title: Châu Âu

text:
Châu Âu hay Âu Châu (, ) về mặt địa chất và địa lý là một bán đảo hay tiểu lục địa, hình thành nên phần cực tây của đại lục Á-Âu, hay thậm chí Âu-Phi-Á, tùy cách nhìn. Theo quy ước, nó được coi là lục địa, trong trường hợp này chỉ là sự phân biệt thuần về văn hóa hơn là địa lý. Phía Bắc giáp Bắc Băng Dương, phía Tây giáp Đại Tây Dương, phía Nam giáp Địa Trung Hải và biển Đen, tuy nhiên về phía Đông thì hiện không rõ ràng. Tuy nhiên có thể coi dãy núi Ural được coi là vùng đất với địa lý và kiến tạo rõ rệt đánh dấu ranh giới giữa châu Á và châu Âu (xem chi tiết trong bài Địa lý châu Âu). Khi được coi là lục địa thì châu Âu thuộc loại nhỏ thứ 2 thế giới về diện tích, vào khoảng 10.180.000 km², và chỉ lớn hơn Châu Đại Dương. Xét về dân số thì nó là lục địa xếp thứ 4 sau châu Á, châu Phi và châu Mỹ.

Từ nguyên
Tên gọi trong tiếng Việt của châu Âu bắt nguồn từ tên gọi tiếng Trung "歐洲" (âm Hán Việt: Âu châu). Chữ "Âu" 歐 trong "Âu châu" 歐洲 là gọi tắt của "Âu La Ba" 歐羅巴. "Âu La Ba" (歐羅巴 - "Ōu luó bā") là phiên âm tiếng Trung của danh xưng tiếng Bồ Đào Nha "Europa".

Từ "Europa" trong tiếng Bồ Đào Nha bắt nguồn từ tên gọi tiếng La-tinh "Europa".

Nàng Europa (tiếng Hy Lạp: Ευρώπη; xem thêm Danh sách các địa danh Hy Lạp cổ đại) là một công chúa con vua Agenor xứ Týros trong thần thoại Hy Lạp, bị thần Zeus - cha của các vị thần - dưới dạng một con bò trắng dụ đưa đến đảo Crete (Kríti), tại đó nàng hạ sinh Minos - sau là chúa đảo Crete. Trong các tác phẩm của Homer, Ευρώπη là tên vị hoàng hậu thần thoại của đảo Crete, chứ không phải địa danh. Sau đó, từ này trở thành tên gọi của mảnh đất Hy Lạp và đến năm 500 TCN, ý nghĩa của nó được dùng rộng ra cho cả phần đất đó lên tận phía bắc.

Xét rộng ra thì từ này trong tiếng Hy Lạp gồm hai từ eurys ("rộng") và ops ("mặt"), tuy nhiên giả thuyết này không rõ ràng. Một số nhà ngôn ngữ học đưa ra một giả thuyết khác dựa trên nguồn gốc dân gian là từ này có gốc từ tiếng Semit, bản thân lại mượn từ erebu trong tiếng Akkad, nghĩa là "mặt trời lặn" (tức phương Tây) (xem thêm Erebus). Đứng từ phía châu Á hay Trung Đông thì đúng là Mặt Trời lặn ở phần đất châu Âu–mảnh đất phía tây. Cũng thế, tên gọi châu Á có gốc từ asu trong tiếng Akkad, nghĩa là "mặt trời mọc", chỉ vùng đất phía đông dưới góc nhìn của một người Lưỡng Hà.

Ở Việt Nam, châu Âu còn được biết đến với cái tên "Lục địa già", chú ý phân biệt với thuật ngữ Cựu Thế giới để chỉ Lục địa Phi-Á Âu.

Bản đồ châu Âu chứa các liên kết, thể hiện các biên giới địa lý thông thường (chú thích: xanh lam = nằm hoàn toàn ở châu Âu; đen = nằm trên cả châu Á và châu Âu; xanh lá cây = đôi khi được tính vào châu Âu nhưng theo địa lý nằm ngoài biên giới châu Âu)

Lịch sử

Sự hình thành của châu Âu

Châu Âu có quá trình lịch sử xây dựng văn hóa và kinh tế lâu đời, có thể xét từ Thời đại đồ đá cũ (Paleolithic). Việc khám phá ra những viên đá hình bàn tay có độ tuổi cách đây 800.000 năm theo phương pháp định tuổi cácbon mới đây tại Monte Poggiolo, Ý, có thể có những ý nghĩa đặc biệt.

Nền văn minh Hy Lạp cổ đại được coi là "Bà mẹ của châu Âu". Tương truyền, người Troia ở Tiểu Á đã bắt cóc vợ của vua Menelaus người Hy Lạp. Để đáp trả, quân Hy Lạp vượt biển làm nên cuộc chiến tranh thành Troia, và phá tan được thành này. Nền văn hóa Hy Lạp bấy giờ có biết bao nhiêu là anh tài xuất chúng như Homer, Hesiod, Callinus người xứ Ephesus, Xenophanes người xứ Colophon... về thi ca, Aristotle và Plato về triết học, Pythagoras người đảo Samos về toán học, Herodotos, Thucydies, Xenophon... về sử học. Trong các thành bang Hy Lạp cổ, Nhà nước chính trị đầu sỏ Sparta (Lacedaemon) thì tập trung xây dựng chủ nghĩa quân phiệt, còn nước Cộng hòa Athena dân chủ thì phát triển hoàng kim dưới thời cầm quyền của lãnh tụ Perikles. Cũng có những Nhà nước quân chủ, tỷ như đảo Samos của ông vua hải tặc Polycrates, và cũng có những Nhà nước độc tài, điển hình là các thành bang chư hầu của người Ba Tư ở Tiểu Á (Từ năm 559 trước Công Nguyên (TCN) vua Cyrus Đại Đế khởi lập Đế quốc Ba Tư và chinh phạt phần phía đông cũng nền văn minh Hy Lạp). Nhờ tài năng của mình, các chiến binh Hy Lạp ở châu Âu đã cầm chân và đánh tan tác quân xâm lược Ba Tư trong những trận đánh lừng lẫy. Người Hy Lạp cũng tổ chức những kỳ Thế vận hội trên núi Olympus, trong đó có nhiều môn thi đấu. Người Athena kể từ thời Perikles là trung tâm của nền văn minh Hy Lạp xưa. Nhưng từ năm 431 TCN đến năm 404 TCN, người Sparta đánh Athena trong cuộc Chiến tranh Peloponnesus dẫn đến sự suy sụp của thành bang Athena cũng như của chế độ dân chủ, thống soái Sparta là Lysandros ca khúc khải hoàn. Tuy Athena nỗ lực hồi phục nhưng họ không thể nào làm đàn anh của thế giới Hy Lạp cổ. Nhưng đến Sparta hùng mạnh cũng bị quân Thebes đánh bại trong trận Leuctra vào năm 371 TCN. Vào thế kỷ thứ IV trước Công nguyên, khi tộc Hy Lạp cứ đánh nhau suốt mà không có ai làm bá chủ, Vương quốc Macedonia vươn lên, vua Philippos II xuất chinh đánh tan nát liên quân Athena - Thebes, dẫn đến sự kết liễu nền độc lập của các thành bang Hy Lạp. Vào thế kỷ thứ IV trước Công nguyên, tộc Hy Lạp có Vương quốc Macedonia vươn lên, vua Alexandros Đại Đế (trị vì: 336 - 323 trước Công nguyên) mở rộng bờ cõi đất nước cho đến tận sông Ấn trong một loạt cuộc chinh phạt lẫy lừng của ông, nhưng những cuộc chiến tranh liên miên này kết thúc sau khi ông qua đời.

Nhờ có Alexandros Đại Đế mà nền văn minh Hy Lạp truyền bá mạnh mẽ đến Á châu, tạo nên các quốc gia Hy Lạp hóa. Vào năm 753 TCN, Vương quốc La Mã ra đời với việc vua Romulus gầy dựng "kinh thành vĩnh cửu" La Mã. Sau khi lật đổ vua Tarquin Kiêu hãnh và năm 510 trước Công Nguyên thì người La Mã thiết lập nền Cộng hòa do các quan Tổng tài trị nước. Thoạt đầu họ lâm chiến với Vương quốc Ipiros do vua Pyrros trị vì (282 – 272 TCN), và dù ban đầu ông vua mạo hiểm này giữ được xứ Syracuse, Syracuse thất thủ và nhà toán học lỗi lạc Archimedes bị lính La Mã giết hại trong trận chiến này (212 TCN). Trước vó ngựa của người La Mã, nền văn minh Hy Lạp cùng các vương quốc cuối cùng đã chinh phạt được nền văn minh Hy Lạp xưa, và dần dần tiêu diệt luôn cả các quốc gia Hy Lạp hóa. Thời bấy giờ, Cicero là nhà hùng biện xuất sắc nhất của La Mã. Danh tướng Julius Caesar thắng lớn trong các cuộc nội chiến La Mã, khi ông ta lên làm nhà độc tài, có người cảm thấy lo sợ nền Cộng hòa sụp đổ nên đã lập mưu giết ông vào năm 44 trước Công Nguyên. Cuối cùng cháu ông là Augustus lật đổ chế độ Cộng hòa và lên ngôi Hoàng đế, thành công vang dội trong việc thiết lập Đế quốc La Mã. Vào năm 9, quân La Mã đại bại trong trận chiến Teutoburg với các bộ lạc người German do tù trưởng Hermann chỉ huy. Cuộc xâm lược Đức của người La Mã hoàn toàn thất bại và chiến công hiển hách giải phóng Đức của Hermann đã mở đường cho sự phát triển riêng biệt của nền văn hóa dân tộc Đức. Nền văn minh La Mã sản sinh những nhân tài sử học như Titus Livius, Plutarchus. Cùng thời đó, Ki-tô giáo cũng ra đời ở Tây Á, với những lời giáo huấn của Chúa Giêsu người xứ Nazareth. Ngài bị đóng đinh tại Jerusalem dưới triều Hoàng đế Tiberius (trị vì: 14 - 37). Khi quân La Mã xâm lược đảo Anh, vị Nữ hoàng tóc đỏ Boudicca kêu gọi nhân dân kháng chiến, nhưng bị đánh bại. Đế quốc La Mã thái bình thạnh trị dưới các triều Hoàng đế Nerva, Traianus, Hadrianus, Antoninus Pius và Marcus Aurelius từ năm 96 đến năm 180. Nerva cứu giúp người bần hàn, Traianus thì sáng suốt và có tài dụng binh, Hadrianus thì bảo trợ nghệ thuật và kiến trúc, Antoninus Pius thì hiển đức còn Marcus Aurelius thì quả là một ông vua - hiền triết đức độ, với tinh thần trách nhiệm cao. Người Goth (tộc German) tấn công La Mã vào năm 250 và hủy diệt quân đội của Hoàng đế Decius, giết được cả Decius. Sau một thời kỳ đại loạn, Hoàng đế Diocletianus (trị vì: 284 – 305) gầy dựng lại cơ đồ La Mã, xuất chinh thắng địch mang lại vẻ vang cho Đế quốc. Với các Hoàng đế Domitianus, Marcus Aurelius, Decius và Diocletianus, Ki-tô giáo bị trấn áp tàn nhẫn. Cũng từ thời Diocletianus, Đế quốc La Mã bị chia cắt thành 2 nước. Ông trị vì phần phía đông, từ đó khởi lập Đế quốc Đông La Mã. Hoàng đế Constantinus I Đại Đế dời đô về thành Tân La Mã, từ đó thành La Mã không còn làm kinh đô của đất nước mà chính nó lập ra nữa. Với những chiến công hiển hách của Constantinus I Đại Đế, Đế quốc La Mã thống nhất. Cũng trong thời điểm này lần đầu tiên Ki-tô giáo trở thành quốc giáo của La Mã.

Người Goth càng ngày hùng mạnh làm Hoàng đế Theodosius I Đại Đế phải gặp nhiều gian nan, để bảo vệ Đế quốc La Mã. Trong triều vua này Ki-tô giáo hoàn toàn là tôn giáo hợp pháp duy nhất của Đế quốc La Mã. Khi ông qua đời vào năm 395, Đế quốc La Mã không bao giờ được thống nhất nữa. Vào năm 410, khi có loạn người La Mã phải rời khỏi đảo Anh, tạo điều kiện cho nước Anh trỗi dậy. Vào năm 441, vua Attila kéo đại binh Hung Nô vào phá tan tành vài thành phố của người Tây La Mã, song quân Tây La Mã của danh tướng Flavius Aetius hợp binh với vua người Tây Goth là Theodoric và đánh tan tác quân đội tinh nhuệ của Attila trong trận đánh lớn tại Chalons (451). Mối đe dọa từ người Hung Nô bị đẩy lùi. Trước cuộc tấn công của người German, Đế quốc Tây La Mã sụp đổ vào năm 476 đời Hoàng đế Romulus Augustus. Từ đó, châu Âu đã bước vào một thời kỳ dài đầy biến động thường được biết đến dưới tên gọi Thời kỳ Di cư. Thời kỳ đó còn gọi là "Thời kỳ Đen tối" theo các nhà tư tưởng Phục Hưng, và là "Thời kỳ Trung cổ" theo các nhà sử học đương đại và những người thuộc phong trào Khai sáng. Trong suốt thời gian này, các tu viện tại Ireland và các nơi khác đã gìn giữ cẩn thận những kiến thức đã được ghi chép và thu thập trước đó. Đến năm 610, người Avar và Quân đội Ba Tư tiến đánh Đế quốc Đông La Mã, Hoàng đế Phocas không giữ được nước, bị Heraclius hạ bệ. Là người có tài dụng binh, Heraclius phản công đại phá tan nát quân Ba Tư, Đế quốc Ba Tư đại bại vào năm 627. Nhưng đúng lúc đó, người Ả Rập Hồi giáo trỗi dậy mãnh liệt dưới sự lãnh đạo của nhà tiên tri Muhammad ở Tây Á. Vào năm 632, vó ngựa của người Ả Rập tung hoành trên Đế quốc Đông La Mã. Hoàng đế Heraclius xuất chinh, bị thảm bại tại Yarmouk (636). Vào năm 638, ông tiếp tục mất thành Jerusalem về tay quân Ả Rập do Khalip Omar thân chinh thống suất. Bước tiến của người Ả Rập vào Âu châu chỉ bị một bộc lạc người German là người Frank do Karl Búa Sắt chỉ huy chặn đứng tại Tours (732). Dưới triều vua Karl I Đại Đế (trị vì 768 - 814), Đế quốc Frank cường thịnh tung hoành ngang dọc khắp cõi Âu châu. Đế quốc Frank bấy giờ có cương thổ từ biển Đại Tây Dương cho đến sông Danube, từ Hà Lan cho đến Provence. Ông cũng củng cố vùng núi Pyrenees nhằm chống lại các cuộc cướp phá của quân Ả Rập. Vào năm 800, Giáo hoàng Lêô III tấn phong Karl I Đại Đế làm Hoàng đế. Từ đây, một Đế quốc Ki-tô giáo ở Tây phương được hình thành, độc lập với Đế quốc Đông La Mã. Chế độ phong kiến được dựng xây, người Frank bấy giờ coi như đã hợp nhất Âu châu, nhưng sự thống nhất này cũng tan thành mây khói sau khi Hoàng đế Karl I qua đời. Các vua kế tục Karl I Đại Đế đánh lẫn nhau, và theo Hiệp định Verdun (843) thì các quốc gia Đức và Pháp ra đời.

Vua Heinrich der Finkle (trị vì: 912 - 936) là người có công đưa nước Đức trở thành một liệt cường của châu Âu thời Trung Cổ. Ông ngự tại kinh thành Mamleben ở vùng núi Harz, và chinh đông, dựng xây các thành phố đồng thời ngăn chặn những cuộc xâm lược của người Magyar, người Slavơ và ngưới Đan Mạch. Con ông là vua Otto I người xứ Sachsen (trị vì: 936 - 973) xuất chinh đập tan tác quân xâm lược Magyar trong trận Lechfeld vang danh (955). Bước tiến công của người Magyar vào châu Âu hoàn toàn bị đẩy lùi. Sau chiến công hiển hách, vua Otto I được Giáo hoàng Gioan XIII tấn phong làm Hoàng đế, từ đây khởi lập Đế quốc La Mã Thần thánh. Trong khi ấy, Đế quốc Đông La Mã hưng thịnh với Hoàng đế Basil I (trị vì: 867 - 886), người có tài trị quốc đã củng cố sự vững mạnh của Đế quốc. Các Hoàng đế Leōn VI ho Sophos (886 - 912) và Kōnstantinos VII Porphyrogennētos (trị vì: 913 - 959) đưa kinh kỳ Constantinopolis trở nên phồn vinh và khuếch trương thương mại. Thời bấy giờ, ở vùng Balkan một quốc gia hùng mạnh trỗi dậy, trở thành kẻ kình địch của Đế quốc Đông La Mã. Đó là Đệ nhất đế chế Bulgaria, do các thủ lĩnh dũng mãnh Terbel, Crum và Omartag khởi lập. Người Bulgaria theo Ki-tô giáo Chính Thống, nhưng điều này không thể ngăn họ đánh nhau với người Đông La Mã. Sa hoàng Crum đã tuyên chiến với người Đông La Mã, tiêu diệt Hoàng đế Nicephorus I Dưới triều Sa hoàng Simeon I (trị vì: 893 - 927), ông xưng "Quốc vương và Đấng cầm quyền chuyên chính của người Hy Lạp và Bulgaria", khởi binh đánh thành Constantinopolis nhưng thất bại (924). Sang đời Sa hoàng Samuel (trị vì: 927 - 1014), ông dời đô về thành Ochrid tráng lệ. Hoàng đế Basil II đánh tan tác quân Bulgaria, lại còn đui mù đám tù binh, làm cho Samuel đau khổ và chết. Trong thời gian đó, vào năm 997, István I lên làm thủ lĩnh của người Magyar, sáng lập Vương quốc Hungary vào năm 1001 Từ thập niên 1030, người Thổ Seljuk hưng thịnh lên, liền tiến công Đế quốc Đông La Mã và thắng trận lớn ở Manzikert gần hồ Van (1071). Họ còn xâm phạm đến Vương quốc Gruzia hùng mạnh của vua David IV (trị vì: 1089 - 1125), nhưng ông xuất chinh đánh lui quân Seljuk ra khỏi kinh đô Tbilisi. Dưới triều Nữ vương Tamara, cung đình Gruzia bước vào giai đoạn hoàng kim. Văn hóa nở rộ, nhà thi hào Shot'ha Rust'aveli - từng được giáo dưỡng tại Hy Lạp - làm quan trong Triều đình Tamara và được coi là người tiếp bước cho cao trào Phục Hưng. Trước bước tiến mãnh liệt của người Thổ Seljuk, từ năm 1096 cho đến năm 1291, người Ki-tô giáo phải tiến hành tám cuộc Thập tự chinh lớn và nhiều cuộc chiến nhỏ chống người Ả Rập và người Seljuk. Một ví dụ điển hình là cuộc Thập tự chinh lần thứ ba do vua Anh Richard I, vua Pháp Philippe II Auguste và Hoàng đế La Mã Thần thánh Friedrich Barbarossa tiến hành, thất bại trong việc giành lại Jerusalem từ tay người Ả Rập. Cháu của Friedrich I Barbarossa là Friedrich II (trị vì: 1211 - 1250) vừa giữa nghiệp đế vừa làm vua xứ Sicilia. Là một "Kỳ nhân thiên hạ" (stupor mundi) ông khuếch trương nền văn hóa, đặt mầm mống cho thời kỳ Phục Hưng. Trong Đế quốc La Mã Thần thánh rộng lớn, Hoàng đế cũng muốn gầy dựng một nền thái binh thịnh trị. Sau thời ông thì Ý cũng có một nhân tài xuất sắc của nền thi ca Trung Cổ là nhà thi hào Dante Alighieri (1265 - 1320). Trong khi đó, vua Anh là John Lackland (trị vì: 1199 - 1216) bị mất xứ Normandy về tay người Pháp sau thất bại trong trận Bouvines (1214). Vào năm 1215, triều thần Anh ép John Lackland phải ký kết "Đại Hiến chương" (1215), mở ra truyền thống dân chủ của nước Anh.

Đời vua Edward III (trị vì: 1327 - 1377), nước Anh lâm vào cuộc Chiến tranh Một trăm năm tàn khốc. Đây là một cuộc chiến có nhiều giai đoạn lẻ tẻ. Ông ngự giá thân chinh hủy diệt thủy binh Pháp trong trận Sluys (1340), sau đó liên tiếp đánh bại quân Pháp trong trận Cressy vào năm 1346 và trận Poitiers vào năm 1356. Vua Henry V cũng xuất chinh đại phá quân Pháp trong trận Agincourt vào năm 1415. Trong trận Castillion vào năm 1453 quân Anh đại bại và cuộc chiến tranh mới chấm dứt. Nhưng vào năm 1475, vua Edward IV thân chinh khởi binh đánh Pháp, buộc người Pháp phải triều cống cho Vương quốc Anh. Cũng trong thời bấy giờ, khi người Thổ Seljuk suy sụp, người Thổ Ottoman trỗi dậy với Sultan Osman I (trị vì: 1281 - 1326). Trước vó ngựa khủng khiếp của người Thổ Ottoman, Đệ nhị đế chế Bulgaria đại bại phải chấp nhận làm chư hầu cho họ vào năm 1366. Tiếp theo đó, quân Ottoman hủy diệt quân đội Serbia trong trận Kosovo (1389) ác liệt. Sau cùng, Bulgaria bị sáp nhập vào Đế quốc Ottoman. Vào năm 1396, vua Hungary là Sigismund tổ chức Thập tự chinh, bị Sultan Bayezid I đánh cho đại bại trong trận Nicopolis trên sông Danube. Sau khi Sultan Murad II đánh tan tác một cuộc Thập tự chinh trong trận Varna (1444), Sultan Mehmed II công thành Constantinopolis và kết liễu Đế quốc Đông La Mã. Thời bấy giờ, nhà Habsurg của các Đại Quận công Áo lên làm Hoàng đế La Mã Thần thánh, đóng đô tại thành Viên. Đại Quận công Áo Karl lên ngôi Hoàng đế tức Karl V vào năm 1519. Vào năm 1526, ông trị vì một Đế quốc rộng lớn hơn bất kỳ một Đế quốc nào trong lịch sử Âu châu kể từ thời Karl I Đại Đế. Quân đội Đế quốc La Mã Thần thánh đại thắng trong trận chiến Pavia chống vua Pháp là François I vào năm 1526. Nhưng cũng trong thời này, ngọn lửa của phong trào Kháng Cách bùng lên với nhà thần học Đức lừng danh Martin Luther (1483 - 1546). Vào năm 1517, ông dán "95 luận đề" tố cáo việc Giáo hoàng sử dụng phép ân xá (indulgence) trên cửa Thành trị - Giáo đường Wittenberg. Phong trào Kháng Cách có lối suy nghĩ khác với thần học Trung Cổ về việc Thiên Chúa cứu rỗi các linh hồn khỏi tội lỗi. Điều này khiến Triều đình Karl V phải bận tâm vào việc trừng trị Kháng Cách. Nhưng một nhóm Vương hầu người Đức cũng đứng về phe Luther cả. Người Bắc Âu nhanh chóng tiếp nhận tư tưởng này.

Trong khi ấy, việc các danh sĩ Đông La Mã chạy sang Ý sau khi kinh kỳ Constantinopolis thất thủ đã tạo nên phong trào Phục Hưng ở các nước phương Tây, là sự hồi phục của hai nền văn minh Hy Lạp và La Mã cổ đại, qua văn chương và nghệ thuật. Kiến trúc Âu châu thời đại này đã trở về về với lối kiến trúc Hy Lạp - La Mã xưa. Những công trình tiêu biểu của trào lưu Phục Hưng là cung điện và văn phòng công cộng. Một trong những danh nhân tiêu biểu của phong trào văn hóa Phục Hưng là nhà họa sĩ người Ý Leonardo da Vinci (1452 - 1519). Trào lưu văn hóa Phục Hưng là ảnh hưởng hoàn toàn không nhỏ đối với lối suy nghĩ của người Âu châu và cùng với phong trào Kháng Cách mở ra thời kỳ cận đại. Nhưng trào lưu này ít được đón nhận ở các nước thuộc Đế quốc Ottoman, và có chúc ít công trình kiến trúc tại Đại Công quốc Moskva. Đời Sultan Selim I (trị vì: 1520 - 1520), Đế quốc Ottoman tạm thời không còn là mối lo ngại của người Âu châu nữa do họ chuyển sang đánh các nước Tây Á và Bắc Phi. Con của Selim I là vị Sultan kiêu hùng.Suleiman I (trị vì: 1520 - 1566), quân Ottoman lại phát động Thánh chiến chống các nước Ki-tô giáo, chinh phạt thành Beograd và đảo Rhodes. Người Hungary bị mất vua, mất nước. Em của Hoàng đế Karl V là Ferdinand I lên làm vua của một phần đất Hungary, tiếp tục cuộc tranh hùng Áo - Ottoman. Suleiman I thân hành kéo đại quân đến đánh kinh thành Viên nhưng thất bại vào năm 1529. Khi đó, tại Đại Công quốc Moskva, Ivan IV (trị vì: 1533 - 1584) xưng làm Sa hoàng, khởi lập nước Nga Sa hoàng. Là ông vua hùng tài đại lược, ông thân chinh đánh người Kazan vào năm 1547 và với chiến thắng trong cuộc chiến này, nước Nga mở mang cương thổ đến miền Siberia. Quân Nga cũng chiếm lĩnh xứ Astrakhan.

Trong thời đại này có hai biến cố lớn: Christopher Columbus tìm ra châu Mỹ, đồng thời người châu Âu đã vượt được mũi Hảo Vọng. Qua đó, châu Âu có tầm nhìn ra ngoài thế giới, tài năng của các nhà hàng hải để giúp cho người châu Âu bắt đầu vượt biển mà tiến hành chủ nghĩa thực dân. Các Đế quốc Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha cũng tiến hành khai phá thuộc địa, chiếm lĩnh được không ít đất đai ở châu Mỹ La Tinh. Tiếp theo là các nước Pháp, Hà Lan và Anh đã hình thành nên các Đế quốc thực dân với bạt ngàn đất đai và tài sản tại châu Phi, châu Mỹ, và châu Á. Trong khi ấy, Đế quốc Ottoman khuếch trương bành trướng và lâm chiến với Vương quốc Ba Lan và Đại Công quốc Litva vào năm 1620. Ban đầu, người Thổ Nhĩ Kỳ thắng lớn, nhưng sau đó quân Kỵ binh Ba Lan phản công đánh tan nát đại quân Ottoman do đích thân Sultan Osman II chỉ huy trong trận Chocim (1621). Vương quốc Ba Lan và Đại Công quốc Litva - vốn là một nhà nước Cộng hòa có vua do dân bầu lên - cũng đạt đến đỉnh cao chói lọi. Cùng thời, Đế quốc Thụy Điển vươn lên trở thành một liệt cường đáng gờm ở phương Bắc, với ông vua hùng tài đại lược Gustav II Adolf (trị vì: 1617 - 1632), với một nền chính trị vững chắc, một lực lượng Thủy binh hùng hậu và Quân đội tinh nhuệ. Thấy nước Nga đang biến loạn, ông xuất chinh hạ được thành Gdov vào năm 1614. Vào năm 1617, Sa hoàng Mikhail I Romanov phải nhượng đất đai cho Thụy Điển, đổi lại Nga giành lại được vùng Novgorod vốn từng bị quân Thụy Điển xâm lăng. Sau đó, người Thụy Điển quay sang đánh bại Ba Lan - Litva (1621). Quân Ba Lan hợp lực với Quân đội Đế quốc La Mã Thần thánh chặn chân quân Thụy Điển vào năm 1629, từ đó người Thụy Điển nhận thấy mối đe dọa từ người Áo. Trước đó, cuộc Chiến tranh Ba Mươi năm đã bùng nổ giữa liên minh Công giáo do người Áo dẫn đầu và liên minh Kháng Cách trong Đế quốc La Mã Thần thánh. Vua Đan Mạch là Christian IV xuất binh sang Đức nhưng bị liên quân Công giáo đánh đại bại vào năm 1626. Do đó vào năm 1629, vua Gustav II Adolf ngự giá thân chinh cùng đại quân tiến vào Đức làm minh chủ của liên minh Kháng Cách. Sau nhiều trận thắng, Gustav II Adolf hy sinh. Người Pháp tuy theo Công giáo nhưng thù địch với Áo nên nhảy vào tham chiến, thành thử chiến tranh chấm dứt với Hoà ước Westfalen vào năm 1648, Kháng Cách trường tồn. Thụy Điển và Pháp mở rộng bờ cõi. Vua Louis XIV (trị vì: 1643 - 1715) là người có công gầy dựng Nhà nước quân chủ chuyên chế ở Pháp. Trong thời đại này, Pháp là quốc gia hùng mạnh nhất ở Tây Âu. Trên khắp Âu châu, các nước học hỏi theo Nhà nước của Louis XIV. Trong cuộc Chiến tranh Ủy thác (1667 - 1668), ông ta đánh Tây Ban Nha để giành lấy vùng Bourgogne-Franche-Comté, và toàn thắng vào năm 1674. Nhưng vào năm 1690, vua Anh là William III lập chiến công lừng lẫy đại phá liên quân Pháp - Ireland trong trận Boyne.

Vào năm 1655, vua Thụy Điển là Karl X thân hành dẫn quân tiến đánh Ba Lan. Là một chư hầu của Ba Lan, nhưng xứ Brandenburg - Phổ (tộc Đức, nằm trong Đế quốc La Mã Thần thánh) họp binh với quân Transylvannia, quân Thụy Điển và quân Nga. Trong trận đánh Warsaw (1656), quân Ba Lan đại bại và đại binh Brandenburg - Phổ do Tuyển hầu tước kiêm Quận công Friedrich Wilhelm I Vĩ đại (trị vì: 1640 - 1688) thân hành thống suất đã chiến đấu mãnh liệt. Sau đó, ông buộc Ba Lan phải nhượng vùng Đông Phổ và lui khỏi cuộc chiến. Quân Ba Lan đuổi được liên quân Nga - Thụy Điển, nhưng rồi sau cuộc chiến tình hình rối loạn làm Ba Lan, xứ Phổ - Brandenburg trở nên hùng cường, uy dũng. Xứ Phổ còn đe dọa mạnh mẽ đến sức mạnh quân sự của Thụy Điển. Quả nhiên, khi đại binh Thụy Điển (được Pháp giúp đỡ) sang xâm lược, các chiến binh dũng mãnh Phổ - Brandenburg đã đánh úp địch ở Rathenow, và đại phá địch trong trận chiến Fehrbellin (1675). Với Friedrich Wilhelm I Vĩ đại, người Phổ - Brandenburg cũng có được một bộ máy chính quyền hữu hiệu, Nhà nước quân chủ chuyên chế vững chắc. Vào năm 1683, quân Ottoman lại vây hãm kinh kỳ Viên, nhưng bị Quân đội Đế quốc La Mã Thần thánh và đại binh Ba Lan do ông vua đại tài Jan III Sobieski đích thân chỉ huy đánh đại baị. Sau đó, Jan III Sobieski cùng Hoàng đế Leopold I đánh đuổi người Thổ, quân Áo chiếm được Hungary.

Vào năm 1701, thấy thực lực đủ mạnh, Tuyển hầu tước Friedrich Wilhelm II xứ Brandenburg khởi lập Vương quốc Phổ, lên làm vua Friedrich I độc lập với người Áo. Ông xây dựng Quân đội cùng những cung điện nguy nga tráng lệ. Quân Phổ tham chiến cùng liên minh Anh - Áo - Hà Lan chống Pháp trong cuộc Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha tàn khốc (1701 - 1713). Các danh tướng Eugène de Savoie-Carignan (Áo), John Churchill, Công tước thứ nhất của Marlborough (Anh) và Leopold I xứ Anhalt-Dessau đều lập những chiến công hiển hách đập tan tành quân đội của Louis XIV, mang lại vinh quang cho nước nhà (tỷ như trong những trận đánh vang danh tại Blenheim 1704 và Cassano 1705). Sự suy sụp của Pháp tạo điều kiện cho các liệt cường mới mẻ vươn lên phát triển. Mở đầu là nước Nga, với Sa hoàng Pyotr Đại Đế đánh thắng người Ottoman (1696). Ông còn liên minh với Đan Mạch, Sachsen và Ba Lan để đánh gục Đế quốc Thụy Điển của ông vua - chiến binh Karl XII, nhưng cả ba nước lần lượt bị Thụy Điển đè bẹp. Trong khi Ba Lan suy sụp, Pyotr Đại Đế xuất chinh đại phá quân Thụy Điển trong trận Poltava (1709), lấy đất và giành địa vị liệt cường từ tay Thụy Điển. Song, người Ottoman vực dậy đánh đuổi được quân Nga. Không những trở thành liệt cường mà nước Nga còn được cải cách đổi mới. Đế quốc Nga ra đời vào năm 1720 khi Pyotr Đại Đế xưng Hoàng đế.

Friedrich II Đại đế của Phổ (1712 - 1786) là một trong những vị thống soái xuất sắc nhất trong lịch sử Âu châu. Ông còn là một nhà vua - hiền triết điển hình vào thời đó, đưa đất nước trở nên phồn thịnh.]]

Trong khi Đế quốc Nga là điển hình của một nước lớn uy dũng vươn lên bá chủ, thì Vương quốc Phổ lại là tấm gương của một nước nhỏ, dân số ít nhưng nhanh chóng phát triển mãnh liệt, tranh hùng tranh bá. Nhờ có vua Friedrich Wilhelm I (trị vì: 1713 - 1740), người Phổ sở hữu một lực lượng hùng binh mãnh tướng siêu việt và một bộ máy hành chính hiệu quả, xã hội được cải cách, nền giáo dục đáng tự hào, thậm chí còn đoạt được đất đai của vua Thụy Điển Karl XII (1721) để làm chủ cửa sông Oder. Khi vị vua hùng tài đại lược Friedrich II Đại Đế lên nối ngôi báu (trị vì: 1740 - 1786), nước Phổ đã có thể tranh hùng tranh bá. Khi Hoàng đế La Mã Thần thánh Karl V qua đời và Công chúa Maria Theresia lên làm Nữ hoàng nước Áo, vua Friedrich II Đại Đế thân chinh thống suất đại binh đánh tỉnh Silesia trù phú của người Áo, mở ra cuộc Chiến tranh Kế vị Áo (1740 - 1748). Phổ liên minh với Pháp, và Áo liên minh với Anh. Nhờ có tài dụng binh như thần của Friedrich II Đại Đế, quân Phổ lập nên nhiều chiến công huy hoàng của ông (tỷ như các trận Hohenfriedberg và Soor làm cả Âu châu phải thán phục, để rồi ông kết thúc thắng lợi cuộc chinh phạt Silesia vào ngày Giáng sinh năm 1745, trước đó ông cũng chiếm lĩnh được cảng Emden vào năm 1744. Đồng thời, vua George II thân chinh kéo đại binh đánh tan nát quân Pháp trong trận Dettingen (1743), đã thế thủy binh Anh cũng nghiền nát thủy binh Pháp trong trận thủy chiến Ouessant (1747) đưa nước Anh ngày càng hùng cường vào năm 1748 khi chiến sự chấm dứt, đồng thời Phổ vẫn giữ vững Silesia và trở thành liệt cường châu Âu.

Khi ấy, Nữ hoàng Nga là Elizaveta hoảng hốt trước sự trỗi dậy như vũ bão của nước Phổ, thấy vậy, Maria Theresia lập liên minh với Nga và Thụy Điển. Đồng thời, việc Phổ lập liên minh với Anh chống Pháp dẫn đến cuộc Chiến tranh Bảy năm (1756 - 1763). Đương đầu với liên minh chống Phổ hùng hậu, vua Friedrich II Đại Đế chủ động ra tay, và tài cầm quân cùng với lòng quyết tâm của ông đã giúp quân Phổ lập nên những chiến thắng vang lừng như trận Rossbach, trận Leuthen (1757) và trận Liegnitz (1760), để rồi Phổ là quốc gia thắng trận trong cuộc chiến (1763). Đại bại trước quân Phổ trên bộ và quân Anh trên biển, Pháp bị khánh kiệt tả tơi sau cuộc chiến tranh này, do đó có thể thấy sự tiêu đời của Vương quốc Pháp mở đầu với cuộc chinh phạt Silesia của người Phổ vào năm 1740. Nước Anh thắng trận với những chiến công hiển hách như trận thủy chiến vịnh Quiberon và trận thắng Pháp tại Quebec ở Bắc Mỹ (1759), nhờ đó Anh lấy được nhiều đất đai. Nhưng rồi cả Anh và Pháp đều suy yếu trước sự vươn lên của các liệt cường phương Đông, mà điển hình là Phổ, Áo và Nga. Do là một nước nhỏ mà có thể đánh thắng liên quân các nước lớn láng giềng, nước Phổ của Friedrich II Đại Đế hoàn toàn là liệt cường Âu châu khi Chiến tranh Bảy Năm chấm dứt. Lúc ấy, lực lượng Quân đội Phổ tinh nhuệ trở thành đội quân thiện chiến nhất Âu châu, và dù họ nhiều lần bị Quân đội Nga đánh bại trong thời gian chiến tranh, đó chỉ là do Nga đông người hơn Phổ hẳn. Cá nhân của người lãnh đạo luôn đóng vai trò quan trọng, mà về mặt này Phổ được lợi lớn vì có vị vua xuất sắc Friedrich II Đại Đế là có tầm nhìn xa trông rộng, quyết đoán, là một "kỳ nhân của thiên hạ" (stupor mundi) thời bấy giờ. Đồng thời, nước Nga tiến hành những cuộc chinh phạt lớn lao của vị Nữ hoàng tài năng hơn người Ekaterina II Đại Đế nước Nga (trị vì: 1762 - 1796). Vào năm 1772, với tài năng ngoại giao của mình, vua Phổ mang lại lợi ích cho nước nhà khi ông cùng Nga và Áo tiến hành cuộc chia cắt Ba Lan lần thứ nhất. Trong khi đó, Thổ Nhĩ Kỳ suy vong, bị Nga đánh bại và lấy đất.

Sau thời kỳ khai phá châu Âu
Sau thời kỳ khai phá, các ý niệm về dân chủ bắt rễ tại châu Âu. Vào thế kỷ XVIII, trào lưu triết học Khai sáng ở Pháp có những nhà triết học hàng đầu như Voltaire (François-Marie Arouet, 1694 - 1778) - bạn hữu của vua Phổ Friedrich II Đại Đế và Jean-Jacques Rousseau (1712 - 1778). Ngay từ năm 1688, cuộc Cách mạng Vinh Quang đã giành thắng lợi tại Anh, lật đổ ông vua độc đoán James II. Thậm chí tại một số nước phong kiến như Phổ và Nga, các vị minh quân Friedrich II Đại Đế và Ekaterina II Đại Đế đã tiến hành những cải cách tiến bộ, dù không triệt để. Vua Friedrich II Đại Đế cũng từng tham gia trong Hội Tam Điểm - một tổ chức bí mật có tư tưởng tiến bộ. Vào năm 1789, Bất mãn với tầng lớp quý tộc và độc quyền về quyền lực chính trị ở Pháp đã dẫn đến cuộc Cách mạng Pháp và thành lập nền Cộng hòa đầu tiên, năm 1793 vua Louis XVI bị hành quyết. Ngọn lửa Cách mạng Pháp rực cháy đã dẫn đến những biến động to lớn tại châu Âu khi các tư tưởng của cuộc cách mạng này đã truyền bá khắp lục địa. Việc hình thành tư tưởng dân chủ khiến cho căng thẳng trong châu Âu không ngừng gia tăng, ngoài những căng thẳng đã có sẵn do tranh giành tài nguyên tại Tân Thế giới. Một trong những căng thẳng tiêu biểu trong thời kỳ này là khi Napoléon Bonaparte lên ngôi Hoàng đế đã tiến hành các cuộc chinh phục nhằm hình thành một Đế chế thứ nhất của người Pháp, tuy nhiên Đế chế này đã sụp đổ vào năm 1815 sau Trận Waterloo. Bộ luật Napoléon ra đời dẫn đến việc phổ biến hơn nữa các lý tưởng của Cách mạng Pháp, cũng như việc áp dụng rộng rãi các mô hình quản lý, luật pháp và giáo dục của Pháp trên toàn châu Âu. Sau khi các cuộc chinh phục của Napoleon kết thúc, châu Âu dần ổn định. Hội nghị Vienna, được triệu tập sau sự sụp đổ của Napoléon, đã thiết lập nên một sự cân bằng quyền lực mới ở châu Âu tập trung vào năm "cường quốc": Anh, Pháp, Phổ, Áo và Nga. Nước Nga hùng mạnh trở thành một "tên sen đầm" bách chiến bách thắng của châu Âu.

Tuy trào lưu Khai sáng suy yếu nhưng các tư tưởng của trào lưu triết học này vẫn chưa bị phai sau nhiều biến cố lịch sử, thể hiện qua cải cách đúng đắn của quan đại thần Triều đình Phổ Heinrich Friedrich Karl vom und zum Stein (1757 – 1831). Rồi chủ nghĩa lãng mạn ra đời. Cuộc Cách mạng Công nghiệp khởi nguồn từ Anh vào cuối thế kỷ 18 và lan rộng khắp châu Âu. Việc phát minh và áp dụng các công nghệ mới trong sản xuất đã dẫn đến sự phát triển nhanh chóng của các đô thị, mang tới sự thịnh vượng và sự gia tăng số dân cũng như sự xuất hiện của một tầng lớp lao động mới. Vào năm 1848, làn sóng Cách mạng lan rộng trên châu Âu, chẳng hạn như Ý. Đó cũng là năm mà Karl Marx và Friedrich Engels viết nên bản "Tuyên ngôn của chủ nghĩa Cộng sản". Vào năm 1863, ngọn lửa đấu tranh vì tự do lại bùng cháy tại Ba Lan, nhưng bị Chính phủ Nga hoàng đàn áp. Vương quốc Phổ hùng mạnh, với quân sĩ tinh nhuệ đã giành chiến thắng trong một loạt các cuộc chiến tranh và thống nhất tất cả các tiểu bang để gầy dựng nên Đế chế Đức vào năm 1871 dưới sự lãnh đạo của Hoàng đế Wilhelm I và Thủ tướng Otto von Bismarck. Năm 1871 cũng chứng kiến sự thống nhất của Ý từ các quốc gia nhỏ hơn. Các cải cách trong lĩnh vực xã hội và sau đó là kinh tế đã dần được thực hiện ở hầu hết các nước, bao gồm các luật đầu tiên quy định về sử dụng lao động trẻ em, hợp pháp hoá các công đoàn, và bãi bỏ chế độ nô lệ. Ở Anh, Đạo luật Y tế Công cộng năm 1875 đã được thông qua, cải thiện đáng kể điều kiện sống ở nhiều thành phố của Anh. Bên cạnh cạnh tranh với nhau, các nước châu Âu trong thời gian này tiếp tục tích cực đi xâm chiếm thuộc địa. Với tiến bộ khoa học quân sự đạt được, họ càng có thế mạnh trong các cuộc chiến tranh xâm lược tại châu Á, châu Phi và Mỹ Latin. Với tiền của bóc lột được tại các thuộc địa cũng như tích lũy được từ cuộc Cách mạng công nghiệp, hình thành các đế chế hùng mạnh tại châu Âu, điển hình gồm Đế chế Habsburg hay là Đế chế Áo-Hung, Đế chế Nga, Đế chế thuộc địa Pháp, Đế chế Anh, Đế chế Hà Lan.
Trong năm 1904 – 1905, châu Âu chứng kiến sự kiện khác thường: Đế quốc Nhật Bản đánh thắng Đế quốc Nga trong cuộc chiến tranh giữa hai nước. Trong khi đó, cuộc cách mạng Serbia(1804) và Chiến tranh giành độc lập của Hi Lạp (1821) đánh dấu sự kết thúc đối với quyền lực của Đế chế Ottoman tại Balkans, mà đã kết thúc hẳn sau các cuộc chiến tranh Balkan trong 1912-1913. Chiến tranh thế giới thứ nhất diễn ra từ năm 1914 đến năm 1918. Nó bắt đầu khi Thái tử Franz Ferdinand của Áo bị ám sát bởi một người theo chủ nghĩa dân tộc Yugoslav tên là Gavrilo Princip. Hầu hết các quốc gia châu Âu đã bị lôi kéo vào cuộc chiến, gia nhập một trong hai phe Hiệp ước (Pháp, Bỉ, Serbia, Bồ Đào Nha, Nga, Vương quốc Anh, và sau đó là Ý, Hy Lạp, Romania và Hoa Kỳ) hoặc phe Trung tâm (Áo -Hungary, Đức, Bulgaria, và Đế chế Ottoman). Cuộc chiến đã khiến hơn 16 triệu dân thường và quân nhân chết. Biên giới các nước châu Âu vẫn trong tình trạng hiện nay khi cuộc Chiến tranh thế giới thứ nhất kết thúc. Ở Nga đã xảy ra cuộc Cách mạng Nga vào năm 1917, lật đổ chế độ quân chủ Sa hoàng và thay thế nó với một nhà nước Cộng sản chủ nghĩa. Đế quốc Áo-Hungary và Đế chế Ottoman sụp đổ, chia tách thành các quốc gia riêng biệt. Hiệp ước Versailles, chính thức chấm dứt Chiến tranh thế giới thứ nhất năm 1919, áp đặt các biện pháp trừng phạt nặng nề đối với nước Đức. Bất ổn kinh tế, một phần do các khoản nợ phát sinh trong Chiến tranh thế giới thứ nhất và 'các khoản vay' cho Đức, đã tàn phá nền kinh tế ở châu Âu vào cuối những năm 1920 và 1930. Điều này cùng với Sự sụp đổ của phố Wall năm 1929 đã dẫn tới cuộc Đại khủng hoảng trên toàn thế giới. Ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng kinh tế, bất ổn xã hội và mối đe dọa của chủ nghĩa Cộng sản, các phong trào phát xít đã phát triển khắp châu Âu, vào năm 1922, chính phủ phát xít một Đảng của Mussolini đã nắm quyền ở Ý. Năm 1933, Adolf Hitler lên nắm quyền lực ở Đức và trở thành lãnh tụ tối cao của Đức Quốc xã, thiết lập chế độ độc tài phát xít và hướng tới mục tiêu xây dựng một nước Đại Đức.

Đức tăng cường bành trướng, tái mở rộng và chiếm lại Saarland và Rhineland vào năm 1935 và 1936. Năm 1938, Áo được sáp nhập vào lãnh thổ Đức và trở thành một phần của Đức. Cuối năm đó, sau Hiệp định Munich đã được ký kết giữa Đức, Pháp, Anh và Ý, Đức sáp nhập Sudetenland, một phần của Tiệp Khắc, nơi người Đức gốc định cư, và đầu năm 1939, Đức chiếm đóng toàn bộ Tiệp Khắc. Đức xâm chiếm Ba Lan vào ngày 1 tháng 9 năm 1939, khiến Pháp và Vương quốc Anh tuyên chiến với Đức vào ngày 3 tháng 9, bùng nổ Thế chiến thứ hai. Vào tháng 5 năm 1940, Đức tấn công nước Pháp sau khi đã thôn tính Đan Mạch, Na Uy, Bỉ, Hà Lan, Luxembourg. Nước Pháp đầu hàng vào tháng 6 năm 1940. Vào tháng 8, Đức bắt đầu một chiến dịch ném bom nước Anh, nhưng không thuyết phục được người Anh từ bỏ. Nam Tư và Hi Lạp cũng bị Đức chiếm đóng. Năm 1941, Đức xâm lược Liên Xô trong Chiến dịch Barbarossa. Sau trận Stalingrad vào năm 1943, cuộc tấn công của Đức tại Liên Xô đã trở thành một sự thất bại. Trận Kursk, trận chiến xe tăng lớn nhất trong lịch sử, là cuộc tấn công lớn của Đức cuối cùng trên Mặt trận phía Đông. LIên Xô đẩy lùi quân Đức khỏi lãnh thổ của mình, giải phóng các nước Đông Âu và tiến quân vào Đức từ phía đông. Vào tháng 6 năm 1944, các lực lượng Anh và Mỹ đã đổ bộ lên miền bắc nước Pháp trong chiến dịch đổ bộ D-Day, mở ra một mặt trận mới chống lại Đức, giải phóng các nước Tây Âu và tiến vào Đức từ phía tây. Berlin cuối cùng đã sụp đổ vào năm 1945, kết thúc chiến tranh thế giới thứ hai ở châu Âu. Hơn 40 triệu người ở châu Âu đã chết do hậu quả của Chiến tranh Thế giới thứ II bao gồm từ 11 đến 17 triệu người đã thiệt mạng trong cuộc tàn sát Holocaust.

Chiến tranh thế giới thứ nhất và đặc biệt là Chiến tranh thế giới thứ hai đã làm giảm vai trò của Châu Âu trong các vấn đề thế giới. Sau Thế chiến II, bản đồ châu Âu được vẽ lại tại Hội nghị Yalta và được chia thành hai khối, các nước Tây Âu tư bản chủ nghĩa và khối Đông Âu xã hội chủ nghĩa. Kể từ sau cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai cho đến khi kết thúc tình trạng Chiến tranh Lạnh, châu Âu đã ở trong tình trạng đối đầu giữa 2 khối đối lập nhau về chính trị và kinh tế: các nước Cộng sản ở Đông Âu (chịu ảnh hưởng của Liên Xô) và các nước tư bản ở Tây Âu (chịu ảnh hưởng của Hoa Kỳ). Cho đến cuối thé kỷ XX, hầu hết các thuộc địa châu Âu ở châu Á và châu Phi đều đã giành được độc lập. Vào năm 1989, một loạt các cuộc cách mạng diễn ra khiến cho khối xã hội chủ nghĩa Đông Âu sụp đổ. Bức tường Berlin bị phá bỏ và nước Đức được tái thống nhất vào năm 1990. Năm 1991, Liên Xô tan rã thành 15 nước Cộng hòa độc lập, chế độ Cộng sản chủ nghĩa trên toàn châu Âu bị tiêu diệt hoàn toàn.

Năm 1967, Cộng đồng Châu Âu đuơc thành lập, năm 1993 trở thành Liên minh Châu Âu (EU). EU đã thiết lập một quốc hội, tòa án và ngân hàng trung ương, giới thiệu đồng euro như một đồng tiền thống nhất. Từ năm 2004 đến năm 2013, nhiều quốc gia Trung và Đông Âu đã bắt đầu tham gia, mở rộng EU tới quy mô hiện tại là 28 quốc gia châu Âu, một lần nữa biến châu Âu trở thành trung tâm chính trị và kinh tế của thế giới. Tuy nhiên, vào tháng 6 năm 2016, người dân Vương quốc Anh, trong một cuộc trưng cầu dân ý đã bỏ phiếu rời khỏi Liên minh châu Âu.

Địa lý và phạm vi

Vị trí địa lý
Về mặt địa lý, châu Âu nằm trong đại lục rộng hơn là lục địa Âu Á. Ranh giới của lục địa châu Âu với châu Á bắt đầu từ dãy Ural ở Nga phía đông, đến đông nam thì không thống nhất, có thể coi là sông Ural hoặc sông Emba. Từ đó ranh giới này kéo đến biển Caspia, sau đó đến sông Kuma và Manych hoặc dãy Kavkaz, rồi kéo đến Biển Đen; eo biển Bosporus, biển Marmara, và eo biển Dardanelles chấm dứt ranh giới với châu Á. Biển Địa Trung Hải ở phía nam phân cách châu Âu với châu Phi. Ranh giới phía tây là Đại Tây Dương, tuy thế Iceland, nằm cách xa hẳn so với điểm gần nhất của châu Âu với châu Phi và châu Á, cũng nằm trong châu Âu. Hiện tại việc xác định trung tâm địa lý châu Âu vẫn còn trong vòng tranh luận.

Trên thực tế, biên giới của châu Âu thông thường được xác định dựa trên các yếu tố chính trị, kinh tế, và văn hóa. Do vậy mà kích thước cũng như số lượng các nước của châu Âu sẽ khác nhau tùy theo định nghĩa. Hầu hết các nước trong châu Âu là thành viên của Hội đồng châu Âu, ngoại trừ Belarus, và Tòa Thánh (Thành Vatican).

Khái niệm lục địa châu Âu không thống nhất. Vì châu Âu không được bao bọc toàn bộ bởi biển cả nên nhiều người coi nó chỉ là bán đảo của lục địa Âu Á. Trong quá khứ, khái niệm lãnh thổ Kitô giáo được coi là quan trọng hơn cả đối với châu Âu.

Châu Âu được chia làm 4 khu vực: Bắc Âu, Nam Âu, Tây Âu, Đông Âu.

Trên thực tế, châu Âu ngày càng được dùng là cách gọi tắt để chỉ Liên minh châu Âu (EU) và các 27 thành viên hiện tại của nó. Một số nước châu Âu đang xin làm thành viên, số khác dự kiến cũng sẽ tiến hành thương lượng trong tương lai (xem Mở rộng Liên minh châu Âu).

Đặc điểm địa hình
Về mặt địa hình, châu Âu là nhóm các bán đảo kết nối với nhau. 2 bán đảo lớn nhất là châu Âu "lục địa" và bán đảo Scandinavia ở phía bắc, cách nhau bởi Biển Baltic. Ba bán đảo nhỏ hơn là (Iberia, Ý và bán đảo Balkan) trải từ phía nam lục địa tới Địa Trung Hải, biển tách châu Âu với châu Phi. Về phía đông, châu Âu lục địa trải rộng trông như miệng phễu tới tận biên giới với châu Á là dãy Ural.

Bề mặt địa hình trong châu Âu khác nhau rất nhiều ngay trong một phạm vi tương đối nhỏ. Các khu vực phía nam địa hình chủ yếu là đồi núi, trong khi về phía bắc thì địa thế thấp dần từ các dãy Alps, Pyrene và Karpati, qua các vùng đồi, rồi đến các đồng bằng rộng, thấp phía bắc, và khá rộng phía đông. Vùng đất thấp rộng lớn này được gọi là Đồng bằng Lớn Âu Châu, và tâm của nó nằm tại Đồng bằng Bắc Đức. Một vùng đất cao hình vòng cung nằm ở biên giới biển phía tây bắc, bắt đầu từ quần đảo Anh phía tây và dọc theo trục cắt fjord có nhiều núi của Na Uy.

Mô tả này đã được giản lược hóa. Các tiểu vùng như Iberia và Ý có tính chất phức tạp riêng như chính châu Âu lục địa, nơi mà địa hình có nhiều cao nguyên, thung lũng sông và các lưu vực đã làm cho miêu tả địa hình chung phức tạp hơn. Iceland và quần đảo Anh là các trường hợp đặc biệt. Iceland là một vùng đất riêng ở vùng biển phía bắc được coi như nằm trong châu Âu, trong khi quần đảo Anh là vùng đất cao từng nối với lục địa cho đến khi địa hình đáy biển biến đổi đã tách chúng ra.

Do địa hình châu Âu có thể có một số tổng quát hóa nhất định nên cũng không ngạc nhiên lắm khi biết là trong lịch sử, vùng đất này là địa bàn cư trú của nhiều dân tộc tách biệt trên các vùng đất tách biệt mà ít có pha trộn.

Hệ sinh thái
Có mặt bên cạnh những người làm nông nghiệp hàng nghìn năm nay, động vật cũng như thực vật của châu Âu bị các hoạt động của con người ảnh hưởng mạnh. Ngoại trừ Scandinavia và bắc Nga, thì chỉ còn vài vùng trong châu Âu hầu như còn nguyên tình trạng hoang dã, không kể các vườn động thực vật nhân tạo.

Thảm thực vật chủ yếu
Thảm thực vật chủ yếu ở châu Âu là rừng. Điều kiện ở châu Âu rất thuận lợi cho rừng phát triển. Về phía bắc, Hải lưu Gulf Stream và Hải lưu Bắc Đại Tây Dương sưởi ấm lục địa này. Nam Âu thì có khí hậu ấm và ôn hòa. Vùng này thường có mưa rào mùa hè. Các dãy núi cũng ảnh hưởng tới các điều kiện phát triển sinh vật. Một số dãy (Alps, Pyrene) có hướng đông-tây nên tạo điều kiện cho gió mang một lượng nước rất lớn từ biển vào trong đất liền. Các dãy khác thì hướng nam-bắc (các dãy Scandinavia, Dinarides, Karpati, Apennin) và vì mưa chỉ đổ chủ yếu phía bên sườn núi hướng ra biển nên rừng rất phát triển về phía này, trong khi phía bên kia thì điều kiện kém thuận lợi hơn. Một số nơi trong châu Âu lục địa ít có thú nuôi trong một vài giai đoạn, và việc phá rừng cho sản xuất nông nghiệp đã ảnh hưởng đến hệ sinh thái động và thực vật nguyên thủy.

Khoảng 80 – 90% châu Âu từng được bao phủ bởi rừng. Rừng trải từ Địa Trung Hải đến tận Biển Bắc Cực. Mặc dù hơn nửa số rừng nguyên sinh của châu Âu biến mất qua hàng thế kỷ thực dân hóa, châu Âu vẫn còn 25% số rừng của thế giới (rừng vân sam (spruce) của Scandinavia, rừng thông bạt ngàn ở Nga, rừng nhiệt đới ẩm (rainforest) của Kavkaz và rừng sồi bần (cork oak) trong vùng Địa Trung Hải). Trong thời gian gần đây, việc phá rừng đã bị hạn chế rất nhiều và việc tái trồng rừng ngày càng nhiều. Tuy thế, trong hầu hết các trường hợp người ta thích trồng cây họ thông hơn là loại các cây rụng lá sớm nguyên thủy vì thông mọc nhanh hơn. Các trang trại và đồn điền chăn nuôi thiên về một loài trên một diện tích rộng lớn đã không tạo điều kiện thuận lợi cho các loài sinh vật khác nhau trong rừng châu Âu sinh trưởng. Lượng rừng nguyên sinh ở Tây Âu chỉ còn chừng hai đến ba phần trăm tổng số rừng (nếu tính cả Nga thì sẽ là năm đến mười phần trăm). Nước có tỉ lệ rừng bao phủ thấp nhất là Ireland (tám phần trăm), trong khi nước có nhiều rừng bao phủ nhất là Phần Lan (72 phần trăm).

Trong châu Âu "lục địa", rừng cây rụng lá sớm (deciduous) chiếm ưu thế. Các loài quan trọng nhất là sồi beech, bulô (birch) và sồi. Về phía bắc, nơi rừng taiga sinh sôi, loài cây phổ biến nhất là bulô. Trong vùng Địa Trung Hải, người ta trồng nhiều cây olive là loại đặc biệt thích hợp với khí hậu khô cằn ở đây. Một loài phổ biến tại Nam Âu là cây bách. Rừng thông chiếm ưu thế ở các vùng cao hay khi lên phía bắc trong Nga và Scandinavia, và nhường lối cho tundra khi đến gần Bắc Cực. Vùng Địa Trung Hải với khí hậu bán khô cằn thì có nhiều rừng rậm. Một dải lưỡi hẹp đông-tây của thảo nguyên Âu Á, trải dài về phía đông tại Ukraina và về phía nam tại Nga và kết thúc ở Hungary và đi qua rừng taiga ở phía bắc.

Động vật
Việc đóng băng trong thời kỳ Băng hà gần đây nhất và sự hiện diện của con người đã ảnh hưởng tới sự phân bố của hệ động vật châu Âu. Về động vật thì nhiều khu vực của châu Âu, đa phần các loài động vật lớn và các loài thú ăn thịt hàng đầu đã bị săn tới tuyệt chủng. Loài voi mamut có lông và bò rừng châu Âu (aurochs) đã tuyệt chủng trước cuối thời kỳ Đá Mới. Ngày nay, chó sói (ăn thịt) và gấu (ăn tạp) đang bị đe dọa tuyệt chủng. Có thời những loài này có mặt trên khắp châu Âu. Tuy nhiên, việc phá rừng đã khiến các loài này mất dần. Vào thời Trung Cổ thì môi trường sống của các loài gấu chỉ còn trong các vùng đồi núi khó đến với rừng rậm bao phủ. Ngày nay, gấu nâu sống chủ yếu trong bán đảo Balkans, ở Bắc Âu và Nga; một số nhỏ cũng còn ở một số nước châu Âu (Áo, Pyrene, v.v.), tuy thế tại những nơi này số lượng gấu nâu bị phân tán và cho ra rìa vì môi trường sống của chúng bị phá hoại. Ở cực bắc châu Âu, có thể thấy gấu bắc cực. Chó sói là loài phổ biến thứ hai ở châu Âu sau gấu nâu cũng được tìm thấy chủ yếu tại Đông Âu và vùng Balkans.

Các loài ăn thịt quan trọng ở châu Âu là mèo rừng Âu Á (Eurasian lynx), mèo hoang châu Âu, cáo (đặc biệt là cáo đỏ), chó rừng (jackal) và các loài chồn marten, nhím Âu, các loại rắn (rắn viper, rắn cỏ...), các loài chim (cú, diều hâu và các loài chim săn mồi).

Các loài ăn cỏ quan trọng ở châu Âu là ốc sên, các loài lưỡng cư, cá, các loại chim, các loại động vật có vú, như các loài gặm nhấm, hươu, hoẵng (roe deer), lợn rừng, cũng như con marmot, dê rừng vùng Alps (steinbock), sơn dương (chamois) là những loài sống trong núi.

Động vật biển cũng đóng vai trò quan trọng trong hệ động thực vật châu Âu. Thực vật biển chủ yếu là tảo đơn bào trôi nổi (phytoplankton). Các loài động vật quan trọng sống trong môi trường biển châu Âu là giáp xác trôi nổi (zooplankton), động vật thân mềm (molluscs), động vật da gai (echinoderms), các loài tôm, mực ống và bạch tuộc, các loại cá, cá heo, và cá mập.

Một số loài sống trong hang như proteus và dơi

Dân cư
Đa số người châu Âu định cư ở đây trước hoặc trong thời kỳ Băng hà cuối cùng cách đây khoảng 10.000 năm. Người Neanderthal và người hiện đại sống chung với nhau ít vào một giai đoạn nào đó của thời kỳ này. Việc xây dựng các con đường La Mã đã pha trộn các giống người châu Âu bản địa.

Từ thời xa xưa, con người ở đây có sự phát triển vượt bậc, biết chế tạo cũng như phát minh nhiều thứ để phục vụ cho đời sống. Khi sang thế kỷ XX, số dân châu Âu là hơn 600 triệu người, nhưng hiện nay số dân đang vào giai đoạn giảm dần vì các nhân tố xã hội khác nhau.

Trong năm 2016, dân số của châu Âu ước tính là 741 triệu người theo Triển vọng Dân số Thế giới, chỉ bằng 1/9 dân số toàn cầu. 1 thế kỷ trước, dân số châu Âu chiếm gần 1/4 dân số thế giới . Dân số châu Âu đã tăng trưởng nhanh trong thế kỷ qua, nhưng ở các khu vực khác trên thế giới (đặc biệt là châu Phi và châu Á) dân số đã tăng nhanh hơn rất nhiều . Trong số các châu lục, châu Âu có mật độ dân số tương đối cao, chỉ đứng sau châu Á. Monaco là nước có mật độ dân số cao nhất thế giới.

Châu Âu là nơi có số lượng người nhập cư nhiều nhất trên toàn cầu với 70,6 triệu người, báo cáo của IOM cho biết .

Chính trị

Bản đồ chính trị của châu Âu có nguồn gốc đáng kể từ việc tổ chức lại châu Âu sau Chiến tranh Napoléon năm 1815. Hình thức phổ biến của các chính phủ ở châu Âu là dân chủ nghị viện, trong hầu hết các trường hợp dưới hình thức Cộng hòa; 11 quốc gia của châu Âu hiện nay là những nền Quân chủ lập hiến.

Chính trị châu Âu hiện đại chịu sự chi phối mạnh mẽ bởi Liên minh châu Âu, kể từ sự sụp đổ của Bức màn sắt và sự sụp đổ của các quốc gia Cộng sản. Sau khi kết thúc Chiến tranh Lạnh, EU mở rộng về phía đông, bao gồm kết nạp thêm các nước Cộng sản cũ. Tính đến năm 2017, EU có 28 quốc gia thành viên.

Kinh tế

Nền kinh tế của châu Âu hiện là lớn nhất trong số các châu lục trên Trái Đất. Cũng như các châu lục khác, châu Âu có sự phân hóa lớn về sự giàu có giữa các quốc gia của nó. Các nước phát triển có tập trung ở Tây Âu và Bắc Âu; một số nền kinh tế Trung và Đông Âu vẫn đang nổi lên từ sự sụp đổ của Liên Xô và sự sụp đổ của Nam Tư.

Châu Âu trong năm 2010 có GDP danh nghĩa là 19.920 tỷ đô la (chiếm 30,2% của thế giới). Nền kinh tế lớn nhất châu Âu là Đức, có GDP danh nghĩa đứng thứ 4 toàn cầu, và đứng thứ 5 nếu tính theo sức mua tương đương; nền kinh tế đứng thứ 2 là Vương quốc Anh, xếp thứ 5 toàn cầu theo GDP danh nghĩa và xếp thứ 6 theo sức mua tương đương. Tiếp theo là Pháp, xếp hạng thứ 6 trên toàn cầu theo GDP danh nghĩa, tiếp theo là Ý, đứng thứ 7 trên toàn cầu về GDP danh nghĩa, tiếp theo là Nga xếp thứ 10 trên toàn cầu về GDP danh nghĩa, sau đó là Tây Ban Nha xếp hạng thứ 13 trên toàn cầu về GDP danh nghĩa .

Danh sách các quốc gia độc lập

1,2,3 Armenia, Azerbaijan và Gruzia nằm một phần trong châu Âu theo định nghĩa thông thường coi đỉnh của Caucasus là biên giới với châu Á.4 Lãnh thổ châu Âu của Kazakhstan bao gồm một phần tây dãy Ural và sông Emba.5 Phần lãnh thổ của Nga nằm phía tây dãy Ural được coi là trong châu Âu.6 Síp có thể coi là một phần của châu Âu hoặc Tây Nam Á, nước này có quan hệ mật thiết với châu Âu về mặt lịch sử và văn hoá.7 Lãnh thổ Thổ Nhĩ Kỳ ở châu Âu bao gồm lãnh thổ về phía tây và bắc của eo biển Bosporus và Dardanelles.

Dòng Chiến sĩ Toàn quyền Malta: Một quốc gia được quốc tế công nhận nhưng không có lãnh thổ, sở hữu các bất động sản tại châu Âu.

Kosovo hiện tranh chấp với Serbia và chưa được đa số các nước công nhận nên không đưa vào danh sách trên.

Các lãnh thổ phụ thuộc
Các lãnh thổ châu Âu liệt kê dưới đây được công nhận là có văn hóa và địa lý xác định. Đa phần đều có 1 mức độ tự trị nhất định. Phần trong ngoặc giải thích tình trạng phụ thuộc của mỗi lãnh thổ.
 Quần đảo Faroe (quốc gia tự trị của Đan Mạch).
 Gibraltar (lãnh thổ hải ngoại của Vương quốc Anh).
 Guernsey (lãnh thổ phụ thuộc của hoàng gia Anh).
 Jersey (phụ thuộc vương miện Anh).
 Đảo Man (phụ thuộc hoàng gia Anh).
 Svalbard (khu tự trị của Na Uy).
 Akrotiri và Dhekelia (vùng quân sự của Vương quốc Anh trên đảo Síp).
 Åland (vùng tự trị của Phần Lan).

Lưu ý: Đây không phải là danh sách đầy đủ các lãnh thổ phụ thuộc các nước trong châu Âu. Các lãnh thổ phụ thuộc trên các lục địa khác không được liệt kê ở đây.

Các lãnh thổ tự ly khai
Đây là các lãnh thổ đòi tách khỏi các quốc gia độc lập. Các vùng lãnh thổ này đã tuyên bố và giành được độc lập chính thức trên thực tế (de facto), nhưng không được các quốc gia mà nó thuộc trước đó hoặc chỉ được một vài quốc gia độc lập khác công nhận chính thức theo luật (de jure).
 Abkhazia (tách ra từ Gruzia)
 Artsakh (về mặt địa lý nằm tại châu Á; được Armenia công nhận; tách ra từ Azerbaijan)
 Nam Ossetia (tách ra từ Gruzia)
 Transnistria (tách ra từ Moldova)
 Crimea (tách ra từ Ukraine), đã sáp nhập vào Nga.
 Thành phố Sevastopol trên bán đảo Crimea (tách ra từ Ukraine), đã sáp nhập vào Nga.
 Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ Bắc Síp (tách ra từ Síp)
 Cộng hòa Nhân dân Donetsk (tách ra từ Ukraine)
 Cộng hòa Nhân dân Lugansk (tách ra từ Ukraine)

Lãnh thổ dưới sự quản lý của Liên Hợp Quốc
 Kosovo và Metohia (tỉnh của Serbia)

Các vùng ngôn ngữ và văn hóa trong châu Âu
Sự phân chia thành các vùng văn hóa và ngôn ngữ trong châu Âu ít mang tính chủ quan hơn là phân chia về mặt địa lý vì nó thể hiện mối liên hệ về văn hóa của con người ở đây. Có thể chia ra làm 3 nhóm chính là:

Châu Âu German
Châu Âu German là nơi sử dụng các ngôn ngữ German. Khu vực này gần như tương ứng với Tây Bắc châu Âu và một số phần của Trung Âu. Tôn giáo chính trong khu vực này là đạo Tin Lành, mặc dù cũng có một số vùng miền trong đó đa phần dân chúng theo Công giáo (đặc biệt là Áo). Khu vực này bao gồm các nước: Vương quốc Anh, Iceland, Đức, Áo, Hà Lan, Đan Mạch, Thụy Điển, Na Uy, Luxembourg, Liechtenstein, quần đảo Faroe, vùng Thụy Sĩ nói tiếng Đức, vùng Vlaanderen thuộc Bỉ, vùng nói tiếng Thụy Điển thuộc Phần Lan, khu tự trị của Phần Lan, và vùng Nam Tyrol thuộc Ý.

Châu Âu Latinh
Châu Âu Latinh là nơi nói các ngôn ngữ Rôman. Khu vực này gần như tương ứng với Tây Nam châu Âu, ngoại trừ Romania và Moldova nằm ở Đông Âu. Đa phần khu vực này theo Công giáo, ngoài trừ România và Moldova. Khu vực này bao gồm các nước: Ý, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Pháp, România, Moldova, vùng Bỉ nói tiếng Pháp và vùng Thụy Sĩ nói tiếng Pháp, cũng như vùng Thụy Sĩ nói tiếng Ý và tiếng Romansh.

Châu Âu Slavơ
Châu Âu Slavơ là nơi nói các ngôn ngữ Slavơ. Khu vực này gần như tương ứng với Trung và Đông Âu. Tôn giáo chính là Chính thống giáo và Công giáo, cũng như cả Hồi giáo. Khu vực này gồm các nước: Ukraina, Ba Lan, Nga, Belarus, Cộng hòa Séc, Slovakia, Slovenia, Bosna và Hercegovina, Croatia, Serbia, Montenegro, Cộng hòa Macedonia, Bulgaria.

Các nhóm khác
Ngoài 3 nhóm chính kể trên còn có:
 Các khu vực gốc Celt: Scotland, Wales, Bắc Ireland, Cornwall (nằm trong Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland); đảo Man (phụ thuộc Vương miện Anh); Ireland; Bretagne (nằm trong Pháp). Đây là các nước và vùng đã hoặc đang nói các thứ tiếng Celt, đồng thời có chung một văn hóa ở góc độ nào đó (xem Phong trào toàn Celt). Galicia (Tây Ban Nha) (nằm trong Tây Ban Nha) cũng được một số người coi là một vùng Celt, nơi mà ngôn ngữ gốc Celt của họ đã biến mất cách đây vài trăm năm.
 Hy Lạp nói tiếng Hy Lạp (cũng có thể tính cả cộng đồng người Hy Lạp tại Síp), Albania nói tiếng Albania và Armenia nói tiếng Armenia. 3 ngôn ngữ này tạo thành ba nhánh riêng trong ngữ hệ Ấn-Âu. Tuy nhiên, Hy Lạp có thể xếp vào các nước Latinh do liên hệ địa lý và văn hóa với khu vực Địa Trung Hải, hoặc xếp vào nhóm Chính thống giáo Slavơ vì đa phần người dân theo Chính thống giáo.
Ibero-Caucasus, một nhóm bao gồm các sắc dân thiểu số trong khắp vùng Kavkaz (cả bắc và nam). Nhóm ngôn ngữ Ibero-Caucasus không thuộc hệ ngôn ngữ Ấn-Âu. Nhóm này bao gồm các sắc dân Gruzia, Abkhaz, Chechen, Balkar và một số các sắc dân nhỏ khác trong vùng Kavkaz.
 Hungary nói tiếng Magyar, một ngôn ngữ có liên hệ với tiếng Phần Lan và tiếng Estonia. Do vị trí địa lý của nó, Hungary được xếp vào các nước Trung và Đông Âu.
 Phần Lan và Estonia do vị trí địa lý nên được xếp vào các nước Bắc Âu mặc dù có ngôn ngữ cùng thuộc ngữ hệ Ural với tiếng Hungary (tuy không chặt).

Xem thêm

Đặc điểm chính của châu Âu
 Văn hóa châu Âu
 Kinh tế châu Âu
 Địa lý châu Âu
 Lịch sử châu Âu
 Chính trị châu Âu
 Giao thông châu Âu
 Eurozone
 Liên minh châu Âu
 Euroregion
 Europium

Danh sách và bảng biểu
 Con người
 Diện tích và số dân các nước châu Âu
 Thống kê Liên minh châu Âu
 Các khu vực đô thị đông dân nhất của châu Âu
 Các khu vực đô thị đông dân nhất của Liên minh châu Âu
 Kinh tế
 Danh sách các quốc gia châu Âu theo GDP danh nghĩa 2012
 Danh sách các quốc gia châu Âu theo nội tệ
 Kinh tế Liên minh châu Âu
 Xếp hạng tài chính và xã hội các nước châu Âu
 GDP các nước châu Âu
 Chính trị
 Tên các thành phố châu Âu
 Ngày độc lập của các nước châu Âu
 Các tổ chức quốc tế trong châu Âu (bảng thành viên)
 Khác
 Các chủ đề về châu Âu
 Danh sách các quốc gia châu Âu theo diện tích
 Danh sách các quốc gia châu Âu theo ngôn ngữ chính thức
 Danh sách các quốc gia và vùng lãnh thổ châu Âu theo tỉ lệ mặt nước
 Danh sách các quốc gia châu Âu theo chiều dài đường bờ biển

Ghi chú

Liên kết ngoài

 châu Âu về đêm  nhìn từ NASA Earth Observatory
 Các vùng của châu Âu

Âu
Bán đảo châu Á


title: Đền Kim Liên

text:
Đền – đình Kim Liên (tên chữ là Kim Liên từ), còn được gọi là đền Cao Sơn, là trấn phía nam trong tứ trấn của kinh thành Thăng Long xưa, gồm bốn ngôi đền: Đền Quán Thánh (trấn giữ phía bắc kinh thành); Đền Bạch Mã (trấn giữ phía đông kinh thành); Đền Voi Phục (trấn giữ phía tây kinh thành); Đền Kim Liên (trấn giữ phía nam kinh thành). So với ba ngôi đền kia thì đền Kim Liên được xây dựng muộn hơn (khoảng thế kỷ 16 - 17).

Vị trí
Đình này thuộc làng Kim Liên cũ, nay là số 176 phố Kim Hoa, phường Phương Liên, quận Đống Đa, thành phố Hà Nội.

Lịch sử
Đền Kim Liên vốn được lập nên để thờ Cao Sơn Đại Vương (theo tín ngưỡng dân gian, thì đây là một người con của Lạc Long Quân và Âu Cơ, sau theo mẹ lên núi). Theo tấm bia đá đặc biệt cao 2,34m, rộng 1,57m, dày 0,22m hiện còn lưu giữ tại đền (đây cũng là di vật quý giá nhất ở đền này) có bài tựa "Cao Sơn đại vương thần từ bi minh", văn bia do sử thần Lê Trung soạn năm 1510, nói về công lao của thần Cao Sơn. Nội dung cho biết: Khi vua Lê Tương Dực cầm quân dẹp loạn, khôi phục cơ nghiệp của vua Lê Thái Tổ, có ba vị đại thần là Nguyễn Bá Lân, Nguyễn Hoàng Dụ và Nguyễn Văn Lữ cùng đem quân đi chinh phạt. Đến địa phận huyện Phụng Hoá (nay là di tích đền Láo, xã Văn Phú, Nho Quan, tỉnh Ninh Bình) thì thấy cảnh núi rừng rậm rạp có ngôi đền cổ ghi bốn chữ "Cao Sơn đại vương". Rất lấy làm lạ, vua quan bèn khẩn cầu thần phù trợ. Quả nhiên sau mười ngày đã thành công. Vì thế, vua Lê Tương Dực cho xây dựng đền thờ thần Cao Sơn được lập ở Phụng Hóa. Sau nhớ ơn thần đã ngầm giúp dẹp loạn ở Đông Đô, nên năm 1509, vua cho xây dựng lại đền thờ to đẹp hơn ở phường Kim Hoa gần Thăng Long thời bấy giờ.

Sau này, dân làng Kim Liên đã lập thêm cổng tam quan ở phía trước cổng đền ngay sát đầm Kim Liên và bổ sung thêm một số kiến trúc mới, tạo thành đình Kim Liên. Ngoài Cao Sơn Đại Vương, trong đền và đình này còn thờ Tam Phủ, thờ Mẫu, và thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Kiến trúc

Đình được xây dựng trên một gò đất cao ở phía đông đầm Kim Liên. Cổng đình và cửa chính điện đều hướng về phía tây, trông ra đầm Kim Liên (đầm này nay không còn do bị lấp đi để làm đường vành đai 1). Kiến trúc của đình bao gồm hai phần tương đối rõ: phần phía trước gò có một cổng trụ biểu, hai dãy giải vũ hai bên sân gạch rộng và phần kiến trúc chính của di tích nằm trên gò đất cao. Đi hết khoảng sân trên thì qua chín bậc gạch cao được xây bằng những viên gạch vồ có kích thước lớn thời Lê Trung Hưng nối hai bộ phận kiến trúc trên.

Đình chính gồm Nghi môn, Đại bái và Cung cấm. Nghi môn là một nếp nhà ba gian, xây kiểu tường hồi bít đốc. Bốn bộ vì đỡ mái được làm theo kiểu chồng rường giá chiêng, cột trốn. Trên các bộ phận kiến trúc các họa tiết trang trí được thể hiện sinh động, công phu mang phong cách nghệ thuật thời Nguyễn. Nhà đại bái gồm 5 gian mới được thành phố tôn tạo trong dịp kỷ niệm 990 năm Thăng Long-Hà Nội, với kiểu dáng kiến trúc truyền thống. Hậu cung là một nếp nhà ba gian dọc, xây gạch trần mái lợp ngói ta. Trong nhà xây vòm cuốn, nội thất được bố trí như sau: gian ngoài cùng, bó bệ gạch cao để đặt hương án; gian thứ hai xây bệ gạch cao để đặt long ngai và các đồ tế khí. Gian cuối cùng là nơi thờ Cao Sơn Đại Vương và hai nữ thần phối hưởng (Tôn nữ Động Hồ Trưng Vương (công chúa con gái vua Lê) và Huệ Minh công chúa). Vào tháng 2 năm 2009, đình được sửa sang, tu bổ.

Hiện vật
Di vật quan trọng nhất tại đình Kim Liên là tấm bia đá "Cao sơn Đại Vương thần từ bi minh" do sử thần Lê Tung soạn năm 1510 nói về công lao của thần Cao Sơn trong việc ngầm giúp vua Lê giành lại ngai vàng từ tay ngoại thích và hệ thống 39 đạo sắc phong cho thần Cao Sơn Đại Vương, trong đó có hai sáu đạo thời Lê Trung Hưng, mười ba đạo thời nhà Nguyễn, sớm nhất trong số đó là sắc phong có niên đại Vĩnh Tộ năm thứ hai (1620).

Lễ hội
Hội đền và đình Kim Liên được tổ chức vào ngày 16 tháng 3 âm lịch hàng năm.

Ở Lễ hội đình Kim Liên, ngoài lễ sóc vọng hàng tháng và các lễ kỳ an, lễ hội chính của đình nhằm vào ngày mười sáu tháng ba, sau giỗ tổ Hùng Vương sáu ngày. Vào hội, có ba nơi rước kiệu tới là Quỳnh Lôi, Phương Liệt, Bạch Mai. Rồi đám rước lớn đi từ đình Kim Liên tới đến Hàng Than( thờ Linh Lang Đại Vương). Trước đó, đền Thủ Lệ (trong tứ trấn) thường cử các cụ bô lão đại biểu mang lễ vật tới dâng cúng.

Sau khi phần nghi lễ là phần tế và khách thập phương dâng hương kết thúc, hội có nhiều trò chơi như: bắt vịt dưới ao( trước đền), cầu bập bênh, nấu cơm thi trên thuyền, chọi gà, bịt mắt đập niêu và đặc biệt là có thi cỗ 7 tầng.

Lịch hội ngày xưa:

- Ngày 11 tháng ba: Rước kiệu long đình và kiệu ông ra cống Nam Khang (Trường Đại học Bách Khoa bây giờ); đi đò vào đền trong (đền ở trên đảo trong Công viên Thống Nhất. Đền thờ Mẫu). Đám rước ở lại sang hôm sau.

- Ngày 12: Rước kiệu bà (kiệu võng), ngựa trắng xuống đình Phương Liệt (thờ bà Đàm Hoa) đón bà ( ở ngã tư Bạch Mai).Trong sắc phong có ghi vợ ngài là bà Đàm Hoa, mẹ là Trương Minh Tự.

Hình ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài

 Tài liệu giới thiệu về đền Kim Liên công bố tại đền
 Thăng Long Tứ Trấn
 Hội đền Kim Liên
 Cảnh quan di tích ở Hà Nội bị xâm hại nghiêm trọng
 Văn hóa tinh thần người Việt Nam
 Đình Kim Liên kêu cứu

Kim Liên
Kim Liên
Đống Đa


title: Eucera afghana

text:
Eucera afghana là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Tkalcu mô tả khoa học năm 1978.

Chú thích

Tham khảo

Eucera
Động vật được mô tả năm 1978


title: Euryglossina micheneri

text:
Euryglossina micheneri là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Exley mô tả khoa học năm 1968.

Chú thích

Tham khảo

Euryglossina
Động vật được mô tả năm 1968


title: 15452 Ibramohammed

text:
15452 Ibramohammed (1998 XL52) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 14 tháng 12 năm 1998 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 15452 Ibramohammed

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1998


title: Baeoura consona

text:
Baeoura consona là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Baeoura
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Jojo Masashige

text:
(25/9/1553-1625) (còn có tên là Hatakeyama Yoshiharu khi còn ở Noto) là một samurai của Nhật Bản phục vụ cho Uesugi Kenshin và Uesugi Kagekatsu trong hai thời kỳ, thời kỳ Sengoku và thời kỳ Edo. Ông được Uesugi Kenshin nhận làm con nuôi. Cha đẻ của ông là Hatakeyama Yoshimune.

Ông sinh ra ở bán đảo Noto. Do sự hỗn loạn ở quê mình, ông mới chuyển ra Echigo. Năm 1577, ông tham gia vào trận đánh Tedorigawa giữa Oda Nobunaga và Uesugi Kenshin ở Etchu và đã mang lại thắng lợi cho quân mình. Sau đó, ông đã cưới em gái của Kagekatsu. Masashige còn có mặt trong trận đánh ở Sekigahara trong vai trò là một vị tướng của Tokugawa Ieyasu. Ông có hiệu là Aki no Kami.

Tham khảo

 Thông tin gia đình Jōjō trên Harimaya.com (3 tháng 10 năm 2007)

Chiến binh Nhật Bản
Mất năm 1643
Samurai
Sinh năm 1545


title: Bonesia quinquepunctata

text:
Bonesia quinquepunctata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Klug miêu tả khoa học năm 1924.

Chú thích

Tham khảo

Bonesia


title: Andrena santaclarae

text:
Andrena santaclarae là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Ribble mô tả khoa học năm 1974.

Chú thích

Tham khảo

S
Động vật được mô tả năm 1974


title: Neureclipsis napaea

text:
Neureclipsis napaea là một loài Trichoptera trong họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Neureclipsis


title: Kateretes

text:
Kateretes là một chi bọ cánh cứng hoa cánh ngắn trong họ Kateretidae. Có khoảng 6 loài được mô tả trong chi này.

Các loài
Sáu loài này thuộc chi Kateretes:

 Kateretes dalmatinus (Sturm, 1844)
 Kateretes flavicans (Fairmaire, 1860)
 Kateretes mixtus Kirejtshuk, 1989
 Kateretes pusillus (Thunberg, 1794)
 Kateretes rufilabris (Latreille, 1807)
 Kateretes scissus (Parsons, 1943)

Chú thích

Data sources: i = ITIS, c = Catalogue of Life, g = GBIF, b = Bugguide.ne.

Tham khảo

Nitidulidae


title: Tạ Nghi Lễ

text:
Tạ Nghi Lễ (tên thật: Tạ Lễ, 8 tháng 10 năm 1951 - 25 tháng 7 năm 2008) là nhà văn, nhà thơ với bút danh: Tạ Tấn, Hoàng Nguyên, Mai Tấn, Ái Nghi nổi tiếng với bài thơ "Quê Mình". Tạ Nghi Lễ còn tham gia đóng phim và được xếp vào hàng kỷ lục Việt Nam!

Tiểu sử và sự nghiệp
Tạ Nghi Lễ sinh ngày 8-10-1951, tại làng Lâm Xuân, xã Gio Mai, huyện Gio Linh, Quảng Trị. Ông tốt nghiệp trung học năm 1970, theo học đại học Luật khoa và Văn khoa tại Viện Đại học Huế (1970 - 1972), từ năm 1973 đến năm 1975 học Trường Quốc gia Hành chánh Sài Gòn.

Từ 1975 đến 1996 ông sống tại Trảng Bom - Đồng Nai, đến năm 1997 thì chuyển về Thành phố Hồ Chí Minh. Tạ Nghi Lễ là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, Hội Nhà văn Thành phố Hồ Chí Minh, Hội Điện ảnh Việt Nam, Hội Điện ảnh Thành phố Hồ Chí Minh.

Tạ Nghi Lễ làm khá nhiều nghề, đầu tiên là dạy học và được biết đến nhiều nhất với tư cách một nhà thơ, nhà báo. Những năm sau này, ông còn trở thành gương mặt quen thuộc khi thường xuyên làm nghệ sĩ ngâm thơ trên truyền hình và nhiều nhất là đóng phim.

Tạ Nghi Lễ là nhà thơ đi đóng phim thuộc vào hàng kỷ lục của Việt Nam với khoảng 30 bộ phim mà vai đầu tiên ông diễn là trong Người đẹp Tây Đô (đạo diễn: Lê Cung Bắc). Ông đóng phim không vì sinh kế mà đơn giản vì ham vui. Những vai diễn của Tạ Nghi Lễ thường "đóng khung" trong các vai thầy giáo, linh mục… do ông từng gõ đầu trẻ và cũng là một tín đồ Công giáo nên luôn diễn xuất một cách tự nhiên. Trong bộ phim điện ảnh Hải Nguyệt, ông vào vai một thương gia chủ hãng nước mắm (đây là vai lớn nhất của đời ông), tưởng rằng vai này "trái nghề" nhưng ông cũng "vô ngọt xớt".

Với cái vóc dạng khỏe mạnh, tráng kiện của mình, ông đã làm người ta tin và được mời làm quảng cáo cho những sản phẩm mang lại sức khỏe cho mọi người.

Tác phẩm đã xuất bản
Yêu một người làm thơ, truyện dài, 1990
Nàng hải sư và tôi, tập truyện, 1992
Những mảnh đời khác nhau, tập truyện, 1995
Những khoảng trời trong sáng, tập thơ, 1995
Đi qua lời nguyền, kịch bản phim, 1997
Ngày về, kịch bản phim, 1999

Chú thích

Người Quảng Trị
Nhà văn Việt Nam
Nhà thơ Việt Nam
Nhà viết kịch Việt Nam
Nam diễn viên truyền hình Việt Nam
Người họ Tạ tại Việt Nam


title: Luís Fróis

text:
Luís Fróis (1532 – 8 tháng 7 1597) là một nhà truyền giáo người Bồ Đào Nha

Ông sinh năm 1548 ở Lisbon và tham gia Hội đoàn chúa Jesus (Campanhia de Jesus). Năm 1563, ông đến Nhật Bản để truyền bá đức tin của mình, và năm sau đó đến Kyoto, gặp Ashikaga Yoshiteru người sau này trở thành Shogun. Năm 1569, ông kết bạn với Oda Nobunaga và ở tại tư dinh ở Gifu khi viết sách trong một thời gian ngắn.

Trước tác của ông có cuốn Lịch sử Nhật Bản.

Văn hóa đại chúng
Đây cũng là tên của khoa học gia điên khùng trong game Onimusha Dawn of Dreams.

Xem thêm
Francis Xavier

Link liên quan
 Luis Frois

Tham khảo

Sinh năm 1532
Mất năm 1597
Jesuit Bồ Đào Nha
Nhà văn Bồ Đào Nha
Nhà truyền giáo ở Nhật Bản
Nhật Bản học


title: Cochleanthes discolor

text:
Warczewiczella discolor là một loài lan.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

discolor
Thực vật Cuba


title: Andrena tertaria

text:
Andrena tertaria là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Meunier mô tả khoa học năm 1920.

Chú thích

Tham khảo

T
Động vật được mô tả năm 1920


title: Prosipho enricoi

text:
Prosipho enricoi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Buccinidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Prosipho


title: Oliva parkinsoni

text:
Oliva parkinsoni là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Olividae, họ ốc gạo hoa.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Oliva


title: Dubrovnik

text:
Dubrovnik (; tên cũ ) là một thành phố của Croatia nằm trên bờ Biển Adriatic thuộc vùng Dalmatia. Thành phố là một trong những điểm thu hút khách du lịch nổi bật nhất tại Địa Trung Hải, cảng biển và trung tâm của hạt Dubrovnik-Neretva. Dân số tổng cộng của thành phố là 42.615 (thống kê dân số năm 2011). Năm 1979, phố cổ Dubrovnik có mặt trong danh sách Di sản thế giới của UNESCO.

Sự thịnh vượng của thành phố trong lịch sử dựa trên thương mại hàng hải; là thủ đô của Cộng hòa hàng hải Ragusa, nó đạt tới độ phát triển cao, đặc biệt trong thế kỷ 15 và 16, khi nó trở nên nổi tiếng với sự giàu có và ngoại giao khéo léo.

Năm 1991, sau sự tan rã của Nam Tư, Dubrovnik bị vây hãm bởi quân lính Serbia và Montenegro của Quân đội Nhân dân Nam Tư (JNA) trong bảy tháng và bị thiệt hại nặng nề bởi các cuộc pháo kích. Sau công việc sửa chữa và phục hồi trong những năm 1990 và đầu những năm 2000, Dubrovnik nổi bật trở lại là một trong những địa điểm du lịch hàng đầu ở Địa Trung Hải.

Tên gọi
Hai tên Dubrovnik và Ragusa đồng tồn tại trong hàng thế kỷ. Ragusa, được ghi chép trong nhiều dạng ít nhất kể từ thế kỷ thứ 10, vc là tên chính thức của Cộng hòa Ragusa cho tới năm 1808, và là tên của thành phố trong Vương quốc Dalmatia cho tới năm 1918, trong khi Dubrovnik, được ghi chép lần đầu vào thế kỷ 12, được sử dụng rộng rãi từ cuối thế kỷ 16 hoặc đầu thế kỷ 17.

Tên Dubrovnik của thành phố được ghi chép lần đầu trong Hiến chương Ban Kulin (1189). Nó được giải thích nhiều nhất là "dubron", một từ trong ngữ tộc Celt cho nước (tiếng Gaul dubron, tiếng Ireland dobar, tiếng Wales dubr/dwfr, tiếng Cornwall dofer), gần giống các tên địa danh Douvres, Dover, và Tauber.

Tên cũ Ragusa được ghi chép trong dạng tiếng Hy Lạp Ῥαούσιν (Rhaousin, La tinh hóa ) trong thế kỷ thứ 10. Nó được ghi chép trong nhiều dạng khác nhau trong thời trung cổ, Rausia, Lavusa, Labusa, Raugia, Rachusa. Đã có nhiều cố gắng trong việc tìm nguồn gốc tên gọi này. Những gợi ý bao gồm bắt gồm từ tiếng Hy Lạp ῥάξ, ῥαγός "nho"; ῥώξ, ῥωγός "lối đi hẹp"; ῥωγάς "gồ ghề (đá)", ῥαγή (ῥαγάς) "khe nứt"; từ tên của bộ lạc Epirote Rhogoi, từ một chất nền không xác định tiếng Illyria. Có ý kiến cho rằng nó có liên quan đến Ragusa, Ý. Putanec (1993) đưa ra một đánh giá về nguồn gốc tên gọi, và ủng hộ giải thíhc về tên tiền-Hy Lạp ("tiếng Pelasgia"), từ gốc tiếng Hy Lạp ῥαγή "khe nứt", với hậu tố -ussa cũng được tìm thấy trong tên tiếng Hy Lạp của Brač, Elaphousa.

Lịch sử

Nguồn gốc
Theo De Administrando Imperio ( 950) của Konstantinos VII, Ragusa được thành lập vào thế kỷ thứ 7, được đặt tên theo "hòn đảo nhiều đá" Lausa, bởi người tị nạn đến từ Epidaurum (Ragusa Vecchia), một thành phố Hy Lạp nằm ở khoảng 15 km về phía nam, khi thành phố đó bị phá hủy trong cuộc tấn công của người Slav.

Những khai quật năm 2007 cho thấy một vương cung thánh đường Đông La Mã từ thế kỷ thứ 8 và những phần của tường thành thành phố.
Kích thước của vương cung thánh đường cổ cho thấy có một khu dân cư khá lớn vào thời gian đó.
Cũng có bằng chứng về sự tồn tại của một khu dân cư thời kỳ tiền Công giáo.

Antun Ničetić, trong cuồn sách  () của ông năm 1996, giải thích lý thuyết rằng Dubrovnik được thành lập bởi thủy thủ người Hy Lạp, là một trạm giữa hai khu dân cư của Hy Lạp là Budva và Korčula, cách nhau .

Cộng hòa Ragusa

Sau sự sụp đổ của Vương quốc Ostrogothic, thị trấn này thuộc sự bảo hộ của Đế quốc Đông La Mã. Người dân Dubrovnik trong những thế kỷ trung cổ đó là người La Mã. Sau Thập tự chinh, Dubrovnik thuộc chủ quyền của Venice (1205–1358). Sau trận hỏa hoạn phá hủy gần như toàn bộ thành phố vào tối ngày 16 tháng 8 năm 1296, một quy hoạch mới được phát triển. Theo Hòa ước Zadar năm 1358, Dubrovnik nhận được trạng thái độc lập là nước chư hầu của Vương quốc Hungary.

Giữa thế kỷ 14 và năm 1808, Dubrovnik tự cai quản nó với tư cách là một nước tự do, mặc dù nó là nước chư hầu từ năm 1382 đến năm 1804 của Đế quốc Ottoman và phải cống nạp hàng năm cho hoàng đế. Nước cộng hòa này đạt đến thời kỳ vàng son trong thế kỷ 15 và 16, khi nhà nước này có thể cạnh tranh với nước cộng hòa Venice và các nước cộng hòa hàng hải Ý khác.

Trong hàng thế kỷ, Dubrovnik là đồng minh của Ancona, một đối thủ cộng hòa hàng hải khác ở vùng Adriatic là đối thủ của Venice, là đối thủ chính của Đế quốc Ottoman trong việc quản lý vùng Adriatic. Liên minh này cho phép hai thị trấn nằm trên hai bờ cạnh đối diện của biển Adriatic chống lại những nỗ lực của người Venice làm cho Adriatic trở thành một "Vịnh Venice", cũng kiểm soát trực tiếp hoặc gián tiếp tất cả các cảng Adriatic. Ancona và Dubrovnik đã phát triển một tuyến thương mại thay thế cho Venice (Venice - Áo - Đức: bắt đầu từ Dubrovnik, đi đến Ancona, qua Florence và kết thúc tại Flanders .

Cộng hòa Ragusa nhận được đạo luật riêng của nó từ năm 1272, những đạo luật này có điều lệ thực thi phong tục La Mã. Đạo luật này bao gồm các quy định về quy hoạch thị trấn và quy định kiểm dịch (vì lý do vệ sinh).

Nước cộng hòa này là một nước thực thi sớm những gì hiện nay được coi là luật và thể chế hiện đại: một dịch vụ y đế được đưa ra năm 1301, với hiệu thuốc đầu tiên được mở cửa năm 1317, vẫn vận hành cho tới ngày nay. Một nhà tế bần được mở cửa năm 1347, và bệnh viện kiểm kịch đầu tiên (Lazarete) được thành lập năm 1377. Trao đổi nô lệ bị bãi bỏ năm 1418, và trại trẻ mồ côi mở cửa năm 1432. một hệ thống cung cấp nước dài , thay cho một bể chứa, được xây dựng năm 1438 bởi kiến trúc sư và kỹ sư người Napoli Onofrio della Cava. Ông hoàn thành cống dẫn nước với hai đài phun nước công cộng. Ông cũng xây dựng một số cối xay dọc theo một trong các chi nhánh của nó.

Thành phố này bị cai trị bởi tầng lớp quý tộc Latinh-Dalmatia và hình thành hai hội đồng thành phố. Như thường lệ trong thời gian đó, họ đã duy trì một hệ thống giai cấp nghiêm ngặt. Nước cộng hòa này đã bãi bỏ trao đổi nô lệ sớm từ thế kỷ 15 và coi trọng sự tự do. Thành phố đã cân bằng thành công chủ quyền của nó giữa lợi ích của Venice và Đế quốc Ottoman trong nhiều thế kỷ.

Các ngôn ngữ được nói bởi người dân ở đây là tiếng Dalmatia La Mã và tiếng Croatia. Tiếng Croatia dần dần thay thế tiếng Dalmatia từng tí một kể từ thế kỷ thứ 11 bởi người dân định cư tại đây. Tiếng Ý và tiếng Veneto trở thành những ngôn ngữ quan trọng trong văn hóa và thương mại tại Dubrovnik. Cùng lúc đó, Dubrovnik trở thành cái nôi của văn học Croatia.

Nền kinh tế giàu có của nước cộng hòa này một phần là kết quả của phát triển đất đai, nhưng đặc biệt là do giao thương hàng hải. Với sự ngoại giao giỏi, các thương gia Dubrovnik đã đi lại tự do trên biển, thành phố có một đội tàu chở hàng lớn (argosy) di chuyển khắp thế giới. Từ những chuyến đi này, họ đã thành lập một số khu định cư, từ Ấn Độ đến Mỹ, và mang một phần văn hóa và thực vật của quê hương với họ. Một trong những chìa khóa thành công của nó không phải là chinh phục, mà là giao dịch và đi thuyền dưới cờ trắng với từ  (tự do) nổi bật trên đó. Lá cờ được thông qua khi giao dịch nô lệ bị bãi bỏ vào năm 1418.

Nhiều Conversos, người Do thái từ Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha bị hấp dẫn tới thành phố này. Tháng 5 năm 1544, một con tàu cập bến tại đây chứa đầy người tị nạn Bồ Đào Nha. Năm 1571 Dubrovnik bán quyền bảo hộ một số khu định cư Công giáo tại một số phần của Đế quốc Ottoman cho Pháp và Venice. Trong thời gian này cũng có một thuộc địa của Dubrovnik tại Fes tại Maroc. Giám mục của Dubrovnik là người bảo hô tôn giáo năm 1571. Trong thời gian này that chỉ có 16 quốc gia khác có người bảo hộ tôn giáo; bao gồm Pháp, Tây Ban Nha, Áo, Bồ Đào Nha, Ba Lan, Anh, Scotland, Ireland, Napoli, Sicily, Sardinia, Savoy, Lucca, Hy Lạp, Illyria, Armenia và Liban.

Nước cộng hòa này dần dần suy thoái do sự kết hợp của khủng hoảng hàng hải Địa Trung Hải và trận động đất khủng khiếp năm 1667 khiến hơn 5.000 người chết và di chuyển hầu hết những tòa nhà công cộng, và do đó làm ảnh hưởng đến toàn bộ chất lượng cuộc sống của nước này. Năm 1699, nước cộng hòa này bị bắc buộc bán hai vùng lãnh thổ đất liền của nó cho người Ottoman để tránh chiến tranh với quân Venice đang phát triển. Ngày nay phần đất này thuộc về Bosna và Hercegovina và là nơi duy nhất để tiếp cận biển Adriatic của quốc gia này. Một sự nổi bật của ngoại giao của Dubrovnik là sự liên quan vào Cách mạng Mỹ.

Năm 1806, thành phố này đầu hàng quân Napoleon, vì đó là cách duy nhất để chấm dứt cuộc bao vây kéo dài một tháng bởi các hạm đội Nga-Montenegro (trong đó 3.000 khẩu pháo đã được ném vào thành phố). Ban đầu, Napoleon chỉ yêu cầu cho phép quân đội của mình được đi lại tự do, hứa hẹn sẽ không chiếm lãnh thổ và nhấn mạnh rằng người Pháp là bạn của Dubrovnik. Tuy nhiên, sau đó, quân đội Pháp đã chặn đứng các bến cảng, buộc chính phủ phải nhượng bộ và để quân đội Pháp vào thành phố. Vào hôm đó, tất cả cờ và phù hiệu trên tường thành của thành phố được sơn màu đen để thể hiện sự đau buồn. Năm 1808, Nguyên soái Auguste de Marmont đã bãi bỏ nước cộng hòa và ban đầu sáp nhập nó vào Vương quốc Ý của Napoleon và sau đó là các tỉnh Illyria dưới sự cai trị của Pháp. Điều này kéo dài cho đến ngày 28 tháng 1 năm 1814 khi thành phố đầu hàng quân đội Anh và Áo do thuyền trưởng William Hoste dẫn đầu bao vây, những người đã bao vây pháo đài bao vây pháo đài.

Ngôn ngữ
Ngôn ngữ chính thức cho tới năm 1472 là tiếng Latinh. Sau đó, Thượng nghị viện của nước này quyết định ngôn ngữ chính thức là phương ngữ Dubrovnik của tiếng Dalmatia La Mã, và ngăn cấm việc sử dụng tiếng Croatia trong tranh luận thượng nghị viện. Gospari (tầng lớp quý tộc) giữ được ngôn ngữ của họ hàng thế kỷ, nhưng dần dần biến mất.

Tiếng Ý được sử dụng tại nước này bị ảnh hưởng lớn bởi Tiếng Veneto và phương ngữ Toscana. Tiếng Ý bắt nguồn từ các tầng lớp thương gia nói tiếng Dalmatia, là kết quả của sự ảnh hưởng từ Veneto.

1918–1991
Với sự sụp đổ của Đế quốc Áo-Hung năm 1918, thành phố được sáp nhập vào Vương quốc mới của người Serbia, Croatia, và Slovenia (sau này là Vương quốc Nam Tư). Dubrovnik trở thành một trong 33 vùng của vương quốc này. Năm 1929 Yugoslavia được chia thành 9 Banovina, thành phố này trở thành một phần của Banovina Zeta. Năm 1939 Dubrovnik trở thành một phần của Banovina Croatia.

Trong Thế chiến thứ II, Dubrovnik trở thành một phần của Nhà nước Độc lập Croatia là chính phủ bù nhìn của Quốc xã, ban đầu bị chiếm bởi quân đội Ý, và bởi quân đội Đức sau ngày 8 tháng 9 năm 1943. Vào tháng 10 năm 1944 Quân đội viên đội biệt động Nam Tư chiếm Dubrovnik, bắt trở hơn 300 công dân và hành hình 53 người không qua xét xử; sự kiện này được biết đến theo tên gọi của hòn đảo nhỏ nơi nó xảy ra Daksa Massacre. Lãnh đạo cộng sản trong vài năm sau đó tiếp tục các cuộc truy tố chính trị, lên tới đỉnh điểm vào ngày 12 tháng 4 năm 1947 với việc bắt giữ và giam cầm hơn 90 công dân Dubrovnik.

Dưới thời cộng sản Dubrovnik đã trở thành một phần của Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Croatia và Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Nam Tư. Năm 1979, thành phố gia nhập danh sách Di sản thế giới của UNESCO.

Từ năm 1991: Sự tan rã của Vương quốc Nam Tư và hậu quả

Năm 1991 Croatia và Slovenia, trong thời gian đó là các nhà nước cộng hòa thuộc Cộng hòa Liên bang Xã hội chủ nghĩa Nam Tư, tuyên bố độc lập. Khi đó, Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Croatia được đổi tên thành Cộng hòa Croatia.

Mặc dù có sự phi quân sự hóa của phố cổ từ đầu những năm 1970 để cố gắng ngăn nó trở thành nạn nhân của chiến tranh, sau sự độc lập của Croatia năm 1991 Quân đội Nhân dân Nam Tư (JNA) của Nam tư, khi đó bao gồm chủ yếu là người Serbia, tấn công thành phố. Chính phủ Croatia mới thiết lập tiền đồn quân sự trong chính thành phố. Montenegro, dẫn đầu bởi tổng thống Momir Bulatović, và thủ tướng Milo Đukanović, lên nắm quyền trong cách mạng chống quan chức và là đồng minh của Slobodan Milošević tại Serbia, tuyên mố rằng Dubrovnik sẽ không thuộc về Croatia vì họ cho rằng trong lịch sử nó chưa bao giờ là một phần của Croatia. Mặc dù thực ra phần lớn người dân ở đây là người Croatia, rất ít người Montenegro và người Serbia chỉ chiếm 6,8 phần trăm dân số.

Vào ngày 1 tháng 10 năm 1991 Dubrovnik bị tấn công bởi JNA với cuộc vây hãm Dubrovnik kéo dài bảy tháng. Cuộc tấn công bằng pháo lớn nhất xay ra vào ngày 6 tháng 12 với 19 người bị giết và 60 người bị thương. Số lượng thương vong đang bị tranh cãi, và Chữ thập đỏ Croatia, là 114 người dân bị giết, trong đó có nhà thơ Milan Milišić. Báo chí nước ngoài đã bị chỉ trích vì đặt sự chú ý nhiều hơn vào những thiệt hại của phố cổ thay vì thương vong của người dân. Tuy nhiên, các cuộc tấn công pháo binh vào Dubrovnik đã phá hủy 56% các tòa nhà của thành phố ở các mức độ khác nhau, vì thành phố có tường thành bao quanh, một di sản thế giới được UNESCO công nhận, nó vẫn tồn tại sau khi trúng 650 đạn pháo binh. Quân đội Croatia phá bỏ vòng vây vào tháng 5 năm 1992, và giải phóng khu vực xung quanh Dubrovnik vào cuối tháng 10, nhưng sự đe dọa có thể bị tấn công bất cứ lúc nào bởi JNA trong ba năm sau đó.

Sau kết thúc trận chiến, thiệt hại gây ra bởi cuộc nã pháo vào phố cổ được tu sửa. Dựa theo các hướng dẫn của UNESCO, việc sửa chữa được tái hiện theo phong cách ban đầu. Hầu hết công việc phục dựng đã được thực hiện từ năm 1995 đến năm 1999. Thiệt hại gây ra có thể được nhìn thấy trên một biểu đồ gần cổng thành phố, cho thấy tất cả các điểm bị trúng pháo trong cuộc bao vây, và có thể nhìn thấy rõ ràng từ những điểm cao quanh thành phố dưới dạng những mái nhà mới màu sáng hơn. Bản cáo trạng của ICTY đã được ban hành tới các tướng lĩnh JNA và các sĩ quan liên quan đến vụ đánh bom.

Tướng Pavle Strugar, người điều phốiphối trận tấn công thành phố, bị kết án tù bảy năm rưỡi bởi Tòa án Hình sự Quốc tế về Nam Tư cũ vì vai trò của ông trong trận tấn công này.

Vụ rơi máy bay USAF CT-43 Croatia 1996, gần sân bay Dubrovnik, khiến gần như tất cả mọi người trên Không quân Hoa Kỳ thiệt mạng bao gồm Bộ trưởng Thương mại Hoa Kỳ Ron Brown, vụ trưởng The New York Times Frankfurt Nathaniel C. Nash và 33 người khác.

Địa lý

Khí hậu
Dubrovnik có khí hậu cận nhiệt đới ẩm (Cfa) và Khí hậu Địa Trung Hải (Csa) trong Phân loại khí hậu Köppen, vì chỉ một tháng hè có ít hơn  giáng thủy, khiến nó không được phân loại là hoàn toàn cận nhiệt đới ẩm hay Địa Trung Hải. Nó có mùa hè nóng, oi, khô vừa phải và mùa đông ẩm ướt, mát mẻ đến ấm vừa. Gió bora thổi gió lạnh xuống bờ biển Adriatic giữa tháng Mười và tháng Tư, và sấm sét phổ biến quanh năm, ngay cả trong mùa hè, khi chúng làm gián đoạn những ngày nắng ấm. Nhiệt độ không khí có thể hơi khác nhau, tùy thuộc vào khu vực. Thông thường, vào tháng 7 và tháng 8, nhiệt độ tối đa vào ban ngày đạt  và vào ban đêm giảm xuống khoảng . Vào mùa xuân và mùa thu, nhiệt độ tối đa thường là giữa  và . Khí hậu mùa đông nằm trong số những thành phố m nhất trong các thành phố Croatia, với nhiệt độ ban ngày vào khoảng  trong những tháng lạnh nhất. Tuyết ở Dubrovnik rất hiếm.

Nhiệt độ không khí
trung bình hàng năm:
trung bình khoảng thời gian lạnh nhất: tháng 1,
trung bình khoảng thời gian ấm nhất: tháng 8,
Nhiệt độ nước biển
trung bình tháng 5–tháng 9:
Độ mặn
khoảng 3,8%
Giáng thủy
trung bình hàng năm:
trung bình những ngày mưa hàng năm: 109,2
Nắng
trung bình hàng năm: 2629 giờ
trung bình hàng ngày: 7,2 giờ

Di sản

Lễ hội mùa hè Dubrovnik hàng năm là một sự kiện kéo dài 45 ngày với kịch, hòa nhạc và các trò chơi. Nó đã được trao tặng Cúp Vàng Quốc tế về Chất lượng (2007) bởi Editorial Office kết hợp với Trade Leaders Club.

Thánh quan thầy của thành phố là Sveti Vlaho (Thánh Blaise), tượng của ông có thể được thấy ở khắp thành phố. Sự quan trọng của ông ấy giống như Thánh sử Máccô với Venice. Một trong những nhà thờ to trong thành phố được đặt tên theo Thánh Blaise.
Ngày 3 tháng 2 là ngày lễ Thánh Blaise. Hàng năm thành phố Dubrovnik kỷ niệm ngày lễ với diễu thành và lễ hội kéo dài vài ngày.

Phố cổ Dubrovnik được mô tả trên mặt sau của tờ tiền 50 kuna của Croatia, được phát hành năm 1993 và 2002.

Thành phố tự hào có nhiều tòa nhà cổ, như là vườn cây gỗ Trsteno, vườn cây gỗ đầu tiên trên thế giới, có niên đại từ trước năm 1492. Hiệu thuốc cổ thứ 3 châu Âu cũng nằm ở thành phố này, có niên đại từ năm 1317 (và là cái duy nhất còn hoạt động đến ngày nay). Nó nằm ở tu viện Little Brothers tại Dubrovnik.

Trong lịch sử, nhiều Converso (Marrano) bị thu hút đến Dubrovnik, trước đây là một cảng biển quan trọng. Tháng 5 năm 1544, Một con thuyền được lấp đầu bởi người Bồ Đào Nha tị nạn cập bến, theo Balthasar de Faria báo cáo với Vua John. Một người ngưỡng mộ Dubrovnik khác, George Bernard Shaw, ghé thăm thành phố này năm 1929 và nói rằng: "Nếu bạn muốn xem thiên đường trên trái đất, hãy đến Dubrovnik."

Trên vịnh Dubrovnik còn có một đảo rừng  tên là Lokrum, theo truyền thuyết, Richard I của Anh, dạt vào đây sau khi bị đắm tàu năm 1192. Hòn đảo này bao gồm một pháo đài, vườn bách thảo, tu viện và bãi biển khỏa thân.

Trong các địa điểm du lịch có một số bãi biển. Banje, bãi biển công cộng chính của Dubrovnik, là trụ sở Câu lạc bộ Biển Đông Tây. Ngoài ra còn có biển Copacabana, một biển đá trên bán đảo Lapad, được đặt tên theo bãi biển nổi tiếng tại Rio de Janeiro.

Tường thành Dubrovnik

Một nét đặc biệt của Dubrovnik là tường thành của nó (1,2 du khách ghé thăm năm 2017) chạy gần  xung quanh thành phố. Tường thành dày  trên phía đất liền nhưng mỏng hơn nhìn ở phía bờ biển. Hệ thống tháp pháp được xây để bảo vệ thành phố. Tường thành của Dubrovnik còn là địa điểm quay phim nổi tiếng của thành phố viễn tưởng King's Landing trong bộ phim Game of Thrones của HBO.

Nhân khẩu học

Tổng dân số của thành phố là 42.615 người (điều tra dân số năm 2011), trong các khu dân cư sau:

Bosanka, dân số 139
Brsečine, dân số 96
Čajkovica, dân số 160
Čajkovići, dân số 26
Donje Obuljeno, dân số 210
Dubravica, dân số 37
 Dubrovnik, dân số 28,434
Gornje Obuljeno, dân số 124
Gromača, dân số 146
Kliševo, dân số 54
Knežica, dân số 133
Koločep, dân số 163
Komolac, dân số 320
Lopud, dân số 249
Lozica, dân số 146
Ljubač, dân số 69
Mokošica, dân số 1,924
Mravinjac, dân số 88
Mrčevo, dân số 90
Nova Mokošica, dân số 6,016
Orašac, dân số 631
Osojnik, dân số 301
Petrovo Selo, dân số 23
Pobrežje, dân số 118
Prijevor, dân số 453
Rožat, dân số 340
Suđurađ, dân số 207
Sustjepan, dân số 323
Šipanska Luka, dân số 211
Šumet, dân số 176
Trsteno, dân số 222
Zaton, dân số 985

Dân số là 42.615 người năm 2011, giảm xuống từ 49.728 người năm 1991 Trong cuộc điều tra dân số năm 2011, 90,34% dân số là người Croatia.

Giao thông vận tải

Dubrovnik có một sân bay quốc tế. Nó nằm ở khoảng  về phía đông nam trung tâm thành phố Dubrovnik, gần Čilipi. Có xe buýt kết nối sân bay với bến xe buýt cổ chính tại Gruž. Ngoài ra, có một hệ thống xe buýt địa phương hiện đại kết nối tất cả các khu tại Dubrovnik chạy thường xuyên từ bình minh đến nửa đêm. Tuy nhiên, Dubrovnik, không như các thành phố lớn khác của Croatia, không tiếp cận được bằng tàu; cho tới năm 1975 Dubrovnik được kết nối với Mostar và Sarajevo bởi một đường sắt khổ hẹp (760 mm) được xây trong thời kỳ Áo-Hung cai trị Bosnia và Hercegovina.

Đường cao tốc A1, được sử dụng để kết nối giữa Zagreb và Ploče, được dự kiến sẽ mở rộng tới tận Dubrovnik. Bởi vì vùng này không tiếp giáp với phần còn lại của lãnh thổ Croatia, đường cao tốc sẽ đi qua cầu Pelješac, nhưng việc xây dựng cầu đang bị đình trệ, hoặc đi qua Neum tại Bosna và Hercegovina và kéo dài tới Dubrovnik.

Giáo dục
Dubrovnik có một số cơ sở giáo dục. Bao gồm Đại học Quốc tế Dubrovnik, Đại học Dubrovnik, Trường Cao đẳng Hàng hải, Trường Cao đẳng Du lịch, Trung tâm sau đại học của Đại học Zagreb, Trường Cao đẳng Quản lý và Công nghệ Mỹ, Trung học Giáo khu Cổ điển "Ruđer Bošković" tại Dubrovnik và Viện Lịch sử của Học viện Khoa học và Nghệ thuật Croatia.

Người nổi tiếng

 Franco Sacchetti (Ragusa, 1332 – San Miniato, 1400), nhà thơ và tiểu thuyết gia
 Benedetto Cotrugli (Ragusa, 1416 – L'Aquila, 1469), nhà nghiên cứu nhân văn và kinh tế học.
 Bonino de Boninis (Lastovo, Ragusa, 1454 – Treviso, 1528), nhà nghệ thuật chữ và bán sách.
 Rajmund Zamanja (Ragusa, 1587 – Ragusa, 1647), nhà thần thoại học, triết gia và ngôn ngữ học.
 Elio Lampridio Cerva (Ragusa, 1463 – 1520), nhà nhân văn học, nhà thơ, và nhà từ điển học tiếng Latinh
 Marin Držić (Ragusa, 1508 – Venice, 1567), nhà soạn kịch, nhà thơ và nhà soạn kịch
  (Ragusa, ? – Manfredonia, 1573), nhà toán học và thiên văn học
 Marino Ghetaldi (Ragusa, 1568 – 1626), nhà toán học
 Giorgio Raguseo (Ragusa, 1580 – 1622), triết gia, nhà thần học và người diễn thuyết
 Francesco Giovanni Gondola (Djivo, Gundulić) (Ragusa, 1588 – 1638), nhà văn và nhà thơ, tại Shtokavian
 Ivan Gundulić (Ragusa, 1589 - 1638), nhà thơ
 Anselmo Banduri (Ragusa, 1671 – Paris, 1743), nhà hóa tệ học và nhà khảo cổ
 Ruđer Josip Bošković (Dubrovnik, 1711 - Milan, 1787) nhà vật lý học, thiên văn học, toán học, triết học, ngoại giao, nhà thơ, thần học
 Ante Tomić (Dubrovnik, 1987), vận động viên bóng rổ
 Božo Bošković (Dubrovnik, 1815 - 1879)
 Matija Ban (Dubrovnik, 1818), nhà thơ, nhà viết kịch
 Mato Vodopić (Dubrovnik, 1816), giám mục Dubrovnik
 Medo Pucić (Dubrovnik, 1821), nhà văn và chính trị học
 Konstantin Vojnović (Dubrovnik, 1832), chính trị gia, giáo sư đại học và, mục sư tại Vương quốc Dalmatia và Vương quốc Croatia-Slavonia của Quân chủ Habsburg
 Ivo Vojnović (Dubrovnik, 1857), nhà văn
 Mario Hezonja (Dubrovnik, 1995), vận động viên bóng rổ
 Ana Konjuh (Dubrovnik, 1997), vận động viên tennis
 Alen Halilović (Dubrovnik, 1996), vận động viên đá bóng
 Emir Spahić (Dubrovnik, 1980), vận động viên đá bóng
 Nikola Prkačin (Dubrovnik, 1975), vận động viên bóng rổ
 Lukša Andrić (Dubrovnik, 1985), vận động viên bóng rổ
 Hrvoje Perić (Dubrovnik, 1985), vận động viên bóng rổ
 Andro Knego (Dubrovnik, 1956), vận động viên bóng rổ, quán quân Olympic và Thế giới
 Nikša Dobud (Dubrovnik, 1985), vận động viên polo nước, quán quân Olympic và Thế giới
 Sandro Sukno (Dubrovnik, 1990), vận động viên polo nước, quán quân Olympic và Thế giới
 Paulo Obradović (Dubrovnik, 1986), vận động viên polo nước, quán quân Olympic và Thế giới
 Frano Vićan (Dubrovnik, 1976), vận động viên polo nước, quán quân Olympic, Châu Âu và Thế giới
 Maro Joković (Dubrovnik, 1987), vận động viên polo nước, quán quân Olympic, Châu Âu và Thế giới
 Miho Bošković (Dubrovnik, 1983), vận động viên polo nước, quán quân Olympic, Châu Âu và Thế giới
 Andro Bušlje (Dubrovnik, 1986), vận động viên polo nước, quán quân Olympic, Châu Âu và Thế giới
 Dragan Andrić (Dubrovnik, 1962), vận động viên polo nước, quán quân Olympic hai lần
 Andrija Prlainović (Dubrovnik, 1987), vận động viên polo nước, quán quân Olympic, Châu Âu và Thế giới
 Vlado Georgiev (Dubrovnik, 1976), ca sĩ nhạc pop, người soạn nhạc và viết nhạc

Thành phố kết nghĩa

Dubrovnik kết nghĩa với:

Hình ảnh

Ảnh toàn cảnh

Trong văn hóa đại chúng
Phim truyền hình Game of Thrones của HBO sử dụng Dubrovnik làm địa điểm quay phim cho các thành phố King's Landing và Qarth. Những địa điểm được sử dụng trong phim bao gồm Vườn cây gỗ Trsteno, Đường St. Dominic, Đảo Lokrum, cung điện Knežev dvor và Sponza, Lovrijenac, Khách sạn bị bỏ hoàng Belvedere, Fort Bokar, và tháp Minčeta. Một phần của Star Wars: The Last Jedi được quay tại Dubrovnik vào tháng 3 năm 2016, trong đó Dubrovnik được sử dụng làm bối cảnh cho thành phố casino city Canto Bight. Dubrovnik là một trong các địa điểm tại châu Âu được sử dụng trong phim Fan (2016) của Bollywood, có diễn phim Shah Rukh Khan tham gia. Đầu năm 2017, Robin Hood được quay tại một số nơi tại Dubrovnik.
Trong vài hát "Ring Them Bells" của Kander và Ebb, người đóng vai chính, Shirley Devore, đến Dubrovnik để tìm chồng và gặp hàng xóm của cô đến từ New York.

Tham khảo

Đọc thêm

Liên kết ngoài

 Trung tâm Di sản Văn hóa Thế giới UNESCO: Phố cổ Dubrovnik
 Encyclopædia Britannica.com: Dubrovnik
 Youtube.com: Dubrovnik — digital video reconstruction — by GRAIL at Washington University.

Thành phố của Croatia
Dalmatia
Di sản thế giới tại Croatia
Di sản thế giới bị đe dọa


title: Brendan Fraser

text:
Brendan James Fraser ( ; sinh ngày 3 tháng 12 năm 1968) là một diễn viên người Mỹ-Canada. Anh đóng vai Rick O'Connell trong bộ ba The Mummy (1999–2008),  và đã đóng vai chính trong nhiều bộ phim hài và giả tưởng, bao gồm Encino Man (1992), Airheads (1994), George of the Jungle (1997), Dudley Do-Right (1999), Monkeybone (2001), Journey to the Center of the Earth (2008), Inkheart (2008), và Furry Vengeance (2010). Fraser lấn sân sang điện ảnh kịch tính với các vai diễn trong School Ties (1992), With Honors (1994), The Passion of Darkly Noon (1995), Mrs. Winterbourne (1996), Gods and Monsters (1998), Crash (2004), Journey to the End of the Night (2006), và Gimme Shelter (2013).

Ngoài đóng phim, Fraser đã có những vai diễn thành công trên truyền hình, bao gồm trong miniseries Texas Rising (2015), loạt phim truyền hình Showtime The Affair (2016–2017), loạt phim tuyển tập FX Trust (2018), loạt phim Epix Condor (2018), và loạt phim hành động DC Universe / HBO Max Doom Patrol (2019–nay).

Tiểu sử
Fraser sinh ở Indianapolis, Indiana, là con trai của một gia đình người Canada, mẹ là Carol, một nhân viên tư vấn bán hàng, và cha là Peter Fraser, cựu phóng viên người đã làm việc với tư cách là một Canadian foreign service officer cho Cơ quan Du lịch của Chính phủ, Fraser có ba người anh: Kevin, Regan và Sean. Gia đình Brendan đã chuyển qua nhiều nơi khi anh còn nhỏ, như là Eureka, California, Seattle, Ottawa, Hà Lan và Thụy Sĩ. Fraser đã từng ở khu nội trú dành cho nam sinh của trường Upper Canada College, Toronto. Trong kỳ nghỉ hè ở London, Fraser đã tham gia vai diễn kịch chuyên nghiệp đầu tiên của mình ở Nhà hát West End. Sau khi tốt nghiệp Cornish College of the Arts của Seattle năm 1990 Brendan bắt đầu diễn trong các vở kịch nhỏ ở New York. Brendan dự tính sẽ khởi nghiệp ở Texas nhưng đã dừng lại ở Hollywood khi đang hành trình về phía Nam và quyết định ở lại Los Angeles và tham gia đóng phim.

Họ của Brendan chính xác là "Fray-zer," mặc dù đôi khi được phát âm là "Frasier" (như trong nhân vật truyền hình của Kelsey Grammer). Cách phát âm chính xác họ của Brendan là trong một chương trình hài hước có tên Dickie Roberts: Former Child Star, mà trong đó họ của nhân vật được phát âm như là "Freh-rah-szzure". Tổ tiên của Brendan mang rất nhiều dòng máu khác nhau như Ailen, Scotland, Đức, Séc, và Pháp - Canada.

Sự nghiệp
Bộ phim đầu tiên của Fraser là một vai ngắn trong America's Most Wanted reenactment (1988), đóng vai một người bạn của nạn nhân kẻ giết người Rodney Mark Peterson. Anh xuất hiện trong hơn 30 bộ phim. Anh đã có vai chính đầu tiên của mình Encino Man (1992). Cùng năm đó, anh sánh vai diễn cùng với Matt Damon, Ben Affleck, và Chris O'Donnell trong phim School Ties. Năm 1994, anh cùng đóng vai chính với Steve Buscemi và Adam Sandler trong một bộ phim hài Airheads along with playing Steve Nebraska in the movie The Scout and Montgomery "Monty" Kessler in With Honors. He went on to play supporting roles such as starring alongside Viggo Mortensen và Ashley Judd in Philip Ridley's The Passion of Darkly Noon (1995) and Jennifer Beals in The Twilight of the Golds (1997).

Anh có bước đột phá lớn với phim hài George of the Jungle (1997). Anh tiếp tục xuất hiện trong một số phim hài như Blast from the Past (1999), Bedazzled (2000) và Monkeybone (2001). Anh đã đóng vai chính trong hai bộ phim dựa trên sự sáng tạo của Jay Ward, George of the Jungle và Dudley Do-Right mặc dù anh đã không tiếp tục diễn trong phần tiếp theo của George of the Jungle 2.

Fraser đóng vai trò đáng kể trong Gods and Monsters (1998), cùng với Ian McKellen và The Quiet American (2002) cùng với Michael Caine. Gods and Monsters được dựa trên câu chuyện có thật về nhà làm phim James Whale (McKellen), người thực hiện bộ phim Frankenstein. Bộ phim được viết và đạo diễn bởi Bill Condon (Dreamgirls) là một câu chuyện về việc đánh mất óc sáng tạo, sự không rõ ràng về giới tính and unlikely bonds giữa người làm vườn có xu hướng tình dục khác giới (Fraser đóng) và nhà làm phim có xu hướng tình dục đồng giới bị tra tấn và đau yếu.

Thành công thương mại lớn nhất của anh đến với bộ phim phiêu lưu hành động (cùng diễn với nữ diễn viên Rachel Weisz) The Mummy (1999) và phần tiếp theo The Mummy Returns (2001), cả hai đều cực kỳ thành công tại các phòng vé.
Năm 2004, anh được đề cử và đã giành được giải Academy Award-với phim Crash. Anh cũng xuất hiện với tư cách khách mời trong chương trình truyền hình Scrubs, King of the Hill, và The Simpsons.

Trong tháng 3 năm 2006, Anh được giới thiệu vào Canada's Walk of Fame, diễn viên sinh ra ở Mỹ đầu tiên nhận được vinh dự này. Tuy nhiên, năm 2008, Anh không có được ngôi sao trên Đại lộ danh vọng Hollywood. Sau sáu năm gián đoạn do chuyển nhương bản quyền, Fraser trở lại cho phần tiếp theo thứ hai của phim The Mummy phát hành vào tháng 8 năm 2008 và có tựa đề The Mummy: Tomb of the Dragon Emperor. phim bắt đầu quay tại Montreal vào ngày 27 tháng 7 năm 2007 và cùng đóng vai chính là Jet Li trong vai Emperor Han. Các phim còn lại cùng ra mắt trong năm 2008 thuộc thể loại 3D, phim được phóng tác từ tác phẩm cùng tên của nhà văn Jules Verne's Journey to the Centre of the Earth và bộ phim giả tưởng Inkheart (được lựa chọn vào vai diễn bởi tác giả của cuốn tiểu thuyết Cornelia Funke). Trong năm 2010, ông đóng vai chính trong bộ phim Extraordinary Measures cùng với Harrison Ford.

Cuộc sống riêng tư
Fraser đã gặp nữ diễn viên Afton Smith trong khi tham dự một bữa tiệc thịt nướng tại nhà của nữ diễn viên Winona Ryder vào ngày 4 tháng 7 năm 1993, sau khi tới Los Angeles. Fraser kết hôn với Smith ngày 27 tháng 9 năm 1998 và có với nhau ba con trai là:
 Griffin Arthur Fraser  sinh ngày 17 tháng 9 năm 2002.
 Holden Fletcher Fraser sinh ngày 16 tháng 8 năm 2004.
 Leland Francis Fraser sinh ngày 02 tháng 5 năm 2006.

Vào ngày 27 tháng 12 năm 2007, Fraser đã chính thức thông báo công khai về quyết định ly dị của anh và Smith. Hiện tại anh đang sống tại Greenwich, Connecticut.

Anh thông thạo tiếng Pháp. Fraser cũng làm việc trong Hội đồng quản trị của FilmAid International.

Fraser là cũng từng là một nhiếp ảnh gia nghiệp dư. Anh ấy đã từng vài lần dùng Polaroids trên phim và trên chương trình truyền hình, đáng chú ý nhất là vai trò khách mời của anh trên Scrubs. Ở lần xuất hiện đầu tiên anh đã dùng máy ảnh bỏ túi (có thể là kiểu Model 450); Và trong lần xuất hiện thứ hai, anh đã dùng Holga với Polaroid back, kiểu Japanese-only. Quyển sách "Collector's Guide to Instant Cameras" có sự đóng góp của Fraser.

Các phim tham gia

Đọc lời thoại
 Dragon Rider (2004)
 Inkspell (2005)

Chú thích

Liên kết ngoài

 Official website

Sinh năm 1968
Nhân vật còn sống
Nam diễn viên điện ảnh Mỹ
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 20
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 21
Nam diễn viên truyền hình Mỹ
Nam diễn viên lồng tiếng Mỹ
Người Mỹ gốc Đức
Người Mỹ gốc Ireland
Người Mỹ gốc Scotland
Nam diễn viên điện ảnh Canada
Người Canada gốc Mỹ
Người Mỹ gốc Séc
Người Mỹ gốc Pháp
Nam diễn viên lồng tiếng Canada
Nam diễn viên từ Ottawa
Người từ Eureka, California


title: Clathrotropis

text:
Clathrotropis là một chi thực vật có hoa thuộc họ Fabaceae. Nó thuộc phân họ Faboideae.

Chú thích

Tham khảo


title: Clavipanurgus anatolicus

text:
Clavipanurgus anatolicus là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Warncke mô tả khoa học năm 1972.

Chú thích

Tham khảo

Clavipanurgus
Động vật được mô tả năm 1972


title: Berberis candidula

text:
Berberis candidula là một loài thực vật thuộc họ Berberidaceae. Đây là loài đặc hữu của Trung Quốc.

Chú thích

Tham khảo

 China Plant Specialist Group 2004. Berberis candidula. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Trung Quốc
C
Thực vật dễ tổn thương
Thực vật được mô tả năm 1904


title: Citheronia regalis

text:
Citheronia regalis cũng được gọi là sâu bướm óc chó hoàng gia, là một con sâu bướm Bắc Mỹ trong Họ Saturniidae. Loài sâu bướm này được gọi là quỷ sừng mại châu. Con lớn (Imago) có sải cánh 9,5-15,5 cm.

Vòng đời

Citheronia regalis là một sinh vật ấn tượng trong tất cả các giai đoạn phát triển. Các loài sâu bướm trưởng thành lớn nhất phía Bắc (kích thước chung, không phải diện tích cánh) của Mexico, cũng như các ấu trùng và nhộng lớn đáng kể.

Vòng đời của sâu bướm là giống như bất kỳ loài Saturniidae khác, và điển hình của Ceratocampidae, nó đào hang vào mặt đất để thành nhộng trong một lỗ chứ không quay một cái kén.
Các cây chủ nó sinh sống gồm các loại cây mại châu (Carya glabra, Carya illinoensis, Carya ovata), Buttonbush, Filbert, Bush honeysuckle, Persimmon, Ash, Cotton, Butternut, Black walnut, English walnut và Privet và loài khác.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Bugguide-caterpillar pictures
Description, with pictures
Photos of the Hickory Horned Devil Caterpillar
regal moth on the UF / IFAS Featured Creatures Web site
The King of the Poets: Citheronia Regalis. Chapter 15 of Gene Stratton Porter's "Moths of the Limberlost" (1912).

Citheronia


title: Antocha exilistyla

text:
Antocha exilistyla là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Antocha
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Myristica leptophylla

text:
Myristica leptophylla là một loài thực vật thuộc họ Myristicaceae. Đây là loài đặc hữu của Papua New Guinea.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Myristica leptophylla. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Papua New Guinea
leptophylla
Thực vật dễ tổn thương


title: 24713 Ekrutt

text:
24713 Ekrutt là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1302.7054732 ngày (3.57 năm).

Nó được phát hiện ngày 12 tháng 9 năm 1991.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1991