title: Bảng tuần hoàn

text:
Bảng tuần hoàn (tên đầy đủ là Bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học, còn được biết với tên Bảng tuần hoàn Men-đê-lê-ép, là một phương pháp liệt kê các nguyên tố hóa học thành dạng bảng, dựa trên số hiệu nguyên tử (số proton trong hạt nhân), cấu hình electron và các tính chất hóa học tuần hoàn của chúng. Các nguyên tố được biểu diễn theo trật tự số hiệu nguyên tử tăng dần, thường liệt kê cùng với ký hiệu hóa học trong mỗi ô. Dạng tiêu chuẩn của bảng gồm các nguyên tố được sắp xếp thành 18 cột và 7 dòng, với hai dòng kép nằm riêng nằm bên dưới cùng.

Các hàng trong bảng gọi là các chu kỳ, trong khi các cột gọi là các nhóm, một số có tên riêng như halogen hoặc khí hiếm. Bởi vì theo định nghĩa một bảng tuần hoàn thể hiện những xu hướng tuần hoàn, bất kỳ bảng dưới dạng nào cũng có thể dùng để suy ra mối quan hệ giữa các tính chất của nguyên tố và tiên đoán tính chất của những nguyên tố mới, chưa được khám phá hoặc chưa tổng hợp được. Do đó, một bảng tuần hoàn-dù ở dạng tiêu chuẩn hay các biến thể-cung cấp khuôn khổ hữu ích cho việc phân tích thuộc tính hóa học, và các bảng như vậy được sử dụng rộng rãi trong hóa học và các ngành khoa học khác.

Mặc dù có những người tiên phong trước đó, Dmitri Ivanovich Mendeleev thường được xem là người công bố bảng tuần hoàn phổ biến đầu tiên vào năm 1869. Ông đã phát triển bảng tuần hoàn của mình để minh họa các xu hướng tuần hoàn trong thuộc tính các nguyên tố đã biết khi đó. Mendeleev cũng tiên đoán một số thuộc tính của các nguyên tố chưa biết mà ông hi vọng sẽ lấp vào những chỗ trống trong bảng này. Hầu hết những tiên đoán của ông tỏ ra chính xác khi các nguyên tố đó lần lượt được phát hiện. Bảng tuần hoàn của Mendeleev từ đó đã được mở rộng và hiệu chỉnh với sự khám giá hoặc tổng hợp thêm những nguyên tố mới và sự phát triển của các mô hình lý thuyết để giải thích thuộc tính hóa học.

Tất cả các nguyên tố có số nguyên tử từ 1 (Hydro) đến 118 (oganesson) đã được phát hiện hoặc ghi nhận tổng hợp được, trong khi các nguyên tố 113, 115, 117 và 118 vẫn chưa được thừa nhận rộng rãi. 98 nguyên tố đầu tồn tại trong tự nhiên mặc dù một số chỉ tìm thấy sau khi đã tổng hợp được trong phòng thí nghiệm và tồn tại với lượng cực nhỏ. Các nguyên tố có số hiệu nguyên tử từ 99 đến 118 chỉ được tổng hợp ra, hoặc được tuyên bố là đã tổng hợp được trong phòng thí nghiệm. Người ta hiện vẫn đang theo đuổi việc tạo ra các nguyên tố có các số hiệu nguyên tử lớn hơn, cũng như tranh cãi về câu hỏi rằng bảng tuần hoàn có thể cần phải hiệu chỉnh ra sao để tương thích với những nguyên tố mới sẽ thêm vào.

Bố cục

Chú thích: Đây là bố cục bảng tuần hoàn 8 cột phổ biến nhất, được gọi là dạng thông thường hoặc dạng tiêu chuẩn, hoặc có khi gọi là dạng bảng dài để so với dạng bảng ngắn hay bảng kiểu Mendeleev , thường các nhóm từ 3 tới 12 bằng cách gộp vào nhóm chính. Bảng tuần hoàn rộng khác ở chỗ chứa luôn cả họ lanthan và họ actini, thay vì tách chúng khỏi phần thân chính của bảng. Bảng tuần hoàn mở rộng thì thêm các chu kì 8 và 9 chứa các nguyên tố xa hơn nhóm actini.

Tất cả các phiên bản của bảng tuần hoàn chỉ bao gồm các nguyên tố hóa học, không bao gồm hỗn hợp, hợp chất hay các hạt hạ nguyên tử. Mỗi nguyên tố hóa học có một số hiệu nguyên tử đặc trưng đại diện cho số proton có trong hạt nhân của nó. Hầu hết các nguyên tố có thể có số neutron khác nhau giữa các nguyên tử, các biến thể này gọi là các đồng vị của nguyên tố đó. Chẳng hạn, cacbon có 3 đồng vị tồn tại trong tự nhiên: hầu hết cacbon tự nhiên có 6 proton và 6 neutron, nhưng cỡ khoảng 1% có 8 neutron và một lượng rất nhỏ có 7 neutron. Đồng vị không tách rời mà gộp lại trong một ô của bảng tuần hoàn như một nguyên tố duy nhất với khối lượng trung bình theo hàm lượng. Những nguyên tố không có đồng vị bền nào có khối lượng nguyên tử bằng của đồng vị bền nhất và được đặt trong dấu ngoặc đơn.

Trong bảng tuần hoàn tiêu chuẩn, các nguyên tố được liệt kê theo thứ tự số hiệu nguyên tử tăng dần. Một hàng mới (tức một chu kỳ) bắt đầu khi một lớp electron mới thêm vào. Các cột (tức nhóm) được xác định bởi cấu hình electron của nguyên tử; những nguyên tố có cùng số electron trong một phân lớp cụ thể rơi vào cùng cột (chẳng hạn oxi và seleni nằm cùng cột bởi vì chúng đều có 4 electron ở phân lớp p ngoài cùng). Các nguyên tố với tính chất hóa học tương tự nhau thường nằm trong cùng nhóm, mặc dù ở khối f và ít nhiều ở khối d, các nguyên tố cùng chu kì cũng thường có tính chất tương tự nhau. Do đó, người ta có thể tiên đoán tương đối dễ dàng tính chất hóa học của một nguyên tố nếu biết tính chất của các nguyên tố xung quanh nó.

Tính tới tháng 12 năm 2016, bảng tuần hoàn có 118 nguyên tố đã được xác nhận, bao gồm các nguyên tố từ 1 (hiđrô) tới 118 (oganesson) trong đó các nguyên tố 113, 115, 117 và 118 đã được tổng hợp trong phòng thí nghiệm và những tuyên bố tổng hợp thành công chúng đã được IUPAC chính thức công nhận lần lượt là nihoni (Nh), moscovi (Mc), tennessine (Ts), và oganesson (Og).

Tổng cộng 98 nguyên tố xuất hiện trong tự nhiên; 20 nguyên tố còn lại, từ ensteini tới oganesson, chỉ xuất hiện trong phép tổng hợp nhân tạo. Trong số 98 nguyên tố đó, 84 là nguyên tố nguyên thủy, nghĩa là xuất hiện trước khi Trái Đất hình thành. 14 nguyên tố còn lại chỉ xuất hiện trong các chuỗi phân rã của các nguyên tố nguyên thủy. Không có nguyên tố nào nặng hơn einsteini (số hiệu 99) từng quan sát thấy với lượng vĩ mô ở dạng tinh khiết.

Phương pháp sắp xếp

Nhóm

Một nhóm, còn gọi là một họ, là một cột đứng trong bảng tuần hoàn. Các nhóm thường thể nhiều xu hướng tuần hoàn quan trọng hơn là các chu kỳ và các khối. Các thuyết về cấu trúc nguyên tử trong cơ học lượng tử hiện đại giải thích rằng các nguyên tố trong cùng một nhóm có cấu hình electron như nhau trong lớp hóa trị của chúng, và do đó các nguyên tố trong cùng một nhóm có tính chất hóa học giống nhau và thể hiện một xu hướng rõ ràng trong các tính chất với số hiệu nguyên tử tăng dần. Tuy nhiên, trong một vài phần của bảng tuần hoàn, như các khối d và f, tính tương đồng theo chiều ngang có thể quan trọng không kém, hoặc thậm chí quan trọng hơn, tính tương đồng theo chiều dọc.

Theo quy ước đặt tên quốc tế, các nhóm đánh số từ 1 đến 18 từ cột đầu tiên bên trái (kim loại kiềm) đến cột cuối cùng bên phải (khí hiếm). Trước đây, chúng được đánh thứ tự theo số La Mã. Ở Hoa Kỳ (và một số nước khác) trước kia, người ta phân các nhóm vào loại "A" nếu nhóm đó chỉ chứa lớp s hoặc p, hoặc "B" nếu nhóm đó chứa lớp d. Số La Mã bằng hàng đơn vị của thứ tự cột từ trái sang phải (chẳng hạn, cột thứ 4 là nhóm IVB, và cột thứ 14 là IVA). Các nhóm thứ 8, 9, 10 được xếp chung thành một nhóm lớn là VIIIB. Tiêu chuẩn cũ của IUPAC từng lưu hành ở châu Âu cũng tương tự, trừ chữ "A" được dùng nếu nhóm nằm trước 10 và "B" được dùng cho nhóm 10 trở về sau; ngoài ra nhóm VIIIB ở đây gọi là nhóm VIII còn nhóm VIIIA là nhóm 0. Năm 1988, hệ thống đặt tên IUPAC mới có hiệu lực, và các tên gọi nhóm cũ theo chữ số La Mã đã bị loại bỏ, nhưng vẫn tồn tại ở một số nước như Việt Nam. Tham khảo các cách gọi tên nhóm cũ và mới ở bảng phía dưới.

Một số nhóm này có tên thông thường, chẳng hạn nhóm 2 được gọi là nhóm kim loại kiềm thổ. Nhóm 3–10 không có tên chung của 3 nhóm và được xem là đơn giản bởi các nhóm của chúng hoặc bởi tên gọi của nhóm đầu tiên trong nhóm của chúng (như 'nhóm scandi' cho nhóm 3), vì chúng thể hiện các xu hướng ít tương đồng hơn theo phương đứng.

Các nguyên tố cùng nhóm có khuynh hướng thể hiện các dáng điệu tương tự về bán kính nguyên tử, năng lượng ion hóa, và độ âm điện. Từ trên xuống trong cùng một nhóm, bán kính nguyên tử tăng dần. Do có nhiều mức năng lượng được lấp đầy hơn, các electron hóa trị xuất hiện ở xa hạt nhân hơn. Từ trên xuống, các nguyên tố sau có mức năng lượng ion hóa thấp hơn, tức là dễ tách electron ra khỏi nguyên tử bởi liên kết lỏng lẻo đi. Tương tự, trong một nhóm từ trên cuống sẽ giảm độ âm điện do khoảng cách giữa các electron hóa trị và hạt nhân tăng dần. Tuy nhiên các xu hướng này cũng có ngoại lệ, ví dụ trong nhóm 11 thì độ âm điện tăng từ trên xuống.

Chu kỳ

Một chu kỳ là một hàng ngang trong bảng tuần hoàn. Mặc dù nhóm thông thường có các xu hướng quan trọng hơn, có những vùng trong bảng mà xu hướng theo chiều ngang quan trọng hơn chiều dọc, như ở khối f, với các họ Lanthan và họ Actini tạo nên hai chuỗi hàng ngang quan trọng.

Trong một chu kì từ trái sang phải, bán kính nguyên tử giảm dần do mỗi nguyên tố thêm vào proton khiến cho electron lớp ngoài bị kéo lại gần hạt nhân hơn. Bán kính nguyên tử giảm làm năng lượng ion hóa và độ âm điện tăng dần Ái lực electron cũng ít nhiều có một xu hướng, với kim loại (phía trái) thường có ái lực electron thấp hơn phi kim (phía bên phải) với ngoại lệ là các khí hiếm.

Khối

Các vùng khác nhau trên bảng tuần hoàn đôi khi được xem là "khối" (tiếng Anh: "block") theo cách mà các vỏ electron của các nguyên tố được lấp đầy. Mỗi lớp được đặt tên theo sự sắp xếp các electron cuối cùng trong vỏ. Khối s gồm hai nhóm đầu tiên (kim loại kiềm và kiềm thổ) cũng như hydro và heli. Khối p gồm 6 nhóm cuối từ số 13 đến 18 theo IUPAC (3A đến 8A theo bảng hiện hành ở Việt Nam), trong đó có tất cả các á kim và một số kim loại cùng phi kim. Khối d gồm các nhóm thứ 3 đến 12 theo IUPAC (tức 3B đến 2B) và chứa tất cả kim loại chuyển tiếp. Khối f, thường xếp riêng bên dưới bản tuần hoàn, gồm những nguyên tố kim loại thuộc các họ lanthan và actini.

Phân loại và các quy ước khác
Tùy theo tính chất, các nguyên tố trong bảng tuần hoàn có thể chia làm các loại chính là kim loại, phi kim và á kim. Kim loại thường nằm bên trái và phía dưới bảng tuần hoàn. Đặc trưng của chúng là chất rắn, có ánh kim, dẫn điện và nhiệt tốt, có thể tạo thành hợp kim với nhau và hợp chất với phi kim. Phi kim nằm ở bên phải và phía trên. Chúng thường là các khí có màu hoặc không màu, cách điện và nhiệt, hình thành hợp chất hóa trị với nhau. Ở giữa kim loại và phi kim là á kim, có tính chất trung gian hoặc kết hợp giữa hai loại trên.

Kim loại và phi kim có thể chia làm các tiểu loại thể hiện nguyên tố giảm tính kim loại và tăng tính phi kim từ trái sang phải. Kim loại chia làm kim loại kiềm hoạt động mạnh, kim loại kiềm thổ ít hoạt động hơn, rồi đến các họ lanthan và actini, rồi tới các kim loại chuyển tiếp nguyên hình, và kết thúc ở các kim loại yếu hơn về hóa học lẫn vật lý. Các phi kim đơn giản chia làm phi kim đa nguyên tử, nằm gần á kim nhất, thể hiện chút ít đặc tính kim loại, các phi kim hai nguyên tử, thể hiện tính phi kim rõ ràng, và cuối cùng là các phi kim đơn nguyên tử tức khí hiếm, gần như hoàn toàn trơ và phi kim. Các loại đặc biệt như kim loại chịu nhiệt và các kim loại hiếm đều thuộc vào kim loại chuyển tiếp và đôi khi cũng được thể hiện trong bảng tuần hoàn. Việc phân loại như thế này tồn tại từ rất lâu, ít nhất là từ năm 1869 khi Hinrichs khẳng định rằng có thể vạch những đường đơn giản trên bảng tuần hoàn để chia ra thành kim loại, phi kim hay nguyên tố khí. Thực tế cách phân loại này không hoàn hảo vì có rất nhiều chồng lấn về tính chất ở gần biên của các loại trên bảng tuần hoàn, và có những nguyên tố, như beryli, khó mà phân vào một loại nào.

Trong cách biểu diễn bảng tuần hoàn, họ lanthan và họ actini thường thể hiện thành hai hàng dưới thân chính của bảng tuần hoàn, với các vị trí giữa bari và hafni, giữa radi và rutherfordi được đánh dấu bằng ký hiệu hoặc bằng một nguyên tố đại diện (lanthan và actini hoặc luteti và lawrenci) Quy ước này thuần túy là một vấn đề thẩm mỹ và tính tiện lợi; một dạng bảng rộng hiếm gặp chèn các họ nguyên tố này vào vị trí chính xác của chúng, tức là một phần của các hàng (chu kỳ) 6 và 7. Một quy ước khác cũng hay gặp là một đường chia giữa kim loại và phi kim, tuy đường này cũng có những biến thể khác nhau và không nằm trong bảng tuần hoàn chính thức của IUPAC.

Xu hướng tuần hoàn

Cấu hình electron

Cấu hình electron, tức cách phân bố electron quay quay xung quanh các nguyên tử trung hòa, thể hiện một dáng điệu tuần hoàn. Electron chiếm một chuỗi các lớp vỏ electron (đánh dấu bằng các chữ cái in hoa từ K,L,M,N,... ứng với số lượng tử chính n=1,2,3,4,...). Mỗi lớp lại chứa một hoặc nhiều phân lớp (gọi là s,p,d,f và g, ứng với số lượng tử phụ m=0,1,2,3,4). Khi số hiệu nguyên tử tăng, số electron sẽ lần lượt lấp đầy các lớp và phân lớp này theo quy tắc Klechkowski hay quy tắc thứ tự năng lượng thể hiện ở giản đồ hình bên. Trong bảng tuần hoàn, mỗi khi electron bắt đầu chiếm một lớp mới tương ứng với một chu kỳ mới bắt đầu bởi một kim loại kiềm.

Vì tính chất cả một nguyên tố chủ yếu phụ thuộc vào cấu hình electron của nó, cho nên những tính chất này cũng thể hiện dáng điệu tuần hoàn. Chính tuần hoàn này đã dẫn tới sự hình thành định luật tuần hoàn (tính chất của các nguyên tố lặp lại với những khoảng đều nhau) và những bảng tuần hoàn đầu tiên, mặc dù biểu hiện của nó chỉ nhận được sự chú ý khi mô hình Bohr về cấu trúc nguyên tử ra đời.

Bán kính nguyên tử

Bán kính nguyên tử thay đổi theo cách có thể dự đoán và giải thích được trong toàn bảng tuần hoàn. Ví dụ, bán kính nguyên tử thường giảm dọc theo mỗi chu kỳ của bảng tuần hoàn, từ các kim loại kiềm đến các khí hiếm; và tăng theo chiều từ trên xuống trong mỗi nhóm. Bán kính tăng mạnh giữa khí hiếm ở cuối mỗi chu kỳ và kim loại kiềm ở đầu chu kỳ tiếp theo. Các xu hướng này của bán kính nguyên tử (cũng như nhiều tính chất vật lý và hóa học khác của các nguyên tố) có thể giải thích bằng lý thuyết về lớp vỏ electron của nguyên tử; chúng cung cấp bằng chứng quan trọng cho sự phát triển và xác nhận của cơ học lượng tử.

Các electron trong phân lớp 4f, được lấp đầy dần dần từ xeri (Z = 58) đến ytterbi (Z = 70) tỏ ra không hiệu quả trong việc che chắn điện tích hạt nhân tăng lên từ các phân lớp ra ngoài. Kết quả là các nguyên tố ngay sau nhóm lanthan có bán kính nguyên tử nhỏ hơn như dự đoán và hầu như bằng đúng bán kính nguyên tử các nguyên tố nằm ngay phía trên chúng. Hiện tượng này được gọi là sự co ở họ lanthan, mổi bật từ đầu họ này tới platin (Z = 78), từ sau đó bị che khuất bởi một hiệu ứng tương đối tính gọi là "hiệu ứng cặp trơ"  Một hiệu ứng có nguồn gốc và biểu hiện tương tự, sự co khối d, xảy ra giữa khối d và khối p và khó nhận thấy hơn so với sự co ở họ lanthan.

Năng lượng ion hóa

Mức năng lượng ion hóa thứ nhất (IE1 hay I1) là năng lượng cần thiết để tách một electron ra khỏi nguyên tử, và các mức năng lượng thứ 2, thứ 3,.. định nghĩa tương tự. Đối với một nguyên tử cho trước, các mức năng lượng ion hóa tiếp theo tăng theo mức độ ion hóa. Các electron ở các orbital càng gần thì chịu lực hút tĩnh điện càng lớn; do đó lượng năng lượng cần thiết để tách electron tăng càng nhiều. Năng lượng ion hóa tăng về phía trên bên phải của bảng tuần hoàn.

Các bước nhảy lớn trong năng lượng ion hóa phân tử liên tiếp xuất hiện khi tách một electron khỏi cấu hình khí hiếm (lớp vỏ bão hòa). Chẳng hạn, năng lượng ion hóa thứ nhất và thứ hai của magnesi lần lượt là 738 kJ/mol và 1450 kJ/mol, nhưng năng lượng ion hóa thứ ba, từ Mg2+ (có cấu hình khí hiếm 1s22s22p2) xuống Mg3+(1s22s22p1) đạt tới 7730 kJ/mol.

Độ âm điện

Độ âm điện là khuynh hướng một nguyên tử hút các electron. Độ âm điện của nguyên tử chịu ảnh hưởng của cả số hiệu nguyên tử và khoảng cách giữa các electron hóa trị và các hạt nhân. Độ âm điện càng cao thì khả năng hút electron càng mạnh. Khái niệm này được Linus Pauling đề xuất đầu tiên năm 1932 và thang Pauling vẫn là cơ sở tham chiếu rộng rãi cho độ âm điện tới ngày nay, tuy cũng tồn tại các phương pháp khác. Nhìn chung, độ âm điện tăng từ trái qua phải trong một chu kỳ, và giảm từ trên xuống trong một nhóm. Do đó fluor có độ âm điện lớn nhất trong các nguyên tố,trong khi Caesi có độ âm điện thấp nhất, chí ít là theo các nguồn dữ liệu chủ chốt đã có.

Có những ngoại lệ về nguyên tắc chung này. Galli và germani có độ âm điện cao hơn nhôm và silic theo thứ tự do sự co khối d. Những nguyên tố của chu kỳ 4 nằm ngay sau dòng đầu tiên của các kim loại chuyển tiếp có bán kính nguyên tử nhỏ bất thường do các electron 3d không che chắn hiệu quả điện tích hạt nhân gia tăng, và kích thước nguyên tử nhỏ hơn tương ứng độ âm điện lớn hơn. Độ âm điện cao bất thường của chì, nhất là khi so sánh với thalli và bismuth, dường như là một hệ quả của sự chọn lọc dữ liệu công bố (cũng như sự thiếu thốn dữ liệu)-các phương pháp tính toán khác phương pháp Pauling đều thể hiện xu hướng tuần hoàn bình thường của các nguyên tố này.

Ái lực electron

Ái lực electron của một nguyên tử là lượng năng lượng giải phóng ra khi electron thêm vào nguyên tử trung hòa để tạo thành ion âm. Mặc dù ái lực electron thay đổi với những khoảng rất lớn, người ta vẫn quan sát thấy có những dáng điệu nhất định. Nhìn chung, phi kim có giá trị ái lực electron dương nhiều hơn kim loại, với clo có giá trị ái lực electron cao hơn cả. Ái lực electron của khí hiếm chưa đo đạc được một cách thuyết phục, cho nên chúng có hoặc không có các giá trị âm nhỏ.

Ái lực electron tăng theo chu kỳ. Điều này là do sự lấp đầy lớp vỏ hóa trị của nguyên tử; một nguyên tử nhóm 17 giải phóng nhiều năng lượng hơn nguyên tử nhóm 1 nhận một electron vì nó đạt đến lớp vỏ hóa trị bão hóa và do đó bền hơn. Với cách giải thích tương tự, ta có thể trông đợi quan sát thấy xu hướng giảm ái lực electron từ trên xuống trong một nhóm. Electron thêm vào sẽ rơi vào orbital nằm xa hạt nhân hơn. Do vậy electron này sẽ ít bị hút vào hạt nhân hơn và có thể giải phóng ít năng lượng hơn khi được thêm vào. Tuy nhiên, theo chiều từ trên xuống, khoảng 1/3 các nguyên tố là bất thường, với các nguyên tố nặng hơn có ái lực electron cao hơn so với nguyên tố cùng nhóm mà nhẹ hơn. Phần lớn điều này là do sự che chắn kém bởi các electron lớp d và f. Việc giảm đều đặn ái lực electron chỉ đúng với các nguyên tử nhóm 1.

Tính kim loại
Năng lượng ion hóa, độ âm điện và ái lực electron càng thấp thì tính kim loại càng mạnh và ngược lại, tính phi kim tăng thì các giá trị trên càng lớn. Theo đó, tính kim loại có khuynh hướng giảm trong chu kỳ và, với một số vị trí không đều đặn chủ yếu do khả năng chắn hạt nhân kém bởi electron các phân lớp d và f cùng hiệu ứng tương đối tính, có khuynh hướng tăng dần trong một nhóm. Vì vậy, hầu hết các nguyên tố có tính kim loại mạnh nhất (như xezi và franci) nằm ở góc dưới bên trái của bảng tuần hoàn truyền thống và hầu hết các nguyên tố có tính phi kim mạnh nhất (ôxi, fluor, clo) ở góc trên bên phải. Sự kết hợp các xu hướng theo chiều đứng và chiều ngang của tính kim loại giải thích ranh giới gấp khúc chia tách giữa kim loại và phi kim trên một số phiên bản bảng tuần hoàn, và việc xếp nhóm một số nguyên tố nằm cạnh đường ranh này thành á kim.

Lịch sử

Những nỗ lực hệ thống hóa đầu tiên

Năm 1789, Antoine Lavoisier công bố danh sách 33 nguyên tố hóa học, xếp nhóm thành các chất khí, kim loại, phi kim và "đất". Các nhà hóa học đã dành cả một thế kỉ sau đó để tìm kiếm một sơ đồ phân loại chính xác hơn. Năm 1829, Johann Wolfgang Döbereiner nhận thấy nhiều nguyên tố có thể nhóm thành các bộ ba dựa trên tính chất hóa học. Lithi, natri và kali chẳng hạn, có thể xếp vào nhóm các kim loại mềm, dễ phản ứng. Döbereiner cũng nhận thấy rằng khi sắp xếp theo khối lượng, nguyên tố thứ hai trong mỗi bộ ba thường gần bằng trung bình cộng của hai nguyên tố kia; sau này được gọi là "định luật bộ ba nguyên tố". Nhà hóa học Đức Leopold Gmelin làm nghiên cứu hệ thống này, và tới năm 1843 ông đã nhận diện được 10 bộ ba, ba nhóm bộ 4 và 1 nhóm bộ 5. Năm 1857 Jean-Baptiste Dumas công bố công trình mô tả mối quan hệ giữa các nhóm kim loại khác nhau. Mặc dù nhiều nhà khoa học có thể nhận diện mối quan hệ giữa các nhóm nguyên tố nhỏ, họ chưa thể dựng lên một sơ đồ định hướng toàn bộ chúng.

Năm 1858, August Kekulé quan sát thấy rằng cacbon thường có 4 nguyên tử khác liên kết với nó. Ví dụ như Metan có một nguyên tử cacbon và 4 nguyên tử hiđrô. Quan niệm hóa trị hình thành từ đây; các nguyên tố khác nhau liên kết với những số nguyên tử khác nhau.

Năm 1862, Alexandre-Emile Béguyer de Chancourtois, một nhà địa chất Pháp, công bố một dạng bảng tuần hoàn sơ khai, mà ông gọi là "đường xoắn teluride" hay "đinh vít teluride" (tiếng Pháp: vis tellurique). De Chancourtois là người đầu tiên nhận thấy tính tuần hoàn của các nguyên tố. Khi tố xếp theo một đường xoắn trên một hình ống theo khối lượng nguyên tử tăng dần, ông chỉ ra rằng các ngyên tố với tính chất tương tự nhau dường như xuất hiện theo những khoảng cách đều đặn. Bảng mà de Chancourtois đề xuất bao gồm một số ion và hợp chất bên cạnh các nguyên tố. Bài viết của ông cũng sử dụng các thuật ngữ địa chất hơn là hóa học và không sử dụng một giản đồ nào; kết quả là nó không nhận được chú ý cho đến khi công trình của Dmitri Mendeleev xuất hiện.

Năm 1864, Julius Lothar Meyer, một nhà hóa học Đức, công bố một bảng bao gồm 44 nguyên tố xếp theo hóa trị. Bảng này chỉ ra các nguyên tố với tính chất tương tự thường có chung hóa trị. Đồng thời, nhà hóa học William Odling cũng công bố một bảng sắp xếp 57 nguyên tố dựa trên khối lượng nguyên tử. Với một số chỗ trống và tính không đều đặn, ông nhận thấy rằng cái có vẻ như là tính tuần hoàn về khối lượng nguyên tử trong số các nguyên tố đó và rằng điều này tương ứng với "các cách ghép nhóm được ghi nhận của chúng."  Odling ám chỉ tới ý tưởng về một định luật tuần hoàn nhưng không theo đuổi đến cùng. Về sau (năm 1870) ông quay sang đề xuất một sự phân loại nguyên tố dựa trên hóa trị.

Nhà hóa học người Anh John Newlands công bố một loạt bài báo từ năm 1863 tới năm 1866 ghi nhận rằng khi các yếu tố được xếp theo thứ tự khối lượng nguyên tử tăng dần, các tính chất vật lý và hóa học tái tục theo những khoảng 8 đơn vị, ông gọi chúng là "octave" (bộ tám) theo cách gọi các quãng tám trong âm nhạc. Điều này cũng được gọi là Định luật về các bộ tám, tuy nhiên bị những người cùng thời chế diễu, và Hội Hóa học Luân Đôn từ chối ấn hành công trình này. Tuy nhiên Newlands đã thảo ra một bảng nguyên tố và dùng nó để tiên đoán sự tồn tại của những nguyên tố còn thiếu, chẳng hạn germani. Hội Hóa học chỉ ghi nhận ý nghĩa những khám phá của ông 5 năm sau khi họ công nhận Mendeleev.

Năm 1867, Gustavus Hinrichs, một nhà hóa học gốc Đan Mạch làm việc ở Hoa Kỳ, công bố một hệ thống tuần hoàn xoắn ốc dựa trên phổ và khối lượng nguyên tử, và những tính tương đồng hóa học. Công trình của ông bị xem là lập dị, khoe mẽ, rắm rối và điều này có thể đã cản trở sự thừa nhận của cộng đồng khoa học.

Bảng tuần hoàn của Mendeleev

Hai nhà hóa học, Dmitri Mendeleev người Nga và Julius Lothar Meyer người Đức độc lập với nhau đã công bố bảng tuần hoàn lần lượt vào năm 1869 và 1870. Bảng của Mendeleev là phiên bản đầu tiên của ông công bố, bản của Meyer là phiên bản mở rộng của một bảng khác năm 1864. Cả hai đều xây dựng bảng bằng cách liệt kê các nguyên tố theo hàng hoặc cột theo thứ tự khối lượng nguyên tử và bắt đầu mỗi hàng hoặc cột mới khi các thuộc tính của nguyên tố bắt đầu lặp lại.

Sự ghi công dành cho bảng của Mendeleev đến từ hai quyết định quan trọng của ông. Thứ nhất là ông để dành chỗ trống mà dường như tương ứng với những nguyên tố còn chưa được khám phá. Mendeleev không phải là nhà khoa học đầu tiên làm vậy, nhưng ông là người đầu tiên được công nhận là sử dụng các xu hướng trong bảng tuần hoàn để tiên đoán tính chất của những nguyên tố bị thiếu, như galli và germani. Quyết định thứ hai là đôi khi bỏ qua trật tự cứng nhắc theo khối lượng nguyên tử và hoán chuyển các nguyên tố lân cận, chẳng hạn như teluride và iod, để phân loại chúng thành các họ hóa học tốt hơn. Với sư phát triển của các lý thuyết về cấu trúc nguyên tử, người ta nhận thấy rõ ràng là Mendeleev đã vô tình liệt kê các nguyên tố theo trật tự số hiệu nguyên tử (hay điện tích hạt nhân) tăng dần.

Tầm quan trọng của số hiệu nguyên tử đối với việc tổ chức bảng tuần hoàn không được thừa nhận cho tới khi sự tồn tại và tính chất của proton và neutron được nghiên cứu chi tiết hơn. Các bảng tuần hoàn của Mendeleev sử dụng khối lượng nguyên tử thay vì số hiệu nguyên tử để tổ chức các nguyên tố, thông tin có thể xác định với độ chính xác tương đối cao ở thời bấy giờ. Khối lượng nguyên tử thỏa mãn hầu hết các trường hợp, đem lại một sự mô tả có khả năng tiên đoán tính chất của các nguyên tố chưa biết chính xác hơn bất kỳ phương pháp cùng thời nào khác. Việc thay thế bằng số hiệu nguyên tử sau này đem lại mỗi chuỗi xác định, dựa trên số nguyên cho nguyên tố vẫn được sử dụng tới ngày nay ngay cả khi các nguyên tố tổng hợp đang được chế tạo và nghiên cứu.

Những phát triển về sau

Năm 1871, Mendeleev công bố một dạng bảng tuần hoàn, có các nhóm nguyên tố tương tự nhau xếp thành các cột từ I tới VIII (như hình trên). Ông cũng đưa ra các tiên đoán chi tiết về tính chất của các nguyên tố mà trước đó ông từng ghi nhận là bị khuyết nhưng hẳn phải tồn tại. Những khoảng trống này lần lượt lấp đầy khi các nhà khoa học khám phá thêm những nguyên tố tồn tại trong tự nhiên. Người ta từng nghĩ rằng nguyên tố tự nhiên cuối cùng được khám phá là franci (mà Mendeleev gọi eka-caesium) vào năm 1939. Nhưng một nguyên tố được tổng hợp lần đầu tiên vào năm 1940 là plutoni về sau (1971) lại tìm thấy với một lượng rất nhỏ xuất hiện trong tự nhiên, và tới năm 2011 người ta biết rằng tất cả các nguyên tố cho tới californi có thể xuất hiện trong tự nhiên ít nhất là dưới dạng vết (hàm lượng cực nhỏ) trong các mỏ quặng urani do bắt giữ neutron và phân rã beta.

Dạng bảng tuần hoàn phổ biến hiện nay, thường gọi là dạng tiêu chuẩn hay dạng thông thường, là bản do Horace Groves Deming hiệu chỉnh. Năm 1923, nhà hóa học Hoa Kỳ này công bố các bảng tuần hoàn dạng ngắn (gọi là kiểu Mendeleev) và vừa (dạng 18 cột) Merck and Company chuẩn bị dạng bảng vừa 18 cột của Deming năm 1928 và phát hành rộng rãi trong các trường học ở Hoa Kỳ. Tới những năm 1930 bảng của Deming đã xuất hiện trong các cuốn sổ tay và từ điển bách khoa hóa học. Sự phổ biến của nó cũng một phần nhờ được Sargent-Welch Scientific Company phát hành trong nhiều năm.

Với sự phát triển của các lý thuyết cơ học lượng tử về cấu hình electron trong nguyên tử, người ta nhận thấy rằng mỗi chu kỳ (hàng) trong bảng ứng với sự lấp đầy một lớp vỏ lượng tử electron. Những nguyên tử lớn hơn có nhiều phân lớp electron hơn, cho nên các bảng về sau có những chu kỳ ngày càng dài hơn.

Năm 1945, Glenn Seaborg, một nhà khoa học Hoa Kỳ, đề xuất rằng các nguyên tố họ actini, cũng giống họ lanthan lấp đầy một phân lớp f. Trước đó họ actini được cho là tạo thành một hàng khối d thứ tư. Đồng nghiệp của Seaborg khuyên ông không nên công bố một đề xuất táo bạo như vậy vì nó có thể làm hỏng toàn bộ sự nghiệp của ông. Seaborg vẫn bất chấp công bố và giả thuyết này về sau được chứng minh là đúng, góp phần giúp ông nhận giải Nobel Hóa học năm 1951.

Mặc dù những lượng rất nhỏ một vài nguyên tố siêu urani tồn tại trong tự nhiên, con người biết tới chúng đầu tiên qua tổng hợp nhân tạo. Việc chế tạo ra chúng đã mở rộng bảng tuần hoàn đáng kể, với thành viên đầu tiên là neptuni (1939). Vì nhiều nguyên tố siêu urani hết sức không bền và phân rã nhanh chóng, chúng thách thức việc phát hiện và tìm hiểu tính chất. Đã có nhiều tranh cãi liên quan tới việc các phòng thí nghiệm khác nhau đòi ghi công phát minh và kéo theo đó là quyền đặt tên cho các nguyên tố mới. Các nguyên tố có tên riêng chính thức được công nhận gần đây nhất là flerovi (nguyên tố 114) và livermori (nguyên tố 116), cả hai được đặt tên ngày 31 tháng 5 năm 2012. Năm 2010, một nhóm cộng tác nghiên cứu giữa Nga và Hoa Kỳ ở Dubna, Moskva, Nga, tuyên bố tổng hợp thành công 6 nguyên tử của nguyên tố thứ 117 ununsepti, khiến nó trở thành nguyên tố được tuyên bố phát hiện gần đây nhất.

Các kiểu bố trí khác

Có nhiều bảng tuần hoàn với dạng khác dạng tiêu chuẩn. Trong khoảng 100 năm từ khi bảng của Mendeleev xuất hiện năm 1869 người ta ước tính có khoảng 700 phiên bản bảng tuần hoàn khác nhau ấn hành. Cùng với rất nhiều biến thể hình chữ nhật, cũng có những hình dạng khác, như các dạng tròn, lập phương, ống trụ, mặt tiền (kiều ngôi nhà), chuỗi xoắn, lăng trụ 8 cạnh, kim tự tháp, dạng chia cắt, dạng cầu, tam giác và, lemniscate,.... Mục đích của những bảng này thường là nhằm tô đậm hoặc nêu bật các thuộc tính hóa học hoặc vật lý của các nguyên tố khó nhận thấy trong bảng tuần hoàn thông thường.

Trong số các biến thể, một phiên bản khá phổ biến là bản của Theodor Benfey (1960), trong đó các nguyên tố được sắp xếp theo một chuỗi xoắn ốc liên tục, với hiđrô ở trung tâm và các nguyên tố kim loại chuyển tiếp, các họ lanthan và actini chiếm các bán đảo.

Hầu hết các bảng tuần hoàn ở dạng phẳng nhưng cũng có những phiên bản ba chiều tồn tại ít nhất là từ năm 1862 (trước cả bảng 2 chiều của Mendeleev). Các ví dụ gần đây hơn bao gồm Phân loại Tuần hoàn của Courtines (1925), Hệ thống Phiến của Wringley (1949),
Chuỗi xoắn tuần hoàn của Giguère (1965) và Cây Tuần hoàn của Dufour (1996). Đi xa hơn nữa, Stowe mô tả Bảng tuần hoàn cho Nhà vật lý (1989) của mình là 4 chiều (ba chiều không gian và một chiều màu sắc).

Các dạng bảng khác nhau được cho là nằm trên một continuum hóa-lý. Về cực điểm phía hóa học trong continuum này có thể thấy bảng Bảng tuần hoàn hóa học của Nhà hóa học vô cơ 'vô nguyên tắc' của Rayner-Canham (2002), nhấn mạnh các xu hướng và hình thái tuần hoàn, và các mối quan hệ cùng thuộc tính hóa học dị thường. Ở gần cực vật lý là Bảng tuần hoàn hóa học bước trái của Janet (1928). Bảng này có một cấu trúc thể hiện mối liên hệ gần gũi hơn với mức độ lấp đầy lớp vỏ electron và do đó gầm hơn với cơ học lượng tử. Ở khoảng giữa là dạng tiêu chuẩn phổ biến, được xem là mô tả các xu hướng tuần hoàn thực nghiệm trong các trạng thái vật lý, tính dẫn điện và dẫn nhiệt, và các số oxy hóa, cùng các nguyên tố khác dễ dàng suy ra từ các kĩ thuật truyền thống trong phòng thí nghiệm hóa học.

Các vấn đề và tranh cãi liên quan

Các nguyên tố chưa biết thuộc tính hóa học
Mặc dù tất cả những nguyên tố cho tới ununocti đã được khám phá, trong số các nguyên tố sau hassi (nguyên tố 108), chỉ có copernici (nguyên tố thứ 112) là đã xác định được tính chất hóa học. Các nguyên tố khác có thể biểu hiện khác với cách ngoại suy từ các chu kỳ thấp hơn, do các hiệu ứng tương đối tính; chẳng hạn, người ta tiên đoán flevori là thể hiện tính chất giống khí hiếm, mặc dù nó hiện được đặt trong nhóm cacbon. Tuy nhiên các thí nghiệm gần đây lại đề xuất rằng flevori lại biểu hiện hóa học giống như chì do vị trí trong bảng tuần hoàn của nó.

Mở rộng bảng tuần hoàn trong tương lai
Người ta hiện không rõ liệu các nguyên tố mới có tiếp tục theo trật tự bảng tuần hoàn hiện tại, làm thành chu kỳ 8 hay không, hay sẽ cần những sự cải tiến hay hiệu chỉnh thêm. Glenn T. Seaborg cho rằng chu kỳ 8 sẽ đi theo đúng trật tự, bao gồm một khối s hai nguyên tố cho các nguyên tố 119 và 120, một khối g mới cho 18 nguyên tố tiếp theo, và 30 nguyên tố tiếp tiếp tục các khối f, d và p. Gần đây, các nhà vật lý như Pekka Pyykkö đưa ra giả thuyết rằng những nguyên tố này sẽ không theo quy tắc Klechkowski về cách thức lấp đầy lớp vỏ electron và do đó sẽ ảnh hưởng tới hình dạng bảng tuần hoàn hiện tại.

Quy mô tối hậu
Các nhà khoa học cũng chưa biết có thể có tất cả bao nhiêu nguyên tố. Từ năm 1911 Elliod Adams đã đề xuất, dựa trên sự sắp xếp các nguyên tố theo các hàng ngang của bàng tuần hoàn, rằng các nguyên tố với khối lượng lớn hơn khoảng 256 khối lượng hiđrô (tức bằng khoảng giữa nguyên tố 99 và 100 hiện nay) không tồn tại, một tiên đoán sớm tỏ ra sai lầm. Một ước tính gần đây hơn là bảng tuần hoàn có thể kết thúc ngay sau miền đảo ổn định, có tâm xung quanh nguyên tố 126, do sự mở rộng bảng tuần hoàn các nguyên tố (cũng như các nuclid nói chung) bị giới hạn bởi proton và neutron trong những thứ gọi là "đường nhỏ giọt" (tức các đường giới hạn của tính ổn định hạt trong bảng nuclid). Các tiên đoán khác bảng tuần hoàn kết thúc ở nguyên tố 128 như bởi John Emsley, nguyên tố 137 như bởi Richard Feynman và nguyên tố 155 bởi Albert Khazan.

Hạn chế của các mô hình cơ học lượng tử hiện tại khiến cho việc xác định nguyên tố cuối cùng khả dĩ của bảng tuần hoàn trở nên khó khăn. Mô hình Bohr tiên đoán rằng với số hiệu nguyên tử lớn hơn 137, một nguyên tử sẽ cần electron phân lớp 1s di chuyển nhanh hơn vận tốc ánh sáng, một điều bất khả; nhưng mô hình này chưa chính xác vì không xét tới hiệu ứng tương đối tính. Các phương trình tương đối tính của Paul Dirac cũng gặp vấn đề với các nguyên tố có nhiều hơn 137 proton. Với các nguyên tố như vậy, hàm sóng của trạng thái Dirac cơ bản có tính dao động hơn là liên kết, và không có khoảng cách nào giữa các phổ năng lượng dương và âm, như trong nghịch lý Klein. Các bổ chính đưa vào liên quan tới hiệu ứng kích thước hữu hạn của hạt nhân chỉ ra rằng năng lượng liên kết thứ nhất sẽ vượt giới hạn cho các nguyên tố nhiều hơn 137 proton. Đối với những nguyên tố nặng hơn, nếu orbital trong cùng (1s) không bão hoàn, trường điện từ của hạt nhân sẽ kéo một electron ra khỏi chân không, dẫn tới bức xạ positron tự phát; tuy nhiên điều này không xảy ra nếu 1s bão hòa, do đó nguyên tố 137 không nhất thiết là điểm tận cùng của bảng tuần hoàn.

Các vị trí không tương hợp
Bảng tuần hoàn có một số phần không tương hợp gây nên các tranh luận tới ngày nay. Một trong số đó là vị trí của hiđrô và heli thường được đặt ở những vị trí không tương ứng với cấu hình electron của chúng. Hiđrô nằm trên lithi trong bảng tiêu chuẩn, nhưng có khi nằm trên fluor, hoặc thậm chí cacbon vì tính chất ít nhiều tương tự với các nguyên tố này. Đôi khi hiđrô được đặt ở một nhóm riêng, vì biểu hiện của nó không đủ giống với bất kì nguyên tố nào khác để nằm chung một nhóm. heli thường đặt ở trên neon, nhưng cũng có lúc nằm trên beryli theo cấu hình electron(heli: 1s2; beryli: [He] 2s2).

Một vấn đề khác liên quan tới các nhóm chứa các kim loại chuyển tiếp. Định nghĩa của IUPAC về kim loại chuyển tiếp là những nguyên tố có nguyên tử với phân lớp d chưa hoàn thành, hoặc có thể tạo ra các cation với phân lớp d chưa hoàn thành. Theo định nghĩa này tất cả các nguyên tố trong các nhóm từ 3 tới 11 là kim loại chuyển tiếp. Tuy nhiên một số nhà hóa học vẫn xem "nguyên tố khối d" và "kim loại chuyển tiếp" là những thuật ngữ hoán đổi được cho nhau, và do đó bao gồm cả nhóm 12 (kẽm, cadmi, thủy ngân), mặc dù nhóm này là ngoại lệ với các electron phân lớp d thường không tham gia vào liên kết hóa học. Gần đây người ta phát hiện ra rằng thủy ngân có thể sử dụng electron phân lớp d để hình thành thủy ngân fluorrit (HgF4), cổ vũ cho lập luận rằng thủy ngân (và do đó nhóm 12) nên được chính thức công nhận là kim loại chuyển tiếp. Tuy nhiên, những nhà bình luận như Jensen cho rằng sự hình thành một hợp chất HgF4 chỉ xảy ra dưới những điều kiện hết sức không bình thường; và do đó thủy ngân không thể được xem là kim loại chuyển tiếp theo bất cứ cách diễn giải hợp lý về nghĩa thông thường của thuật ngữ này.. Cũng đi theo cách diễn giải về hóa tính, một số nhà hóa học khác đi xa hơn tới chỗ loại trừ các nguyên tố nhóm 3 ra khỏi nhóm kim loại chuyển tiếp. Lập luận của họ là nhóm 3 không hình thành bất kì ion nào có phân lớp d bị chiếm giữ một phần và do đó không thể hiện bất kì tính chất nào đặc trưng cho kim loại chuyển tiếp.

Ngoài ra, ở nhóm 3 cũng có một vấn đề khác liên quan tới các chu kỳ sau của nhóm này. Người ta không thống nhất được hai nguyên tố sau scandi và ytri là gì, một số cho là lanthan và actini, nhưng số khác cho là luteti và lawrenci. Có một vài lập luận, dựa trên cả hóa học và vật lý, ủng hộ mạnh mẽ cách sắp xếp sau nhưng không phải ai cũng cảm thấy chúng đủ thuyết phục. Bảng tuần hoàn chính thức của IUPAC hiện nay chọn cách thể hiện tất cả họ lanthan và actini bằng cách đánh dấu chúng trong một ô của nhóm 3. Định nghĩa của IUPAC về thuật ngữ "lanthanoid" (hay "lanthanide", tức họ lanthan) bao gồm 15 nguyên tố gồm cả lanthan và luteti, và "transition element" (nguyên tố chuyển tiếp) áp dụng cho lanthan và actini, cũng như luteti nhưng không có lawrenci, bởi vì nó không tương hợp với nguyên lý Aufbau. Thông thường electron thứ 103 sẽ đi vào phân lớp d, nhưng các nghiên cứu cơ học lượng tử cho thấy cấu hình thực tế là [Rn]5f147s27p1 do hiệu ứng tương đối tính. IUPAC hiện không khuyến nghị một dạng cụ thể nào cho khối f trong hàng của bảng tuần hoàn, khiến cho vấn đề còn để ngỏ..

Dạng tối ưu
Sự tồn tại nhiều dạng bảng tuần hoàn khác nhau làm dấy lên câu hỏi liệu có một dạng tối ưu xác định rõ ràng của bảng tuần hoàn. Câu trả lời có lẽ phụ thuộc vào liệu tính tuần hoàn hóa học xảy ra với các nguyên tố có một chân lý ngầm ẩn, gắn kết vào bản thể vũ trụ, hay là tính tuần hoàn đó chỉ là sản phẩm của cách diễn dịch chủ quan của con người, tùy thuộc vào hoàn cảnh, niềm tin và thiên kiến của người quan sát. Bất kì cơ sở khách quan nào về tính tuần hoàn hóa học cũng sẽ phải giải quyết các câu hỏi về vị trí của hiđrô và heli hay cấu tạo của nhóm 3 như đã nêu trên. Một chân lý như thế, nếu tồn tại, hiện nay vẫn chưa tìm thấy cho nên với sự vắng mặt của nó, các dạng bảng tuần hoàn khác nhau có thể dược xem như là những biến thể trên chủ đề về tính tuần hoàn hóa học, mỗi biến thể khám phá và nhấn mạnh những khía cạnh, tính chất và những mối quan hệ khác nhau giữa các nguyên tố. Sự phổ biến của dạng bảng vừa của Deming mà ngày nay ta gọi là dạng "tiêu chuẩn" có thể là kết quả của sự cân bằng tốt giữa kích thước và cấu trúc tiện dụng, và sự minh họa trật tự nguyên tử và các xu hướng tuần hoàn.

Xem thêm
 Nhóm tuần hoàn
 Chu kỳ tuần hoàn
 Thiên hà nguyên tố
 Nguyên tử
 Bảng tuần hoàn mở rộng

Chú thích

Trích dẫn

Thư mục tham khảo

Liên kết ngoài

 IUPAC Periodic Table of the Elements  Bảng tuần hoàn chính thức của IUPAC, 1 tháng 5 năm 2013
 Periodic Table on the Web  Bảng tuần hoàn trực tuyến

Bài cơ bản dài
Phân loại
Phát minh của Nga
Tác phẩm năm 1869
Nguyên tố hóa học


title: Anthophora shagrensis

text:
Anthophora shagrensis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Priesner mô tả khoa học năm 1957.

Chú thích

Tham khảo

Anthophora
Động vật được mô tả năm 1957


title: Pantolamprus rufipes

text:
Pantolamprus rufipes là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Harold miêu tả khoa học năm 1878.

Chú thích

Tham khảo

Pantolamprus


title: Nephrotoma pratensis

text:
Nephrotoma pratensis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Hình ảnh

Tham khảo

Nephrotoma


title: Celina dufaui

text:
Celina dufaui là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Legros miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Celina


title: Chavenat

text:
Chavenat là một xã thuộc tỉnh Charente trong vùng Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp. Xã nay có độ cao trung bình 119 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Charente


title: Schnaittach

text:
Schnaittach là một đô thị ở Nürnberger Land bang Bayern thuộc nước Đức.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Official town Web site
 Fortifications near Schnaittach
 Jewish Museum of Franconia


title: Eau Claire, Wisconsin

text:
Eau Claire là một thành phố và là quận lỵ của quận Eau Claire ở tiểu bang Wisconsin.

Tham khảo

Thành phố của Wisconsin


title: Conoderus maritimus

text:
Conoderus maritimus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Broun miêu tả khoa học năm 1893.

Chú thích

Tham khảo

Conoderus


title: Andrena saxonica

text:
Andrena saxonica là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Stoeckhert mô tả khoa học năm 1935.

Chú thích

Tham khảo

S
Động vật được mô tả năm 1935


title: Cossano Canavese

text:
Cossano Canavese là một đô thị ở tỉnh Torino trong vùng Piedmont, Italia, đô thị này có vị trí cách khoảng 40 km về phía đông bắc của Torino. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 552 người và diện tích là 3,3 km².

Cossano Canavese giáp các đô thị: Caravino, Settimo Rottaro, Borgo d'Ale, và Borgomasino.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Torino
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Boulogne-sur-Mer

text:
Boulogne-sur-Mer là một xã trong vùng Hauts-de-France, thuộc tỉnh Pas-de-Calais, quận Boulogne-sur-Mer, chef-lieu của 3 tổng. Tọa độ địa lý của xã là 50° 43' vĩ độ bắc, 01° 36' kinh độ đông. Boulogne-sur-Mer nằm trên độ cao trung bình là 6 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 0 mét và điểm cao nhất là 110 mét. Xã có diện tích 8,42 km², dân số vào thời điểm 1999 là 44.859 người; mật độ dân số là 5328 người/km².

Các thành phố kết nghĩa
  Zweibrücken, Đức,
  La Plata, Argentina

Nhân vật nổi tiếng
 Maurice Boitel, họa sĩ
 Alexandre Guilmant, 1837 - 1911, nghệ sĩ đàn ống và nhà soạn nhạc
 Charles-Augustin Sainte-Beuve, nhà thơ và nhà phê bình
 Georges Mathieu, họa sĩ
 Jean-Pierre Papin, cầu thủ bóng đá
 Franck Ribéry, cầu thủ bóng đá
 Olivier Latry, nghệ sĩ đàn ống

Tham khảo

Xã của Pas-de-Calais
Kế hoạch xâm lược Anh Quốc của Napoléon
Boulogne-sur-Mer


title: Colostethus roraima

text:
Anomaloglossus roraima là một loài ếch thuộc họ Dendrobatidae.
Loài này có ở Venezuela, có thể ở cả Brasil và Guyana.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới and vùng nhiều đá.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 La Marca, E. & Señaris, C. 2004. Colostethus roraima. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Colostethus
Động vật lưỡng cư Guyana
Động vật lưỡng cư Venezuela


title: Limnephilus hamifer

text:
Limnephilus hamifer là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Limnephilus


title: Dicranomyia phalangioides

text:
Dicranomyia phalangioides là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Croitana aestiva

text:
The Desert Sand-skipper (Croitana aestiva) là một loài bướm ngày thuộc họ Hesperiidae. Nó là loài đặc hữu của Bắc Úc.

Sải cánh dài khoảng 20 mm.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Australian Insects
Australian Faunal Directory

A
Động vật được mô tả năm 1979


title: Coelioxys hubrichiana

text:
Coelioxys hubrichiana là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Holmberg mô tả khoa học năm 1918.

Chú thích

Tham khảo

H
Động vật được mô tả năm 1918


title: Bromont-Lamothe

text:
Bromont-Lamothe là một xã ở tỉnh Puy-de-Dôme trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes miền trung nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 774 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Bromontlamothe


title: Louvigné-du-Désert

text:
Louvigné-du-Désert () là một xã của tỉnh Ille-et-Vilaine, thuộc vùng Bretagne, miền tây bắc nước Pháp.

Dân số
Người dân ở Louvigné-du-Désert được gọi là Louvignéens.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ille-et-Vilaine

Tham khảo

Mayors of Ille-et-Vilaine Association  ;
INSEE ;
IGN

Liên kết ngoài
Official website
French Ministry of Culture list for Louvigné-du-Désert

Xã của Ille-et-Vilaine


title: 1326

text:
Năm 1326 (MCCCXXVI) là một năm thường bắt đầu vào thứ Tư (liên kết sẽ hiển thị đầy đủ lịch) trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

 30 tháng 3 - Ivan II của Nga, Đại công tước của Muscovy (mất 1359)
 5 tháng 3 - King Louis I của Hungary (qua đời 1382)
 1 tháng 5 - Rinchinbal Nguyên Ninh Tông, hoàng đế thứ 10 của nhà Nguyên (mất 1332)
 8 tháng 5 - Joanna I của Auvergne, nữ hoàng Pháp (mất 1360)
 Ngày chưa biết:
Olivier de Clisson ('The Butcher), người lính người Pháp (mất 1407)
 Robert của Durazzo, quý tộc Napoli (mất 1356)
 Isaac ben Sheshet, người Tây Ban Nha (mất 1408)
 Imagawa Sadayo, nhà thơ và người lính Nhật Bản (mất 1420)Có thể xảy ra:'''
 Manuel Kantakouzenos, bạo chúa của Morea (mất 1380)
 Seii, Vua của Chuzan (mất khoảng năm 1354)

Mất

Tham khảo

Năm 1326


title: Liroetoides fulvus

text:
Liroetoides fulvus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Kimoto miêu tả khoa học năm 1989.

Chú thích

Tham khảo

Liroetoides


title: Saint-Georges-le-Gaultier

text:
Saint-Georges-le-Gaultier là một xã trong tỉnh Sarthe ở tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 84-174 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
INSEE

Xã của Sarthe


title: Hylaeus ugandicus

text:
Hylaeus ugandicus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1939.

Chú thích

Tham khảo

U
Động vật được mô tả năm 1939


title: Deoghar

text:
Deoghar là nơi đóng trụ sở hành chính của quận Deoghar ở bang Jharkhand, Ấn Độ.

Nguồn gốc tên gọi
Deoghar là một từ Hindi và có nghĩa là nơi ở ('ghar') của các thần nam và nữ thần. Nơi này cũng được gọi là Baidyanathdham, là một trung tâm hành hương nổi tiếng của Hindu. Đền thờ Shiva Ravneshwar của Deoghar nằm trong số 12Jyothirlingam Shiva ở Ấn Độ. Lingam cất giữ thiêng liêng ở đây được gọi là 'Kamna Lingam'.

Địa lý
Deoghar có tọa độ . Nó có độ cao trung bình 254 mét (833 foot.

Các điểm tham quan ở trong và xung quanh Deoghar

Nandan Pahar – Đây là một đồi nhỏ có Đền Nandi.
Basukinath (43 km), nới có Đền Shiva hấp dẫn.
Satsanga Ashram, nơi linh thiêng của những người mộ đạo Shri Shri Anukul Chandra Thakur.
Navalakha Mandir (2 km) nơi có các đền Radha và Krishna
Trikut (24 km), nơi có các nhà hiền triết nổi danh do đã đạt tới salvation.

Dân số
Theo cuộc điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Deoghar có dân số 98.372 người. Nam giới chiếm 55% dân số và nữ giới chiếm 45% dân số. Deoghar có một tỷ lệ biết chữ là 76%, cao hơn mức trung bình của quốc gia là 59,5%; với 82% đàn ông biết chữ và 69% phụ nữ biết chữ. 12% dân số dưới 6 tuổi.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Baidyanath dham
Bihar Government Tourism

Thành phố thuộc bang Jharkhand


title: Fasciolariidae

text:
Fasciolariidae là một họ ốc biển có kích thức từ nhỏ đến lớn, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong liên họ Buccinoidea.

Họ Fasciolariidae được cho là đã xuất hiện khoảng 110 triệu năm trước trong kỷ Phấn trắng

Phân bổ

Các loài gần đây sống ở vùng biển nhiệt đới đến ôn đới.

Mô tả
Vỏ của các loài trong họ này thường có kích thước từ trung bình đến lớn, đạt từ 1,0 đến 60 cm.

Phân loại
Theo Phân loại Động vật chân bụng (Bouchet & Rocroi, 2005), họ Fasciolariidae bao gồm các phân họ sau:

 Clavilithinae Vermeij & Snyder, 2018 †
 Fasciolariinae Gray, 1853
 Fusininae Wrigley, 1927 - syn. Fusinae Swainson, 1840 (inv.); Cyrtulidae MacDonald, 1869; Streptochetinae Cossmann, 1901
 Peristerniinae Tryon, 1880 - syn. Latiridae Iredale, 1929

Các chi
Các chi trong họ Fasciolariidae bao gồm (các chi hóa thạch được đánh dấu bằng ký hiệu †):

 Phân họ Clavilithinae Vermeij & Snyder, 2018 †
 † Africolithes Eames, 1957
 † Austrolithes Finlay, 1931
 † Chiralithes Olsson, 1930
 † Clavellofusus Grabau, 1904
 † Clavilithes Swainson, 1840
 † Cosmolithes Grabau, 1904
 † Mancorus Olsson, 1931
 † Papillina Conrad, 1855
 † Perulithes Olsson, 1930
 † Clavella Swainson, 1835  được chấp nhận là Clavilithes Swainson, 1840 † (Junior homonym of Clavella Oken, 1815. Has been renamed Clavilithes.)
 † Rhopalithes Grabau, 1904  được chấp nhận là Clavilithes Swainson, 1840 † (objective synonym)
 † Turrispira Conrad, 1866  được chấp nhận là Clavilithes Swainson, 1840 †
 † Daphnobela Cossmann, 1896
 † Euthriofusus Cossmann, 1901

 Phân họ Fasciolariinae
 Fasciolaria Lamarck, 1799
 Africolaria Snyder, Vermeij & Lyons, 2012
 Araiofusus Callomon & Snyder, 2017
 Aurantilaria Snyder, Vermeij & Lyons, 2012
 Australaria Snyder, Vermeij & Lyons, 2012
 Bellifusus Stephenson, 1941 †
 Boltenella Wade, 1917 †
 Brucia Cossmann, 1920 †
 Calkota Squires & Saul, 2003
 Cinctura Hollister, 1957
 Conradconfusus Snyder, 2002 †
 Cryptorhytis Meek, 1876 †
 Drilliovoluta Cossmann, 1925 †
 Drilluta Wade, 1916 †
 Filifusus Snyder, Vermeij & Lyons, 2012
 Glaphyrina Finlay, 1926
 Granolaria Snyder, Vermeij & Lyons, 2012
 Haplovoluta Wade, 1918 †
 Hercorhyncus Conrad, 1869 †
 Hylus Wade, 1917 †
 Kilburnia Snyder, Vermeij & Lyons, 2012
 Liochlamys Dall, 1889 †
 Lirofusus Conrad, 1865 †
 Lugubrilaria Snyder, Vermeij & Lyons, 2012
 Lyonsifusus Vermeij & Snyder, 2018
 Mariafusus Petuch, 1988 †
 Micasarcina Squires & Saul, 2003 †
 Microcolus Cotton & Godfrey, 1932
 Microfulgur Finlay & Marwick, 1937
 Mylecoma Squires & Saul, 2003 †
 Odontofusus Whitfield, 1892 †
 Paleopsephaea Wade, 1926 †
 Parafusus Wade, 1918 †
 Perse B.L. Clark, 1918 †
 Piestochilus Meek, 1864 †
 Plectocion Stewart, 1927 †
 Pleia Finlay, 1930
 Pleuroploca P. Fischer, 1884
 Pliculofusus Snyder, Vermeij & Lyons, 2012 †
 Saginafusus Iredale, 1931
 Scobina Wade, 1917 †
 Serrifusus Meek, 1876 †
 Skyles Saul & Popenoe, 1993 †
 Terebraspira Conrad, 1862 †
 Trichifusus Bandel, 2000 †
 Triplofusus Olsson & Harbison, 1953
 Wadia Cossmann, 1920 †
 Whitneyella Stewart, 1927 †
 Woodsella Wade, 1926 †

 Phân họ Fusininae
 Aegeofusinus Russo, 2017
 Africofusus Vermeij & Snyder, 2018
 Amiantofusus Fraussen, Kantor & Hadorn, 2007
 † Angustifusus Vermeij & Snyder, 2018
 Apertifusus Vermeij & Snyder, 2018
 Aptyxis Troschel, 1868
 Araiofusus Callomon & Snyder, 2017
 Ariefusus Vermeij & Snyder, 2018
 Aristofusus Vermeij & Snyder, 2018
 Barbarofusus Grabau & Shimer, 1909
 Callifusus Vermeij & Snyder, 2018
 Chryseofusus Hadorn & Fraussen, 2003
 Cyrtulus Hinds, 1843 - Cyrtulus serotinus Hinds, 1843
 Enigmofusus Vermeij & Snyder, 2018
 † Eofusus Vermeij & Snyder, 2018
 Falsicolus Finlay, 1930
 Falsifusus Grabau, 1904 †
 Fredenia Cadée & Janssen, 1994 †
 Fusinus Rafinesque, 1815 - chi điển hình
 Fusus Bruguière, 1789, syn. Fusinus Rafinesque, 1815
 Gemmocolus Maxwell, 1992 †
 Goniofusus Vermeij & Snyder, 2018
 Gracilipurpura Jousseaume, 1880
 Granulifusus Kuroda & Habe, 1954
 Harasewychia Petuch, 1987
 Harfordia Dall, 1921
 Heilprinia Grabau, 1904
 Helolithus Agassiz, 1846 †
 Hesperaptyxis Snyder & Vermeij, 2016
 Lepidocolus Maxwell, 1992 †
 Liracolus Maxwell, 1992 †
 Lyonsifusus Vermeij & Snyder, 2018
 Marmorofusus Snyder & Lyons, 2014
 Okutanius Kantor, Fedosov, Snyder & Bouchet, 2018
 Ollaphon Iredale, 1929
 Priscofusus Conrad, 1865 †
 Profusinus Bandel, 2000 †
 Propefusus Iredale, 1924
 Pseudaptyxis Petuch, 1988 †
 Pullincola de Gregorio, 1894 †
 Remera Stephenson, 1941 †
 Rhopalithes Grabau, 1904 †
 Simplicifusus Kira, 1972
 Solutofusus Pritchard, 1898 †
 Spirilla Agassiz, 1842 †
 Streptocarina Hinsch, 1977 †
 Streptochetus Cossmann, 1889  †
 Streptodictyon Tembrock, 1961 †
 Streptolathyrus Cossmann, 1901 †
 Tectifusus Tate, 1893 †
 Trophonofusus Kuroda & Habe, 1971
 Turrispira Conrad, 1866 †
 Vermeijius Kantor, Fedosov, Snyder & Bouchet, 2018
 Viridifusus Snyder, Vermeij & Lyons, 2012

 Phân họ Peristerniinae
 Peristernia Mörch, 1852
 Aptycholathyrus Cossman & Pissarro, 1905 †
 Ascolatirus Bellardi, 1884 †
 Benimakia Habe, 1958
 Brocchitas Finlay, 1927 †
 Bullockus Lyons & Snyder, 2008
 Dennantia Tate, 1888 †
 Dentifusus Vermeij & Rosenberg, 2003
 Dolicholatirus Bellardi, 1886
 Eolatirus Bellardi, 1884 †
 Exilifusus Conrad, 1865 †
 Fractolatirus Iredale, 1936
 Fusolatirus Kuroda & Habe, 1971
 Hemipolygona Rovereto, 1899
 Lathyropsis Oostingh, 1939 †
 Latirofusus Cossmann, 1889
 Latirogona Laws, 1944 †
 Latirolagena Harris, 1897
 Latirulus Cossmann, 1889
 Latirus Montfort, 1810
 Leucozonia Gray, 1847
 Lightbournus Lyons & Snyder, 2008
 Liochlamys Dall, 1889 †
 Mazzalina Conrad, 1960 †
 Neolatirus Bellardi, 1884 †
 Nodolatirus Bouchet & Snyder, 2013
 Nodopelagia Hedley, 1915
 Opeatostoma Berry, 1958
 Plesiolatirus Bellardi, 1884 †
 Plicatella Swainson, 1840
 Polygona Schumacher, 1817
 Psammostoma Vermeij & Snyder, 2002 †
 Pseudolatirus Bellardi, 1884
 Pustulatirus Vermeij & Snyder, 2006
 Ruscula Casey, 1904 †
 Streptopelma Cossmann, 1901 †
 Tarantinaea Monterosato, 1917
 Taron Hutton, 1883
 Teralatirus Coomans, 1965
 Turrilatirus Vermeij & M.A. Snyder, 2006

 Chưa xếp vào phân họ nào
 Crassibougia Stahlschmidt & Fraussen, 2012

 Các chi được đưa vào từ đồng nghĩa
 Aptyxis Troschel, 1868: syn. Fusinus Rafinesque, 1815
 Buccinofusus Conrad, 1868: syn. Conradconfusus Snyder, 2002 †
 Bulbifusus Conrad, 1865 †: syn. Mazzalina Conrad, 1960 †
 Chasca Clench & Aguayo, 1941: syn. Chascax Watson, 1873: syn. Hemipolygona Rovereto, 1899
 Chascax Watson, 1873: syn. Hemipolygona Rovereto, 1899
 Cinctura Hollister, 1957: syn. Fasciolaria Lamarck, 1799
 Clavella Swainson, 1835: syn. Clavilithes Swainson, 1840 †
 Cymatium Link, 1807: syn. Latirus Montfort, 1810
 Exilifusus Gabb, 1876 †: syn. Fusinus Rafinesque, 1815
 Fusilatirus McGinty, 1955: syn. Dolicholatirus Bellardi, 1884
 Fusus Bruguière, 1789: syn. Fusinus Rafinesque, 1815
 Gracilipurpura Jousseaume, 1881 †: syn. Fusinus Rafinesque, 1815
 Heilprinia Grabau, 1904: syn. Fusinus Rafinesque, 1815
 Iaeranea Rafinesque, 1815: syn. Fasciolaria Lamarck, 1799
 Lagena Schumacher, 1817: syn. Latirolagena Harris, 1897
 Lathyrus Schinz, 1825: syn. Latirus Montfort, 1810
 Latirofusus Cossmann, 1889: syn. Dolicholatirus Bellardi, 1884
 Latyrus Carpenter, 1857: syn. Latirus Montfort, 1810
 Propefusus Iredale, 1924: syn. Fusinus Rafinesque, 1815
 Pseudofusus Monterosato, 1884: syn. Fusinus Rafinesque, 1815
 Pseudolatirus Cossmann, 1889 †: syn. Streptolathyrus Cossmann, 1901 †
 Simplicifusus Kira, 1972: syn. Granulifusus Kuroda & Habe, 1954
 Sinistralia H. Adams & A. Adams, 1853: syn. Fusinus Rafinesque, 1815
 Tarantinaea Monterosato, 1917: syn. Fasciolaria Lamarck, 1799

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Động vật chân bụng
Buccinoidea


title: Härnösand (đô thị)

text:
Đô thị Härnösand (Härnösands kommun) là một đô thị ở hạt Västernorrland, phía bắc Thụy Điển. Thủ phủ là Härnösand (dân số 18.000).

Đô thị hiện nay đã được lập năm 1969 thông qua việc sáp nhập thành phố Härnösand với Särbrå (bản thân đơn vị này được lập năm 1952 khi năm đô thị cũ được sáp nhập với nhau) và Högsjö.

Các trung tâm dân cư
 Härnösand (thủ phủ)
 Ramvik
 Utansjö
 Älandsbro

Tham khảo

Liên kết ngoài
Härnösand - Trang mạng chính thức

Đô thị Thụy Điển
Đô thị hạt Västernorrland

fr:Commune de Härnösand
nl:Härnösand
no:Härnösand kommune
fi:Härnösand


title: Villaverde del Monte

text:
Villaverde del Monte là một đô thị trong tỉnh Burgos, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 170 người.

Tham khảo

Đô thị ở Burgos


title: Miltonia candida

text:
Miltonia candida (tên tiếng Anh: Snow-white Miltonia) là một loài phong lan đặc hữu của đông nam Brasil.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

candida


title: Huyện Aichi

text:
Aichi-gun (tiếng Nhật:愛知郡; Hán Việt: Ái Tri quận) là một cụm các thị trấn ở phía động thành phố Nagoya, tỉnh Aichi, Nhật Bản. Tính đến 1 tháng 1 năm 2010, dân số Aichi-gun ước tính là 92.769 người với mật độ 2.340 người/km². Tổng diện tích là 39,57 km².

Lịch sử
Aichi-gun từng được gọi là Ayuchi(あゆち) vì bờ biển trước kia ở gần ga Nagoya ngày nay, và cả tỉnh được đặt theo tên của gun lớn nhất vì thủ đô từng được đặt ở thành phố Nagoya, tỉnh Aichi. Kể từ thời Minh Trị, hai thị trấn Nagoya và Atsuta (ngày nay là Atsuta-ku) được nhập làm một thành thành phố Nagoya, thêm cả các thị trấn và làng mạc phụ cận, và thị trấn Nisshin (日進市, Nhật Tiến thị) được nâng cấp lên thành phố do dân số gia tăng kể từ khi tuyến đường sắt Meitetsu Toyota được khai trương, Aichi-gun hiện nay chỉ có hai thị trấn, đó là Nagakute (長久手町) (Trường Cửu Thủ đinh) và Togo (東郷町) (Đông Hương đinh)

Giữa hai thị trấn này là thành phố Nisshin.

Ở tỉnh Shiga có một quận mà tên viết bằng kanji cũng là 愛知郡 (Ái Tri quận) nhưng đọc là Echi-gun.

Niên biểu"
11 tháng 2 năm 1955 – Làng Hanyama được nhập vào thành phố Seto.
5 tháng 4 năm 1955 – Làng Chotaka được nhập vào Chikusa-ku, Nagoya. Làng Tempaku (sau này là Tempaku-ku) sáp nhập vào Showa-ku, Nagoya.
1 tháng 1 năm 1957 - Làng Toyoake trở thành thị xã.
1 tháng 1 năm 1958 - Làng Nisshin trở thành thị xã.
1 tháng 4 năm 1963 – Thị xã Narumi nhập vào Midori-ku, Nagoya.
1 tháng 4 năm 1970 - Làng Togo trở thành thị xã.
1 tháng 4 năm 1971 – Làng Nagakute trở thành thị xã.
1 tháng 8 năm 1972 – Thị xã Toyoake trở thành thành phố.
1 tháng 10 năm 1994 – Thị xã Nisshin trở thành thành phố.

Tham khảo

Aichi
Huyện của Aichi


title: Synanthedon spheciformis

text:
Synanthedon spheciformis (tên tiếng Anh: White-barred Clearwing) là một loài bướm đêm thuộc họ Sesiidae. Nó được tìm thấy ở châu Âu và Xibia.

Sải cánh dài 26–31 mm. Chiều dài cánh trước là 12–14 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 5 đến tháng 6 tùy theo địa điểm.

Ấu trùng ăn tống quán sủi và bạch dương. They bore the stem of their host plant.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
Vlindernet
waarneming.nl
Lepidoptera of Belgium
White-barred Clearwing at UKmoths

Động vật được mô tả năm 1775
Synanthedon
Côn trùng châu Âu


title: 13207 Tamagawa

text:
13207 Tamagawa (1997 GZ25) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 10 tháng 4 năm 1997 bởi A. Nakamura ở Kuma Kogen.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 13207 Tamagawa

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1997


title: Enallagma carunculatum

text:
Enallagma carunculatum là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Loài này được xếp vào nhóm Loài ít quan tâm trong sách Đỏ của IUCN năm 2007, de trend van de populatie is volgens de IUCN stabiel.

Enallagma carunculatum is in 1895 voor het eerst wetenschappelijk beschreven door Morse.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Enallagma


title: Thành Đông (định hướng)

text:
Thành Đông có thể là một trong số các địa danh sau:

Việt Nam
 Thành Đông, tên gọi cũ của thành phố Hải Dương, trung tâm của xứ Đông xưa.
 Xã cũ Thành Đông thuộc huyện Bình Tân, tỉnh Vĩnh Long.

Hàn Quốc
 Phiên âm Hán Việt của quận Seongdong-gu thuộc thủ đô Seoul

Trung Quốc
 Quận Thành Đông thuộc địa cấp thị Tây Ninh, tỉnh Thanh Hải


title: Essey-lès-Nancy

text:
Essey-lès-Nancy  là một xã của tỉnh Meurthe-et-Moselle, thuộc vùng Grand Est, đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 199 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Esseylesnancy


title: Scelolyperus clarki

text:
Scelolyperus clarki là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gilbert & Andrews miêu tả khoa học năm 1999.

Chú thích

Tham khảo

Scelolyperus


title: Aira, Kagoshima (Aira)

text:
là một thành phố thuộc tỉnh Kagoshima, Nhật Bản. Tính đến ngày 1 tháng 7 năm 2023, dân số thành phố ước tính là 76.827 người và mật độ dân số thành phố là 332 km². Tổng diện tích thành phố là 231,25 km².

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Aira city official website

Thành phố tỉnh Kagoshima


title: Benigno Aquino III

text:
Benigno Simeon "Noynoy" Cojuangco Aquino III  (8 tháng 2 năm 1960 - 24 tháng 6 năm 2021) là Tổng thống Philippines, sau Đảng Tự do. Ông là con trai duy nhất của cựu Tổng thống Corazon Aquino và cựu Thượng nghị sĩ Benigno Aquino, Jr.

Ông tốt nghiệp Trường Đại học Ateneo de Manila và từng bị thương trong cuộc đảo chính bất thành khi mẹ ông đang đương nhiệm chức Tổng thống. Vào năm 1998, ông được bầu vào Hạ viện với vai trò là người đại diện cho quận 2 của tỉnh Tarlac trong Quốc hội thứ 11 của Philippines. Vào năm 2007, ông được bầu làm Thượng nghị sĩ.

Niên thiếu và giáo dục
Benigno Simeon "Noynoy" Cojuangco Aquino III sinh ngày 8 tháng 2 năm 1960 tại Manila. Aquino là con thứ 3 trong gia đình 5 anh em. Cha ông là ông Benigno Aquino, Jr. là phó thống đốc tỉnh Tarlac. Mẹ ông là bà Corazon Aquino là cựu tổng thống. Ông có 4 chị em gái: Maria Elena (Ballsy) Aquino-Cruz, Aurora Corazon (Pinky) Aquino-Abellada, Victoria Eliza (Viel) Aquino-Dee, và Kristina Bernadette (Kris) Aquino-Yap.

Ông học phổ thông đến đại học từ năm 1965 đến năm 1981.

Sau khi Aquino được 11 tháng tuổi, Benigno "Ninoy" Aquino, Jr., bị bắt và bị cáo buộc tội "ủng hộ việc phá hoại chính quyền bằng sức mạnh và vũ lực", Ninoy bị đem ra xử trước tòa án binh, ở Fort Bonifacio tháng 8 năm 1973. Ngày 25 tháng 8 năm 1973, Ninoy viết một lá thư căn dặn con trai như sau:

Năm 1981, Aquino tốt nghiệp đại học Manila với tấm bằng cử nhân kinh tế. Không lâu sau đó, ông được đoàn tụ với gia đình ở Newton, Massachusetts, trong trại tị nạn.

Năm 1983, sau hơn 2 năm ở Hoa Kỳ, Aquino trở về Philippines cùng với gia đình, không lâu sau cái chết do vụ ám sát của cha ông vào ngày 21 tháng 8 năm 1983. Ông đã từng là thành viên của Philippine Business for Social Progress trong một thời gian ngắn. Ở đây, ông làm việc như một trợ lý của giám đốc điều hành tổ chức này. Sau đó, ông làm giám sát viên bán lẻ cho Mondragon Industries Philippines, Inc. rồi sau đó là quản lý nhân sự cho Nike Philippines, Inc.

Từ năm 1986 đến năm 1992, trong thời kì tại vị của mẹ ông là tổng thống Corazon Aquino, Aquino làm việc tại công ty bảo hiểm Intra-Strata của người chú phó chủ tịch công ty Antolin Oreta Jr.

Ngày 28 tháng 8 năm 1987, 18 tháng sau khi tổng thống Corazon Aquino nhâm chức, cuộc binh biến do Gregorio Honasan cầm đầu đã diễn ra với tham vọng chiếm cứ dinh Malacañang. Aquino lúc này đang ở cách đó 2 toà nhà và bị tấn công. 3 trong số 4 tùy tùng của ông bị giết và người còn lại bị thương nặng do bảo vệ Aquno. Ông bị trúng 5 phát đạn và một trong số đó hiện tại vẫn nằm trong cổ của Aquino.

Từ năm 1993 đến năm 1998, Aquino làm trợ lý điều hành rồi sau đó là quản lý dịch vụ tại công ty sản xuất đường Central Azucarera de Tarlac của Hacienda Luisita phụ trách vùng CojuangcoFrom 1993 to 1998.

Cuộc sống cá nhân
Aquino là tổng thống độc thân đầu tiên của Philippines. Ông chưa từng kết hôn và không có con. Aquino không uống rượu. Ông là vị tổng thông thứ hai của Philippines không uống rượu, người đầu tiên là tổng thống Emilio Aguinaldo.

Tuy nhiên, Aquino hút thuốc rất nhiều, một ngày ông có thể hút hết 3 bao thuốc. Trong giai đoạn tranh cử tổng thống, ông đã hứa sẽ từ bỏ thuốc lá nếu ông giành thắng lợi. Tuy nhiên, ông lại quyết định không bỏ thuốc và nói rằng sẽ thực hiện lời hứa này ở một thời điểm thích hợp hơn!

Trước khi qua đời, ông từng có mối quan hệ tình cảm với bà Shalani Soledad, 30 tuổi, thành viên hội đồng thành phố Valuenza và cũng là cháu gái của cựu thượng nghị sĩ Francisco Tatad.

Trước kia, ông cũng từng có quan hệ với 2 diễn viên điện ảnh và một nhân viên lễ tân dưới quyền thượng nghị sĩ Francis Pangilinan. Bên cạnh đó là những mối quan hệ với Korina Sanchez, người trước đây đã từng có quan hệ tình cảm với một người họ hàng của ông tên là Paul Aquino. Bernadette Sembrano cũng như Diana Zubiri.

Ông vốn là người mê môn bắn súng và billiards, nhưng sau đó, ông thường giải trí bằng cách chơi games trên máy vi tính. Ông cũng rất thích lịch sử và nghe nhạc. Món ăn ưa thích của ông là đồ ăn Trung Hoa.

Qua đời và quốc tang
Vào ngày 24 tháng 6 năm 2021, Aquino nhập viện tại Trung tâm Y tế Capitol ở Thành phố Quezon và qua đời cùng ngày. Ông được thông báo đã qua đời trong khi đang chạy thận. Thi hài của ông sau đó được hỏa táng vào cùng ngày. Cùng lúc đó, Tổng thống Philippines Rodrigo Duterte đã tuyên bố 10 ngày quốc tang từ ngày 24 tháng 6 đến 3 tháng 7. Cả nước treo cờ rủ từ lúc Mặt Trời mọc đến lúc Mặt Trời lặn trên tất cả các tòa nhà và cơ sở của chính phủ trên khắp Philippines và nước ngoài trong thời gian 10 ngày. Tro cốt của ông được đặt tại Đại học Ateneo de Manila vào ngày 25 tháng 6. Lễ an táng được tổ chức vào ngày 26 tháng 6 tại Công viên Tưởng niệm Manila. Nơi đây cũng là nơi an nghỉ của cha mẹ ông - cựu tổng thống Corazon Aquino vào năm 2009 và cựu thượng nghị sĩ Benigno Aquino, Jr. vào năm 1983.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Official profile trên trang web của Thượng nghị sĩ Philippines
 Sen. Ninoy Aquino's last letter to Noynoy --- từ website chính thức của Thượng nghị sĩ Noynoy Aquino.

|-

Gia đình Aquino
Chính trị gia Philippines
Người Philippines theo Công giáo
Người Manila
Tổng thống Philippines
Người Philippines gốc Hoa


title: Jill Valentine

text:
Jill Valentine là một nhân vật hư cấu trong loạt Resident Evil một loạt trò chơi điện tử kinh dị sinh tồn do công ty Nhật Bản Capcom tạo ra. Cô được giới thiệu là một trong hai nhân vật người chơi trong trò chơi Resident Evil (1996) bản gốc. Valentine là cựu thành viên thuộc đội S.T.A.R.S của Sở Cảnh sát Thành phố Raccoon, ban đầu làm việc chung với đồng đội Chris Redfield chống lại Umbrella Corporation, một công ty dược phẩm tạo ra những zombie với mục đích khủng bố sinh học và vũ khí hữu cơ sinh học khác. Jill và Chris Redfield sau đó trở thành thành viên sáng lập của Liên minh Đánh giá An ninh Khủng bố Sinh học (B.S.A.A) thuộc Liên hợp quốc.

Valentine là nhân vật chính của một số trò chơi Resident Evil, tiểu thuyết hóa, phim và các phương tiện truyền thông khác. Trong các trò chơi sau này, chẳng hạn như bản làm lại năm 2002 của Resident Evil, Resident Evil: The Umbrella Chronicles, và Resident Evil 5, các đặc điểm của cô ấy dựa trên người mẫu và diễn viên người Canada Julia Voth. Valentine cũng xuất hiện trong phimResident Evil, do nữ diễn viên Sienna Guillory thể hiện. Cô ấy đã xuất hiện trong một số thương hiệu trò chơi khác như Street Fighter, Marvel vs. Capcom và Project X Zone .

Các ấn phẩm trò chơi điện tử đã liệt kê Valentine nằm trong số các nhân vật trò chơi điện tử nổi tiếng và mang tính biểu tượng nhất, đồng thời ca ngợi cô ấy là nhân vật Resident Evil đáng yêu và nhất quán nhất. Cô nhận được cả sự hoan nghênh và chỉ trích liên quan đến việc thể hiện giới tính trong trò chơi điện tử. Một số ấn phẩm ca ngợi bộ truyện qua việc miêu tả hình ảnh phụ nữ và coi Valentine là nhân vật ít bị tình dục hóa hơn đáng kể so với các nhân vật nữ khác trong trò chơi; cô cũng được coi là một ví dụ về một nhân vật nữ có năng lực và kỹ năng như các đồng nghiệp nam. Những người khác cho rằng cô bị suy yếu trong vai trò nhân vật chính do những thuộc tính yếu đuối trong vai trò nữ anh hùng, cụ thể là hình dáng cơ thể phi thực tế không phản ánh nền tảng quân sự; một số bộ trang phục gợi dục quá mức của cô cũng bị chỉ trích. Cùng với Ada Wong, cô là nữ nhân vật lôi cuốn trong loạt trò chơi.

Tham khảo

Đọc thêm

Liên kết ngoài

 Jill Valentine tại Internet Movie Database (archived)

Nhân vật Resident Evil
Hiện tượng Internet
Các nhân vật Resident Evil
Nhân vật phim kinh dị
Nhân vật nữ trong trò chơi điện tử
Nhân vật trong phim khoa học viễn tưởng
Video game bosses
Hiện tượng trò chơi điện tử


title: Castrelo do Val

text:
Tham khảo

Castrelo do Val là một đô thị trong tỉnh Ourense, thuộc vùng Galicia ở tây bắc Tây Ban Nha.

Đô thị ở Ourense


title: Phyllocnistis toparcha

text:
Phyllocnistis toparcha là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae, known from Honshū, Nhật Bản, và Tamil Nadu, Ấn Độ. Ấu trùng ăn Vitis vinifera.

Chú thích

Tham khảo

Phyllocnistis


title: Xyroptila peltastes

text:
Xyroptila peltastes là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Nó được tìm thấy ở Úc.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Australian Faunal Directory
Image at Flickr
Xyroptila peltastes at Trin Wiki

Xyroptila


title: Euxema insignis

text:
Euxema insignis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1885.

Chú thích

Tham khảo

Euxema


title: Heuilley-Cotton

text:
Heuilley-Cotton là một xã thuộc tỉnh Haute-Marne trong vùng Grand Est đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 350 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Heuilleycotton


title: Ctenopelta

text:
Ctenopelta là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biểns trong họ Peltospiridae.

Các loài
Các loài trong chi Ctenopelta gồm có:

 Ctenopelta porifera Warén & Bouchet, 1993

Chú thích

Tham khảo

Peltospiridae


title: Saint-Christophe-en-Boucherie

text:
Saint-Christophe-en-Boucherie là một xã ở tỉnh Indre ở miền trung nước Pháp. Xã này có diện tích 26,89 km², dân số năm 1999 là 246 người. Khu vực này có độ cao trung bình 268 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
Xã của tỉnh Indre

Tham khảo
 Hồ sơ của thị trấn trên INSEE

Saintchristopheenboucherie


title: Saint-Gauzens

text:
Saint-Gauzens  là một xã thuộc tỉnh Tarn trong vùng Occitanie ở phía nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 150 mét trên mực nước biển.

Thị trấn có con sông Dadou.

Tham khảo
INSEE

Xã của Tarn


title: Saint-Pierre-la-Rivière

text:
Saint-Pierre-la-Rivière là một xã thuộc tỉnh Orne trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 416 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintpierrelariviere


title: Amathay-Vésigneux

text:
Amathay-Vésigneux là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Doubs


title: Mae Wang (huyện)

text:
Mae Wang () là một huyện (‘‘amphoe’’) ở miền trung của tỉnh Chiang Mai in phía bắc Thái Lan.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía nam theo chiều kim đồng hồ) là Doi Lo, Chom Thong, Mae Chaem, Samoeng, Hang Dong và San Pa Tong of Chiang Mai Province.

Lịch sử
Tiểu huyện (King Amphoe) được thành lập ngày 1 tháng 4 năm 1990, khi 4 tambon Ban Kat, Thung Pi, Thung Ruang Thong and Mae Win được tách khỏi San Pa Tong. Ngày 7 tháng 9 năm 1995, tiểu huyện đã nâng thành huyện.

Hành chính
Huyện này được chia thành 5 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia thành 62 làng (muban). Ban Kat là một thị trấn (thesaban tambon) nằm trên một phần của tambon Ban Kat and Don Pao. Ngoài ra có 5 tổ chức hành chính tambon (TAO).

Tham khảo

Liên kết ngoài
amphoe.com

Mae Wang


title: Mastigoptila brevicornuta

text:
Mastigoptila brevicornuta là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Mastigoptila


title: Pressignac

text:
Pressignac là một xã thuộc tỉnh Charente trong vùng Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp. Xã này có độ cao trung bình 264 mét trên mực nước biển.

 Rochechouart crater

Tham khảo

Xã của Charente


title: Xylocopa kuehni

text:
Xylocopa kuehni là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ong bầu
Động vật được mô tả năm 1903


title: Anoides lorentzi

text:
Anoides lorentzi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1912.

Chú thích

Tham khảo

Anoides


title: Douvaine

text:
Douvaine là một xã trong tỉnh Haute-Savoie thuộc vùng Auvergne-Rhône-Alpes đông nam Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Savoie

Tham khảo
INSEE

Xã của Haute-Savoie


title: Tipula biprolata

text:
Tipula biprolata là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Gruchet-le-Valasse

text:
Gruchet-le-Valasse là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Huy hiệu

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Seine-Maritime
Seine-Maritime
Normandy

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
 Official website of Gruchet-le-Valasse
Gruchet-le-Valasse on the Quid website

Xã của Seine-Maritime


title: Conasprella joliveti

text:
Conasprella joliveti là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.

Giống như tất cả các loài thuộc chi Conasprella, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

 The Conus Biodiversity website

J|joliveti


title: Tipasodes

text:
Tipasodes là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Mogurnda spilota

text:
Mogurnda spilota là một loài cá thuộc họ Cá bống đen. Nó là loài đặc hữu của Lake Kutubu thuộc hệ thống sông Kikori, Papua New Guinea.

Chú thích

Tham khảo

Mogurnda
Động vật được mô tả năm 1986


title: Phyllonorycter kautziella

text:
Phyllonorycter kautziella là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở khắp Tây Ban Nha.

Chú thích

Tham khảo

Phyllonorycter


title: Annickia kummeriae

text:
Annickia kummeriae là một loài thực vật thuộc họ Annonaceae. Đây là loài đặc hữu của Tanzania.

Chú thích

Tham khảo

 Lovett, J. & Clarke, G.P. 1998. Annickia kummeriae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Tanzania
Annickia
Họ Na
Thực vật dễ tổn thương


title: Ceromitia turpisella

text:
Ceromitia turpisella là một loài bướm đêm thuộc họ Adelidae. Loài này có ở Nam Phi. Chúng được tìm thấy ở dải phân bố rộng và phổ biến ở vùng bán khô cằn.

Sải cánh khoảng 15 mm. Con trưởng thành có râu dài, cánh và thân màu trắng.

Chú thích

Tham khảo

Ceromitia


title: Gilhac-et-Bruzac

text:
Gilhac-et-Bruzac  là một xã ở tỉnh Ardèche, vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Ardèche

Tham khảo

Gilhacetbruzac


title: Rhabdomastix indigena

text:
Rhabdomastix indigena là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Rhabdomastix
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Dung, Ngọc Lâm

text:
Dung (chữ Hán giản thể: 容县, bính âm: Róng xiàn, âm Hán Việt: Dung huyện) là một huyện thuộc địa cấp thị Ngọc Lâm, khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện Dung có diện tích 2.257 km², dân số năm 2002 là 760.000 người.

Phân chia hành chính
Về mặt hành chính, huyện Dung được chia ra các đơn vị hành chính gồm 15 trấn và 0 hương.
 Trấn: Dung Châu, Dung Tây, Thập Lý, Lục Vương, Thạch Trại, Dương Mai, Linh Sơn, Lê Thôn, Dương Thôn, Tùng Sơn, La Giang, Thạch Đầu, huyện Để, Lãng Thủy, Tự Lương.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Quảng Tây
Địa lý Quảng Tây


title: Stenoptilodes antirrhina

text:
Stenoptilodes antirrhina (tên tiếng Anh: Snapdragon Plume Moth) là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Nó được tìm thấy ở California, but also greenhouses năm tây nam Hoa Kỳ that have received cuttings of snapdragon from California.

Sải cánh dài 15–25 mm.

Ấu trùng ăn các loài Antirrhinum (bao gồm Antirrhinum majus), cũng như Pelargonium x hortorum. Ấu trùng con ăn lá. Ấu trùng cần 3-5 tuần để phát triển. Qua mùa đông chúng trưởng thành.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Image showing damage

Stenoptilodes
Côn trùng Bắc Mỹ


title: Tipula subvernalis

text:
Tipula subvernalis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở het Palearctisch en Oriëntaals gebied.

Chú thích

Tham khảo

biologie|2=2011|3=07|4=08}}

Chi Ruồi hạc


title: Cốt khí củ

text:
Cốt khí củ (danh pháp hai phần: Reynoutria japonica) là loài thảo dược thuộc họ Rau răm (Polygonaceae), được Houtt. mô tả khoa học lần đầu tiên năm 1777. Cây là loài bản địa của Đông Á gồm Nhật Bản, Trung Quốc và Triều Tiên.

Là thành viên của họ Polygonaceae, cốt khí có thân rỗng với các mắt nổi lên dễ thấy, tạo ra bề ngoài giống như đoạn thân tre nhỏ, mặc dù chúng chẳng có quan hệ họ hàng gần gì. Thân cây có thể dài tới 3–4 m trong mỗi mùa, nhưng thông thường ngắn hơn tại những nơi nó mọc hay do bị cắt bỏ. Lá hình ô van rộng bản với phần gốc tù, dài 7–14 cm và rộng 5–12 cm, mép lá nguyên. Hoa nhỏ, màu trắng hay kem, mọc thành chùm thẳng đứng dài 6–15 cm vào cuối mùa hè và đầu mùa thu.

Các loài có quan hệ gần với cây cốt khí là Fallopia sachalinensis ở đông bắc châu Á và Fallopia baldschuanica ở Trung Á.

Củ cốt khí chứa hoạt chất emodin, có tác dụng nhuận tràng.

Hình ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài

 Species Profile- Japanese Knotweed (Fallopia japonica) , National Invasive Species Information Center, Thư viện Nông nghiệp Quốc gia Hoa Kỳ. Lists general information and resources for Japanese Knotweed.
 Best management practice A variety of ways to control knotweed (under "knotweed")(USA)
 American Journal of Botany - Sexual Reproduction in the Invasive Species Fallopia japonica
 Japanese Knotweed Alliance (UK)
 Recipes  from "Wildman" Steve Brill
 Time lapse video of knotweed growth BBC
 Insect that fights Japanese knotweed to be released BBC News 2010-03-09

J
J
Cây thuốc
Thực vật Nhật Bản
Thực vật Trung Quốc
Thực vật Việt Nam
C
C
J
Rau ăn thân
Thực vật vườn châu Á
Thực vật xâm hại
Loài thực vật xâm lấn Hoa Kỳ
Thực vật được mô tả năm 1777
Thực vật xâm hại ở Châu Âu


title: Bursina fijiensis

text:
Bursina fijiensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Bursidae.

Chú thích

Tham khảo

F
Động vật được mô tả năm 1881


title: Lasioglossum belliatum

text:
Lasioglossum belliatum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Pesenko mô tả khoa học năm 1986.

Chú thích

Tham khảo

Lasioglossum
Động vật được mô tả năm 1986


title: 891

text:
Năm 891 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 891


title: Từ Hoàng Thông

text:
Từ Hoàng Thông (sinh 22 tháng 6 năm 1972) là một đại kiện tướng cờ vua của Việt Nam, từng 4 lần vô địch quốc gia và nắm giữ kỷ lục kỳ thủ cờ vua vô địch trẻ nhất Việt Nam.

Thời gian đầu

Anh bắt đầu học cờ tháng 11 năm 1981 (khi đó 9 tuổi) tại Nhà văn hóa thiếu nhi thành phố Hồ Chí Minh. Anh thi đấu lần đầu tiên trong giải báo Tuổi trẻ vào tháng 2/1982 (năm 10 tuổi).

Anh đã cầm hòa trong đợt đấu đồng loạt với nhà vô địch thế giới nữ lúc bấy giờ là Maia Chiburdanidze nhân dịp giao lưu Thanh niên Việt-Xô năm 1983.

Sự nghiệp thi đấu

Trong nước
Tháng 10/1983, Từ Hoàng Thông tham gia thi đấu Hội khỏe Phù Đổng toàn quốc lần đầu tiên tại Hà Nội và gây bất ngờ lớn khi đoạt chức vô địch lứa tuổi thiếu niên U15 đánh bại các kỳ thủ mạnh: Nguyễn Thanh Hoài, Hoàng Trọng Thắng.

Năm 1986, anh giành liên tiếp 2 chức vô địch hạng A2 và hạng A1 quốc gia, vượt qua: Đặng Tất Thắng, Đặng Vũ Dũng, Hồ Văn Huỳnh. Do đoạt chức vô địch quốc gia ở tuổi 14, anh đã thiết lập kỉ lục là nhà vô địch trẻ nhất Việt Nam. Kỷ lục này đến nay vẫn còn tồn tại. Từ Hoàng Thông tiếp tục bảo vệ thành công chức vô địch vào năm 1987 và đoạt thêm 2 chức vô địch khác vào các năm 1991 và 1998 .

Năm 2002, tại Đại hội Thể dục Thể thao toàn quốc lần thứ 4, Từ Hoàng Thông vô địch nội dung tiêu chuẩn  và xếp thứ ba nội dung cờ chớp . Năm 2005, anh vô địch Giải cờ vua các đấu thủ mạnh toàn quốc .

Năm 2016, Từ Hoàng Thông vô địch cờ nhanh toàn quốc khi đã 44 tuổi, bất bại và đạt 7/9 điểm (+5 =4).

Quốc tế

Từ Hoàng Thông đạt danh hiệu kiện tướng quốc tế năm 1992 và danh hiệu đại kiện tướng năm 1999, là đại kiện tướng thứ hai của cờ vua Việt Nam (sau Đào Thiên Hải).

Anh hai lần đoạt giải Á quân trẻ châu Á tại Dubai năm 1991 và Qatar năm 1992.

Trên bình diện đội tuyển quốc gia, Từ Hoàng Thông có nhiều đóng góp. Anh khoác áo đội tuyển Việt Nam lần đầu tiên dự Olympiad cờ vua năm 1990 và sau đó dự liên tiếp 10 Olympiad cờ vua từ năm 1990 đến 2008, với tổng thành tích 51 thắng, 29 hòa và 26 thua. Thành tích tốt nhất của anh tại Olympiad 2000 với 8 điểm / 11 ván, đạt hạng 6 của bàn 3 . Ở cấp độ giải đồng đội châu Á, Từ Hoàng Thông cũng tham dự 7 lần (từ 1991 đến 2005) với thành tích đồng đội cao nhất là huy chương bạc (2005) và thành tích cá nhân cao nhất là huy chương đồng bàn 3 (2003) . Từ Hoàng Thông còn góp mặt tại các SEA Games 2003 và 2005. Anh có hai huy chương vàng đồng đội: tiêu chuẩn và nhanh (2005)  và một huy chương bạc đồng đội cờ nhanh (2003) .

Năm 2001, tại giải vô địch cờ vua Đông Nam Á lần đầu tiên, Từ Hoàng Thông giành cả hai huy chương vàng cá nhân và đồng đội .

Tháng 1 năm 2014, khi được mời tham dự Giải vô địch cờ vua Úc, anh đã giành chức vô địch nội dung cờ chớp .

Giảng dạy và mở trường đào tạo
Cuối năm 1997, Từ Hoàng Thông sang Singapore huấn luyện cờ vua tại các trường học, câu lạc bộ và tư gia trong suốt 10 năm. Anh là kỳ thủ Việt Nam đầu tiên được Tổng thư ký FIDE, Ignatius Leong, mời dạy cờ dài hạn cho học sinh ở Singapore. Ban đầu anh làm việc cho công ty Int-chess, sau đó chuyển sang công ty Power Chess. Anh về nước cuối năm 2006 vì đã chán cảnh làm thuê xứ người .

Kế hoạch mở trường dạy cờ vua cho các em thiếu nhi được ấp ủ từ năm 2005 , tuy nhiên đến tháng 3 năm 2009, Từ Hoàng Thông cùng người em song sinh Từ Hoàng Thái mới thành lập nên trường cờ vua Smartchess Training School. Đến cuối năm 2009 thì trường cờ này đã có lãi, do sự đầu tư nghiêm túc vào việc dạy và học ở trường cờ này . Cùng với việc mở trường dạy cờ vua, anh còn viết một số sách hướng dẫn chơi cờ .

Các thành tích đáng nhớ

Ván đánh hòa ĐKT người Mỹ Joel Benjamin (elo 2560) tại Novi Sad (1990) khi chưa có ELO gây bất ngờ cho giới cờ vua thế giới. Kết thúc giải đạt được ELO 2405.
Ván thắng đại kiện tướng người Ukraina Oleg Romanishin tại Olympiad 1994 ở Moskva giúp Việt Nam hòa Ukraina 2-2 trong trận khai mạc.
Từ Hoàng Thông cùng các đồng đội là Lê Quang Liêm, Nguyễn Ngọc Trường Sơn, Đào Thiên Hải, Nguyễn Văn Huy lập thành tích hạng 9 thế giới, bằng điểm với các đội mạnh như Nga, Azerbaijan, Trung Quốc, Hungary... tại Olympiad 2008 ở Dresden . Đây là lần đầu tiên Việt Nam lọt vào top 10 ở nội dung nam.

Gia đình
Tháng 5 năm 2008, Từ Hoàng Thông lập gia đình với bác sĩ ngành vật lý trị liệu Nguyễn Thị Thu Thư và có một con trai. Anh hơn vợ mình 12 tuổi . Người em trai song sinh của anh, Từ Hoàng Thái, cũng là một kỳ thủ cờ vua hàng đầu của Việt Nam.

Chú thích

Liên kết ngoài

Người Sài Gòn
Đại kiện tướng cờ vua Việt Nam


title: Megachile mendocensis

text:
Megachile mendocensis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Durante, Abramovich & Lucia mô tả khoa học năm 2006.

Chú thích

Tham khảo

M
Động vật được mô tả năm 2006


title: Tể tướng

text:
Tể tướng (chữ Hán: 宰相) là một chức quan cao nhất trong hệ thống quan chế của phong kiến Á Đông, sau vị vua đang trị vì.

Chức nhiệm chính của Tể tướng là thay mặt vua giải quyết mọi việc về chính sự của quốc gia. Ban đầu chức vụ này chỉ có một người độc bá, nhưng theo các triều đại về sau muốn tránh lạm quyền, chức vụ này dần bị khống chế và san sẻ quyền lực bằng một số Hội đồng được lập ra tùy thời kì.

Nguồn gốc tên gọi
Đây không phải là tên một chức quan chính thức, mà chỉ là một cách gọi không chính thống để chỉ "một người quan viên đứng đầu triều đình" trong quan chế phong kiến. Từ Tể (宰) nguyên chỉ tội nhân làm việc chấp sự, có ý tứ nói về một người chuyên quản tổng quan mọi việc.

Qua các đời, Tể tướng còn được gọi như Thừa tướng (丞相), Tướng quốc (相國), Tể phụ (宰輔), Tể hành (宰衡), hay Nội các tổng lý đại thần (內閣總理大臣),... để xưng gọi một quan viên, viên chức nhà nước đứng đầu (thường là tối cao) trong bộ máy quan chế.

Có sự khác nhau giữa Thừa tướng và Tướng quốc khá tinh vi. Chu Thiệu Hầu trong "Tổng tập lược truyện các Tể tướng trong lịch sử Trung Quốc" có chỉ ra điều này:
Tướng quốc có địa vị và quyền thế cao hơn thừa tướng. Căn cứ theo Bách quan công khanh biểu trong Hán thư thì thừa tướng là người có trách nhiệm phò tá thiên tử, giúp giải quyết các việc quan trọng, nghĩa là thừa tướng là trợ thủ của vua; còn đối tượng mà tướng quốc giúp là đất nước. Thiên cường quốc trong sách Tuân Tử có ghi "tướng quốc trên thì được một vua, dưới thì được một nước".

Chức tướng quốc vốn được gọi là tướng bang. Kết quả khảo cổ còn cho thấy những chữ "tướng bang Lã Bất Vi" (nước Tần) khắc trên cái qua hay ấn "tướng bang Hung Nô". Từ khi Lưu Bang lên làm vua, chức này được đổi gọi là tướng quốc vì kiêng tên húy của ông.

Dù có sự phân biệt khá tinh vi giữa hai danh hiệu, nhưng trên thực tế tướng quốc hay thừa tướng đều là quan đầu triều, chỉ ở dưới vua và trên các quan khác. Các triều đại có thể phân quyền chức quan đầu triều cho 2 người bằng cách đặt ra các chức Tả, Hữu thừa tướng chứ không bao giờ vừa đặt tướng quốc vừa đặt thừa tướng. Điển hình là đầu thời Hán. Năm 205 TCN, Lưu Bang để Tào Tham là giả Tả thừa tướng; đến khi thống nhất quốc gia thì nhập làm một, lấy Tiêu Hà làm thừa tướng (không chia Tả, Hữu nữa). Năm 196 TCN Tiêu Hà có công lừa giết Hàn Tín, được thăng làm tướng quốc. Sau khi ông mất, Tào Tham nối làm tướng quốc. Sau khi Tào Tham chết thì Lã Hậu không để ai ở ngôi tướng quốc nữa, ngôi thừa tướng được thiết lập lại và lại chia ra Tả, Hữu thừa tướng.

Tại Trung Quốc

Tần Hán
Vào thời nhà Thương, có chức quan Tể dùng để gọi người quản lý gia vụ và đối đãi nô lệ. Sang thời nhà Chu, có chức quan đứng đầu gọi là Thái tể (太宰), coi việc gia vụ của quan viên gọi là Gia tể (家宰), coi việc ăn uống là Bào tể (庖宰) hay coi một huyện, ấp gọi là Ấp tể (邑宰).

Vào thời Xuân Thu, Tể tướng trở thành một tên gọi quan danh đứng đầu, xuất hiện ở cuốn Hiển học thiên (显学篇) - Hàn Phi Tử, sách nói:"Cố minh chủ chi lại, Tể tướng tất khởi với châu bộ, mãnh tướng tất phát với tốt ngũ.". Quản Trọng là người đầu tiên trở thành Tể tướng nước Tề thời Tề Hoàn công. Đến thời kỳ Chiến Quốc thì tại các nước chư hầu khác của nhà Chu đều lập ra chức này.

Thời nhà Tần, tên gọi chính thức của chức vụ này là Thừa tướng (丞相). Thời kỳ đầu Tây Hán, mô hình tương tự như thời kỳ nhà Tần, lại có bậc Tướng quốc (相国) cao hơn một chức, và đặt thêm Ngự sử đại phu (御史大夫) là phó, phụ giúp. Đến thời Hán Vũ Đế mới lấy những người theo Nho học làm Thừa tướng để xử lý các công việc hành chính thường ngày nhưng các công việc hành chính quan trọng vẫn do nội đình giải quyết. Tể tướng khi đó là người đứng đầu Thượng thư đài (尚书台). Đến thời Hán Ai Đế, chức này được đổi thành Đại tư đồ (大司徒).

Thời kỳ Đông Hán do Tư đồ (司徒), Tư không (司空), Thái uý (太尉) cùng chấp chính, tức Tam công. Quyền thần đa phần xưng Đại tư mã (大司馬). Năm Kiến An thứ 13 (208) thời Hán Hiến Đế, lại phục hồi chức danh Thừa tướng, và Tào Tháo là người nắm giữ chức vụ này cho tới ngày 15 tháng 3 năm 220. Lúc này, quyền lực của Tế tướng lấn át hoàng đế. Điều này thường xảy ra khi một triều đại trở nên yếu kém, và cũng thường sụp đổ không lâu sau đó.

Thời nhà Tấn và Nam Bắc triều, danh vị Thừa tướng hay Tướng quốc là những quyền thần có địa vị tối cao tự xưng. Thời Nam Bắc triều chế độ biến đổi nhiều, hoặc là Hoàng đế trực tiếp bàn chính sự hoặc ủy quyền cho Cơ mật giả (机密者), tức Tể tướng. Chức danh có Trung thư giám (中书监), Trung thư lệnh (中书令), Thị trung (侍中), Thượng thư lệnh (尚书令), Bộc xạ (仆射) hoặc Tướng quân; ngoài ra còn có quyền lớn nhất, tức chức Lục thượng thư sự (录尚书事).

Tùy Đường
Nhà Tùy định ra Tam tỉnh chế (三省制), các chức quan đứng đầu tam tỉnh bao gồm: Nội sử tỉnh (内史省) là Nội sử lệnh (内史令), Môn hạ tỉnh (门下省) là Nạp ngôn (纳言); Thượng thư tỉnh (尚书省) là Thượng thư lệnh (尚书令). Lúc này cả ba chức quan san sẻ quyền lực, đều được liệt vào hàng Tể tướng vậy. Nhà Đường cải Nội sử tỉnh thành Trung thư tỉnh (中书省); chức Nội sử lệnh thành Trung thư lệnh (中书令); chức Nạp ngôn thành Thị trung (侍中). Từ thời Đường Cao Tông trở đi, không lập Thượng thư lệnh, mà có Đồng trung thư môn hạ tam phẩm (同中书门下三品), chính là Tể tướng mới. Thời Đường Huyền Tông, thiết ra Đồng trung thư môn hạ bình chương sự (同中书门下平章事), gọi tắt là Đồng bình chương sự (同平章事), là hàm gia tặng chứng minh là Tể tướng.

Nhà Tống lấy Đồng bình chương sự, Thị trung là tên gọi chính thức của chức vụ Tể tướng, với Tham tri chính sự (参知政事) là phó; hai người cùng bình luận chính sự, bổ nhiệm quan viên, giải quyết tấu chương, hợp xưng Tể chấp (宰執). Song từ Hán đến Đường, thiên tử dùng lễ đãi Tể tướng, là cho phép ngồi bàn, nhưng Tống Thái Tổ phế bỏ phép này, Tể tướng đứng thẳng đáp, này có thể coi là cố ý kiềm chế địa vị vậy. Đến niên hiệu Nguyên Phong (1078 - 1085) thời Tống Thần Tông, lại cải cách chế độ, cho 2 người đảm nhận công việc của Tể tướng, với chức danh của quan đứng đầu là Thượng thư tả bộc xạ kiêm môn hạ thị lang (尚书左仆射兼门下侍郎), phó là Thượng thư hữu bộc xạ kiêm trung thư thị lang (尚书右仆射兼中書侍郎); lập ra thêm Môn hạ Thị lang (门下侍郎), Trung thư Thị lang (中书侍郎), Thượng thư Tả thừa (尚书左丞) cùng Thượng thư Hữu thừa (尚书右丞) làm phó tướng, giúp đỡ Lưỡng tướng.

Đến niên hiệu Chính Hòa (1111 - 1118) thời Tống Huy Tông, đổi Tả bộc xạ thành Thái tể kiêm Môn hạ thị lang (太宰兼门下侍郎), Hữu bộc xạ thành Thiếu tể kiêm Trung thư thị lang (少宰兼中书侍郎). Niên hiệu Tĩnh Khang (1126-1127) thời Tống Khâm Tông, lại đổi trở lại thành Thượng thư tả bộc xạ kiêm môn hạ thị lang và Thượng thư hữu bộc xạ kiêm trung thư thị lang như cũ. Đến niên hiệu Kiến Viêm (1127-1130) thời Tống Cao Tông, lại đổi tên gọi chức quan của Tể tướng thành Thượng thư bộc xạ Đồng trung thư môn hạ bình chương sự (尚书仆射同中书门下平章事), phó tể tướng thành Tham tri chính sự. Niên hiệu Càn Đạo (1165-1173) thời Tống Hiếu Tông, đổi thành Tả, Hữu Thừa tướng cho gọn gẽ.

Nhà Nguyên có Trung thư tỉnh là cơ quan hành chính cao nhất, chức quan đứng đầu Trung thư lệnh thường do Hoàng thái tử đảm nhận, dưới có Tả Hữu thừa tướng, sau lại có Bình chương chính sự (平章政事); chức phó có Tả hữu thừa (左右丞) cùng Tham tri chính sự.

Minh Thanh
Thời kỳ đầu nhà Minh cũng đặt Trung thư tỉnh với Tả Hữu Thừa tướng đứng đầu. Năm Hồng Vũ thứ 13 (1380), Minh Thái Tổ bãi bỏ Trung thư tỉnh, phế chức vụ Thừa tướng, mọi công việc triều chính do Hoàng đế tự quyết. Chế độ Tể tướng bị bãi bỏ từ đây. Sau, Hoàng đế do nhiều công việc nên đặt ra chức vụ Nội các đại học sĩ (内阁大学士) hàm Chính ngũ phẩm, đảm nhận công việc văn thư. Sau do chức vụ này trở nên quan trọng, thành ra Đại học sĩ có thể coi như là đảm nhận công việc của Tể tướng, xưng là Phụ thần (辅臣), làm việc tại Thủ phụ (首辅).

Nhà Thanh noi theo chế độ nhà Minh, sau Ung Chính Đế thiết lập Quân cơ xứ (军机处), Nội các (内阁); chức vụ Quân cơ đại thần (军机大臣) đảm nhận công việc của Tể tướng. Cuối cùng, mô phỏng theo chế độ của Nhật Bản đổi thành Tổng lý đại thần (总理大臣).

Tên gọi qua các triều đại
Chức vụ tể tướng trong các triều đại phong kiến tại Trung Quốc không thống nhất về tên gọi. Bảng dưới đây liệt kê tên gọi qua các thời kỳ.

Các tể tướng nổi tiếng
 Quản Trọng
 Ngụy Nhiễm
 Ngũ Tử Tư (tướng quốc)
 Thương Ưởng
 Lã Bất Vi
 Lý Tư
 Tiêu Hà: thời Hán sơ
 Chu Bột: thừa tướng Hán Văn Đế
 Hoắc Quang
 Tào Tháo
 Gia Cát Lượng
 Lục Tốn
 Vương Mãnh
 Phòng Huyền Linh
 Diêu Sùng
 Trương Cửu Linh
 Lý Đức Dụ
 Địch Nhân Kiệt
 Tư Mã Quang
 Vương An Thạch
 Trương Bang Xương
 Tần Cối
 Văn Thiên Tường
 Lục Tú Phu
 Hồ Duy Dung
 Cao Củng
 Trương Cư Chính
 Trương Đình Ngọc
 Lý Quang Địa
 Tằng Quốc Phan
 Lý Hồng Chương

Tại Việt Nam
Qua các thời kỳ, chức vụ Tể tướng thay đổi:
 Nhà Triệu: Thái phó là chức quan duy nhất trong gần 100 năm từ Triệu Đà (207 TCN) đến Triệu Minh Vương (124 TCN); đến Triệu Ai Vương đổi thành Thừa tướng.
 Nhà Tiền Lý: Thái phó, sau là Thái úy
 Nhà Đinh: Định quốc công
 Nhà Tiền Lê: Thái úy, Đại tổng quản
 Nhà Lý: bắt đầu mô phỏng nhà Tống, gọi là Tướng công, Thái phó hoặc Thái úy; đa phần gọi đầy đủ là Phụ chính Thái úy hoặc Phụ quốc Thái phó.
 Nhà Trần: chức này chủ yếu được chọn từ những người trong dòng họ, gia phong thêm tước Quốc công, Thái úy, Thừa tướng, Tư đồ hoặc Đại hành khiển.
 Nhà Hồ: Tư đồ
 Nhà Lê sơ, đến triều Lê Tương Dực: đặt gọi là Thái sư, Thái phó, Tư đồ hoặc Bình chương Phụ quốc.
 Nhà Mạc: Phụ chính
 Nhà Lê trung hưng: gọi là Thái sư, Thái úy, Tể tướng. Năm 1600 Trịnh Tùng được phong vương, họ Trịnh được thế tập ngôi chúa. Từ đây họ Trịnh lập ra hệ thống tổ chức chính quyền ở phủ chúa tương ứng với chính quyền có sẵn bên cung vua. Trước tiên, Trịnh Tùng bãi bỏ chức Tả, Hữu thừa tướng và Bình chương của thời trước, đặt ra chức Tham tụng làm công việc của Tể tướng. Quyền lực của Tham tụng rất lớn, đều do chúa Trịnh tiến cử từ các viên Thượng thư (tương đương với Bộ trưởng) hoặc Thị lang (tượng đương với Thứ trưởng) lên.
 Nhà Tây Sơn: Thái sư hoặc Phụ chính
 Nhà Nguyễn: chức này bị bãi bỏ vì sợ lạm quyền, nhưng sau này được tái lập với tên gọi Lại Bộ Thượng Thư

Chức vụ này được coi là tương đương với Thủ tướng ngày nay.

Một số tể tướng nổi tiếng:

Chú thích

Tham khảo
 Chu Thiệu Hầu (2003), Tổng tập lược truyện các Tể tướng trong lịch sử Trung Quốc, tập 1-2, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin
 Thừa tướng Trung Quốc

Chức quan phong kiến
Chức vụ có thẩm quyền

Chính phủ Đế quốc Trung Hoa


title: Hoa hậu Thế giới 1959

text:
Hoa hậu Thế giới 1959, là cuộc thi Hoa hậu Thế giới lần thứ 9, được tổ chức vào ngày 10 tháng 11 năm 1959 tại nhà hát Lyceum, Luân Đôn, Vương quốc Anh. 37 thí sinh tham dự cuộc thi. Người chiến thắng là Corinne Rottschäfer, đại diện cho Hà Lan.

Kết quả

Thí sinh
 - Amalia Yolanda Scuffi
 - Helga Knofel
 - Diane Hidalgo
 - Dione Brito Oliveira
 - Huguette Demers
 - Kirsten Olsen
 - Margit Jaatinen
 - Marie Hélène Trové
 - Helga Meyer
 - Star Nyaniba Annan
 - Viola Howells
 - Yakiathi Karaviti
 - Margaret Moani Keala Brumaghim
 - Corinne Rottschäfer
 - Rosemary Lefebre
 - Michelle Mok Ping-Ching
 - Sigurbjörg Sveinsdóttir
 - Fleur Ezekiel
 - Ann Fitzpatrick
 - Ziva Shomrat
 - Paola Falchi
 - Sheila Chong
 - Chieko Ichinose
 - Ufemia Jabaji
 - Seo Jung-ae
 - Josee Pundel
 - Berit Grundvig
 - Elvira dos Santos Encina
 - Maria Elena Rosell Zapata
 - Maria Teresa Motoa Cardoso
 - Lilie Diaz
 - Vivien Lentin
 - Moya Meaker
 - Carola Hakansson
 - Anne Thelwell
 - Loretta Powell
 - Yvonne Kelly

Liên kết ngoài
Trang chủ của cuộc thi Hoa hậu Thế giới

Tham khảo

Hoa hậu Thế giới


title: Beddomeia trochiformis

text:
Beddomeia trochiformis là một loài ốc nước ngọt rất nhỏ có mang và nắp, là động vật thân mềm chân bụng có vảy sống dưới nước thuộc họ Hydrobiidae. Đây là loài đặc hữu của Úc.

Chú thích

Tham khảo
 Ponder, W.F. 1996. Beddomeia trochiformis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 6 tháng 8 năm 2007.

Động vật chân bụng Úc
Beddomeia
Động vật sắp nguy cấp Úc
Động vật đặc hữu Úc


title: Diplommatina inflatula

text:
Diplommatina inflatula là một loài land snails với một nắp, terrestrial gastropoda molluscas thuộc họ Diplommatinidae.

Nó là loài đặc hữu của Palau.

Chú thích

Diplommatina
Động vật Palau
Động vật đặc hữu Palau


title: Anh Bằng

text:
{{Thông tin nghệ sĩ
| background = nhạc sĩ không biểu diễn
| nền = nhạc sĩ
| tên = Anh Bằng
| hình = Anh Bang.jpg
| kích thước hình =
| chú thích hình =
| tên khai sinh = Trần An Bường
| bút danh âm nhạc = Anh BằngLinh BằngTrần Tân ThanhVương Đức Long
| dân tộc = Kinh
| ngày sinh =
| nơi sinh = Nga Sơn, Thanh Hóa, Liên bang Đông Dương
| ngày mất =
| nơi mất = Quận Cam, California, Hoa Kỳ
| nghề nghiệp =
| dòng nhạc =
| hợp tác với = Lê DinhMinh Kỳ
| nhóm nhạc = Lê Minh BằngTinh Hoa
| hãng đĩa = Trung tâm AsiaSóng Nhạc
| ca khúc = Anh còn nợ emChuyện giàn thiên lýChuyện hoa simKhúc thụy duSầu lẻ bóng 1,2,3Tình là sợi tơTrúc Đào
| module =
| Ca sĩ = Mạnh Đình, Như Quỳnh
}}
Anh Bằng (5 tháng 5 năm 1926 – 12 tháng 11 năm 2015) là một nhạc sĩ tiêu biểu của dòng nhạc vàng lẫn nhạc hải ngoại. Ông là thành viên nhóm Lê Minh Bằng và là người sáng lập nên Trung tâm Asia.

 Cuộc đời
 1953: Khổ nạn ở miền Bắc
Anh Bằng tên thật là Trần An Bường, sinh ngày 5 tháng 5 năm 1926 tại thị tứ Điền Hộ, nay thuộc xã Nga Điền, huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa trong một gia đình theo Công giáo với tên thánh là Giuse. Năm 1935, ông xa gia đình để học Tiểu chủng viện Ba Làng tại huyện Tĩnh Gia, thuộc tỉnh Thanh Hóa, sau đó ông lại tiếp tục theo học trung học ở Hà Nội.

Năm 1953, người anh của ông là đại úy Trần An Lạc làm chỉ huy trưởng lực lượng tự vệ Giáo khu tự trị Bùi Chu - Phát Diệm của Đức cha Tađêô Lê Hữu Từ. Vì muốn bắt Trần An Lạc, Việt Minh đã bắt giam 3 người em ruột của Trần An Lạc là nhạc sĩ Trần Văn Mão, ông Trần Tấn Mùi cùng cậu em út Trần An Bường ở trại Lý Bá Sơ, đồng thời dọa sẽ tử hình nếu Trần An Lạc không chịu ra hàng. 3 người em được thả sau khi Việt Minh thủ tiêu được Trần An Lạc. Vì lẽ đó, gia đình Anh Bằng di cư vào Nam năm 1954, rồi định cư ở khu Bà Chiểu, Sài Gòn.

 1957-1962: Nhập ngũ và viết kịch
Năm 1957, ông nhập ngũ vào ngành Công binh Việt Nam Cộng hòa. Thời gian tại ngũ, ông là người viết kịch kiêm diễn viên trong ban kịch Liên đoàn Công binh lưu diễn từ Quảng Trị vào Bình Định. Một số vở kịch do ông soạn là Hoa Tàn Trên Đất Địch, Lẽ Sống và Nát Tan. Nhờ sáng tác vở kịch Đứa Con Nuôi đoạt Giải Văn học Nghệ thuật Toàn quốc, ông được điều, động sang phục vụ trong Đại đội 2 Văn nghệ thuộc Tiểu đoàn Chiến tranh Tâm Lý thời Đệ Nhất Cộng hòa cho đến năm 1962 thì giải ngũ.

Thời gian này, ông đã có các sáng tác đầu tiên như “Tiếc thầm” (cổ động đi quân dịch), "Nếu vắng anh" (phổ từ bài thơ Cần thiết của Nguyên Sa), “Đôi bóng”, “Lẻ bóng”... Riêng cho ban kích động nhạc AVT, ông có hai bài “Tập lái Vespa”, “Đánh cờ” dưới bút danh Trần Tân Thanh.

 1966-1975: Thành danh với nhóm Lê Minh Bằng

Năm 1966, ông cùng Lê Dinh, Minh Kỳ thành lập nhóm Lê Minh Bằng với các hoạt động chính:

Mở lớp nhạc Lê Minh Bằng ở tại số 102/8 đường Hai Bà Trưng, Tân Định. Cả ba thay phiên nhau giảng dạy về lý thuyết (nhạc lý, ký âm pháp) và thực hành luyện giọng, xướng âm. Có khoảng một trăm học viên nam nữ theo học, đào tạo được những ca sĩ nổi tiếng như Trang Mỹ Dung, Kim Loan, Trúc Mai, Giáng Thu,...
Thành lập ban nhạc Sóng Mới chuyên trình diễn trên Đài Phát thanh Sài Gòn.
Cố vấn cho ông Nguyễn Tất Oanh - giám đốc hãng dĩa hát Asia và nhà xuất bản Sóng Nhạc ở số 37 đường Phạm Ngũ Lão, trong việc lựa chọn bài hát và ca sĩ để thu thanh vào dĩa nhựa và ấn hành các bản nhạc rời để tung ra thị trường.
Phụ trách tổ chức chương trình tuyển lựa ca sĩ được tổ chức hàng tuần ở rạp hát Quốc Thanh, do Đài Phát thanh Sài Gòn thực hiện và được trực tiếp truyền thanh trên toàn quốc vào mỗi sáng Chủ nhật. Cuộc thi đã lựa chọn được những ca sĩ tên tuổi thắng giải như Tùng Lâm, Tăng Hồng (Duy Khánh), Hùng Cường, Vân Hùng, Hoàng Yến, Bích Thủy... Xen kẽ chương trình thi là các màn phụ diễn văn nghệ của các nghệ sĩ chuyên nghiệp của nhóm Lê Minh Bằng và vài nhóm khác.

Ông cũng kinh doanh 2 quán cà phê Làng Văn nổi tiếng một thời ở Sài Gòn, đồng thời còn làm chủ một công ty nho nhỏ với vài chiếc xe đò lớn, chạy đường Sài Gòn – Đà Lạt do người em đồng hao hùn hạp và trông coi.

 1975-2015: Định cư ở Hoa Kỳ
Những năm đầu
Sáng ngày 28 tháng 4 năm 1975, ông cùng 2 cậu con trai và cô con gái nhỏ di tản bằng máy bay sang thủ đô Manila, Philippines, rồi sau đó chuyển sang trại Pendleton ở đảo Guam. Gia đình Anh Bằng được Hội thánh Tin lành tiểu bang Connecticut bảo trợ, rồi lại được một gia đình người Mỹ, ông bà Tom Mullaney, phi công dân sự của hãng Western Airline bảo trợ đưa về sinh sống tại thị trấn Tacoma, Washington. Sau một năm sống với gia đình Tom Mullaney, Anh Bằng đưa gia đình về tiểu bang California để lập nghiệp.

1981-1990: Trung tâm Dạ Lan & Trung tâm Asia
Sau khi đã ổn định kinh tế, ông bắt tay vào sáng tác nhạc và thành lập trung tâm băng nhạc lấy tên Lê Minh Bằng. Sản xuất, phát hành được bốn cuốn, ông đổi tên thành Trung tâm Dạ Lan. Dạ Lan sản xuất và phát hành băng nhạc thứ nhất chủ đề “Như Một Nụ Hồng” rất thành công, giúp ông đủ vốn để mở một phòng thâu thanh lớn hơn, thay thế cho phòng thâu nhỏ ở trong nhà để xe. Ông nhường lại Trung tâm Dạ Lan cho người cháu ruột Trần Thăng (giám đốc Trung tâm Mây) làm chủ, rồi sáng lập nên Trung tâm Asia vào năm 1988. Vào năm 1988, nhạc sĩ Anh Bằng, Trầm Tử Thiêng và Nhật Ngân thành lập nhóm Tinh Hoa.

Năm 1992, sau khi tự tay vẽ kiểu, mua một dàn máy thâu thanh tối tân không thua kém những phòng thâu hiện đại nhất của Hollywood rồi khánh thành phòng thâu mới cho Trung tâm Asia, ông trao lại việc quản lý cho con gái là Thy Vân. Đúng lúc đó, nhạc sĩ Trúc Hồ mới đến Hoa Kỳ, chưa có công việc nên Thy Vân đã mời vợ chồng nhạc sĩ Trúc Hồ và Diệu Quyên về hợp tác. Dưới sự hợp tác khéo léo của Thy Vân, Trúc Hồ và Diệu Quyên, Trung tâm Asia đã trở thành một trong những trung tâm ca nhạc lớn nhất của cộng đồng người Việt tại hải ngoại.

Từ đó cho đến lúc qua đời, dù thính giác bị suy giảm nặng, ông vẫn sáng tác nhiều ca khúc phổ thơ đặc sắc, đáng kể có “Anh còn nợ em”, “Anh cứ hẹn”, “Chuyện giàn thiên lý”, “Chuyện hoa sim”, “Khúc thụy du”... Ngoài ra, ông còn viết lời Việt cho khoảng mười bài hát mà nổi tiếng là bài Người tình mùa đông đã đưa tiếng hát Như Quỳnh lên đỉnh cao trong làng ca nhạc hải ngoại.

2015: Qua đời
Sau 8 năm chống chọi với căn bệnh ung thư gan, mặc dù đã chữa khỏi nhưng chứng bệnh lại tái phát, ông mất ngày 12 tháng 11 năm 2015 tại tư gia ở quận Cam, California, Hoa Kỳ.

Gia đình
Anh Bằng có nhiều người con như Dân, Việt, Nam, Thy Vân, Trần An Thanh, Trần Ngọc Sơn (tác giả ca khúc “Hạnh phúc lang thang”).

Vinh danh
Trung tâm Asia đã thực hiện nhiều chương trình để vinh danh ông, như:
Asia 15: Tình ca Anh Bằng (1997)
Asia 52: Huyền thoại Lê Minh Bằng (2006)
Asia 62: Anh Bằng - Một đời cho âm nhạc (2009)
Asia Golden 1: Anh Bằng – Dòng nhạc lưu vong (2011)
Asia 77: Dòng nhạc Anh Bằng, Lam Phương (2015)

Năm 2009, Văn Đàn Đồng Tâm Houston xuất bản quyển sách Kỷ Niệm về NS Anh Bằng – Dòng Nhạc Trong Lòng Dân Tộc''.

Tác phẩm

Chú thích

Người Thanh Hóa
Tín hữu Công giáo Việt Nam
Nghệ sĩ Công giáo Việt Nam
Nhạc sĩ hải ngoại
Nhạc sĩ tình khúc 1954–1975
Nhạc sĩ Việt Nam Cộng hòa
Người Việt di cư tới Mỹ
Trung tâm Asia
Nhạc sĩ nhạc vàng