol được sử dụng trong công nghiệp thường được sản xuất từ ethylen.

Tính chất

Tính chất vật lý
Rượu ethylic là một chất lỏng, không màu, trong suốt, không mùi và đặc trưng, vị cay, nhẹ hơn nước (khối lượng riêng 0,7936 g/ml ở 15 độ C), dễ bay hơi (sôi ở nhiệt độ 78,39 độ C), hóa rắn ở -114,15 độ C, tan trong nước vô hạn, tan trong ether và chloroform, hút ẩm, dễ cháy, khi cháy không có khói và ngọn lửa có màu xanh da trời. Sở dĩ rượu ethylic tan vô hạn trong nước và có nhiệt độ sôi cao hơn nhiều so với ester hay aldehyde có khối lượng phân tử xấp xỉ là do sự tạo thành liên kết hydro giữa các phân tử rượu với nhau và với nước.

Ethanol có tính khúc xạ hơi cao hơn so với của nước, với hệ số khúc xạ là 1,36242 (ở λ=589,3 nm và 18,35 °C).

Điểm ba trạng thái của ethanol là  ở áp suất .

Tính chất dung môi
Ethanol là một dung môi linh hoạt, có thể pha trộn với nước và các dung môi hữu cơ khác như acid acetic, acetone, benzen, carbon tetrachlorua, chloroform, diethyl ether, ethylen glycol, glycerol, nitromethan, pyridin và toluen. Nó cũng có thể trộn với các hydrocarbon béo nhẹ như pentan và hexan, và với các chloride béo như trichloroethan và tetrachloroethylen.

Tính hòa tan của ethanol với nước trái ngược với tính không thể trộn lẫn của các chất cồn có chuỗi dài hơn (có từ 5 nguyên tử cácbon trở lên), tính chất không thể trộn lẫn này giảm mạnh khi số nguyên tử carbon tăng. Sự trộn lẫn của ethanol với các ankan chỉ xảy ra ở những ankan đến undecan, hòa trộn với dodecan và các ankan cao hơn thể hiện một khoảng cách trộn lẫn ở một nhiệt độ nhất định (khoảng 13 °C đối với dodecan). Khoảng cách trộn lẫn có khuynh hướng rộng hơn với các ankan cao hơn và nhiệt độ cao hơn để tăng tính hòa trộn toàn bộ.

Hỗn hợp ethanol-nước có thể tích nhỏ hơn tổng thể tích thành phần với một tỷ lệ nhất định. Khi trộn lẫn cùng một lượng ethanol và nước chỉ tạo thành 1,92 thể tích hỗn hợp. Hỗn hợp ethanol và nước có tính tỏa nhiệt với lượng nhiệt lên đến 777 J/mol ở nhiệt độ 298 K (25 độ C).

Hỗn hợp ethanol và nước tạo thành một azeotrope với tỉ lệ mol 89% ethanol và 11% mol nước hay một hỗn hợp 96% thể tích ethanol và 4% nước ở áp suất bình thường và nhiệt độ 351 K. Thành phần azeotropic này phụ thuộc rất lớn vào nhiệt độ và áp suất và biến mất ở nhiệt độ dưới 303 K.

Các liên kết hydro làm cho ethanol nguyên chất có tính hút ẩm, làm chúng sẵn sàng hút hơi nước trong không khí. Sự phân cực tự nhiên của nhóm chức hydroxyl làm cho ethanol có thể hòa tan một số hợp chất ion như natri và kali hydroxide, magnesi chloride, calci chloride, ammoni chloride, ammoni bromide, và natri bromide. Natri và kali chloride ít tan trong ethanol Do phân tử ethanol có một đầu không phân cực, nó cũng sẽ hòa tan các hợp chất không phân cực, bao gồm hầu hết tinh dầu và nhiều chất hương liệu, màu, và thuốc.

Tính chất hóa học

Tính chất của một rượu đơn chức

Phản ứng thế với kim loại kiềm, kim loại kiềm thổ. Ví dụ:
2C2H5OH + 2 Na -> 2C2H5ONa + H2

Phản ứng este hóa, phản ứng giữa rượu và acid với môi trường là acid sulfuric đặc nóng tạo ra ester. Ví dụ:
C2H5OH + CH3COOH -> CH3COOC2H5 + H2O

Phản ứng loại nước như tách nước trong một phân tử để tạo thành olefin, trong môi trường acid sulfuric đặc ở 170 độ C:

C2H5OH ->[H_2SO_4,dense][170^oC] C2H4 + H2O

Hay tách nước giữa 2 phân tử rượu thành ether
C2H5OH + C2H5OH -> C2H5-O-C2H5 + H2O

Phản ứng oxy hóa, trong đó rượu bị oxy hóa theo 3 mức: (hữu hạn) thành aldehyde, acid hữu cơ và oxy hóa hoàn toàn (đốt cháy) thành CO2 và H2O. Ví dụ ở mức 1, trong môi trường nhiệt độ cao
CH3-CH2-OH + CuO -> CH3-CHO + Cu + H2O
Mức 2, có xúc tác men giấm:
CH3-CH2-OH + O2  ->[{}][{}]  CH3-COOH + H2O
Mức 3:
C2H5OH + 3O2 -> 2CO2 + 3H2O

Phản ứng riêng
Phản ứng tạo ra butadien-1,3: cho hơi rượu đi qua chất xúc tác hỗn hợp, ví dụ Cu + Al2O3 ở 380-400 độ C, lúc đó xảy ra phản ứng tách loại nước
2C2H5OH -> CH2=CH-CH=CH2 + 2 H2O + H2
Phản ứng lên men giấm: oxy hóa rượu ethylic 10 độ bằng oxi không khí có mặt men giấm ở nhiệt độ khoảng 25 độ C.
CH3-CH2-OH + O2 -> CH3-COOH + H2O

Một số tính chất khác

Sản xuất

Ethanol được sản xuất bằng cả công nghiệp hóa dầu, thông qua công nghệ hydrat hóa ethylen, và theo phương pháp sinh học, bằng cách lên men đường hay ngũ cốc với men rượu.

Hydrat hóa ethylen
Ethanol được sử dụng như là nguyên liệu công nghiệp và thông thường nó được sản xuất từ các nguyên liệu dầu mỏ, chủ yếu là thông qua phương pháp hydrat hóa ethylen bằng xúc tác acid, được trình bày theo phản ứng hóa học sau. Cho ethylen hợp nước ở 300 độ C, áp suất 70-80 atm với chất xúc tác là acid tungstic hoặc acid phosphoric:

H2C=CH2 + H2O -> CH3CH2OH

Chất xúc tác thông thường là acid phosphoric, được hút bám trong các chất có độ xốp cao chẳng hạn như điatomit (đất chứa tảo cát) hay than củi; chất xúc tác này đã lần đầu tiên được công ty dầu mỏ Shell sử dụng để sản xuất ethanol ở mức độ công nghiệp năm 1947. Các chất xúc tác rắn, chủ yếu là các loại oxide kim loại khác nhau, cũng được đề cập tới trong các sách vở hóa học.

Trong công nghệ cũ, lần đầu tiên được tiến hành ở mức độ công nghiệp vào năm 1930 bởi Union Carbide, nhưng ngày nay gần như đã bị loại bỏ thì ethylen đầu tiên được hydrat hóa gián tiếp bằng phản ứng của nó với acid sulfuric đậm đặc để tạo ra ethyl sulfat, sau đó chất này được thủy phân để tạo thành ethanol và tái tạo acid sulfuric:

 H2C=CH2 + H2SO4 → CH3CH2OSO3H

 CH3CH2OSO3H + H2O → CH3CH2OH + H2SO4

Ethanol để sử dụng công nghiệp thông thường là không phù hợp với mục đích làm đồ uống cho con người ("biến tính") do nó có chứa một lượng nhỏ các chất có thể là độc hại (chẳng hạn methanol) hay khó chịu
(chẳng hạn denatonium- C21H29N2O•C7H5O2-là một chất rất đắng, gây tê). Ethanol biến tính có số UN là UN 1987 và ethanol biến tính độc hại có số là UN 1986.

Lên men
Ethanol để sử dụng trong đồ uống chứa cồn cũng như phần lớn ethanol sử dụng làm nhiên liệu, được sản xuất bằng cách lên men: khi một số loài men rượu nhất định (quan trọng nhất là Saccharomyces cerevisiae) chuyển hóa đường trong điều kiện không có oxy (gọi là yếm khí), chúng sản xuất ra ethanol và carbon dioxide CO2. Phản ứng hóa học tổng quát có thể viết như sau:

C6H12O6 → 2 CH3CH2OH + 2 CO2

Quá trình nuôi cấy men rượu theo các điều kiện để sản xuất rượu được gọi là ủ rượu. Men rượu có thể phát triển trong sự hiện diện của khoảng 20% rượu, nhưng nồng độ của rượu trong các sản phẩm cuối cùng có thể tăng lên nhờ chưng cất.

Để sản xuất ethanol từ các nguyên liệu chứa tinh bột như hạt ngũ cốc thì tinh bột đầu tiên phải được chuyển hóa thành đường. Trong việc ủ men bia, theo truyền thống nó được tạo ra bằng cách cho hạt nảy mầm hay ủ mạch nha. Trong quá trình nảy mầm, hạt tạo ra các enzyme có chức năng phá vỡ tinh bột để tạo ra đường. Để sản xuất ethanol làm nhiên liệu, quá trình thủy phân này của tinh bột thành glucose được thực hiện nhanh chóng hơn bằng cách xử lý hạt với acid sulfuric loãng, enzyme nấm amylase, hay là tổ hợp của cả hai phương pháp.

Về tiềm năng, glucose để lên men thành ethanol có thể thu được từ cellulose. Việc thực hiện công nghệ này có thể giúp chuyển hóa một loại các phế thải và phụ phẩm nông nghiệp chứa nhiều cellulose, chẳng hạn lõi ngô, rơm rạ hay mùn cưa thành các nguồn năng lượng tái sinh. Cho đến gần đây thì giá thành của các enzyme cellulase có thể thủy phân cellulose là rất cao. Hãng Iogen ở Canada đã đưa vào vận hành xí nghiệp sản xuất ethanol trên cơ sở cellulose đầu tiên vào năm 2004.

Phản ứng thủy phân cellulose gồm các bước. Bước 1, thủy phân cellulose thành maltose dưới tác dụng của men amylase.
(C6H10O5)n -> C12H22O11
Bước 2, thủy phân tiếp maltose thành glucose hoặc fructose dưới tác dụng của men maltase.
C12H22O11 -> C6H12O6
Bước 3, phản ứng lên men rượu có xúc tác là men zima.
C6H12O6 -> 2 C2H5OH + 2 CO2

Với giá dầu mỏ tương tự như các mức giá của những năm thập niên 1990 thì công nghệ hydrat hóa ethylen là kinh tế một cách đáng kể hơn so với công nghệ lên men để sản xuất ethanol tinh khiết. Sự tăng cao của giá dầu mỏ trong thời gian gần đây, cùng với sự không ổn định trong giá cả nông phẩm theo từng năm đã làm cho việc dự báo giá thành sản xuất tương đối của công nghệ lên men và công nghệ hóa dầu là rất khó.

Làm tinh khiết
Đối với hỗn hợp ethanol và nước, điểm sôi hỗn hợp (azeotrope) cực đại ở nồng độ 96% ethanol và 4% nước. Vì lý do này, chưng cất phân đoạn hỗn hợp ethanol-nước (chứa ít hơn 96% ethanol) không thể tạo ra ethanol tinh khiết hơn 96%. Vì vậy, 95% ethanol trong nước là dung môi phổ biến nhất.

Hai hướng cạnh tranh nhau có thể sử dụng trong sản xuất ethanol tinh chất. Để phá vỡ điểm sôi hỗn hợp nhằm thực hiện việc chưng cất thì một lượng nhỏ benzen có thể thêm vào, và hỗn hợp lại được chưng cất phân đoạn một lần nữa. Benzen tạo ra điểm sôi hỗn hợp cấp ba với nước và ethanol nhằm loại bỏ ethanol ra khỏi nước, và điểm sôi hỗn hợp cấp hai với ethanol loại bỏ phần lớn benzen. Ethanol được tạo ra không chứa nước. Tuy nhiên, một lượng rất nhỏ (cỡ phần triệu benzen vẫn còn, vì thế việc sử dụng ethanol đối với người có thể gây tổn thương cho gan.

Ngoài ra, sàng phân tử có thể sử dụng để hấp thụ có chọn lọc nựớc từ dung dịch 96% ethanol. Zeolit tổng hợp trong dạng viên tròn có thể sử dụng, cũng như là bột yến mạch. Hướng tiếp cận bằng zeolit là đặc biệt có giá trị, vì có khả năng tái sinh zeolit trong hệ khép kín về cơ bản là không giới hạn số lần, thông qua việc làm khô nó với luồng hơi CO2 nóng. Ethanol tinh chất được sản xuất theo cách này không có dấu tích của benzen, và có thể sử dụng như là nhiên liệu hay thậm chí khi hòa tan có thể dùng để làm mạnh thêm các loại rượu như rượu vang pooctô (có nguồn gốc ở Bồ Đào Nha hay rượu vang sherry (có nguồn gốc ở Tây Ban Nha) trong các hoạt động nấu rượu truyền thống.

Sử dụng

Ethanol có thể sử dụng như là nhiên liệu cồn (thông thường được trộn lẫn với xăng) và trong hàng loạt các quy trình công nghiệp khác. Ethanol cũng được sử dụng trong các sản phẩm chống đông lạnh vì điểm đóng băng thấp của nó. Tại Hoa Kỳ, Iowa là bang sản xuất ethanol cho ô tô với sản lượng lớn nhất.

Nó dễ dàng hòa tan trong nước theo mọi tỷ lệ với sự giảm nhẹ tổng thể về thể tích khi hai chất này được trộn lẫn nhau. Ethanol tinh chất và ethanol 95% là các dung môi tốt, chỉ ít phổ biến hơn so với nước một chút và được sử dụng trong các loại nước hoa, sơn và cồn thuốc. Các tỷ lệ khác của ethanol với nước hay các dung môi khác cũng có thể dùng làm dung môi. Các loại đồ uống chứa cồn có hương vị khác nhau do có các hợp chất tạo mùi khác nhau được hòa tan trong nó trong quá trình ủ và nấu rượu. Khi ethanol được sản xuất như là đồ uống hỗn hợp thì nó là rượu ngũ cốc tinh khiết.

Dung dịch chứa 70% ethanol chủ yếu được sử dụng như là chất tẩy uế. Ethanol cũng được sử dụng trong các gel vệ sinh kháng khuẩn phổ biến nhất ở nồng độ khoảng 62%. Khả năng khử trùng tốt nhất của ethanol khi nó ở trong dung dịch khoảng 70%; nồng độ cao hơn hay thấp hơn của ethanol có khả năng kháng khuẩn kém hơn. Ethanol giết chết các vi sinh vật bằng cách biến tính protein của chúng và hòa tan lipid của chúng. Nó có hiệu quả trong việc chống lại phần lớn các loại vi khuẩn và nấm cũng như nhiều loại virus, nhưng không hiệu quả trong việc chống lại các bào tử vi khuẩn.

Rượu vang chứa ít hơn 16% ethanol không tự bảo vệ được chúng trước vi khuẩn. Do điều này, vang Bordeaux thông thường được làm nặng thêm bằng ethanol tới ít nhất 18% ethanol theo thể tích để ngăn chặn quá trình lên men nhằm duy trì độ ngọt và trong việc pha chế để lưu trữ, từ thời điểm đó nó trở thành có khả năng ngăn chặn vi khuẩn phát triển trong rượu, cũng như có thể lưu trữ lâu năm trong các thùng gỗ có thể 'thở', bằng cách này vang Bordeaux có thể lưu trữ lâu năm mà không bị hỏng. Do khả năng sát khuẩn của ethanol nên các đồ uống chứa trên 18% ethanol theo thể tích có khả năng bảo quản lâu dài.

Nhóm hydroxyl trong phân tử ethanol thể hiện tính acid cực yếu, nhưng khi xử lý bằng kim loại kiềm hay các base cực mạnh, ion H+ có thể bị loại khỏi để tạo ra ion ethoxide, C2H5O-.

Xăng E5
Kể từ ngày 1/1/2018 Việt Nam đưa xăng E5 (Ron92 95%, ethanol 5%) vào sử dụng trong toàn quốc. So với thế giới có lẽ chậm một bước vì một số quốc gia đã đưa vào sử dụng xăng E10, E15....

Các chất hóa học dẫn xuất từ ethanol

 Ethyl ester

Trong sự hiện diện của chất xúc tác acid (thông thường là acid sulfuric) ethanol phản ứng với các acid carboxylic để tạo ra ethyl ester:

 CH3CH2OH + RCOOH → RCOOCH2CH3 + H2O

Hai ethyl ester được sản xuất nhiều nhất là ethyl acrylat (từ ethanol và acid acrylic) và ethyl acetat (từ ethanol và acid acetic). Ethyl acrylat là một đơn phân tử được sử dụng trong sản xuất polyme acrylat có công dụng làm chất kết dính hay các vật liệu che phủ. Ethyl acetat là dung môi phổ biến sử dụng trong sơn, các vật liệu che phủ và trong công nghiệp dược phẩm. Các ethyl ester khác cũng được sử dụng trong công nghiệp nhưng với sản lượng ít hơn như là các chất tạo mùi hoa quả nhân tạo.

 Giấm

Giấm là dung dịch loãng của acid acetic được điều chế bằng phản ứng của vi khuẩn Acetobacter trên dung dịch ethanol. Mặc dù theo truyền thống người ta điều chế giấm từ các đồ uống chứa cồn như rượu vang, rượu táo vàbia nhưng giấm cũng có thể điều chế từ các dung dịch ethanol công nghiệp. Giấm điều chế từ ethanol chưng cất được gọi là "Giấm chưng cất" và nó được sử dụng phổ biến trong ngâm giấm thực phẩm hay làm gia vị.

 Ethylamin

Khi nung nóng tới 150–220 °C trên chất xúc tác niken gốc silica- hay alumina-, ethanol và amonia phản ứng với nhau để tạo ra ethylamin. Các phản ứng tiếp theo tạo ra diethylamin và triethylamin:

 CH3CH2OH + NH3 → CH3CH2NH2 + H2O
 CH3CH2OH + CH3CH2NH2 → (CH3CH2)2NH + H2O
 CH3CH2OH + (CH3CH2)2NH → (CH3CH2)3N + H2O

Các ethylamin được sử dụng trong việc tổng hợp các dược phẩm, hóa chất nông nghiệp và các chất hoạt tính bề mặt.

 Các hợp chất khác

Ethanol là nguồn nguyên liệu hóa học đa dụng, và trong thời gian qua đã được sử dụng với phạm vi thương mại để tổng hợp hàng loạt các mặt hàng hóa chất với sản lượng lớn khác. Hiện nay, nó đã được thay thế trong nhiều ứng dụng bằng các nguyên liệu hóa dầu khác rẻ tiền hơn. Tuy nhiên, trên thị trường của các quốc gia có nền nông nghiệp phát triển nhưng các cơ sở hạ tầng của công nghiệp hóa dầu thì còn chưa phát triển như Trung Quốc, Ấn Độ và Brasil thì ethanol có thể được sử dụng để sản xuất các hóa chất mà được các nước phương Tây phát triển sản xuất chủ yếu từ dầu mỏ, bao gồm ethylen và butadien.

Mối nguy hại
 Ethanol và hỗn hợp của nó với nước chứa trên 50% ethanol (cồn 50 độ trở lên) là các chất dễ cháy và dễ dàng bắt lửa.
 Ethanol trong cơ thể người được chuyển hóa thành acetaldehyde do enzyme alcohol dehydrogenase phân hủy rượu và sau đó thành acid acetic bởi enzyme acetaldehyde dehydrogenase phân hủy acetaldehyde. Acetaldehyde là một chất có độc tính cao hơn so với ethanol. Acetaldehyde cũng liên quan tới phần lớn các triệu chứng lâm sàng liên quan tới rượu. Người ta đã thấy mối liên quan giữa rượu và các nguy cơ của bệnh xơ gan, nhiều dạng ung thư và chứng nghiện rượu.
 Mặc dù ethanol không phải là chất độc có độc tính cao, nhưng nó có thể gây ra tử vong khi nồng độ cồn trong máu đạt tới 0,4%. Nồng độ cồn tới 0,5% hoặc cao hơn nói chung là dẫn tới tử vong. Nồng độ thậm chí thấp hơn 0,1% có thể sinh ra tình trạng say, nồng độ 0,3-0,4% gây ra tình trạng hôn mê. Tại nhiều quốc gia có luật điều chỉnh về nồng độ cồn trong máu khi lái xe hay khi phải làm việc với các máy móc thiết bị nặng, thông thường giới hạn dưới 0,05% tới 0,08%. Rượu methylic hay methanol là rất độc, không phụ thuộc là nó vào cơ thể theo cách nào (da, hô hấp, tiêu hóa).
 Người ta cũng đã chỉ ra mối liên quan tỷ lệ thuận giữa ethanol và sự phát triển của Acinetobacter baumannii, vi khuẩn gây ra viêm phổi, viêm màng não và các viêm nhiễm hệ bài tiết. Sự phát hiện này là trái ngược với sự nhầm lẫn phổ biến cho rằng uống rượu có thể giết chết nhiều loại vi khuẩn gây các bệnh truyền nhiễm. (Smith và Snyder, 2005)

Xem thêm
 Rượu
 Nhiên liệu rượu
 Đồ uống chứa cồn
 Rượu biến tính
 1-Propanol
 Alcohol isopropylic
 Rượu mùi

Chú thích

Tài liệu
 "Alcohol." (1911). In Hugh Chisholm (Ed.) Encyclopædia Britannica, 11th ed. Online reprint
 Al-Hassan, A.Y. "Alcohol and the Distillation of Wine in Arabic Sources."  Accessed ngày 14 tháng 11 năm 2005.
 Couper, A.S. (1858). "On a new chemical theory." Philosophical magazine 16, 104–116. Online reprint
 Hennell, H. (1828). "On the mutual action of sulphuric acid and alcohol, and on the nature of the process by which ether is formed." Philosophical Transactions 118, 365–371.
 Lodgsdon, J.E. (1994). "Ethanol." In J.I. Kroschwitz (Ed.) Encyclopedia of Chemical Technology, 4th ed. vol. 9, pp. 812–860. New York: John Wiley & Sons.
 Ritter, S.K. (ngày 31 tháng 5 năm 2004). "Biomass or Bust." Chemical & Engineering News 82(22), 31–34.
 Roach, J. (ngày 18 tháng 7 năm 2005) "9,000-Year-Old Beer Re-Created From Chinese Recipe." National Geographic News. Truy cập ngày 14 tháng 11 năm 2005.
 Smith, M.G., and M. Snyder. (2005). "Ethanol-induced virulence of Acinetobacter baumannii". American Societhy for Microbiology meeting. June 5-9. Atlanta.

Liên kết ngoài

 Thẻ an toàn hóa chất quốc tế 0044
 Sổ tay hướng dẫn về các nguy hiểm hóa chất của NIOSH
 Ecb
 Các tọa độ của phân tử ethanol  trên Wiki hóa điện toán. Truy cập ngày 8 tháng 9 năm 2005.
 Ethanol như là nguồn năng lượng tái sinh

Rượu
Dung môi
Nhiên liệu
Alcohol
Hóa chất gia dụng
Chất giải độc
Nhiên liệu tên lửa
Hóa chất hàng hóa


title: Apataniana bulbosa

text:
Apataniana bulbosa là một loài Trichoptera trong họ Apataniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Apataniana


title: Bulbophyllum zebrinum

text:
Bulbophyllum zebrinum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

Z


title: Quận Burke, North Dakota

text:
Quận Burke là một quận nằm ở tiểu bang Bắc Dakota. Tại thời điểm năm 2000, quận có dân số 2.242 người. Quận lỵ đóng ở Bowbells.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có tổng diện tích 1,129 dặm Anh vuông (2.925 km²), trong đó, 1,104 dặm Anh vuông (2.858 km²) là diện tích đất và 26 dặm Anh vuông (67 km²) trong tổng diện tích (2.28%) là diện tích mặt nước.

Các thị trấn

Thông tin nhân khẩu

Theo kết quả điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận này có 2.242 người, 1.013 hộ, và 680 gia đình sinh sống trong quận này. Mật độ dân số là 2,0 người trên mỗi dặm Anh vuông (0,8/km²). Đã có 1,412 đơn vị nhà ở với một mật độ bình quân là 1,3 trên mỗi dặm Anh vuông (0,5/km²). Cơ cấu chủng tộc của dân cư sinh sống tại quận này gồm 99,24% người da trắng, 0,13% người da đen hoặc người Mỹ gốc Phi, 0,22% người thổ dân châu Mỹ, 0,13% người gốc châu Á, 0,04% từ các chủng tộc khác, và 0,22% từ hai hay nhiều chủng tộc. 0,36% dân số là người Hispanic hoặc người Latin thuộc bất cứ chủng tộc nào. 52,4% were of người Na Uy, 18,4% người Đức và 7,4% Swedish theo kết quả điều tra dân số năm 2000.

Có 1,013 hộ trong đó có 23,00% có con cái dưới tuổi 18 sống chung với họ, 58,20% là những cặp kết hôn sinh sống với nhau, 5,30% có một chủ hộ là nữ không có chồng sống cùng, và 32,80% là không gia đình. 31,60% trong tất cả các hộ gồm các cá nhân và 17,60% có người sinh sống một mình và có độ tuổi 65 tuổi hay già hơn. Quy mô trung bình của hộ là 2,21 còn quy mô trung bình của gia đình là 2,77,

Cơ cấu độ tuổi dân số như sau: 20,80% dưới độ tuổi 18, 3,50% từ 18 đến 24, 22,30% từ 25 đến 44, 28,30% từ 45 đến 64, và 25,10% người có độ tuổi 65 tuổi hay già hơn. Độ tuổi trung bình là 48 tuổi. Cứ mỗi 100 nữ giới thì có 101,60 nam giới. Cứ mỗi 100 nữ giới có độ tuổi 18 và lớn hơn thì, có 103,80 nam giới.

Thu nhập bình quân của một hộ ở quận này là $25.330, và thu nhập bình quân của một gia đình ở quận này là $31.384, Nam giới có thu nhập bình quân $28.164 so với mức thu nhập $16.382 đối với nữ giới. Thu nhập bình quân đầu người của quận là $14.026, Khoảng 11,70% gia đình và 15,40% dân số sống dưới ngưỡng nghèo, bao gồm 17,20% những người có độ tuổi 18 và 16,50% là những người 65 tuổi hoặc già hơn.

Các thành phố
Bowbells
Columbus
Flaxton
Lignite
Portal

Tham khảo

Quận của North Dakota

North Dakota 1910
Khu dân cư thành lập năm 1910


title: Anstenoptilia

text:
Anstenoptilia là một chi bướm đêm thuộc họ Pterophoridae.

Các loài
Anstenoptilia hugoiella Gielis, 1996
Anstenoptilia marmorodactyla (Dyar, 1903)

Chú thích

Tham khảo

Platyptiliini


title: 11277 Ballard

text:
11277 Ballard (1988 TW2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 8 tháng 10 năm 1988 bởi C. S. Shoemaker và E. M. Shoemaker ở Đài thiên văn Palomar.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 11277 Ballard

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Eugene M. Shoemaker
Được phát hiện bởi Carolyn S. Shoemaker
Thiên thể phát hiện năm 1988
Tiểu hành tinh được đặt tên
Tiểu hành tinh Phocaea


title: Xã của tỉnh Pyrénées-Orientales

text:
ThĐây là danh sách 226 xã của tỉnh Pyrénées-Orientales ở Pháp

 (CATM) Commune forming part of the Communauté d'agglomération Têt Méditerranée, created in 2001.

Các xã và xã cũ

 Amélie-les-Bains → Amélie-les-Bains-Palalda (1942)
 Angoustrine → Angoustrine-Villeneuve-des-Escaldes (1973)
 Anills → Ponteilla (< 1800)
 Argelès → Argelès-sur-Mer (1840)
 Arles-les-Bains → Amélie-les-Bains (1840) → Amélie-les-Bains-Palalda (1942)
 Ayguatébia → Ayguatébia-Talau (1983)
 Aytua → Escaro (1822)
 Bajande → Estavar (1822)
 Belloc → Villefranche (< 1800) → Villefranche-de-Conflent (1893)
 Belpuig → Prunet-et-Belpuig (< 1800)
 Bessegarde → L'Écluse (< 1800) → Les Cluses (1984)
 Boiça → Alénya (< 1800)
 Cabanes → Saint-Génis (< 1800) → Saint-Génis-des-Fontaines (1968)
 Caldegas → Bourg-Madame (1973)
 Canet → Canet-en-Roussillon-Saint-Nazaire (1972) → Canet-en-Roussillon (1983)
 Canet-en-Roussillon-Saint-Nazaire → Canet-en-Roussillon và Saint-Nazaire (1983)
 Caudiès → Caudiès-de-Conflent (1983)
 Caudiès → Caudiès-de-Fenouillèdes (1898)
 Château-Roussillon → Perpignan (< 1800)
 Comes → Eus (1828)
 Corneilla → Corneilla-de-Conflent (1933)
 Cortals → La Llagonne (1822)
 L'Écluse → Les Cluses (1984)
 En → Nyer (1822)
 Espira → Espira-de-Conflent (1933)
 Évol → Olette (1827)
 Fetges → Sauto (< 1800)
 Flassa → Jujols (< 1800)
 Fontanils → Arles-sur-Tech (1823)
 Garrieux → Salses (< 1800)
 Garrius → Salses (< 1800)
 Hix → Bourg-Madame (1815)
 Les Horts → Serdinya (1822)
 Las Illas → Maureillas-las-Illas (1972)
 Ille → Ille-sur-Têt (1953)
 Laroque → Laroque-des-Albères (1953)
 Lavaill → Sorède (1822)
 Levilar → Villelongue-dels-Monts (1803)
 Llar → Canaveilles (1821)
 Marcevol → Arboussols (1822)
 Marians → Souanyas (1822)
 Maureillas → Maureillas-las-Illas (1972)
 Molitg → Molitg-les-Bains (1970)
 Montalba → Montalba-d'Amélie (1933) → Amélie-les-Bains-Palalda (1963)
 Montalba → Montalba-le-Château (1933)
 Montalba-d'Amélie → Amélie-les-Bains-Palalda (1963)
 Montesquieu → Montesquieu-des-Albères (1992)
 Nidolère → Tresserre (< 1800)
 Nyls → Ponteilla (< 1800)
 Odeillo → Odeillo-Via (1900) → Font-Romeu-Odeillo-Via (1957)
 Odeillo-Via → Font-Romeu-Odeillo-Via (1957)
 Opoul → Opoul-Périllos (1972)
 Palalda → Amélie-les-Bains-Palalda (1942)
 Palau → Palau-de-Cerdagne (1936)
 Palol → Céret (1823)
 Passa-Llauro-Tordères → Llauro, Passa và Tordères (1989)
 La Pave → Argelès (< 1800) → Argelès-sur-Mer (1840)
 La Perche → La Cabanasse (< 1800)
 Périllos → Opoul-Périllos (1972)
 Pézilla → Pézilla-de-Conflent (1933)
 Porté → Porté-Puymorens (1954)
 Prats → Prats-de-Sournia (1933)
 Prats → Prats-Saint-Thomas (< 1800) → Fontpédrouse (1822)
 Prats-de-Mollo → Prats-de-Mollo-la-Preste (1956)
 Prats-Saint-Thomas → Fontpédrouse (1822)
 Prunet → Prunet-et-Belpuig (< 1800)
 Ria → Ria-Sirach-Urbanya (1973)
 Ria-Sirach-Urbanya → Ria-Sirach và Urbanya (1983)
 Riunogues → Maureillas-las-Illas (1972)
 Ro → Saillagouse (1822)
 Rohet → Llo (< 1800)
 Sahorle → Vinça (< 1800)
 Saillagouse-Llo → Llo và Saillagouse (1984)
 Saint-Génis → Saint-Génis-des-Fontaines (1968)
 Saint-Martin → Maureillas (1823) → Maureillas-las-Illas (1972)
 Saint-Paul → Saint-Paul-de-Fenouillet (1953)
 Saint-Thomas → Prats-Saint-Thomas (< 1800) → Fontpédrouse (1822)
 Salses → Salses-le-Château (1986)
 Selva → Las Illas (1823) → Maureillas-las-Illas (1972)
 Serrabonne → Boule-d'Amont (1822)
 Sirach → Ria (1822) → Ria-Sirach-Urbanya (1973) → Ria-Sirach (1983)
 Talau → Ayguatébia-Talau (1983)
 Taxo-d'Amont → Saint-André (< 1800)
 Taxo-d'Avall → Argelès (< 1800) → Argelès-sur-Mer (1840)
 Thuès-Dellar → Thuès-Entre-Valls (1822)
 Touren → Sahorre (1822)
 Vedrinyans → Saillagouse (1822)
 Vernet → Vernet-les-Bains (1953)
 Via → Odeillo (1822)→ Odeillo-Via (1900) → Font-Romeu-Odeillo-Via (1957)
 Villefranche → Villefranche-de-Conflent (1893)
 Villeneuve-des-Escaldes → Angoustrine-Villeneuve-des-Escaldes (1973)
 Villerach → Clara (1822)
 Villeroge → Coustouges (< 1800)

Tham khảo


title: Blond, Haute-Vienne

text:
Blond () là một xã của tỉnh Haute-Vienne, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine, miền trung nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Haute-Vienne

Tham khảo

 INSEE
 IGN

Liên kết ngoài

Xã của Haute-Vienne


title: Dơi io

text:
Dơi io (tên khoa học Ia io) là loài dơi thuộc họ Vespertilionidae và là loài duy nhất của chi Ia. Dơi io có ở Đông Á và Đông Nam Á (Trung Quốc, Ấn Độ, Lào, Nepal, Thái Lan và Việt Nam),. Loài dơi này chủ yếu sống trong các hang núi đá ở độ cao .

Dơi io có thể dài đến . Lưng màu nâu và bụng màu xám nhạt.

Loài dơi này thường sống thành từng đàn nhỏ. Chúng ăn sâu bọ.

Chú thích

Tham khảo

I
Động vật có vú Nepal
Động vật được mô tả năm 1902


title: Fusinus dimitrii

text:
Fusinus dimitrii là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Fasciolariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Fusinus


title: La Marre

text:
La Marre là một xã trong vùng hành chính Franche-Comté, thuộc tỉnh Jura, quận Lons-le-Saunier, tổng Voiteur. Tọa độ địa lý của xã là 46° 44' vĩ độ bắc, 05° 41' kinh độ đông. La Marre nằm trên độ cao trung bình là 530 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 510 mét và điểm cao nhất là 576 mét. Xã có diện tích 10.63 km², dân số vào thời điểm 2004 là 317 người; mật độ dân số là 30 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Địa điểm tham quan
Nhà thờ Sainte-Trinité được xây năm 1815.

Xem thêm
Xã của tỉnh Jura

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Jura


title: Hymenochirus curtipes

text:
Hymenochirus curtipes, tiếng Anh thường gọi là Western Dwarf Clawed Frog, là một loài ếch trong họ Pipidae.
Nó được tìm thấy ở Cộng hòa Dân chủ Congo, có thể cả Cộng hòa Trung Phi, và có thể cả Cộng hòa Congo.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, sông, hồ nước ngọt, và đầm nước ngọt.

Ken Livingstone was the first ever person to breed Hymenochirus curtipes in captivity.

Tham khảo

 Measey, J. & Tinsley, R. 2006. Hymenochirus curtipes. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Hymenochirus


title: Triaenodes teresis

text:
Triaenodes teresis là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Chú thích

Tham khảo

Triaenodes


title: Bennstedt

text:
Bennstedt là một đô thị thuộc huyện Saalekreis, bang Saxony-Anhalt, Đức.

Tham khảo


title: Vermicularia fargoi

text:
Vermicularia fargoi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Turritellidae.

Phân bố

Miêu tả
Độ dài vỏ lớn nhất ghi nhận được là 80 mm.

Môi trường sống
Độ sâu nhỏ nhất ghi nhận được là 0 m. Độ sâu lớn nhất ghi nhận được là 10 m.

Chú thích

Tham khảo

Vermicularia


title: Andrena cyanophila

text:
Andrena cyanophila là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1906.

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật được mô tả năm 1906


title: Bomis

text:
Bomis ( gần giống từ lời hứa trong tiếng Anh "promise") là một công ty kinh doanh qua mạng Internet thành lập năm 1996 bởi Jimmy Wales và Tim Shell. Bomis đã từng là chủ sở hữu dự án Nupedia, tiền thân của Wikipedia.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Jimmy Wales on the Wikipedia-L mailing list about Bomis ngày 28 tháng 10 năm 2001
 Jimmy Wales and Bomis - Times Online
 Jimmy Wales and Bomis - wired.com

Dot-com
Lịch sử Wikipedia
Công ty giải trí người lớn
Khởi đầu năm 1996 ở Florida


title: Leer (huyện)

text:
Leer là một huyện (Landkreis) ở Niedersachsen, Đức. Các đơn vị giáp ranh (từ phía tây bắc theo chiều kim đồng hồ) là: thành phố Emden, các huyện Aurich, Wittmund, Friesland, Ammerland, Cloppenburg và Emsland, và giáp Hà Lan (tỉnh Groningen).

Lịch sử

Năm 1744, Đông Frisia bị Phổ thôn tín. Năm 1867, vùng này được chia thành các huyện, các huyện Leer và Weener đã được thành lập. Năm 1932, các huyện này được sáp nhập.

Địa lý

Huyện tọa lạc ở phần phía nam Đông Frisia. sông Ems chảy qua huyện, ra khỏi Emsland ở phía nam và chảy vào Dollart, một vịnh ở Biển Bắc. Đảo Borkum, thuộc quần đảo Đông Frisia cũng thuộc huyện này. Một vài khu vực của huyện thuộc vườn quốc gia biển Wadden Niedersachsen.

Các thành phố và đô thị

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Official website
 Borkum island

Huyện của bang Niedersachsen
Leer (huyện)


title: Pseudoluperus linus

text:
Pseudoluperus linus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Wilcox miêu tả khoa học năm 1965.

Chú thích

Tham khảo

Pseudoluperus


title: Paracrepidomenus

text:
Paracrepidomenus là một chi bọ cánh cứng trong họ
Elateridae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1906 bởi Schwarz.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Paracrepidomenus filiformis (Candèze, 1863)
 Paracrepidomenus linearis (Schwarz, 1903)
 Paracrepidomenus surrufus Calder, 1986
 Paracrepidomenus tasmanicus (Candèze, 1863)

Chú thích

Tham khảo

Crepidomenini


title: Vĩnh Lợi, Châu Thành (An Giang)

text:
Vĩnh Lợi là một xã thuộc huyện Châu Thành, tỉnh An Giang, Việt Nam.

Địa lý
Xã Vĩnh Lợi nằm ở phía đông nam huyện Châu Thành, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Hòa Bình Thạnh
Phía tây giáp xã Vĩnh Nhuận
Phía nam giáp xã Vĩnh Thành
Phía bắc giáp các xã Hòa Bình Thạnh, Cần Đăng, Vĩnh Hanh.

Xã có diện tích 26,45 km², dân số năm 2019 là 5.193 người, mật độ dân số đạt 196 người/km².

Hành chính
Xã Vĩnh Lợi được chia thành 4 ấp: Hòa Lợi 1, Hòa Lợi 2, Hòa Lợi 3 và Hòa Lợi 4.

Lịch sử
Quyết định 181-CP ngày 25 tháng 04 năm 1979 của Hội đồng Chính phủ chia tách xã Vĩnh Hanh như sau, tách 1/2 ấp Vĩnh Bình và 1/3 ấp Vĩnh Thuận lập thành xã Vĩnh Bình, tách ấp Hòa Lợi của xã Hòa Bình Thạnh, một phần ấp Đông Phú 2 của xã Vĩnh Nhuận lập thành một xã lấy tên là xã Vĩnh Lợi.

Quyết định 300-CP ngày 23 tháng 08 năm 1979 của Hội đồng Bộ trưởng, chia huyện Châu Thành thành hai huyện lấy tên là huyện Châu Thành và huyện Thoại Sơn, xã Vĩnh Lợi thuộc huyện Châu Thành.

Chú thích

Tham khảo


title: Acronicta euphorbiae

text:
Acronicta euphorbiae (tên tiếng Anh: Sweet Gale Moth) là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Loài này phân bố ở hầu hết châu Âu.

Sải cánh dài 32–40 mm. Con trưởng thành bay vào ban đêm từ tháng 5 đến tháng 6 .

Ấu trùng ăn moorplants like Heather và Bog-Myrtle.

Hình ảnh

Ghi chú
Mùa bướm bay ở đây là ở Quần đảo Anh. Ở các khu vực phân bố khác có thể khác.

Chú thích

Động vật được mô tả năm 1775
Acronicta


title: Anton Webern

text:
Anton von Webern (1883-1945) là nhà soạn nhạc Áo, nhà chỉ huy, nhà sư phạm, học trò và người kế tục của Schoenberg.

Âm nhạc của Webern phức tạp, chịu ảnh hưởng mĩ học của các nguyên tắc "ấn tượng chủ nghĩa". Webern là một trong những nhạc sĩ tiêu biểu của trường phái hiện đại, thành viên của nhóm "trường phái Wien mới".
Tác phẩm: các cantata, nhiều tác phẩm cho dàn nhạc, thanh nhạc, âm nhạc thính phòng, piano...

Tham khảo

Sinh năm 1883
Mất năm 1945
Nhà soạn nhạc cổ điển thế kỷ 20
Nhà soạn nhạc Áo
Chủ nghĩa biểu hiện
Trường phái hiện đại
Nam nhạc sĩ thế kỷ 20


title: Khanauri

text:
Khanauri là một thị xã và là một nagar panchayat của quận Sangrur thuộc bang Punjab, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Khanauri có dân số 10.977 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Khanauri có tỷ lệ 55% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 61%, và tỷ lệ cho phái nữ là 48%. Tại Khanauri, 16% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Punjab


title: Heliconia peteriana

text:
Heliconia peteriana là một loài thực vật thuộc họ Heliconiaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Nguồn
 Ulloa Ulloa, C. & Pitman, N. 2004. Heliconia peteriana. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Thực vật Ecuador
P
Thực vật dễ tổn thương


title: Hohenfels-Essingen

text:
Hohenfels-Essingen là một đô thị thuộc huyện Vulkaneifel, trong bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị này có diện tích 5,02 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 367 người.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Vulkaneifel


title: Agriades glandon

text:
Agriades glandon là một loài bướm ngày thuộc họ Bướm xanh. In Bắc Mỹ it is found from Alaska phía đông to Newfoundland, phía nam qua các dãy núi đến bang Washington, bắc Arizona, và bắc New Mexico. Tại châu Âu, nó được tìm thấy ở các vùng núi như Pyrenees và Alps, cũng như viễn bắc. Nó cũng được tìm thấy ở một số nơi của Nga, bao gồm Siberia, và Kamchatka.

Sải cánh dài 22–26 mm. Chúng bay từ tháng 5 đến tháng 9 tùy theo địa điểm.
Các cây loài này ăn gồm các loài Astragalus (bao gồm Astragalus alpinus), Androsace (bao gồm Androsace bungeana và Androsace septentrionalis), Soldanella, Diapensia, Vaccinium và Saxifraga (bao gồm Saxifraga bronchialis, Saxifraga spinulosa, và Saxifraga oppositifolia).

Phân loài

A. g. glandon (de Prunner, 1798) (Pyrenees, Alps)
A. g. aquilo (Boisduval, 1832) (Arctic Europe and Arctic Canada)
A. g. franklinii (Curtis, 1835) (Alaska)
A. g. wosnesenskii (Ménétriés, 1855) (Srednesibirskoe, northeastern Siberia, Kamchatka) has the pale spots of underside smaller and more widely separated from one another, especially on the hindwing.
A. g. rustica (Edwards, 1865) (Colorado)
A. g. aquilina (Staudinger, 1901) (polar tundra of Siberia)
A. g. megalo (McDunnough, 1927) (British Columbia)
A. g. bryanti (Leussler, 1935) (Alaska, Northwest Territories)
A. g. lacustris (Freeman, 1939) (Manitoba)
A. g. centrohelvetica Rezbanyai-Reser, 1981 (Switzerland)
A. g. punctatus Austin, 1998 (Arizona)
A. g. cassiope Emmel & Emmel, 1998 (California)
A. g. kelsoni Emmel & Emmel, 1998 (California)
A. g. ustjuzhanini Yakivlev & Churkin, 2003 (Mongolia)
A. g. saluki Churkin, 2005
A. g. brutus Churkin, 2005 (eastern Sayan Mountains)
A. g. rubini Churkin, 2005 (eastern Kazakhstan)
A. g. batchimeg Churkin, 2005 (Mongolia)
A. g. labrador Schmidt, Scott & Kondla, 2006 (Labrador, Newfoundland)

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Species info
Butterflies và Moths of North America
Lepidoptera of Norway
Arctic Blue, Butterflies of Canada

Arctic blue, Butterflies and Moths of North America
Lepidoptera of Norway

Agriades
Bướm Canada
Côn trùng châu Âu


title: Microvoluta cryptomitra

text:
Microvoluta cryptomitra là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Volutomitridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Microvoluta


title: Gonorthus

text:
Gonorthus là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Bimenes

text:
Bimenes là một đô thị của Asturias, Tây Ban Nha. Xung quanh là Siero, Nava, Laviana và San Martín del Rey Aurelio.

Tham khảo

Đô thị ở Asturias


title: Scythobrya

text:
Cryphia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Noctuidae

en:Scythobrya


title: Vệ hài Appleton

text:
Vệ hài Appleton hay vệ hài đài trắng, hài Thái (danh pháp khoa học Paphiopedilum appletonianum) là một loài lan phân bố từ đảo Hải Nam đến khu vực Đông Dương.

Đồng nghĩa
Cypripedium appletonianum Gower là basionym. Các từ đồng nghĩa khác có:
Cypripedium wolterianum Kraenzl.
Paphiopedilum wolterianum (Kraenzl.) Pfitzer
Cordula appletoniana (Gower) Rolfe
Paphiopedilum hookerae ssp. appletonianum (Gower) M.W.Wood
Paphiopedilum hainanense Fowlie
Paphiopedilum appletonianum var. immaculatum Braem
Paphiopedilum robinsonii f. viride Braem
Paphiopedilum appletonianum f. immaculatum (Braem) Braem
Paphiopedilum appletonianum var. hainanense (Fowlie) Braem
Paphiopedilum cerveranum Braem
Paphiopedilum cerveranum f. viride (Braem) Braem
Paphiopedilum appletonianum f. album Asher ex O.Gruss
Paphiopedilum tridentatum S.C.Chen & Z.J.Liu
Paphiopedilum angustifolium R.F.Guo & Z.J.Liu
Paphiopedilum puberulum S.P.Lei & J.Yong Zhang

Đặc điểm sinh học
Cây mọc thành bụi nhỏ trên đất mùn.
Thân rất ngắn, chìm dưới đất.
Lá hình thuôn, dài tới 22 cm, rộng 2 – 4 cm, xếp 2 dãy, đầu nhọn lệch, màu lục bóng, mặt trên có nhiều đốm nhỏ màu lục nhạt. Cụm hoa thường có một hoa, có cuống chung màu đỏ, dài 17 – 45 cm, mảnh, phủ lông ngắn. Lá bắc hai, 1 lá to, dài 3 – 4 cm, 1 lá nhỏ, hình mác nhọn.
Hoa màu tím lục, đường kính 8 – 10 cm. Lá đài trên hình trứng rộng, màu lục với các chấm màu hồng ở gốc, dài 3,5 - 3,8 cm, mép ở phần trên quăn vào trong, mép ở phần dưới quăn ra ngoài. Lá đài dưới hình trứng, rất nhỏ, màu lục nhạt, có 3 răng nhỏ ở đỉnh. Cánh hoa hình thìa, dài 5 - 5,5 cm, rộng 2,5 cm, thuôn, đỉnh có 2 - 3 răng nhỏ, từ gốc ra đến giữa mép lượn sóng nhăn nheo, có 13 - 14 chấm màu nâu thẫm, đầu có màu tím hồng. Cánh môi hình mũ sâu, màu tím lục, dài 4 cm, mép màu vàng lục, có vài vết lục ở phía trước, mặt trong có lông, miệng có 4 thùy hình tam giác. Nhị lép gần hình tròn, dài 0,7 cm, có đầu lõm.
Sinh sản: bằng hạt và chồi. Mùa hoa tháng 1 - tháng 2.

Phân bổ

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Lan hài đài cuộn

 Govaerts, R. & al. 2012. Paphiopedilum appletonianum in World Checklist of Selected Plant Families. The Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew. Published on the internet. Truy cập: 2012 Nov. 7.
 Tropicos.org: 2012. Paphiopedilum appletonianum Published on internet. Truy cập: 2012 Nov. 7.
 International Plant Names Index: 2012. Paphiopedilum appletonianum. Published on the Internet. Truy cập 7. Nov. 2012

A


title: Trận Phì Thủy

text:
Trận Phì Thủy (Phì Thủy chi chiến: 淝水之戰) là trận đánh nổi tiếng năm 383 thời Đông Tấn - Ngũ Hồ thập lục quốc trong lịch sử Trung Quốc giữa quân Tiền Tần và quân Đông Tấn. Trên 90 vạn quân Tiền Tần gồm nhiều sắc tộc Ngũ Hồ và Hán, dưới sự chỉ huy của vua Tần Phù Kiên vừa thống nhất miền bắc đi thân chinh, cuối cùng bị quân Đông Tấn dưới sự chỉ huy của danh tướng Tạ Huyền đập tan. Không chỉ quân Tiền Tần tan nát mà bản thân vua Tần Phù Kiên cũng bị thương. Trận chiến Phì Thủy, với đại thắng của quân Đông Tấn, được đánh giá là trận đánh quan trọng nhất thời kỳ Ngũ Hồ thập lục quốc, và cũng được xem là một trong những trận "lấy ít thắng nhiều" tiêu biểu nhất trong lịch sử.

Ngoài ra, trận đánh này được xem là một trong những trận chiến lừng danh nhất trong lịch sử Trung Quốc. Sau thảm họa Phì Thủy, Nhà nước Tiền Tần không thể nào vực dậy được nữa, và hai năm sau thì sụp đổ hoàn toàn, trong khi Nhà nước Đông Tấn vẫn vững tồn nhờ đại thắng này.

Hoàn cảnh
Khi các dân tộc Hồ từ phương bắc tràn xuống đánh chiếm miền bắc Trung Quốc nhân loạn bát vương, nhà Tấn suy yếu phải rút về phía nam, đóng đô ở Kiến Khang.

Miền bắc, các tộc Hồ gồm Hung Nô, Yết, Chi, Tiên Ti, Khương đánh lẫn nhau và chia làm nhiều nước. Từ năm 350, nước Tiền Tần do thủ lĩnh người Chi (hay Đê 氐) là Phù Hồng sáng lập, dần dần lớn mạnh dưới thời vua thứ 4 là Phù Kiên - một ông vua mạnh mẽ và có tham vọng lớn lao. Phù Kiên có mưu sĩ người Hán là Vương Mãnh trợ giúp, lần lượt tiêu diệt các nước Hồ phương bắc vào năm 376. Về cơ bản, lần đầu tiên Phù Kiên thống nhất toàn miền bắc Trung Quốc kể từ năm 304.

Ngay trước khi Phù Kiên thống nhất miền bắc, năm 375, Vương Mãnh qua đời. Tuy nhiên, ý định nhất thống Ngũ Hồ của ông tiếp tục được thực hiện. Trước lúc lâm chung, Vương Mãnh nói với Phù Kiên:

Tuy nhiên, sau khi Vương Mãnh chết, Phù Kiên tiếp tục diệt được nước Đại để làm chủ toàn miền bắc nên rất tự tin vào sức mạnh của mình. Ông thu dụng nhiều tướng sĩ các tộc Ngũ Hồ khác thành một đội quân đông đảo.

Phía Đông Tấn, theo đánh giá của các sử gia thì tình hình đúng như nhận định của Vương Mãnh. Dù trước đó đôi lúc có sự tranh chấp nội bộ như loạn Vương Đôn, quyền thần Hoàn Ôn, nhưng sau khi Hoàn Ôn mất (373), nội bộ Đông Tấn khá hòa thuận. Cầm quyền trong triều là thừa tướng Tạ An và Vương Bưu Chi đều là danh sĩ đương thời, có tài năng. Bên ngoài, các tướng họ Hoàn dưới quyền Hoàn Ôn trước đây vẫn được trọng dụng: Hoàn Hoát giữ Kinh châu, Hoàn Xung giữ Giang châu; các tướng này đều ủng hộ chính quyền trung ương.

Diễn biến trước trận đánh

Quân Tần nam tiến
Phù Kiên không nghe theo lời trăn trối của Vương Mãnh, quyết ý nam tiến. Năm 378, ông sai con trai là Phù Phi đánh Tương Dương, Vi Chung đánh Ngụy Hưng, Bành Siêu đánh Bành Thành, Câu Nan, Mao Thịnh, Thiệu Bảo đánh Hoài Âm và Vu Thai. Hai phía đông tây của Tấn đều nguy cấp.

Chiến sự Tương Dương rất ác liệt, suốt từ tháng 3 năm 378 đến tháng 2 âm lịch năm 379. Quân Tần có 10 vạn người công phá 10 tháng không hạ nổi. Tướng Tấn là Chu Tự quyết giữ thành không hàng. Mẹ Tự là Hàn thị đích thân động viên dân trong thành góp sức sửa đắp thành để cố thủ. Đến tận tháng 2 năm 379, Chu Tự bị Lý Bá Hộ làm nội phản, mở thành cho quân Tần vào. Chu Tự bị bắt. Thứ sử Kinh châu của Tấn là Hoàn Xung dời đồn Giang Lăng bờ bắc về Thượng Minh bờ nam, vì sợ thế quân Tần nên không dám phát binh cứu Tương Dương.

Phù Kiên ghét bầy tôi phản chủ, nên giết Bá Hộ mà trọng dụng Chu Tự, phong làm thượng thư Độ chi.

Tháng 4 năm đó, Ngụy Hưng của Tấn cũng thất thủ, tướng Tấn là Cát Ấp cũng tuyệt thực mà chết.

Phản ứng của Đông Tấn
Triều đình nhà Tấn họp bàn cử người mang quân ra chống giữ. Mọi người tranh luận mãi, cuối cùng Tạ An tiến cử cháu là Tạ Huyền. Trung thư lang Hi Siêu vốn bất hòa với Tạ Huyền nhưng khi nghe Tạ An tiến cử Tạ Huyền lại tỏ ra rất mừng rỡ, khen ngợi Tạ An.

Tấn Hiếu Vũ đế bèn phong Tạ Huyền làm Kiến Vũ tướng quân, thứ sử Duyện châu, lo việc quân sự Quảng Lăng, Tương Giang, Lâm Giang, trấn thủ Giang Lăng. Tạ Huyền nhận lệnh xong bèn chiêu mộ binh sĩ, tổ chức thành "quân Bắc phủ" vì khi đó quân Tấn đang rất thiếu lực lượng chiến đấu.

Nghe tin Tương Dương nguy cấp, Tạ Huyền mang quân đi cứu viện, nhưng chưa đến nơi thì Tương Dương đã mất.

Bành Siêu dẫn 7 vạn quân đi công phá Bành Thành. Tạ Huyền nghe tin lại mang 1 vạn quân đi cứu ứng. Trên đường đi, một mặt ông sai tướng Điền Hoành đến Bành Thành, báo cho quân trong thành biết viện binh sắp đến cứu để yên tâm giữ thành, mặt khác ông chia quân đi cướp quân trang của Bành Siêu ở Thành Lưu. Phù Kiên lo lắng bèn ra lệnh cho Bành Siêu về lo bảo vệ quân nhu. Các tướng Tấn trong Bành Thành là Đái Độn và Đái Lộc hợp binh phá vỡ vòng vây ra ngoài.

Năm 379, Bành Siêu và Câu Nan lại mang quân đánh Đông Tấn, lần lượt chiếm Vu Thai và Hoài Âm. Quân Tấn thua trận, tướng Mao Tảo tử trận còn Mao An bỏ chạy. Quân Tần tập trung 3 vạn quân đánh Tam A. Tạ Huyền xuất phát từ Giang Lăng đi cứu, đánh nhau với quân Tần ở Bạch Mã Đường, đánh lui quân Tần, chém tướng Đô Nhan. Tam A được giải vây.

Năm 380, em Phù Kiên là Phù Lạc cậy công đánh được nước Đại nên làm phản. Phù Kiên mang quân nhanh chóng dẹp tan, giết chết Lạc.

Vòng vây với Đông Tấn tuy tạm thời được mở khi vua Tần rút đại quân về bắc nhưng quân Tấn vẫn không lấy lại được Bành Thành.

Phù Kiên cất đại quân
Dẹp xong nội loạn, lại tạo được thế bao vây Đông Tấn, Phù Kiên quyết ý cất đại quân đi diệt Đông Tấn, dù nhiều đại thần can ngăn.

Để chuẩn bị chiến tranh, ông ra lệnh trưng dụng tất cả ngựa công và tư, các châu quận cứ 10 người thì 1 người phải tòng quân. Ngay cả các con em nhà quyền quý dưới 20 tuổi cũng bị động viên, gọi là quân Vũ Lâm lang. Ông huy động trên 90 vạn quân, gồm 60 vạn bộ binh, 27 vạn kị binh, 3 vạn quân Vũ Lâm lang, đủ các sắc tộc Hán và Hồ, dùng nhiều tướng người Ngũ Hồ đi nam tiến. Đại quân có hơn 1 vạn thuyền chở lương.

Tháng 8 năm 383, Phù Kiên dẫn quân xuống phía nam. Cả đoàn quân Tiền Tần hùng mạnh hành quân kéo dài hàng ngàn dặm.

Quyết chiến ở sông Phì Thủy
Tướng tiên phong của Tiền Tần là Phù Dung (em trai Phù Kiên) mang 27 vạn quân đi trước, tiến đến Dĩnh Khẩu. Tháng 9 năm đó, Phù Kiên tấn công Hạng Thành. Ngoài ra còn có các cánh quân Kinh châu tiến đến Uy Dương, cánh quân U châu và Ký châu tiến đến Bành Thành, quân từ Thục tiến vào Trường Giang, Hán Giang.

Tấn Hiếu Vũ đế quyết định cử Tạ An làm Đô đốc lo việc quân sự cả châu Dương, Tượng, Từ, Duyện, Thanh, kiêm thái thú Kiến Khang; Tạ Thạch làm Chinh lỗ tướng quân; Tạ Huyền được phong làm Đô đốc tiên phong, dẫn 8 vạn quân ra đương đầu với quân Tần. Ngoài ra còn có tướng Hồ Lâm được lệnh mang 5000 quân thủy ra tiếp ứng ở Thọ Dương.

Tháng 10, tướng Tiền Tần là Mộ Dung Thùy đánh Vân Thành, Phù Dung tấn công Thọ Dương, áp sát Hiệp Thạch; Lương Thành mang 5 vạn quân tiến vào Lạc Gián, chặn đường tiếp viện của quân Tấn cho Hiệp Thạch.

Trước thế mạnh của quân Tần, Tạ Huyền và Tạ Thạch dựng trại cách Lạc Gián khoảng 25 dặm, không thể tiến lên nữa. Tướng Tấn là Hồ Lâm phòng thủ Hiệp Thạch, lương thảo đã hết, liền viết thư cho Tạ Thạch cáo cấp tình hình. Phù Dung bắt được thư của sứ giả Đông Tấn, bèn báo lại cho Phù Kiên. Phù Kiên để lại phần lớn quân ở lại Thuận Thành, còn mình tự dẫn 8000 kỵ binh đến Thọ Dương.

Tạ Huyền và Tạ Thạch lo lắng. Phù Kiên sai hàng tướng Chu Tự đến doanh trại của Tạ Huyền dụ hàng. Chu Tự sau khi thất thủ Tương Dương vẫn có chí theo Đông Tấn, bèn mang hết tình hình quân Tần báo cho Tạ Huyền. Tự còn khuyên Tạ Huyền:

Tháng 11 năm đó, Tạ Huyền sai Lưu Lao Chi mang 5 nghìn quân sĩ đến Lạc Gián. Quân Lưu Lao Chi đến cách Lạc Gián 10 dặm thì bị quân Tần chặn lại. Năm vạn quân tinh nhuệ của viên tướng người Đê tộc Lương Thành chờ đêm tối bắt đầu dùng dây chão to giăng ngang kéo bè gỗ vượt sông, tập hợp bên bờ nam Hoài Thủy, phía tây Lạc Giản, liền đêm xây dựng mộc trại. Đương lúc người ngựa mệt mỏi, Lưu Lao Chi và Hà Khiêm theo hai đường thủy lục đồng thời tiến đến, trước lúc trời sáng bí mật xông vào, trước tiên cắt đứt giao thông trên sông, lúc ấy còn gần một vạn quân lính chưa kịp qua sông Hoài. Thủy quân trên thuyền của Bắc Phủ binh trước tiên bắn hỏa tiễn đốt cháy doanh lũy, Đê binh đang quá mỏi mệt lập tức vỡ trận tán loạn, Lưu Lao Chi thân suất năm ngàn tinh kỵ chia thành bốn mũi tập kích đại quân Lương Thành đã qua sông, đám này lập tức tan vỡ, tranh nhau bỏ chạy về phía Hoài Thủy, trận chiến hai bên giao tranh biến thành một bên mặc sức chém giết. Lưu Lao Chi chém Lương Thành và Vương Hiển, Vương Vịnh cùng hàng chục viên tướng, Đê binh trận này chết hơn một vạn năm ngàn, đám còn lại tán loạn chạy trốn vào Biên Hoang. Lưu Lao Chi thu quân khải hoàn kéo thẳng về Hạp Thạch thành.

Vua Phù Kiên đứng trên núi Bát Công thấy quân Tấn dũng mãnh bắt đầu lo lắng, bèn sai bộ tướng của Phù Dung là Kỳ Liệt mang quân đóng ở bờ bắc sông Phì Thủy. Tạ Huyền bèn sai sứ đến nói với Phù Dung rằng:
Ông là người tinh thông binh pháp, vậy lại dàn quân ngay mặt trước, như thế là có ý lưu lại đánh lâu ngày, không muốn thắng nhanh. Chi bằng hãy lui lại phía sau một ít để quân tôi qua sông, quyết một trận sống mái cho xong!

Phù Kiên muốn nhân lúc quân Tấn qua nửa chừng thì đánh úp nên chấp thuận đề nghị đó trong khi các tướng Tần phản đối. Phù Dung tán đồng ý kiến của Tạ Huyền, bèn hạ lệnh cho quân lui lại để chờ quân Tấn. Quân Tần đông, rút lui dần dần loạn đội hình. Hàng tướng Chu Tự cầm 1 cánh quân, nhân đó hô to:

Quân Tần nghe vậy hoảng loạn, tranh nhau chạy trốn, Phù Dung không ngăn lại được. Trong thảm cảnh, nhiều binh sĩ Tiền Tần giày xéo lên nhau mà chết. Tạ Huyền thừa cơ thúc quân qua sông tấn công vào quân Tần. Các tướng Tạ Diễm, Hoàn Y xung trận, quân Tần bị giết rất nhiều. Phù Dung ngã ngựa chết trong đám loạn quân. Vua Phù Kiên cũng trúng tên và bị thương trong thảm họa này.

Tạ Huyền thừa thắng đuổi theo quân Tần đến tận huyện Thọ, thu được chiếc xe vân mẫu của Phù Kiên cùng rất nhiều khí giới và 10 vạn con trâu, bò, ngựa; sau đó lấy lại thành Thọ Xuân. Phù Kiên dẫn tàn quân chạy về Hoài Bắc.

Hậu quả và ý nghĩa

Trận Phì Thủy là trận chiến lớn nhất thời Ngũ Hồ thập lục quốc, quyết định cục diện đối lập nam bắc. Là đại thắng của quân Đông Tấn với quân số ít hơn hẳn, trận Phì Thủy đã trở thành một trận "lấy ít thắng nhiều" tiêu biểu trong lịch sử. Trận đánh quyết định sự tồn vong của nhà Đông Tấn vốn đã suy yếu vì loạn Ngũ Hồ, làm tan rã nhanh chóng đế quốc Tiền Tần hùng mạnh vừa được xác lập.

Nhân đà thắng lợi, Tạ An bèn cử Tạ Huyền làm Đô đốc tiên phong, cùng tướng Hàng Thạch Kiền đi đánh Tần. Quân Tạ Huyền chiếm được Viên Thành, Quyên Thành. Nhiều thành ở Hà Nam lần lượt xin hàng. Sau đó, ông dẫn quân đánh Thanh châu. Tướng Tần giữ Thanh châu là Phù Lãng bại trận xin hàng.

Đối với Phù Kiên, thất bại Phì Thủy là một đòn chí mạng. Đại quân Tiền Tần của Phù Kiên chạy về bắc, tan rã từng mảng. Ngay sau trận thua này, nhân sự suy yếu của Tiền Tần, các tướng dưới quyền bắt đầu thực hiện ý định ly khai, tái lập thế chia cắt Ngũ Hồ ở miền bắc như trước đây.

Con Tiền Yên vương Mộ Dung Tuấn là Mộ Dung Thùy lập ra nước Hậu Yên, một tướng khác là Mộ Dung Xung chiếm vùng Sơn Tây lập ra nước Tây Yên.
Năm 384, một đại tướng người Khương là Diêu Trường, nhân bị sai đi đánh Tây Yên bại trận, sợ bị Phù Kiên bắt tội, bèn ly khai, lập ra nước Hậu Tần.

Cùng năm 384, tướng Lã Quang ly khai lập ra nước Hậu Lương. Năm 385, một thủ lĩnh người Tiên Ti khác là Khất Phục Quốc Nhân cũng nổi dậy xé đất Tần, lập ra nước Tây Tần (ở vùng Cam Túc ngày nay). Dòng dõi nước Bắc Đại cũ là Thác Bạt Khuê (cháu nội Thác Bạt Thập Dực Kiền), được một số cựu thần trung thành, nhân khi thiên hạ đại loạn, đón lập làm vua, tái lập nước Bắc Đại, đến năm 386 đổi tên là Nguỵ, sử gọi là Bắc Ngụy.

Như vậy, chỉ sau một thời gian rất ngắn sau trận Phì Thủy, miền bắc lại bị chia cắt trở lại, trên bản đồ phía bắc có sự tồn tại của 7 quốc gia.

Bản thân Phù Kiên không sao lập lại được thế thống nhất như trước đây. Không chống nổi sự trỗi dậy các bộ tộc, Phù Kiên bị vua Hậu Tần là Diêu Trường bắt giết năm 385.

Trận thắng lớn này của quân Đông Tấn được xem là một trong những trận chiến lừng danh nhất trong lịch sử Trung Quốc. Từ các sự kiện của trận Phì Thủy người Trung Quốc đã sáng tác một câu thành ngữ nổi tiếng:

Câu thành ngữ này để chỉ quân Tần khi rút chạy sợ hãi đến mức nghe tiếng gió rít (phong thanh), hạc kêu (hạc lệ), nhìn thấy cây cỏ (thảo mộc) mà cũng tưởng là quân Tấn đang đuổi theo mình. Ngoài ra, một thành ngữ khác của người Trung Quốc là "đầu biên đoạn lưu" cũng có nguồn gốc từ thảm họa Phì Thủy của quân Tiền Tần.

Chú thích

Xem thêm
Ngũ Hồ thập lục quốc
Nhà Tấn
Tiền Tần
Phù Kiên
Tạ Huyền

Tham khảo
Thẩm Khởi Vĩ, Kể chuyện Lưỡng Tấn Nam Bắc triều, Nhà xuất bản Đà Nẵng, 2007
Lịch sử Trung Quốc từ Thượng cổ đến Ngũ đại thập quốc - Học viện quân sự cấp cao, 1992

Ngũ Hồ thập lục quốc
Nhà Tấn
Những trận đánh lớn trong lịch sử
Tiền Tần
Trung Quốc thế kỷ 4


title: Phụ gia cô lập

text:
Phụ gia cô lập là một loại phụ gia thực phẩm mà vai trò của nó là cải thiện chất lượng và độ ổn định của các loại thực phẩm. Các phụ gia cô lập tạo ra các phức chất chelat với các ion kim loại đa hóa trị, đặc biệt là đồng, sắt và niken, là các chất khi không tạo ra phức chất như thế sẽ đóng vai trò của chất xúc tác trong quá trình oxy hóa của mỡ có trong thực phẩm làm cho chúng bị ôi thiu. Các phụ gia cô lập là một dạng của các chất bảo quản.

Trong tiếng Anh thuật ngữ để chỉ các phụ gia cô lập là sequestrant, có nguồn gốc từ tiếng Latinh và có nghĩa là "rút ra khỏi sử dụng".

Các phụ gia cô lập phổ biến là:
 Etylen diamin tetraaxetat dinatri calci (E385)
 Glucono delta-lacton (E575)
 Gluconat natri (E576)
 Gluconat kali (E577)
 Tripolyphotphat natri

Các muối natri và calci của axít etylen diamin tetraaxetic (EDTA) cũng được sử dụng khá phổ biến trong nhiều loại thực phẩm và đồ uống.

Tham khảo

Phụ gia thực phẩm


title: Aubeterre

text:
Aubeterre  là một xã ở tỉnh Aube, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aube

Tham khảo

Xã của Aube


title: Leucomelas

text:
Leucomelas là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Catocalinae


title: Phedomenus rugosus

text:
Phedomenus rugosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1932.

Chú thích

Tham khảo

Phedomenus


title: Hải lưu Tây Greenland

text:
Hải lưu Tây Greenland là một hải lưu yếu và nước lạnh chảy về phía bắc, dọc theo vùng duyên hải phía tây Greenland. Hải lưu này là kết quả của chuyển động của nước chảy quanh điểm cực nam của Greenland sinh ra bởi hải lưu Đông Greenland.

Xem thêm
 Hải lưu
 Hải lưu Labrador
 Hải lưu đảo Baffin
 Hải lưu Đông Greenland

Tham khảo

Tây Greenland, hải lưu
Bắc Băng Dương


title: Nußbaum

text:
Nußbaum là một đô thị ở huyện Bad Kreuznach bang Rheinland-Pfalz, Đức. Đô thị này có diện tích 5,92 km2.

Links
 Gemeinde Nußbaum

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Bad Kreuznach


title: Perdita pallidiventris

text:
Perdita pallidiventris là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1962.

Chú thích

Tham khảo

Perdita
Động vật được mô tả năm 1962


title: Niederlauer

text:
Niederlauer là một đô thị trong huyện Rhön-Grabfeld bang Bayern thuộc nước Đức.

Tham khảo


title: Glyphostoma aguadillana

text:
Glyphostoma aguadillana là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Clathurellidae, họ ốc cối.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

aguadillana


title: 21608 Gloyna

text:
21608 Gloyna (1999 GQ35) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 7 tháng 4 năm 1999 bởi Nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tara Ellen Gloyna (b. 1989) was awarded second place in the 2005 Intel International Science và Engineering Fair for her environmental sciences project. She attends the Temple High School, Temple, Texas, Hoa Kỳ

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 21608 Gloyna

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Platypria

text:
Platypria là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1840 bởi Guérin-Méneville.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Platypria abdominalis Chapuis, 1877
 Platypria acanthion (Gestro, 1890)
 Platypria bakeri (Gestro, 1922)
 Platypria centetes (Guérin-Méneville, 1840)
 Platypria chaetomys Gestro, 1903
 Platypria chiroptera (Gestro, 1894)
 Platypria coronata (Guérin-Méneville, 1840)
 Platypria corpulenta Weise, 1910
 Platypria decemspinosa Kraatz, 1895
 Platypria dimidiata (Chapuis, 1877)
 Platypria echidna (Guérin-Méneville, 1840)
 Platypria erinaceus (Fabricius, 1801)
 Platypria fenestrata (Pic, 1924)
 Platypria funebris Gestro, 1905
 Platypria hastulata Uhmann, 1954
 Platypria hystrix (Fabricius, 1798)
 Platypria infuscata (Gestro, 1917)
 Platypria longispina (Chapuis)
 Platypria luctuosa Chapuis, 1877
 Platypria melli (Uhmann, 1955)
 Platypria moluccana (Weise, 1922)
 Platypria natalensis Gestro, 1905
 Platypria nigrospinosa Fairmaire, 1891
 Platypria nodifera Spaeth, 1934
 Platypria parva (Chen & Sun, 1964)
 Platypria paucispinosa Gestro, 1905
 Platypria seminigra (Heller, 1916)
 Platypria subopaca (Chapuis, 1876)
 Platypria tuberculata Achard, 1917

Chú thích

Tham khảo

Hispini


title: Zacatecas (thành phố)

text:
Zacatecas là một thành phố và khu tự quản của México. Thành phố này là thủ phủ bang Zacatecas, México. Thành phố nằm ở bắc trung bộ của quốc gia này. Thành phố có diện tích 356,14  km², dân số thời điểm năm 2005 là 138.152 người. Trung tâm lịch sử của thành phố là di sản thế giới UNESCO với các công trình theo phong cách kiến trúc Baroque được xây trong thời kỳ khai khoáng Tên gọi của Zacatecas lấy từ dân Zacateco và có gốc rễ trong tiếng Nahuatl. Tên gọi có nghĩa "những con người của vùng đồng cỏ.".
Thành phố bắt đầu là một trại khai khoáng Tây Ban Nha giữa thế kry 16. Trước thời kỳ này, khu vực này có mỏ bạc phong phú và các mỏ khoáng chất khác được người ta biết đến. Do có nhiều khoáng sản, Zacatecas đã nhanh chóng trở thành một trong những thành phố quan trọng của Tây Ban Nha mới mà bạc khai thác được làm giàu cho hoàng gia Tây Ban Nha. Khu vực này đã chứng kiến các trận đánh vào thế kỷ 19, trận lớn là trận Zacatecas trong cách mạng Mexico khi Francisco Villa chiếm thị xã.

Khí hậu
Thành phố Zacatecas có khí hậu bán khô hạn lạnh (phân loại Köppen BSk).

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố của México
Bang Zacatecas
Thành phố Zacatecas
Di sản thế giới tại México


title: Viện Hàn lâm Khoa học Nga

text:
Viện Hàn lâm Khoa học Nga (tiếng Nga: Росси́йская акаде́мия нау́к, tên viết tắt: РАН, tên viết tắt latin: RAN) là viện hàn lâm khoa học quốc gia, cơ quan khoa học cao nhất của Liên bang Nga, trung tâm dẫn đầu về các nghiên cứu cơ bản trong lĩnh vực khoa học tự nhiên và khoa học xã hội trên cả nước. Mục tiêu chính hoạt động của RAN là tổ chức và thực hiện các nghiên cứu nền tảng, hướng vào việc thu nhận các kiến thức mới về các quy luật phát triển của tự nhiên, xã hội và con người, tạo điều kiện cho sự phát triển công nghệ, kinh tế, xã hội và tinh thần của Nga. Viện Hàn lâm Khoa học Nga là tổ chức khoa học phi thương mại, được tạo nên dưới dạng viện hàn lâm khoa học quốc gia.

Tổng cộng ở Viện (theo số liệu tháng 4 năm 2023) có 1008 cơ quan khoa học, hơn 50.000 cán bộ khoa học, trong số đó có 860 viện sĩ và 1113 viện sĩ thông tấn.

Viện là thành viên quốc gia của Hội đồng Khoa học Quốc tế (ISC) và cả tổ chức tiền nhiệm của nó là ICSU trước đây.

Lịch sử

Viện Hàn lâm Khoa học Nga được Pyotr Đại Đế thành lập tại Sankt-Peterburg năm 1724. Hiện nay Viện Hàn lâm Khoa học Nga có trụ sở tại thủ đô Moskva. Được bầu vào Viện Hàn lâm này là một vinh dự lớn cho các nhà khoa học.
Trong số các nhà khoa học Việt Nam có 03 người được bầu là Viện sĩ nước ngoài của Viện Hàn lâm Khoa học Nga: Giáo sư, Tiến sĩ Khoa học Nguyễn Duy Quý, Giáo sư, Tiến sĩ Khoa học Đặng Vũ Minh. Nếu tính thời kỳ Liên Xô thì có thêm 3 nhà khoa học Việt Nam là Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô nữa: Giáo sư Trần Đại Nghĩa (1966); Giáo sư Nguyễn Khánh Toàn (1976) và Giáo sư Nguyễn Văn Hiệu (1982).

Cơ cấu tổ chức

Các bộ phận hành chính

Các cơ quan thành viên

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành viên của Hội đồng Khoa học Quốc tế
Nghiệp đoàn Nga
Khoa học và công nghệ Nga


title: Holoptygma

text:
Holoptygma là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.

Các loài
Holoptygma lurida (Meyrick, 1912)

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Atteriini


title: Pleurotomella helena

text:
Pleurotomella helena là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Pleurotomella
Động vật được mô tả năm 1925


title: Orconectes hartfieldi

text:
Orconectes hartfieldi là một loài tôm sông trong họ Cambaridae.

Chú thích

Tham khảo

Orconectes
Động vật được mô tả năm 1992


title: Barra Bonita, São Paulo

text:
Barra Bonita là một đô thị ở bang São Paulo của Brasil.
Đô thị này nằm ở vĩ độ 22º29'41" độ vĩ nam và kinh độ 48º33'29" độ vĩ tây, trên khu vực có độ cao 457 m. Dân số năm 2004 ước tính là 37.871 người.
Đô thị này có diện tích 150,2 km².

Thông tin nhân khẩu
Dữ liệu dân số theo điều tra dân số năm 2000

Tổng dân số: 35.487
Dân số thành thị: 34.537
Dân số nông thôn: 950
 Nam giới: 17.731
 Nữ giới: 17.756
Mật độ dân số (người/km²): 236,26

Tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh dưới 1 tuổi (trên một triệu người): 11,50

Tuổi thọ bình quân (tuổi): 73,74

Tỷ lệ sinh (số trẻ trên mỗi bà mẹ): 2,21

Tỷ lệ biết đọc biết viết: 91,87%

Chỉ số phát triển con người (HDI-M): 0,820
 Chỉ số phát triển con người - Thu nhập: 0,760
 Chỉ số phát triển con người - Tuổi thọ: 0,812
 Chỉ số phát triển con người - Giáo dục: 0,889
(Nguồn: IPEADATA)

Các xa lộ
 SP-255
 SP-251

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng của đô thị
 Página da câmara
 Barra Bonita trên WikiMapia
 Eclusa de Barra Bonita

Đô thị bang São Paulo


title: Định Hòa (định hướng)

text:
Định Hòa có thể là một trong số các địa danh Việt Nam sau đây:

 Phường Định Hòa, thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương.
 Xã Định Hòa, huyện Gò Quao, tỉnh Kiên Giang.
 Xã Định Hòa, huyện Lai Vung, tỉnh Đồng Tháp.
 Xã Định Hòa, huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa.
 Xã cũ Định Hòa, thuộc huyện Cà Mau (sau chuyển về huyện Giá Rai), tỉnh Minh Hải. Thành lập năm 1979, tách xa từ xã Định Thành; năm 1991, tái nhập vào xã Định Thành. Tương ứng một phần với xã Định Thành, huyện Đông Hải, tỉnh Bạc Liêu ngày nay.


title: Agriopis

text:
Agriopis là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
 Agriopis aurantiaria – Scarce Umber (Hübner, 1799)
 Agriopis bajaria (Denis & Schiffermüller, 1775)
 Agriopis beschkovi Ganev, 1987
 Agriopis dira (Butler, 1878)
 Agriopis erectaria (Püngeler, 1908)
 Agriopis japonensis (Warren, 1894)
 Agriopis leucophaearia – Spring Usher (Denis & Schiffermüller, 1775)
 Agriopis marginaria – Dotted Border (Fabricius, 1776)

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Agriopis at funet.fi

Bistonini


title: Con rồng

text:
Con rồng (tiếng Nga: Дракон) là một vở hài kịch kinh dị của nhà văn Yevgeny Shvarts, ra đời năm 1942 - 1944, trong thời gian tác giả sơ tán về vùng Stalinabad.

Nội dung

Nhân vật
 Lantselot
 Rồng
 Sharleman
 Elza
 Burgomistr
 Genrikh

Ý nghĩa

Chuyển thể
 Giết rồng (phim truyền hình, 1988)

Xem thêm

Kịch Yevgeny Shvarts
Kịch Liên Xô


title: Lengfeld

text:
Lengfeld là một đô thị ở huyện Hildburghausen, ở bang Thüringen, Đức. Đô thị này có diện tích 6,64 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 460 người.

Tham khảo


title: Robert William Pickton

text:
Robert William Pickton sinh năm 1949 tại vùng Vancouver - Canada.
Một kẻ khá lôi thôi lếch thếch và có phần chất phác của một người nông dân nhưng hắn chính là kẻ sát nhân hàng loạt khủng khiếp nhất trong lịch sử Canada và vùng Bắc Mỹ.
Nạn nhân của hắn là hơn 50 cô gái hành nghề mại dâm và nghiện ma túy (Đã xác định danh tính 26 nạn nhân). Sở hữu 1 trang trại rộng gần 7 hecta, hắn đã cắt rời từng mảnh thân thể của nạn nhân rồi chôn ngay tại đó.
Cảnh sát còn tìm thấy các mảnh thi thể bên cạnh những miếng thịt lợn trong tủ lạnh.
Cùng với em trai, hắn mở 1 quán rượu tên là Lâu đài lợn. Tại đây các bữa tiệc được chế biến từ thịt những con lợn trong trang trại (người ta cho rằng chúng được nuôi bởi các mảnh vụn thịt nạn nhân).
Phiên tòa xét xử bắt đầu ngày 22/01/2007, dự kiến kéo dài hàng năm trời.

Các bài viết liên quan

Bài trên báo Tiền Phong

Tham khảo


title: Anisocentropus pyraloides

text:
Anisocentropus pyraloides là một loài Trichoptera trong họ Calamoceratidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Anisocentropus


title: Nectopsyche exophthalma

text:
Nectopsyche exophthalma là một loài Trichoptera thuộc họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Nectopsyche


title: Củ

text:
Củ là các kiểu khác nhau của các cấu trúc thực vật bị biến đổi và phình to ra để lưu trữ các chất dinh dưỡng. Nó được thực vật sử dụng để vượt qua mùa đông và tái phát triển vào năm sau cũng như để sinh sản sinh dưỡng. Trong thực vật học, người ta phân biệt ba kiểu củ khác nhau là: thân củ, rễ củ và củ kiểu khoai tây. Trong đời sống dân dã, nói chung người ta gọi những gì sinh dưới mặt đất/nước và phình to là củ, vì thế mà quả (thật sự) của lạc hay ấu cũng được gọi là củ. Ngoài ra, đối với một số loài thì ngay đoạn thân phình to phía trên mặt đất cũng được gọi là củ, như củ su hào v.v.

Rễ củ

Rễ củ trong thực vật học là một loại rễ bên đã biến đổi, phình to ra với chức năng của một cơ quan lưu trữ các chất dinh dưỡng. Vì thế, về nguồn gốc nó khác với thân củ, nhưng chức năng và bề ngoài thì tương tự và gần giống với thân củ. Các ví dụ về thực vật với rễ củ bao gồm khoai lang, sắn và thược dược. Nó là cấu trúc, được sử dụng để cây lâu năm có thể tồn tại từ năm này qua năm khác.

Các rễ phình to làm cơ quan lưu trữ khác với củ thật sự. Khối phình to của các rễ phụ (rễ thứ cấp) với đại diện điển hình là khoai lang (Ipomoea batatas), có các cấu trúc tế bào bên trong và bên ngoài của các rễ điển hình. Các củ thật sự có cấu trúc tế bào của thân, còn trong rễ củ thì không có các đốt và gióng hoặc các lá suy thoái. Một đầu gọi là đầu gần có các mô đỉnh đầu sinh ra các chồi để sau này phát triển thành thân và lá. Đầu kia gọi là đầu xa, thông thường sinh ra các rễ không bị biến đổi. Trong các củ thật sự, trật tự là ngược lại với đầu xa sinh ra thân cây. Về mặt thời gian, các rễ củ là hai năm. Trong năm đầu tiên cây mẹ sinh ra các rễ củ và về mùa thu cây chết đi. Năm sau các rễ củ sinh ra cây mới và bị tiêu hao trong quá trình tạo thành bộ rễ mới cùng thân cây và ra hoa. Các mô còn lại chết đi trong khi cây sinh ra rễ củ mới cho năm kế tiếp sau đó.

Thân củ

Thân củ được tạo ra từ đoạn thân rễ hay thân bò lan bị phình to, các phần phía trên tạo ra thân và các lá còn phần phía dưới tạo ra các rễ. Chúng có xu hướng tạo ra gần mặt đất. Thân củ ở phía dưới mặt đất thông thường là cơ quan lưu trữ ngắn hạn và cơ quan tái sinh phát triển từ thân. Các củ con được gắn liền với củ mẹ hay tạo ra ở phần cuối của các thân rễ ngầm.Về mùa thu, toàn bộ cây chết đi, chỉ còn lại thân củ với một chồi chi phối để tái sinh trưởng trở lại trong mùa xuân, tạo ra chồi cây mới với thân và lá, tới mùa hè, củ cũ bị phân hủy và củ mới bắt đầu hình thành và phát triển. Một số thực vật cũng tạo ra các củ nhỏ và chúng có cơ chế sinh sống, phát triển tương tự như các hạt để tạo ra các cây nhỏ tương tự về hình thái và kích thước như cây non mọc ra từ gieo hạt. Một số thân củ có thời gian sống lâu, chẳng hạn như thân củ của các loài thu hải đường thân củ.

Các thân củ nói chung bắt đầu tách ra như là các đoạn phình to của đoạn trụ dưới lá mầm của cây non nhưng đôi khi bao gồm 1-2 mấu của trụ trên lá mầm và đoạn trên của rễ. Thân củ có định hướng thẳng đứng với một hay vài chồi sinh dưỡng trên phần đỉnh và các rễ chùm sinh ra trên phần đáy từ đoạn cơ sở, thông thường thân củ có hình dáng tròn thuôn dài.

Củ kiểu khoai tây

Trong loại củ kiểu khoai tây , các củ là sự phát triển của thân bò lan, phình ra để sử dụng làm cơ quan lưu trữ và nó là đoạn thân cây phồng to chuyên biệt hóa. Củ có mọi phần của đoạn thân cây thông thường, bao gồm các đốt và gióng, các đốt còn gọi là các mắt. Các đốt hay mắt, có chứa các vảy lá, được sắp xếp xung quanh củ theo đường vòng xoắn, bắt đầu từ điểm đối diện với điểm đính vào thân bò lan. Chồi cuối được sinh ra ở điểm xa nhất tính từ điểm đính vào của thân bò lan và vì thế củ thể hiện các đặc trưng như của thân cây thông thường. Bên trong củ được điền đầy bằng tinh bột lưu trữ trong các nhu mô phình to tương tự như các tế bào, củ có các cấu trúc tế bào điển hình như bất kỳ đoạn thân cây nào với lõi xốp (ruột thân cây), khu vực mạch và vỏ.

Củ được sinh ra trong một mùa phát triển của thực vật và được sử dụng để thực vật sống lâu năm trong vai trò của công cụ nhân giống sinh dưỡng. Khi mùa đông tới, các cấu trúc trên mặt đất của cây chết đi và củ trải qua mùa đông dưới mặt đất cho tới tận mùa xuân, thời điểm thích hợp để chúng sinh sản ra các chồi cây mới (mầm), sử dụng các chất dinh dưỡng đã lưu trữ trong củ để phát triển. Khi chồi chính phát triển từ củ, phần gốc của chồi gần với củ sinh ra các rễ chùm và các chồi bên trên thân chồi chính, tự bản thân chồi chính cũng sinh ra các thân bò lan là các thân cây dài nhợt nhạt. Thân bò lan thon dài ra với sự hiện diện của các auxin và gibberellin (chất kích thích/hoóc môn thực vật) ở mức cao để ngăn chặn sự phát triển của rễ ra ngoài thân bò lan. Trước khi sự hình thành của củ mới bắt đầu thì thân bò lan phải ở một độ tuổi nhất định và các hóa chất tương tự như hoóc môn (Lipoxygenase ) được sinh ra từ lá và củ cũ được vận chuyển tới đầu thân bò lan trong hệ thống mạch. Các khu vực gần kề ngọn của thân bò lan ngừng kéo dài ra và các tế bào của ngọn thân bò lan bắt đầu phình to ra và tăng lên.

Các thân bò lan dễ dàng nhận thấy được khi cây khoai tây được trồng từ hạt, do khi cây phát triển, các thân bò lan được sinh ra xung quanh bề mặt đất từ các đốt. Các củ được hình thành ngầm gần sát với mặt đất và đôi khi là ngay trên mặt đất. Khi người ta trồng khoai tây, các củ bị cắt ra thành nhiều miếng và trồng sâu hơn trong lòng đất, bằng cách này thì có nhiều hơn diện tích để cây sinh củ và kích thước củ cũng tăng lên. Từ các miếng này mọc ra các chồi để phát triển lên trên mặt đất, các chồi này là tương tự như thân rễ và sinh ra các thân bò lan ngắn từ các đốt trong khi nó còn ở trong lòng đất. Khi các chồi lên tới mặt đất, chúng sinh ra các rễ và các chồi để phát triển thành cây khoai tây.

Xem thêm
 Rễ cái hay rễ cọc/rễ trụ
 Thân củ
 Rễ củ

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Cook's Thesaurus với hình ảnh một số các dạng củ.

Hình thái học thực vật
Sinh sản thực vật
Giải phẫu học thực vật
Củ


title: Saint-Nazaire-le-Désert

text:
Saint-Nazaire-le-Désert là một xã thuộc tỉnh Drôme trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes in the Auvergne-Rhône-Alpes region ở đông nam nước Pháp. Xã Saint-Nazaire-le-Désert nằm ở khu vực có độ cao trung bình 591 mét trên mực nước biển. Xã này gần Rochefourchat.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintnazaireledesert


title: Teucholabis subchalybeia

text:
Teucholabis subchalybeia là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Teucholabis
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Melanoxanthus geminatus

text:
Melanoxanthus geminatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1902.

Chú thích

Tham khảo

Melanoxanthus


title: Gelting

text:
Gelting là một đô thị thuộc huyện Schleswig-Flensburg, bang Schleswig-Holstein, Đức.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Schleswig-Flensburg


title: Andrena sibthorpi

text:
Andrena sibthorpi là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Mavromoustakis mô tả khoa học năm 1952.

Chú thích

Tham khảo

S
Động vật được mô tả năm 1952


title: Vodable

text:
Vodable  là một xã ở tỉnh Puy-de-Dôme trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Puy-de-Dôme

Tham khảo
INSEE

Xã của Puy-de-Dôme


title: 130 Elektra

text:
Elektra  (định danh hành tinh vi hình: 130 Elektra) là một tiểu hành tinh rất lớn ở vòng ngoài cùng vành đai chính và là hệ bốn hành tinh với ba vệ tinh hành tinh vi hình. Ngày 17 tháng 2 năm 1873, nhà thiên văn học người Mỹ gốc Đức Christian H. F. Peters phát hiện tiểu hành tinh Elektra khi ông thực hiện quan sát tại Đài quan sát Litchfield từ Đại học Hamilton, New York và đặt tên nó theo Electra, nữ thần báo thù trong thần thoại Hy Lạp.

Mô tả

Quang phổ của 130 Elektra thuộc kiểu G vì thế nó có thành phần cấu tạo giống như tiểu hành tinh Ceres. Đã thấy các dấu hiệu quang phổ của các hợp chất hữu cơ ở bề mặt của Elektra và nó cho thấy bằng chứng về sự thay đổi chất lỏng.

Cuối thập niên 1990, một mạng lưới các nhà thiên văn học khắp thế giới đã thu thập các dữ liệu đường cong ánh sáng dùng để rút ra các tình trạng quay vòng và các kiểu mẫu hình dạng của 10 tiểu hành tinh mới, trong đó có 130 Elektra.

Các quan sát quang học đã tìm thấy ba vệ tinh của tiểu hành tinh này. Khi biết rõ được quỹ đạo, thì có thể tìm ra khối lượng đáng tin cậy của Elektra. Giá trị 6,6 kg chỉ cho biết một tỷ trọng 1,3 ± 0,3 g/cm³. Các quan sát quang học cũng đã xác định là hình dạng của Elektra hoàn toàn không đều, cũng như cho các chỉ số suất phản chiếu khác biệt là 5-15% ở bề mặt của nó.

Che khuất

Vệ tinh

S/2003 (130) 1

Năm 2003, một vệ tinh nhỏ của Elektra đã được dò ra bằng kính thiên văn Keck II. Đường kính của vệ tinh này là 4 km và nó di chuyển theo quỹ đạo ở khoảng cách chừng 1170 km. Vệ tinh này được tạm gọi là S/2003 (130) 1. Cho tới nay, do chỉ mới có ít lần quan sát nên quỹ đạo của nó chưa được xác định chắc chắn.

S/2014 (130) 1

S/2014 (130) 2

Chú thích

Xem thêm
 Danh sách tiểu hành tinh: 1–1000

Tham khảo

Liên kết ngoài
 First observation of a quadruple asteroid - Detection of a third moon around (130) Elektra, Anthony Berdeu, YouTube, ngày 10 tháng 2 năm 2022 (video presentation on the third satellite discovery)
 130 Elektra and S/2003 (130) 1, orbit data website maintained by F. Marchis. Includes adaptive optics image of primary, and satellite orbit diagram.
 Data on (130) Elektra from Johnston's archive (maintained by W. R. Johnston)
 Occultation Prediction Software (David Herald)

Elektra
18730217
Thiên thể được quan sát bởi che khuất sao
Elektra
Tiểu hành tinh kiểu Ch (SMASS)
Tiểu hành tinh kiểu G (Tholen)
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Trận Gangigal

text:
Trận Gangigal là một cuộc phục kích của quân nổi loạn Taliban xảy ra ở gần ngôi làng hẻo lánh Gangigal, ở phía Đông tỉnh Kunar, Afghanistan, trong một thung lũng cách biên giới Pakistan chừng 9.6 km, khi lực lượng hỗn hợp Mỹ - Afghanistan đến đây dự một buổi họp theo lời mời của các bô lão, ngày 8 tháng 9 năm 2009. Họ đã bị lọt vào ổ phục kích có tính toán trước, phiến quân mai phục trong làng, bố trí sẵn vũ khí và tầm nhắm. Tiếp theo sau đó là cuộc chạm súng kéo dài bảy tiếng. Sau trận đụng độ, bốn lính Mỹ bị thiệt mạng, bảy quân nhân Afghanistan và một thông dịch viên cũng bị chết. Ngoài ra còn có thêm ba quân Mỹ và 14 thành viên lực lượng an ninh Afghanistan bị thương. Đây là số quân Mỹ có nhiệm vụ huấn luyện bị thiệt mạng lớn nhất trong một cuộc đụng độ kể từ khi có cuộc tấn công do Mỹ lãnh đạo vào năm 2001.

Chú thích

Afghanistan 2009
Xung đột năm 2009
Trận đánh trong Chiến tranh Afghanistan
Trận đánh liên quan tới Hoa Kỳ
Trận đánh liên quan tới Afghanistan
Taliban
Vụ khủng bố năm 2009