title: Laura Robson

text:
Laura Robson (sinh ngày 21 tháng 1 năm 1994) là một vận động viên quần vợt người Anh. Cô chính thức bắt đầu thi đấu trong hệ thống giải trẻ của Liên đoàn quần vợt quốc tế (ITF) vào năm 2007, và một năm sau đó vô địch nội dung đơn nữ trẻ Wimbledon ở tuổi 14. Cô cũng lọt vào chung kết nội dung đơn nữ trẻ của Úc Mở rộng trong hai năm 2009 và 2010. Cô giành chức vô địch chuyên nghiệp đầu tiên năm 2008.

Trong sự nghiệp Robson đạt cao nhất ở vị trí thứ 27 vào ngày 8 tháng 7 năm 2013. Cô rút lui khỏi bảng xếp hạng WTA đầu năm 2015 vì chấn thương cổ tay mắc phải đầu mùa giải 2014. Cô trở lại ở vị trí thứ 906 vào tháng 7 năm 2015 và hiện xếp hạng 173 thế giới. Cô xếp hạng đôi nữ cao nhất ở vị trí thứ 82 và hiện đứng thứ 177. Cô giành huy chương bạc nội dung đôi nam nữ ở Thế vận hội Mùa hè 2012 cùng Andy Murray, người trước đó cũng cùng cô vào tới chung kết Hopman Cup 2010.

Robson đã xuất hiện tại vòng đấu chính nội dung đơn của tất cả các giải Grand Slam.

Những năm đầu đời
Laura Robson sinh tại thành phố Melbourne nước Úc. Cô là con thứ tư trong gia đình và có cha Andrew là một giám đốc điều hành hãng dầu khí Royal Dutch Shell và mẹ Kathy là một huấn luyện viên thể thao và cựu vận động viên bóng rổ. Laura và gia đình chuyển từ Melbourne đến Singapore khi cô mười tám tháng tuổi, và sau đó đến Vương quốc Anh khi cô lên sáu.

Sự nghiệp trẻ
Theo cha mẹ của cô thì cô bắt đầu chơi quần vợt "ngay khi cô có thể giữ một cây vợt tennis", và sau khi được sự động viên, khuyến khích của gia đình, cô bước vào nghiệp banh nỉ tại một học viện quần vợt cơ sở lúc 7 tuổi. Cô ký hợp đồng với công ty quản lý Octagon năm 10 tuổi, ký với Adidas một năm sau đó, cũng như hợp đồng cung cấp vợt với công ty Wilson Sporting Goods.

Sau khi làm việc cùng nhiều huấn luyện viên, trong đó có cả Carl Maes, người đứng đầu Hiệp hội quần vợt Anh (Lawn Tennis Association), cô chọn Martijn Bok làm huấn luyện viên vào năm 2007. Bok sau đó nhận xét rằng mặc dù Robson "khó kiểm soát về mặt cảm xúc", ông vẫn "nhìn thấy ngay [...] tiềm năng lớn của Laura." Robson cũng bắt đầu tập luyện ở Trung tâm quần vợt quốc gia, dưới sự hướng dẫn của Bok, Maes, và người đứng đầu về quần vợt nữ của trung tâm là Nigel Sears, dù vẫn phải học văn hóa tại nhà.

Giải đấu ITF trẻ đầu tiên của Robson diễn ra vào tháng 5 năm 2007, nơi cô bắt đầu thi đấu từ vòng loại và kết thúc giải tại tứ kết. Cô lọt vào chung kết hai giải đấu khác trong năm 2007, và giành chức vô địch đầu tiên vào tháng 10. Trong nửa đầu 2008, Robson vào tới chung kết ba giải, nhưng cũng bị loại trước vòng 3 ở ba giải liên tiếp.
Robson thi đấu giải grand slam trẻ đầu tiên tại nội dung đơn nữ trẻ Wimbledon (không được xếp hạng hạt giống. Dù là người trẻ nhất tại giải cô vẫn vượt qua hạt giống số một Melanie Oudin trên đường tới trận chung kết, nơi cô vượt qua hạt giống số 3 Noppawan Lertcheewakarn. Cô trở thành vận động viên Anh Quốc đầu tiên chiến thắng nội dung nữ trẻ Wimbledon kể từ Annabel Croft năm 1984, và được giới truyền thông Anh gọi là "đứa con cưng mới" ("new darling") của quần vợt Anh hay "Nữ hoàng Wimbledon".

Sau một thời gian ngắn thi đấu ở hệ thống giải chuyên nghiệp, Robson trở lại thi đấu ở tuyến trẻ nhưng bị loại ở vòng 2 một giải đấu vào tháng 12. Cũng trong tháng 12 cô thi đấu giải trẻ cuối cùng của năm 2008, giải Orange Bowl, tuy nhiên cô bỏ cuộc ở vòng ba vì chấn thương cơ bụng. Cuối năm này, cô có tên trong danh sách rút gọn cho giải thưởng BBC Young Sports Personality of the Year, nhưng để lỡ vào tay vận động viên bơi khuyết tật Eleanor Simmonds.

Sau khi hồi phục chấn thương, Robson dự nội dung trẻ Úc Mở rộng 2009 và được xếp làm hạt giống số 5. Cô tiếp tục đánh bại đối thủ tại Wimbledon, Noppawan Lertcheewakarn, trong hai set ở trận bán kết, để lọt vào chung kết Grand Slam trẻ thứ hai. Tuy nhiên Robson lại để thua hạt giống số ba Ksenia Pervak của Nga trong trận chung kết. Sau giải đấu này, Robson bắt đầu tập với Gil Reyes, huấn luyện viên cũ của Andre Agassi. Cô cũng nhận giải Vận động viên nữ trẻ của năm (MCC Young Sportswoman of the Year). Cô đạt vị trí cao nhất trên bảng xếp hạng trẻ ITF vào tháng 4, dù không thi đấu 2 tháng vì đau xương cẳng chân.

Tại Roland-Garros 2009 Robson là hạt giống số một nội dung đơn nữ trẻ, nhưng thất bại vòng hai trước Sandra Zaniewska. Robson bước vào Giải quần vợt Wimbledon 2009 với tư cách đương kim vô địch, nhưng thua Quirine Lemoine ở vòng hai. Do tập trung vào các giải chuyên nghiệp, Robson không được xếp hạng hạt giống ở US Open 2009. Cô đánh bại Ons Jabeur của Tunisia ở vòng một, loại hạt giống thứ 7 người Mỹ Lauren Embree trong ba set ở vòng hai. Cô tiếp tục chiến thắng hạt giống số 12 Tamaryn Hendler trong hai set và đánh bại Lauren Davis ở tứ kết. Tại bán kết cô gặp Yana Buchina của Nga. Mặc dù khởi đầu mạnh mẽ nhưng do suy giảm thể lực (thi đấu bán kết và chung kết trong cùng một ngày) cô gác vợt trong ba set.

Tại nội dung đơn trẻ của Giải quần vợt Úc Mở rộng 2010, Robson tuy không được xếp hạng hạt giống nhưng vẫn vượt qua Belinda Woolcock, Yulia Putintseva, Cristina Dinu, Ester Goldfeld và Kristýna Plíšková để bước vào trận chung kết đơn nữ trẻ Úc Mở rộng. Tuy nhiên cô bị người chị em sinh đôi của Kristýna là Karolína Plíšková đánh bại tại chung kết. Tại nội dung trẻ giải quần vợt Wimbledon 2010 cô dừng bước tại bán kết sau thất bại trước Ishizu Sachie của Nhật Bản.

Sự nghiệp thi đấu chuyên nghiệp

2008
Sau chức vô địch nội dung trẻ Wimbledon, Robson lần đầu thi đấu tại một giải ITF 10K ở Limoges, Pháp. Cô chiến thắng hai trận vòng loại và trận đấu tại vòng một, trước khi bỏ cuộc tại vòng hai vì đau vai.

Robson được đặc cách vào vòng đấu chính của giải ITF 75K ở Shrewsbury, Anh. Sau khi đánh bại nhà vô địch đơn nữ trẻ Wimbledon 2007 Urszula Radwańska và hạt giống thứ tư Tzipi Obziler, Robson thua hạt giống số 2 Maret Ani sau ba set ở bán kết. Cô tiếp tục được đặc cách tại một giải 50.000$ ở Barnstaple, nhưng thua ngay ở vòng đầu trước hạt giống số 7 Angelique Kerber, người sau đó phát biểu rằng "cách cô ấy (Laura) thi đấu thật khó tin".

Robson có giải đấu đầu tiên thuộc hệ thống giải WTA sau khi được trao quyền đặc cách tại giải Fortis Championships 2008 ở Thành phố Luxembourg. Cô được xếp thi đấu với đối thủ hạng 42 thế giới, Iveta Benešová tại vòng một tuy nhiên không thể gây bất ngờ. Trở lại với ITF, Robson được phân hạt giống số 5 tại giải đấu 10.000$ ở Sunderland. Sau khi vượt qua hạt giống số 3 Laura-Ioana Andrei ở tứ kết, cô liên tiếp đánh bại các tay vợt đồng hương Tara Moore và Samantha Vickers mà không để thua một set nào, qua đó có danh hiệu ITF Senior đầu tiên khi mới 14 tuổi 9 tháng.

2009
Sau nửa đầu năm thi đấu trở lại tại hế thống ITF Junior, vào ngày 9 tháng 6, giải Wimbledon thông báo Robson được trao wildcard để dự nội dung đơn nữ của Wimbledon 2009. Cô đối đầu với đối thủ hạng 5 thế giới Daniela Hantuchová ở vòng một. Tuy nhiên cô vẫn phải nhận thất bại dù đã chiến thắng set đầu và vươn lên dẫn trước 2-0 ở set hai. Cô cũng thi đấu ở nội dung đôi nữ với Georgie Stoop, vào tới vòng hai trước khi thua cặp hạt giống số 16 Svetlana Kuznetsova và Amélie Mauresmo.

Vào tháng 8 năm 2009, Robson nhận được wildcard thi đấu vòng loại US Open 2009. Cô hạ Stéphanie Foretz của Pháp ở vòng một trong hai set, và loại Anikó Kapros của Hungary. Ở trận đấu vòng loại cuối cùng, cô bị chặn đứng bởi Eva Hrdinová dù dẫn 4-1 ở set 3.

Robson tham dự vòng loại Luxembourg Open vào tháng 10. Cô lần lượt đánh bại Zuzana Ondrášková (hạng 180 thế giới) và Julia Görges (hạng 79 thế giới) ở hai trận vòng loại đầu tiên. Tuy nhiên ở vòng loại cuối cô lại thua trước Maria Elena Camerin. Tại giải đấu ITF ở Minsk cô lần lượt hạ Yuliya Beygelzimer ở vòng một Tetyana Arefyeva ở vòng hai trước khi dừng chân tại tứ kết trước Vitalia Diatchenko.

2010

Robson khởi động năm 2010 bằng việc đánh cặp cùng Andy Murray tại Hopman Cup, trở thánh cặp đôi đầu tiên của Liên hiệp Anh tham dự giải kể từ 1992. Cô để thua Yaroslava Shvedova của Kazakhstan trong trận đầu tiên. Tuy vậy cô vẫn cùng Murray có chiến thắng chung cuộc trước Kazakhstan nhờ thắng trận đánh đôi. Robson để thua Sabine Lisicki của Đức nhưng chiến thắng trong trận đánh đôi. Robson và Murray sau đó đánh bại Nga để tiến vào trận chung kết. Mặc dù có chiến thắng đầu tiên tại giải trước tay vợt số 26 thế giới María José Martínez Sánchez, Robson và Murray vẫn không thể vượt qua đội tuyển Tây Ban Nha của Martínez Sánchez và Tommy Robredo.

Robson được trao suất đặc cách dự vòng loại đơn nữ của giải Úc Mở rộng. Trong trận đấu đầu tiên của vượt qua đối thủ chủ nhà Sophie Ferguson. Cô dừng bước ở trận đấu thứ hai trước Michaëlla Krajicek của Hà Lan. Robson cũng nhận được suất đặc cách dự vòng đấu chính nội dung đôi nữ cùng Sally Peers. Họ đánh bại lần lượt cặp Jill Craybas và Abigail Spears ở vòng một và cặp Trang Giai Dung và Květa Peschke ở vòng hai. Peers và Robson giành chién thắng ở vòng ba trước Vera Dushevina của Nga và Anastasia Rodionova của Úc để lọt vào tứ kết. Tại đây họ thua cặp hạt giống số 15 Maria Kirilenko và Agnieszka Radwańska.

Vào tháng tư, Robson để thua tại bán kết trước Edina Gallovits tại một giải ITF ở Dothan. Tại nội dung đôi cô vào tới tứ kết và đạt được thứ hạng đánh đôi cao nhất trong sự nghiệp (vị trí thứ 102) trên bảng xếp hạng WTA. Cô vào tới tứ kết tại giải đấu ở Charlottesville.

Cô vượt qua vòng loại để lọt vào vòng đấu chính của giải Aegon Classic ở Edgbaston trước các đối thủ Nina Bratchikova và Vitalia Diatchenko. Robson có trận thắng đầu tiên trong hệ thống giải WTA sau khi đối thủ Stefanie Vögele bỏ cuộc ở set 2 vòng đấu đầu tiên. Tuy nhiên ở vòng đấu tiếp theo cô bị hạt giống số ba Yanina Wickmayer vượt qua. Cô cũng được đặc cách dự giải UNICEF Open ở Rosmalen nhưng bị loại ở vòng một bởi Dominika Cibulková.

Cô nhận được wildcard để thi đấu tại giải Wimbledon, tuy nhiên bị loại ở vòng đầu sau hai set trước đối thủ vượt trội về đảng cấp là Jelena Janković Robson vào tới tứ kết một giải Aegon GB Pro-Series ở Woking với tư cách hạt giống số bảy, giải đấu chuyên nghiệp đầu tiên cô được xếp hạng hạt giống. Vào cuối tháng 8 cô tham dự vòng loại đơn nữ Mỹ Mở rộng 2010. Cô gây bất ngờ khi loại Jelena Dokić ở vòng một. Cô sau đó tiếp tục đánh bại Vesna Manasieva, nhưng bị loại bởi Nuria Llagostera Vives ở vòng ba. Tại Toray Pan Pacific Open cô hạ gục hạng 57 thế giới Anastasija Sevastova ở vòng loại thứ nhất và lọt vào vòng đấu chính thức sau trận thắng trước Simona Halep. Tuy nhiên cô bị loại tại vòng một bởi đối thủ kỳ cựu Gréta Arn người Hungary.

2011
Đầu năm 2011 Robson thuê Patrick Mouratoglou người Pháp làm huấn luyện viên mới, và di chuyển sang Paris để tập luyện. Tuy nhiên cô không thể bắt đầu mùa giải mới do chấn thương gặp phải ở Hopman Cup 2011 và phải nghỉ tới tận tháng 3. Tuy nhiên cô tiếp tục ngồi ngoài vì chấn thương ở giải đấu thứ hai trong năm. Cuối tháng 4, Robson vào tới bán kết giải đấu ITF 50K ở Indian Harbor Beach, Florida. Robson chia tay Mouratoglou ngay trước thềm giải Wimbledon 2011. Cô có chiến thắng đầu tiên tại một giải đấu Grand Slam sau khi vượt qua Angelique Kerber, nhưng thua trước Maria Sharapova ở vòng hai.

Tại giải Mỹ Mở rộng 2011, Robson vượt qua ba trận vòng loại để tiến vào vòng đấu chính. Cô vượt qua vòng một sau khi đối thủ Morita Ayumi không thể tiếp tục thi đấu nhưng sau đó lại để thua Anabel Medina Garrigues ở vòng hai.

2012: Chung kết WTA đầu tiên, huy chương Thế vận hội

Laura Robson lọt vào vòng đấu chính của Úc Mở rộng 2012 sau khi vượt qua vòng loại trước các tay vợt Melanie Oudin, Anna Floris và Olga Savchuk để làn đầu lọt vao vòng đấu chính. Cô dừng bước tại vòng ba sau khi thua Jelena Janković với các tỉ số 2-6 và 0-6.

Robson lần đầu trong sự nghiệp được gọi lên đội tuyển Fed Cup Vương quốc Anh thi đấu trọng trận đấu thuộc Nhóm I Khu vực châu Âu/châu Phi tại Eilat, Israel, từ ngày 1 tới 4 tháng 2 năm 2012. Ở giai đoạn vòng bảng cô cùng Heather Watson đánh bại các cặp đôi của Bồ Đào Nha, Hà Lan và Israel. Các chiến thắng này góp phần vào việc Vương quốc Anh đoạt suất thi đấu trận tranh vé lên chơi tại Bảng Thế giới II vào tháng 4.

Cô thất bại tại vòng đấu cuối cùng của vòng loại Pháp Mở rộng 2012. Tuy nhiên cô vẫn có mặt ở vòng đấu chính với tư cách là lucky loser khi Sílvia Soler Espinosa bỏ cuộc, nhưng để chiến thắng vòng đầu vào tay chuyên gia sân đất nện Anabel Medina Garrigues. Sau trận thua tại vòng 2 Aegon Classic ở Birmingham trước Marina Erakovic, Robson vượt qua vòng loại giải Aegon International 2012. Cô tiếp tục dừng chân tại vòng 2, lần này trước Ekaterina Makarova. Tuy nhiên kết quả này giúp cô lọt vào top 100 lần đầu tiên trong sự nghiệp. Tại vòng một Wimbledon, Robson bị loại Francesca Schiavone sau ba set.

Sau Wimbledon, cô tiếp tục dự giải XXV Italiacom Open ở Palermo, nơi cô có trận bán kết WTA đầu tiên trong sự nghiệp. Sau khi nhanh chóng vượt qua Valentyna Ivakhnenko ở vòng một, cô gây bất ngờ khi loại hạt giống số 2 và hạng 27 thế giới, Roberta Vinci sau hai set để lọt vào tứ kết WTA đầu tiên. Cô tiếp tục phong độ ấn tượng khi vượt qua hạt giống số 5 Carla Suárez Navarro sau ba set. Tuy nhiên cô bị chặn lại tại bán kết bởi Barbora Strýcová sau ba set. Robson cũng nhận được suất đặc cách vào vòng chính của Swedish Open 2012 nhưng thua ở trận ra quân trước Anabel Medina Garrigues.

Cô nhận được suất dự Thế vận hội 2012 tại Luân Đôn sau khi Petra Martić của Croatia xin bỏ cuộc. Trong trận đấu đầu tiên cô đánh bại tay vợt số 22 thế giới Lucie Šafářová sau hai set để tiến vào vòng hai gặp Maria Sharapova. Cô đã không thể gây bất ngờ nào trước đối thủ hạng 3 thế giới trong một trận đấu kịch tính. Cô cũng thi đấu tại nội dung đôi nữ với Heather Watson, nhưng thất bại ở vòng một trước cặp vận động viên Đức Angelique Kerber và Sabine Lisicki. Cô sau đó nhận được suất đặc cách thi đấu nội dung đôi nam nữ cùng Andy Murray. Họ gặp Lucie Hradecká và Radek Štěpánek của Cộng hòa Séc ở vòng một và thắng sau ba set. Tại vòng hai họ loại đôi vợt người Úc Lleyton Hewitt và Samantha Stosur, và lọt vào chung kết sau khi vượt qua Sabine Lisicki và Christopher Kas của CHLB Đức. Họ chỉ có thể giành huy chương bạc sau khi thua cặp đôi của Belarus Victoria Azarenka và Max Mirnyi trong trận đấu cuối cùng.

Robson vào thẳng vòng đấu chính của Mỹ Mở rộng 2012 nhờ thú hạng trên bảng xếp hạng WTA. Cô hạ vận động viên chủ nhà Samantha Crawford ở vòng một. Cô đánh bại cựu vô địch của giải là Kim Clijsters trong trận đấu đơn cuối cùng trong sự nghiệp của Clijsters trước khi quyết định giải nghệ. Robson lần đầu lọt vào vòng ba một giải Grand Slam trong sự nghiệp khi và cùng với Serena Williams, Lindsay Davenport, Venus Williams, Amélie Mauresmo và Justine Henin là một trong 6 người duy nhất đánh bại được Clijsters tại US Open, và là người đầu tiên đánh bại tay vợt người Bỉ tại đây kể từ năm 2003. Cô tiếp tục phong đố tốt với chiến thắng đầu tiên trước một vận động viên trong top 10, hạt giống số 9 Lý Na ở vòng ba sau ba set. Robson là tay vợt nữ của Anh đầu tiên vào tới vòng 4 một giải Grand Slam kể từ khi Samantha Smith vào tới vòng 4 của Wimbledon 14 năm trước. Tuy nhiên Robson để thua trước đương kim vô địch Samantha Stosur.

Giải đấu tiếp theo của Robson là Quảng Châu Mở rộng 2012 khi cô hạ các đối thủ mạnh như Trịnh Khiết và hạt giống số 3 Sorana Cîrstea trên đường vào trận chung kết WTA đầu tiên với Tạ Thục Vi của Đài Bắc Trung Quốc. Đây là chung kết WTA đầu tiên của một tay vợt người Anh kể từ lần cuối của Jo Durie vào năm 1990. Robson sau đó chịu gác vợt dù cứu được 5 championship point ở set 2 và dẫn 3-0 ở set quyết định. Kết quả đưa cô vào top 70 lần đầu tiên.

Robson vượt qua vòng loại China Open 2012 và sau đó lọt vào tới vòng hai và thua trước Lourdes Domínguez Lino trong hai set. Tại giải HP Open ở Nhật Bản, cô được xếp là hạt giống số 8. Đây là lần đầu tiên cô được xếp hạng hạt giống ở một giải WTA. Cô vào tới tứ kết và để thua Trương Khải Trinh trong ba set, tuy nhiên kết quả ở giải này giúp cô vươn lên vị trí thứ 53 sau khi kết thúc năm 2012.

Vào tháng 10 Robson được đề cử cho giải "Nữ vận động viên của năm" của Hiệp hội các nhà báo thể thao Anh. Một tháng sau cô cùng Heather Watson giành giải "Nữ vận động viên trẻ của năm" tại Sunday Times Sportswomen of the Year Awards 2012. Cô cũng được đề cử giải "Newcomer of the Year" của WTA và "Sportswoman of the Year" của nhà cái William Hill vào tháng 11 năm 2012, và nhận được giải thưởng thứ nhất.

2013

Đầu năm 2003 Robson lần đầu đặt chân vào top 50 bảng xếp hạng WTA. Cô có chiến thắng đầu tiên tại giải Úc Mở rộng 2013 với chiến thắng thuyết phục sau hai set trước Melanie Oudin. Tại vòng hai cô phải đối đầu với cựu vô địch của giải là Petra Kvitová. Robson xuất sắc lội ngược dòng trước đối thủ để tiến vào vòng đấu tiếp theo gặp Sloane Stephens của Hoa Kỳ. Robson thua nhanh chóng sau hai set vì chấn thương vai. Sau giải đấu này cô thi đấu 6 trận cho đội tuyển Vương quốc Anh tại Fed Cup và giúp đội nhà giành vé dự trận play-off tranh suất lên chơi tại Bảng Thế giới II gặp Argentina. Sau thành công này cô thua liên tiếp hai trận trước Daniela Hantuchová ở Doha và Yulia Putintseva ở Dubai.

Tại giải Indian Wells Robson tiếp tục thất thủ trước Sofia Arvidsson sau ba set ở vòng một. Tại nội dung đơn giải Miami Open cô dừng bước tại vòng hai sau khi thua Alizé Cornet. Tại nội dung đôi Laura Robson được đặc cách thi đấu cùng Lisa Raymond. Họ đánh bại Sara Errani và Roberta Vinci tại bán kết, trước khi thua Nadia Petrova và Katarina Srebotnik trong trận đấu chung kết. Robson là hạt giống số 16 tại giải đấu ở Charleston. Cô vào tới vòng hai khi thua Eugenie Bouchard trong ba set. Cô là hạt giống số 8 tại Katowice Open nhưng thua ở vòng một trước Lourdes Domínguez Lino.

Robson được triệu tập lên đội tuyển Fed Cup Vương quốc Anh để dự loạt trận play-off lên chơi tại Bảng Thế giới II gặp Argentina. Sau khi đồng đội Johanna Konta thua trận mở màn gặp Paula Ormaechea, Robson dễ dàng giành chiến thắng trước Florencia Molinero. Tuy nhiên cô lại thua ở trận thứ hai gặp Paula Ormaechea sau ba set.

Sau các trận thua tại các giải sân đất nện ở châu Âu, Robson đánh bại số 4 thế giới Agnieszka Radwańska ở vòng hai của Mutua Madrid Open 2013. Cô sau đó chịu gác vợt trước Ana Ivanovic ở vòng đấu tiếp theo dù dẫn 5-2 ở set ba. Cô có lần đầu dự giải Internazionali BNL d'Italia và ngay lập tức gây bất ngờ với chiến thắng trước Venus Williams ở vòng một. Tuy nhiên ngay sau đó để thua trước em của Venus và cũng là tay vợt số một thế giới Serena Williams. Tại giải Pháp Mở rộng 2013 Robson để thua ngay vòng một trước cựu số một thế giới Caroline Wozniacki sau hai set.

Để bắt đầu mùa giải sân cỏ, Robson tham dự Aegon Classic ở Birmingham nơi cô là hạt giống số 7. Mặc dù vậy cô thua ngay trận mở àn vòng hai trước tay vợt không được xếp hạng hạt giống và sau đó trở thành nhà vô địch của giải, Daniela Hantuchová. Cô tiếp tục dự Aegon International 2013. Cô vượt qua Yuliya Beygelzimer ở vòng một mà không thua set nào. Cô một lần nữa để thua Caroline Wozniacki trong hai set ở vòng hai.

Ở vòng một Wimbledon cô được xếp thi đấu với hạt giống số 10 Maria Kirilenko và đánh bại đối phương trong 2 set. Cô tiếp tục vượt qua Mariana Duque ở vòng hai tại Sân Trung tâm. Ở vòng ba, cô lật ngược thế cờ sau khi thua một set trước Marina Erakovic để tiến vào vòng 4 nơi cô bị đánh bại bởi Kaia Kanepi. Màn trình diễn này giúp cô leo lên vị trí 27 thế giới, trở thành người Anh đầu tiên lọt vào top 30 kể từ thời Jo Durie năm 1987.

Robson khởi động chiến dịch US Open Series vào ngày 30 tháng 7 năm 2013 tại Southern California Open ở Carlsbad gặp Morita Ayumi, người cô lội ngược dòng đánh bại sau 2 giờ 40 phút thi đấu. Cô phải đối đầu với hạng 7 thế giới Petra Kvitová của Cộng hòa Séc tại vòng 2 và để thua sau hai set. Tại Canada Mở rộng ở Toronto, Robson dự kiến thi đấu với Yanina Wickmayer của Bỉ vào ngày 5 tháng 8 ở trận mở màn nhưng buộc phải bỏ cuộc vì chấn thương cổ tay. Chấn thương cũng khiến cô rút lui khỏi Cincinnati, tuy nhiên thứ hạng 32 giúp cô lần đầu triên trong đời được xếp hạng hạt giống tại một giải Grand Slam, cụ thể là hạt giống số 30 tại Mỹ Mở rộng 2013.

Tại Mỹ Mở rộng 2013, Robson trở lại sau quãng thời gian phục hồi chấn thương cổ tay và bắt đầu giải bằng trận đấu với Lourdes Domínguez Lino, người cô từng thua cả hai lần đối đầu. Sau thắng lợi khó khăn ở set một, Robson dễ dàng giành bagel ở set hai. Ở vòng hai, Robson nhọc nhằn vượt qua Caroline Garcia của Pháp sau hai set. Robson sau đó dừng bước ở vòng ba trước Lý Na sau hai set.

Robson sau đó dự giải Quảng Châu Mở rộng mà đang là đương kim á quân. Cô nhẹ nhàng vượt qua Jovana Jakšić và Trình Trại Trại ở hai vòng đầu tiên. Tuy nhiên cô dừng bước trước đối thủ chủ nhà Trịnh Khiết, dù có chiến thắng 6-1 ở set đầu.

2014-15: Chấn thương cổ tay và sự vắng mặt dài hạn
Robson bắt đầu mùa giải 2014 với giải Hobart International ở Hobart, nơi cô buộc phải bỏ cuộc ở vòng một gặp Yanina Wickmayer do chấn thương cổ tay. Cổ tay của cô tiếp tục khiến cô gặp khó khăn tại Úc Mở rộng 2014, nơi cô bị Kirsten Flipkens hạ gục sau hai set. Sau khi nghỉ ba tháng không tham gia các giải đấu nào, Robson tiến hành phẫu thuạt cổ tay trái vào tháng 4. Cô buộc phải bỏ lỡ các giải Pháp Mở rộng, Wimbledon và Mỹ Mở rộng. Robson ban đầu hy vọng sẽ trở lại vào cuối mùa giải, tuy nhiên cô chỉ tập luyện trở lại vào tháng 10 mà không tham dự bất cứ một giải đấu nào nữa trong năm 2014.

Robson không tham dự Giải quần vợt Úc Mở rộng 2015 và vắng mặt trên BXH của WTA vì không thi đấu trong suốt 12 tháng. Robson dự định trở lại tại giải ITF 25K$ ở Surprise, Arizona, nhưng hủy bỏ và sau đó bỏ lỡ thêm một giải ITF vào tháng 2. Cô tiếp tục từ chối suất đặc cách tại Miami Open vào tháng 3. Người đại diên của cô thông báo cô không hề có ý rút lui mà cô đang sắp sửa trở lại.

Tháng sáu năm 2015, sau hơn một năm rưỡi vắng mặt, Robson chính thức trở lại tại Aegon International 2015 ở Eastbourne. Cô để thua trước hạt giống số 1 Daria Gavrilova sau hai set. Robson được trao wildcard để thi đấu tại Wimbledon, nhưng thua ngay tại vòng một trước Evgeniya Rodina.

Vào tháng 7 năm 2015 cô thi đấu tại một giải ITF 50.000$ ở Granby và giành chiến thắng vất vả trước Osaka Naomi. Tuy nhiên cô thất bại ở trận đấu tiếp theo trước Ellie Halbauer. Robson vào tới chung kết nội dung đôi giải đấu này cùng Erin Routliffe. Tại giải ITF Gatineau, cô bỏ cuộc trong trận đấu vòng một. Tuy nhiên Robson xác nhận đây không phải chấn thương cổ tay mà là chấn thương cơ bụng mà cô mắc trong khi tập luyện.

Cô tiếp tục dự Mỹ Mở rộng 2015 từ vòng một nhờ thành tích thi đấu tại Mỹ Mở rộng 2013 được bảo toàn. Tuy nhiên cô thất bại trước Elena Vesnina của Nga ở vòng một dù dẫn 4-0 ở set ba.

2016: Trở lại với quần vợt

Sau phẫu thuật nhằm loại triệt để chấn thương cổ tay Laura Robson tiếp tục nghỉ thi đấu thêm một thời gian vầ lỡ Úc Mở rộng. Robson bắt đầu năm 2016 tại một số giải challenger ở Hoa Kỳ nhưng không đạt nhiều thành công. Cô trở lại các giải WTA nhờ sử dụng protected ranking (PR — thứ hạng bảo toàn trước khi nghỉ thi đấu) với điểm dừng chân đầu tiên là Indian Wells. Cô để thua Magdaléna Rybáriková ở vòng đầu. Cô cũng có một suất wildcard vào vòng đấu chính của Miami Mở rộng và sử dụng PR để dự Charleston nhưng vẫn tiếp tục gặp thất bại vòng một ở cả hai giải.

Robson có trận thắng WTA đầu tiên kể từ năm 2013 trước Klára Koukalová ở vòng loại giải Stuttgart. Tuy nhiên cô để thua trận loại tiếp theo trước Océane Dodin sau hai set. Robson có chiến thắng đầu tiên tại vòng chính một giải WTA kể từ năm 2013 khi vượt qua Ghita Benhadi tại giải Grand Prix SAR La Princesse Lalla Meryem ở Marrakech, Maroc. Cô để thua Tímea Babos ở trận đấu vòng hai.

Robson cũng sử dụng thứ hạng bảo toàn để tham dự các giải đất nện Premier ở Madrid và Roma nhưng lần lượt gác vợt ở vòng một dưới tay của Victoria Azarenka và Christina McHale. Robson nhận suất wildcard tại Wimbledon năm thứ hai liên tiếp nhưng thất bại ở vòng một sau 69 phút thi đấu trước Angelique Kerber.

Vào tháng 8 Robson giành hai chức vô địch nội dung đơn và đôi ở giải ITF cấp 2 ở Mỹ. Cô được đặc cách vào thẳng vòng loại nội dung đơn Mỹ Mở rộng 2016. Các chiến thắng trướcJang Su-jeong, Isabella Shinikova và Tatjana Maria giúp cô tiến vào loạt đấu chính của giải, tuy nhiên dừng bước ngay ở vòng 1 trước đồng hương Naomi Broady với các tỉ số 7–6, 3–6, 4–6.

Cô sau đó tiếp tục tranh tài ở sáu giải ITF, tuy nhiên chỉ vào đến tứ tết tại một giải.

2017: Danh hiệu ITF 60K
Robson khởi động mùa giải 2017 với giải WTA International ở Auckland, nhưng chịu thất bại ở vòng loại một trước Tereza Martincová. Tại Giải quần vợt Úc Mở rộng 2017, cô để thua Amandine Hesse tại vòng loại thứ nhất sau hai set. Tại giải ITF 60K ở Andrézieux-Bouthéon, Robson lọt vào đến tứ kết và chịu dừng bước trước Amra Sadiković sau hai set. Between the end of January and the beginning of May, Robson reached three quarter-finals on the ITF Circuit. Robson giành danh hiệu lớn nhất từ đầu sự nghiệp tại giải ITF 60K tại Kurume sau khi hạ đồng hương Katie Boulter ở chung kết trong hai séc. Chức vô địch giúp cô tăng thêm 80 bậc trên bảng xếp hạng và lần đầu tiên trở lại top 200 kể từ năm 2014.

Vào đầu mùa giải sân cỏ, Robson tham gia giải ITF 100.000 tại Surbiton, nhưng gác vợt tại vòng một trước Marina Erakovic. Cô tiếp tục dự Nottingham WTA International, nhưng gục ngã cũng tại vòng một trước Julia Boserup. Cô lọt vào vòng hai ITF 100.000 ở Ilkley nhưng chịu dừng bước trước Anna Blinkova trong ba set. Cô nhận suất wildcard tại Wimbledon 2017, nhưng nhanh chóng bị loại tại vòng một trước Beatriz Haddad Maia của Brasil.

Phong cách thi đấu

Laura Robson thuận tay trái, trái tay bằng cả hai tay. Một trong các điểm mạnh của cô là cú phát bóng "áp đảo". Cô thi đấu chắc chắn ở cuối sân và được đánh giá cao ở những cú trả giao bóng thuận tay mạnh mẽ. Tuy nhiên cô bị chỉ trích vì khả năng "di chuyển ngang tệ hại", cũng như những nhưng pha giao bóng hai không ổn định dẫn tới nhiều lỗi kép. Cô được khen ngợi vì thể hiện "sự đĩnh đạc phi thường", và sở hữu "tư thế và kỹ thuật cần thiết của một vận động viên hàng đầu". Nhà bình luận Simon Reed nói rằng cô "có mọi thứ mà mình cần", còn nhà cựu vô địch Grand Slam Pat Cash coi cô là "một tài năng đặc biệt".

Thống kê sự nghiệp

Thế vận hội: 1 (0-1)

Đôi nam nữ: 1 (0-1)

Tiến trình thi đấu

Đơn nữ

Chung kết Grand Slam trẻ: 3 (1-2)

Chú thích

Liên kết ngoài

 Laura Robson trên Sportskeeda

Nữ vận động viên quần vợt Vương quốc Liên hiệp Anh
Người Anh gốc Úc
Vận động viên Hopman Cup
Nữ vận động viên Victoria (Úc)
Người Vương quốc Liên hiệp Anh ở nước ngoài
Vô địch Wimbledon trẻ
Vô địch Grand Slam (quần vợt) đơn nữ trẻ
Vận động viên quần vợt Thế vận hội Mùa hè 2012
Vận động viên quần vợt Thế vận hội Vương quốc Anh
Huy chương bạc Thế vận hội của Vương quốc Anh
Huy chương quần vợt Thế vận hội
Huy chương Thế vận hội Mùa hè 2012
Người Úc di cư tới Anh
Công dân Vương quốc Liên hiệp Anh thông qua nguồn gốc
Vận động viên Melbourne
Nhân vật quần vợt Victoria (Úc)


title: (18373) 1991 RQ16

text:
{{DISPLAYTITLE:(18373) 1991 RQ16}}

(18373) 1991 RQ16 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 15 tháng 9 năm 1991.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 18001–19000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1991
Được phát hiện bởi Henry E. Holt
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Airon-Notre-Dame

text:
Airon-Notre-Dame là một commune của tỉnh Pas-de-Calais, thuộc vùng Hauts-de-France nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Commune của tỉnh Pas-de-Calais

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Pas-de-Calais


title: Perdita floridensis

text:
Perdita floridensis là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1928.

Chú thích

Tham khảo

Perdita
Động vật được mô tả năm 1928


title: Bạch Hưng Khang

text:
Bạch Hưng Khang (sinh 6 tháng 11 năm 1942) tại xã Hưng Phú, huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An là một nhà khoa học Việt Nam trong lĩnh vực khoa học máy tính hay còn gọi là tin học. Ông đã cống hiến cho sự phát triển ngành tin học tại Việt Nam từ những năm 1970 đến nay. Ông được ghi nhận là một trong những nhà khoa học đầu tiên đóng góp vào việc xây dựng nền tảng công nghệ thông tin và tin học cho Việt Nam.

Tiểu sử
Ông học cấp 1, 2 tại Hưng Nguyên, và cấp 3 tại Trường Trung học Phổ thông Huỳnh Thúc Kháng, Vinh. Theo gia phả cụ tổ của ông là trạng nguyên Bạch Liêu. Năm 1961 ông bắt đầu học đại học tại Belarusian State University và nhận bằng cử nhân Toán và Vật Lý năm 1966. Năm sau, ông trở về công tác ở Ủy ban Khoa học Kỹ thuật Nhà nước, hiện là Bộ Khoa học và Công nghệ. Sau đó, ông sang Liên Xô cũ làm nghiên cứu sinh dưới sự hướng dẫn của viện sĩ Anatoly Alekseevich Dorodnitsyn. Ông nhận học vị Tiến sĩ khoa học năm 1979 tại Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô (Academy of Sciences of the USSR) với chuyên ngành tính toán và điều khiển học. Trong thời gian học tập và làm việc tại Nga ông cộng tác chặt chẽ với các nhà khoa học Việt Nam (GS.TS. Nguyễn Lãm, GS. TSKH. Phan Đình Diệu) trong hàng loạt các dự án đưa máy tính điện tử phục vụ công tác an ninh quốc phòng và dân sinh tại Phòng Toán học tính toán, Ban điều khiển học là các đơn vị tiền thân của ngành tin học Việt Nam.

Sau khi từ Nga trở về ông làm việc và cống hiến tại Viện khoa học tính toán và điều khiển (sau này đổi tên thành Viện Tin học (1989-1992), Viện Công nghệ Thông tin (1992-nay)). Ông sáng lập và lãnh đạo phòng Nhận Dạng và Công nghệ Tri Thức . Các vị trí ông đã giữ: Phó Viện trưởng: 1981-1985, Quyền Viện trưởng: 1985-1987; Viện trưởng: 1989-2002. Ngoài ra ông đã giữ các vị trí khác như Chủ tịch Hội Tin học Việt Nam, ủy viên Hội đồng Chức danh giáo sư Nhà nước (đại diện ngành Tin học). Ông đã giúp đỡ vào việc thành lập các khoa Công nghệ Thông tin tại các đại học như ĐH Quốc gia Hà Nội, ĐH Bách Khoa Hà Nội, ĐH Thái Nguyên, ĐH Quốc gia Tp Hồ Chí Minh,... Ông tham gia tích cực vào phong trào cổ vũ thanh niên tham gia sáng tạo và hoạt động công nghệ thông tin. Liên tục từ năm 2000-2007 ông giữ vị trí chủ tịch Hội đồng Giám Khảo cuộc thi Trí Tuệ Việt Nam. Ông đã được trao tặng Huân chương Lao động hạng Nhất vào ngày 27 tháng 12 năm 2011.

Đóng góp khoa học
Các lĩnh vực nghiên cứu chính gồm có lý thuyết nhận dạng, trí tuệ nhân tạo, công nghệ tri thức, công nghệ mạng. Ông đã xuất bản hơn 40 công trình đã đăng trong và ngoài nước và 3 cuốn sách chuyên môn.

Từ đầu những năm 1980s ông đã lãnh đạo 1 tập thể các nhà khoa học (Hoàng Kiếm, Lương Chi Mai, Hồ Tú Bảo, Ngô Quốc Tạo, Nguyễn Thanh Thủy,...) nghiên cứu giải quyết bài toán tự động nhận dạng chữ Việt (Vietnamese Optical Character Recognition). Ông và các đồng nghiệp đã xuất bản nhiều công trình khoa học liên quan đến bài toán này. Nhóm đã tạo ra phần mềm VnDOCR  là phần mềm số một tại thị trường Việt Nam cho việc nhận dạng chữ Việt từ các văn bản in.

Từ năm 1981-2002, ông tham gia/chủ nhiệm 5 dự án cấp Nhà nước, 6 đề án ứng dụng công nghệ thông tin, và thực hiện một số đề tài cấp Trung tâm KHTN&CNQG. Ông chủ trì xây dựng Phòng thí nghiệm trọng điểm Công nghệ mạng và Đa phương tiện.

Ngay những năm 1990-1991, nhìn trước được xu thế phát triển của Internet, ông và các đồng nghiệp như Trần Bá Thái bắt đầu nghiên cứu và thử nghiệm kết nối Internet tại Việt Nam. Mặc dù tại thời điểm đó có hàng loạt khó khăn như việc cấm vận của Mĩ, chi phí nghiên cứu, trang thiết bị viễn thông, nhưng nhóm của ông đã thành công kết nối Internet qua đại học Karlshure. Sau đó với sự giúp đỡ của ông Rob Hurle, nhóm đã kết nối Internet qua Đại học Quốc gia Úc (ANU). Mã vùng ".vn" đã được nhóm đăng ký chính thức với Ủy ban Internet quốc tế vào ngày 4 tháng 4 năm 1994. Cũng vào ngày này bức email chính thức đầu tiên  được gửi từ nguyên Thủ tướng Võ Văn Kiệt cho Thủ tướng Thụy Điển Carl Bildt. Sau đó cùng với một số nhà khoa học khác ông tham gia vào việc vận động cho Internet được hợp pháp hóa sử dụng tại Việt Nam vào năm 1997.

Từ năm 2000, ông tập trung nghiên cứu trong lĩnh vực nhận dạng & tổng hợp tiếng nói (speech recognition and synthesis), xử lý ngôn ngữ tự nhiên tập trung vào tiếng Việt (Vietnamese natural language processing). Các đóng góp đặc biệt nổi bật của ông cho ngành khoa học máy tính Việt Nam là công nghệ nhận dạng chữ Việt, và công nghệ mạng Internet.

Tham khảo

Lãnh đạo viện qua các thời kì
Mười năm Internet Việt Nam - Kỳ 4: Hồi Tưởng
Các "bô lão" đề xuất Thủ tướng trực tiếp chỉ đạo CNTT
Dám đặt mục tiêu số 1 Việt Nam
EETimes: Tigers battle dragons in Vietnam
A history of the Internet in Vietnam
New Scientist
UNESCO
Tuần Việt Nam
Về viện sĩ Hàn Lâm Khoa Học Liên Xô A.A. Dorotnhitxưn

Nghệ AnThành phố Vinh

Giáo sư Việt Nam
Người Hưng Nguyên
Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam
Sinh năm 1942
Nhân vật còn sống


title: Laberlière

text:
Laberlière là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France tây bắc nước Pháp. nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 80 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

INSEE

Xã của Oise


title: Giải đua ô tô Công thức 1 Canada 2006

text:
Giải đua ô tô Công thức 1 Canada năm 2006 là chặng đua thứ chín của giải vô địch thế giới Công thức 1 năm 2006. Giải được tổ chức vào ngày 25 tháng 6 năm 2006.

Xếp hạng chi tiết

Tham khảo

Liên kết ngoài
Kết quả giải đua ô tô Công thức 1 Canada năm 2006

Canada
2006


title: 8163 Ishizaki

text:
8163 Ishizaki (1990 UF2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 27 tháng 10 năm 1990 bởi T. Seki ở Geisei.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 8163 Ishizaki

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1990


title: Đậu phụ Mơ

text:
Đậu phụ là một món ăn bình dân, được làm từ đậu tương. Một miếng đậu truyền thống thường có màu trắng, sờ tay thấy mềm, trọng lượng xấp xỉ nửa lạng (~0,05 kg) dạng khối chữ nhật kích thước vào khoảng rộng 4 cm, dài 7 cm và dày hơn 2 cm. Mỗi địa phương tại Việt Nam lại có cách làm đậu phụ riêng, tuy nhiên đậu Mơ được làm tại làng Mai Động, nay thuộc quận Hoàng Mai, Hà Nội được cho là ngon hơn cả.

Tuy đậu được làm tại làng Mai Động nhưng vốn làng này thuộc Kẻ Mơ (gồm: Hoàng Mai, Hồng Mai, Tương Mai, Bạch Mai, Mai Động) nên đậu được gọi là đậu Mơ. Xuất xứ tên gọi này cũng giống với món cà Mơ nổi tiếng trong ẩm thực Hà thành (nay đã thất truyền) vốn là giống cà được trồng ở làng Hoàng Mai cũng thuộc Kẻ Mơ và nằm ngay sát làng Mai Động. Dấu vết của đơn vị hành chính Kẻ Mơ cũng lưu lại với tên gọi Chợ Mơ là một chợ nhỏ nằm trên ngã tư giao 2 phố Bạch Mai và Minh Khai tại Hà Nội cho đến ngày nay.

Quy trình làm đậu Mơ tại làng Mai Động được truyền từ đời này qua đời khác và phổ biến với tất cả các gia đình trong làng. Nhà ai cũng biết quy trình làm đậu phụ và trước đây có rất nhiều gia đình sống bằng nghề này. Người làm đậu thường dậy từ rất sớm, khoảng 3h sáng để bắt đầu công việc của mình theo trình tự:

Xay và nấu đậu
Đậu tương vàng ngâm từ hôm trước được vo tróc lớp vỏ bên ngoài
Đậu vo xong được đưa vào xay trong cối đá để lấy nước cốt đậu. Quá trình xay đậu tương luôn được bổ sung thêm nước nên sau khi xay xong người ta thường thu được một lượng nước cốt đậu lớn.
Nước cốt đậu được cho vào một túi vải thô, thưa sợi dài khoảng 1 m có miệng rộng với đường kính khoảng 30 cm và vắt để lọc bớt chất xơ.
Sau quá trình vắt lọc bằng túi vải ta thu được bã đậu và nước đậu sống. Bã đậu là chất xơ thừa còn trong túi được vo thành khối tròn lớn, to bằng quả bưởi, dùng làm thức ăn cho lợn.
Nước đậu sống sau đó được đưa vào nấu chín bằng một chiếc chảo lớn, đường kính khoảng 1.2 m, đun bằng bếp than đá. Quá trình nấu đậu này là một trong những khâu then chốt quyết định chất lượng đậu phụ có ngon hay không. Nếu đậu chín non ăn sẽ không ngọt, nếu quá lửa đậu ăn sẽ có mùi khê, khét cũng không ngon.
Sau khi nước đậu được nấu chín tới, người ta đổ ra một cái chum đất lớn và để nguội bớt đến nhiệt độ khoảng 80 °C.
Nước đậu nóng được cho thêm nước chua làm kết tủa đậu tương thành dạng bánh mà dân làng làm đậu vẫn thường gọi là "óc đậu". Dạng kết tủa này trông khá giống với món óc lợn. Nước đậu từ màu trắng sữa sau quá trình kết tủa chuyển trong và có ánh vàng nhạt với từng đám óc đậu lơ lửng.

Gói, nén, bóc đậu
Người ta vớt óc đậu nhẹ nhàng theo kiểu hớt từng lớp mỏng 1 cm bằng một chiếc thìa kim loại có dạng hình tròn, đáy lõm (giống phần cắt ra từ đáy mặt cầu) cho vào một chiếc khăn xô nhỏ để gói với khuôn gỗ. Khăn gói đậu là loại vải xô mềm, có nhiều lỗ cho phép nước thấm qua, khăn được đặt trên khuôn gói bằng gỗ dạng hộp đứng dài khoảng 45 cm, rộng 4 cm, cao 40 cm.
Khăn gói đậu thường được thấm ướt để dễ gói, người ta để khăn chéo, cho óc đậu vào, nâng lên đặt xuống cho óc đậu cân đều giữa khăn và vắt đầu khăn qua lại khuôn gỗ để gói đậu. Loại khuôn này vừa dùng để gói vừa dùng để ép (nén) đậu, nhìn bề ngoài giống 2 miếng gỗ hình chữ nhật được gắn vào nhau và để hở một khoảng đúng bằng chiều rộng của miếng đậu, khuôn có thể tháo lắp từng phần để thuận lợi cho quá trình nén và dỡ đậu ra.
Sau khi gói xong đậu được cho vào lòng khuôn. Một khuôn thường đặt được vào trong lòng khuôn 20 chiếc đậu một mẻ. Cách xếp đậu là theo 5 hàng, 4 chiếc một hàng từ cao xuống thấp, giữa các hàng là các thanh gỗ chèn nhỏ có dạng hình khối chữ nhật rộng 4 cm, dài 15 cm, dày 4 cm.
Đậu vào khuôn xong sẽ chuyển sang ép đậu. Cả khuôn được đặt lên một chiếc bàn gỗ nhỏ dài giống bàn là quần áo nhưng có xẻ 2 rãnh thoát nước nhỏ dọc 2 mép bàn và chụm vào giữa ở đầu bàn. Người ta bổ sung thêm một số thanh gỗ vào lòng khuôn và đè nặng lên những thanh gỗ để ép những chiếc đậu cho chảy hết nước chua ra. Lúc này từng chiếc đậu vẫn còn rất nóng. Thời gian ép đậu vào khoảng 30 phút để có được miếng đậu chắc bánh, thơm ngon.
Đậu ép xong được dỡ ra để nguội và bóc lớp "áo" vải xô. Quá trình này được gọi là lột đậu. Chiếc đậu thành phẩm vừa lột ra vẫn còn nóng hổi, được xếp lên sàng. Nếu bán ngay người ta sẽ mang thẳng ra chợ, còn để đến chiều bán thì đậu sẽ được thả vào nước lạnh để bảo quản. Người bán đậu thời kỳ những năm 80, 90 của thế kỷ 20 ở Hà nội thường gánh những thùng giống như thùng nước ra chợ là vậy.

Chế biến công phu, nhưng món đậu phụ xưa nay vẫn là một trong những món ăn bình dân nhất, cho dù trong thời kỳ nào thì người ta cũng chỉ cần dùng những đơn vị tiền nhỏ như "trăm đồng" ngày nay (2006) để mua một bìa đậu (cách gọi dân gian của miếng đậu).

Đậu phụ nóng, mới có thể ăn luôn không cần chế biến, thường được chấm với mắm tôm, mắm tép hoặc nước mắm tỏi. Tuy nhiên, cách ăn phổ biến nhất vẫn là đậu rán, người ta rán đậu trong mỡ sôi già để có miếng đậu với lớp vỏ vàng, ròn và ngậy. Đậu rán có thể ăn với cơm hoặc bún. Món bún đậu mắm tôm với rau kinh giới là món ăn rẻ, ngon và hấp dẫn rất nhiều người.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Ẩm thực Hà Nội
Đậu phụ


title: Lịch sử Tây Ban Nha

text:
Lịch sử Tây Ban Nha bắt đầu từ khu vực Iberia thời tiền sử cho tới sự nổi lên và lụi tàn của một đế quốc toàn cầu, cho tới lịch sử thời hiện đại với tư cách là một thành viên của Liên minh châu Âu.

Những người hiện đại đầu tiên đã di cư tới Tây Ban Nha khoảng 32.000 năm trước. Trong hàng thiên niên kỷ sau đó có nhiều nền văn hóa và nhóm người tới khu vực này, trong đó có người Iberia, người Tartessos, người Celt, người Phoenicia, người Hy Lạp, người Carthage, người Suebi và người Visigoths. Năm 711, người Moors, một đạo quân người Berber và người Ả Rập, đã xâm chiếm và chinh phục gần như toàn bộ bán đảo Iberia. Trong 750 năm tiếp theo, các nhà nước Hồi giáo độc lập được thành lập, toàn bộ khu vực dưới sự kiểm soát của người Hồi giáo được gọi là Al-Andalus. Trong khi đó những vương quốc Kitô giáo ở phía bắc bắt đầu quá trình đấu tranh giành lại bán đảo được gọi là Reconquista, quá trình này kết thúc năm 1492 với sự sụp đổ của Granada.

Vương quốc Tây Ban Nha được thành lập năm 1492 sau sự thống nhất của Vương quốc Castilla và Vương quốc Aragon. Đây cũng là năm chuyến tàu của Christopher Columbus khám phá ra Tân thế giới, đánh dấu sự khởi đầu của Đế quốc Tây Ban Nha. Một tòa án dị giáo được thành lập, những người theo đạo Do Thái và đạo Hồi không chấp nhận chuyển đổi tôn giáo bị trục xuất khỏi Tây Ban Nha.

Trong ba thế kỷ tiếp theo, Tây Ban Nha là cường quốc thực dân có tầm ảnh hưởng nhất trên thế giới. Tây Ban Nha là cường quốc mạnh nhất châu Âu và một cường quốc toàn cầu trong thế kỷ 16 và phần lớn thế kỷ 17. Nền triết học, văn học và mỹ thuật của Tây Ban Nha phát triển rực rỡ trong thời kỳ này. Tây Ban Nha phát triển thành một đế quốc rộng lớn, trải dài từ California tới Patagonia, cũng như các thuộc địa trải dài ở tây Thái Bình Dương. Trở nên giàu có nhờ tài sản thu hái được ở các thuộc địa, Tây Ban Nha bị lôi kéo vào các cuộc chiến tranh tôn giáo và các cuộc chiến với nhiều quốc gia châu Âu khác. Tây Ban Nha mất dần quyền kiểm soát ở các vùng đất ở Hà Lan, Ý, Pháp và Đức ngày nay và bị lôi vào các cuộc chiến tranh với Pháp, Anh, Thụy Điển và Đế quốc Ottoman ở Địa Trung Hải và Bắc Phi. Các cuộc chiến tại châu Âu đã dẫn tới những tổn thất nặng nề về kinh tế, giai đoạn sau thế kỷ 17 chứng kiến sự suy tàn của Đế quốc Tây Ban Nha dưới triều đại Habsburg. Sự suy tàn lên đến đỉnh điểm trong cuộc Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha, cuộc chiến kết thúc đã đẩy Tây Ban Nha từ vị trí một cường quốc hàng đầu châu Âu trở thành một cường quốc hạng hai, mặc dù quốc gia vẫn duy trì được sức mạnh thực dân.

Thế kỷ 18 chứng kiến sự nổi lên của một triều đại mới, Nhà Borbón, triều đại này đã có những nỗ lực tái tạo những thể chế nhà nước và giành được một vài thành công, trong đó có sự tham gia vào Chiến tranh Độc lập Hoa Kỳ. Tuy vậy, cuối thế kỷ 18 và đầu thế kỷ 19, châu Âu trải qua một giai đoạn hỗn loạn với Cách mạng Pháp và các cuộc chiến tranh của Napoléon, hậu quả của cuộc chiến là phần lớn lãnh thổ châu Âu bị Pháp chiếm đóng, trong đó có Tây Ban Nha. Sự chiếm đóng này đã khơi mào cho một cuộc chiến tranh giành độc lập, cuộc chiến đã tàn phá Tây Ban Nha và mở đầu cho phong trào giành độc lập thành công của các thuộc địa ở châu Mỹ. Bị tàn phá bởi cuộc chiến, Tây Ban Nha trải qua thời kỳ bất ổn khi các đảng phái chính trị đại diện cho các nhóm "tự do", "phản động", "ôn hòa" chiến đấu và giành quyền kiểm soát đất nước ngắn hạn. Phong trào dân tộc bùng nổ ở các thuộc địa cuối cùng tại Cuba và Philippines đã dẫn đến một cuộc chiến tranh với Hoa Kỳ, Tây Ban Nha chính thức mất các thuộc địa cuối cùng vào cuối thế kỷ 18.

Sau một giai đoạn bất ổn chính trị đầu thế kỷ 20, Tây Ban Nha bị rơi vào cuộc nội chiến đẫm máu năm 1936. Cuộc chiến kết thúc với sự hình thành của một nền độc tài dân tộc đứng đầu bởi Francisco Franco, chế độ của Francisco Franco đã kiểm soát quốc gia này cho đến năm 1975. Tây Ban Nha là quốc gia trung lập trong Chiến tranh thế giới thứ hai, dù vậy thì rất nhiều chiến binh tình nguyện Tây Ban Nha tham chiến về cả hai phía. Những thập kỷ hậu chiến là giai đoạn tương đối ổn định (ngoại trừ phong trào vũ trang đòi độc lập ở xứ Basque), Tây Ban Nha đã trải qua giai đoạn bùng nổ kinh tế thập niên 1960 và 1970. Triều đại Bourbon đứng đầu bởi hoàng tử Juan Carlos được tái lập sau cái chết của Franco năm 1975. Tây Ban Nha hiện đại, một quốc gia theo chế độ quân chủ lập hiến, là một trong những quốc gia phát triển nhất châu Âu, thành viên của Liên minh châu Âu và là chủ nhà của Thế vận hội Mùa hè 1992.

Thời kỳ đầu

Ghi nhận sớm nhất về Hominini sống ở châu Âu được tìm thấy trong hang động Atapuerca ở Tây Ban Nha; các hóa thạch được tìm thấy ở đây có tuổi gần 1,2 triệu năm. Con người hiện đại Cro-Magnons đã đến sống ở bán đảo Iberi từ phía bắc của Pyrénées cách đây khoảng 35.000 năm. Dấu hiệu rõ ràng ràng nhất khi con người định cư thời tiền sử là các bức tranh trong hang động nổi tiếng ở động Altamira miền bắc Tây Ban Nha, đã được vẽ vào khoảng 15.000 TCN và được xem là and giai đoạn khởi đầu của nghệ thuật hang động. Hơn thế nữa, di chỉ khảo cổ ở những nơi như Los Millares ở Almería và El Argar ở Murcia cho thấy các nền văn hóa đã phát triển tồn tại ở phần phía đông của bán bảo Iberi vào cuối thời đại đồ đá mới và thời đại đồ đồng.

Thủy thủ Phoenix Hy Lạp và Carthaginia đã định cư thành công dọc theo biển Địa Trung Hải gần Tartessos, ngày nay là Cádiz. Theo Tartessos, nó cũng có thể đề được cập rằng theo John Koch Cunliffe, Karl, Wodtko và các học giả khác, văn hóa Celtic có thể đã phát triển cực thịnh đầu tiên ở xa về phía nam Bồ Đào Nha và đông nam Tây Ban Nha, khoảng 500 năm trước khi có bất kỳ dấu hiệu nào được ghi nhận ở Trung Âu. Tiếng Tartessia xuất phát từ tây nam Tây Ban Nha, được viết trong một bản thảo Phoenix vào khoảng 25 TCN, đã được John T. Koch biên dịch sang Celtic và đang được nhiều triết gia và các nhà ngôn ngữ khác công nhận là bản tiếng Celtic đầu tiên.
Trong thế kỷ 9 TCN, cộng đồng Hy Lạp đầu tiên như Emporion (hiện đại Empúries) đã định cư dọc theo bờ biển phía đông của Địa Trung Hải, từ bờ biển phía nam đến Phoenicians. Người Hy Lạp đã đặt tên Iberia theo tên sông Iber (Ebro trong tiếng Tây Ban Nha). Vào thế kỷ 6 TCN, người Carthaginian đã đến Iberia, chiến đấu với người Hy Lạp đầu tiên, và không lâu sau đó, người Roman đã đến và kiểm soát Tây Địa Trung Hải. Khu vực định cư quan trọng nhất của họ là Carthago Nova (tên Latin của Cartagena ngày nay).

Những người bản địa mà người La Mã đã gặp trong cuộc xâm chiếm của họ ở nơi mà ngày nay là Tây Ban Nha là người Iberian, đã định cư từ phần tây nam của Peninsula đến phần đông nam, và sau đó người Celts, hầu hết định cư ở phần phía bắc và tây nam của. Trong phần giữa của bán đảo, hai hóm này đã tiếp xúc nhau, một nền văn hóa pha trộn và riêng biệt đã hình thành, hay được gọi là văn hóa Celtiberian. Chiến tranh Celtiberi hay chiến tranh Tây Ban Nha đã diễn ra giữa các tôn giáo tiến bộ của Cộng hòa La Mã và nhánh Hispania Citerior Celtiberian từ 181 đến 133 TCN.

Đế chế La Mã và sự xâm chiếm của các bộ tộc German

Trong chiến tranh Punic lần thứ hai, Đế chế La Mã đã sáp nhập các thuộc địa thương mại của người Carthage trên biển Địa Trung Hải vào lãnh thổ của mình (từ năm 210 đến 205 trước Công nguyên). Đế chế La Mã đã cai quản toàn bộ bán đảo Iberia trong suốt 500 năm, ràng buộc vùng đất này bởi luật pháp và ngôn ngữ của La Mã. Những con đường lớn cũng được xây dựng nối bán đảo Iberia với đế chế.

Người La Mã đã trùng tu lại các đô thị còn lại như Lisbon (hay còn gọi là Olissipo, nay là thủ đô của Bồ Đào Nha), Tarragona (Tarraco) và thành lập các đô thị mới như Zaragoza (Caesaraugusta), Mérida (Augusta Emerita), và Valencia (Valentia). Nền kinh tế của bán đảo đã phát triển hưng thịnh dưới sự cai trị của La Mã. các sản phẩm nông nghiệp ngày càng tăng lên cùng với việc đưa vào vận hành hệ thống tưới tiêu đồng ruộng, một trong số chúng ngày nay vẫn còn được sử dụng. Các hoàng đế Trajan, Hadrian, Marcus Aurelius và Theodosius I, cùng với triết gia nổi tiếng Seneca đều sinh ra tại Tây Ban Nha. Đạo Cơ đốc đã lan đến Tây Ban Nha vào thế kỉ 1 và trở nên phổ biến vào thế kỉ 2 tại các đô thị. Phần lớn ngôn ngữ, tôn giáo, cơ sở luật pháp của Tây Ban Nha ngày nay đều bắt nguồn từ giai đoạn này.

Các bộ tộc người còn lạc hậu đã xâm chiếm Tây Ban Nha vào thế kỷ 5, khi mà Đế chế La Mã đang trên đà sụp đổ. Người Visigoth, Suebi, Vandal and Alan đã vượt qua dãy núi Pyrenees để tiến vào Tây Ban Nha. Người Visigoth sau đó đã tiếp quản Tây Ban Nha vào năm 415. Sau khi cải theo Thiên chúa giáo La Mã, vương quốc Visigoth đã trở thành một triều đại lớn ở bán đảo Iberia.

Thời kỳ Hồi giáo

Vào thế kỉ 8, bán đảo Iberia đã bị người Berber theo Đạo Hồi từ Bắc Phi nhanh chóng xâm lược (711-718). Sự xâm chiếm này là một phần trong sự mở rộng của triều đại Omeyyad Ả Rập. Chỉ có duy nhất ba vùng đất nhỏ ở miền núi phía bắc còn giữ được độc lập là Asturias, Navarre và Aragón. Trong Thời kỳ Hồi giáo, Tây Ban Nha được biết đến với cái tên Al-Andalus. Thời kì Hồi giáo ở Tây Ban Nha thịnh vượng nhất dưới triều vua Abd-ar-Rahman III.

Dưới chế độ Hồi giáo, Đạo Cơ đốc và Đạo Do Thái vẫn được công nhận, và những tín đồ của những tôn giáo này được quyền tự do thờ phụng tôn giáo của họ. Sự cải sang đạo Hồi đã dẫn đến sự phát triển vững vàng của đất nước. Những sự cải đạo rộng lớn sang Hồi giáo trong thế kỉ 10 và thế kỉ 11 đã biến Tây Ban Nha (hay thời đó gọi là Al-Andalus) thành một quốc gia mà Đạo Hồi vượt trội hẳn so với Đạo Cơ đốc.

Cộng đồng Hồi giáo ở Tây Ban Nha đã bị chia rẽ bởi những căng thẳng trong xã hội. Người Berber vùng Bắc Phi đã có những sự xung đột với người Ả Rập đến từ vùng Trung Đông. Một lực lượng lớn người Berber đã được thành lập, đặc biệt ở thung lũng sông Guadalquivir, vùng đồng bằng van biển rộng lớn ở Valencia và cả ở những vùng núi ở Granada.

Thành phố Córdoba, thủ đô của đế chế Hồi giáo Tây Ban Nha là thành phố rộng lớn nhất, giàu có nhất và phức tạp nhất lúc bấy giờ tại Châu Âu thời Trung Cổ. Thương mại và giao lưu văn hóa phát triển mạnh mẽ. Người Hồi giáo đã đưa vào Tây Ban Nha những nét văn hóa đặc sắc truyền thống của các vùng Trung Đông và Bắc Phi. Các học giả Hồi giáo và Do Thái đã góp phần lớn trong việc phục hồi và phát triển văn hóa của Hy Lạp cổ đại tại Tây Âu. Sự giao lưu văn hóa sâu rộng giữa người Hồi giáo và người Do Thái đã mang đến cho Tây Ban Nha một nền văn hóa vô cùng đặc sắc. Nhiều công trình kiến trúc mang phong cách Hồi giáo vẫn còn tồn tại ở nhiều nơi, tiêu biểu là cung điện Alhambra. Ở nông thôn, quyền sở hữu đất đai từ thời La Mã vẫn được công nhận, rất ít khi xảy ra chuyện tước quyền sở hữu của một ai đó. Một số phương pháp kĩ thuật được áp dụng vào sản xuất đã thúc đẩy nền nông nghiệp phát triển mạnh mẽ.

Sự sụp đổ của Đế chế Hồi giáo, thống nhất Tây Ban Nha

Năm 722, vương quốc Asturias theo đạo Cơ đốc được thành lập, chỉ 11 năm sau khi người Berber xâm chiếm bán đảo Iberia vào năm 711. Đầu năm 739, quân đội Hồi giáo bị đuổi ra khỏi Galacia, nơi có một trong những địa điểm thiêng liêng nhất của Đạo Cơ đốc thời trung cổ, Santiago de Compostela. Một thời gian ngắn sau, quân đội của người Frank cũng đánh đuổi thành công quân đội Hồi giáo về phía nam dãy Pyrenees, thành lập một tỉnh Cơ đốc giáo rồi sau này phát triển thành một vương quốc ở phía đông bắc.

Sự suy yếu của Đế chế Hồi giáo Al-Andalus trong những cuộc chiến tranh với vương quốc Taifa đã tạo điều kiện cho sự mở rộng của các vương quốc Cơ đốc giáo. Việc chiếm thành công thành phố trung tâm Toledo vào năm 1085 đã hoàn thành việc giải phóng phần lớn miền bắc Tây Ban Nha. Sau sự phục hồi vào thế kỉ 12 của vương triều Hồi giáo, những vùng đất lớn của người Hồi giáo đã rơi vào tay người Cơ đốc giáo vào thế kỉ 13 như Córdoba năm 1236 vào Sevilla năm 1248. Và người Hồi giáo chỉ còn lại mỗi vùng đất bị bao vây Granada và có vai trò như một tiểu quốc chư hầu ở phía nam. Cũng vào thế kỉ 13, vương quốc Aragón đã mở rộng tới vùng Địa Trung Hải và vươn đến đảo Sicilia.

Năm 1469, ngai vàng của hai vương quốc Cơ đốc giáo Aragón và Castilla đã được hợp nhất bởi lễ cưới giữa vua Ferrando II của Aragón và nữ hoàng Isabel I của Castilla. Năm 1492, vương quốc hợp nhất đã chiếm đóng Granada, chấm dứt 781 năm cai trị của người Hồi giáo tại bán đảo Iberia. Cũng trong năm 1492, với sự hỗ trợ của vua Fernando và nữ hoàng Isabel, nhà thám hiểm Christopher Columbus đã vượt Đại Tây Dương và tìm ra châu Mỹ, một phát kiến địa lý quan trọng hàng đầu của lịch sử. Trong cùng năm, một lượng lớn người Do Thái đã bị trục xuất khỏi Tây Ban Nha bởi Tòa án Dị giáo Tây Ban Nha.

Vua Fernando và nữ hoàng Isabel đã củng cố vững chắc hệ thống quyền lực trung ương, đồng thời cái tên España (Tây Ban Nha) bắt đầu được dùng để chỉ vương quốc hợp nhất. Với những cải cách lớn về chính trị, pháp luật, tôn giáo và quân đội, Tây Ban Nha đã vươn lên trở thành một cường quốc trên thế giới.

Từ Thời kỳ Khai sáng cuối thế kỉ 18

Sự thống nhất của các vương quốc Aragón, Castilla, León và Navarra đã làm nên nền tảng của đất nước Tây Ban Nha hiện nay và Đế chế Tây Ban Nha. Tây Ban Nha đã trở thành một trong những quốc gia hùng mạnh hàng đầu châu Âu trong thế kỷ 16 và nửa đầu của thế kỷ 17, vị thế đó được tạo nên bởi thương mại phát triển và sự chiếm hữu thuộc địa. Tây Ban Nha đã vươn tới đỉnh cao dưới sự trị vì của hai vua đầu tiên của hoàng triều Habsburg là Carlos I (1516-1556) và Felipe II (1556-1598).

Hệ thống thuộc địa ở đế chế Tây Ban Nha trải rộng khắp Trung Mỹ và Nam Mỹ, México, một phần lớn miền nam Hoa Kỳ, Philippines ở Đông Nam Á, bán đảo Iberia (trong đó có cả Bồ Đào Nha), miền nam Ý, đảo Sicilia và một số nơi ngày nay thuộc các nước Đức, Bỉ, Luxembourg và Hà Lan. Tây Ban Nha là đế quốc đầu tiên được gọi là đế quốc mặt trời không bao giờ lặn. Thời kỳ này được gọi là Kỷ nguyên Khai phá với việc các nước châu Âu đi chiếm thuộc địa, mở ra các trung tâm buôn bán. Cùng với nguồn kim loại, hương liệu, các mặt hàng xa xỉ phẩm mang về từ thuộc địa, các nhà thám hiểm Tây Ban Nha và châu Âu đã mang về rất nhiều kiến thức, làm thay đổi cách nhìn của người châu Âu về thế giới.

Vào thế kỉ 16 và thế kỉ 17, Tây Ban Nha cũng bắt đầu đối mặt với nhiều khó khăn. Đầu thế kỉ 16, bọn cướp biển Barbary hung hãn dưới sự bảo hộ của đế quốc Ottoman đã đột kích vào những vùng ven biển của Tây Ban Nha, với âm mưu lập ra các vùng đất Hồi giáo mới. Thời gian này, những cuộc chiến tranh giữa Tây Ban Nha và Pháp cũng thường nổ ra tại Ý và một vài nơi khác. Tiếp đó, phong trào cải cách tôn giáo ở châu Âu đã khiến đất nước rơi vào bãi lầy của những cuộc chiến tranh tôn giáo.

Giữa thế kỉ 17, những dấu hiệu của sự căng thẳng tại châu Âu ngày càng lộ rõ. Triều đại Habsburg ở Tây Ban Nha đã liên tiếp vướng vào những cuộc xung đột về chính trị, tôn giáo, gây ra nhiều hậu quả về kinh tế. Tây Ban Nha đã giúp đỡ Đế quốc La Mã Thần thánh chống lại những người theo Đạo Tin lành. Nhưng Tây Ban Nha sau đó lại phải công nhận quyền độc lập của Bồ Đào Nha và Hà Lan, từ bỏ một số vùng đất cho Pháp. Từ năm 1640, Tây Ban Nha ngày càng suy yếu dần.

Cuộc tranh luận về quyền kế thừa ngôi báu đã nổ ra vào những năm đầu của thế kỷ 18. Cuộc chiến tranh về quyền thừa kế đã nổ ra tại Tây Ban Nha (1701-1714) với cái giá phải trả là Tây Ban Nha đã mất đi vị trí là một cường quốc ở khu vực. Vương triều Bourbon Pháp đã lên thay thế. Vị vua Borbón đầu tiên là Felipe V đã thống nhất đất nước dưới một chính quyền tập trung, thủ tiêu rất nhiều đặc quyền đặc lợi của quý tộc địa phương. Thế kỉ 18 chứng kiến sự phục hồi dần dần và sự thịnh vượng đã quay trở lại Tây Ban Nha dưới triều đại Borbón. Những ý tưởng của Thời kỳ Khai sáng đã phát huy tác dụng. Vào cuối thế kỉ 18, thương mại tăng trưởng nhanh chóng. Sự giúp đỡ quân sự đối với các thuộc địa Anh trong cuộc Chiến tranh giành độc lập Bắc Mỹ đã cải thiện vị thế quốc tế của Tây Ban Nha.

Các vị vua Tây Ban Nha (1516_1931):

 Carlos I (24/2/1500 – 21/9/1558): 28/6/1519_16/1/1556
 Felipe II (21/5/1527 – 13/9/1598): 16/1/1556_13/9/1598
 Felipe III (14/4/1578 - 31/3/1621): 13/9/1598_31/3/1621
 Felipe IV (8/4/1605 – 17/9/1665): 31/3/1621_17/9/1665
 Carlos II (6/11/1661 - 1/11/1700): 17/9/1665_1/11/1700
 Felipe V (19/12/1683 - 9/7/1746): 16/11/1700_15/1/1724
 Luis I (25/8/1707 - 31/8/1724): 15/1 _ 31/8/1724
 Felipe V (19/12/1683 - 9/7/1746): 6/9/1724_9/7/1746
 Fernando VI (23/9/1713 - 10/8/1759): 9/7/1746_10/8/1759
 Carlos III (20/1/1716 - 14/12/1788): 10/8/1759_14/12/1788
 Carlos IV (11/11/1748 - 20/1/1819): 14/12/1788_19/3/1808
 Fernando VII (14/10/1784 - 29/9/1833): 19/3 _ 6/5/1808
 José I Bonaparte (7/1/1768 - 28/7/1844): 6/6/1808_11/12/1813
 Fernando VII (14/10/1784 - 29/9/1833): 11/12/1813_29/9/1833
 Isabel II (10/10/1830 - 9/4/1904):29/9/1833_30/9/1868

Chính quyền cách mạng:
 Pascual Madoz Ibanez: Ngày 30 tháng 9 năm 1868 - ngày 03 tháng 10 năm 1868
 Joaquin Aguirre de la Peña: Ngày 03 tháng 10 năm 1868 - 5 tháng 10 năm 1868
 Francisco Serrano y Domínguez: Ngày 18 tháng 6 năm 1869 - ngày 2 tháng 1 năm 1870
 Amadeo I Fernando Maria (30/5/1845 - 18/1/1890): 16 tháng 11 năm 1870 - 11 tháng 2 của năm 1873
 Nicolás Salmerón Alonso: 18 tháng 7 năm 1873 - 07 tháng 9 năm 1873
 Emilio Castelar y Ripoll: 07 Tháng Chín năm 1873 - 03 tháng 1 năm 1874
 Francisco Serrano y Domínguez: 03 tháng 1 năm 1874 - 30 tháng 12 năm 1874

Phục hồi chuyên chế:

 Alfonso XII (28/11/1857 - 25/11/1885): 29/12/1874_25/11/1885
 Alfonso XIII (17/5/1886 - 28/2/1941): 17/5/1886_17/4/1931

Thế kỉ 19

Cuối thế kỷ 18, Tây Ban Nha (cùng với Anh, Áo, đế quốc Ottoman và Phổ,...) giúp đỡ Hoàng gia Bourbon mất ngôi trong Chiến tranh Cách mạng Pháp chống lại nước Cộng hòa Pháp. Nhưng sự thất bại trên chiến trường đã dẫn đến việc vua Carlos IV(1788_1808) phải có những thỏa hiệp với nước Pháp cách mạng. Năm 1804, Đế chế thứ nhất được Hoàng đế Napoléon I của Pháp thành lập. Các cuộc chiến giữa Napoléon và Liên minh chống Pháp của Anh, Áo, Phổ,... xảy ra liên miên trong khi Tây Ban Nha bấy giờ về phe Pháp. Trong trận Trafalgar vào năm 1805, Hải quân Anh do Đô đốc Horatio Nelson thống lĩnh đập tan tác hạm đội hỗn hợp của Hải quân Tây Ban Nha và Pháp, và Đô đốc Tây Ban Nha bị thương chí mạng. Sau đó, việc Tây Ban Nha rút khỏi Hệ thống phong tỏa Lục địa đã khiến Napoléon hết sức tức giận. Ông ta đã đem quân chiếm đóng và hạ bệ vua Carlos IV của Tây Ban Nha. Người dân Tây Ban Nha phản ứng rất mãnh liệt và quyết định ủng hộ con trai vua Carlos là Fernando. Ngày 2 tháng 5 năm 1808, cuộc khởi nghĩa giành độc lập người dân thủ đô Madrid bùng nổ, chống lại quân đội Pháp chiếm đóng.

Tây Ban Nha bị đặt vào vòng phong tỏa của Đế quốc Anh. Trong khi đó, các ủy ban hành chính tuyên bố ủng hộ Fernando, và họ mong có được nhiều quyền tự trị từ Madrid với một bản hiến pháp tự do. Năm 1812, Cádiz Cortes đã thành lập bản hiến pháp đầu tiên của nước Tây Ban Nha, Hiến pháp năm 1812 (19/3/1812) (còn có tên là La Pepa).

Quân đội Anh, dưới sự lãnh đạo của công tước Wellington, đã đánh bại quân đội Pháp ở bán đảo Iberia. Cuộc chiến tranh ở bán đảo Iberia có thể coi là cuộc chiến tranh du kích đầu tiên trong lịch sử cận đại Tây Âu. Những con đường tiếp tế của quân Pháp đã bị ngăn chặn và phá hủy bởi những chiến sĩ du kích Tây Ban Nha. Quân đội Pháp chính thức bị đánh bại trong trận Vitoria năm 1813, và đến năm sau, Fernando IV đã trở thành vua của Tây Ban Nha.

Sự xâm lược của Pháp đã để lại nhiều hậu quả tai hại cho Tây Ban Nha. Nền kinh tế bị tàn phá nặng nề, các thuộc địa của Tây Ban Nha ở châu Mỹ Latinh đua nhau đòi độc lập, nước này chỉ còn lại mỗi hai thuộc địa ở châu Mỹ là Cuba và Puerto Rico.

Từ năm 1820-1823, một cuộc cách mạng đã diễn ra ở Tây Ban Nha đòi vua Fernando VII phải thực hiện bản Hiến pháp 1812, lãnh đạo bởi Rafael del Riego (1785_1823) và được người dân ủng hộ. Trước phong trào cách mạng, nhà vua đã phải thừa nhận bản hiến pháp và một số cải cách tư sản đã được tiến hành. Đến tháng 11 năm 1823, quân Bourbon của Pháp do Công tước của Angoulême chỉ huy đã theo lệnh của Liên minh Thần thánh tiến vào đàn áp, Riego bị xử tử.

Năm 1873, nền cộng hòa đầu tiên ở Tây Ban Nha được thành lập. Nhưng đến năm 1874, nền cộng hòa đã bị Nhà thờ Thiên chúa giáo La Mã đàn áp.

Vào cuối thế kỉ 19, những phong trào dân tộc bùng nổ ở Cuba và Philippines, gây ra những cuộc chiến tranh đòi độc lập. Hoa Kỳ đã can thiệp vào các nước này vào năm 1898, cuộc chiến tranh Hoa Kỳ-Tây Ban Nha bùng nổ. Kết quả là Tây Ban Nha đã mất nốt những thuộc địa cuối cùng của mình là Philippines, Guam ở châu Á và Cuba, Puerto Rico ở biển Caribbean.

Đầu thế kỉ 20
Những năm đầu thế kỉ 20, tình hình Tây Ban Nha tương đối ổn định. Tây Ban Nha đã chiếm một số thuộc địa ở châu Phi như Tây Sahara, Maroc và Guinea Xích Đạo. Tuy nhiên, cuộc chiến tranh nổ ra tại Morocco vào năm 1931 đã làm suy giảm ảnh hưởng của Tây Ban Nha tại các thuộc địa này. Khoảng thời gian cai trị độc tài của tướng Miguel Primo de Rivera (1923-1931) kết thúc với việc nền cộng hòa thứ hai được thành lập. Chính quyền cộng hòa đã trao quyền tự trị cho các vùng như xứ Basque, Catalonia và Galacia, đồng thời công nhận quyền bầu cử của phụ nữ.

Năm 1936, cuộc nội chiến Tây Ban Nha bùng nổ giữa phe của viên tướng độc tài Francisco Franco, được sự ủng hộ của các nước phát xít Đức và Ý với phe Cộng hòa, được 54 quốc gia trên thế giới ủng hộ, trong đó có Liên Xô. Song do nội bộ chính phủ Cộng hòa thiếu thống nhất nên lực lượng ngày càng yếu đi. Ngày 21 tháng 3 năm 1939, Franco chiếm được thủ đô Madrid, chính phủ Cộng hòa bị lật đổ. Franco thiết lập nền thống trị độc tài ở Tây Ban Nha và ông ta trở thành nguyên thủ của đất nước này cho đến khi mất. Cuộc Nội chiến ở Tây Ban Nha được coi là trận chiến mở màn cho Chiến tranh thế giới thứ hai sau đó. Dưới thời Franco, Tây Ban Nha giữ vai trò trung lập trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, nhưng vẫn ủng hộ cho phe Trục của các nước phát xít.

Tây Ban Nha dưới thời Franco
Dưới thời Franco, một nền thống trị độc tài được thiết lập ở Tây Ban Nha. Chỉ có duy nhất một đảng của Franco là hợp pháp, còn tất cả các chính đảng khác đều bị thủ tiêu. Nhiều nhân sĩ tiến bộ đã bị bắt giam hoặc bị giết, nhiều người đã phải chạy sang châu Mỹ Latinh.

Năm 1956, nền thống trị của Tây Ban Nha tại Maroc đã kết thúc. Đến năm 1968, đến lượt Guinea thuộc Tây Ban Nha tuyên bố độc lập, trở thành một quốc gia với tên gọi Guinea Xích Đạo.

Sau chiến tranh thế giới thứ hai, Tây Ban Nha về mặt chính trị và kinh tế khá tách biệt so với thế giới bên ngoài. Nước này vẫn giữ mình đứng ngoài Liên Hợp Quốc cho đến tận năm 1955. Trong thập niên 1960, Tây Ban Nha đã đạt được sự tăng trưởng kinh tế chưa từng thấy và được gọi Phép màu Tây Ban Nha, giúp chuyển đổi nước này thành một quốc gia công nghiệp hóa hiện đại. Các chính sách tự do hóa chính trị và kinh tế trong những năm cuối cầm quyền của Franco được thực hiện khiến cho ngành du lịch hết sức phát triển, chỉ số phát triển con người được nâng cao.

Từ sau năm 1978 đến nay
Tháng 11 năm 1975, nhà độc tài Franco qua đời vì bệnh tật tại thủ đô Madrid. Juan Carlos trở thành vua của Tây Ban Nha và được coi là người đứng đầu quốc gia. Năm 1978, hiến pháp mới được ban hành, đưa đất nước trở lại với tiến trình dân chủ. Năm 1982, Đảng Công nhân Xã hội Tây Ban Nha (PSOE) lên nắm quyền, đại diện cho sự trở lại của lực lượng cánh tả Tây Ban Nha sau 43 năm. Trong cuộc bầu cử năm 1996, Đảng Nhân dân Tây Ban Nha (PP) đã vượt lên trong cuộc đua tranh vào quốc hội.

Vào ngày 1 tháng 1 năm 2002, Tây Ban Nha đã thông qua việc sử dụng đồng tiền chung châu Âu là euro, đồng tiền chung của 13 quốc gia thành viên của Liên minh châu Âu.

Vào ngày 11 tháng 3 năm 2004, một chùm bom đã phát nổ tại nhà ga tàu điện ngầm tại thủ đô Madrid, giết chết 191 người và làm bị thương hơn 1460 người. Vụ khủng bố này đã gây chấn động dư luận Tây Ban Nha và thế giới. Đồng thời vụ khủng bố này cũng gây ảnh hưởng lớn đến cuộc bầu cử quốc hội Tây Ban Nha 3 ngày sau đó. Kết quả là vào ngày 14 tháng 3 năm 2004, Đảng Công nhân Xã hội Tây Ban Nha đã lại lên cầm quyền, với việc ông José Luis Rodríguez Zapatero trở thành thủ tướng chính phủ của Tây Ban Nha.

Xem thêm
 Lịch sử châu Âu
 Chính trị Tây Ban Nha

Chú thích

Liên kết
History of Spain: Primary Documents
Spanish History Sources & Documents
Stanley G. Payne The Seventeenth-Century Decline
Henry Kamen, "The Decline of Spain: A Historical Myth?", Past and Present,) (Explains the complexities of this subject)
WWW-VL "Spanish History Index


title: Bijuri

text:
Bijuri là một thị xã và là một nagar panchayat của quận Shahdol thuộc bang Madhya Pradesh, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Bijuri có dân số 28.263 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Bijuri có tỷ lệ 61% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 70%, và tỷ lệ cho phái nữ là 52%. Tại Bijuri, 16% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Madhya Pradesh


title: Pramet

text:
Pramet là một đô thị thuộc huyện Ried im Innkreis thuộc bang Oberösterreich, Áo. Đô thị  có diện tích 13,85 km², dân số thời điểm năm 2006 là 977 người.

Tham khảo


title: Octotemnus

text:
Octotemnus là một chi bọ cánh cứng trong họ Ciidae.

Các loài
 Octotemnus aculeatus Kawanabe, 2002
 Octotemnus chinensis J.-K. Li, 1992
 Octotemnus glabriculus Gyllenhal, 1827
 Octotemnus japonicus Mityatake, 1954
 Octotemnus laminifrons Motschulsky, 1861
 Octotemnus mandibularis Gyllenhal, 1813
 Octotemnus michiochujoi Kawanabe, 2005
 Octotemnus omogensis Miyatake, 1954
 Octotemnus opacus Mellié, 1848
 Octotemnus parvulus Miyatake, 1954
 Octotemnus pilosoceps Kawanabe, 2002
 Octotemnus punctidorsum Miyatake, 1954
 Octotemnus robustus Kawanabe, 2002
 Octotemnus rugosopunctatus Drogvalenko, 2002

Chú thích

Tham khảo

Ciidae


title: Soragna

text:
Soragna là một thị xã ở tỉnh Parma, phía bắc Italia. Thị xã này có diện tích 97 ki-lô-mét vuông và dân số là 4.500.

Chú thích

Đô thị tỉnh Parma


title: Ichneumonella

text:
Ichneumonella là một chi bướm đêm thuộc họ Sesiidae.

Các loài
Ichneumonella hyaloptera  Gorbunov & Arita, 2005
Ichneumonella viridiflava  Gorbunov & Arita, 2005

Chú thích

Tham khảo

Sesiidae


title: Neocrepidodera carolinae

text:
Neocrepidodera carolinae là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baselga & Novoa miêu tả khoa học năm 2005.

Chú thích

Tham khảo

Neocrepidodera


title: Desmopachria balfourbrownei

text:
Desmopachria balfourbrownei là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Young miêu tả khoa học năm 1990.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Desmopachria


title: Maasin, Iloilo

text:
Maasin là một đô thị hạng 4 ở tỉnh Iloilo, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2000 của Philipin, đô thị này có dân số 30.828 người trong 5.395 hộ.

Các đơn vị hành chính

Maasin được chia ra 50 barangay.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin

Đô thị của Iloilo


title: Acrocercops luctuosa

text:
Acrocercops luctuosa là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Guyana. Nó được miêu tả bởi Edward Meyrick năm 1915.

Chú thích

Tham khảo

Acrocercops


title: Acrocercops crypsigrapha

text:
Acrocercops crypsigrapha là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Myanma. Nó được miêu tả bởi Edward Meyrick năm 1930.

Chú thích

Tham khảo

Acrocercops


title: Navès, Tarn

text:
Navès  là một xã trong tỉnh Tarn thuộc vùng Occitanie ở miền nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 176 mét trên mực nước biển.
Sông Thoré tạo thành phần lớn ranh giới đông bắc, sau đó đổ vào sông Agout, sông tạo thành phần lớn ranh giới phía bắc.

Tham khảo
INSEE

Xã của Tarn


title: Lipotriches kampalana

text:
Lipotriches kampalana là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1935.

Chú thích

Tham khảo

Lipotriches
Động vật được mô tả năm 1935


title: Symplocos longipes

text:
Symplocos longipes là một loài thực vật thuộc họ Symplocaceae. Đây là loài đặc hữu của México.

Chú thích

Tham khảo
 González-Espinosa, M. 1998. Symplocos longipes. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

L
Thực vật đặc hữu Mexico


title: Neurogomphus

text:
Neurogomphus là một chi chuồn chuồn ngô thuộc họ Gomphidae. Nó gồm các loài:
 Neurogomphus dissimilis
 Neurogomphus featheri
 Neurogomphus pinheyi
 Neurogomphus zambeziensis

Chú thích

Tham khảo

Gomphini


title: Gynoplistia bella

text:
Gynoplistia bella là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gynoplistia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: 20164 Janzajíc

text:
20164 Janzajíc là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1228.3974787 ngày (3.36 năm).

Nó được hai nhà thiên văn học người Séc Jana Ticha và Milos Tichý phát hiện ngày 9 tháng 11 năm 1996 tại Đài thiên văn Kleť (IAU code 046) ở Cộng hòa Séc, và được đặt theo tên Jan Zajíc (1950 - 1969), một sinh viên Tiệp Khắc đã tự thiêu ngày 25.2.1969 ở gần quảng trường Wenceslas tại Praha, để phản đối việc quân đội Liên Xô chiếm đóng Tiệp Khắc thời đó.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Asteroid Janzajic: Tình huống phát hiện tiểu hành tinh, Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics, Cambridge, USA
 (20164) Janzajic

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1996


title: Eucera polita

text:
Eucera polita là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Pérez mô tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Eucera
Động vật được mô tả năm 1895


title: Drasterius aegyptiacus

text:
Drasterius aegyptiacus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Buysson miêu tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Drasterius


title: Tõnu Trubetsky

text:
Tõnu Trubetsky (còn được biết như Tony Blackplait; sinh ngày 24 tháng 4 năm 1963) là người Estonia có gốc Ba Lan và Ruthenia. Trubetsky là một ca sĩ nhạc new romantic và punk rock, cũng như là một diễn viên và đạo diễn. Tạp chí Suosikki từng nói "Tony chính là new romantic" và phần lớn tác phẩm của Tony là hoàn hảo.

Tiểu sử

Các đĩa nhạc

The Flowers Of Romance
Sue Catwoman (2004, CDEP, MFM Records)
Sue Catwoman (2004, CD, The Flowers Of Romance)

Vennaskond
Riga My Love/Girl In Black (1991, 7")
Rockpiraadid (1992, MC, Theka)
Mina Ja George (1996, MC, CD, Vennaskond/Harley Davidson)
Insener Garini Hüperboloid (1999, MC)
Priima (1999, 2MC, 2CD, HyperElwood)
Warszawianka (1999, MC, CD, HyperElwood)
Pirita Live (1999, CD, Fucking Cunt Records)
News From Nowhere (2001, MC, CD, DayDream)
Subway (2003, CD)

Các bộ phim

Đạo diễn
Vennaskond. Millennium (1998, VHS, 90 min., Faama Film/Trubetsky Pictures)
Vennaskond. Ma armastan Ameerikat (2001, VHS, 140 min., DayDream Productions/Trubetsky Pictures)
Vennaskond. Sügis Ida-Euroopas (2004, 2DVD, 185 min., DayDream/Trubetsky Pictures)

Diễn viên
Serenade (đạo diễn: Rao Heidmets, 1987)
The Sweet Planet (đạo diễn: Aarne Ahi, 1987)
War (đạo diễn: Hardi Volmer & Riho Unt, 1987)
Hysteria (đạo diễn: Pekka Karjalainen, 1992)
Moguchi (nhạc: Vennaskond, đạo diễn: Toomas Griin & Jaak Eelmets, 2004)

Tham khảo

 Pogo (thơ; 1989) ISBN 5450001975
 Inglid ja kangelased (tiểu thuyết; với Anti Pathique; 1992)
 Anarhia (thơ; 1994) ISBN 9985550110
 Daam sinises (tiểu thuyết punk; với Anti Pathique; 1994)
 Mina ja George (tiểu thuyết; 1996)
 Trubetsky (thơ; 2000) ISBN 9985661990
 Inglid ja kangelased (tiểu thuyết; với Anti Pathique và Juhan Habicht; 2002) ISBN 998594481X
 Anarhistid: anarhia agendid. Maailmarevolutsiooni prelüüd: anarhistliku liikumise ajalugu (2003) ISBN 9985944887

Xem thêm
The Flowers of Romance
Vennaskond
The Flowers of Romance - MySpace
Vennaskond - MySpace
Tony Blackplait
City in Literature – Trubetsky’s Version
http://www.lasering.ee/everyday/index.php?make=item_show&toote_id=19077
http://www.dvd2002.ee/sub.php?op=showDVD&ID=890
http://www.lasering.ee/everyday/index.php?make=item_show&toote_id=19078
http://www.disagreement.net/reviews/flowersofromance_paris.html
http://www.unitedandstrong.net/scene/reviews/index.php
The Flowers of Romance

Đạo diễn điện ảnh Estonia
Nam diễn viên điện ảnh Estonia
Nam ca sĩ Estonia
Ca sĩ nhạc punk rock
Nhân vật còn sống
Sinh năm 1963
Nam ca sĩ thế kỷ 20


title: Centris zonata

text:
Centris zonata là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Mocsáry mô tả khoa học năm 1899.

Chú thích

Tham khảo

Centris
Động vật được mô tả năm 1899


title: Art Clokey

text:
Arthur "Art" Clokey (12 tháng 10 năm 1921 – 8 tháng 1 năm 2010) là người tiên phong trong việc truyền bá rộng rãi loại phim hoạt hình động nhân vật làm từ đất sét, vốn được bắt đầu từ năm 1955 với một phim thử nghiệm tên là Gumbasia, chịu ảnh hưởng bởi giáo sư của mình, Slavko Vorkapich, tại trường Đại học Nam California.

Từ dự án Gumbasia, Art Clokey và vợ Ruth đã sáng tạo ra Gumby. Từ đó Gumby và chú ngựa Pokey đã trở nên quen thuộc trên vô tuyến, xuất hiện trong một số series bắt đầu bằng Howdy Doody Show và sau đó Những cuộc phiêu lưu của Gumby. Các nhân vật hoạt hình được yêu thích trở lại vào những năm thập niên 80, khi diễn viên và danh hài người Mỹ Eddie Murphy quảng cáo Gumby trên áo trong series Saturday Night Live. Vào thập kỷ 90, Gumby: The Movie được phát hành, và gây tiếng vang.

Gumby là một nhân vật hoạt hình màu xanh, hình dạng như một thanh kẹo cao su.

Xem Gumby trên Youtube.

Link ngoài

 Premavision
 Art Clokey  Art Clokey's bio on Gumbyworld.com

 KQED Arts and Culture: Art Clokey
 Art Clokey: Gumby 50th Anniversary Exhibition
 Full Archive of American Television interview with Art Clokey

Tham khảo

Người Michigan
Nhà làm phim hoạt hình Mỹ


title: Hyphaenia convexicollis

text:
Hyphaenia convexicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev & Sprecher-Uebersax miêu tả khoa học năm 1997.

Chú thích

Tham khảo

Hyphaenia


title: (37649) 1994 FC

text:
(37649) 1994 FC là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Robert H. McNaught ở Đài thiên văn Siding Spring ở Coonabarabran, New South Wales, Australia, ngày 19 tháng 3 năm 1994.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 37001–38000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1994
Được phát hiện bởi Robert H. McNaught
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Bithynia majorcina

text:
Bithynia majorcina là một loài ốc nước ngọt cỡ nhỏ có vảy, là động vật thân mềm chân bụng sống dưới nước trong họ Bithyniidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Bithynia


title: Hirtomurex marshalli

text:
Hirtomurex marshalli là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Hirtomurex


title: Königheim

text:
Königheim là một thị xã ở huyện Main-Tauber trong bang Baden-Württemberg ở nước Đức. Đô thị này có diện tích 61,23 km², dân số thời điểm 31 tháng 6 năm 2006 là 3286 người.

Tham khảo


title: Oulles

text:
Oulles là một xã thuộc tỉnh Isère trong vùng Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 728-2559 mét trên mực nước biển. Theo điều tra dân số năm 1999 của INSEE có dân số là 16 người.

Tham khảo

Xã của Isère


title: Sarreinsming

text:
Sarreinsming là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Sarreguemines, tổng Sarreguemines-Campagne. Tọa độ địa lý của xã là 49° 05' vĩ độ bắc, 07° 06' kinh độ đông. Sarreinsming nằm trên độ cao trung bình là 220 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 194 mét và điểm cao nhất là 310 mét. Xã có diện tích 6,98 km², dân số vào thời điểm 1999 là 1249 người; mật độ dân số là 178 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Moselle


title: Monolepta gigantea

text:
Monolepta gigantea là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1897.

Chú thích

Tham khảo

Monolepta


title: Ecnomus mosleyi

text:
Ecnomus mosleyi là một loài Trichoptera trong họ Ecnomidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Ecnomus


title: Kenitra

text:
Kenitra (tên ở Maroc theo tiếng Ả Rập: القنيطرة, phiên âm: Q'nitra, cây cầu nhỏ) là một thành phố ở Marốc, trước đây (1932-1956) được biết đến là Cảng Lyautey. Đây là một cảng bên sông Sebou, có dân số trong năm 2004 là 359.142 người và là thủ phủ của khu vực Hssen Gharb Chrarda-Beni. Trong thời kỳ Chiến tranh lạnh, Hoa Kỳ có căn cứ quân Mỹ tại Kenitra phục vụ như là một điểm dừng chân tại Bắc Phi

Tham khảo

Vùng Hssen Gharb Chrarda-Beni
Thành phố Maroc
Kenitra


title: 527 Euryanthe

text:
527 Euryanthe

527 Euryanthe là một tiểu hành tinh ở vành đai chính. Nó được Max Wolf phát hiện ngày 20.3.1904 ở Heidelberg, và được đặt theo tên Euryanthe, nữ anh hùng trong vở opera cùng tên, của Carl Maria von Weber.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1904
Được phát hiện bởi Max Wolf


title: Coivert

text:
Coivert là một xã ở tỉnh Charente-Maritime trong vùng Nouvelle-Aquitaine, Pháp. Xã có diện tích 14,78  km². Sông Boutonne tạo thành phần lớn ranh giới phía đông thị trấn.

Tham khảo

Xã của Charente-Maritime


title: Ternstroemia howardiana

text:
Ternstroemia howardiana là một loài thực vật thuộc họ Theaceae. Đây là loài đặc hữu của Jamaica.

Chú thích

Tham khảo
 Kelly, D.L. 1998. Ternstroemia howardiana. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Jamaica
Ternstroemia
Thực vật dễ tổn thương
Thực vật đặc hữu Jamaica


title: Saint-Loup-Lamairé

text:
Saint-Loup-Lamairé là một xã thuộc tỉnh Deux-Sèvres trong vùng Nouvelle-Aquitaine phía tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 130 mét trên mực nước biển.

Thị trấn được lập năm 1974 thông qua việc hợp nhất hai xã Saint-Loup-sur-Thouet và Lamairé.

Thị trấn Saint-Loup-sur-Thouet nằm bên sông Thouet. Tuyến đường GR 36 chạy từ Ouistreham, bên bờ biển eo biển Anh đến Bourg-Madame, tại biên giới với Tây Ban Nha.

Tham khảo
INSEE

Xã của Deux-Sèvres


title: Drepanocentron satrajita

text:
Drepanocentron satrajita là một loài Trichoptera trong họ Xiphocentronidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Drepanocentron


title: Motera

text:
Motera là một thị trấn thống kê (census town) của quận Gandhinagar thuộc bang Gujarat, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Motera có dân số 21.150 người. Phái nam chiếm 55% tổng số dân và phái nữ chiếm 45%. Motera có tỷ lệ 74% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 81%, và tỷ lệ cho phái nữ là 67%. Tại Motera, 13% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Gujarat


title: Crypsedra

text:
Crypsedra là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó chỉ có một loài:
Crypsedra gemmea Treitschke, 1825

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database
Crypsedra at funet

Cuculliinae


title: (8510) 1991 PT8

text:
{{DISPLAYTITLE:(8510) 1991 PT8}}

(8510) 1991 PT8 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 5 tháng 8 năm 1991.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 8001–9000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1991
Được phát hiện bởi Henry E. Holt
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Viator

text:
Viator là một đô thị thuộc tỉnh Almería, ở cộng đồng tự trị Andalusia, Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích km², dân số năm 2005 là người. José Brocca lived here.

Biến động dân số

Nguồn: INE (Tây Ban Nha)

Tham khảo

Liên kết ngoài
  Viator - Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía
  Viator  - Diputación Provincial de Almería

Đô thị ở Almería


title: Ischiodontus

text:
Ischiodontus là một chi bọ cánh cứng trong họ
Elateridae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1859 bởi Candèze.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Ischiodontus biemarginatus Steinheil
 Ischiodontus boninensis Makihara & Ôhira, 2006
 Ischiodontus daitoensis Ôhira, 1969
 Ischiodontus intersitialis Boheman
 Ischiodontus kawaii Ôhira, 1967
 Ischiodontus langfordi (Van Zwaluwenburg, 1957)
 Ischiodontus melanoxanthoides Fleutiaux, 1906
 Ischiodontus pinguis Candèze, 1859

Chú thích

Tham khảo

Ampedini


title: Paranapiacaba inclusa

text:
Paranapiacaba inclusa là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1887.

Chú thích

Tham khảo

Paranapiacaba


title: Kinh tế Đại Việt thời Tây Sơn

text:
Kinh tế Đại Việt thời Tây Sơn phản ánh những vấn đề liên quan tới hoạt động kinh tế nước Đại Việt vào thời nhà Tây Sơn (1778-1802) trong lịch sử Việt Nam, trong lãnh thổ do triều đại này quản lý (kinh tế vùng đất do nhà Hậu Lê quản lý từ năm 1789 trở về trước được phản ánh trong các bài viết về kinh tế Đàng Ngoài, kinh tế vùng Nam Bộ do Nguyễn Ánh quản lý từ 1788 trở về sau được phản ánh trong bài Gia Long, phần Ổn định Nam Hà).

Trong những năm đầu, do hoàn cảnh chiến tranh, phải đối phó với các chính quyền khác và lãnh thổ còn bị chia cắt, nhà Tây Sơn chưa có nhiều chính sách và việc thực thi cụ thể đối với phát triển kinh tế. Chính sách phát triển kinh tế của nhà Tây Sơn chỉ thực sự bắt đầu sau khi Quang Trung đánh bại quân Thanh và chính thức thay thế nhà Lê ở Bắc Bộ. Thăng Long không còn là kinh đô nhưng vẫn đóng vai trò trung tâm kinh tế.

Thương mại

Nhà Tây Sơn có chủ trương thông thương, mở rộng quan hệ buôn bán với nước ngoài từ khá sớm. Năm 1777, khi chính quyền Tây Sơn làm chủ hầu hết khu vực Đàng Trong, Nguyễn Nhạc đã tạo điều kiện cho các thương gia người Anh buôn bán trong vùng đất mà ông quản lý. Thể theo nguyện vọng của thương nhân Anh, Nguyễn Nhạc cho họ buôn bán cả vụ, chỉ cần trả một khoản thuế nhất định.

Ngoài Bắc, trung tâm buôn bán là Thăng Long, phía nam là kinh đô Phú Xuân. Phú Xuân trở thành nơi nhiều người dân đến tụ họp buôn bán, sầm uất hơn những nơi khác trong nước. Do chính sách cởi mở của Nguyễn Nhạc, nền kinh tế hàng hóa được kích thích phát triển, thương nhân các nước đến kinh doanh dễ dàng.

Sau ngày lên ngôi hoàng đế và quản lý cả khu vực Bắc Bộ, Quang Trung cũng bãi bỏ chính sách ức thương mà chính quyền Lê-Trịnh trước đây áp dụng để tạo điều kiện cho hàng hóa lưu thông, thúc đẩy sản xuất phát triển. Đối tác lớn nhất khi đó vẫn như truyến thống là Trung Quốc.

Cuối năm 1789, Quang Trung đã viết thư sang đề nghị Càn Long cho mở cửa ải giữa Việt Nam và Trung Quốc để tiện cho việc đi lại buôn bán giữa nhân dân hai bên, cụ thể là mở chợ Bình Thủy ở trấn Cao Bằng, cửa ải Du Thôn ở Lạng Sơn. Ngoài ra, Quang Trung còn đề nghị rút miễn thuế buôn và lập nha hàng ở phủ Nam Ninh (Quảng Tây). Những đề nghị của Quang Trung được Càn Long chấp thuận. Do đó, quan hệ giao thương giữa Trung Quốc và Việt Nam được khôi phục và phát triển mạnh mẽ.

Nông nghiệp

Sau cuộc chiến chống quân Thanh, nhiều vùng trong cả nước rất khó khăn sau nhiều năm chiến tranh. Những vùng như Thanh Hóa, Nghệ An bị mất mùa, dân bị đói kém, ruộng đất bị bỏ hoang nhiều nơi.

Quang Trung ban hành "Chiếu khuyến nông" kêu gọi nhân dân lưu tán trở về quê hương khai khẩn ruộng nương, sản xuất nông nghiệp để ổn định cuộc sống. Ông giao cho các quan lại địa phương trình được sổ điền hộ, kê khai số đinh, số ruộng hiện có và số ruộng hoang mới khai khẩn để triều đình quy định ngạch thuế. Sau đó phát cho mỗi người một tấm thẻ bài gọi là "thiên hạ đại tín" ghi họ tên, quê quán và điểm chỉ để quản lý nhân khẩu, kê đủ số đinh hiện có để phục vụ sản xuất và quân sự.

Cùng việc lập sổ đinh, Quang Trung ra lệnh lập lại sổ ruộng. Ruộng được chia làm 3 hạng: nhất đẳng điền, nhị đẳng điền và tam đẳng điền; trên cơ sở đó triều đình có mức thu cụ thể. Ngoài thuế và tiền thật vật, làm kho, nông dân không phải nộp thêm khoản tiền nào khác. Chính sách đơn giản này góp phần làm giảm gánh nặng đóng góp cho nhân dân, khiến đời sống dễ chịu hơn..

Ngoài ra, triều đình còn ban lệnh các địa phương phải đảm bảo giải quyết hết diện tích ruộng đất bỏ hoang, nếu hết thời hạn vẫn bỏ hoang không khai khẩn thì ruộng công sẽ chiếu theo ngạch thuế thu gấp đôi, nếu là ruộng tư thì thu thành ruộng công.

Nhờ chính sách này, sản xuất nông nghiệp bước đầu được khôi phục. Đến vụ mùa năm 1791, mùa màng thu hoạch tốt, một nửa số địa phương trong nước khôi phục được cảnh như thời thái bình trước đây.

Tuy nhiên, chính sách "khuyến nông" của Quang Trung vẫn chưa giải quyết được toàn bộ vấn đề ruộng đất cuối thế kỷ 18, vì chưa đụng đến quyền sở hữu ruộng đất của giải cấp địa chủ, chỉ tịch thu ruộng đất tư bỏ hoang quá hạn và ruộng đất của những phần tử chống đối. Nhưng xét trong bối cảnh đương thời, việc chia ruộng đất công cho dân có điều kiện sản xuất, chấm dứt tình trạng phân tán đã mang ý nghĩa tích cực nhất định và hiệu quả nhất định.

Thủ công nghiệp

Sử sách ghi lại không nhiều về thành tựu thủ công nghiệp thời Tây Sơn. Sau ngày đánh bại quân Thanh, Quang Trung chú trọng mở các xưởng đúc tiền, đúc vũ khí, đóng thuyền chiến, sản xuất những mặt hàng thiết yếu phục vụ nhu cầu của nhà nước. Những xưởng đóng thuyền chiến phục vụ chiến tranh thời Quang Trung đã đóng được thuyền lớn có thể chở được voi.

Sản xuất thủ công nghiệp trong nhân dân được hồi phục khá nhanh, làm thay đổi bộ mặt xã hội. Làng gốm Bát Tràng tiếp tục là trung tâm sản xuất và tiêu thụ hàng gốm sứ, trở lại với nhịp độ tấp nập như trước. Nhiều làng thủ công như nghề nuôi tằm, dệt vải, nung vôi, dệt gấm, làm giấy... cũng trở lại không khí sản xuất sau thời kỳ hoang tàn cuối thời Lê-Trịnh.

Tiền tệ

Các vua nhà Tây Sơn chủ yếu đúc tiền bằng đồng. Tiền kẽm chiếm tỷ lệ thấp, chủ yếu là tiền của vua Thái Đức trong thời gian đầu, khi Tây Sơn chưa kiểm soát được miền Bắc vì vùng Thuận Hóa – Quảng Nam không có mỏ đồng. Nhà Tây Sơn phải thu các đồng tiền bằng đồng của nhà Hậu Lê làm nguyên liệu đúc ra tiền mới, mỏng nhẹ dễ lưu thông, với số lượng lớn.

Vua Cảnh Thịnh có đúc những đồng tiền cỡ lớn như tiền Cảnh Hưng nhà Hậu Lê, nhưng ngày nay không có sử liệu nào ghi chép tỷ giá giữa tiền nhỏ và tiền lớn ra sao.

Ở ngay những miền biên viễn như Móng Cái (Quảng Ninh) hay ở hải đảo xa như Vân Hải, tiền Quang Trung và Cảnh Thịnh cũng được phân bố nhiều và là hiện vật khảo cổ phong phú nhất, dễ kiếm nhất. Các sử gia cho rằng điều đó phản ánh chính sách kinh tế của nhà Tây Sơn, luôn đẩy mạnh việc xây dựng nền kinh tế độc lập và giàu mạnh.

Ngoài những đồng tiền thông thường như các triều đại khác có mặt trước đề niên hiệu vua (kèm theo chữ thông bảo/đại bảo), mặt sau để trống, như Thái Đức thông bảo, Quang Trung thông bảo, Quang Trung đại bảo, Cảnh Thịnh thông bảo, Cảnh Thịnh đại bảo và Bảo Hưng thông bảo, nhà Tây Sơn còn có một số đồng tiền khác lạ được giới khảo cổ ghi nhận:
Quang Trung thông bảo 2 mặt giống nhau.
Mặt trước Quang Trung thông bảo, mặt kia là Quang Trung đại bảo.
Cảnh Thịnh thông bảo 2 mặt giống nhau.
 Một mặt Cảnh Thịnh thông bảo mặt kia Quang Trung thông bảo.
Tiền Quang Trung thông bảo – mặt lưng có hai chữ An Nam. Đây là loại tiền dùng trong ngoại giao của nhà Tây Sơn. Vua Quang Trung dùng tiền này đưa kèm sang cùng đồ triều cống cho Càn Long trong lần sai sứ sang cầu phong.

Xem thêm
 Nhà Tây Sơn
 Kinh tế Việt Nam thời Nguyễn

Tham khảo
 Viện Sử học (2007), Lịch sử Việt Nam, tập 4, Nhà xuất bản Khoa học xã hội
 Lục Đức Thuận, Võ Quốc Ky (2009), Tiền cổ Việt Nam, Nhà xuất bản Giáo dục
 Trương Hữu Quýnh, Đinh Xuân Lâm, Lê Mậu Hãn chủ biên (2008), Đại cương lịch sử Việt Nam, Nhà xuất bản Giáo dục
 Hội khoa học lịch sử Thừa Thiên Huế (2009), Tây Sơn – Thuận Hóa và anh hùng dân tộc Nguyễn Huệ Quang Trung, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia

Chú thích

Lịch sử Việt Nam thời Tây Sơn
K14


title: Syngatha

text:
Syngatha là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Acontiinae


title: 14274 Landstreet

text:
14274 Landstreet (2000 BL21) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 29 tháng 1 năm 2000 bởi Spacewatch ở Kitt Peak.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 14274 Landstreet

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Wikipedia tiếng Yoruba

text:
Yoruba Wikipedia (tiếng Yoruba: Wikipéédíà Yorùbá) là phiên bản tiếng Yoruba của dự án Wikipedia. Vào ngày 19 tháng 9, năm 2008, nó có 6 054 bài viết, và là phiên bản Wikipedia lớn thứ 98. Nó cũng là một trong ba phiên bản Wikipedia trong họ ngôn ngữ Niger-Congo trên 1 000 bài viết.

Xem thêm
Wikipedia
Wikipedia tiếng Anh
Wikipedia tiếng Việt

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Wikipedia tiếng Yoruba
 Thống kê về Wikipedia tiếng Yoruba bởi Erik Zachte

Yo
Tiếng Yoruba

en:Main Page


title: 21677 Tylerlyon

text:
21677 Tylerlyon (1999 RO23) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 7 tháng 9 năm 1999 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 21677 Tylerlyon

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Acalymma hirsutum

text:
Acalymma hirsutum là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1887.

Chú thích

Tham khảo

Acalymma


title: Nectopsyche tuanis

text:
Nectopsyche tuanis là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Nectopsyche


title: Nagumo Chūichi

text:
Nagumo Chūichi (, 25 tháng 3 năm 1887 - 6 tháng 7 năm 1944) là đại tướng Hải quân Đế quốc Nhật Bản trong Chiến tranh thế giới thứ hai, tướng tiên phong hàng đầu trong Hạm đội Liên hợp của Nhật Bản và từng tham gia các trận đánh lớn của chiến trường Thái Bình Dương như Trận Trân Châu Cảng và Trận Midway. Ông đã quyết định tự sát trước thất bại của quân đội Nhật trong Trận Saipan.

Cuộc đời

Thời trẻ
Nagumo sinh tại thành phố Yonezawa, tỉnh Yamagata phía bắc Nhật Bản vào ngày 25 tháng 3 năm 1887. Ông tốt nghiệp Học viện Hải quân Nhật Bản vào năm 1908. Trở thành một Chuẩn uý, ông tham gia phục vụ trên các tuần dương hạm Soya, Nisshin và Niitaka. Sau khi được thăng cấp lên Thiếu uý, ông chuyển sang làm việc tại tuần dương hạm Asama.

Sau khi trải qua các khóa học về thủy lôi và hải pháo, ông được thăng cấp lên Trung uý và làm việc tại thiết giáp hạm Aki. Năm 1914, ông trở thành Đại uý trên thiết giáp hạm Kirishima và khu trục hạm Sugi. Ngày 15 tháng 12 năm 1917, lần đầu tiên ông được nắm quyền chỉ huy một con tàu khi trở thành hạm trưởng của khu trục hạm Kisaragi.

Nagumo trở thành Thiếu tá năm 1920. Từ năm 1920 đến năm 1921, ông là hạm trưởng của khu trục hạm Momi. Năm 1924, ông được thăng chức Trung tá. Từ năm 1925 tới năm 1926, Nagumo được cử đến Châu Âu và Mỹ để học tập về chiến thuật, chiến lược và các trang thiết bị cho hải quân.

Sau khi trở về Nhật Bản, Nagumo được bộ tham mưu hải quân giao cho công tác huấn luyện tại Học viện Hải quân Quốc gia từ năm 1927 đến năm 1929. Nagumo cũng được thăng hàm Đại tá vào tháng 11 năm 1929 và chỉ huy tuần dương hạm hạng nhẹ Naka và từ năm 1930 đến năm 1931, ông chỉ huy Hải đội khu trục hạm số 11. Từ năm 1933 đến năm 1934, ông là hạm trưởng của tuần dương hạm Takao và từ năm 1934 đến năm 1935 là thiết giáp hạm Yamashiro. Ông được thăng hàm Chuẩn Đô đốc vào ngày 1 tháng 11 năm 1935.

Trở thành Chuẩn đô đốc, Nagumo tham gia chỉ huy Hải đội tuần dương hạm số 8 với nhiệm vụ hỗ trợ cho cuộc hành quân của Lục quân đế quốc Nhật Bản đến Trung Quốc. Từ năm 1937 đến năm 1938, ông là sĩ quan chỉ huy của trường thủy lôi hải quân và được thăng hàm Phó Đô đốc vào ngày 15 tháng 11 năm 1939. Từ tháng 11 năm 1940 đến tháng 4 năm 1941, Nagumo là sĩ quan chỉ huy của Học viện Hải quân Quốc gia.

Chiến tranh thế giới thứ hai
Ngày 10 tháng 4 năm 1941, với kinh nghiệm của mình, Nagumo được giao chức vụ tổng tư lệnh Đệ nhất không hạm đội, chỉ huy hầu hết các hàng không mẫu hạm của Nhật Bản lúc bấy giờ, chuẩn bị cho Nhật Bản tham gia vào Chiến tranh Đại Đông Á. Việc giao Nagumo chỉ huy hạm đội này được xem là không thích hợp khi vào thời điểm đó vì ông ngày càng có dấu hiệu sa sút về sức khoẻ và tinh thần. Về sức khoẻ, ông bị viêm khớp nặng còn về tinh thần, ông ngày càng tỏ ra thận trọng quá mức dẫn đến nhiều sai lầm trong các trận đánh sau này. Bù lại, ông luôn dành nhiều thời gian nghiên cứu các chiến thuật trước mỗi trận đánh lớn mà ông tham gia.

Ngày 26 tháng 11 năm 1941, lực lượng Nhật Bản chuẩn bị tham gia tấn công Trân Châu Cảng được ra lệnh xuất phát và người chỉ huy cho cuộc tấn công này là Nagumo. Ngày 1 tháng 12, thời gian khai chiến đã đến, Đô đốc Yamamoto Isoroku lập tức đánh điện cho Nagumo "Trèo lên đỉnh núi Nitaka" ra lệnh cho Nagumo thực hiện kế hoạch tấn công. Sau lệnh đó, toàn bộ hạm đội Nhật ngay lập tức tiến hết tốc độ xuống phía nam và mục tiêu là Trân Châu Cảng.

7 giờ 55 phút ngày 7 tháng 12 năm 1941, trận Trân Châu Cảng bắt đầu. Sau 1 giờ 50 phút, hải quân Nhật đã đánh chìm 18 tàu chiến, 232 máy bay chiến đấu của hải quân Mỹ trong khi chỉ mất 29 máy bay chiến đấu. Tuy vậy, trong trận đánh này, Nhật đã không tiến hành oanh tạc các công xưởng, kho dầu và nhất là các hàng không mẫu hạm của Mỹ do không có mặt tại cảng lúc đó nên vẫn còn nguyên vẹn. Tuy nhiên, thắng lợi ở Trân Châu cảng đã tiêu diệt phần lớn hạm đội Thái Bình Dương Hoa Kỳ và tạo điều kiện thuận lợi cho Lục quân đế quốc Nhật Bản đánh chiếm nhiều khu vực ở Đông Nam Á và Thái Bình Dương.

Từ ngày 4 tháng 5 đến ngày 8 tháng 5 năm 1942, trận chiến biển Coral đã diễn ra với cuộc chạm trán giữa các hàng không mẫu hạm. Sau trận đánh này, hải quân Mỹ đã chặn đứng ưu thế của hải quân Nhật. Yamamoto trước sức mạnh của các hàng không mẫu hạm Mỹ đã vạch ra phương án tác chiến tại Midway nhằm tiêu diệt các hàng không mẫu hạm này. Tuy nhiên tình báo Mỹ nhờ giải mã thành công nên toàn bộ kế hoạch của Yamamoto đã bị phát hiện.

Trong trận Midway, Nagumo tiếp tục được giao nhiệm vụ chỉ huy các hàng không mẫu hạm có ý nghĩa quyết định cho trận đánh này. 4 giờ 30 phút ngày 4 tháng 6, Nagumo đã cho mở cuộc không kích đầu tiên nhưng không thu được kết quả như mong đợi. Một trong những sai lầm đã dẫn đến thất bại của hải quân Nhật trong trận này là quyết định chờ lực lượng tấn công ban đầu trở về rồi mới tung lực lượng dự bị tấn công nên bỏ lỡ cơ hội tiêu diệt hạm đội Hoa Kỳ. Cuối cùng khi trận đánh kết thúc, 4 hàng không mẫu hạm Kaga, Akagi, Soryu và Hiryu của Nhật đã bị đánh chìm. Tham vọng bành trướng của Nhật tại Thái Bình Dương từ đó cũng bị chặn đứng.

Tháng 7 năm 1942, Nagumo được chuyển qua Đệ tam Hạm đội và chỉ huy các hàng không mẫu hạm trong Chiến dịch Guadalcanal nhưng chiến dịch này cuối cũng đã kết thúc với thương vong khủng khiếp về nhân lực và các máy bay chiến đấu của Nhật. Trong chiến dịch này, Nagumo đã tham gia hai trận hải chiến lớn là Trận Đông Solomon và Trận chiến quần đảo Santa Cruz. Kết thúc chiến dịch, ông trở về nước nhận nhiệm vụ mới.

Những ngày cuối đời
Ngày 11 tháng 11 năm 1942, Nagumo trở về Nhật Bản đảm nhiệm chức vụ mới chỉ huy trưởng căn cứ hải quân Sasebo. Ngày 21 tháng 6 năm 1943, ông chuyển sang căn cứ hải quân Kure. Từ tháng 10 năm 1943 đến tháng 2 năm 1944, ông được tái bổ nhiệm vào chức Tổng tư lệnh Đệ nhất Hạm đội.

Ngày 4 tháng 3 năm 1944, ông được chuyển đến Saipan thuộc quần đảo Mariana để kiêm nhiệm 2 chức vụ: tổng tư lệnh khu vực Trung Thái Bình Dương và không hạm đội số 14. Trên nguyên tắc, ông vừa là tư lệnh hạm đội vừa là tư lệnh chiến trường chịu trách nhiệm phòng thủ.

Cuộc tấn công của quân Mỹ vào Saipan bắt đầu từ ngày 15 tháng 6 năm 1944. Hải quân đế quốc Nhật đã hoàn toàn thất bại trong nỗ lực cứu viện khi hạm đội của phó đô đốc Ozawa Jisaburo đã bị hạm đội Hoa Kỳ đánh bại hoàn toàn trong trận chiến biển Philippine. Thất bại này đã khiến Nagumo và tướng Saitō Yoshitsugu phải tự mình bảo vệ hòn đảo. Ngày 6 tháng 7, sau khi biết không thể giữ được hòn đảo, Nagumo đã cùng với tướng Saitō và thiếu tướng Igeita tự sát trong một hang động lớn để không bị rơi vào tay người Mỹ. Nagumo đã không seppuku (mổ bụng tự sát) như truyền thống mà dùng súng lục bắn vào đầu (tài liệu khác nói Nagumo đã mổ bụng tự sát cùng với tướng Saitō và thiếu tướng Igeta). Thi hài của ông đã được lính thủy đánh bộ Mỹ phát hiện sau khi chiếm được hòn đảo. Nagumo được truy phong quân hàm Đô đốc sau khi chết.

Các chức vụ
 Chuẩn uý hải quân - 21 tháng 11 năm 1908
 Thiếu uý hải quân - 15 tháng 1 năm 1910
 Trung uý hải quân – 1 tháng 12 năm 1911
 Đại uý hải quân - 1 tháng 12 năm 1914
 Thiếu tá hải quân - 1 tháng 12 năm 1920
 Trung tá hải quân - 1 tháng 12 năm 1924
 Đại tá hải quân - 30 tháng 9 năm 1929
 Chuẩn đô đốc - 1 tháng 11 năm 1935
 Phó đô đốc - 15 tháng 11 năm 1939
 Đô đốc - 8 tháng 7 năm 1944 (truy phong)

Tham khảo

Sách

Web

Chú thích

Liên kết ngoài

 Phó đô đốc Nagumo Chuichi, hải quân Nhật Bản, (1886-1944)
 WW2DB: Nagumo Chuichi
  Trận Saipan

Người mổ bụng tự sát
Đô đốc Hải quân Đế quốc Nhật Bản
Nhân vật trong Thế chiến thứ hai
Người Yamagata
Tấn công Trân Châu Cảng


title: Maracalagonis

text:
Maracalagonis là một đô thị ở tỉnh Cagliari, vùng Sardinia của Italia, có vị trí cách khoảng 12 km về phía đông bắc của Cagliari. Đến thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 6.961 và diện tích là 101,5 km².

Maracalagonis giáp các đô thị: Castiadas, Quartu Sant'Elena, Quartucciu, Sinnai, Villasimius.

Lịch sử biến động dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Cagliari


title: Bắc Cape

text:
Bắc Cape (tiếng Anh: Northern Cape; Afrikaans: Noord-Kaap) là tỉnh rộng và thưa dân nhất của Nam Phi. Tỉnh được thành lập năm 1994 khi tỉnh Cape được chia tách. Tỉnh lị là Kimberley. Tỉnh có Vườn xuyên quốc gia Kgalagadi, cùng với Botswana (giáp quận Kgalagadi). Tỉnh cũng có Thác Augrabies và các khu mỏ kim cương tại Kimberley và Alexander Bay. Khu vực Namaqualand ở phía tây nổi tiếng với loài hoa cúc Namaqualand. Các đo thị phía nam như De Aar và Colesberg, thuộc Đại Karoo, là nút giao thông chính giữa Johannesburg, Cape Town và Port Elizabeth. Sông Da Cam chảy qua tỉnh, tạo thành ranh giới với tỉnh Free State ở phía đông nam và với các vùng Hardap và IlKadas của Namibia ở phái tây bắc. Sông cũng là nguồn cung cấp nước tưới cho những vườn nho trên khu vực khô hạn Upington.

Người dân bản địa chủ yếu nói tiếng Afrikaans và tỉ lệ người sử dụng ngôn ngữ này tại tỉnh Bắc Cape cao hơn bất kỳ tỉnh nào khác trong cả nước. Bốn ngôn ngữ chính thức của tỉnh Bắc Cape là Afrikaans, Tswana, Xhosa, và tiếng Anh Nam Phi. Một số người cũng sử dụng các ngôn ngữ chính thức khác của Nam Phi, và một số ít nói các ngôn ngữ Khoisan như Nama và Khwe.

Khẩu hiệu của tỉnh, Sa ||a !aĩsi 'uĩsi ("Chúng ta tiến đến một cuộc sống tốt đẹp hơn"), là bằng tiếng Nǀu của người Nǁnǂe (ǂKhomani). Khẩu hiệu được đặt vào năm 1997 bởi người cuối cùng sử dụng ngôn ngữ này, Elsie Vaalbooi tại Rietfontein. Đây là khẩu hiệu đầu tiên của Nam Phi được đặt bằng ngôn ngữ Khoisan. Sau đó, khẩu hiệu quốc gia của Nam Phi là, !Ke e /xarra //ke, đã được đặt theo một ngôn ngữ đã tuyệt chủng tại Bắc Cape là tiếng ǀXam.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Northern Cape Tourism
NC Provincial Government

Tỉnh của Nam Phi


title: Ophraella macrovittata

text:
Ophraella macrovittata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được LeSage miêu tả khoa học năm 1986.

Chú thích

Tham khảo

Ophraella


title: Cephaloleia forestieri

text:
Cephaloleia forestieri là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Pic mô tả khoa học năm 1926.

Chú thích

Tham khảo

Cephaloleia


title: Rieseulus snizeki

text:
Rieseulus snizeki là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 2004.

Chú thích

Tham khảo

Rieseulus


title: Diana Wynne Jones

text:
Diana Wynne Jones (16 tháng 8 năm 1934 – 26 tháng 3 năm 2011), là nhà văn người Anh chuyên về thể loại văn học giả tưởng cho thiếu nhi và người lớn, ngoài ra bà cũng có một số tác phẩm khác không thuộc thể loại này. Một số các tác phẩm nổi tiếng nhất của bà gồm có bộ Biên niên sử Chrestomanci, Lâu đài bay của pháp sư Howl,Ngôi Nhà Nghìn Hành Lang.

Tiểu sử
Diana Wynne Jones sinh ngày 16 tháng 8 năm 1934 tại London, là con gái của Marjorie (née Jackson) và Richard Aneurin Jones, cả hai người đều làm trong ngành giáo dục. Khi chiến tranh nổ ra, chỉ một thời gian ngắn sau sinh nhật thứ năm của bà, bà được đưa đi sơ tán ở Wales, và đã trải qua nhiều lần thay đổi nơi ở, từ Coniston Water, York, và cuối cùng quay lại London. Vào năm 1943, cuối cùng gia đình bà ổn định lại ở Thaxted, Essex; nơi cha mẹ bà điều hành một trung tâm hội nghị chuyên về giáo dục. Tại đây, bà và hai người em gái, Isobel (sau này là Isobel Armstrong, nhà phê bình văn học) và Ursula trải qua một tuổi thơ ít được quan tâm và phải tự chăm sóc bản thân. Bà học tại Trường Thánh Anne, thuộc Đại học OxfordOxford, và đã được nghe các bài giảng của hai nhà văn lớn, J. R. R. Tolkien và C. S. Lewis trước khi tốt nghiệp năm 1956.

Tham khảo

Nhà văn Anh
Mất năm 2011
Chết vì ung thư phổi
Nữ nhà văn thế kỷ 20


title: Cariboptila jamaicensis

text:
Cariboptila jamaicensis là một loài Trichoptera trong họ Glossosomatidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Cariboptila