title: SMS Kronprinz (1914)

text:
SMS Kronprinz là chiếc cuối cùng của lớp thiết giáp hạm König được Hải quân Đế quốc Đức chế tạo trong Chiến tranh Thế giới thứ nhất. Kronprinz được đặt lườn vào ngày tháng 11 năm 1911 và được hạ thủy vào ngày 21 tháng 2 năm 1914. Nó được chính thức đưa ra hoạt động cùng Hạm đội Biển khơi Đức vào ngày 8 tháng 11 năm 1914, chỉ bốn tháng sau khi chiến tranh nổ ra tại Châu Âu. Cái tên Kronprinz (Hoàng thái tử) được đặt để ám chỉ Thái tử Wilhelm, và vào tháng 6 năm 1918, con tàu được đổi tên thành Kronprinz Wilhelm nhằm tôn vinh trực tiếp ông. Chiếc thiết giáp hạm được trang bị mười khẩu pháo SK  L/50 trên năm tháp pháo nòng đôi, và có thể di chuyển với tốc độ tối đa .

Cùng với ba chiếc tàu chị em cùng lớp König, Grosser Kurfürst và Markgraf, Kronprinz đã tham gia hầu hết các hoạt động của hạm đội trong chiến tranh, kể cả trận Jutland vào ngày 31 tháng 5-1 tháng 6 năm 1916. Mặc dù được bố trí gần phía đầu của hàng chiến trận Đức, nó đã thoát ra khỏi trận đánh mà không bị hư hại. Tuy nhiên, nó lại bị tàu ngầm Anh J1 phóng trúng ngư lôi vào ngày 5 tháng 11 năm 1916 trong một chiến dịch ngoài khơi bờ biển Đan Mạch. Sau khi được sửa chữa, nó tham gia Chiến dịch Albion, một cuộc tấn công đổ bộ lên bờ biển Baltic vào tháng 10 năm 1917, nơi nó đối đầu với thiết giáp hạm Nga Tsesarevich, buộc đối thủ phải rút lui.

Sau khi Đức thua trận và phải ký thỏa thuận Đình chiến vào tháng 11 năm 1918, Kronprinz Wilhelm cùng với hầu hết Hạm đội Biển khơi bị lưu giữ tại căn cứ của Hải quân Hoàng gia Anh ở Scapa Flow. Các con tàu bị giải giới và chỉ duy trì một thủy thủ đoàn tối thiểu để bảo trì trong khi diễn ra các cuộc đàm phán hòa bình để dẫn đến Hiệp ước Versailles. Vào ngày 21 tháng 6 năm 1919, Chuẩn Đô đốc Ludwig von Reuter ra lệnh đánh đắm hạm đội trong khi các tàu Anh làm nhiệm vụ canh phòng tiến ra khỏi cảng để tập trận. Kronprinz Wilhelm chìm lúc 13 giờ 15 phút. Không giống như đa số các tàu bị đánh đắm khác, Kronprinz Wilhelm  chưa từng được cho nổi lên; xác tàu đắm của nó hiện vẫn còn nằm dưới đáy vũng biển.

Thiết kế và chế tạo

Kronprinz được đặt hàng dưới cái tên tạm thời Ersatz Brandenburg và được chế tạo tại xưởng tàu của hãng Germaniawerft ở Kiel dưới số hiệu chế tạo 182. Nó được đặt lườn vào tháng 5 năm 1912 và được hạ thủy vào ngày 21 tháng 2 năm 1914. Con tàu được dự định để hoàn thành vào đầu năm 1915, nhưng được thúc đẩy nhanh hơn sau khi Thế Chiến I nổ ra vào giữa năm 1914. Công việc trang bị được hoàn tất vào ngày 8 tháng 11 năm 1914, ngày mà nó được đưa ra hoạt động cùng Hạm đội Biển khơi Đức. Nó đã làm tiêu tốn cho Chính phủ Đế quốc Đức 45 triệu Mác vàng Đức.

Kronprinz có trọng lượng choán nước tiêu chuẩn  khi chế tạo và lên đến  khi đầy tải nặng, với chiều dài , mạn thuyền rộng  và độ sâu của mớn nước là . Nó được vận hành bởi ba turbine hơi nước Parsons, được cung cấp hơi nước bởi ba nồi hơi đốt dầu và mười hai nồi hơi đốt than, sản sinh ra tổng công suất  và đạt được tốc độ tối đa .

Nó được trang bị mười khẩu pháo SK  L/50 bố trí trên năm tháp pháo nòng đôi: hai tháp pháo bắn thượng tầng phía trước và hai phía sau, cùng một tháp pháo thứ năm giữa hai ống khói. Dàn pháo hạng hai bao gồm mười bốn khẩu , sáu khẩu  và năm ống phóng ngư lôi  ngầm, gồm ống một trước mũi và hai ống mỗi bên mạn.

Lịch sử hoạt động

Các hoạt động ban đầu
Ngay sau khi đưa ra hoạt động vào tháng 11 năm 1914, Kronprinz gia nhập Hải đội Chiến trận 3 thuộc Hạm đội Biển khơi Đức cùng với ba con tàu chị em cùng lớp. Nó hoàn tất các cuộc chạy thử máy vào ngày 2 tháng 1 năm 1915. Hoạt động có sự tham gia tác chiến lần đầu tiên của Kronprinz là cuộc di chuyển đến Terschelling vào ngày 29-30 tháng 3, tuy nhiên Hạm đội Đức đã không gặp bất kỳ lực lượng đối phương nào. Ba tuần sau, vào ngày 17–18 tháng 4, nó cùng các tàu chị em hỗ trợ cho một chiến dịch rải mìn ngoài khơi Swarte Bank do các tàu tuần dương hạng nhẹ thuộc Đội Tuần tiễu 2 tiến hành. Một cuộc càn quét khác của Hạm đội diễn ra vào ngày 22 tháng 4, rồi hai ngày sau đó Hải đội 3 đi đến biển Baltic cho một lượt thực tập huấn luyện. Vào ngày 8 tháng 5, một vụ nổ đã xảy ra trên khẩu pháo bên phải của tháp pháo giữa. Cuộc thực tập tại Baltic kéo dài cho đến ngày 13 tháng 5, khi Hải đội 3 lên đường quay trở lại Bắc Hải. Một chiến dịch rải mìn khác được Đội Tuần tiễu 2 thực hiện vào ngày 17 tháng 5, cũng dưới sự hỗ trợ của các thiết giáp hạm.

Kronprinz tham gia một hoạt động tiến quân của hạm đội vào Bắc Hải từ ngày 29 đến ngày 31 tháng 5, nhưng nó kết thúc m̀a không có hoạt động tác chiến nào. Con tàu đ̃a hỗ trợ cho một chiến dịch rải mìn vào ngày 11-12 tháng 9 ngoài khơi Texel. Hạm đội thực hiện một cuộc càn quét khác vào Bắc Hải diễn ra trong các ngày 23–24 tháng 10. Nhiều cuộc xuất quân vô sự khác được tiếp nối vào các ngày 5-7 tháng 3, 31 tháng 3 và 2-3 tháng 4.

Kronprinz đã hỗ trợ cho cuộc bắn phá Yarmouth và Lowestoft do các tàu chiến-tuần dương thuộc Đội Tuần tiễu 1 dưới quyền Đô đốc Franz von Hipper tiến hành vào ngày 24 tháng 4 năm 1916. Các tàu chiến-tuần dương rời Jade Estuary lúc 10 giờ 55 giờ Trung Âu (CET), và phần còn lại của Hạm đội Biển khơi tiếp nối lúc 13 giờ 40 phút. Tàu chiến-tuần dương Seydlitz bị hư hại do trúng phải thủy lôi trên đường đi đến mục tiêu trong chiến dịch này, và bị buộc phải rút lui. Các tàu chiến-tuần dương còn lại tiến hành bắn phá Lowestoft mà không bị kháng cự, nhưng đang khi trên đường đi đến Yarmouth, chúng đụng độ với các tàu tuần dương Anh thuộc Lực lượng Harwich. Một cuộc đấu pháo ngắn diễn ra trước khi Lực lượng Harwich rút lui; nhưng những báo cáo về hoạt động của tàu ngầm Anh tại khu vực đã buộc Đội Tuần tiễu 1 phải rút lui. Vào lúc này, Đô đốc Reinhard Scheer nhận được cảnh báo rằng Hạm đội Grand Anh Quốc đã lên đường từ căn cứ của chúng ở Scapa Flow, nên cũng đã rút lui về vùng biển Đức an toàn hơn.

Trận Jutland

Kronprinz đã có mặt trong hoạt động của hạm đội vốn đã đưa đến trận Jutland vào ngày 31 tháng 5-1 tháng 6 năm 1916. Hoạt động này là một nỗ lực lặp lại các kế hoạch trước đây dự định thu hút một phần Hạm đội Grand để tiêu diệt chúng trước khi phần chủ lực của Hạm đội Anh có thể đáp trả. Kronprinz là chiếc thứ tư trong hàng chiến trận Đức, và là chiếc cuối cùng của Đội 5 trực thuộc Hải đội Chiến trận 3, đi phía sau các con tàu chị em König, Grosser Kurfürst và Markgraf; chúng là đơn vị đi tiên phong của hạm đội, dưới quyền chỉ huy của Chuẩn Đô đốc Paul Behncke, đặt cờ hiệu của mình trên soái hạm König. Ngay phía sau chúng l̀à những chiếc lớp Kaiser thuộc Đội 6 của Hải đội Chiến trận 3, rồi tiếp theo là những chiếc lớp Helgoland và Nassau thuộc Hải đội Chiến trận 2, và sau cùng là các thiết giáp hạm tiền-dreadnought lớp Deutschland lạc hậu thuộc Hải đội Chiến trận 1.

Không lâu trước 16 giờ 00, các tàu chiến-tuần dương thuộc Đội Tuần tiễu 1 đối đầu với Hải đội Tuần chiến-Tuần dương 1 Anh Quốc dưới quyền chỉ huy của Đô đốc David Beatty. Các lực lượng đối địch bắt đầu một cuộc đấu pháo, vốn đã đưa đến việc phá hủy chiếc HMS Indefatigable không lâu sau 17 giờ 00, rồi đến lượt HMS Queen Mary không đầy nữa giờ sau đó. Vào lúc này, các tàu chiến-tuần dương Đức di chuyển về phía Nam nhằm thu hút các tàu chiến Anh về phía lực lượng chủ lực của Hạm đội Biển khơi. Đến 17 giờ 30, thiết giáp hạm Đức dẫn đầu König nhìn thấy cả Đội Tuần tiễu 1 của Đức bên mạn phải và Hải đội Tàu chiến-tuần dương 1 của Anh bên mạn trái. Đến 17 giờ 45 phút, Scheer ra lệnh bẻ lái 2 point (22,5°) sang mạn trái để đưa các con tàu của ông đến gần hơn các tàu chiến-tuần dương Anh. Lệnh khai hỏa được đưa ra chỉ một phút sau đó.

Các tàu chị em với Kronprinz đã khai hỏa nhắm vào các tàu chiến-tuần dương Anh, nhưng bản thân nó chưa tiếp cận đủ tầm bắn hiệu quả. Thay vào đó, nó cùng mười thiết giáp hạm khác nổ súng vào Hải đội Tuần dương nhẹ 2 của Anh. Kronprinz nổ súng vào Dublin từ 17 giờ 51 phút đến 18 giờ 00 ở khoảng cách , rồi chuyển hỏa lực sang chiếc thiết giáp hạm Malaya lúc 18 giờ 08 phút ở khoảng cách . Kronprinz thoạt tiên bắn bằng loại đạn pháo bán xuyên thép, rồi sau đó chuyển sang loại đạn pháo xuyên thép tiêu chuẩn. Cho đến lúc Malaya vượt ra khỏi tầm bắn hiệu quả 13 phút sau đó, các xạ thủ của Kronprinz báo cáo chỉ bắn trúng Malaya một phát duy nhất; tuy nhiên có nguồn cho rằng đó có thể "là ánh chớp đầu nòng pháo của chính Malaya nhìn qua làn khói và sương mù." Trong thời gian này, nhiều loạt đạn pháo đã vây bọc chung quanh Kronprinz nhưng không phát nào trúng đích. Một lần nữa Kronprinz đi đến tầm bắn hiệu quả đối với Malaya lúc 18 giờ 30 phút, nhưng nó chỉ có thể bắn trong vòng sáu phút trước khi mục tiêu lại lọt ra khỏi tầm bắn.

Không lâu trước 19 giờ 00, nhiều tàu khu trục Anh tìm cách tung ra đợt tấn công bằng ngư lôi nhắm vào những chiếc dẫn đầu hàng chiến trận Đức. Tàu khu trục Onslow phóng một cặp ngư lôi vào Kronprinz ở khoảng cách , nhưng cả hai đều trượt. Tàu tuần dương Đức Wiesbaden bị đánh hỏng bởi một quả đạn pháo từ chiếc tàu chiến-tuần dương Anh Invincible; Chuẩn Đô đốc Behncke trên chiếc König tìm cách cơ động Hải đội Chiến trận 3 để bảo vệ cho chiếc tàu tuần dương bị bắn trúng. Nhưng cùng lúc đó, các hải đội tuần dương nhẹ 3 và 4 của Anh bắt đầu một cuộc tấn công bằng ngư lôi vào hàng chiến trận Đức; trong khi tiến đến đủ khoảng cách để phóng ngư lôi, chúng tấn công Wiesbaden bằng hỏa lực của dàn pháo chính. Kronprinz và các tàu chị em đã dội hỏa lực vào các tàu tuần dương Anh, nhưng việc chịu đựng hỏa lực pháo hạng nặng của các thiết giáp hạm đối phương không đủ để đánh đuổi các tàu tuần dương Anh. Trong cuộc chiến lộn xộn diễn ra sau đó, tàu tuần dương bọc thép Anh Defence bị đánh trúng nhiều phát đạn pháo hạng nặng từ những chiếc dreadnought Đức; một loạt đạn pháo đã xuyên thủng hầm đạn của con tàu, và với một tiếng nổ lớn, đã làm phá hủy chiếc tàu tuần dương. Chiến công đánh chìm Defence thường được các sử gia dành cho chiếc tàu chiến-tuần dương Lützow, cho dù rất có thể hỏa lực của Kronprinz đã tiêu diệt được nó. Sau khi Defence bị phá hủy, Kronprinz chuyển hỏa lực sang nhắm vào Warrior, chiếc tàu tuần dương Anh bị hư hại nặng và bị buộc phải rút lui khỏi trận chiến. Nó đã không thể quay trở về cảng, và đã bị bỏ lại vào sáng hôm sau.

Khoảng 20 giờ 00, hàng chiến trận Đức được lệnh bẻ lái sang hướng Đông để tách ra khỏi Hạm đội Anh. Markgraf lúc đó đang ở ngay phía trước Kronprinz gặp trục trặc về động cơ nên bị rơi ra khỏi đội hình, rồi quay trở lại vị trí phía sau Kronprinz. Từ 20 giờ 00 đến 20 giờ 30 phút, Kronprinz cùng các thiết giáp hạm khác của Hải đội 3 đối đầu với Hải đội Tuần dương nhẹ 2 của Anh cũng như với các thiết giáp hạm của Hạm đội Grand. Kronprinz tìm cách dò tìm khoảng cách đến mục tiêu qua việc quan sát ánh chớp đạn pháo của Anh, nhưng tầm nhìn kém khiến nó không thể bắt được mục tiêu, nên nó ngừng bắn vào lúc này; bản thân nó bị rung chuyển do nhiều phát đạn pháo bắn suýt trúng vây quanh. Đến 20 giờ 18 phút, Scheer ra lệnh cho hạm đội chuyển hướng lần thứ ba để thoát khỏi hỏa lực chết người của phía Anh; cú cơ động này đã làm đảo lộn thứ tự hạm đội, đặt Kronprinz về phía cuối đội hình hàng chiến trận Đức. Sau khi tách ra thành công khỏi lực lượng Anh, Scheer chỉ thị cho hạm đội tổ chức thành đội hình di chuyển ban đêm, cho dù các sai sót trong việc liên lạc giữa ông trên soái hạm Friedrich der Grosse và chiếc dẫn đầu Westfalen đã gây ra những sự trì hoãn. Hạm đội lập lại được đội hình lúc 23 giờ 30 phút, với Kronprinz là chiếc thứ 14 trong đội hình 24 tàu chiến chủ lực Đức.

Vào khoảng 02 giờ 45 phút ngày 1 tháng 6, nhiều tàu khu trục Anh tung ra một đợt tấn công bằng ngư lôi vào phần nữa sau của hàng chiến trận Đức. Kronprinz phát hiện nhiều tàu khu trục chưa rõ tung tích trong bóng đêm nên thoạt tiên nó ngừng bắn, rồi cùng nhiều thiết giáp hạm khác quay đi nhằm tránh các quả ngư lôi có thể đã được phóng ra. Một quả ngư lôi phóng ra từ tàu khu trục Obedient đã phát nổ ở khoảng  phía sau Kronprinz ngay trên làn sóng nước của nó. Cả Obedient lẫn Faulknor đều báo cáo sai lầm về một phát trúng đích nhắm vào Kronprinz, cho dù nó vô sự bởi những phát suýt trúng. Hỏa lực mạnh của phía Đức đã buộc các tàu khu trục Anh phải rút lui.

Hạm đội Biển khơi Đức xoay xở xuyên thủng qua lực lượng hạng nhẹ Anh mà không thu hút sự chú ý từ những thiết giáp hạm của Jellicoe, cuối cùng về đến Horns Reef lúc 04 giờ 00. Khi về đến Wilhelmshaven, các thiết giáp hạm của Hải đội Chiến trận 1 chiếm lấy những vị trí phòng thủ phía ngoài rìa vũng biển, trong khi Kronprinz, Kaiser, Kaiserin và Prinzregent Luitpold sẵn sàng ở ngay phía lối ra vào cảng Wilhelmshaven. Trong quá trình trận chiến, Markgraf đã bắn tổng cộng 144 quả đạn pháo xuyên thép và bán xuyên thép từ dàn pháo chính, cho dù số lượng chính xác của hai loại này không được ghi nhận. Nó đã không bắn phát nào từ các khẩu 8,8 cm và 15 cm của dàn pháo hạng hai trong suốt trận đánh. Trong số bốn chiếc thuộc lớp König, chỉ có Kronprinz thoát khỏi hư hại trong trận này.

Các hoạt động tiếp theo
Vào ngày 18 tháng 8 năm 1916, Kronprinz tham gia một chiến dịch bắn phá Sunderland. Đô đốc Scheer tìm cách lặp lại kế hoạch nguyên thủy của ngày 31 tháng 5: hai tàu chiến-tuần dương Đức còn khả năng tác chiến Moltke và Von der Tann, được tăng cường thêm ba thiết giáp hạm, sẽ bắn phá thị trấn ven biển Sunderland nhằm thu hút và tiêu diệt các tàu chiến-tuần dương của Beatty. Phần còn lại của Hạm đội Biển khơi, bao gồm Kronprinz, sẽ theo sau để bảo vệ. Phía Anh đã biết được kế hoạch của Đức và đã cho toàn bộ Hạm đội Grand xuất trận để đối đầu. Đến 14 giờ 35 phút, Scheer được cảnh báo về sự xuất hiện của Hạm đội Grand, và vì không muốn đối đầu với toàn bộ Hạm đội Grand chỉ mười một tuần sau khi trận Jutland kết thúc, nên đã quay mũi lực lượng của mình rút lui trở về các cảng Đức.

Kronprinz tham gia hai hoạt động hạm đội khác: một cuộc xuất quân đến phía Bắc Helgoland vào ngày 16 tháng 7 và một đợt tiến ra Bắc Hải vào ngày 18–20 tháng 10, tất cả đều diễn ra vô sự. Sau đó, cùng phần còn lại của Hải đội 3 được gửi đến biển Baltic cho đợt huấn luyện kéo dài cho đến ngày 2 tháng 11. Khi quay trở về, chúng được lệnh hỗ trợ cho việc thu hồi hai tàu ngầm U-boat bị mắc cạn tại bờ biển Đan Mạch. Trên đường quay trở về vào ngày 5 tháng 11, Kronprinz bị trúng ngư lôi phóng từ tàu ngầm Anh J1 ở gần Horns Reef. Quả ngư lôi đánh trúng con tàu ngay bên dưới tháp pháo trước mũi, khiến khoảng  nước tràn vào trong tàu; tuy nhiên Kronprinz vẫn duy trì được tốc độ và quay trở về cảng. Ngày hôm sau nó được đưa vào ụ tàu của Xưởng tàu Đế chế tại Wilhelmshaven để sửa chữa, vốn kéo dài cho đến ngày 4 tháng 12.

Sau khi gia nhập trở lại Hải đội 3, Kronprinz tham gia đợt huấn luyện hải đội tại Baltic trước khi tiến hành các chuyến tuần tra phòng thủ tại German Bight. Trong một cuộc cơ động huấn luyện vào ngày 5 tháng 3 năm 1917, Kronprinz mắc tai nạn bị con tàu chị em Grosser Kurfürst húc phải tại Heligoland Bight. Vụ va chạm đã khiến con tàu bị tràn nước nhẹ, khoảng  nước. Nó lại phải vào ụ tàu tại Wilhelmshaven để sửa chữa từ ngày 6 tháng 3 đến ngày 17 tháng 5. Vào ngày 11 tháng 9, được cho tách ra để huấn luyện tại Baltic; sau đó nó được điều động gia nhập một đơn vị đặc biệt cho Chiến dịch Albion.

Chiến dịch Albion

Vào đầu tháng 9 năm 1917, sau khi Đức chiếm được cảng Riga của Nga, Hải quân Đức quyết định xóa sổ lực lượng Hải quân Nga vốn còn đang trụ lại vịnh Riga. Nhằm mục đích này, Bộ Tổng Tư lệnh Hải quân (Admiralstab) vạch ra một chiến dịch tại quần đảo Moonsund, đặc biệt nhắm vào các khẩu đội pháo Nga trên bán đảo Sworbe thuộc Ösel. Ngày 18 tháng 9, mệnh lệnh được đưa ra cho một chiến dịch phối hợp Lục-Hải quân nhằm chiếm các đảo Ösel và Moon; lực lượng hải quân chủ yếu bao gồm soái hạm Moltke cùng với Hải đội Chiến trận 3 của Hạm đội Biển khơi, gồm có Đội 5 bao gồm bốn chiếc lớp König, vào lúc này được bổ sung thêm chiếc thiết giáp hạm mới Bayern, và Đội 6 bao gồm năm chiếc lớp Kaiser. Cùng với chín tàu tuần dương hạng nhẹ, ba chi hạm đội tàu phóng ngư lôi cùng nhiều tàu rải mìn và tàu quét mìn, toàn bộ lực lượng bao gồm khoảng 300 tàu chiến, được sự hỗ trợ của trên 100 máy bay và sáu khí cầu zeppelin. Lực lượng tấn công gồm khoảng 24.600 sĩ quan và binh sĩ. Đối đầu với lực lượng Đức là các thiết giáp hạm tiền-dreadnought cũ của Nga Slava và Tsarevitch, các tàu tuần dương bọc thép Bayan, Admiral Makarov và Diana, 26 tàu khu trục, nhiều tàu phóng lôi và pháo hạm, cùng một lực lượng đồn trú tại Ösel với khoảng 14.000 người cùng các khẩu đội pháo phòng thủ duyên hải.

Chiến dịch bắt đầu vào ngày 12 tháng 10, khi vào lúc 03 giờ 00 König thả neo ngoài khơi Ösel tại vịnh Tagga và cho đổ bộ binh lính; đến 05 giờ 50 phút, König khai hỏa vào các công sự pháo phòng thủ duyên hải của Nga, có sự tham gia của Moltke, Bayern, Kronprinz và những chiếc khác trong lớp König. Cùng lúc đó, những chiếc thuộc lớp Kaiser đối đầu với các khẩu đội trên bán đảo Sworbe; mục tiêu là nhằm bình định eo biển giữa các đảo Moon và Dagö, án ngữ lối thoát duy nhất của các con tàu Nga trong vịnh. Cả Grosser Kurfürst lẫn Bayern đều bị trúng mìn trong lúc cơ động vào vị trí bắn phá; Grosser Kurfürst chỉ bị hư hại nhẹ, nhưng Bayern bị hư hại nặng đến mức phải rút lui về Kiel để sửa chữa. Đến 17 giờ 30 phút, Kronprinz rời khỏi khu vực đi đến Putziger Wiek để được tiếp nhiên liệu; con tàu đi qua eo biển Irben vào ngày 16 tháng 10.

Đến ngày 16 tháng 10, một phần hải đội tấn công được cho tách ra để quét sạch lực lượng hải quân Nga tại eo biển Moon, bao gồm hai thiết giáp hạm tiền-dreadnought. Nhằm mục đích này, König và Kronprinz cùng các tàu tuần dương Strassburg và Kolberg và một số tàu nhỏ được gửi đi đối phó với các thiết giáp hạm Nga. Chúng đến nơi vào sáng ngày 17 tháng 10, nhưng một bãi mìn rộng của Nga đã giữ chân các con tàu phía ngoài vịnh. Một điều bất ngờ xảy ra đối với phía Đức, khi họ nhận ra các khẩu pháo 30,5 cm từ các thiết giáp hạm Nga có tầm bắn xa hơn những khẩu 30,5 cm của chính họ; và người Nga tìm cách giữ khoảng cách đủ rộng để các tàu chiến Đức không thể bắn trả, trong khi vẫn nả pháo hiệu quả vào các đối thủ Đức. Nhiều lúc các con tàu Đức phải thực hiện cơ động lẩn tránh các loạt đạn pháo của Nga. Tuy nhiên, đến 10 giờ 00, các tàu quét mìn đã dọn sạch một lối đi ngang qua bãi mìn, và König cùng Kronprinz tiến vào vịnh. Lúc 10 giờ 15 phút, Kronprinz khai hỏa nhắm vào Tsarevitch và Bayan. Các con tàu Nga bị bắn trúng nhiều lần cho đến 10 giờ 30 phút, khi Đô đốc Mikhail Bakhirev, tư lệnh lực lượng hải quân Nga, ra lệnh cho lực lượng dưới quyền rút lui.

Vào ngày 18 tháng 10, Kronprinz bị mắc cạn nhưng chỉ hư hại nhẹ và không cần phải rút lui để sửa chữa. Đến ngày 20 tháng 10, cuộc chiến trên các hòn đảo đã đi đến hồi kết cuộc; Moon, Ösel, và Dagö dưới quyền kiểm soát của phía Đức. Vào ngày hôm trước, Bộ Tổng Tư lệnh Hải quân ra lệnh ngừng các hoạt động hải quân và rút các chiếc trở lại Hạm đội Biển khơi càng nhanh càng tốt. Vào ngày 26 tháng 10, Kronprinz bị hư hại nghiêm trọng do mắc cạn trong chuyến đi quay trở về Kiel. Nó tìm cách về đến được Kiel vào ngày 2 tháng 11, rồi sau đó đi đến Wilhelmshaven. Việc sửa chữa được thực hiện từ ngày 24 tháng 11 đến ngày 8 tháng 1 năm 1918.

Vào ngày 27 tháng 1 năm 1918, Kaiser Wilhelm II chỉ thị đổi tên con tàu thành Kronprinz Wilhelm nhằm tôn vinh Thái tử William. Con tàu được chính thức đổi tên vào ngày 15 tháng 6 năm 1918, nhân dịp kỷ niệm 30 năm ngày đăng quang của Kaiser. Kronprinz Wilhelm cùng ba con tàu chị em được dự định để tham gia hoạt động cuối cùng của hạm đội vào cuối tháng 10 năm 1918, nhiều ngày trước khi Hiệp định Đình chiến với Đức có hiệu lực. Phần lớn Hạm đội Biển khơi sẽ xuất phát từ căn cứ của chúng ở Wilhelmshaven để đối đầu với Hạm đội Grand của Anh; Reinhard Scheer, lúc này là Đại Đô đốc (Großadmiral) của Hạm đội, dự định gây tổn thất cho Hải quân Anh càng nhiều càng tốt nhằm duy trì một vị thế mặc cả tốt cho việc thương lượng hòa bình của Đức bất chấp tổn thất có thể phải chịu đựng. Tuy nhiên, nhiều người trong số những thủy thủ đã mệt mỏi vì chiến tranh cảm thấy chiến dịch này sẽ ngăn trở tiến trình hòa bình và kéo dài thời hạn chiến tranh. Sáng ngày 29 tháng 10 năm 1918, mệnh lệnh được đưa ra để chuẩn bị khởi hành từ Wilhelmshaven để tập trung lực lượng tại Jade Estuary vào ngày hôm sau. Bắt đầu từ đêm 29 tháng 10, thủy thủ trên chiếc Thüringen và sau đó trên nhiều tàu chiến khác kể cả Kronprinz Wilhelm, làm binh biến. Sự bất ổn cuối cùng đã buộc Hipper và Scheer phải hủy bỏ chiến dịch. Được thông báo về tình hình, Kaiser phát biểu "Tôi không còn có một lực lượng Hải quân nữa".

Số phận

Sau khi Đức đầu hàng vào tháng 11 năm 1918, hầu hết tàu chiến của Hạm đội Biển khơi, kể cả Kronprinz Wilhelm, bị lưu giữ tại căn cứ hải quân Anh tại Scapa Flow, dưới quyền chỉ huy của Chuẩn Đô đốc Ludwig von Reuter. Trước khi Hạm đội Đức khởi hành, Đô đốc Adolf von Trotha khẳng định lại với von Reuter chỉ thị không được để cho phe Đồng Minh chiếm các con tàu trong bất kỳ tình huống nào. Hạm đội đã gặp gỡ tàu tuần dương hạng nhẹ Anh Cardiff, vốn đã dẫn đầu các con tàu Đức đi đến điểm gặp gỡ hạm đội Đồng Minh, một lực lượng khổng lồ bao gồm 370 tàu chiến của Anh, Mỹ và Pháp, vốn sẽ hộ tống hạm đội Đức đến Scapa Flow. Khi bị lưu giữ trong suốt thời gian diễn ra các cuộc đàm phán hòa bình, mà sau này cuối cùng sẽ dẫn đến Hiệp ước Versailles, các khẩu pháo của chúng bị bất hoạt bằng cách tháo bỏ khóa nòng, và con tàu được bảo trì bởi một thủy thủ đoàn tối thiểu gồm 200 sĩ quan và thủy thủ.

Một bản in của báo The Times cung cấp thông tin cho von Reuter rằng Thỏa thuận Ngừng bắn sẽ hết hiệu lực vào giữa trưa ngày 21 tháng 6 năm 1919, thời hạn cuối cùng mà Đức phải ký vào Hiệp định hòa bình. Đô đốc Von Reuter đưa đến kết luận người Anh sẽ tìm cách chiếm hữu các con tàu Đức sau khi Thỏa thuận Ngừng bắn hết hiệu lực. Không biết rằng thời hạn của thỏa thuận đã được triển hạn đến ngày 23 tháng 6, ông quyết định đánh đắm các con tàu của mình vào cơ hội thuận tiện đầu tiên có được. Sáng ngày 21 tháng 6, Hạm đội Anh rời Scapa Flow tiến hành thực tập huấn luyện; và đến 11 giờ 20 phút Reuter truyền mệnh lệnh này đến các con tàu của mình. Kronprinz Wilhelm chìm lúc 13 giờ 15 phút. Các binh sĩ Anh làm nhiệm vụ canh gác đã nỗ lực ngăn chặn việc đánh đắm các con tàu; trong lúc hoảng loạn binh lính trên một tàu quét mìn gần đó đã nổ súng làm thiệt mạng một thợ đốt lò của Kronprinz Wilhelm. Tổng cộng các binh lính canh gác đã giết chết chín người Đức và làm bị thương 21 người. Số còn lại gồm khoảng 1.860 sĩ quan và thủy thủ bị bắt giam.

Không giống như hầu hết các tàu chiến chủ lực bị đánh đắm khác, Kronprinz Wilhelm không bao giờ được cho nổi lên. Nó cùng các tàu chị em bị đánh đắm ở vùng nước sâu hơn các con tàu khác, khiến cho các nỗ lực trục vớt chúng khó khăn hơn. Việc Chiến tranh Thế giới thứ hai nổ ra vào năm 1939 đã làm gián đoạn mọi công việc trục vớt, và sau chiến tranh người ta xác định việc trục vớt các xác tàu ở sâu hơn không còn ý nghĩa thực tiễn về phương diện tài chính. Quyền trục vớt xác đắm của các con tàu trong tương lai đã được bán cho Anh vào năm 1962. Độ sâu mà các con tàu bị chìm đã bao bọc chúng khỏi các bụi phóng xạ còn lại trong khí quyển sau các vụ bắn thử nghiệm vũ khí nguyên tử. Vì vậy, Kronprinz Wilhelm cùng các con tàu chị em trở thành một trong những địa điểm có thể đến được hiếm hoi cung cấp nguồn thép không bị nhiễm phóng xạ, vốn thỉnh thoảng được tháo dỡ để sử dụng trong các dụng cụ khoa học. Kronprinz Wilhelm cùng các con tàu khác dưới đáy Scapa Flow là một địa điểm lặn phổ biến, và được bảo vệ bởi luật ngăn chặn thợ lặn thu hồi các vật dụng của xác tàu đắm.

Tham khảo

Ghi chú

Chú thích

Thư mục

Lớp thiết giáp hạm König
Thiết giáp hạm của Hải quân Đức
Thiết giáp hạm trong Thế Chiến I
Tàu bị đánh đắm tại Scapa Flow trong Thế Chiến I


title: Dysstroma citrata

text:
Dysstroma citrata là một loài bướm đêm thuộc họ Geometridae. Nó được tìm thấy cả ở miền Cổ bắc và miền Tân bắc. Nó cũng được ghi nhận ở Ấn Độ.

Sải cánh dài 25–32 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 7 đến tháng 8 ở Tây Âu và North America.

Ấu trùng ăn nhiều loại cây bụi và cây thân thảo khác nhau, bao gồm các loài Vaccinium như Vaccinium myrtillus và Vaccinium uliginosum cũng như Aster tripolium, Alnus và Salix.

Phụ loài
Dysstroma citrata citrata
Dysstroma citrata katshadalarium Beljaev & Vasilenko, 2002 (Magadan, Kamchatka, Komandor Island, miền bắc Kurils)
Dysstroma citrata nyiwonis  (Matsumura, 1925)
Dysstroma citrata glacialis  (Hulst, 1898)

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
UKmoths
Species info
Images
Bug Guide

Dysstroma
Côn trùng châu Âu
Cidariini
Bướm đêm Châu Á
Bướm đêm Châu Âu
Bướm đêm Iceland
Bướm đêm Nhật Bản
Bướm đêm Bắc Mỹ
Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên


title: Styringomyia sabroskyi

text:
Styringomyia sabroskyi là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

<references>

Liên kết ngoài

Styringomyia
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Dicronychus subparallelus

text:
Dicronychus subparallelus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1931.

Chú thích

Tham khảo

Dicronychus


title: Phương pháp bay bốc nhiệt

text:
Bay bốc nhiệt (tiếng Anh: Thermal evaporation) hoặc bay bốc nhiệt trong chân không là kỹ thuật tạo màng mỏng bằng cách bay hơi các vật liệu cần tạo trong môi trường chân không cao và ngưng tụ trên đế (được đốt nóng hoặc không đốt nóng). Kỹ thuật này đôi khi còn được gọi là bay hơi trong chân không nhưng ít dùng hơn.

Nguyên lý của hệ bay bốc nhiệt
Bộ phận chính của các thiết bị bay bốc nhiệt là một buồng chân không được hút chân không cao (cỡ 10-5 - 10-6 Torr) nhờ các bơm chân không (bơm khuếch tán hoặc bơm phân tử...). Người ta dùng một thuyền điện trở (thường làm bằng các vật liệu chịu nhiệt và ít tương tác với vật liệu, ví dụ như vônphram, tantan, bạch kim...) đốt nóng chảy các vật liệu nguồn, và sau đó tiếp tục đốt sao cho vật liệu bay hơi.

Vật liệu bay hơi sẽ ngưng đọng lên các đế được gắn vào giá phía trên. Đôi khi đế còn được đốt nóng (tùy theo mục đích tạo màng tinh thể hay vô định hình...) để điều khiển các quá trình lắng đọng của vật liệu trên màng. Chiều dày của màng thường được xác định trực tiếp trong quá trình chế tạo bằng biến tử thạch anh. Khi màng bay hơi sẽ bám lên biến tử đặt cạnh đế, biến thiên tần số dao động của biến tử sẽ tỉ lệ với chiều dày của màng bám vào biến tử.

Ưu điểm, nhược điểm và những cải tiến gần đây

 Phương pháp bay bốc nhiệt có ưu điểm là đơn giản, và dễ tạo màng hợp chất vì khi làm bay hơi vật liệu thì toàn thể hợp chất hoặc hợp kim sẽ bị bay hơi do đó màng tạo ra có hợp thức khá gần với thành phần của vật liệu nguồn (đặc biệt là các hợp kim).
 Nhược điểm quan trọng là không thể tạo các màng quá mỏng, khả năng khống chế chiều dày của phương pháp này rất kém do tốc độ bay bốc khó điều khiển. Đồng thời, việc chế tạo các màng đa lớp là rất khó khăn với phương pháp này.
 Gần đây người ta cải tiến phương pháp này như sử dụng chùm điện tử để bay bốc, cải tiến tường bao quanh nguồn đốt (phương pháp tường nóng)... Tuy nhiên tỉ lệ sử dụng phương pháp bay bốc nhiệt trong kỹ thuật màng mỏng đang ngày càng ít.

Xem thêm
 Màng mỏng
 Phún xạ catốt
 Bơm khuếch tán

Tham khảo

Liên kết ngoài
Resistive Thermal Evaporation - Angstrom Engineering

Vật lý chất rắn
Khoa học vật liệu
Kỹ thuật màng mỏng


title: M24 Chaffee

text:
{{Infobox Weapon
 |name=Xe tăng hạng nhẹ M24
 |image=
 |caption=
 |origin=
 |type=Xe tăng hạng nhẹ
 |is_vehicle=yes
 |service=
 |used_by= Xem Sử dụng
 Việt Minh
 |wars= Thế Chiến IIChiến tranh Triều TiênChiến tranh Đông Dương lần thứ nhấtChiến dịch Điện Biên PhủChiến tranh AlgeriaChiến tranh Ấn Độ - PakistanChiến tranh Việt Nam
 |designer=
 |design_date=
 |manufacturer=
 |unit_cost=
 |production_date=1944-tháng 8/1945
 |number=
 |variants=
 |weight=18.4 tấn (40,500 lb)
 |length=5.56 m (18.24 ft) (kể cả pháo chính) 5.03 m (16.5 ft) (không có pháo chính)
 |width=3 m (9.84 ft)
 |height=2.77 m (9.08 ft)
 |crew=5
 |armour=9.5–25 mm (0.37–1.49 in)
 |primary_armament=1 × 75 mm Gun M6 L / 39  48 viên
 |secondary_armament= 1 × .50 cal Browning M2HB  440 viên  2 × .30-06 Browning M1919A4  3,750 viên
 |engine=2 × Cadillac dòng 44T24, 8 xi-lanh
 |engine_power=300/220 hp (220/164 kW)
 |transmission=
 |fuel_capacity=
 |pw_ratio= 16.09 hp/tấn
 |suspension=Thanh xoắn
 |vehicle_range=161 km (100 mi)
 |speed=56 km/h (35 mi/h) (trên đường)40 km/h (25 mi/h) (việt dã)
}}
M24 Chaffee là loại xe tăng hạng nhẹ do Mỹ chế tạo năm 1943 và được đưa vào sử dụng trong Thế chiến thứ hai. Tuy chỉ được sản xuất trong một thời gian ngắn, nhưng nó lại được sử dụng khá phổ biến. Loại xe tăng này từng được trang bị cho Quân đội Pháp trong Chiến tranh Đông Dương và Quân lực Việt Nam Cộng hòa trong Chiến tranh Việt Nam, hiện nay vẫn còn được cải tiến và dùng cho quân đội của một số quốc gia.

Thiết kế và sản xuất
Việc thiết kế M24 xuất phát từ việc các mẫu tăng M3/M5 có lớp giáp bọc và vũ khí quá yếu, mẫu tăng M7 tuy mạnh hơn nhưng lại có trình diễn rất tệ. Tháng 3 năm 1943, Bộ Quốc phòng Mỹ đặt ra vấn đề thiết kế một loại xe tăng hạng nhẹ mới, có thiết kế kĩ thuật và khung tăng giống như M5A1 nhưng thay thế pháo chính bằng pháo 75mm.

Chỉ một tháng sau khi yêu cầu được đưa ra, General Motors đã giới thiệu mẫu thiết kế một loại tăng mới có tên kĩ thuật là T24 với nhiều chi tiết của M5A1 được giản lược nhằm giữ trọng lượng ở dưới mức 20 tấn. Mẫu thiết kế có lớp giáp mỏng, phần dày nhất ở phía trước chỉ dày có 25mm (nghiêng 60 độ nhìn theo hướng xiên). Một pháo chính mới với cỡ nòng 75mm, thiết kế lại từ pháo phụ trên máy bay B-25H Mitchell được trang bị cho xe. Loại pháo này có tính năng chiến đấu giống như loại pháo trang bị trên M3 nhưng có vách nòng pháo mỏng hơn và cơ cấu giảm chấn hơi khác, do đó giảm đi trọng lượng pháo cũng như tăng tốc độ bắn. Mẫu thiết kế mới cũng được trang bị bản xích tăng rộng hơn (16 inch) và hệ thống thanh xoắn giảm xóc. Mẫu có hình chiếu khá thấp và kíp lái tháp pháo gồm 3 người. T24 nhanh chóng được thông qua và đưa vào sản xuất với tên gọi chính thức M24.

Ngày 15 tháng 10 năm 1943, việc sản xuất M24 Chaffee chính thức triển khai. Nó được sản xuất tại hai cơ sở khác nhau, bởi tập đoàn Cadillac (từ tháng 4 năm 1944) và bởi tập đoàn Massey-Harris (từ tháng 7 năm 1944). Vào thời điểm ngừng sản xuất (tháng 8 năm 1945), đã có khoảng 4.731 chiếc M24 được chuyển đi bằng đường hàng không. Một vài trong số chúng được chuyển cho Quân đội Anh. Người Anh đã đặt cho nó cái tên Chaffee, theo tên của Thiếu tướng Lục quân Hoa Kỳ Adna R. Chaffee, Jr., người được mệnh danh là "Cha đẻ của lực lượng thiết giáp Hoa Kỳ", vừa mới qua đời trước đó vài năm.

Lịch sử hoạt động

Thế chiến 2
M24 Chaffee được thiết kế ra nhằm thay thế tăng hạng nhẹ M5 đang được dùng để hỗ trợ bộ binh. Ba mươi tư chiếc M24 đầu tiên được vận chuyển đến Châu Âu vào tháng 11 năm 1944 đã được giao cho Trung đoàn Kỵ binh cơ giới số 2 tại Pháp. Nó được biên chế vào các Đại đội F của Tiểu đoàn kỵ binh trinh sát số 2 và số 42. Trong trận Bulge vào tháng 12 năm 1944, những đơn vị này được chuyển đến khu vực Nam, hai chiếc M24 được phối thuộc trong Tiểu đoàn tăng 740, Tập đoàn quân số 1.

Tuy bắt đầu tham chiến trên diện rộng vào tháng 12 năm 1944, tuy nhiên do hạn chế bởi việc vận chuyển, nên mãi đến gần cuối chiến tranh, M24 mới tiếp cận được chiến tuyến, vì vậy không đóng góp nhiều vào chiến thắng tại Châu Âu. Cho đến lúc đó, rất nhiều đơn vị thiết giáp vẫn phải sử dụng tăng M5 cùng với loại M4 Sherman. Một số còn không nhận được số M24 trang bị cho đến hết chiến tranh.

Dù vậy, những bản báo cáo sử dụng cho thấy M24 được đánh giá khá tốt như bản xích rộng giúp cho xe có độ ổn định cao, hình chiếu thấp giúp cho xe có khả năng ẩn nấp tốt, và đặc biệt với pháo chính 75 mm mang lại hiệu suất cao hơn pháo 37 mm. Với pháo này, tuy M24 không thể đối đầu trực diện với đa phần tăng của Đức Quốc xã, nhưng chúng vẫn có làm vô hiệu hóa khả năng tăng Đức nếu như bắn chính xác vào các điểm yếu. Dù vậy, lớp giáp quá mỏng vẫn bị đánh giá thấp, bởi chúng dễ dàng bị xuyên thủng bởi đa phần các loại pháo tự hành chống tăng, mìn chống tăng và tăng của Đức Quốc xã.

Chiến tranh Triều Tiên

Trong cuộc chiến tranh Triều Tiên, M24 được quân đội Mỹ sử dụng để đối đầu với tăng T-34-85 của quân đội Liên Xô tiếp tế cho Triều Tiên. Tuy nhiên, trong vai trò này, M24 biểu diễn khá tệ hại khi phải đối đầu với những loại tăng có hỏa lực mạnh, lớp giáp dày hơn như T-34. Do đó, chúng được chuyển sang vai trò là tăng do thám và đã thực hiện công việc này rất tốt. Ngoài ra, chúng còn được phân nhiệm vụ bổ trợ các loại tăng khác như M4, M26 và M46.

Chiến tranh Đông Dương

Như những mẫu tăng thành công khác trong Thế chiến II, M24 được chuyển đến rất nhiều nước trên thế giới và được sử dụng bởi khá nhiều quân đội, cho đến khi được thay thế dần bởi loại tăng M41 Walker Bulldog. Quân Pháp từng sử dụng M24 trong các chiến dịch càn quét tại Đông Dương và cho kết quả rất tốt. Việc sử dụng các phương tiện bọc thép tại Đông Dương bị hạn chế do mạng lưới giao thông rất kém, nhiều sông ngòi và rừng cây nên xe tăng dễ sa lầy, kết hợp với chiến thuật du kích của Việt Nam. Trong điều kiện đó, xe tăng M24 khá nhẹ và có tính cơ động cao nên được lực lượng thiết giáp Pháp ưa thích.

Vào tháng 12 năm 1953, 10 chiếc M24 được huy động tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ. Số xe tăng này được tháo rời và không vận từ sân bay Cát Bi (Hải Phòng) tới sân bay Mường Thanh và lắp ráp ngay tại tập đoàn cứ điểm. 10 chiếc tăng được biên chế thành đại đội số 3, thuộc trung đoàn kỵ binh hạng nhẹ số 1 (3/1 RCC), với một xe chỉ huy và 3 phân đội, trong đó phân bổ cho phân khu Mường Thanh 2 phân đội (6 xe) và phân khu phía Nam (Isabelle - Hồng Cúm) 3 xe. Chỉ huy đại đội là đại úy Yves Hervouët.Mỗi xe tăng đều được quân đội Pháp đặt một tên riêng. Theo cuốn sách The Last Valley (Thung lũng cuối cùng) của tác giả Martin Windrow thì chiếc xe chỉ huy đại đội mang tên Conti, hai phân đội tăng ở phân khu Mường Thanh được chia thành phân đội Bleu (Xanh dương), gồm các xe Bazeille, Douaumont, Mulhouse và phân đội Rouge (Đỏ): Ettlingen, Posen, Smolensk. Phân đội tăng đóng tại Hồng Cúm mang tên Vert (Xanh lá cây), gồm 2 xe tăng mang tên Ratisbonne và Neumach. Chiếc xe tăng chỉ huy được đặt là Conti, lấy từ tên tiểu đoàn 3 trung đoàn kỵ binh hạng nhẹ số 1 Régiment Conti Cavalerie. Các tên Bazeille, Ettlingen, Posen, Smolensk, Auerstaedt, Ratisbonne, Neumach là do những người lính Lê dương gốc Đức đặt để tưởng nhớ những địa danh ở quê hương. Bazeille là thị trấn ở miền Nam nước Pháp, Etlingen là một thị trấn ở Tây Nam nước Đức, Posen là một làng ở Ba Lan nhưng thuộc nước Phổ (Đức), còn Smolensk ở miền Tây nước Nga.

Trong chiến dịch Điện Biên Phủ, đại đội xe tăng này đã gây nhiều khó khăn và thiệt hại cho Quân đội nhân dân Việt Nam. Như trong trận đánh đồi Độc Lập, ngày 15/3, quân Pháp mở cuộc phản công dưới sự chỉ huy của Trung tá Pierre Langlais, chỉ huy trưởng phân khu trung tâm thay cho Trung tá Jules Gaucher vừa tử trận, huy động 2 tiểu đoàn dù, tổng cộng 1.000 lính và tới 5 xe tăng, nhưng đang tiến quân thì bị nã pháo trúng đội hình nên bị đẩy lùi. Cuộc phản kích hòng chiếm lại con đường nối giữa phân khu Hồng Cúm và phân khu trung tâm ngày 28/3, cũng là một trận chiến khốc liệt có xe tăng yểm trợ. Trận này, xe tăng Pháp đã xông vào trận địa pháo phòng không của Việt Minh. Theo hồi ký Điện Biên Phủ - điểm hẹn lịch sử  của Đại tướng Võ Nguyên Giáp (Hữu Mai biên tâp), do không có bộ binh bảo vệ, các pháo thủ đã phải dùng cờ lê, chân súng máy… đánh giáp lá cà với lính dù Pháp.

Trong trận đánh đồi A1, sáng 1/4/1954, khi quân đội Pháp cho 2 xe tăng từ phân khu trung tâm lên phản công; đại đội 674, tiểu đoàn 251, trung đoàn 174, đại đoàn 316 Việt Minh đã dùng DKZ bắn cháy một chiếc, chiếc còn lại bị thương phải rút lui. Chiếc xe bị bắn cháy mang tên Bezeille, hiện được trưng bày trên đồi A1. Một số xe tăng khác thì bị pháo binh của Việt Minh tiêu diệt, như chiếc tăng hiện “phơi xác” trên cánh đồng Mường Thanh hiện nay, đã bị đại đội pháo 105mm 802 thuộc trung đoàn pháo 45 bắn hạ ngày 23/4. Còn chiếc xe Ettlingen bị đại đoàn pháo 351 bắn cháy ngày 7/5, hiện đang nằm gần cửa hầm tướng De Castries, cạnh đó là chiếc xe chỉ huy Conti. Xe tăng chỉ huy Conti nằm giữa ngã ba cầu Mường Thanh - hầm tướng De Castries - sân bay Mường Thanh. Nó có nhiệm vụ bảo vệ Sở chỉ huy Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, bị đạn pháo của Đại đoàn công pháo 351 Việt Minh bắn cháy vào 16h45 ngày 7/5/1954. Đại tá Hoàng Đăng Vinh, nguyên chiến sĩ đại đội 360, tiểu đoàn 130, trung đoàn 209, đại đoàn 312, người tham gia tổ chiến đấu đã xông vào hầm bắt sống tướng De Castries, kể lại:  “Trong quá trình tiến vào trung tâm, các đồng đội của tôi nhìn thấy trước mặt có một ụ đất nhô lên khá cao, xung quanh là 4 chiếc xe tăng chạy vòng tròn. Đang không biết là gì thì tổ bắt được một tên địch, sau khi tra hỏi hắn khai đó là hầm của tướng De Castries. Mừng rỡ khi biết thông tin đó, tổ của tôi liền tung thủ pháo đón đầu khiến một xe tăng trúng đạn rơi xuống giao thông hào, một chiếc khác bị đơn vị bạn tiêu diệt, hai chiếc còn lại liền tháo chạy".

Kết thúc trận Điện Biên Phủ, quân Việt Nam đã tiêu diệt 8 xe tăng địch, và thu được 2 chiếc còn nguyên vẹn. Những chiếc xe tăng chiến lợi phẩm này đã tham gia vào đoàn quân duyệt binh mừng chiến thắng ngày 13/5 trên cánh đồng Mường Phăng. Số xe này được sử dụng để huấn luyện cho các đơn vị ở Miền Bắc. Đến trước năm 1960, đây là những chiếc xe tăng duy nhất QĐNDVN sở hữu.

Rất nhiều tăng M24 của quân đội Pháp tại Đông Dương được chuyển giao cho Quân đội Quốc gia Việt Nam, về sau được Quân lực Việt Nam Cộng hòa sử dụng cho đến khi được người Mỹ viện trợ cho loại tăng M41 Walker Bulldog thay thế.

Ở các nơi khác
M24 còn được người Pháp sử dụng tại chiến trường Algeria. Lần cuối cùng M24 được thấy tham chiến trong cuộc chiến tranh Ấn Độ - Pakistan năm 1971, trên chiến trường Bangladesh hơn 66 chiếc M24 trấn thủ khu vực và đối đầu với các loại tăng mạnh hơn như T-55, PT-76 và một nhóm lính chống tăng của Quân đội Ấn Độ. Dù sau đó, mặc dù cả Iran và Iraq đều có M24 nhưng không có bằng chứng nào chứng tỏ là từng có sự tham gia của M24 trong cuộc chiến tranh Iran-Iraq.

Hiện tại, M24 vẫn được sử dụng tại quân đội nhiều nước như là tăng trinh sát hạng nhẹ. Thậm chí, Na Uy đã cải tiến thêm bằng cách thay động cơ diesel 6V-53, 2 kì, công suất 153,3 kw (210 cv), lắp pháo 90 mm của Pháp và thiết bị nhìn đêm.

Các biến thể

 Xe tăng hạng nhẹ T24-mẫu xe tăng, về sau được đặt tên lại là M24.
 Xe tăng hạng nhẹ T24E1-mẫu xe tăng được trang bị động cơ Continental R-975-C4 và hệ truyền động biến mômen Spicer.Một mẫu được cải tiến từ mẫu T24 và thử nghiệm vào tháng 10/1944.Mẫu xe tăng này có kết quả "biểu diễn" tốt hơn rất nhiều so với M24, nhưng hơi có vấn đề về bộ truyền động.
 M19 Gun Motor Carriage-động cơ chính được lắp ráp giữa thân tăng, hai khẩu 40 mm M2 AA được lắp ở đằng sau thân tăng(336 viên đạn).904 chiếc được đặt hàng vào tháng 8/1944, nhưng chỉ có 285 chiếc được xuất xưởng.
 M37 105 mm Howitzer Motor Carriage-được trang bị pháo chính 105 mm M4(126 viên đạn).Được chế tạo để thay thế pháo tự hành M7 Priest.Có 448 chiếc được đặt hàng, nhưng chỉ có 316 chiếc được xuất xưởng.
 M41 155 mm Howitzer Motor Carriage (Gorilla)-động cơ được di chuyển ra giữa thân tăng, pháo 155 mm M1 được lắp vào phía sau.Có 250 chiếc được đặt hàng, 60 chiếc được xuất xưởng.
 T77 Multiple Gun Motor Carriage-được trang bị súng máy 6 0.5 vào tháp pháo mới.
 T9, T13-xe sửa chữa.
 T22E1, T23E1, T33-xe chở hàng.
 T42, T43-xe kéo hàng.
 T42 được thiết kế dựa trên T33, được lắp ráp bộ truyền động biến mômen từ pháo tự hành diệt tăng M18 Hellcat.M43 là một phiên bản được giảm bớt trọng lượng của T42.
 T9-được lắp ráp thêm bộ dụng cụ ủi đất.
 Xe tăng sửa chữa T6E1.
 NM-116-phiên bản sửa chữa của người Na Uy.
 M4-xe tăng ủi đất di chuyển trên mặt đất.

Những nước từng sử dụng

  – 46 chiếc M24 Chaffee trong biên chế từ 1956 đến 1966, mua thông qua NATO. Sau khi loại biên, các tháp pháo được sử dụng cho hệ thống boongke Áo.
  – 10 chiếc M24 Chaffee đã qua sử dụng, chiến lợi phẩm trong Chiến tranh giải phóng Bangladesh.
  – 224 chiếc mua thông qua NATO.
  – 36 chiếc được mua.
  – 32 chiếc được mua bởi chính phủ Canada năm 1947 trong số 294 chiếc M4A2E8 mang pháo 76mm.
  - 21 chiếc được mua thập niên 1960.
  – 63 chiếc được mua qua NATO.
  – 34 chiếc được mua.
  – 1254 chiếc được mua qua NATO.
  – 170 chiếc được mua qua NATO.
  – 180 chiếc được mua.
  – 78 chiếc được mua.
  – 518 chiếc được mua qua NATO.
  – biên chế năm 1952; chiếc cuối cùng còng phục vụ đến năm 1974.
  – 4 chiếc được mua.
  – khoảng 50 chiếc trng biên chế cho đến năm 1962
  – 123 chiếc trong biến chế thập niên 1950, chiếc cuối cùng loại biên vào năm 1993.
  – 132 chiếc được mua.
  – 7 chiếc Chaffee biên chế cho Đại đội Recon Company thuộc Tiểu đoàn thiết giáp số 10 (10th BCT), tham chiến trong Chiến tranh Triều Tiên.
  – 16  chiếc được mua qua NATO.
  – 30 chiếc Chaffee được sử dụng để huấn luyện thập niên 1950.
  – 52 chiếc được mua.
  – 137 chiếc được mua.
  – chiến lợi phẩm từ trận Điện Biên Phủ và tịch thu trong công cuộc thống nhất đất nước.
  – 31 chiếc được mua qua NATO. Được sử dụng trong Chiến tranh Ifni.
  – 20 chiếc được mua.

  – 238 chiếc được mua qua NATO.
  – 302 chiếc được mua.

  – 17 chiến nâng cấp, loại biên và thay thế bằng 25 chiếc M-41C vào năm 2018, tài trợ từ Brazil.
  – Nhận được 2 chiếc M24 qua Chương trình Lend-Lease.

Thông số kỹ thuật
 Kíp xe: 4 người.
 Khối lượng chiến đấu: 18,37 tấn
 Dài: 4,59 m (cả pháo quay phía trước 5,028 m)
 Rộng: 2,95 m
 Cao: 2,77 m (đến súng 12,7 mm)
 Khoảng sáng gầm xe: 0,32 m
 Động cơ: Hai động cơ xăng 4 kì V-8, làm mát bằng nước, công suất 160,6 kw (220 cv)
 Dung tích hệ thống nhiên liệu: 415 lít

Tính năng
 Hành trình dự trữ: 281 km
 Tốc độ lớn nhất: 55 km/h
 Vượt dốc cao: 31 độ
 Vượt dốc nghiêng: 25 độ
 Vượt vách đứng: 0,91 m
 Vượt hào rộng: 2,44 m
 Lội nước sâu 1,02 m

Vũ khí
 Súng chính: 1 pháo rãnh xoắn 75 mm M6,1
 Súng máy phòng không 12,7 mm
 Súng chống bộ binh: 2 súng máy 7,62 mm (song song và phía trước)

Tham khảo

Liên kết ngoài

 AFV Database
 OnWar
 WWIIVehicles
 M24 variants photo galleries at ww2photo.mimerswell.com
 M24 Chaffee Photos and Walk Arounds on Prime Portal
 TM 9-729 Light Tank M24 (PDF)
 Dutch Cavalry Museum has a Chaffee tank in the exposition.
 M24 - CHAFFEE - American light tank armed with 75mm – Walk around photos
 M24 Chaffee - WWII Technical Database at Tarrif.net
 NM-116 - 31 photo walk around of an Norwegian NM-116 at Primeportal.net

Xe tăng Hoa Kỳ giai đoạn Chiến tranh Lạnh
Xe tăng hạng nhẹ Hoa Kỳ
Xe tăng Hoa Kỳ giai đoạn Chiến tranh thế giới thứ hai
Thiết bị quân sự sử dụng trong Chiến tranh Đông Dương
Xe tăng hạng nhẹ trong Chiến tranh thế giới thứ hai
Xe tăng hạng nhẹ trong Chiến tranh Lạnh


title: Parasericostoma ovale

text:
Parasericostoma ovale là một loài Trichoptera trong họ Sericostomatidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Parasericostoma


title: Aleksandr Petrovich Sumarokov

text:
Aleksandr Petrovich Sumarokov (tiếng Nga: Алекса́ндр Петро́вич Сумаро́ков, 25 tháng 11 năm 1717 – 12 tháng 10 năm 1777) – nhà thơ, nhà văn, nhà viết kịch Nga.

Tiểu sử
Aleksandr Sumarokov sinh ra trong một gia đình quý tộc lâu đời ở Saint Petersburg. Từ bé đến năm 15 tuổi chỉ học ở nhà. Từ năm 1732 đến 1740 học ở trường bộ binh và đã làm thơ từ đây. Tốt nghiệp trường này năm 1740, Sumarokov phục vụ trong quân đội Nga hoàng. Aleksandr Sumarokov bắt đầu nổi tiếng kể từ khi in vở kịch thơ Хорев năm 1747. Năm 1756 được cử làm giám đốc nhà hát và thường xuyên viết các vở kịch cho nhà hát. Những năm 1755 – 1758 ông là cộng tác viên tích cực của tạp chí Ежемесячные сочинения. Năm 1759 thành lập tạp chí Трудолюбивая пчела, là tờ tạp chí tư nhân đầu tiên ở Nga. Từ 1762 đến 1769 ông in nhiều tập truyện ngụ ngôn, từ 1769 đến 1774 – in nhiều tập thơ.

Sáng tạo của Sumarokov đạt đến đỉnh cao trong thời cầm quyền của Nữ hoàng Ekaterina II của Nga. Mặc dù được các nhà quý tộc ủng hộ và tài trợ, được độc giả khen ngợi nhưng Sumarokov cho rằng công lao của ông chưa được đánh giá đúng mức. Ông thường than phiền về kiểm duyệt và trình độ thưởng thức của công chúng. Năm 1761 ông mất quyền lãnh đạo nhà hát. Năm 1769 ông chuyển về sống ở Moskva, không còn có sự tài trợ như trước. Ông tỏ ra thất vọng và sa vào nghiện ngập. Ông mất ngày 12 tháng 10 ở Moskva.

Tác phẩm
Thơ, văn:
 Соч.: Полн. собр. всех соч. в стихах и прозе, 2 изд., ч. 1—10, М., 1787;
 Стихотворения. [Вступ. ст. П. Н. Беркова], Л., 1953;
 Избр. произв. [Вступ. ст. П. Н. Беркова], Л., 1957.
Kịch:
 Хорев, 1747
 Гамлет, 1748
 Лжедмитрий, 1771
 Мстислав, 1774
 Прессотинус, 1750
 Чудовища, 1750
 Опекун, 1765
 Вздорщицы, 1772
 Роговец по воображении, 1772

Thư mục
 Гуковский Г. А., О сумароковской трагедии, в кн.: Поэтика. Сб. ст., в. 1, Л., 1926;
 Берков П. Н., Сумароков. 1717-1777, Л.— М., 1949;
 Серман И. 3., Русский классицизм, Л., 1973;
 История русской литературы XVIII в. Библиографический указатель, Л., 1968.

Một số bài thơ

Chú thích

Liên kết ngoài
 А. П. Сумароков. Избранные произведения в Русской виртуальной библиотеке.
 А. П. Сумароков. Лингвистические сочинения (в оригинальной орфографии)  на сайте «История лингвистики».

Mất năm 1777
Nhà thơ Nga
Sinh năm 1717
Nhà văn từ Moskva


title: Itri

text:
Itri là một đô thị và cộng đồng (comune) ở tỉnh Latina trong vùng Lazio nước Ý.
Đô thị Itri có diện tích ki lô mét vuông, dân số thời điểm năm 31 tháng 5 năm 2005 là 9238 người.
Đô thị này có các đơn vị dân cư (frazioni) sau:
Các đô thị giáp ranh:

Tham khảo

Đô thị tỉnh Latina
Lâu đài Ý


title: Pareboda

text:
Pareboda là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.

Các loài
Pareboda prosecta Razowski, 1966

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Tortricini


title: Quận Missaukee, Michigan

text:
Quận Missaukee một quận thuộc tiểu bang Michigan, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở Lake City. Theo điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số 14.478 người.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Xa lộ

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Michigan


title: 3798 de Jager

text:
3798 de Jager (2402 T-3) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 16 tháng 10 năm 1977 bởi Cornelis Johannes van Houten, Ingrid van Houten-Groeneveld và Tom Gehrels ở Đài thiên văn Palomar. Nó được đặt theo tên nhà thiên văn học Hà Lan Cornelis de Jager.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 3798 de Jager

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Cornelis Johannes van Houten
Được phát hiện bởi Ingrid van Houten-Groeneveld
Được phát hiện bởi Tom Gehrels
Thiên thể phát hiện năm 1977


title: Longitarsus aeruginosus

text:
Longitarsus aeruginosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Foudras miêu tả khoa học năm 1860.

Chú thích

Tham khảo

Longitarsus


title: Redwitz an der Rodach

text:
Redwitz an der Rodach là một đô thị thuộc huyện Lichtenfels trong bang Bayern nước Đức. Đô thị Redwitz an der Rodach có diện tích 14,66 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 3424 người.

Tham khảo


title: Hoplasoma annamita

text:
Hoplasoma annamita là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Allard miêu tả khoa học năm 1888.

Chú thích

Tham khảo

Hoplasoma


title: Trường Đại học Y Dược

text:
Trường Đại học Y Dược có thể là:
Trường Đại học Y Dược, Đại học Huế
Trường Đại học Y Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội
Trường Đại học Y Dược, Đại học Thái Nguyên
Trường Đại học Y Dược Cần Thơ
Trường Đại học Y Hà Nội
Trường Đại học Dược Hà Nội
Trường Đại học Y Dược Hải Phòng
Trường Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh
Trường Đại học Y Dược Thái Bình

Xem thêm
Miền Bắc
Học viện Y – Dược học cổ truyền Việt Nam
Học viện Quân y
Trường Đại học Kỹ thuật Y tế Hải Dương
Miền Trung
Trường Đại học Kỹ thuật Y Dược Đà Nẵng
Khoa Y Dược, Đại học Đà Nẵng
Trường Đại học Y Dược Buôn Ma Thuột
Miền Nam
Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch
Khoa Y, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh


title: Oedostethus kaszabi

text:
Oedostethus kaszabi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Gurjeva miêu tả khoa học năm 1968.

Chú thích

Tham khảo

Oedostethus


title: Tiếng Isan

text:
Tiếng Isan (, ) là tên gọi chung cho các phương ngữ của tiếng Lào được sử dụng tại Thái Lan. Ngôn ngữ này được xấp xỉ 20 triệu người nói, chiếm gần 1/3 dân số toàn Thái Lan. Những người nói ngôn ngữ này chủ yếu sống tại vùng Isan, tức vùng Đông Bắc Thái Lan, ngoài ra ngôn ngữ này cũng được sử dụng tại thủ đô Bangkok cùng với những người nhập cư đến từ vùng trên. Hiện nay, ngôn ngữ này vẫn giữ được vai trò là ngôn ngữ chính của vùng Isan, và là ngôn ngữ thứ hai của các nhóm dân tộc thiểu số tại vùng này, như người Khmer. Như vậy, có nhiều người nói tiếng Lào (tiếng Isan) tại Thái Lan hơn là tại chính nước Lào.

Mặc dù tiếng Lào có vị thế tại Thái Lan và trở thành ngôn ngữ chính của 88% dân cư vùng đông bắc nước này, nhưng tiếng Lào đã từng trải qua những khó khăn vì không có chữ viết (chữ tiếng Lào chỉ được dùng tại Lào), thiếu vắng sự có mặt trong truyền thông, trong các ngữ cảnh chính thức và trong giáo dục. Ngôn ngữ này cũng chịu ảnh hưởng mạnh của tiếng Thái chuẩn, là ngôn ngữ chính trong khi viết, trong giáo dục, chính quyền, và hầu hết các hoàn cảnh chính thức và là ngôn ngữ thứ hai của hầu hết người dân trong vùng đông bắc. Việc sử dụng các từ ngữ mới cũng tạo ra sự phân biệt với tiếng Lào chuẩn (tức tiếng Lào được sử dụng tại Lào)

Phân loại
Tiếng Isan thuộc nhánh Thái của nhóm ngôn ngữ Kradai. Ngôn ngữ này thường được coi là phương ngữ của tiếng Thái, phương ngữ của tiếng Lào hay là một ngôn ngữ riêng. Do vậy, ngôn ngữ này cũng có nhiều tên như tiếng Thái Isan, tiếng Lào Isan, tiếng Lào hoặc tiếng Thái Đông Bắc. Nói chung, những người nói ngôn ngữ này thường được coi là tiếng Isan hoặc tiếng Lào, mặc dù từ "Lào" có thể bị những người nói tiếng Thái dùng với nghĩa miệt thị hoặc thừa nhận nguồn gốc Lào. Mặc dù tiếng Lào và tiếng Thái có thể hiểu lẫn nhau trong một số phạm vi, tiếng Issan gần với tiếng Lào chuẩn hơn là tiếng Thái chuẩn

Lịch sử
Nhóm ngôn ngữ Thái tại Đông Nam Á mở đầu bằng quá trình nhập cư từ miền nam Trung Quốc và miền Bắc Việt Nam từ 3 thiên niên kỷ trước. Bằng chứng cho những cuộc nhập cư này được truyền lại qua các truyền thuyết của một vị vua (có thể là hư cấu) tên là Khun Borom, ông là hậu duệ của những người định cư đến từ những nơi xa như Assam (nay thuộc Ấn Độ), miền trung Trung Quốc, Hải Nam và Đông Nam Á chạy trốn khỏi sức ép của những người Hán đi lấn chiếm, hay của quân Nguyên Mông cũng như vì đi tìm những vùng đất vem sông thích hợp cho việc trồng lúa nước.

Tổ tiên của những người Thái hiện đại tại Thái Lan và Lào đã thế chỗ của những người thuộc Ngữ hệ Nam Á và người Negrito (những người có da ngăm đen) bản địa và lập nên những vương quốc của họ, người Lào tập trung dọc theo thung lũng sông Mê Kông và tổ tiên của các nhà nước của người Xiêm định cư dọc theo thung lũng sông Chao Phraya (sông Mê Nam). Các vương quốc Lào được thống nhất trong Vương quốc Lan Xang năm 1345, và lãnh thổ của vương quốc này bao gồm phần lớn nước Lào và vùng Isan (Đông bắc) của Thái Lan ngày nay, cũng như Lannathai và một số lãnh thổ của Trung Quốc ngày nay. Đối thủ Xiêm La đã ép buộc Lạn Xạng phụng sự như một nước chư hầu. Các sức ép của Việt Nam, Xiêm La, Trung Quốc và Angkor tiếp sau một cuộc khủng hoảng chính trị đã chia tách Lạn Xạng thành 3 vương quốc để rồi sau đó nhanh chóng bị Xiêm thôn tính. Sau vụ sáp nhập này, trong thế kỷ 18 và 19, những kẻ xâm lược người Xiêm đã nô lệ hóa các ngôi làng, những người bị bắt nhập ngũ trở thành lao động khổ sai hay bắt ép người dân tái định cư tại Isan từ nhưng nơi thịnh vượng hơn tại miền đông vì mục đích định cư và phát triển khu vực này. Cuộc cạnh tranh ảnh hưởng của Anh và Pháp đã khiến Xiêm trở thành vùng đệm, nhưng Xiêm đã mất những vùng lãnh thổ lớn để duy trì nền độc lập của mình, bao gồm cả Isan, nơi đã không thực sự hoàn toàn là lãnh thổ Xiêm cho đến năm 1904. Từ thời điểm này, lịch sử của tiếng Lào tại Lào và Thái Lan bị phân liệt.

Khu vực Isan vẫn còn kém phát triển và chủ yếu là nông thôn. Các chính sách của Thái Lan đã từng được kỳ vọng là sẽ tước bỏ từ người Lào danh tính của họ và đồng hóa họ với người Thái, bao gồm việc đưa tiếng Thái vào trường học, bắt buộc dùng tiếng Thái khi viết trong truyền thông, chính quyền, kinh doanh và giáo dục, tên vùng và tên người dân chuyền từ "Lào" sang "Isan", nghiêm cấm xuất bản bằng chữ Lào; cũng như thành kiến của người ở miền Trung Thái Lan coi người Isan là "người nước ngoài". Sự không có mặt của tiếng Isan trong hầu hết các phương tiện truyền thông đã dẫn tới tỷ lệ cao người sử dụng song ngữ cùng với tiếng Thái, tiếng Lào Isan đã có sự khác biệt nhỏ trong những năm gần đây do sự xâm nhập của cách phát âm, từ vựng và ngữ pháp của tiếng Thái

Phân bổ địa lý
Tiếng Isan (tiếng Lào) chủ yếu được sử dụng tại 19 tỉnh tạo thành vùng Đông Bắc Thái Lan, cũng như phần lớn các tỉnh Uttaradit và Phitsanulok và nhiều phần của miền đông Thái Lan.

Cũng có một số ngôi làng và các nhóm biệt lập nói tiếng Lào ở miền bắc và miền trung Thái Lan, di sản của việc bắt ép người Lào tái định cư trong thế kỷ 18 và 19. Mặc dù có thể một số nhóm này tự coi mình là người Lào, họ không phải là người Isan vì họ không sống tại vùng này. Cũng với những người nhập cư hay di cư theo mùa từ vùng Isan đến Bangkok, có một số lượng lớn người nói tiếng Lào tại thủ đô và các thành phố lớn khác ở Thái Lan. Một số công dân Thái sống ở hải ngoại có thể là những người nói tiếng Isan.

Tình trạng pháp lý
Tiếng Lào chỉ là ngôn ngữ chính thức tại Lào. Tại Thái Lan, tiếng Isan (tiếng Lào) được nhìn nhận một cách chính thức là một phương ngữ của tiếng Thái, và không có mặt trong hầu hết các hoạt động công cộng và chính thức. Mặc dù dưới sức ép của chính quyền để đồng hóa người dân và ngôn ngữ nơi đây, tiếng Thái đã thất bại khi muốn thay thế tiếng Lào để trở thành ngôn ngữ mẹ đẻ của đa số các gia đình tại Isan. Đặc điểm Lào trong ngôn ngữ vẫn ổn định bởi việc chia sẻ lịch sử và các câu truyện thần thoại, nhạc truyền thống vẫn hát bằng tiếng Lào và với làn sóng công dân Lào nhập cư, buôn bán và gia tăng thương mại biên mậu.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Thành ngữ Isan cơ bản

Isan
Ngữ chi Thái
Ngôn ngữ tại Thái Lan


title: Xác suất

text:
Xác suất (Tiếng Anh: probability) là một nhánh của toán học liên quan đến các mô tả bằng số về khả năng xảy ra một sự kiện, hoặc khả năng một mệnh đề là đúng. Xác suất của một sự kiện là một số trong khoảng từ 0 đến 1, trong đó, nói một cách đại khái, 0 biểu thị sự bất khả thi của sự kiện và 1 biểu thị sự chắc chắn.   Xác suất của sự kiện càng cao thì khả năng xảy ra sự kiện càng cao. Một ví dụ đơn giản là tung đồng xu công bằng (không thiên vị). Vì đồng xu là công bằng, nên cả hai kết quả ("sấp" và "ngửa") đều có thể xảy ra như nhau; xác suất của "sấp" bằng xác suất của "ngửa"; và vì không có kết quả nào khác có thể xảy ra, xác suất xảy ra "sấp" hoặc "ngửa" là  (cũng có thể được viết là 0,5 hoặc 50%).

Những khái niệm này đã được chuẩn hóa toán học bằng tiên đề trong lý thuyết xác suất, được sử dụng rộng rãi trong các lĩnh vực nghiên cứu như toán học, thống kê, tài chính, cờ bạc, khoa học (đặc biệt là vật lý), trí tuệ nhân tạo, học máy, khoa học máy tính, lý thuyết trò chơi, và triết học, ví dụ, rút ra suy luận về tần suất dự kiến của các sự kiện. Lý thuyết xác suất cũng được sử dụng để mô tả cơ học và quy luật cơ bản của các hệ thống phức tạp.

Diễn giải
Khi xử lý các thử nghiệm ngẫu nhiên và được xác định rõ ràng trong bối cảnh lý thuyết thuần túy (như tung đồng xu công bằng), xác suất có thể được mô tả bằng số bằng số lượng kết quả mong muốn, chia cho tổng số tất cả các kết quả. Ví dụ: tung một đồng xu công bằng hai lần sẽ mang lại kết quả "sấp-sấp", "sấp-ngửa", "ngửa-sấp" và "ngửa-ngửa". Xác suất nhận được kết quả của "sấp-sấp" là 1 trong 4 kết quả, hoặc, về mặt số học, 1/4, 0,25 hoặc 25%. Tuy nhiên, khi nói đến ứng dụng thực tế, có hai loại diễn giải xác suất cạnh tranh chính, mà những người dùng nó có quan điểm khác nhau về bản chất cơ bản của xác suất:

 Những người theo chủ nghĩa khách quan ấn định các con số để mô tả một số trạng thái khách quan hoặc thực tế của sự việc. Phiên bản phổ biến nhất của xác suất khách quan là xác suất thường xuyên, cho rằng xác suất của một sự kiện ngẫu nhiên biểu thị tần suất xuất hiện tương đối của kết quả của một thử nghiệm, khi thử nghiệm được lặp lại vô thời hạn. Cách hiểu này coi xác suất là tần suất tương đối "về lâu dài" của các kết quả. Một sửa đổi của điều này là xác suất xu hướng, diễn giải xác suất là xu hướng của một số thử nghiệm để mang lại một kết quả nhất định, ngay cả khi nó chỉ được thực hiện một lần.
 Những người theo chủ nghĩa chủ quan ấn định các con số cho mỗi xác suất chủ quan, nghĩa là, như một mức độ của niềm tin. Mức độ tin tưởng được hiểu là "mức giá mà bạn sẽ mua hoặc bán một vụ đặt cược trả 1 đơn vị tiện ích nếu E, 0 nếu không E." Phiên bản phổ biến nhất của xác suất chủ quan là xác suất Bayes, bao gồm kiến thức chuyên môn cũng như dữ liệu thực nghiệm để tạo ra xác suất. Kiến thức chuyên môn được đại diện bởi một số phân phối xác suất trước (chủ quan). Những dữ liệu này được kết hợp trong một hàm xác suất. Tích của khả năng xảy ra trước và khả năng xảy ra, khi được chuẩn hóa, dẫn đến một phân phối xác suất hậu nghiệm kết hợp tất cả các thông tin đã biết cho đến nay. Theo định lý thỏa thuận của Aumann, các tác nhân Bayes có niềm tin trước đó giống nhau sẽ kết thúc với niềm tin hậu duệ tương tự. Tuy nhiên, đủ các yếu tố khác nhau có thể dẫn đến các kết luận khác nhau, bất kể lượng thông tin mà các đại lý chia sẻ.

Từ nguyên
Từ xác suất (probability) bắt nguồn từ chữ probabilitas trong tiếng Latin và có nghĩa là "để chứng minh, để kiểm chứng". Nói một cách đơn giản, probable là một trong nhiều từ dùng để chỉ những sự kiện hoặc kiến thức chưa chắc chắn, và thường đi kèm với các từ như "có vẻ là", "mạo hiểm", "may rủi", "không chắc chắn" hay "nghi ngờ", tùy vào ngữ cảnh. Theo một nghĩa nào đó, điều này khác nhiều so với ý nghĩa hiện đại của xác suất, ngược lại, là thước đo trọng lượng của bằng chứng thực nghiệm, và được hình thành từ suy luận quy nạp và suy luận thống kê.

"Cơ hội" (chance), "cá cược" (odds, bet) là những từ cho khái niệm tương tự. Nếu lý thuyết cơ học có định nghĩa chính xác cho "công" và "lực", thì lý thuyết xác suất nhằm mục đích định nghĩa "khả năng".

Lịch sử

Nghiên cứu khoa học về xác suất là một bước phát triển hiện đại của toán học Cờ bạc cho thấy rằng đã có sự quan tâm đến việc định lượng các ý tưởng về xác suất trong nhiều thiên niên kỷ, nhưng các mô tả toán học chính xác đã xuất hiện muộn hơn nhiều. Có những lý do giải thích cho sự phát triển chậm chạp của toán học xác suất. Trong khi các trò chơi may rủi tạo động lực cho việc nghiên cứu toán học về xác suất,   vẫn bị che lấp bởi những mê tín của những người chơi cờ bạc.

Theo Richard Jeffrey, "Trước giữa thế kỷ XVII, thuật ngữ 'có thể xảy ra' (tiếng Latinh xác suất) có nghĩa là có thể chấp thuận được, và được áp dụng theo nghĩa đó, cho ý kiến và hành động. Một hành động hoặc ý kiến có thể xảy ra là một hành động chẳng hạn như những người hợp lý sẽ thực hiện hoặc nắm giữ, trong hoàn cảnh. "  Tuy nhiên, đặc biệt là trong các bối cảnh pháp lý, 'có thể xảy ra' cũng có thể áp dụng cho các mệnh đề có bằng chứng xác đáng.

Các dạng xác suất và thống kê sớm nhất được biết đến đã được phát triển bởi các nhà toán học Trung Đông nghiên cứu mật mã từ thế kỷ 8 đến thế kỷ 13. Al-Khalil (717–786) đã viết cuốn sách Thông điệp mật mã trong đó có lần đầu tiên sử dụng các hoán vị và tổ hợp để liệt kê tất cả các từ tiếng Ả Rập có thể có và không có nguyên âm. Al-Kindi (801–873) đã sử dụng suy luận thống kê sớm nhất được biết đến trong công việc của mình về phân tích mật mã và phân tích tần số. Một đóng góp quan trọng của Ibn Adlan (1187–1268) là về kích thước mẫu để sử dụng phân tích tần số.

Nhà nghiên cứu đa ngành người Ý ở thế kỷ XVI Gerolamo Cardano đã chứng minh hiệu quả của việc xác định tỷ lệ cược là tỷ lệ giữa các kết quả thuận lợi và không thuận lợi (ngụ ý rằng xác suất của một sự kiện được cho bằng tỷ lệ các kết quả thuận lợi trên tổng số các kết quả có thể xảy ra ). Ngoài công trình cơ bản của Cardano, học thuyết về xác suất còn có từ sự tương ứng của Pierre de Fermat và Blaise Pascal (1654). Christiaan Huygens (1657) đã đưa ra phương pháp điều trị khoa học sớm nhất được biết đến đối với chủ đề này. Ars Conjectandi của Jakob Bernoulli (di cảo, 1713) và Học thuyết Cơ hội của Abraham de Moivre (1718) coi chủ đề này như một nhánh của toán học. Xem Sự xuất hiện của Xác suất  Ian Hacking và Khoa học về Phỏng đoán  của James Franklin để biết lịch sử về sự phát triển ban đầu của khái niệm xác suất toán học.

Lý thuyết sai số có thể bắt nguồn từ cuốn Opera Miscellanea của Roger Cotes (di cảo, 1722), nhưng một cuốn hồi ký do Thomas Simpson soạn năm 1755 (in năm 1756) lần đầu tiên áp dụng lý thuyết này vào cuộc thảo luận về sai số khi quan sát. Lần tái bản (1757) của cuốn hồi ký này đưa ra tiên đề rằng các lỗi tích cực và tiêu cực đều có thể xảy ra như nhau, và các giới hạn có thể ấn định nhất định xác định phạm vi của tất cả các lỗi. Simpson cũng thảo luận về các lỗi liên tục và mô tả một đường cong xác suất.

Hai định luật sai số đầu tiên được đề xuất đều bắt nguồn từ Pierre-Simon Laplace. Luật đầu tiên được xuất bản vào năm 1774, và tuyên bố rằng tần suất của một lỗi có thể được biểu thị dưới dạng một hàm số mũ của mức độ lỗi - dấu hiệu bỏ qua. Định luật sai số thứ hai được Laplace đề xuất vào năm 1778, và tuyên bố rằng tần số của sai số là một hàm số mũ của bình phương sai số. Luật sai số thứ hai được gọi là phân phối chuẩn hay luật Gauss. "Về mặt lịch sử, rất khó để gán định luật đó cho Gauss, người mặc dù có sự thông minh nổi tiếng của mình nhưng có lẽ đã không phát hiện ra điều này trước khi được hai tuổi."

Daniel Bernoulli (1778) đã đưa ra nguyên tắc tích cực đại của các xác suất của một hệ thống các lỗi đồng thời.

Adrien-Marie Legendre (1805) đã phát triển phương pháp bình phương nhỏ nhất và giới thiệu nó trong tác phẩm Nouvelles méthodes pour la détermination des obitanes des comètes (Phương pháp mới để xác định quỹ đạo của sao chổi). Khi thiếu hiểu biết về đóng góp của Legendre, một nhà văn người Mỹ gốc Ireland, Robert Adrain, biên tập viên của "The Analyst" (1808), lần đầu tiên suy luận ra quy luật điều kiện của sai số,

Ở đây  là một hằng số phụ thuộc vào độ chính xác của quan sát, và  là một hệ số tỷ lệ đảm bảo rằng diện tích dưới đường cong bằng 1. Ông đã đưa ra hai bằng chứng, chứng minh thứ hai về cơ bản giống với của John Herschel (1850). Gauss đã đưa ra bằng chứng đầu tiên dường như đã được biết đến ở Châu Âu (thứ ba sau Adrain) vào năm 1809. Các bằng chứng khác được đưa ra bởi Laplace (1810, 1812), Gauss (1823), James Ivory (1825, 1826), Hagen (1837), Friedrich Bessel (1838), WF Donkin (1844, 1856) và Morgan Crofton (1870). Những người đóng góp khác là Ellis (1844), De Morgan (1864), Glaisher (1872), và Giovanni Schiaparelli (1875). Công thức của Peters (1856) đối với r, lỗi có thể xảy ra của một lần quan sát, đã được biết tường tận.

Khái niệm

Về cơ bản có một tập hợp những quy luật toán để có thể biến đổi các giá trị của xác suất; những quy luật nầy sẽ được liệt kê ra trong phần "Sự hình thành của xác suất" dưới đâỵ. (Có một số các quy luật được khác dùng để định lượng sự ngẫu nhiên như trong lý thuyết Dempster-Shafer và lý thuyết khả tạo nhưng những quy luật này thì khác biệt từ bản chất và không tương hợp với cách hiểu thông thường các định luật về xác suất. Tuy nhiên, người ta vẫn còn tranh biện về những đối tượng chính xác nào mà trên đó những quy luật này được áp dụng. Đây là đầu đề của những diễn dịch của xác suất.

Ý tưởng chung của xác suất thường được chia thành 2 khái niệm liên quan:

 Xác suất may rủi (aleatory probability), đề cập đến khả năng xảy ra của các sự kiện trong tương lai mà khả năng xảy ra của các sự kiện này phụ thuộc vào một hiện tượng vật lý nào đó mang tính ngẫu nhiên. Khái niệm này còn được chia ra thành (1) các hiện tượng vật lý, về cơ bản, có thể dự đoán được khi có đủ thông tin và (2) các hiện tượng không thể dự đoán được. Ví dụ của loại trước là việc thả một con súc sắc hay quay một bánh xe roulette; ví dụ của loại sau là sự phân rã hạt nhân.
 Xác suất trong tri thức (epistemic probability), đề cập đến sự không chắc chắn của chúng ta về một mệnh đề nào đó vì thiếu thông tin cung cấp để suy luận. Ví dụ việc xác định khả năng một nghi phạm là có phạm tội, dựa trên các chứng cứ cung cấp.

Sự hình thành xác suất

Như các lý thuyết khác, lý thuyết xác suất là một biểu diễn của khái niệm xác suất bằng các thuật ngữ hình thức - nghĩa là các thuật ngữ mà có thể xác định một cách độc lập với ý nghĩa của nó.
Các thuật ngữ hình thức này được thao tác bởi các quy luật toán học và logic, và kết quả thu được sẽ được chuyển dịch trở lại miền (domain) của bài toán.

Có hai hướng công thức hóa xác suất đã thành công là sự hình thành công thức Kolmogorov và sự hình thành công thức Cox. Trong công thức của Kolmogorov, các tập được hiểu là các sự kiện và xác suất chính là một phép đo trên một lớp các tập đó.

Trong công thức của Cox, xác suất được xem là cái cơ bản (primitive - không thể phân tích thêm được nữa) và tập trung nghiên cứu vào việc xây dựng một phép gán tốt các giá trị xác suất đến các mệnh đề.
Trong cả hai trường hợp, các định luật về xác suất là như nhau, ngoại trừ yếu tố chi tiết kĩ thuật:

 xác suất là một giá trị số trong khoảng 0 và 1;
 xác suất của một sự kiện hay mệnh đề và phần bù của nó cộng lại phải bằng 1; và
 xác suất kết hợp của hai sự kiện hay hai mệnh đề là tích của các xác suất của một trong chúng và xác suất của cái thứ hai với điều kiện biết cái trước xảy ra.

Cách biểu diễn và chuyển đổi các giá trị xác suất
Xác suất của một sự kiện thương được biểu diễn bằng số thực trong khoảng 0 và 1, bao gồm 2 giá trị biên. Và một sự kiện không thể xảy ra thì có xác suất là 0, còn một sự kiện chắc chắn thì có xác suất là 1, nhưng điều ngược lại không đúng.
Sự khác biệt giữa "chắc chắn" và "xác suất xảy ra 1" là rất quan trọng.

Hầu hết các giá trị xác suất xảy ra trong thực tế là giữa 0 và 1.

Sự phân bố
Một phân bố xác suất là một hàm số nhằm gán các giá trị (gọi là xác suất) cho các sự kiện. Các giá trị số này đặc trưng cho khả năng xảy ra của các sự kiện. Với một tập bất kì các sự kiện, có rất nhiều cách để gán các xác suất, và thường dựa vào sự lựa chọn loại phân bố của các sự kiện đang xem xét.

Có nhiều cách để chỉ định một phân bố xác suất. Thông thường nhất có lẽ là chỉ định một hàm mật độ xác suất (probability density function). Từ đó, xác suất của một sự kiện sẽ được bằng cách lấy tích phân hàm mật độ. Tuy nhiên, hàm phân bố cũng có thể được chỉ định rõ trực tiếp. Trong trường hợp chỉ có một biến (hay một chiều), thì hàm phân bố được gọi là hàm phân bố tích lũy (cumulative distribution function). Phân bố xác suất cũng có thể được chỉ định thông qua các giá trị mômen hay hàm đặc trưng (characteristic function), hay các cách khác nữa.

Một phân bố được gọi là phân bố rời rạc nếu nó được định ra trên một tập rời rạc, đếm được; ví dụ tập các số nguyên.

Một phân bố được gọi là phân bố liên tục nếu nó được định ra trên một tập vô hạn, không đếm được.

Hầu hết các phân bố trong các ứng dụng thực tế đều hoặc là một trong hai, nhưng có một số ví dụ về phân bố bao gồm của cả hai, gọi là phân bố hỗn hợp.

Các phân bố rời rạc quan trọng bao gồm phân bố đồng nhất, phân bố Poisson, phân bố nhị thức, phân bố nhị thức âm và phân bố Maxwell-Boltzmann.

Các phân bố liên tục quan trọng bao gồm phân bố chuẩn (hay còn gọi là phân bố Gauss), phân bố gamma, phân bố-t của Student (Student's t-distribution), và phân bố hàm mũ (exponential distribution).

Xác suất với toán học
Tiên đề xác suất tạo thành nền tảng cho lý thuyết xác suất. Việc tính toán các xác suất thường dựa vào phép tổ hợp hoặc áp dụng trực tiếp các tiên đề. Các ứng dụng xác suất bao gồm thống kê, nó dựa vào ý tưởng phân bố xác suất và định lý giới hạn trung tâm.

Để minh họa, ta xem việc tung một đồng xu cân đối. Về mặt trực quan, xác suất để head xuất hiện phía trên là 50%; nhưng phát biểu này thiếu tính toán học - Vậy con số 50% có ý nghĩa thực sự thế nào trong ví dụ này?

Một hướng là dùng định luật số lớn. Giả sử là ta thực hiện một số lần gieo đồng xu, với mỗi lần gieo là độc lập nhau - nghĩa là, kết quả của 2 lần gieo khác nhau là độc lập nhau. Nếu ta tiến hành N lần gieo (trials), và đặt NH là số lần mà mặt head xuất hiện, thì với tỉ lệ NH/N.

Khi số lần gieo N trở nên lớn, ta kì vọng rằng tỉ lệ NH/N sẽ tiến gần hơn đến giá trị 1/2. Điều này cho phép ta định nghĩa xác suất Pr(H) của mặt head xuất hiện là giới hạn, khi N tiến ra vô cùng, của chuỗi các tỉ lệ này:

Trong thực tế, dĩ nhiên ta không thể tiến hành vô hạn lần các lần gieo được; vì thế, nói chung công thức này áp dụng chính xác cho tình huống khi mà chúng ta biết được một xác suất cho sẵn (a priori) cho một kết quả đầu ra nào đó (mà trong ví dụ này là thông tin đồng xu cân đối). Khi đó, định luật số lớn phát biểu rằng, khi cho biết Pr(H), và với một số nhỏ bất kì ε, luôn tồn tại một giá trị n sao cho với mọi N > n,

Khía cạnh thông tin cho sẵn a priori của hướng tiếp cận này đôi khi gặp khó khăn trong thực tiễn. Ví dụ, trong với kịch Rosencrantz and Guildenstern are Dead của Tom Stoppard, một nhân vật gieo đồng xu mà luôn xuất hiện mặt head, sau 100 lần gieo. Ông ta không thể xác định đây là sự kiện ngẫu nhiên hay không - vì dù sao, điều này vẫn có thể xảy ra với đồng xu cân đối (dù hiếm).

Những chú ý khi tính toán xác suất
Khó khăn trong việc tính toán xác suất nằm ở việc xác định số sự kiện có thể xảy ra (possible events): đếm số lần xuất hiện của mỗi sự kiện, và đếm số lượng sự kiện có thể xảy ra đó. Đặc biệt khó khăn trong việc rút ra một kết luận có ý nghĩa từ các xác suất tính được. Một bài toán đố thú vị, bài toán Monty Hall sẽ cho thấy điều này.

Để học thêm về cơ bản của lý thuyết xác suất, xem bài viết về tiên đề xác suất và định lý Bayes giải thích việc sử dụng xác suất có điều kiện trong trường hợp sự xuất hiện của 2 sự kiện là có liên quan nhau.

Ứng dụng của xác suất với đời sống hàng ngày
Ảnh hưởng chính của lý thuyết xác suất trong cuộc sống hằng ngày đó là việc xác định rủi ro và trong buôn bán hàng hóa. Chính phủ cũng áp dụng các phương pháp xác suất để điều tiết môi trường hay còn gọi là phân tích đường lối.

Lý thuyết trò chơi cũng dựa trên nền tảng xác suất. Một ứng dụng khác là trong xác định độ tin cậy. Nhiều sản phẩm tiêu dùng như xe hơi, đồ điện tử sử dụng lý thuyết độ tin cậy trong thiết kế sản phẩm để giảm thiểu xác suất hỏng hóc. Xác suất hư hỏng cũng gắn liền với sự bảo hành của sản phẩm.

Các câu nói nổi tiếng về xác suất
 Damon Runyon: "Có một thứ không phải một cuộc đua dành cho kẻ nhanh, cũng không phải cuộc đấu dành cho kẻ mạnh - đó là cá cược."
 Pierre-Simon Laplace: "Một ngành khoa học bắt đầu từ việc xem xét các trò chơi ngẫu nhiên nên được chú ý để trở thành ngành khoa học quan trọng nhất của loài người." Théorie Analytique des Probabilités, 1812.
 Richard von Mises: "Sự mở rộng không giới hạn về tính hợp lệ của khoa học chính xác là một đặc trưng của chủ nghĩa duy tâm phóng đại trong thế kỷ XVIII."  (Probability, Statistics, and Truth, tr. 9. Ấn bản Dover, 1981 (tái bản ấn bản 2 bằng tiếng Anh, 1957).
 Richard von Mises: "LỪA DỐI" (Probability, Statistics, and Truth, tr. 9. Ấn bản Dover, 1981 (tái bản ấn bản 2 bằng tiếng Anh, 1957).

Xem thêm
 Xác suất Bayes
 Quá trình Bernoulli
 Định lý Cox
 Lý thuyết quyết định
 Lý thuyết phép đo mờ
 Trò chơi may rủi
 Lý thuyết trò chơi
 Lý thuyết thông tin
 Định luật trung bình
 Định luật số lớn
 Lý thuyết phép đo
 Phân phối chuẩn
 Trường ngẫu nhiên
 Biến ngẫu nhiên
 Thống kê
 Quá trình ngẫu nhiên
 Quá trình Wiener

Chú thích

Tham khảo

Đọc thêm
 Kallenberg, O. (2005) Probabilistic Symmetries and Invariance Principles. Springer-Verlag, New York. 510 pp.
 Kallenberg, O. (2002) Foundations of Modern Probability, 2nd ed. Springer Series in Statistics. 650 pp.
 Olofsson, Peter (2005) Probability, Statistics, and Stochastic Processes, Wiley-Interscience. 504 pp .

Liên kết ngoài
 A Collection of articles on Probability, many of which are accompanied by Java simulations
 Edwin Thompson Jaynes. Probability Theory: The Logic of Science. Preprint: Washington University, (1996). -- HTML and PDF
 An online probability textbook which uses computer programming as a teaching aid
 Probabilistic football prediction competition, probabilistic scoring and Đọc thêm.
 "The Not So Random Coin Toss, Mathematicians Say Slight but Real Bias Toward Heads". NPR.
 Poker Probability
 Figuring the Odds (Probability Puzzles)
 Probability and Poker
 Dictionary of the History of Ideas:  Certainty in Seventeenth-Century Thought
 Dictionary of the History of Ideas:  Certainty since the Seventeenth Century

Số không thứ nguyên
Bài cơ bản dài trung bình
Xác suất và thống kê


title: Uthukuli

text:
Uthukuli là một thị xã panchayat của quận Erode thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Uthukuli có dân số 7929 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Uthukuli có tỷ lệ 68% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 76%, và tỷ lệ cho phái nữ là 58%. Tại Uthukuli, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu


title: Lyria pauljohnsoni

text:
Lyria pauljohnsoni là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Volutidae, họ ốc dừa.

Chú thích

Tham khảo

P


title: Neukirchen am Walde

text:
Neukirchen am Walde là một đô thị ở huyện Grieskirchen bang Oberösterreich, nước Áo. Đô thị này có diện tích 15,8 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2005 là 1612 người.

Tham khảo


title: Malaincourt-sur-Meuse

text:
Malaincourt-sur-Meuse là một xã thuộc tỉnh Haute-Marne trong vùng Grand Est đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 345 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Malaincourtsurmeuse


title: Ectoedemia primaria

text:
Ectoedemia primaria là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được miêu tả bởi Meyrick năm 1913. Nó được tìm thấy ở Nam Phi (Nó đã dược miêu tả ở Barberton).

Chú thích

Tham khảo

Ectoedemia


title: Hemiops nigripennis

text:
Hemiops nigripennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1893.

Chú thích

Tham khảo

Hemiops


title: Quận Bon Homme, South Dakota

text:
Quận Bon Homme là một quận thuộc tiểu bang Nam Dakota, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở , Nam Dakota. Quận được đặt tên theo. Dân số theo điều tra năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là người.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận này có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

B


title: Brihaspa

text:
Brihaspa là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.

Các loài
Brihaspa abacodes Meyrick, 1933
Brihaspa atrostigmella Moore, 1867
Brihaspa autocratica Meyrick, 1933
Brihaspa catoxodes
Brihaspa chrysostomus Zeller, 1852
Brihaspa frontalis (Walker, 1866)
Brihaspa nigricostella
Brihaspa nigropunctella Pagenstecher, 1893
Brihaspa pentamita
Brihaspa sinensis
Brihaspa tinctalis

Chú thích

Tham khảo

Schoenobiinae


title: Homoplectra doringa

text:
Homoplectra doringa là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
D


title: Xenochalepus robustus

text:
Xenochalepus robustus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Pic mô tả khoa học năm 1931.

Chú thích

Tham khảo

Xenochalepus


title: Pretz-en-Argonne

text:
Pretz-en-Argonne  là một xã thuộc tỉnh Meuse trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 232 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Pretzenargonne


title: 9489 Tanemahuta

text:
9489 Tanemahuta (1146 T-1) là một tiểu hành tinh vành đai chính.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 9489 Tanemahuta

Thiên thể phát hiện năm 1971
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Calliaspis cerdai

text:
Calliaspis cerdai là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Borowiec miêu tả khoa học năm 2003.

Chú thích

Tham khảo

Calliaspis


title: Bến xe Miền Tây

text:
Bến xe Miền Tây là một bến xe khách lớn tại quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh. Đây là một trong những bến xe khách lớn và quan trọng nhất của Thành phố Hồ Chí Minh. Bến xe khách này phục vụ các tuyến xe khách đi các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long - là đầu mối giao thông quan trọng kết nối thành phố này và các tỉnh miền Tây.

Địa chỉ: 395 Kinh Dương Vương, phường An Lạc, quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh

Điện thoại: (028) 38776594

Lịch sử
Xa cảng Miền Tây tồn tại từ trước năm 1975. Tháng 7 năm 1975, bến xe đổi tên thành Bến xe Miền Tây với diện tích mở rộng là 39.000 m². Năm 1976, bến xe thuộc công ty xe khách Miền Tây. Năm 1992, bến xe trở thành doanh nghiệp nhà nước độc lập thuộc Sở giao thông công chính Thành phố Hồ Chí Minh.

Tháng 7 năm 2004, bến xe Chợ Lớn sáp nhập vào bến xe Miền Tây.

Từ năm 2004, bến xe thuộc Tổng công ty cơ khí giao thông vận tải Sài Gòn (SAMCO), với tên gọi công ty cổ phần Bến xe Miền Tây vào năm 2005.

Tháng 11/2014, Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh phải ra một văn bản chấp thuận việc thực hiện chuyển đổi mục đích sử dụng đất cho 20 ha tại khu E - Khu đô thị mới Nam Thành phố (xã An Phú Tây, huyện Bình Chánh) để đầu tư xây dựng bến xe Miền Tây mới, thay vì xây dựng tại xã Tân Kiên như phê duyệt trước đó.

Liên kết ngoài
Trang nhà của Bến xe Miền Tây
Các tuyến và danh sách nhà xe bến xe Miền Tây

Chú thích

Giao thông Thành phố Hồ Chí Minh
Bến xe tại Thành phố Hồ Chí Minh


title: 28196 Szeged

text:
28196 Szeged (1998 XY12) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 15 tháng 12 năm 1998 bởi K. Sárneczky và L. Kiss ở Piszkéstető.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 28196 Szeged

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Carsia

text:
Carsia là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
 Carsia lythoxylata (Hübner, 1799)
 Carsia perpetuata (Lederer, 1870)
 Carsia sororiata – Manchester Treble-Bar (Hübner, 1813)

Chú thích

Tham khảo

 Carsia at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Chesiadini


title: Orachrysops ariadne

text:
Orachrysops ariadne là một loài loài bướm thuộc họ Lycaenidae. Đây là loài đặc hữu của Nam Phi, nơi nó chỉ được biết đến ở vài địa phương ở trung bộ KwaZulu-Natal.

Sải cánh khoảng 26–40 mm. Cá thể trưởng thành mọc cánh từ tháng 3 tới tháng 4. Mỗi năm loài này có một thế hệ.

Ấu trùng ăn Indigofera woodii var. laxa.

Chú thích

Tham khảo
 Gimenez Dixon, M. 1996. Orachrysops ariadne. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 31 tháng 7 năm 2007.

Orachrysops
Côn trùng Nam Phi


title: Fox Broadcasting Company

text:
{{Thông tin mạng lưới phát sóng
| name = Fox Broadcasting Company
| logo = File:Fox Broadcasting Company logo (2019).svg
| logo_size = 200px
| type = Broadcast television network
| country = Hoa Kỳ
| language = Tiếng Anh
| available = NationalInternational
| founded =
| founder = Rupert Murdoch
| slogan = We Are FOX’’ (Chúng tôi là FOX)
| headquarters = Los Angeles, California
| owner = 21st Century Fox
| parent = Fox Entertainment Group
| key_people = Dana WaldenGary Newman
| launch_date =
| Picture format = 480i (SDTV) (ngày 9 tháng 10 năm 1986 – ngày 12 tháng 6 năm 2009)720p (HDTV) (ngày 12 tháng 9 năm 2004–nay)
| former_names = FBC (1986–1987)
| affiliates = Lists:By stateBy market
| website =
| footnotes =
}}
Fox Broadcasting Company (tạm dịch: Công ty Truyền thông Fox), thường được gọi là Fox (từ việc công ty này hay tự gọi mình là FOX), là hệ thống truyền hình tại Mỹ được sở hữu bởi Tập đoàn Giải trí Fox, với Rupert Murdoch trong nhóm Quản trị Tin tức. Kể từ khi được phát sóng ngày 9 tháng 10 năm 1986, FOX đã trở thành một trong những hệ thống truyền hình cao nhất thế giới. Năm 2007-2008, Fox trở thành kênh truyền hình gia đình có số lượng người cao nhất nước Mỹ, chiếm ngôi của CBS.

FOX đã phát triển thành nhiều kênh truyền hình giải trí tại nhiều quốc gia, kể cả Úc (FOX8), Bulgaria, Đức, Nhật Bản, Ý, Serbia, Hàn Quốc, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha (FOX, Fox Crime, Fox Life, FOX Next), khu vực Nam Mỹ, Thổ Nhĩ Kỳ mỗi giờ chiếu, phát sóng đều khác nhau. Hầu hết người xem ở Canada đều cài thêm một nhánh kênh khác ở Mỹ.
Hệ thống truyền hình được đặt tên từ công ty chị em 20th Century Fox, và tên người sản xuất William Fox, một trong những người sáng lập công ty.

Lịch sử
Năm 1981, News Corporation mua lại một nửa xưởng phim 20th Century Fox và mua tiếp nửa còn lại vào năm 1984. Năm 1985, News Corporation thông báo rằng nó đã mua lại Metromedia'', một công ty chuyên về các trạm thu phát sóng truyền thanh và truyền hình, để chuẩn bị cho giai đoạn khai trương mạng lưới truyền hình thương mại Hoa Kỳ thứ tư. Ngày 4 tháng 9 năm 1985, Rupert Murdoch nhập quốc tịch Mỹ để đáp ứng yêu cầu hợp pháp rằng chỉ có những công dân Mỹ mới có thể sở hữu các trạm thu phát sóng truyền hình tại Mỹ. Năm 1986, Metromedia bị đóng cửa và nó được thành lập. Mạng lưới này, được biết đến với cái tên "Fox", hiện nay đã xuất hiện trong khoảng 96% các hộ gia đình ở Mỹ.

Chủ tịch

Xem thêm

 20th Century Fox
 MundoMax (defunct; formerly MundoFox)
 FOX
 Fox8
 Fox cartoons
 Fox News Channel
 Fox Business Network
 Fox Filipino
 Fox Sports
 Fox Sports 1
 Fox Sports 2
 Fox Sports Networks
 FX
 FXX
 FX Movie Channel
 Foxtel
 Animation Domination
 Animation Domination (Australia)
 Friday night death slot
 Fox Channel Asia
 Fox Life
 Fox (Turkey)
 Fox (Finland)
 Fox (Greece)
 Fox (UK and Ireland)
 Fox (Norway)
 Fox (Hungary)
 Fox Life Greece
 Fox Life (Netherlands)
 Lists of United States network television schedules
 List of United States over-the-air television networks
 Fox Broadcasting Co. v. Dish Network, LLC

Logos

Chú thích

Đài truyền hình Mỹ
Metromedia
News Corporation


title: Windows Live Messenger

text:
Windows Live Messenger (WLM), hay vẫn được gọi bằng tên trước đây của nó MSN Messenger (gọi tắt là MSN), là một trình nhắn tin nhanh dành cho Windows XP, Windows Server 2003, Windows Vista, và Windows Mobile, phát hành lần đầu vào 13 tháng 12 năm 2005 bởi Microsoft. Nó là một bộ phận của nhóm các dịch vụ trực tuyến Windows Live của Microsoft. Phiên bản hiện tại là Windows Live Messenger 8.1, được phát hành vào 29 tháng 1 năm 2007. Phiên bản 8.5 Beta đã được phát hành vào 31 tháng 5 năm 2007.

"MSN Messenger" (hay chỉ là "MSN") thường được dùng để chỉ Microsoft Network (những giao thức và máy chủ giúp hệ thống vận hành), mà để chỉ chương trình cụ thể nào cả. Các công ty có thể tích hợp Live Communication Server và Active Directory với mạng nhờ vào chương trình trên máy. Phần lớn các máy loại đa giao thức có thể kết nối đến dịch vụ.

Các tính năng mới của Windows Live Messenger
So với các tính năng đã có của MSN Messenger, Windows Live Messenger vượt trội hơn ở những tính năng sau:

Chia sẻ thư mục
Tính năng Sharing Folder (Chia sẻ thư mục) của Windows Live Messenger là một tính năng thay thế cho phương pháp phân phối tập tin "truyền trực tiếp". Khi một người dùng muốn gửi một tập tin cho người dùng khác trong sổ địa chỉ, cửa sổ "sharing folder" xuất hiện, và trình bày tất cả các tập tin đã chia sẻ trước đây.

Khi tập tin được thêm vào "sharing folder" dành cho một người cụ thể đó, tập tin sẽ được tự động truyền tới máy tính tương ứng khi họ online. Điều này có nghĩa là thư mục gọi là "được chia sẻ" giữa hai máy tính. Nếu một người xóa một tập tin, tập tin đó cũng sẽ bị xóa khỏi thư mục được chia sẻ của máy tính tương ứng.

Để tối thiểu nguy cơ nhiễm virus khi truyền, tính năng "sharing folder" được gắn kèm một chương trình diệt virus. Tính năng "sharing folder" chỉ có thể dùng được trên máy tính có ổ cứng được định dạng theo NTFS.

Cuộc gọi từ PC tới điện thoại

Ngoài tính năng PC-tới-PC đã được hỗ trợ trong các phiên bản khác, Windows Live Messenger nay đã hỗ trợ cuộc gọi PC-tới-điện thoại với Windows Live Call. Ở Mỹ, tính năng này được hỗ trợ bởi Verizon, với thương hiệu "Verizon Web Calling". Tính năng này chỉ có ở một số nước, gồm có Hoa Kỳ, Anh, Pháp, Đức, Hà Lan, Áo, Ireland, Phần Lan, Bỉ, Tây Ban Nha và Ý.

Tin nhắn Offline (ngoại tuyến)
Không giống các phiên bản trước, giờ đây người dùng có thể bắt đầu cuộc nói chuyện ngay cả khi trạng thái của người đó được đặt là "Xuất hiện offline", giống như Yahoo! Messenger. Nếu bạn đang nói chuyện với một ai đó đang dùng chương trình MSN Messenger cũ, họ sẽ mất đi khả năng nói chuyện với bạn sau một khoảng thời gian ngắn không hoạt động, do chương trình của họ cho rằng bạn đã offline. Vì hiện nay Windows Live Messenger đã có phiên bản cho điện thoại di động, một trào lưu mới gửi tin nhắn qua Windows Live Messenger như một cách để có các tin nhắn chữ SMS miễn phí đang xuất hiện.

Trò chơi và ứng dụng

Có nhiều trò chơi và ứng dụng có sẵn trên Windows Live Messenger và có thể truy cập bằng cách nhấn vào biểu tượng trò chơi và thách thức "người bạn" của mình.

Khởi đầu i’m
Khởi đầu i’m là một chương trình mới của Microsoft ra đời vào tháng 5 năm 2007, kết nối người dùng với chín tổ chức hoạt động xã hội thông qua Windows Live Messenger. Mỗi khi người dùng có một cuộc hội thoại sử dụng i’m, Hãng Microsoft sẽ chia sẻ một phần doanh thu quảng cáo của chương trình cho tổ chức mà người dùng chọn. Không có mức trần cho số tiền quyên tặng cho mỗi tổ chức. Càng nhiều cuộc đàm thoại i’m; càng có nhiều tiền được hiến tặng cho một trong chín tổ chức đó. Mỗi tổ chức tham dự được đảm bảo một khoảng quyên góp tối thiểu là $100.000 trong năm đầu tiên của chương trình. Hiện chưa có thời gian kết thúc của chương trình. Khởi đầu i’m chỉ hoạt động với phiên bản Windows Live Messenger mới nhất 8.1 và 8.5 beta. Chương trình tồn tại ở 50 bang và thủ đô của Hoa Kỳ.

Xbox 360
Bản hỗ trợ Windows Live Messenger cho Xbox 360 đã được phát hành trong danh sách Mùa xuân 2007 vào ngày 9 tháng 5 năm 2007. Nó có tên không chính thức là Windows Live Messenger 360.

Những ai đang dùng Windows Live Messenger có thể nhìn thấy Gamertags của người bạn đăng nhập vào Xbox Live, bao gồm cả trò chơi mà họ đang chơi. Người dùng Xbox 360 có thể chat khi đang chơi (hoặc khi đang xem phim). Mặc dù chỉ hỗ trợ ký tự, Microsoft đã nói rằng âm thanh và video sẽ được hỗ trợ trong các bản cập nhật tới.

Cũng để thích hợp với việc phát hành bản tích hợp Windows Live Messenger với Xbox Live, Microsoft đã tiết độ một bộ adaptor bàn phím mới gọi là Xbox 360 Chatpad để dễ nhập ký tự. Thiết bị bàn phím nối với tay cầm điều khiển Xbox 360 chuẩn thông qua đường tai nghe và cung cấp một bàn phím kiểu QWERTY với 47 phím. Vẫn có thể sử dụng các bàn phím USB khác cho Xbox 360.

Đối với những người dùng có "tài khoản trẻ nhỏ" (tài khoản được dùng cho trẻ em dưới 18 tuổi), tính năng Windows Live Messenger sẽ bị tắt. Hiện nay không có cách nào tránh khỏi chuyện này do hệ thống Xbox 360 Gamertag hiện không thể thay đổi hay cập nhật khi người dùng muốn đổi ID hay đến tuổi trưởng thành. Một giải pháp đang được lên kế hoạch cho bản cập nhật Xbox 360 Hè 2007.

Những thay đổi khác

 Trạng thái "On the phone" (Bận nghe điện thoại) trong phiên bản trước đã được đổi tên thành "In a call" do việc thêm Windows Live Call vào.
 Tên thân mật của các liên lạc cá nhân có thể được tinh chỉnh xuất hiện khác đi so với liên lạc đó đã thiết lập.
 Tin nhắn từ những liên lạc nay đã có thể được gán thời điểm.
 Windows Live Messenger có khả năng tắt tên liên lạc nếu cùng một người viết nhiều tin nhắn. Nếu điều đó xảy ra, tên liên lạc sẽ chỉ xuất hiện một lần ở tin nhắn đầu tiên. Tuy nhiên, nếu tin nhắn được gán thời điểm, và thời gian thay đổi, tên của liên lạc sẽ xuất hiện cùng với thời gian mới.
 Bảng chọn màu có thể được điều chỉnh cho cả chương trình, bao gồm cửa sổ trạng thái, mà không chỉ cửa sổ hội thoại. Một trình đơn cọ vẽ được đặt bên dưới hộp tin nhắn cá nhân trong Windows Live Messenger, để cho phép lựa chọn màu sắc.
 Microsoft Passport đã được thay thế bằng Windows Live ID.
 Tìm kiếm Word wheel với danh sách liên lạc.
 Trong version 8.1, hình ảnh và tin nhắn cá nhân của một người được lưu trữ trên máy chủ, do đó một người có thể đăng nhập ở bất cứ đâu, hình ảnh và tin nhắn sẽ vẫn xuất hiện. Tuy nhiên, tất cả các máy tính phải có tối thiểu là phiên bản 8.1 để tính năng này hoạt động.

Giao thức

Windows Live Messenger sử dụng Microsoft Notification Protocol (MSNP - Giao thức Thông báo Microsoft) thông qua TCP (và được tùy chọn thông qua HTTP để đối phó với proxy) kết nối vào.NET Messenger Service—một dịch vụ cung cấp thông qua cổng 1863 của messenger.hotmail.com. Phiên bản hiện nay là 15 (MSNP15), được dùng bởi Windows Live Messenger và những chương trình khác của hãng thứ 3. MSNP15 giới thiệu một cơ chế xác nhận khác hẳn. Giao thức không hoàn toàn bí mật; Microsoft đã tiết lộ phiên bản 2 (MSNP2) cho các nhà phát triển vào năm 1999 trong một Bản nháp Internet, nhưng chưa bao giờ công bố các phiên bản từ 8 trở đi, nên cú pháp những lệnh mới từ phiên bản 8 đến 14 chỉ được biết khi sử dụng trình phân tích gói dữ liệu như Wireshark.

Cạnh tranh

Những đối thủ đáng gờm nhất của Windows Live Messenger là AIM và ICQ (cả hai đều của AOL), Yahoo! Messenger, Skype, Pidgin (trước đây là Gaim) và chương trình dựa trên Jabbers trong đó có Google Talk.

Ở Trung Quốc, một chương trình tin nhắn nhanh có tên QQ được vùng vượt trội. Mặc dù được sử dụng ít bên ngoài Trung Quốc, số lượng người dùng nội địa có khoảng 226 triệu người. Tuy nhiên, sự phổ biến của nó đang dần yếu đi, vì sự xâm nhập vào thị trường Trung Quốc của MSN Messenger. Đến nay, MSN Messenger đã chiếm 17 phần trăm thị trường Trung Quốc.

Các trình bổ sung của hãng thứ ba

Vài trình bổ sung thú vị hiện có để tinh chỉnh Windows Live Messenger, cho phép tính năng ẩn, hoặc mở rộng độ tương thích:

 A-Patch (trang web )
 Messenger Plus! Live (trang web )
 WLM OSD Plugin — Hiển trị trên màn hình (trang web)
 StuffPlug (trang web )
 Mess Patch (trang web)

phiên bản

MSN Messenger

Trước khi sản phẩm được đổi tên thành Windows Live Messenger, nó được đặt tên là "MSN Messenger" từ 1999 để 2006. Trong thời gian đó, Microsoft phát hành bảy phiên bản chính như sau. Phiên bản đầu tiên của MSN Messenger Service, phiên bản 1.0 (1.0.0863), được phát hành ngày 22 Tháng Bảy 1999. Nó bao gồm các tính năng cơ bản, chẳng hạn như tin nhắn văn bản đơn giản và liên hệ với một danh sách đơn giản. Khi lần đầu tiên được phát hành, nó tính năng hỗ trợ truy cập vào mạng AIM của America Online. Mỹ trực tuyến liên tục cố gắng để ngăn chặn Microsoft có quyền truy cập vào dịch vụ của họ cho đến khi cuối cùng các tính năng đã được gỡ bỏ, và nó đã không có bề mặt trong bất kỳ phiên bản sau của phần mềm. AOL đã làm điều này bằng cách khai thác một lỗi tràn bộ đệm trong AIM, làm cho nó thực hiện một bit của mã máy được gửi bởi máy chủ. Khi mã này chạy, nó quyết định nếu khách hàng là AIM và gửi tin nhắn lại để xác minh khách hàng. Kể từ đó, các phần mềm đã chỉ được phép kết nối với các dịch vụ riêng của mình, đòi hỏi phải có một tài khoản Windows Live ID (NET Passport tại thời điểm đó) để kết nối. Microsoft phát hành bản cập nhật lớn đầu tiên, phiên bản 2.0 (2.0.0083), ngày 16 tháng 11 năm 1999. Nó bao gồm một biểu ngữ quảng cáo luân phiên và khả năng để tùy chỉnh sự xuất hiện của cửa sổ chat. Nó đến như là một tùy chọn cài đặt cho Windows Me. Phiên bản này được làm theo các năm tiếp theo của phiên bản 3.0 (3.0.0080), được phát hành ngày 29 tháng năm 2000. Nó bao gồm chuyển file và từ PC đến PC và PC-to-phone khả năng âm thanh với Net2Phone, một trong các nhà cung cấp chưa cấp phát chính thức đầu tiên.
Cùng với việc phát hành của Windows XP đến phiên bản 4.6 của MSN Messenger, vào ngày 23 tháng 10 năm 2001. Nó bao gồm những thay đổi lớn về giao diện người dùng, khả năng nhóm liên lạc, hỗ trợ cho các cuộc hội thoại bằng giọng nói. Trong phiên bản này, phần mềm máy khách được đổi tên từ "Dịch vụ MSN Messenger" để chỉ "MSN Messenger", trong khi các dịch vụ cơ bản đã được gọi là "NET Messenger Service". Phiên bản này chỉ tương thích với Windows 95, 98, Windows ME, NT 4.0, Windows 2000, bởi vì Microsoft đã cung cấp một chương trình thu nhỏ mới cho Windows XP, được gọi là Windows Messenger, nó ban đầu được dự định để thay thế MSN Messenger với trên Windows XP.
Đó là chiến lược thay đổi khi phiên bản 5.0 của MSN Messenger được phát hành vào ngày 24 tháng 10 năm 2002. Đây là phiên bản đầu tiên đã được cho phép được cài đặt cùng với Windows Messenger trên Windows XP. Nó bao gồm UPnP (Universal Plug and Play) dựa trên chuyển file, thay đổi nhỏ để các tác phẩm nghệ thuật giao diện người dùng, và một giao diện Windows Media Player plug-in.
Các năm tiếp theo, phiên bản 6.0 của MSN Messenger đã được phát hành ngày 17 tháng 7 năm 2003. MSN Messenger 6.0 là một đại tu lớn của toàn bộ nền tảng, nâng cấp giao diện đơn giản dựa trên văn bản bao gồm các yếu tố tùy biến như biểu tượng cảm xúc, avatar cá nhân, và nguồn gốc. Một bản cập nhật, phiên bản 6.1, tập trung vào cải tiến cho cửa sổ hội thoại, cho phép người sử dụng để ẩn khung cửa sổ và thanh menu, và cũng có khả năng thay đổi màu sắc chủ đề. Màu sắc chủ đề có thể được thiết lập khác nhau cho mỗi người dùng. Một cập nhật, phiên bản 6.2, được phát hành ngày 22 Tháng Tư năm 2004, và nó là phiên bản cuối cùng của loạt MSN 6 Messenger. Những thay đổi đáng chú ý nhất là một nhóm điện thoại di động chuyên dụng cho các số liên lạc điện thoại di động, gỡ rối kết nối, và các tính năng khởi động trang web đã được đổi tên thành Fun & Games.
MSN Messenger nhận được một nâng cấp lớn cho phiên bản 7.0 vào ngày 07 Tháng Tư năm 2005. Phiên bản này mang lại nháy mắt tính năng mà trước đây chỉ có sẵn trong threedegrees. Phiên bản này cũng được quảng cáo mặt hàng để bán cho bạn bao gồm cả hình ảnh hiển thị sống động, biểu tượng cảm xúc và hình nền. Phong cách cửa sổ danh sách liên lạc cũng được cập nhật để phù hợp với các cửa sổ tin nhắn tức thời. Phiên bản này cũng giới thiệu các tính năng Xbox tích hợp Live. Đây là phiên bản mới nhất của MSN Messenger chạy trên Windows 98 và Windows Me. Phiên bản này cũng giới thiệu mực kỹ thuật số và hỗ trợ nhận dạng chữ viết tay.
Phiên bản mới nhất của MSN Messenger trước khi thay đổi tên, phiên bản 7.5, được phát hành ngày 23 tháng 8 năm 2005. Các tính năng mới bao gồm các tính năng hình nền động và xử lý giao thức "msnim", cho phép các trang web để cung cấp các liên kết tự động thêm một số liên lạc hoặc bắt đầu cuộc hội thoại. Ngoài ra, một clip thoại tính năng mới cho phép người dùng giữ phím F2 và ghi lại tin nhắn cho tối đa là 15 giây và gửi nó đến người nhận. Cửa sổ cho cuộc hội thoại đã được thay đổi một chút với một nút video được thêm vào. Phiên bản này cũng giới thiệu trình cài đặt Windows cho tính năng tự động cập nhật của nó. MSN Messenger phiên bản 7.5 vẫn có thể được chạy bằng cách thay đổi các thiết lập tương thích với Windows 2000.

Windows Live Messenger 8.0

Là một phần của nỗ lực Microsoft Live Windows, đổi tên nhiều dịch vụ và các chương trình hiện có MSN, MSN Messenger đã được đổi tên thành "Windows Live Messenger" bắt đầu với phiên bản 8.0.
Các phiên bản beta đầu tiên mới được đổi tên thành Windows Live Messenger, Beta 1, đã được phát hành vào ngày 13 tháng 12 năm 2005. Thay đổi và bổ sung chủ yếu bao gồm tin nhắn offline, một tùy chọn để thay đổi chủ đề màu sắc của các cửa sổ, tách gửi và hộp tìm kiếm, bánh xe từ một hộp tìm kiếm trong cửa sổ chính, và các chi tiết bổ sung cho các địa chỉ liên lạc khi lơ lửng trên tên của họ trong cửa sổ danh sách liên lạc.
Các phiên bản beta thứ hai của version 8.0, Beta 2, được phát hành vào ngày 26 Tháng Hai năm 2006. Chủ đề chung của phiên bản này đã được cải thiện, sửa chữa và cải thiện một số nơi nhỏ hơn trong chương trình. Thay đổi và bổ sung chủ yếu bao gồm việc giới thiệu Windows Live Contacts, tái áp chuyển tập tin duy nhất, cải thiện "Thêm Liên hệ" hộp thoại, chủ đề màu sắc được cải thiện, thay đổi nhỏ trong cửa sổ hội thoại, và quay trở lại của biểu tượng trạng thái "Bận" sao để biểu tượng dấu gạch ngang bình thường.
Phiên bản beta cuối cùng, Beta 3, được phát hành vào ngày 02 tháng 5 năm 2006. Thay đổi và bổ sung chủ yếu bao gồm các biểu tượng mới cho chương trình, gọi điện thoại PC-to-phone, nhìn một cập nhật cho cửa sổ Windows Gọi sống, hình ảnh hiển thị mặc định mới, Hôm nay Windows Live, cải tiến các nhóm tin nhắn liên tiếp từ mỗi liên lạc, Rhapsody hội nhập ở Mỹ, và một tùy chọn cho âm thanh được chỉnh sửa và/hoặc tắt.
Phát hành chính thức của Windows Live Messenger phiên bản 8.0 vào ngày 19 tháng 6 năm 2006. Mặc dù không có thay đổi đáng chú ý đã được thực hiện giữa Beta 3 và phiên bản cuối cùng, các thay đổi từ MSN Messenger Windows Live Messenger đưa thêm một số thay đổi, chẳng hạn như tùy biến cho các biệt danh liên lạc cá nhân, timestamps về tin nhắn, khả năng nhìn thấy tên của số liên lạc chỉ một lần nếu cùng một người viết nhiều tin nhắn trong một hàng, và phối màu cho toàn bộ ứng dụng. Hệ thống xác thực chính, Microsoft Passport Network, được thay thế bằng Windows Live ID cùng một lúc. Một làm mới phiên bản 8.0 được phát hành vào ngày 10 tháng 8 năm 2006. Nó bao gồm âm thanh và video cải tiến và sửa lỗi nhỏ.

Windows Live Messenger 8.1

 Phiên bản cuối cùng của 8.1

Phát hành vào 29 tháng 1 2007. Không có những sự thay đổi thực sự so với bản Beta 1 refresh.

 Windows Live Messenger 8.5

Beta 1

Vào 27 tháng 5 năm 2007, LiveSide báo cáo một bản Windows Live Messenger bị lộ ra, bằng tiếng Tây Ban Nha. Bản beta tiếng Anh sau đó được phát hành vào 31 tháng 5 năm 2007 cho Hoa Kỳ, Anh, Ấn Độ, Pháp, Nhật Bản, Đức, Trung Quốc và Tây Ban Nha. Phiên bản cập nhật phát hành vào 21 tháng 6 năm 2007, để kiểm tra các nâng cấp đã được cài bằng Microsoft Update.

Xem thêm
 So sánh các chương trình tin nhắn nhanh
 Microsoft Messenger cho Mac
 Windows Live Call

Các chương trình khác

 Adium (Mac OS X)
 Meetro (Mac OS X & Windows)
 Pidgin (Formerly Gaim) (nhiều platform)
 Miranda IM
 Naim (dòng lệnh)
 Trillian (Windows)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Inside Windows Live Messenger — Windows Live Messenger Blog
 MSN Messenger for other devices  — Pocket PC, Pocket PC Phone Edition and Smartphone versions.

Phần mềm miễn phí chỉ dành cho Windows
Windows Live
Trình nhắn tin nhanh Windows
Phần mềm VoIP
MSN
Phần mềm năm 1999
Chấm dứt năm 2013


title: Acraea rahira

text:
Telchinia rahira là một loài bướm ngày thuộc họ Nymphalidae. Nó được tìm thấy ở miền nam Africa. In South Africa it is found from the West Cape dọc theo bờ biển đến East Cape và KwaZulu-Natal, vào nội địa đến Mpumalanga, Gauteng, tỉnh Limpopo và tỉnh North West.

Sải cánh dài 35–40 mm đối với con đực và 40–50 mm đối với con cái. Con trưởng thành bay quanh năm in warmer areas, nhiều nhất vào từ tháng 9 đến tháng 4. In cooler areas it is only được tìm thấy ở the hot summer months.

Ấu trùng ăn Persicaria attenuata africana và Conyza canadensis.

Phụ loài
Telchinia rahira rahira (S.Africa, Zimbabwe, Mozambique to Malawi, miền nam Tanzania, Zambia, miền nam Zaire (Shaba), Angola, miền tây Kenya, Uganda)
Telchinia rahira mufindi Kielland, 1990 (Tanzania)

Chú thích

Tham khảo

Acraea


title: Callisto denticulella

text:
Callisto denticulella là một loài loài bướm thuộc họ Gracillariidae. Loài này có ở khắp châu Âu, ngoại trừ Bán đảo Balkan và các đảo thuộc vùng biển Địa Trung Hải.

Sải cánh khoảng 11 mm. Cá thể trưởng thành mọc cánh từ tháng 5 tới tháng 6.

Ấu trùng ăn lá các loài Malus. Ngoài ra chúng cũng ăn lá các loài Cotoneaster, Crataegus và Pyrus communis.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
UKmoths
leafmines.co.uk
bladmineerders.nl

Callisto
Côn trùng châu Âu