title: Giáo hoàng Grêgôriô XII

text:
Grêgôriô XII (Latinh: Gregorius XII) là vị giáo hoàng thứ 205 của Giáo hội Công giáo. Theo niên giám tòa thánh năm 1806 thì ông đắc cử Giáo hoàng năm 1406 và ở ngôi Giáo hoàng trong 2 năm 7 tháng 4 ngày.

Niên giám tòa thánh năm 2003 xác định ông đắc cử Giáo hoàng ngày 30 tháng 11 năm 1406, ngày khai mạc chức vụ mục tử đoàn chiên Chúa là ngày 19 tháng 12 năm 1406 và ngày kết thúc triều đại của ông là ngày 4 tháng 7 năm 1415.

Giáo hoàng Gregorius XII sinh ngày 13 tháng 5 năm 1326 tại Venice với tên thật là Angelo Correr hay Corrare.

Vấn đề ly giáo
Đây là thời kỳ buồn thảm nhất của cuộc ly giáo Tây Phương vì cùng lúc có ba thẩm quyền Giáo hoàng: Roma, Avignon và Pisa. Năm 1407, cả hai bên theo đề nghị của vua Charles VI (1380-1422) nước Pháp, là sẽ đến Savona để cùng nhau tìm biện pháp hòa giải. Ngày 24.9.1407, Benedictus XIII đến Savona, nhưng Gregorius XII không tới vì sợ đối phương có âm mưu và đề nghị họp ở Port-Vendres. Cuộc ly khai vì thế vẫn tiếp tục.

Công đồng Pisa
Các vua chúa và hồng y thấy thế, lên tiếng tố cáo cả hai Giáo hoàng thiếu thiện chí, và nhất định tự giải quyết lấy. Hồng y đoàn ở Roma bỏ Gregorius XII, hồng y đoàn ở Avignon cũng bỏ Benedictus XIII, rồi cả hai hội lại ở Pisa, tuyên bố: không Giáo hoàng thì Hồng y đoàn cai trị Giáo hội và để chấm dứt ly khai cần phải có đại công đồng. Đây là lần thứ nhất các hồng y đứng ra triệu tập công đồng. Từ đó phát sinh chủ thuyết Đại công đồng trên Giáo hoàng.

Trong khi ấy, từ ngày 2 đến 5.7.1408, Gregorius XII họp công đồng tại Aquilea, và để đủ số hồng y ngài đặt thêm nhiều vị mới, trong đó có nhiều người là cháu ông. Ngày 7.11.1408, Benedictus XIII cũng họp công đồng ở Perpignan.

Công đồng do các hồng y triệu tập tại Pisa ngày 28 tháng 3 năm 1409, có sự tham dự của 24 hồng y, 80 Giám mục và 102 đại diện các Giám mục vắng mặt, 87 đan viện phụ và 200 đại diện các đan viện phụ vắng mặt, bề trên các dòng Đa minh, Phan sinh, Cát minh, Âu tinh, đại diện các đại học và vua chúa, 300 nhà thần học và giáo luật. Đức hồng y Guido malesset, do đức Gregorius XI đặt lên từ năm 1375,chủ tọa công đồng.

Ngay từ những phiên họp đầu, công đồng đã nói đến hai vị Giáo hoàng và kết án các ngài cố chấp. Trong phiên họp thứ 8 (10.10) các nghị phụ tuyên bố công đồng Pisa là đại công đồng có quyền tối thượng trong Giáo hội, trên cả Giáo hoàng. Trong phiên họp 15 (5.6), công đồng kết án Benedict XIII và Gregorius XII là "bè phái, rối đạo công khai và bội ước" và là những gương xấu cho cả Giáo hội. Để phản ứng việc này, đức Benedict XIII đặt thêm 12 hồng y mới.

Ngày 26.6.1409, các hồng y bầu đức hồng y Pietro Philarghi dòng Phan sinh, quê ở Candia đảo Creta, làm Giáo hoàng với tước Alexander V. Alexander V lên ngôi ngày 7.7 và chủ tọa các phiên họp chót của công đồng Pisa. Cuộc ly khai bước sang giai đoạn thê thảm khi Giáo hội một lúc có ba Giáo hoàng: Gregorius XII ở Roma, Benedictus XIII ở Avignon và Alexander V lập giáo triểu ở Bolonia. Hai vị thứ nhất lên tiếng phản đối và phủ nhận công đồng Pisa. Nhưng hầu hết giáo dân tây phương nhất là ở Pháp, Anh, Bồ Đào Nha, Bohemia, Đức, Ý đều nhìn nhận Alexander V và mong cuộc ly khai sẽ chấm dứt.

Khi Gregorius XII vì lý do chiến tranh bắt buộc phải rời khỏi giáo đô, thì Rôma thuộc quyền Alexander V. Ngày 3.5.1410 Alexander V từ trần tại Bolonia. Ngày 17.5, 17 các hồng y chọn đức Balthasar Cosa, người thành Napoli, lên ngôi Giáo hoàng hiệu là Gioan XXIII đóng đô ở Roma. Ông chính thức đăng quang ngày 25.5.1410. Năm 1413, Gioan cũng phải rời bỏ giáo hô cho Ladislas chiếm đóng, đi cầu cứu hoàng đế La-Đức Sigismund (1411-1437).

Công đồng Constancia
Theo yêu cầu của hoàng đế La-Đức Sigismund, ngày 9.10.1413 Giáo hoàng Gioan XXIII đứng ra triệu tập công đồng Constancia (1414-18) ấn định khai mạc vào ngày lễ các thánh năm 1414.

Ông cũng mời hai Giáo hoàng Gregorius XII và Benedict XIII đến tham dự nhưng hai ông không tới, Riêng Gregorius có lên tiếng sẽ từ chức, nếu cả hai vị kia cũng làm như vậy. Hiện diện tại Công đồng có 29 hồng y, 200 tổng Giám mục và Giám mục, 100 đan viện phụ, 300 nhà thần học và giáo luật, khoảng 8000 giáo sĩ cấp dưới, Hoàng đế Sigismund cùng 1000 lính kỵ mã, nhiều vua chúa, quân công, bá tước cũng có mặt. Thêm vào đó 70.000 giáo dân các nơi cũng kéo về Constancia.

Các phiên họp toàn thể diễn ra trong thánh đường chính tòa Constancia, chương trình nghị sự gồm ba điểm chính: 1) tái lập sự thống nhất trong Giáo hội; 2) chống các dị giáo, kết án John Wiclif và Jan Huss (bản án tử hình đối với Jean Huss năm 1415) 3) cải cách Giáo hội.
Công đồng chia làm ba giai đoạn: Giai đoạn I, Gioan XXIII ngồi ghế chủ tọa "danh dự" kéo dài từ 16.11.1414 đến phiên họp hạ bệ Gioan XXIII ngày 29.5.1415; giai đoạn II, từ khi Gregorius XII tham dự qua việc cử hai đặc sứ trong phiên họp 14 (4.7.1415) cho đến ngày 11.11.1417, khi Martin V được bầu; Giai đoạn III doMart in V chủ tọa cho đến phiên họp 45 ngày 22.4.1418.
Thấy mình bị bỏ rơi, Gioan XXIII liền bỏ trốn vào buổi chiểu ngày 20.3.1415. Việc bỏ trốn này làm mọi người xôn xao, nhưng nhờ có thiện chí và tài khéo của hoàng đế Sigismund cùng nhiều vị giáo sĩ xuất sắc nên công đồng vẫn tiếp tục.

Sau một bài thuyết trình của Gerson, Công đồng chấp nhận thuyết "quyền tối thượng thuộc công đồng" là hợp với đạo lý của Giáo hội.
Đến lúc này, Gregorius XII mới cử hồng y Giovani Domenici cả công tước Caroli Malatesta đến dự công đồng từ phiên họp 14 (4.7.1415) và tuyên bố thoái vị.

Ông từ trần sau khi thoái vị được 2 năm, thọ 90 tuổi.

Phong trào kháng cách
Trong bối cảnh ba Giáo hoàng, Jean Hus không coi Giáo hội cơ chế là Giáo hội thực. Bị kết án, nhưng ông vẫn được dân Tiệp Khắc ủng hộ. Jean Hus mạnh dạn đến công đồng Constancia, chứng minh ý kiến mình có căn bản Tin Mừng.

Bị bắt giam, ông viết thư tự nhận mình tử đạo cho chân lý. Cuộc hành trình Jean Hus gây ra nội chiến nhiều thập niên, vì ngay khi đó, 450 lãnh chúa viết thư bênh vực ông là người chính thống về giáo lý.

Chú thích

Tham khảo
 265 Đức Giáo hoàng, Thiên Hựu Nguyễn Thành Thống, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, xuất bản tháng 5 năm 2009.
 Các vị Giáo hoàng của giáo hội toàn cầu, hội đồng Giám mục Việt Nam
 Tóm lược tiểu sử các Đức Giáo hoàng, Đà Nẵng 2003,Jos. TVT chuyển ngữ từ Tiếng Anh.
 Lịch sử đạo Thiên Chúa, Jean – Baptiste Duroselle và Jean – Marie Mayeur. Bộ sách giới thiệu những kiến thức thời đại: Que sais-je? Tôi biết gì? Người dịch: Trần Chí Đạo, Nhà xuất bản Thế giới tháng 4/2004.
 Cuộc lữ hành đức tin, lịch sử Giáo hội Công giáo, Lm Phanxicô X. Đào Trung Hiệu OP Hiệu đính tháng 9/2006, Đa Minh Việt Nam, Tỉnh dòng Nữ vương các thánh tử đạo.
 Lịch sử Giáo hội Công giáo, Linh mục O.P Bùi Đức Sinh – giáo sư sử học, Tập I và II, Nhà xuất bản Chân Lý, Giấy phép số: 2386 BTT/PHNT Sài Gòn ngày 28 tháng 7 năm 1972.

Mất năm 1417
Người Venezia
Sinh thế kỷ 14
Giáo hoàng người Ý


title: Méhoudin

text:
Méhoudin là một xã thuộc tỉnh Orne trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 127 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Xã của Orne


title: Copelatus aruensis

text:
Copelatus aruensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được J.Balfour-Browne miêu tả khoa học năm 1939.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Copelatus


title: Lycaena younghusbandi

text:
Albulina younghusbandi là một loài bướm thuộc họ Lycaenidae, được tìm thấy ở châu Á.

Tham khảo

Lycaena
Bướm tại Ấn Độ


title: Octhispa stalei

text:
Octhispa stalei là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1864.

Chú thích

Tham khảo

Octhispa


title: Rhyacophila balangshana

text:
Rhyacophila balangshana là một loài Trichoptera thuộc họ Rhyacophilidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Rhyacophila


title: Vers, Haute-Savoie

text:
Vers là một xã trong tỉnh Haute-Savoie thuộc vùng Rhône-Alpes đông nam Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Savoie

Tham khảo
INSEE

Xã của Haute-Savoie


title: Esthesopus candezei

text:
Esthesopus candezei là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1891.

Chú thích

Tham khảo

Esthesopus


title: Mecistes

text:
Mecistes là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1874 bởi Chapuis.

Các loài
Chi này gồm các loài:
 Mecistes saudica Medvedev, 1997

Chú thích

Tham khảo

Họ Ánh kim


title: Saint-Gilles-des-Marais

text:
Saint-Gilles-des-Marais là một xã trong tỉnh Orne, vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã Saint-Gilles-des-Marais nằm ở khu vực có độ cao trung bình 130 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintgillesdesmarais


title: Diacantha enodis

text:
Diacantha enodis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Diacantha


title: Giáo hoàng Piô X

text:
Thánh Piô X, Giáo hoàng (Tiếng Latinh: Sancte Pie X) (2 tháng 6 năm 1835 – 20 tháng 8 năm 1914), tên khai sinh: Melchiorre Giuseppe Sarto là vị Giáo hoàng thứ 257 của Giáo hội Công giáo Rôma từ 1903 đến 1914. Ông là người đầu tiên từ thời giáo hoàng Piô V (1566-1572) được phong thánh. Piô X là Giáo hoàng đóng vai trò quan trọng trong việc cải cách hệ thống Giáo luật Công giáo.

Niên giám tòa thánh năm 2003 xác định ông đắc cử Giáo hoàng ngày 4 tháng 8 năm 1903, ngày khai mạc chức vụ mục tử đoàn chiên chúa là ngày 9 tháng 8 và kết thúc triều đại của mình vào ngày 20 tháng 8 năm 1914.

Piô X được coi là một vị thánh của phép Thánh thể và là một trong những Giáo hoàng vĩ đại của thế kỷ 20. Ông là biểu tượng cho đức tính bình dị mộc mạc nhưng cương quyết ngay thẳng.

Trước khi thành giáo hoàng

Gia đình

Giáo hoàng Piô X tên là Giuseppe Sarto, sinh tại làng Riese, miền Veneto nước Ý.

Piô X là một người rất thông minh, cần mẫn và sáng trí. Ông xuất thân từ một gia đình bình dân sinh sống tại Venezia nước Ý và là con trai thứ hai trong gia đình gồm mười anh chị em.

Cha ông là một nông dân nghèo và đồng thời kiêm thêm nghề đưa thư, và mẹ ông là một thợ may quần áo nữ.

Ngay khi còn nhỏ, cũng giống như cha mẹ ông, ông rất đạo đức và luôn ước ao được làm Linh mục. Tuy nhiên, vì hoàn cảnh kinh tế của gia đình quá eo hẹp thiếu thốn, ước muốn thánh thiện đó hầu như chỉ là một giấc mơ bất thành mà thôi.

Trở thành linh mục
Khi được mười một tuổi, Beppo - cái tên người ta thường gọi ông - hằng ngày phải đi bộ bảy cây số đến học tại trường La-tinh ở Castelfranco hầu để kết thúc được chương trình trung học phổ thông và để theo học triết và thần học, mãi cho tới khi ông được nhận vào Chủng viện ở Padua. Ông học tiểu chủng viện Pađua và thụ phong linh mục vào năm 1858 (23 tuổi). Ông làm cha phó giáo xứ Tomholo.

Ngay từ lức này người ta đã ghi nhận về ông như sau:
Mỗi buổi sáng, ông thức dậy rất sớm và mở cửa nhà thờ, vì ông không muốn làm phiền đến ông từ. Ông đọc Kinh Nhật Tụng và chầu Thánh Thể. Sau đó ông tiến lên bàn thờ dâng Thánh Lễ với lòng đầy vui tươi phấn khởi. Suốt giờ cử hành Thánh Lễ, tâm hồn ông chìm sâu vào chiêm niệm hầu như ông đã quên hết thế gian.

Một tín hữu trong họ đạo của ông đã đơn sơ chân thành nói:
Nhìn cha Sarto dâng lễ, con cứ tưởng như mình đã được nhìn thấy Chúa Giêsu đang đứng trên bàn thờ vậy.

Công việc chính trong ngày của ông chỉ quanh quẩn từ bàn thờ đến toà giảng và toà giải tội. Sau đó, ông được đề cử làm cha quản xứ Salzano. Giám mục (Zinelli de Treviso) đã phê nhận về cha Sarto sau chuyến kinh lý giáo xứ Salzano của ông như sau:

Sau đó, linh mục Sarto được đề cử làm linh mục quản xứ nhà thờ chính tòa, Tổng đại diện và làm giáo sư tại Đại Chủng viện Treviso. Ông làm kinh sĩ tại nhà thờ chính tòa Treviso năm 1875.

Giám mục
Sau 5 năm liền làm cha Tổng Đại diện ở Treviso, Giáo hoàng Lêô XIII tấn phong linh mục Sarto làm Giám mục Mantua vào năm 1884. Giám mục Sarto điều khiển giáo phận Mantua mãi cho tới năm 1893.

Trong một lá thư luân lưu gửi các giáo xứ, Giám mục viết là ở đây "các nhà thờ thì giá lạnh hoang tàn, các bàn thờ bị bỏ không, các toà giảng thì câm nín và các toà giải tội thì trống rỗng, bởi vì thiếu các Linh mục để đảm nhận những công việc cao cả đó".
Để cải thiện tình trạng các giáo xứ, nhất là để tìm phương cách cổ vũ và làm sống lại ơn gọi Linh mục đang thiếu thốn trầm trọng, Sarto đã triệu tập một Công nghị giáo phận. Chương trình chầu và tôn thờ Mình Thánh Chúa là trọng tâm mà ông muốn đặt lên hàng đầu trong công cuộc cải thiện tình trạng của giáo phận. Vì thế, Giám mục Sarto đã cho đặt Mình Thánh Chúa trên bàn thờ và ông cùng với toàn thể các Linh mục chầu suốt một tiếng đồng hồ liền.

Hồng y

Ông đã giữ nhiều chức vụ quan trọng trong Giáo Triều Roma. Ông đã chu toàn trách nhiệm chủ chăn, chuyên lo đào tạo hàng giáo sĩ, thương yêu, lưu tâm đến người nghèo và để ý tới phụng vụ.

Với những cố gắng phục vụ Giáo hội, lo lắng cho tha nhân, ngày 15 tháng 6 năm 1893, ông được phong làm Hồng y, Giáo chủ Venezia. Triều đình Ý trước tiên đã từ chối chuẩn nhiệm (exequatur) ông với lý do là việc bổ nhiệm ông là việc của triều đình Áo–Hung. Sarto phải đợi đến 18 tháng sau mới nhận được giáo phận mới của mình.

Hai năm sau đó xảy ra tại Venezia một sự cố xúc phạm đến Mình Thánh Chúa một cách nặng nề. Số là có kẻ gian phi đã vào nhà thờ ăn trộm chén đựng Mình Thánh Chúa trong Nhà Tạm và mang cả Mình Thánh Chúa ra đổ khắp nơi ngoài đường đi lại. Thượng Phụ Sarto đã kêu mời tất cả mọi tín hữu trong giáo phận làm việc đền bù phạt tạ tội phạm thánh công khai như thế và lời kêu gọi của ông đã được mọi tín hữu khắp nơi hưởng ứng.

Tiếp đến, để mọi người sống đức tin Kitô giáo trong cuộc sống cụ thể hằng ngày của mình, Hồng y Sarto đã khuyến khích mọi người hãy siêng năng tham dự Thánh Lễ.

Bởi vậy, vào năm 1896, ông đã tổ chức đại hội Thánh Thể toàn giáo phận tại Venezia. Và để ca tụng Chúa Giêsu trong Bí tích Thánh Thể và để phạt tạ những tội lỗi nhân loại đã xúc phạm đến Bí tích Tình Yêu này, chính ông đã giảng lễ và diễn giải về mầu nhiệm Thánh Thể một cách hùng hồn và đầy ấn tượng.

Từ đó đoàn ngũ các tín hữu đã đáp lại lời kêu mời của ông và đã đi tham dự Thánh Lễ rất đông. Tại các giáo xứ các tín hữu còn tổ chức chầu Mình Thánh suốt cả đêm ngày nữa.

Giáo hoàng

Bầu cử
Tháng 8 năm 1903, 62 vị Hồng y họp để bầu ra người kế vị Giáo hoàng Lêô XIII. Đây là cuộc bầu Giáo hoàng cuối cùng có thế quyền ảnh hưởng vào. Khi đó, các Hoàng đế Áo-Hung, Vua Pháp và Vua Tây Ban Nha còn đang có quyền "veto" (quyền phủ quyết) các ứng cử viên Giáo hoàng. Chính vì thế Hoàng đế Áo-Hung đã dùng quyền này loại trừ một ứng cử viên rất vượt trội là Hồng y Mariano Rampolla – tổng trưởng ngoại giao.

Trong Cơ mật viện được mở ra ngày 1 tháng 8 năm 1903, hồng y Puzyna, tổng Giám mục của Cracovie cho biết Hoàng đế Áo-Hung phủ quyết việc bầu ông này. Vậy là Rampolla không được bầu. Sau này người ta không biết rõ ràng Hồng y Rampolla có phải là người mà các vị Hồng y khác chọn làm Giáo hoàng hay không. Thế nhưng trong cuộc bầu này Hồng y Giuseppe Sarto đã trở thành Giáo hoàng, lấy tông hiệu là Piô X. Thời gian Cơ mật viện họp bầu là 4 ngày. Sau khi lên ngôi Giáo hoàng, việc đầu tiên vị Giáo hoàng này làm là viết một sắc lệnh hủy bỏ đặc quyền "veto" của các vị vua.

Người ta kể lại rằng trong lần bầu Giáo hoàng này, khi nhận thấy các Hồng y có mặt trong cơ mật viện cứ từ từ dồn phiếu cho mình mỗi lúc mỗi tăng lên, hồng y Giuseppe Sarto, Thượng Phụ thành Venezia/Ý, với thái độ đầy run sợ đã khẩn khoản xin các Hồng y trong cơ mật viện: "Tôi bất lực và không xứng đáng. Xin các Đức Hồng y hãy quên tôi đi!" Cuối cùng 50 trong số 62 vị Hồng y trong cơ mật viện đã bỏ phiếu bầu ông làm Giáo hoàng. Khi nhận rõ được ý Chúa muốn ông gánh vác trách nhiệm của Giáo hội, ông đã nói với cơ mật viện:
"Xin quý Chư Huynh hãy giúp đỡ tôi. Tôi thành khẩn xin quý Chư Huynh hãy giúp đỡ tôi!".

Trong lịch sử Giáo hội Công giáo Rôma, Giáo hoàng Piô X là một trong những vị đại Giáo hoàng đã canh tân Giáo hội nhiều nhất, đúng với khẩu hiệu của ông đã chọn khi lên ngôi Giáo hoàng: "Đổi mới tất cả trong Đức Kitô".

Ngay khi vừa lên ngôi Giáo hoàng, việc đầu tiên là ông đã ra tông thư Commissum Nobis để quyết định trong các cuộc bầu trong mật nghị sau này, không ai được dùng chính trị ảnh hưởng. Việc chú giải khẩu hiệu "Thiết lập mọi sự trong Đức Kitô" của ông, qua thông điệp đầu tiên của ông E supremi apostolatus (1903) cho thấy ông xác tín rằng Giáo hội mang trong mình tất cả mọi khả năng thiêng liêng và không cần phải nhận lãnh những khả năng ấy từ bất cứ ai ở bên ngoài.

Quan hệ với các nước
Ông đã không có được những đức tính cần thiết của một nhà ngoại giao. Nhưng ông đã bù lại những điều bất lợi này bằng cách tập họp quanh mình những người có năng lực như hồng y Rafael Merry del Val, 38 tuổi biết nhiều thứ tiếng và là giám đốc Viện hàn lâm các quý tộc giáo hội, mà Giáo hoàng Piô X đã bổ nhiệm làm tổng trưởng ngoại giao. Ông đã tập hợp các lợi tức của đồng tiền thánh Phêrô và các lợi tức của Vatican cho việc mua các căn hộ mới.

Pháp
Vào năm 1905, khi Pháp bất đồng với Tòa Thánh và đe dọa sẽ tịch thu tài sản của Giáo hội nếu không cho phép chính quyền xen vào các vấn đề nội bộ của Giáo hội, Giáo hoàng đã can đảm từ chối thỉnh cầu này.

Cuộc đấu tranh chống nhà thờ lại trở lại sau vụ Dreyfus (vụ kết án oan Alfred Dreyfus, sĩ quan Pháp theo Do Thái giáo, làm gián điệp cho Đức). Kết quả là sự cắt đứt giữa các giáo hội và nhà nước vào tháng 12 năm 1905. Giáo hoàng Piô IX cấm giáo dân Ki-tô Pháp tuân theo pháp luật bằng cách lập những hiệp hội thờ cúng.

Thông điệp Vehementer Vos của Giáo hoàng (ngày 11 tháng 2 năm 1906) lên án đạo luật "Chính giáp phân ly" đã công bố ở Pháp ngày 9 tháng 12 năm 1905, sự tách biệt Giáo hội và Nhà nước bằng một văn kiện đơn phương.

Ngày 10 tháng 8 năm 1906 qua tông thư Gravissimo munere, ông phủ nhận việc thành lập: "Hội đồng Tôn giáo" đồng thời ban phép cho các giám mục đưa ra những biện pháp cần thiết để đối phó với tình thế. Vậy là tại Pháp đã có chế độ tách rời Giáo hội với nhà nước "triệt để nhất trên thế giới".

Ý
Giáo hoàng Piô X đã mở đường để việc giao hảo dễ dàng hơn với vương quốc Ý, khuyến khích người Công giáo tham gia chính trị, bỏ phiếu,… Ông chấp nhận việc phân lập giữa Giáo hội và thế quyền và cho rằng một hàng giáo sĩ nghèo, như ở nước Pháp.

Cai quản giáo hội
Năm 1881, ông phải chia lại ranh giới và giảm thiểu số giáo phận ở Bồ Đào Nha còn 3 tổng Giám mục và 9 Giám mục. Năm 1896, ông tuyên bố sự vô hiệu trong việc tấn phong giám mục và linh mục của Anh giáo. Ông cũng thiết lập hàng giáo phẩm Ireland (Ái Nhĩ Lan) với hai tòa tổng Giám mục. Ông tôn phong thánh Curé d’Ars như một biểu tượng và gương mẫu cho các linh mục và hàng giáo sĩ.

Ngay từ đầu, Giáo hoàng Piô X đã quan tâm một cách đặc biệt đến chương trình mục vụ trong Giáo hội. Ông tìm cách quân bình giữa thế giới tân tiến và truyền thống Kitô giáo. Nhưng trước hết, ông chăm lo đến việc canh tân nội bộ Giáo hội, đúng với khẩu hiệu của ông: "Đổi mới tất cả trong Đức Kitô".

Theo ông, trước hết các linh mục phải lo sống thế nào để có được Chúa Giêsu trong chính mình, nếu họ muốn mang Chúa đến cho những kẻ khác. Ông viết:

Để làm sống động lại việc nghiên cứu Kinh Thánh, ông đã cho duyệt lại bản Thánh Kinh Vulgata và khích lệ các nhà chú giải Thánh Kinh qua thông điệp Spiritus Paraclitus, canh tân thánh nhạc Gregoriana, Sách Lễ, lịch Phụng vụ, sách Nhật Tụng của các giáo sĩ, …

Năm 1907, Giáo hoàng Piô X trao cho dòng Biển Đức việc in ấn một bản dịch Vulgata dựa theo khoa chú giải (Sáng thế ký phát hành 1926); và sau đó 2 năm, Học viện Thánh kinh Giáo hoàng được thành lập (sau này đã sáp nhập vào đại học Gregorian).

Nhiều việc cải cách khác liên quan đến lễ nghi phụng vụ, Hiến chế Divino afflatu vào ngày 1 tháng 11 năm 1911 sửa đổi việc đọc Thánh vịnh trong Kinh Thần Vụ; tự sắc về Thánh nhạc ngày 11 tháng 11 năm 1903 đề cao bình ca Gregorian trong phụng vụ và cấm dùng các bản nhạc đời thường trong thánh đường. Sau cùng nhiều vị Hiển thánh và Chân phước được tuyên phong trong đó có 28 Chân phước tử đạo Việt Nam.

Giáo hoàng đã chuẩn bị việc pháp điển hóa luật Giáo hội. Một ủy ban soạn thảo được thành lập gồm nhiều hồng y, các nhà giáo luật và thần học nổi tiếng. Ông cũng ra nhiều văn kiện mới để đưa vào bộ giáo luật mới như sắc lệnh Netemere (2/8/1907) về Hôn nhân Công giáo, Hiến chế Sapienti Consilio (29/6/1908) tổ chức lại các thánh bộ đã có từ thời Giáo hoàng Xíttô V và lập thêm nhiều bộ mới. Sắc lệnh Maxima Cura (20/8/1910) về việc thuyên chuyển các cha sở.

Ông đã tái lập Công việc của các Đại hội dưới tên là Hành động đại chúng Kitô giáo (Action populaire chrétienne) và đã thành lập tại Bergame một Trường Khoa học Xã hội. Bằng một bức thư năm 1910 gửi cho hàng Giám mục Pháp, ông đã lên án phong trào Sillon của Marc Sangnier. Năm 1911, ông lên án sự dung hòa tôn giáo trong các nghiệp đoàn Ki-tô giáo nước Đức.

Trong một bài huấn từ ông nói:

Lên án thuyết Duy Tân
Ngày 3 tháng 7 năm 1907, ông ban hành thông điệp Lamentabili kết án 65 mệnh đề duy tân thuyết. Trong đó có đoạn:

Ngày 8 tháng 9 năm 1907, Giáo hoàng Piô X ban hành Thông điệp Pascendi lên án những sai lạc của các người theo thuyết Duy Tân. "Nhìn tổng quát cả hệ thống, có ai còn ngạc nhiên khi ta xác định nó là điểm hội ngộ của tất cả mọi lạc thuyết chăng ?... Những nhà duy tân thuyết không những hủy diệt đạo Công giáo mà là mọi tôn giáo, như ta đã từng nhấn mạnh".

Sau đó những ủy ban kiểm soát các thành viên Duy Tân Thuyết được thành lập. Các giáo sĩ làm giáo sư hay nhận chức vụ từ nay phải tuyên thệ chống Duy tân thuyết (1910). Các tu sĩ học đại học triết học hay lịch sử đều phải xin phép riêng.

Ông cũng chăm lo những vấn đề xã hội và cố gắng ngăn cản cuộc Chiến tranh thế giới thứ nhất. Để chống lại những trào lưu tối tân hóa quá khích và những người chủ trương chúng, Giáo hoàng Piô X đã có những biện pháp hết sức nghiêm nhặt đề phòng, vì thế đã dẫn tới những vụ tố cáo trong nội bộ Giáo hội và gây ra sự bất an rộng lớn.

Các sắc lệnh về rước lễ
Giáo hoàng Piô X đã ban hành hai sắc lệnh quan trọng về việc rước lễ là Sancta Tridentina Synodus và Quam singulari Christus amore. Một điều hết sức mới mẻ ở đây là ông đã ban phép cho các trẻ em dưới mười tuổi cũng được rước lễ, nếu các em biết phân biệt được Mình Thánh Chúa và bánh ăn bình thường, đúng như ý kiến thánh Thomas Aquinas. Vì từ trước cho tới lúc bấy giờ chỉ những trẻ em từ 12 hay 14 tuổi trở lên mới được rước lễ. Nhưng bây giờ các trẻ em từ 7 hay 8 tuổi cũng có thể được phép rước lễ.

Giáo hoàng luôn xác tín rằng qua việc rước lễ hằng ngày, "chúng ta được tiếp rước Chúa Giêsu trong phép Thánh Thể, chúng ta sẽ được củng cố, được thêm sức mạnh và lòng dũng cảm để cùng Người chiến thắng được cuộc sống đầy cam go thử thách này". Vì trước đó từng có những trào lưu và quan niệm cho rằng các tín hữu chỉ mỗi tháng hay mỗi năm mới được phép rước lễ một lần mà thôi. Nhưng ông lại muốn cộng đồng dân Chúa phải trở thành cộng đồng Thánh Thể.

Giáo hoàng đơn sơ

Luôn luôn nhớ đến gốc gác khiêm tốn của mình, Giáo hoàng tuyên bố:

Ông cảm thấy khó chịu vì hình thức bề ngoài ở giáo triều, có lần ông ngấn lệ nói với một bạn thân: "Hãy coi phẩm phục mà người ta khoác cho tôi đây." Với một người bạn khác, ông nói: "Đó là sự đền tội khi buộc phải chấp nhận các nghi thức này. Họ dẫn tôi đi với binh lính bao quanh như Đức Giêsu khi bị bắt trong vườn Giệtsimani."

Sống trong Vatican, ông vẫn mơ về cảnh đồng quê và Venezia. Các bà em vẫn săn sóc cho ông lúc làm cha xứ được mời về bên cạnh lo bếp nước giặt giũ, mời nhạc sĩ Lorenzo Perosi - nhạc sĩ bạn thân lo về âm nhạc. Ông loại bỏ dần những nghi lễ rườm rà, mang một đồng hồ bằng nickel để khỏi phải hỏi giờ theo nghi lễ, và khi chết, người ta tìm thấy trong túi áo một chiếc dao nhỏ và một khúc viết chì gọt dở…như hồi còn đi học, đôi giày đeo lơ lửng trên vai.

Quan tâm tới xã hội
Giáo hoàng Piô X đã lên án việc đối xử tệ hại với các thổ dân trong những đồn điền ở Peru và các nước láng giềng bằng bức thư Lamentabili ngày 7 tháng 6 năm 1912. Ông cũng sai một ủy ban cứu trợ đến Messina sau trận động đất và xây dựng nơi tạm cư cho các người tị nạn mà chính ông chịu sự tốn phí.

Tuần lễ cầu cho hiệp nhất từ 18 - 25 tháng 1 bắt đầu có từ năm 1908 do hai mục sư Anh giáo J. Spencer (Anh Quốc) và L. Wattson (Hoa Kỳ) khởi xướng tại các tu viện nói tiếng Anh. Năm sau Giáo hoàng Piô X gặp mục sư Wattston và cổ vũ chương trình này (vị mục sư trở lại Công giáo năm 1910).

Tại Bỉ năm 1925 linh mục L. Bauduin, thành lập một tu viện chuyên cầu nguyện cho việc hợp nhất với Giáo hội Đông phương, nơi đây được cử hành phụng vụ theo hai nghi lễ Latinh và Byzantine. Nhưng ý tưởng căn bản đến lúc này vẫn là cầu nguyện cho "những người ngoài Công giáo trở lại với vị cha chung, ông sẽ tiếp đón họ với lòng trìu mến".

Giáo hoàng Piô X đã lo âu, đau khổ vì thế giới bước vào chiến tranh. Vào ngày kỷ niệm ông lên ngôi Giáo hoàng năm thứ 11 thì châu Âu rơi vào cuộc Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 - 1918). Ông đã thấy trước điều đó, và viễn ảnh ấy đã giết ông chết. "Đây là sự đau khổ sau cùng mà Chúa gửi đến cho tôi. Tôi sẽ sung sướng hy sinh tính mạng để gìn giữ con cái đáng thương của tôi khỏi tai họa khủng khiếp này." Lo lắng và đau khổ cho cuộc chiến tranh thế giới đang bắt đầu, ông qua đời ngày 20 tháng 8 năm 1914 sau khi cuộc chiến bắt đầu được vài tuần lễ. Trước khi mất, ông đã bày tỏ ý muốn là không được ướp xác ông.

Giáo hoàng Piô XII đã phong Chân Phước cho ông vào ngày 3 tháng 6 năm 1951 và sau đó ba năm lại phong ông lên bậc hiển thánh vào ngày 29 tháng 5 năm 1954. Theo lịch Phụng vụ, lễ kính thánh Giáo hoàng Piô X được cử hành vào ngày 21 tháng 8 hằng năm.

Trong tiến trình điều tra tôn phong Chân Phước cho ông, mộ phần được khai quật lên, người ta phát hiện thi hài của ông còn nguyên vẹn, nước da trở nên nâu sạm. Thi hài của ông, gương mặt được phủ một mặt nạ bằng bạc trong phẩm phục Giáo hoàng được đặt dưới bàn thờ tại nguyện đường Dâng Mình (Chapel of the Presentation) trong Vương Cung Thánh đường Thánh Phêrô, Rôma để mọi người kính viếng. Để diễn tả Giáo hoàng Piô X, một sử gia viết rằng ông là "một người của Thiên Chúa biết sự bất hạnh của thế giới và sự khó khăn của đời sống, và với sự cao quý của tâm hồn, ông muốn an ủi tất cả mọi người."

Chú thích

Tham khảo
 265 Đức Giáo hoàng, Thiên Hựu Nguyễn Thành Thống, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, xuất bản tháng 5 năm 2009.
 Các vị Giáo hoàng của giáo hội toàn cầu, Hội đồng Giám mục Việt Nam
 Tóm lược tiểu sử các Đức Giáo hoàng, Đà Nẵng 2003, Jos. TVT chuyển ngữ từ Tiếng Anh.
 Lịch sử đạo Thiên Chúa, Jean – Baptiste Duroselle và Jean – Marie Mayeur. Bộ sách giới thiệu những kiến thức thời đại: Que sais-je? Tôi biết gì? Người dịch: Trần Chí Đạo, Nhà xuất bản Thế giới tháng 4/2004.
 Cuộc lữ hành đức tin, lịch sử Giáo hội Công giáo, Lm Phanxicô X. Đào Trung Hiệu OP Hiệu đính tháng 9/2006, Đa Minh Việt Nam, Tỉnh dòng Nữ vương các thánh tử đạo.
 Lịch sử Giáo hội Công giáo, Linh mục O.P Bùi Đức Sinh – giáo sư sử học, Tập I và II, Nhà xuất bản Chân Lý, Giấy phép số: 2386 BTT/PHNT Sài Gòn ngày 28 tháng 7 năm 1972.

Liên kết ngoài

 Ngày 21 tháng 8: Kính Thánh Pius X, Phó Tế J.B. Huỳnh Mai Trác/VietCatholic News (20/08/2005).
 Thánh Giáo hoàng Piô X, vị đại thánh của phép Thánh Thể,
 THÁNH PIÔ X, (St. Pius X),Giáo hoàng, ngày 21/8/Linh mục Giuse Nguyễn Hưng Lợi DCCT, 17-8-2003
 Trích Gương Thánh Nhân - ns Người Tín Hữu online)
(Nhóm Tinh Thần nhuận chính lại theo Patron Saints và Santi-Beati-Testimoni)
 Các Thánh Tháng 8,
 NGÀY 21 THÁNG TÁM, THÁNH PIUS X Giáo hoàng, Lễ Nhớ

P
Sinh năm 1835
Mất năm 1914
Giáo hoàng người Ý
Người Ý thế kỷ 19


title: 26277 Ianrees

text:
26277 Ianrees (1998 SM4) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 20 tháng 9 năm 1998 bởi P. G. Comba ở Prescott.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 26277 Ianrees

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Labastide-de-Lévis

text:
Labastide-de-Lévis là một xã trong tỉnh Tarn thuộc vùng Occitanie ở miền nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 151 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Tarn


title: Plectrocnemia triangularis

text:
Plectrocnemia triangularis là một loài Trichoptera hóa thạch trong họ Polycentropodidae.

Tham khảo

Hóa thạch Bộ Cánh lông
Plectrocnemia


title: Epiphragma illingworthi

text:
Epiphragma illingworthi là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Epiphragma
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Acrocercops bisinuata

text:
Acrocercops bisinuata là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Sri Lanka và Ấn Độ. Ấu trùng ăn Eugenia malaccensis.

Chú thích

Tham khảo

Acrocercops


title: 2660 Wasserman

text:
2660 Wasserman (1982 FG) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 21 tháng 3 năm 1982 bởi E. Bowell ở Flagstaff (AM).

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 2660 Wasserman

Được phát hiện bởi Edward Bowell
Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1982


title: Gibberula arubagrandis

text:
Gibberula arubagrandis là một loài ốc biển rất nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cystiscidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Gibberula


title: Cyrus

text:
Cyrus có thể đề cập đến:
 Vương triều Achaemenes của Ba Tư:
 Cyrus I (khoảng 600 TCN - 580 TCN), vua xứ Anshan cổ xưa
 Cyrus Đại đế (590 TCN? - 530 TCN), vị "Vua của các vị vua" đầu tiên của đế quốc Ba Tư
Một gia đình người Mỹ:
Ron Cyrus (1935–2006), chính trị gia Kentucky
Billy Ray Cyrus (sinh 1961), diễn viên và ca sĩ người Mỹ
Trace Cyrus (sinh 1989)
Miley Cyrus (sinh 1992), diễn viên và ca sĩ người Mỹ
Noah Cyrus (sinh 2000), diễn viên người Mỹ
Gordon Cyrus, nhà sản xuất thu âm và trình diễn người Thụy Điển

Xem thêm
Koresh
Syrus


title: Drepanocentron abhimanyu

text:
Drepanocentron abhimanyu là một loài Trichoptera thuộc họ Xiphocentronidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Drepanocentron


title: Mari El

text:
Cộng hòa Mari El (tiếng Nga: Респу́блика Мари́й Эл; tiếng Mari: Марий Эл Республик) là một chủ thể liên bang của Nga (một nước cộng hòa). Phiên âm la tinh theo tiếng Nga và tiếng Mari lần lượt là Respublika Mariy El và Marii El Respublik. Người bản xứ Mari đang phải trải qua những cuộc ngược đãi sắc tộc, những nhà ngoại giao và lãnh đạo nước ngoài nổi tiếng cũng như Nghị viện châu Âu và UNHCR đang kêu gọi áp lực từ bên ngoài để chấp dứt bạo hành ở đây.

Địa lý
Nước cộng hòa này nằm ở phía đông Đồng bằng Đông Âu của liên bang Nga, dọc theo sông Volga. 57% lãnh thổ ở đây là núi.
 Diện tích:
 Biên giới nội địa: Nizhny Novgorod Oblast (SW/W/NW/N), Kirov Oblast (N/NE/E), Cộng hòa Tatarstan (SE/S), Cộng hòa Chuvash (S)
 Điểm cao nhất: 278

Tài nguyên thiên nhiên
Không có nguồn tài nguyên thiên nhiên đáng kể nào cho lĩnh vực công nghiệp. Các tài nguyên khác bao gồm than bùn, nước khoáng, đá vôi.

Khí hậu
Khí hậu ở đây là kiểu khí hậu ôn đới lục địa. Mùa đông lạnh và nhiều tuyết. Mùa hè ấm và thường có mưa.
 Khí hậu trung bình tháng Một:
 Khí hậu trung bình tháng Bảy:
 Lượng mưa trung bình: 450–500 mm

Tham khảo

Liên kết ngoài

  Official website of the Mari El Republic
  Website of the Yoshkar-Ola and Mari El
  Industry in Mari El Republic
  A short Meadow Mari-English dictionary at  http://www.uta.fi/~km56049/mari/mariengvocab.html
  Meadow Mari-Russian-Japanese dictionary at http://www.kmatsum.info/mari/mardic/mar0Aa.html
  Kimberli Mäkäräinen's Meadow Mari Grammar  at  http://www.uta.fi/~km56049/mari/indexmari.html


title: Phyllocleptis marginata

text:
Phyllocleptis marginata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1887.

Chú thích

Tham khảo

Phyllocleptis


title: Camptopoeum simile

text:
Camptopoeum simile là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Pérez mô tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Camptopoeum
Động vật được mô tả năm 1895


title: Bo Kluea (huyện)

text:
Bo Kluea () là một huyện (amphoe) ở phía đông của tỉnh Nan, phía bắc Thái Lan.

Lịch sử
Tiểu huyện (King Amphoe) Bo Kluea được thành lập ngày 15 tháng 2 năm 1988 thông qua việc tách hai tambon Bo Kluea Nuea và Bo Kluea Tai từ huyện Pua. Đơn vị này đã được nâng cấp thành huyện ngày 7 tháng 9 năm 1995.

Địa lý
Các huyện giáp ranh từ phía nam theo chiều kim đồng hồ: Mae Charim, Santi Suk, Pua và Chaloem Phra Kiat của tỉnh Nan. Phía đông là tỉnh Xaignabouli của Lào.

Hành chính
Huyện này được chia thành 4 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia ra thành 39 làng (muban). Không có khu vực thành thị, có 4 Tổ chức hành chính tambon.

Số 3 không có trong bảng này là tambon Khun Nan nay thuộc Chaloem Phra Kiat.

Tham khảo

Liên kết ngoài
amphoe.com

Bo Kluea


title: Leptocerus geryneus

text:
Leptocerus geryneus là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Chú thích

Leptocerus


title: Wiesau

text:
Wiesau là một đô thị trong huyện Tirschenreuth bang Bayern, Đức.

Tham khảo


title: Neauphle-le-Château

text:
Neauphle-le-Château là một xã trong vùng hành chính Île-de-France, thuộc tỉnh Yvelines, quận Rambouillet, tổng Montfort-l'Amaury. Tọa độ địa lý của xã là 48° 48' vĩ độ bắc, 01° 54' kinh độ đông. Neauphle-le-Château nằm trên độ cao trung bình là 170 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 92 mét và điểm cao nhất là 172 mét. Xã có diện tích 2,15 km², dân số vào thời điểm 1999 là 2771 người; mật độ dân số là 1289 người/km².

Nhân vật nổi tiếng
 Marguerite Duras sống một thời gian dài tại Neauphle-le-Château.
 Deanna Durbin, diễn viên Hollywood, sống tại đây trong thập niên 1930 và 1940.

Địa điểm tham quan
 Nhà thờ Saint-Nicolas từ thế kỉ thứ 12.

Tham khảo

Xã của Yvelines
Cách mạng Hồi giáo


title: Eleutherodactylus supernatis

text:
Eleutherodactylus supernatis là một loài ếch trong họ Leptodactylidae.
Nó được tìm thấy ở Colombia và Ecuador.
Môi trường sống tự nhiên của nó là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng cây bụi nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao, và đồng cỏ ở cao nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Castro, F., Herrera, M.I., Coloma, L.A., Ron, S., Lynch, J., Almeida, D. & Nogales, F. 2004. Eleutherodactylus supernatis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

supernatis


title: Santa Rita d'Oeste

text:
Santa Rita d'Oeste là một đô thị ở bang São Paulo của Brasil.

Đô thị này nằm ở vĩ độ 20º08'37" độ vĩ nam và kinh độ 50º49'48" độ vĩ tây, trên khu vực có độ cao 400 m. Dân số năm 2004 ước tính là 2.289 người.
Đô thị này có diện tích 210,265 km².

Thông tin nhân khẩu

Dữ liệu dân số theo điều tra dân số năm 2000

Tổng dân số: 2.695
Urbana: 1.554
Rural: 1.141
Homens: 1.359
Mulheres: 1.336
Mật độ dân số (người/km²): 12,82

Tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh dưới 1 tuổi (trên một triệu người): 14,00

Tuổi thọ bình quân (tuổi): 72,24

Tỷ lệ sinh (số trẻ trên mỗi bà mẹ): 2,29

Tỷ lệ biết đọc biết viết: 83,41%

Chỉ số phát triển con người (HDI-M): 0,752
Chỉ số phát triển con người - Thu nhập: 0,646
Chỉ số phát triển con người - Tuổi thọ: 0,787
Chỉ số phát triển con người - Giáo dục: 0,824
(Nguồn: IPEADATA)

Liên kết ngoài
 Santa Rita d'Oeste trên WikiMapia

Tham khảo

Tham khảo

Đô thị bang São Paulo


title: Capdenac

text:
Capdenac là một xã thuộc tỉnh Lot trong vùng Occitanie phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Lot

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Lot


title: Topobea asplundii

text:
Topobea asplundii là một loài thực vật có hoa trong họ Mua. Loài này được Wurdack miêu tả khoa học đầu tiên năm 1974.

Chú thích

Liên kết ngoài

Topobea
Thực vật được mô tả năm 1974
Thực vật Ecuador
Thực vật dễ tổn thương


title: Dareizé

text:
Dareizé là một xã thuộc tỉnh Rhône trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes phía đông nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 430 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Rhône


title: Sông Kama

text:
Sông Kama (từ tiếng Udmurt: кам: sông, dòng chảy); một con sông tại phần châu Âu của Nga, sông nhánh phía tả ngạn và lớn nhất của sông Volga. Trước khi có sự đổ vào của sông Belaya thì sông Kama được gọi là Chulman (Cholman) theo ngôn ngữ cổ trong tiếng Turk.

Sông Kama có chiều dài tổng cộng khoảng 1.805 km, diện tích lưu vực 507.000 km². Dòng chảy bắt đầu từ khu vực trung tâm của vùng đất cao Verkhnekamskaya với 4 mạch nước ven một làng, nằm gần xã Kuligi, Udmurtia. Nó chảy theo hướng chính giữa các vùng đất cao Zavolzhje Vysokoe theo một thung lũng rộng, đôi chỗ hẹp lại. Tại thượng nguồn (từ đầu nguồn tới cửa sông Pilva) lòng sông không ổn định và ngoằn ngoèo, trên bãi bồi của lòng sông cũ. Sau khi sông Vishera đổ vào thì nó trở thành một con sông nhiều nước; các bờ bị thay đổi: bờ phía phải bị thấp xuống và chủ yếu mang các đặc trưng của đồng cỏ, bờ phía trái gần như ở mọi chỗ đều cao và đôi chỗ dốc đứng. Trên đoạn này có nhiều đảo, người ta hay thấy các bãi cát bồi và các khúc nông. Phía dưới nơi đổ vào của sông Belaya thì bờ phía phải lại cao lên còn bờ phía trái lại hạ thấp xuống. Phía hạ lưu, sông Kama chảy trong một thung lũng rộng (tới 15 km), lòng sông mở rộng tới 450-1.200 m; được chia ra thành các chi lưu. Phía dưới cửa sông Vyatka thì sông Kama đổ vào vũng Kamskii của hồ chứa nước Kuibyshev (các cột chống của nó đôi khi đến tận cửa sông Belaya).

Trong lưu vực sông Kama có 73.718 sông, suối nhỏ, trong đó 94,5% là các sông, suối nhỏ chiều dài không tới 10 km. Các sông nhánh chính ở tả ngạn: Keltma Nam, Vishera với Kolva, Chukovaya với Sylva, Belaya với Ufa, Ik, Zai; ở hữu ngạn: Kosa, Obva, Vyatka, Urolka, Kondas, Inva. Tất cả các sông nhánh phía hữu ngạn và một phần phía tả ngạn (Veslyanka, Lunia, Leman, Keltma Nam) đều là các sông chảy trong bình nguyên, từ phía bắc lại. Các sông nước xiết, lạnh, miền núi bắt nguồn từ dãy núi Ural và đổ vào sông Kama từ phía trái (Vishera, Yaiva, Kosva, Chukovaya và một loạt các sông nhánh của chúng).

Trên sông Kama người ta đã xây dựng 3 hồ chứa nước của 3 nhà máy thủy điện: từ cửa sông Urolka (996 km từ cửa sông Kama) là hồ chứa nước Kama (nhà máy thủy điện Kama), ngay phía dưới nó là hồ chứa nước Votkin (nhà máy thủy điện Votkin), còn sau nó là hồ chứa nước Hạ Kama (nhà máy thủy điện Hạ Kama).

Nguồn nước cung cấp cho sông Kama chủ yếu là từ tuyết, cũng như các nguồn nước ngầm và mưa; các trận lũ băng mùa xuân (từ tháng 3 tới tháng 6) cung cấp trên 62,6% lưu hượng hàng năm, mùa hè và mùa thu khoảng 28,3%, còn mùa đông là 9,1%. Biên độ dao động của mực nước đạt tới 8 m ở thượng nguồn và 7 m ở hạ lưu sông. Lượng nước xả trung bình tại nhà máy thủy điện Kama là 1.630 m³/s, tại nhà máy thủy điện Votkin là khoảng 1.750 m³/s, tại cửa sông khoảng 3.500 m³/s, khi mạnh nhất là khoảng 27.500 m³/s. Sự đóng băng đi kèm với sự tạo thành nhiều của tảng băng ngầm và các tảng băng trôi từ 10 tới 20 ngày. Quá trình đóng băng bắt đầu từ đầu tháng 11 ở thượng nguồn và vào cuối tháng 11 ở hạ lưu và kéo dài cho tới tháng 4 năm sau. Các tảng băng trôi về mùa xuân từ 2-3 cho tới 10-15 ngày. Việc xây dựng các hồ chứa nước đã cải thiện các điều kiện giao thông thủy. Sông Kama có khả năng lưu thông tàu bè tới khu vực làng Kerchevskii (966 km) – vũng tàu thủy lớn nhất trên sông, còn khi nước cường thì xa thêm 600 km nữa. Độ sâu cho phép tàu bè qua lại tại hạ lưu sông Kama được duy trì bằng các công việc nạo vét đáy sông.

Các cảng và bến tàu chính: Solikamsk, Berezniki, Levsshino, Perm, Krasnokamsk, Chaikovskii, Sarapul, Kambarka, Naberezhnye Chelny, Chistopol. Từ Perm có các chuyến tàu khách thường xuyên tới Moskva, Nizhnii Novgorod, Astrakhan và Ufa. Phong cảnh đẹp của hai bờ sông Kama thu hút nhiều du khách.

Trong lòng sông sinh sống các loại cá tầm (Acipenser ruthenus), cá chiên (Acipenser spp), cá vền (Abramis brama), cá chép (Cyprinus carpio), cá giếc (Carassius spp), cá chép đỏ (Leuciscus idus), cá lơxicút (Leuciscus cephalus), cá vược chó (Sander spp), cá pecca (Perca spp), cá dày, cá chó (Esox spp), cá tuyết sông (Lota lota), cá nheo châu Âu (Silurus glanis) v.v. Tại thượng nguồn và các khu vực tại các sông nhánh người ta còn bắt gặp cá taimen (Hucho spp) và cá thyman (Thymallus spp). Thực vật thủy sinh phát triển khá tốt, đặc biệt tại các vũng và vụng sông. Tuy nhiên, hiện nay sông Kama bị ô nhiễm mạnh do nước thải công nghiệp.

Sông Volga hay sông Kama
Theo lưu lượng nước thì sông Volga và sông Kama gần như ngang nhau (lượng xả nước trung bình hàng năm tương ứng là 3.750 m³/s và 3.800 m³/s). Theo diện tích cung cấp nước tới chỗ hợp lưu của hai sông thì Volga lớn hơn một chút (260.900 km² và 251.700 km²). Tuy nhiên trên diện tích này thì sông Volga liên kết ít sông, suối hơn và thua sông Kama về lưu vực (66.500 sông suối với 73.700 sông suối). Độ cao trung bình và tuyệt đối của sông Volga cũng thua sông Kama, do lưu vực sông Kama nằm trong dãy núi Ural. Thung lũng sông Kama cũng cổ hơn thung lũng sông Volga. Trong nửa đầu của phân đại Đệ Tứ, cho đến thời kỳ băng hà mạnh nhất, thì sông Volga chưa có hình dạng như ngày nay. Khi đó sông Kama đã tồn tại và nối với sông Vishera để đổ trực tiếp ra biển Caspi. Dòng chảy vùng đầu nguồn của sông Kama lên tới hướng bắc, nối với Vychegda. Thời kỳ băng hà đã dẫn tới sự tổ chức lại của hệ thống thủy văn: Phần thượng nguồn sông Volga, trước đây đổ nước vào sông Đông (sông lớn nhất khi đó trong phần châu Âu của Nga), nhưng sau này lại đổ nước vào sông Kama theo hướng gần như là vuông góc với dòng chảy của sông này. Phần hạ lưu sông Volga ngày nay trên thực tế là sự kéo dài tự nhiên của thung lũng sông Kama chứ không phải thung lũng sông Volga cổ.

Theo các chỉ số quan trọng nhất đã nêu thì rõ ràng là sông Volga và sông Kama khá giống nhau trước đoạn hợp lưu, nhưng theo phần lớn các dấu hiệu thủy văn thì sông Kama là sông chính, còn Volga chỉ là sông chi lưu của nó. Điều này có nghĩa là ở đoạn đổ ra biển Caspi, sau khi có sự hợp lưu của hai con sông này, nói một cách chính xác thì đó phải là sông Kama chứ không phải sông Volga.

Tuy nhiên, khi tính toán tới các yếu tố lịch sử quan trọng nhất như vai trò kết nối con sông lớn của Nga trong việc thành lập ra một nhà nước duy nhất, cũng như giá trị kinh tế ngày nay của sông, thì phải công nhận rằng sông Volga đã, đang và sẽ là sông chính. Và đây cũng không phải là trường hợp duy nhất, khi mà bỏ qua các quy tắc thủy văn, người ta coi con sông chính lại không phải là sông lớn nhất và chứa nhiều nước nhất. Các thí dụ tương tự có khá nhiều: Mississippi và Missouri, Ohio; Enisei và Angara; Ob và Irtysh; Volga và Oka; Kama và Vishera v.v.

Thư viện ảnh

Tham khảo

Kama, sông
Lưu vực sông Volga


title: Brachyvatus acuminatus

text:
Brachyvatus acuminatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Steinheil miêu tả khoa học năm 1869.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Brachyvatus


title: Mesoxaea arizonica

text:
Mesoxaea arizonica là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1936.

Chú thích

Tham khảo

Mesoxaea
Động vật được mô tả năm 1936


title: Báguanos

text:
Báguanos là một đô thị và thành phố ở tỉnh Holguín của Cuba.

Thông tin nhân khẩu
Năm 2004, đô thị Báguanos có dân số 52.854 người.  Diện tích là , với mật độ dân số là .

Xem thêm
Danh sách thành phố Cuba

Tham khảo

Thành phố của Cuba
Đô thị tỉnh Holguín


title: Centris errans

text:
Centris errans là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Fox mô tả khoa học năm 1899.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Centris
Động vật được mô tả năm 1899


title: 1040

text:
Năm 1040 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh
 El Cid

Mất

Tham khảo

Năm 1040


title: Vezza d'Alba

text:
Vezza d'Alba là một đô thị ở vùng Piedmont. Đô thị này thuộc tỉnh Cuneo. Đô thị Vezza d’Alba có diện tích 14 km2, dân số 2073 người. Đô thị này nằm ở độ cao 313 m trên mực nước biển.

Tham khảo

Đô thị tỉnh Cuneo
Roero
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Drapetes tunicatus

text:
Drapetes tunicatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Bonvouloir miêu tả khoa học năm 1859.

Chú thích

Tham khảo

Drapetes


title: Andrena tenuis

text:
Andrena tenuis là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Morawitz mô tả khoa học năm 1877.

Chú thích

Tham khảo

T
Động vật được mô tả năm 1877


title: Ctenicera copei

text:
Ctenicera copei là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Horn miêu tả khoa học năm 1871.

Chú thích

Tham khảo

Ctenicera


title: Dryophilus anobioides

text:
Dryophilus anobioides là một loài bọ cánh cứng thuộc chi Dryophilus trong họ Ptinidae.

Chú thích

Tham khảo

Dryophilus


title: Hol

text:
Hol là một đô thị ở hạt Buskerud, Na Uy.

Hol đã được tách từ Ål năm 1877. Khu vực Dagali đã được chuyển từ Uvdal qua Hol năm 1944.

The name
Đô thị này (nguyên là một giáo khu) được đặt tên theo nông trang cũ Hol (Tiếng Na Uy cổ Hóll), do nhà thờ đầu tiên đã được xây ở đó.
The huy hiệu được chọn vào thời hiện đại (1991).

Tham khảo

Đô thị của Buskerud


title: Ronchères, Yonne

text:
Ronchères là một xã của Pháp,tọa lạc ở tỉnh Yonne trong vùng Bourgogne-Franche-Comté.

Hành chính

Thông tin nhân khẩu

Xem thêm
 Xã của Yonne

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Ronchères trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Roncheres


title: Dicranomyia trinitatis

text:
Dicranomyia trinitatis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Mondéjar

text:
Mondéjar là một đô thị trong tỉnh Guadalajara, Castile-La Mancha, Tây Ban Nha. Dân số 2.614 người và mật độ là 53,97/km².

Dân số

Tham khảo

Đô thị ở Guadalajara


title: Mancenans-Lizerne

text:
Mancenans-Lizerne là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

 INSEE
 IGN
 Mancenans-Lizerne on the intercommunal Web site of the department

Xã của Doubs


title: Họ Cỏ roi ngựa

text:
Họ Cỏ roi ngựa (danh pháp khoa học: Verbenaceae), đôi khi được gọi là họ Tếch (lấy theo chi Tectona, tuy nhiên tên gọi này là thiếu chính xác khi hiểu họ Verbenaceae theo nghĩa hẹp) là một họ được cho là có quan hệ họ hàng gần gũi với họ Hoa môi (Lamiaceae hay Labiatae), và ranh giới giữa hai họ đã từ lâu là không rõ ràng nhưng các đặc trưng để định kiểu cho hai họ này dường như là hội tụ lại một điểm. Các nghiên cứu phát sinh loài gần đây đã chỉ ra rằng một vài chi đã đặt nhầm vào họ Verbenaceae và chúng đã được xếp lại vào họ Lamiaceae. Chi Mắm (Avicennia) đôi khi được đặt trong họ Verbenaceae hoặc trong họ riêng của chính nó là Avicenniaceae, hiện tại đã được đặt trong họ Ô rô (Acanthaceae). Trong khi đó phần cơ bản của họ Verbenaceae đã được chứng minh là có quan hệ họ hàng gần gũi với các thành viên khác của bộ Lamiales nghĩa rộng (sensu lato) hơn là với họ Lamiaceae.

Theo định nghĩa rộng của nó, họ Verbenaceae là họ chủ yếu của các loài thực vật nhiệt đới với các dạng hoa đầu, hoa cụm với các hoa nhỏ. Họ này bao gồm khoảng 90 chi và gần 2.000 loài cây thân gỗ, cây bụi và cây thân thảo. Theo định nghĩa hẹp, nó chỉ chứa 30-34 chi với 775 loài. Cỏ roi ngựa được cho là có tính chất làm tăng tiết sữa.

Các chi quan trọng là:
 Cỏ roi ngựa hương chanh (Aloysia citrodora)
 Cỏ roi ngựa: các loài trong chi Verbena.

Đặc điểm
Họ này là những cây gỗ lớn, nhỡ, nhỏ hoặc cây bụi hay cây thân thảo. Lá thường mọc đối hoặc mọc vòng, hai cặp đối liên tiếp tạo thành hình chữ thập, lá hình trứng ngược, trứng trái xoan, hoặc trái xoan, không có lá kèm, thường đơn, đôi khi kép chân vịt hoặc kép lông chim. Cành khi non thường hình vuông. Hoa thường lưỡng tính (đôi khi đa tính); đài thường đều; tràng hơi không đều hoặc ít khi 2 môi với các thùy xếp lợp; nhị thường 4, đôi khi 5 hoặc 2, đỉnh trên ống tràng và xen kẽ với các thùy của tràng; lá noãn 2, hợp thành bầu thượng 2-4 ô; vòi thường dính ở đỉnh bầu. Quả thông thường là quả hạch, ít khi gồm 4 tiêu hạch khô hoặc quả nang chẻ ô.

Các chi

Theo nghĩa hẹp
Họ Cỏ roi ngựa hiện nay được công nhận theo nghĩa hẹp và chia thành 8 tông cùng các chi không xếp trong tông nào như sau:
 Tông Casselieae
 Casselia (gồm cả Timotocia)
 Parodianthus
 Tamonea (gồm cả Ghinia)
 Tông Citharexyleae
 Baillonia. Có thể gộp trong Citharexylum.
 Citharexylum
 Rehdera
 Tông Duranteae
 Bouchea
 Chascanum (gồm cả Plexipus, Svensonia)
 Duranta: Chuỗi ngọc
 Recordia (gồm cả Verbenoxylum)
 Stachytarpheta (gồm cả Ubochea): Hoàng thảo cách, hải tiên
 Verbenoxylum
 Tông Lantaneae
 Acantholippia
 Aloysia (gồm cả Xeroaloysia)
 Coelocarpum
 Isidroa
 Lantana (gồm cả Camara, Riedelia): Trâm ổi
 Lippia (gồm cả Burroughsia, Diphyllocalyx, Dipterocalyx, Goniostachyum, Zappania)
 Nashia
 Phyla: Dây lức
 Tông Neospartoneae
 Lampayo hay Lampaya
 Neosparton
 Tông Petreeae
 Petrea: Bông xanh
 Xolocotzia
 Tông Priveae
 Pitraea (gồm cả Castelia)
 Priva
 Tông Verbeneae
 Glandularia
 Hierobotana
 Junellia (gồm cả Thryothamnus, Urbania Phil., 1891)
 Mulguraea
 Verbena (gồm cả Monopyrena, Stylodon): Cỏ roi ngựa
 Ngoài các tông
 Diostea. Có thể gộp trong Dipyrena hoặc xếp trong tông Neospartoneae.
 Dipyrena
 Rhaphithamnus

Theo nghĩa rộng
Theo nghĩa rộng họ cỏ Roi ngựa bao gồm các chi nói trên cộng với các chi dưới đây mà về cơ bản chuyển sang họ Hoa môi.

Họ Hoa môi nghĩa rộng

 Adelosa
 Aegiphila
 Amasonia
 Archboldia
 Callicarpa: Tu hú, tử châu, nàng nàng
 Caryopteris: Bạc hà núi
 Clerodendrum: Ngọc nữ, mơ (không phải cây mơ thuộc chi Prunus), chỉ thiên, xích đồng v.v
 Congea
 Cornutia
 Faradaya
 Garrettia
 Glossocarya
 Gmelina: Lõi thọ
 Holmskioldia
 Hosea
 Huxleya
 Hymenopyramis
 Karomia

 Monochilus
 Neorapinia
 Oncinocalyx
 Oxera
 Paravitex
 Peronema
 Petitia
 Petraeovitex
 Premna: Cách
 Pseudocarpidium
 Schnabelia
 Sphenodesme
 Symphorema
 Tectona: Tếch
 Teijsmanniodendron
 Tetraclea
 Teucridium
 Tsoongia: Thọ hoa
 Vitex: Bình linh, đẹn
 Viticipremna

Khác
 Avicennia: họ Acanthaceae.
 Asepalum: họ Cyclocheilaceae / Orobanchaceae.
 Cyclocheilon: họ Cyclocheilaceae / Orobanchaceae.
 Nesogenes: họ Nesogenaceae / Orobanchaceae.
 Dimetra: họ Oleaceae.
 Nyctanthes: họ Oleaceae.
 Phryma: họ Phrymaceae.
 Campylostachys: họ Stilbaceae.
 Euthystachys: họ Stilbaceae.
 Stilbe: họ Stilbaceae.
 Thesmophora: họ Stilbaceae.
 Geunsia Blume, 1823: đồng nghĩa của Callicarpa họ Lamiaceae.
 Surfacea: đồng nghĩa của Premna họ Lamiaceae.

Hình ảnh

Ghi chú


title: Đế quốc Khmer

text:
Đế quốc Khmer hay Đế quốc Angkor (Hán-Việt: Cao Miên 高棉)là một cựu đế quốc rộng lớn nhất Đông Nam Á với diện tích lên đến 1 triệu km²,từ năm 802- 1431, đóng trên phần lãnh thổ hiện nay thuộc Campuchia, Miền Nam Việt Nam, Lào và Thái Lan. Đế quốc Khmer, tách ra từ Vương quốc Chân Lạp, đã từng cai trị và có phần đất phiên thuộc mà ngày nay thuộc lãnh thổ của các quốc gia: Lào, Thái Lan và miền nam Việt Nam

Trong quá trình tạo lập nên đế chế này, người Khmer đã có các mối quan hệ thương mại với đế quốc Java và sau đó với đế quốc Srivijaya giáp biên giới đế quốc Khmer về phía nam. Di sản lớn nhất của Đế quốc Khmer là Angkor - kinh đô của Đế quốc này vào thời cực thịnh của nó. Angkor là chứng tích của sức mạnh và sự thịnh vượng của Đế quốc Khmer và cũng là hiện thân của nhiều tín ngưỡng mà nó đã mang trong mình. Các tôn giáo chính thức của đế chế này là: Ấn Độ giáo, Phật giáo Đại thừa cho đến khi Phật giáo Nam truyền chiếm ưu thế sau khi được du nhập từ Sri Lanka vào thế kỷ 13.

Sự khởi đầu của Đế quốc Khmer theo truyền thống được xác định là vào năm 802, khi hoàng tử Khmer Jayavarman II tự xưng là chakravartin (nghĩa đen là 'người cai trị toàn cầu', tước hiệu tương đương với 'hoàng đế') ở vùng núi Phnom Kulen. Mặc dù sự kết thúc của Đế chế Khmer theo truyền thống được đánh dấu bằng sự sụp đổ của Angkor vào tay Vương quốc Ayutthaya của Xiêm vào năm 1431, nhưng lý do dẫn đến sự sụp đổ của đế chế này vẫn còn được các học giả tranh luận. Các nhà nghiên cứu đã xác định rằng sau một thời kỳ mưa gió mùa mạnh là hạn hán nghiêm trọng trong khu vực, gây thiệt hại cho cơ sở hạ tầng thủy lực của đế quốc. Sự thay đổi giữa hạn hán và lũ lụt cũng là một vấn đề, có thể khiến cư dân phải di cư về phía nam và rời xa các thành phố lớn của đế quốc.

Lịch sử của Angkor với vai trò là trung tâm của đế quốc Khmer lịch sử cũng là lịch sử Khmer từ thế kỷ 9 đến thế kỷ 15. Từ đế quốc Khmer và cũng từ khu vực Angkor - không có một ghi chép bằng văn bản nào còn sót lại đến ngày này mà chỉ có những văn bản được khắc chạm trên đá. Do đó những gì còn được biết đến ngày nay về nền văn minh Khmer lịch sử được chủ yếu tham khảo từ các nguồn:

 Khai quật khảo cổ, phục dựng lại và điều tra.
 Các bản chạm khắc trên bia và trên đá ở các đền ghi chép lại những chiến công chính trị và tôn giáo của các triều hoàng đế.
 Các bức phù điều trên các bức tường của các đền đài miêu tả các cuộc hành quân, cuộc sống ở trong cung, các cảnh chợ búa và các cảnh sinh hoạt thường ngày của dân chúng.
 Các ghi chép còn lưu lại được của các sứ thần, nhà buôn và những người lữ hành Trung Hoa xưa.

Sự khởi đầu của kỷ nguyên Vương quốc Khmer Angkor được cho là bắt đầu từ năm 802 sau Công nguyên. Trong năm này, vua Jayavarman II đã tự xưng "Chakravartin" (vua của thiên hạ).
Đế quốc đã kết thúc với sự sụp đổ của Angkor vào thế kỷ thứ 15.

Lịch sử

Thành lập
Jayavarman II là một hoàng tử của triều đại Sailendra ở Java như là một con tin hoàng gia của vương quốc chư hầu của Java hay là đến để học tập (hoặc cả hai) vẫn chưa được khẳng định. Nhờ thời gian ở Java, ông đã mang nghệ thuật và văn hóa của triều đình Sailendran của Java về cho triều đình Khmer. Sau khi trở về nhà ở vương quốc Chân Lạp, ông đã nhanh chóng xây dựng thế lực của mình, đánh bại nhiều vị vua khác và năm 790 trở thành hoàng đế của vương quốc Khmer. Trong những năm tiếp theo, ông đã mở rộng lãnh thổ của mình và cuối cùng đã thành lập kinh đô mới Hariharalaya gần thị xã Roluos của Campuchia ngày nay. Do vậy, ông đã đặt nền móng cho kinh đô Angkor trải dài đến 15 km về phía tây bắc. Năm 802, ông tự xưng Chakravartin (vua thiên hạ) bằng một lễ đăng quang theo phong cách Ấn Độ giáo. Bởi thế, ông không những trở thành một vị vua được thần thánh sắc phong và vô địch mà còn đồng thời tuyên bố sự độc lập của vương quốc mình khỏi vương quốc Java. Jayavarman II mất năm 834.

Củng cố
Indravarman I, vị vua thứ tư của Đế quốc Khmer, đã củng cố vững chắc đất nước mình với những chương trình xây dựng lớn, bao gồm hệ thống thủy lợi và các đền đài, nhờ vào của cải giành được thông qua mậu dịch và nông nghiệp. Công trình đầu tiên là đền Preah Ko và các công trình thủy lợi.

Con Indravarman I là Yasovarman I (trị vì từ 889 - 915), là người thiết lập một kinh đô mới Yasodharapura - thành phố đầu tiên của Angkor. Ngôi đền trung tâm của thành phố được xây ở Phnom Bakheng, một ngọn đồi cao 60 m giữa đồng bằng trong khu vực Angkor. Dưới triều Yasovarman I công trình Đông Baray cũng được tạo dựng, đây là công trình hồ chứa nước có kích thước 7,5 x 1,8 km.

Rối loạn

Vào đầu thế kỷ 10, sau khi Yasovarman I qua đời, đế quốc Khmer lập tức bị chia rẽ. Vua Harshavarman I và Ishanavarman II (em của Harshavarman I) phải vất vả giữ ngôi báu trước sự tranh giành của người chú - Jayavarman IV. Người chú bị đánh lui khỏi Angkor và đã thiết lập một kinh đô mới ở Koh Ker, cách Angkor khoảng 100 km. Sau khi Ishanavarman II qua đời, Jayavarman IV lên làm vua.

Con của Jayavarman IV là Harshavarman II nối ngôi cha được 3 năm thì bị em họ là Rajendravarman II cướp ngôi.

Phát triển
Rajendravarman II dời đô trở về Yasodharapura. Nhiều học giả cho rằng Rajendravarman II đã xây dựng một chế độ chính trị trung ương tập quyền, tăng cường sự quản lý trực tiếp đối với các thủ lĩnh địa phương. Ông bắt đầu bắt đầu các dự án xây dựng lớn mà các vua đầu tiên đã dự tính và đã cho thiết lập một loạt các đền ở khu vực Angkor; trong đó có Đông Mebon, trên một cù lao của Đông Baray, và nhiều đền thờ Phật và chùa. Năm 950, chiến tranh lần đầu nổ ra giữa đế quốc Khmer và Vương quốc Chămpa ở phía đông (ngày nay là miền Trung Việt Nam).

Từ năm 968 đến 1001 là thời kỳ trị vì của con trai Rajendravarman II, Jayavarman V. Ông ta đăng quang sau khi vượt qua các hoàng thân khác. Giai đoạn trị vì của ông phần lớn là thời kỳ thanh bình, đánh dấu bởi sự phát triển thịnh vượng và phát triển rực rỡ nền văn hóa. Ông cho thiết lập một kinh đô mới gần Yashodharapura, Jayenanagari. Dưới triều của vua Jayavarman V có các nhà triết học, các học giả và các nghệ sĩ. Các ngôi đền mới cũng được xây dựng, trong đó, quan trọng nhất là Banteay Srei, được xem như công trình có tính nghệ thuật và thẩm mỹ bậc nhất của Angkor và Ta Keo là ngôi đền đầu tiên của Angkor xây hoàn toàn bằng sa thạch.

Trở thành đế quốc
Sau cái chết của Jayavarman V là vài năm xung đột. Vua Udayadityavarman I vừa lên ngôi đã bị Jayavirahvarman lật đổ. Rồi đến lượt Jayavirahvarman bị Suryavarman I (trị vì 1010 - 1050) giành mất ngôi báu. Suốt thời kỳ trị vì của mình, Suryavarman I phải chiến đấu trấn áp các đối thủ mưu toán lật đổ mình bằng bạo lực. Ông là vị vua Khmer đầu tiên sống phải xây thành để bảo vệ mình và hoàng cung. Ông đã mở rộng vương quốc của mình đến tỉnh Lopburi của Thái Lan ngày nay, về phía nam đến eo đất Kra. Tại Angkor, việc xây dựng Tây Baray bắt đầu dưới triều Suryavarman I, một hồ chứa nước thứ 2 và rộng hơn hồ Đông Baray với kích thước 8 x 2,2 km.

Nửa cuối thế kỷ 11 và đầu thế kỷ 12 trong lịch sử Campuchia là thời kỳ của các cuộc tranh giành quyền lực tàn bạo. Sau đó đến thời kỳ huy hoàng dưới sự cai trị của Suryavarman II. Dưới sự cai trị của ông, ngôi đền lớn nhất của Angkor được xây dựng trong khoảng thời gian 37 năm: Angkor Wat, là nơi thờ thần Vishnu. Ông đã xâm chiếm vương quốc Haripunjaya của dân tộc Môn đến phía tây (ngày nay là miền Trung Thái Lan) và một khu vực xa hơn về phía tây của vương quốc Pagan (Myanmar ngày nay), phía nam lấn về khu vực bán đảo Malay đến vương quốc Grahi (nay là tỉnh Nakhon Si Thammarat của Thái Lan), về phía đông lấy nhiều tỉnh của Champa, về phía bắc đến biên giới phía bắc của Lào ngày nay. Sự kết thúc của hoàng đế Suryavarman II không được rõ ràng lắm. Văn bia cuối cùng ghi nhận tên ông có liên quan đến cuộc xâm lược Đại Việt là từ năm 1145. Có lẽ ông qua đời trong một cuộc hành quân trong khoảng thời gian từ năm 1145 đến 1150.

Thời kỳ tiếp theo các vua trị vì trong thời gian ngắn và bị vị vua sau lật đổ bằng vũ lực. Cuối cùng, năm 1177, Khmer đã bị quân Chămpa đánh bại trong sự kiện thủy chiến Tonlé Sap và bị chiếm đóng trong một thời gian ngắn.

Huy hoàng

Jayavarman VII (trị vì từ 1181-1219) đã tập hợp một đội quân, đánh đuổi quân Chăm Pa và giành lại kinh đô Yasodharapura. Năm 1181, ông lên ngôi và tiếp tục chiến tranh với Chăm Pa trong suốt 22 năm cho đến khi đánh bại nước này vào năm 1203 và xâm chiếm phần lớn lãnh thổ của Chăm Pa.

Jayavarman VII được coi là vị hoàng đế vĩ đại cuối cùng của Angkor không chỉ vì những chiến công của ông chống lại quân Chăm Pa mà còn là một người cai trị không phải là bạo chúa như cách các hoàng đế trước đó đã cai trị vì ông là người thống nhất đế quốc này và trên cả là do các công trình xây dựng được tiến hành dưới thời kỳ cai trị của ông. Kinh đô mới có tên gọi là Angkor Thom (có nghĩa là: "Thành phố vĩ đại") được xây dựng. Ở khu trung tâm, nhà vua (một phật tử Phật giáo Đại thừa) đã cho xây dựng làm tòa tháp quốc gia - Bayon với các tháp được cho là mang hình khuôn mặt của Quán Thế Âm bồ tát, mỗi tháp cao vài mét được chạm khắc bằng đá. Các đền chùa khác được xây dựng dưới thời Jayavarman VII là Ta Prohm, Banteay Kdei và Neak Pean, cũng như hồ chứa nước Srah Srang. Cùng với những công trình đó, một hệ thống các đường phố đã được xây dựng kết nối các trấn của đế quốc. Bên các phố này, 121 nhà nghỉ được xây cho các nhà buôn, quan chức và lữ khách. Ông cũng cho thiết lập 102 bệnh xá.

Suy vong
Indravarman II kế vị và tiếp tục hoàn thành các công trình xây dựng của cha. Dưới sự trị vì của Indravarman II, Campuchia có sự ổn định chính trị trong nước. Tuy nhiên, sức chi phối của đế quốc Khmer đối với các vùng đất xa bắt đầu giảm đi. Kết quả, Champa đã giành lại độc lập, và vương quốc Sukhothai ở phía tây bắt đầu nổi lên.

Giống như cha mình, Indravarman II là một phật tử và ông đã cho xây xong một loạt chùa chiền được khởi công từ thời cha mình. Ông không thành công về mặt chiến tranh. Năm 1220, người Khmer rút khỏi nhiều tỉnh mà trước đó đã chiếm được của Champa. Về phía tây, các thần dân người Thái của ông đã nổi lên chống lại và thành lập nên vương quốc Thái đầu tiên là vương quốc Sukhothai và đẩy lùi người Khmer. Trong 200 năm tiếp theo, người Thái đã trở thành đối thủ chính của Kambuja.

Jayavarman VIII (trị vì 1243-1295) kế nhiệm Indravarman II. Trái với các vua trước đó, Jayavarman VIII theo Ấn Độ giáo và là một người chống Phật giáo một cách kịch liệt. Ông đã cho phá hủy phần lớn các tượng phật ở đế quốc này (các nhà khảo cổ ước đoán có khoảng hơn 10.000, trong đó còn rất ít phế tích còn sót lại đến ngày nay) và cho chuyển các chùa Phật giáo thành đền thờ Ấn Độ giáo. Từ bên ngoài, đế quốc Khmer đang bị quân Nguyên Mông của tướng Sagatu của Hốt Tất Liệt đe dọa. Ông ta đã tránh đụng độ với quân Mông Cổ (khi đó đã chiếm hết Trung Hoa) bằng cách cống nạp hàng năm cho nhà Nguyên. Triều đại của Jayavarman VIII kết thúc năm 1295 khi ông bị con rể là Srindravarman (trị vì 1295-1309) lật đổ. Vua mới là người theo Phật giáo Thượng tọa bộ (Theravada), một trường phái của Phật giáo du nhập vào Đông Nam Á từ Sri Lanka và sau đó lan ra khắp khu vực.

Có rất ít tư liệu lịch sử về thời kỳ sau triều vua Srindravarman. Văn bản cuối cùng người ta biết được là một bia khắc từ năm 1327. Không có ngôi đền lớn nào được xây thêm. Các nhà sử học ngờ rằng có mối liên hệ giữa việc nhà vua theo Phật giáo Nam truyền (do đó không được xem là "devaraja" nữa) và việc không cần phải xây dựng các đền lớn cho devarajas hay để thờ các thần linh bảo vệ cho họ. Việc từ bỏ quan niệm devaraja cũng có thể dẫn đến sự đánh mất quyền lực của hoàng gia và do đó dẫn đến thiếu nhân công. Hệ thống thủy lợi cũng bị thoái hóa dẫn đến mùa màng thất bát do lũ lụt và hạn hán. Trong khi trước đó mỗi năm có 3 vụ lúa - điều này đã góp phần cốt yếu cho sự thịnh vượng và quyền lực của đế quốc Khmer - sự giảm sút mùa màng đã làm cho đế quốc này suy yếu thêm. Quốc gia lân bang phía tây của đế quốc này là vương quốc Thái đầu tiên - vương quốc Sukhothai, bị một vương quốc khác của người Thái (vương quốc Ayutthaya) đánh bại vào năm 1350. Sau năm 1352, người Thái đã mở nhiều cuộc tiến công vào đế quốc Khmer nhưng đều bị đánh bật. Cuối cùng, năm 1431, Ayutthaya đã chiếm được Angkor.

Trung tâm của vương quốc Khmer còn sót lại nằm ở phía nam, ở khu vực mà ngày nay là Phnôm Pênh. Tuy nhiên, có nhiều dấu hiệu cho thấy Angkor không bị bỏ hoang. Một chi của các vua Khmer vẫn còn ở lại Angkor. Sự sụp đổ cuối cùng của Angkor vào thời ấy là sự chuyển đổi tầm quan trọng về kinh tế, và do đó là chính trị, khi Phnôm Pênh trở thành một trung tâm mậu dịch bên sông Mê Kông. Các công trình xây dựng tốn kém và các xung đột quyền lực trong nội bộ hoàng gia cũng đánh dấu chấm hết cho đế quốc Khmer.

Sự hủy hoại sinh thái và hư hỏng hạ tầng cơ sở là một cách lý giải mới khác cho sự chấm dứt của đế quốc này. Dự án Đại Angkor tin rằng người Khmer đã có một hệ thống kênh rạch và hồ chứa phức tạp phục vụ cho mậu dịch, giao thông và thủy lợi. Các kênh được sử dụng để thu hoạch mùa màng và khi dân số tăng lên thì hệ thống kênh rạch bị cản trở dẫn đến thiếu nước và bị lũ lụt hoành hành. Để đáp ứng cho số dân tăng thêm, người ta đã chặt cây trên các ngọn đồi ở Kulen để lấy đất canh tác lúa. Đồi trọc làm cho kênh bị bồi lấp khi mưa to. Sự phá hủy hệ thống thủy lợi đã dẫn tới các hậu quả nghiêm trọng khác.

Có một số bằng chứng cho thấy Angkor được sử dụng lâu hơn. Dưới thời vua Barom Reachea I (trị vì 1566 - 1576), là vị vua đã tạm thời kế vị sau khi đã đẩy lùi quân Thái đã quay lại đóng đô ở Angkor trong một thời gian ngắn. Từ thế kỷ 17, đã có những văn bản khắc chạm cho thấy đã có các khu định cư của người Nhật dọc theo phần còn lại của Đế quốc Khmer. Câu chuyện nổi tiếng nhất là của Ukondafu Kazufusa, người đã ăn tết Khmer ở đó vào năm 1632.

Các hoàng đế trị vì

Tham khảo các tài liệu tiếng Anh

 Michael Freeman, Claude Jacques: Ancient Angkor, Asia Books, ISBN 974-8225-27-5
 Vittorio Roveda: Khmer Mythology, River Books, ISBN 974-8225-37-2
 Bruno Dagens (engl: Ruth Sharman): Angkor - Heart of an Asian Empire, Thames & Hudson, ISBN 0-500-30054-2
 Dawn Rooney: Angkor: Cambodia's Fabulous Khmer Temples, Odyssey Publications, Ltd., ISBN 962-217-727-1
 David Chandler: A History of Cambodia, Westview Press, ISBN 0-8133-3511-6
 Zhou Daguan: The Customs of Cambodia, The Siam Society, ISBN 974-8359-68-9
 Henri Mouhot: Travels in Siam, Cambodia, Laos, and Annam, White Lotus Co, Ltd., ISBN 974-8434-03-6
 Benjamin Walker, Angkor Empire: A History of the Khmer of Cambodia, Signet Press, Calcutta, 1995.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Đế quốc Khmer bị diệt vong như thế nào?

Lịch sử Campuchia
Cựu đế quốc
Các vương quốc Ấn hóa
Cựu quốc gia châu Á
Chấm dứt năm 1432
Quốc gia cổ trong lịch sử Campuchia
Cựu đế quốc châu Á
Đế quốc Ấn Độ giáo lịch sử
Cựu quốc gia quân chủ Đông Nam Á


title: Amphistomus

text:
Amphistomus là một chi bọ cánh cứng thuộc họ Scarabaeidae.

Các loài
 Amphistomus accidatus
 Amphistomus alfurorum
 Amphistomus calcaratus
 Amphistomus complanatus
 Amphistomus cunninghamensis
 Amphistomus fasciculatus
 Amphistomus inermis
 Amphistomus kukali
 Amphistomus macphersonensis
 Amphistomus montanus
 Amphistomus monticola
 Amphistomus opacus
 Amphistomus palpebratus
 Amphistomus pectoralis
 Amphistomus primonactus
 Amphistomus pygmaeus
 Amphistomus respiciens
 Amphistomus speculatus
 Amphistomus speculifer
 Amphistomus squalidus
 Amphistomus storeyi
 Amphistomus trispiculatus
 Amphistomus tuberculatus
 Amphistomus tuberosus
 Amphistomus uncinatus

Chú thích

Tham khảo

Deltochilini


title: Leioproctus decoloratus

text:
Leioproctus decoloratus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Ducke mô tả khoa học năm 1908.

Chú thích

Tham khảo

Leioproctus
Động vật được mô tả năm 1908


title: Tuy Viễn (tỉnh)

text:
Tuy Viễn () là một tỉnh cũ tại Trung Quốc. Tỉnh lị của Tuy Viễn là Quy Tuy (nay là Hohhot) tên giản xưng của tỉnh là "Tuy" (綏, bính âm: suí). Đây là một trong bốn tỉnh của "Tắc Bắc" (塞北) cùng với Nhiệt Hà, Sát Cáp Nhĩ và Ninh Hạ. Tên của tỉnh bắt nguồn từ tên vị tướng nhà Thanh đồn trú trên địa bàn, khi đó gọi là Mạc Nam.

Địa lý
Lãnh thổ của Tuy Viễn nay là các địa cấp thị Hohhot (Hô Hòa Hạo Đặc), Bao Đầu, Ô Hải, Ordos (Ngạc Nhĩ Đa Tư), Bayan Nur (Ba Ngạn Náo Nhĩ), và nhiều phần của Ulaan Chab (Ô Lan Sát Bố), tất cả đều thuộc Nội Mông.

Địa hình tỉnh là cao nguyên và được chia thành ba phần chính: Phía bắc là cao nguyên Mông Cổ, chủ yếu thuộc sa mạc Gobi với tài nguyên khoáng sản phong phú, nhất là Bayan Obo với tên hiệu là "khoáng đô". Trung bộ Tuy Viễn nằm bên hữu ngạn Hoàng Hà, các thành phố chính như Bao Đầu hau Quy Tuy nằm trong khu vực này. Phía nam là cao nguyên Ordos và có lăng Thành Cát Tư Hãn.

Lịch sử
Thời kỳ đầu Trung Hoa Dân Quốc, chính phủ Viên Thế Khải đã cho tăng cường sự thống trị của Nội Mông và chia vùng này thành 3 đặc khu hành chính là Nhiệt Hà, Sát Cáp Nhĩ và Tuy Viễn. Tháng 1 năm 1914, chính phủ Bắc Dương tuyên bố thành lập đặc khu Tuy Viễn, cắt 12 huyện của tỉnh Sơn Tây giao cho Tuy Viễn quản lý. Lãnh thổ đặc khu Tuy Viễn còn bao gồm hai kỳ Thổ Mặc (Tumed) Hữu và Thổ Mặc Đặc (Tumed) Tả và minh Y Khắc Chiêu, minh Ô Lan Sát Bố (Ulanchaq).

Sau sự biến Thất Thất, vào tháng 10 năm 1937, quân Nhật cưỡng chiếm Quy Tuy, hỗ trợ Thực Đức Vương thành lập tổ chức thống trị Mông Cương. Tháng 9 năm 1939, chính phủ Tự trị Liên hiệp Mông Cương được thành lập và đổi tên Quy Tuy thành thành phố đặc biệt "Hậu Hòa Hạo Đặc" (厚和浩特). Sau chiến tranh thế giới thứ hai, chính phủ Trung Hoa Dân Quốc thu phục lại lãnh thổ Tuy Viễn và khôi phục tên cũ "Quy Tuy".

Ngày 19 tháng 9 năm 1959, đội quân chính yếu của Quốc Dân đảng tại tỉnh Tuy Viễn tuyên bố khởi nghĩa, chính phủ Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa sau đó đã dễ dàng tiếp quản tỉnh Tuy Viễn.

Lịch sử chính quyền Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
Tiến thân là Tấn Tuy biên khu thuộc chính phủ Tuy Mông. Ngày 13 tháng 6 năm 1949, chính phủ Tuy Mông đổi tên thành chính phủ Nhân dân tỉnh Tuy Viễn và đặt tỉnh lị tại Thừa Đức. Ngày 31 tháng 12 cùng năm, khu giải phóng Tuy Đông và chính phủ Nhân dân tỉnh Tuy Viễn chấp thuận hợp nhất với chính phủ tỉnh Tuy Viễn của Quốc Dân đảng thành chính phủ Nhân dân tỉnh Tuy Viễn. Chính quyền tỉnh Tuy Viễn mới đóng tại Quy Tuy và được trung ương lãnh đạo trực tiếp.

Chính phủ Nhân dân quản lý 2 thành phố, 22 huyện và 18 kỳ:
 Thành phố: Quy Tuy, Bao Đầu
 Huyện: Phong Trấn, Tập Ninh, Lương Thành, Đào Lâm, Hưng Hòa, Long Thắng, Quy Tuy, Vũ Đông, Vũ Tây, Hòa Lâm Cách Nhĩ, Thanh Thủy Hà, Thác Khắc Thác, Tát, Bao Đầu, Cố Dương, Ngũ Nguyên, Lâm Hà, An Bắc, Lang San, Mễ Thương, Yến Giang, Đông Thắng.
 Kỳ: Tương Hồng kỳ, Tương Lam kỳ, Chính Hoàng kỳ, Chính Hồng kỳ, Thổ Mặc Đắc Độc Lập kỳ, Đông Công, Trung Công, Tây Công, Mậu Minh An, Đạt Nhĩ Hãn, Tứ Tử Vương, Chuẩn Cách Nhĩ, Đạt Lạp Đặc, Ô Thẩm, Trát Tát Khắc, Ngạc Thác Khắc, Quận Vương, Hàng Cẩm.

Ngày 6 tháng 3 năm 1954, tỉnh Tuy Viễn giải thể và từ đó thuộc địa giới của khu tự trị Nội Mông Cổ.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tỉnh cũ Trung Quốc
Nội Mông
Chấm dứt năm 1954
Lịch sử Nội Mông
Địa lý Nội Mông


title: Arthroleptis poecilonotus

text:
Arthroleptis poecilonotus là một loài ếch thuộc họ Arthroleptidae.
Loài này có ở Bénin, Cameroon, Cộng hòa Congo, Cộng hòa Dân chủ Congo, Bờ Biển Ngà, Guinea Xích Đạo, Gabon, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Liberia, Nigeria, Uganda, có thể cả Cộng hòa Trung Phi, có thể cả Sierra Leone, có thể cả Sudan, và có thể cả Togo.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vườn nông thôn, các vùng đô thị, và rừng thoái hóa nghiêm trọng.

Tham khảo

 Rödel, M.-O., Amiet, J.-L. & Burger, M. 2004. Arthroleptis poecilonotus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Arthroleptis
Động vật được mô tả năm 1863
Động vật lưỡng cư Nigeria
Động vật lưỡng cư Guinea Xích Đạo


title: Mandaon

text:
Mandaon là một đô thị hạng 4 ở tỉnh Masbate, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2015 của Philipin, đô thị này có dân số 41.262 người trong.

Các đơn vị hành chính

Mandaon được chia ra 26 barangay.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn của Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin

Đô thị của Masbate


title: Collogenes

text:
Collogenes là một chi bướm đêm thuộc phân họ Olethreutinae trong họ Tortricidae.

Các loài
Collogenes albocingulata Horak, 2006
Collogenes dascia (Bradley, 1962)
Collogenes loricata (Diakonoff, 1959)
Collogenes percnophylla Meyrick, 1931
Collogenes plumbosa Diakonoff, 1959
Collogenes pseuta Diakonoff, 1959
Collogenes squamosa (Diakonoff, 1959)

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Eucosmini


title: Pézy

text:
Pézy  là một xã thuộc tỉnh Eure-et-Loir trong vùng Centre-Val de Loire ở bắc trung bộ nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 164 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Eure-et-Loir


title: Yên Sơn, Hà Quảng

text:
Yên Sơn là một xã thuộc huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng, Việt Nam.

Địa lý
Xã Yên Sơn nằm ở phía tây nam huyện Hà Quảng, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Ngọc Động
Phía tây giáp huyện Nguyên Bình
Phía nam huyện Nguyên Bình và xã Thanh Long
Phía bắc giáp huyện Bảo Lạc

Xã Yên Sơn có diện tích 27,86 km², dân số năm 2019 là 1.174 người, mật độ dân số đạt 42 người/km².

Trên địa bàn xã có các ngọn núi như Can Phó, Cốc Khẻ, Phạt Phin, Pù Cút.

Hành chính
Xã Yên Sơn được chia thành 6 xóm: Bình Minh, Cốc Lùng, Cốc Trà, Ngàm Vảng, Phia Khao, Vài Thai.

Lịch sử
Trước năm 1966, xã Yên Sơn thuộc huyện Hà Quảng.

Ngày 7 tháng 4 năm 1966, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định 67-CP về việc chuyển xã Yên Sơn sang trực thuộc huyện Thông Nông mới thành lập.

Đến năm 2019, xã Yên Sơn được chia thành 9 xóm: Bó Rẹc, Cốc Lùng, Cốc Trà, Chọc Mòn, Nậm Cốp, Khao Thượng, Vài Thai, Khao Hạ, Ngàm Vảng.

Ngày 9 tháng 9 năm 2019, Hội đồng Nhân dân tỉnh Cao Bằng ban hành Nghị quyết số 27/NQ-HĐND về việc:
Sáp nhập hai xóm Khao Hạ và Khao Thượng thành xóm Phia Khao
Sáp nhập ba xóm Nặm Cốp, Chọc Mòn, Bó Rẹc thành xóm Bình Minh.

Ngày 1 tháng 2 năm 2020, sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của huyện Thông Nông trở lại huyện Hà Quảng. Xã Yên Sơn thuộc huyện Hà Quảng như hiện nay.

Chú thích

Tham khảo


title: Melanotrichia taiwanensis

text:
Melanotrichia taiwanensis là một loài Trichoptera trong họ Xiphocentronidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Melanotrichia


title: Albany, Tây Úc

text:
Albany () là một thành phố cảng nằm ở khu vực phía Nam của Tây Úc, Úc. Thành phố lớn gần đấy là Perth.
Albany là khu định cư thuộc địa lâu đời nhất ở Tây Úc, có trước Perth và Fremantle hơn hai năm.

Trung tâm thành phố nằm ở rìa phía bắc của Princess Royal Harbour, là một phần của King George Sound. Khu thương mại trung tâm được bao quanh bởi Núi Clarence về phía đông và Núi Melville về phía tây. Thành phố nằm trong khu vực chính quyền địa phương của Thành phố Albany.

Khu định cư Albany được thành lập vào ngày 26 tháng 12 năm 1826, làm một tiền đồn quân sự của New South Wales là một phần của kế hoạch ngăn chặn tham vọng của Pháp trong khu vực. Cuối cùng, vào ngày 21 tháng 1 năm 1827, chỉ huy của tiền đồn, Thiếu tá Edmund Lockyer, chính thức chiếm giữ một phần ba phía tây của lục địa cho Vương quốc Anh.

Địa lý

Khí hậu
Albany có khí hậu Địa Trung Hải (phân loại khí hậu Köppen Csb) với mùa hè khô và ấm áp, mùa đông ẩm ướt còn mùa xuân và mùa thu thì dễ chịu.

Xem thêm

 Cảng Albany

Tham khảo

Thư mục

Liên kết ngoài

 City of Albany
 Albany - Official Tourism Site
 Albany Entertainment Centre
 Albany Historical Society (Inc)
 Albany Tourism Guide along the Rainbow Coast
 National Anzac Centre

Thành phố của Úc


title: Micrispa gridellii

text:
Micrispa gridellii là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Uhmann miêu tả khoa học năm 1928.

Chú thích

Tham khảo

Micrispa


title: El Pino de Tormes

text:
El Pino de Tormes là một đô thị ở tỉnh Salamanca, phía tây Tây Ban Nha, cộng đồng tự trị Castile-Leon. Đô thị này có cự ly 19 kilômét so với thành phố tỉnh lỵ Salamanca và có dân số 178 người.

Địa lý
Đô thị này có diện tích 20.57 km².
Đô thị này nằm ở khu vực có độ cao 770 mét trên mực nước biển.
Mã số bưu chính là 37170.

Tham khảo

Đô thị ở Salamanca


title: Merobruchus columbinus

text:
Merobruchus columbinus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Sharp miêu tả khoa học năm 1885.

Chú thích

Tham khảo

Merobruchus


title: Agrypnus impressicollis

text:
Agrypnus impressicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Elston miêu tả khoa học năm 1924.

Chú thích

Tham khảo

Agrypnus


title: Mutriku

text:
Mutriku là một đô thị trong tỉnh Guipúzcoa thuộc cộng đồng tự trị Xứ Basque, Tây Ban Nha.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Official Website  Thông tin bằng Tiếng Tây Ban Nha và Basque.
 MUTRIKU in the Bernardo Estornés Lasa - Auñamendi Encyclopedia (Euskomedia Fundazioa) Thông tin bằng Tiếng Tây Ban Nha

Đô thị ở Gipuzkoa
Làng ngư nghiệp


title: Hopetounia

text:
Hopetounia là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Các loài
 Hopetounia albida Hampson, 1926
 Hopetounia carda Swinhoe, 1902
 Hopetounia pudica Lower, 1903

Tham khảo

 Hopetounia at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Louroux-de-Beaune

text:
Louroux-de-Beaune  là một xã ở tỉnh Allier thuộc miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Allier

Tham khảo

‘‘Dựa trên bài ở Wikipedia tiếng Pháp.’’

Lourouxdebeaune


title: Jerry Lawler

text:
Jerry Lawler tên thật là Jerry O'Neil Lawler(sinh ngày 29 tháng 11 năm 1949) là một nhạc sĩ, diễn viên, chính trị gia, vận động viên/bình luận viên đô vật Mỹ, được biết đến trong giới đô vật với cái tên Jerry "The King" Lawler. Ông hiện đang làm việc theo hợp đồng cho World Wrestling Entertainment (WWE), làm việc với vai trò là bình luận viên. Ông cũng tham gia đấu vật và đôi khi cũng bình luận cho giải đô vật Memphis Wrestling.

Trong đấu vật
Finishing moves
Diving fist drop, with theatrics
Piledriver
Signature moves
Belly-to-back suplex
Body slam
Dropkick
Elbow drop
Fireball
Fist drop
Multiple punches
Multiple weapon shots
Managers
Sam Bass
Scott Bowden
Ronnie P. Gossett
Gary Hart
Jimmy Hart
Jimmy Kent
The Bella Twins
Jim Ross
Nicknames
"The King"
"The King of Memphis"
"King Lawler"
"Kingfish" (Usually called this when joined on commentary by Shawn Michaels)
Entrance music
"Going the Distance" by Bill Conti (CWA)
"The Great Gate At Kiev" by Modest Mussorgsky (WWF/E; 1993–nay)
"Kingdom Come" by Jim Johnston (WWE; 2011)

Các chức vô địch và danh hiệu

American Wrestling Association
AWA Southern Heavyweight Championship (35 times)
AWA Southern Tag Team Championship (10 times) – with Jimmy Valiant (1), Bill Dundee (3), Mongolian Stomper (1), Jos LeDuc (1), Austin Idol (1), Plowboy Frazier (1), and Big Bubba (1)
AWA World Heavyweight Championship (1 time)1
AWA World Tag Team Championship (2 times) – with Bill Dundee
 Continental Wrestling Association / Championship Wrestling Association
CWA Heavyweight Championship (1 time)
CWA International Heavyweight Championship (3 times)
CWA World Tag Team Championship (2 times) – with Austin Idol (1) and Tommy Rich (1)
NWA Mid-America Heavyweight Championship (3 times)
NWA Southern Heavyweight Championship (Memphis version) (7 times)
CWA Lord of the Ring (1988)
Georgia Championship Wrestling
NWA Macon Tag Team Championship (2 times) – with Mr. Wrestling II (1) and Don Greene (1)
Gulf Coast Championship Wrestling
NWA Tennessee Tag Team Championship (1 time) – with Jim White
International Wrestling Association
IWA Heavyweight Championship (1 time)
Jersey All Pro Wrestling
JAPW Heavyweight Championship (1 time)
Maryland Championship Wrestling
MCW Heavyweight Championship (1 time)
MCW Tag Team Championship (1 time) – with The Bruiser
Memphis Championship Wrestling
MCW Southern Heavyweight Championship (2 times)
Memphis Wrestling
Memphis Wrestling Southern Heavyweight Championship (52 times)
Memphis Wrestling Television Championship (1 time)
NWA Mid-America
NWA Southern Heavyweight Championship (Mid-America version) (10 times)
NWA Southern Tag Team Championship (Mid-America version) (9 times) – with Jim White (7), Plowboy Frazier (1), and Bill Dundee (1)
NWA Southern Junior Heavyweight Championship (5 times)
NWA Tri-State Heavyweight Championship (Alabama version) (1 time)
NWA Tri-State Tag Team Championship (Alabama version) (2 times) – with Steve Lawler
NWA United States Tag Team Championship (Mid-America version) (1 time) – with Jackie Fargo (1)
NWA Polynesian Wrestling
NWA Polynesian Pacific Heavyweight Championship (1 time)
NWA Virginia
NWA All-Star Heavyweight Championship (1 time)

Power Pro Wrestling
PPW Tag Team Championship (1 time) – with Bill Dundee
Pro Wrestling Illustrated
PWI Feud of the Year (1992) with Jeff Jarrett vs. The Moondogs
PWI Feud of the Year (1993) vs. Bret Hart
PWI Most Hated Wrestler of the Year (1993, 1995)
PWI Most Inspirational Wrestler of the Year (1988, 2012)
PWI ranked him #56 of the 100 best tag teams of the "PWI Years" with Bill Dundee in 2003
PWI ranked him #12 of the 500 best singles wrestlers in the PWI 500 in 1991
PWI ranked him #23 of the 500 best singles wrestlers in the "PWI Years" in 2003
Pro Wrestling This Week
Wrestler of the Week (December 6–12, 1987)
Professional Wrestling Hall of Fame and Museum
(Class of 2011)
Smoky Mountain Wrestling
SMW Heavyweight Championship (2 times)
Traditional Championship Wrestling
TCW Tag Team Championship (1 time) – with Matt Riviera
United States Wrestling Association
USWA Heavyweight Championship (2 times)
USWA Texas Heavyweight Championship (1 time)
USWA Unified World Heavyweight Championship (28 times)
USWA World Tag Team Championship (6 times) – with Jeff Jarrett (4) and Bill Dundee (2)
Windy City Pro Wrestling
 WCPW Battle Royal Championship (1 time)
World Class Wrestling Association
WCWA World Heavyweight Championship (3 time)
WCWA Texas Heavyweight Championship (1 time)
World Wrestling Council
Caribbean Cup (2014)
World Wrestling Federation / World Wrestling Entertainment / WWE
WWE Hall of Fame (Class of 2007)
 Slammy Awards (5 times)
Mouthiest (1994)
I'm Talking and I Can't Shut Up (1996)
Most Embarrassing Moment (1996) -
WWE.com Exclusive Video of the Year (2012) -
Comeback of the Year (2012)
Wrestling Observer Newsletter awards
Feud of the Year (1987) vs. Austin Idol and Tommy Rich
Feud of the Year (1992) with Jeff Jarrett vs. The Moondogs
Feud of the Year (1993)  vs. Bret Hart
Worst Feud of the Year (1994)  vs. Doink the Clown
Worst Worked Match of the Year (1994) with Sleazy, Queasy and Cheesy vs. Clowns R' Us at Survivor Series
Best Color Commentator (1995, 1996)
Wrestling Observer Newsletter Hall of Fame (Class of 1996)
Worst Television Announcer (2002)

1These title changes took place during an AWA hosted card as part of an interpromotional relationship between the American Wrestling Association, World Class Wrestling Association, and Continental Wrestling Association. Lawler also won the championship during a CWA hosted card.
2Lawler won the championship while wrestling on a CWA card in Memphis, Tennessee during the time when the AWA and CWA had a working partnership. It was the same situation during both of Lawler and Dundee's AWA World Tag Team Championship reigns.

Luchas de Apuestas record

Chú thích

Đọc thêm

Liên kết ngoài
KingLawler.com (Official Site)
Memphis Wrestling History: Matches, Cards & Results 1962-1988
WWE Profile

Lawler, Jerry
Lawler, Jerry
Lawler, Jerry
Nhân vật còn sống


title: Chi Bồng chanh

text:
Chi Bồng chanh, tên khoa học Alcedo, là một chi chim trong Họ Bồng chanh. Chi này được Carl Linnaeus thiết lập năm 1758 trong ấn bản 10 của Systema Naturae. Loài điển hình là bồng chanh (Alcedo ispida, nay là phân loài Alcedo atthis ispida). Alcedo là danh từ tiếng Latinh để chỉ "bồng chanh".

Danh sách loài
Hiện tại chi này được công nhận gồm 8 loài như sau:
 Bồng chanh (Alcedo atthis)
 Bồng chanh lam nhỏ (Alcedo coerulescens)
 Bói cá dải lam (Alcedo euryzona)
 Bồng chanh rừng (Alcedo hercules)
 Bói cá tai xanh (Alcedo meninting)
 Alcedo peninsulae: Tách ra từ Alcedo euryzona.
 Bồng chanh lam sáng (Alcedo quadribrachys)
 Bồng chanh nửa cổ (Alcedo semitorquata)

Phát sinh chủng loài
Cây phát sinh chủng loài dưới đây vẽ theo Andersen et al. (2017)

Chuyển sang chi khác

Ceyx
 Alcedo argentata: Bồng chanh bạc. Danh pháp mới: Ceyx argentatus
 Alcedo azurea: Bồng chanh thiên thanh. Danh pháp mới: Ceyx azureus
 Alcedo cyanopectus: Bồng chanh dải chàm. Danh pháp mới: Ceyx cyanopectus
 Alcedo pusilla: Bồng chanh nhỏ. Danh pháp mới: Ceyx pusillus
 Alcedo websteri: Bồng chanh Bismarck. Danh pháp mới: Ceyx websteri

Corythornis
 Alcedo cristata: Bồng chanh lục. Danh pháp mới: Corythornis cristatus
 Alcedo leucogaster: Bồng chanh bụng trắng. Danh pháp mới: Corythornis leucogaster
 Alcedo nais: Danh pháp mới: Corythornis cristatus nais
 Alcedo thomensis:. Danh pháp mới: Corythornis cristatus thomensis
 Alcedo vintsioides: Bồng chanh lục Madagascar. Danh pháp mới: Corythornis vintsioides.

Tham khảo

Liên kết ngoài

A
Danh sách các chi chim


title: Brenthia confluxana

text:
Brenthia confluxana là một loài bướm đêm thuộc họ Choreutidae. Loài này có ở Brasil, Trinidad, Cuba, Jamaica và Dominica.

Chiều dài cánh trước là 3.9-4.1 mm đối với con đực và 4-4.8 mm đối với con cái.

Chú thích

Tham khảo

Brenthia


title: Độ (định hướng)

text:
Độ trong tiếng Việt có nhiều nghĩa. Nó có thể là:
Đơn vị đo lường giá trị của góc. Xem bài Độ (góc).
Độ kinh, độ vĩ.
Khẩu độ.
Đơn vị đo lường giá trị của nhiệt độ. Xem bài Độ (nhiệt độ).
Đồng nghĩa với chiều chỉ độ dài:
Độ dài, độ rộng, độ cao.

hu:Fok#Szög

Độ cũng có nghĩa là đơn vị đo:lạnh,nóng,mát


title: Hyracotherium

text:
Hyracotherium ( ; "thú giống đa man") hay Ngựa thủy tổ là một chi ngựa nhỏ và là tổ tiên của ngựa hiện đại. Chúng đã sinh sống ở Bắc bán cầu với nhiều loài sống khắp châu Á, châu Âu, Bắc Mỹ trong thời kỳ từ đầu cho đến giữa Thế Eocen, khoảng 60 đến 45 triệu năm trước.
Chúng từng được xem là loài được biết đến sớm nhất của họ Ngựa trước khi được phân loại lại thành một loài thuộc nhóm palaeothere, thuộc một họ guốc lẻ có họ hàng với cả ngựa và các động vật thuộc họ Brontotheriidae.

Xem thêm
Equus
Tiến hóa của ngựa
Merychippus
Mesohippus

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Thế Eocen
Động vật có vú tiền sử
Palaeotheriidae
Thú kỷ Paleogen


title: Haplochromis spekii

text:
Haplochromis spekii là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Nó được tìm thấy ở Kenya, Tanzania, và Uganda. Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước ngọt.

Nguồn
 Bayona, J.D.R. 2005. Haplochromis spekii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Haplochromis


title: Plusiophaes

text:
Plusiophaes là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hadeninae


title: Fusus productus

text:
Fusus productus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Fasciolariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

productus


title: Vexillum lucidum

text:
Vexillum lucidum là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Costellariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Vexillum
Động vật được mô tả năm 1845


title: Lịch Hội Thượng (định hướng)

text:
Lịch Hội Thượng có thể là một trong số các địa danh tại huyện Trần Đề, tỉnh Sóc Trăng sau đây:

 Thị trấn Lịch Hội Thượng
 Xã Lịch Hội Thượng

Ngoài ra, Lịch Hội Thượng còn là tên các đơn vị hành chính trước năm 1975 như:
 Quận Lịch Hội Thượng, tồn tại từ 1953-1958 và 1965-1975, thuộc tỉnh Sóc Trăng, sau là tỉnh Ba Xuyên, dưới quyền kiểm soát hành chính của chính quyền Quốc gia Việt Nam và sau là Việt Nam Cộng hòa.
 Huyện Lịch Hội Thượng, tồn tại 1966-1976, thuộc tỉnh Sóc Trăng, dưới quyền kiểm soát hành chính của chính quyền Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam và sau là Cộng hòa Miền Nam Việt Nam.

Trần Đề


title: CHM (định dạng tập tin)

text:
CHM là phần mở rộng tên file (tập tin) trong đĩa cứng lưu trữ nhiều trang Web và được tổ chức dưới dạng cây thư mục. Nó còn được gọi là một HTML Help.

Soạn thảo
Để soạn thảo file CHM, bạn cần sử dụng các phần mềm chuyên dụng để tạo tập tin có định dạng CHM.

HTM2CHM

Đây là phần mềm chuyển đổi các file htm hay html sang chm.

Cách sử dụng: Tạo thư mục chứa dữ liệu, rồi tạo file hhc và hhk để lưu trữ cấu trúc, cuối cùng là chuyển đổi.

FLY HELP

Đây là phần mềm phổ biến nhất để tạo file CHM. Nó được phát hành bởi hãng.

Các tính năng chính:

 Tạo ra HTML Help nhanh chóng.
 Tạo ra Context-Sensitive Help.
 Chuyển đổi 1 HTML Help.
 Chuyển đổi 1 HTML Help (CHM) sang định dạng mà PDA có thể đọc nó.
 Chỉnh sửa file HTML Help (CHM) trực tiếp.
 Nhập nhiều file HTML Help (CHM).
 Decompile (Biên dịch ngược) nhiều file HTML Help (CHM).
 Tách file nguồn từ file CHM.
 Thiết kế bảng cho (TOC) và Indexes trong mode WYSIWYG.
 Hợp nhất dễ dàng các Flash movies (.swf files) sang file HTML Help (CHM).
 Xuất Microsoft HTML Help Workshop project (.hhp file).
 Xuất Fly Help project (.pcm file) sang Microsoft HTML Help Workshop project (.hhp file).
 Chỉnh sửa HTML files (.htm,.html files) trong chức năng WYSIWYG.

Ứng dụng
File CHM có nhiều ứng dụng trong tin học, ví dụ:
Tạo ra nhiều sách điện tử (ebook), dễ dàng chia sẻ cho mọi người.
Tạo tài liệu hướng dẫn sử dụng các phần mềm.
....

Tham khảo

Định dạng tập tin
Truyền thông kỹ thuật
Internet Explorer


title: Bohumiljania

text:
Bohumiljania là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được Monros miêu tả khoa học năm 1958.

Các loài
Chi này gồm các loài:
 Bohumiljania humboldti Jolivet, Verma & Mille, 2005

Chú thích

Tham khảo

Spilopyrini


title: 15849 Billharper

text:
15849 Billharper (1995 YM10) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 18 tháng 12 năm 1995 bởi Spacewatch ở Kitt Peak.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 15849 Billharper

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1995


title: Ceraclea kamonis

text:
Ceraclea kamonis là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Chú thích

Trichoptera miền Cổ bắc
Ceraclea


title: Athous corsicus

text:
Athous corsicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Reiche miêu tả khoa học năm 1861.

Chú thích

Tham khảo

Athous


title: Quận Montrose, Colorado

text:
Quận Montrose là một quận thuộc tiểu bang Colorado, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo thành phố Montrose. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2010, quận có dân số 41276 người. Quận lỵ đóng ở Montrose.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích 5809 km2, trong đó có 5 km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Colorado

Khu dân cư thành lập năm 1883
Colorado 1883


title: Pseudoneureclipsis cheiron

text:
Pseudoneureclipsis cheiron là một loài Trichoptera thuộc họ Dipseudopsidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Pseudoneureclipsis