title: Trưởng Tôn hoàng hậu

text:
Văn Đức Thuận Thánh hoàng hậu (chữ Hán: 文德順聖皇后, 15 tháng 3, 601 - 28 tháng 7, 636), thông thường được gọi là Trưởng Tôn hoàng hậu (長孫皇后), là Hoàng hậu duy nhất của Đường Thái Tông Lý Thế Dân.

Suốt thời gian còn sống, bà nổi tiếng là tri kỷ của Đường Thái Tông, giúp ông đắc lực trong hậu cần, từ gia sự đến việc vận động hậu phương. Ngoài ra, bà còn nổi tiếng về việc bảo vệ các đại thần như Ngụy Trưng và Phòng Huyền Linh, khi họ phải chịu tội vì can gián Thái Tông. Trong lịch sử Trung Quốc và nhiều sách cổ về sau, Trưởng Tôn hoàng hậu thường được nhìn nhận và tôn vinh như một chuẩn mực [Thiên cổ Hiền hậu; 千古賢后].

Bà đối với Đường Thái Tông tình cảm sâu nặng, đã sinh hạ cho Thái Tông tổng cộng 7 người con: 3 hoàng tử và 4 công chúa; trong đó là Phế Hoàng thái tử Lý Thừa Càn và Đường Cao Tông Lý Trị.

Thân thế

Xuất thân cao môn
Văn Đức Hoàng hậu xuất thân từ tộc Tiên Ti, thuộc dòng dõi hoàng tộc Bắc Ngụy. Sau khi họ Thác Bạt vong quốc, tổ tiên bà vốn thuộc dòng trưởng tôn thất, nên cải họ thành [Trưởng Tôn thị; 長孫氏], và dần dời cả nhà đến Hà Nam, Lạc Dương để sinh sống. Đương thời không rõ tên thật của Hoàng hậu, sách Quan thế âm kinh tiên chú (观世音经笺注) chép tiểu tự của bà là Quan Âm Tì (观音婢); còn Trung Quốc Đế vương Hoàng hậu thân vương công chúa thế hệ lục  của Bách Dương (柏杨) lại đưa ra tên của Văn Đức Hoàng hậu là Trưởng Tôn Vô Cấu (長孫无垢).

Gia thế họ Trưởng Tôn cực kỳ hiển hách, từ thời Bắc Ngụy đến nhà Tùy đều có người tài ra làm quan, được gọi là Môn chuyện chung đỉnh, gia thế sơn hà (门传钟鼎，家世山河). Cha bà là Trưởng Tôn Thịnh (长孙晟), là Kiêu Vệ tướng quân nhà Tùy, từng có công bình định Đột Quyết. Mẹ đẻ của bà là Cao thị, thuộc dòng dõi hoàng tộc Bắc Tề, cháu gái của Thanh Hà vương Cao Nhạc, con gái của Nhạc An vương Cao Kính Đức (高敬德), em gái của danh thần Cao Sĩ Liêm. Trong gia đình bà có bốn người anh trai; huynh trưởng khác mẹ là Trưởng Tôn Hành Bố (長孫行布) đã qua đời năm 604 khi chống lại cuộc nổi loạn của Hán vương Dương Lượng (楊諒); Trưởng Tôn Hành An (長孫恆安); Trưởng Tôn An Nghiệp (長孫安業) và Trưởng Tôn Vô Kỵ. Vô Kỵ là anh ruột của bà, trong khi 3 người anh trước đều là con của bà vợ trước.

Cha bà Trưởng Tôn Thịnh đương thời có biệt danh "Nhất tiễn song điêu" (一箭双雕), cực kỳ uy dũng thiện chiến. Với chức vụ Kiêu Vệ tướng quân, ông thường đảm nhận nhiệm vụ giao hảo giữa triều đình và Đột Quyết, góp nhiều công lao đáng kể. Đột Quyết nội quốc cũng rất kính trọng ông. Giọng nói của Trưởng Tôn Thịnh như tiếng sấm vang rền, nên phủ đệ của ông còn được gọi là Phích lịch đường (霹雳堂). Sinh trưởng trong gia đình vọng tộc của một danh tướng, từ nhỏ Trưởng Tôn thị đã được thừa hưởng một nền giáo dục rất tốt và bản lĩnh không thua kém.

Gả cho Lý Thế Dân
Trưởng Tôn thị là người con nhỏ nhất trong gia tộc, cho nên hôn sự của bà luôn được mọi người trong gia đình cẩn trọng chọn lựa. Chú của bà là Trưởng Tôn Sí (长孙炽) khi đó rất hâm mộ duệ trí của Đậu phu nhân vợ của Đường quốc công Lý Uyên. Xuất thân họ ngoại từ gia tộc Bắc Chu Vũ Văn thị, Đậu thị từng khuyên Bắc Chu Vũ Đế Vũ Văn Ung đối đãi hậu hĩnh Hoàng hậu A Sử Na thị của Đột Quyết, trứ danh một thời. Trưởng Tôn Sí cảm thấy một vị phu nhân kiệt xuất như thế, ắt hẳn sinh ra con trai không phải tầm thường, vì vậy khuyên Trưởng Tôn Thịnh nên có ý định kết thông gia với Nhà Đường quốc công.

Năm 609, Trưởng Tôn Thịnh qua đời, ngay sau khi việc định hôn giữa Trưởng Tôn thị và Lý thị không lâu. Ngay lập tức, mẹ và anh em bà bị huynh trưởng là Trưởng Tôn An Nghiệp đuổi ra khỏi nhà, bất đắc dĩ đến nương nhờ Cao Sĩ Liêm, được đối đãi hết sức chu đáo. Đến tuổi trưởng thành, anh trai bà Trưởng Tôn Vô Kỵ kết giao với con trai thứ hai của Đường quốc công là Lý Thế Dân. Khi Cao Sĩ Liêm gặp Lý Thế Dân, cảm thấy người này quả không tầm thường, lại biết việc hôn ước khi xưa, bèn đợi sau khi mãn tang Trưởng Tôn Thịnh thì liền tiến hành hôn lễ giữa Trưởng Tôn thị và Lý Thế Dân.

Năm 613, Trưởng Tôn thị xuất giá lấy Lý Thế Dân, lúc đó bà mới 13 tuổi, còn Lý Thế Dân vừa tròn 16 tuổi. Bà đối với Lý Thế Dân vô cùng hòa thuận, 2 người như hình với bóng, làm việc gì cũng có nhau. Sau khi thành hôn, một lần về thăm nhà của người cậu, phu nhân của Cao Sĩ Liêm là Trương thị thấy bên ngoài phòng của bà xuất hiện một con ngựa lớn, cao 2 trượng, đều có yên ngựa và dây cương đầy đủ. Trương thị khiếp vía, bèn đem sự việc nói với Cao Sĩ Liêm, nhờ thầy bói giải hộ. Vị thầy bói nói: "Long là quái tượng chỉ quẻ Càn, còn Mã là quái tượng chỉ quẻ Khôn, tức chỉ hậu phi tôn vị. Trong phủ đại nhân có dị tượng này, không chừng nữ quyến về sau có điềm hỉ vinh hoa tột độ.". Cao Sĩ Liêm nghe xong cực kì vui mừng.

Không lâu sau vài tháng sự kiện dị tượng xảy ra, Tùy Dạng Đế Dương Quảng phát động viễn chinh, Đường quốc công Lý Uyên cùng Nhị công tử Lý Thế Dân theo quân Tùy xuất chinh. Tháng 5 năm đó, Đậu phu nhân qua đời ở Trác quận. Tháng sau, Dương Huyền Cảm mưu phản, liên lụy đến Cao Sĩ Liêm bị biếm truất. Một là mẹ sinh, một là người cậu như cha ruột, cặp vợ chồng trẻ cùng gặp chuyện trong gia đình. Cả hai trong hoàn cảnh đó lại càng tương trợ lẫn nhau, tạo nên một mối quan hệ sâu đậm.

Năm 616, Tùy Dạng Đế phong Lý Uyên làm An Phủ đại sứ ở Thái Nguyên, nhận mệnh đến đó làm trấn thủ. Lý Thế Dân cùng Trưởng Tôn thị cùng theo Lý Uyên đến nhậm chức tại Thái Nguyên. Đậu phu nhân qua đời, trong nhà không có ai lớn tuổi, 17 tuổi Trưởng Tôn thị trở thành người chủ quản cả gia đình, trên dưới đều một tay bà sắp xếp ngăn nắp.

Tần vương phi và Thái tử phi
Vào mùa xuân năm 618, tướng Vũ Văn Hóa Cập tiến hành binh biến sát hại Tùy Dạng Đế tại Giang Đô (江都, nay thuộc Dương Châu, Giang Tô). Khi tin tức này truyền đến Trường An, Lý Uyên buộc Tùy Cung Đế Dương Hựu phải nhường ngôi. Lý Uyên trở thành Đường Cao Tổ, khởi đầu triều Đường. Ông khôi phục phần lớn các thể chế dưới thời Tùy Văn Đế, đảo ngược một số thay đổi mà Tùy Dạng Đế đã tiến hành.

Đường Cao Tổ giáng Dương Hựu, lập trưởng tử Lý Kiến Thành làm Hoàng thái tử, phong Lý Thế Dân là Tần vương (秦王), và phong Lý Nguyên Cát là Tề vương (齊王). Trong khi đó, các quan lại triều Tùy ở đông đô Lạc Dương đã tôn một người cháu của Tùy Dạng Đế là Việt vương Dương Đồng làm Hoàng đế, từ chối công nhận Đường Cao Tổ. Lý Thế Dân được phong ngôi vị "Tần vương", Trưởng Tôn thị cũng được phong làm Tần vương phi (秦王妃).

Tần vương Lý Thế Dân đường thời là gương mặt sáng giá nhất trong các hoàng tử, khi một mình ông là chủ lực đánh bại các phiên quân hùng mạnh như Tần đế Tiết Nhân Cảo, Định Dương khả hãn Lưu Vũ Chu, Trịnh đế Vương Thế Sung và Hạ vương Đậu Kiến Đức; chính uy thế này khiến cho Thái tử khi đó là Lý Kiến Thành trở nên bị lu mờ và có hiềm khích với Lý Thế Dân. Bên cạnh đó, việc này cũng khiến Lý Thế Dân mâu thuẫn với những phi tần đang đắc sủng như Doãn Đức phi và Trương Tiệp dư khiến trong ngoài triều đình đều bất lợi với ông. Trưởng Tôn phi trong thời gian này hết mực cung kính Cao Tổ, kết giao với các phi tần mệnh phụ của các phe phái, giúp Lý Thế Dân rất nhiều trong việc thăm dò và bình ổn thế cục tạm thời để ông có thời gian sắp xếp.

Năm Vũ Đức thứ 9 (626), ngày 4 tháng 6 (tức ngày 2 tháng 7 dương lịch), Sự biến Huyền Vũ môn do Thái tử Lý Kiến Thành và Tề vương Lý Nguyên Cát phát động xảy ra. Tần vương Lý Thế Dân đã lật đổ chính biến và sát hại cả hai người anh em của mình. Đường Cao Tổ Lý Uyên biết được, bất lực cùng hoảng sợ nên thỏa hiệp với Lý Thế Dân. Ngày 7 tháng 6 (tức ngày 5 tháng 7 dương lịch), 3 ngày sau sự kiện, Cao Tổ chính thức ban chỉ lập Lý Thế Dân làm Thái tử, do đó Trưởng Tôn thị trở thành Thái tử phi. Ngày 8 tháng 8 (tức ngày 4 tháng 9 dương lịch) cùng năm, Cao Tổ chính thức làm lễ truyền ngôi cho Lý Thế Dân, trở thành [Đường Thái Tông]. Sau 13 ngày, ngày 21 tháng 8 (ngày 17 tháng 9 dương lịch) cùng năm, Trưởng Tôn thị được sách lập thành Hoàng hậu.

Hoàng hậu Đại Đường

Mẫu nghi thiên hạ
Trên cương vị Hoàng hậu, Trưởng Tôn thị được sử gia đương thời đánh giá là khiêm tốn, hòa nhã và tiêu dùng rất tiết kiệm. Bà đã khuyên Đường Thái Tông thả ngay 2.000 cung nữ về với gia đình. Ngoài ra, đối với cung nữ và hoạn quan phục vụ mình, bà rất hiếm khi la mắng, roi vọt. Nếu Đường Thái Tông cố ý tức giận với một cung nhân nào mà không có lý do, bà cũng sẽ giả vờ tức giận rồi bí mật thẩm vấn họ, sau đó giấu họ ở một nơi chăm sóc chu đáo, rồi khi Thái Tông nguôi cơn giận thì bà sẽ xin dùm tội cho họ. Sử còn nói rằng, nếu một cung tần nào của Thái Tông đau ốm, bà sẽ đích thân đến hỏi thăm và trích tiền tiêu dùng của mình để chữa trị cho họ.

Trưởng Tôn hoàng hậu thường nói chuyện xưa cho Thái Tông nghe để giúp ông những vấn đề khó khăn trong việc triều chính. Nhưng khi ông đang có ý muốn ban thưởng hoặc xử tội quần thần, ông có hỏi bà cho ý kiến và bà thường từ chối nêu ra vì cho rằng bổn phận của mình không được can dự vào. Bà đối với tính khí của Thái Tông hết sức thấu hiểu, nên thường xuyên tìm biện pháp khắc phục nhược điểm này của chồng mình. Có một lần, con tuấn mã yêu thích của Thái Tông không may mà chết, Hoàng đế toan trừng phạt kẻ dưỡng mã thì Hoàng hậu Trưởng Tôn thị bèn can gián, dẫn chuyện Yến Anh khuyên Tề Cảnh công năm xưa, trăm điều không nên khi trừng phạt kẻ dưỡng mã. Cuối cùng Đường Thái Tông vì can gián này mà thôi, còn nói với Phòng Huyền Linh rằng:"Hoàng hậu có thể ở mọi phương diện chính sự mà ảnh hưởng đến Trẫm. Đối với Trẫm muôn vàn ích lợi!".

Bên cạnh đó, Trưởng Tôn hoàng hậu đối với các Hoàng tử do mình sinh ra cũng rất nghiêm khắc, thường giáo dục và nghiêm khắc yêu cầu họ phải tu tâm dưỡng tính. Khi con trai bà là Lý Thừa Càn trở thành Thái tử, phải dọn đến Đông Cung và sống cuộc sống nghiêm khắc của một Trữ quân. Toại An phu nhân là nhũ mẫu, cũng là người đi theo Thừa Càn đến Đông Cung để chăm lo vấn đề sinh hoạt cùng chi phí. Thấy Đông Cung thiếu nhiều thứ, Toại An bèn ở trước mặt tấu lên Hoàng hậu. Trưởng Tôn hoàng hậu dù yêu quý con trai, nhưng không vì thế mà cổ vũ Đông Cung xa hoa, bèn bỏ qua lời tấu của Toại An phu nhân.

Ức chế ngoại thích
Năm đầu Trinh Quán (627), anh trưởng khác mẹ của Hoàng hậu là Trưởng Tôn An Nghiệp bị tội tạo phản. Khi đó, nhiều người nghĩ Hoàng hậu sẽ bỏ rơi ông ta vì việc đối xử tệ hại của ông ta đối với mẹ và anh em bà trước đây, nhưng Hoàng hậu cuối cùng vẫn can thiệp và xin cho An Nghiệp khỏi tội chết, chỉ bị đày đi Xuyên Châu (巂州; nay là Lương Sơn, tỉnh Tứ Xuyên).

Trong khi đó, anh trai bà là Trưởng Tôn Vô Kỵ là trọng thần, đã giúp đỡ Đường Thái Tông rất nhiều trong sự biến Huyền Vũ môn khi xưa. Nay Thái Tông vì nể công lao của anh vợ, cũng như tình cảm phu thê với Hoàng hậu Trưởng Tôn thị mà có ý gia ân ngoại thích, chủ ý phong Trưởng Tôn Vô Kỵ làm Tể tướng. Biết được chuyện này, Hoàng hậu Trưởng Tôn thị vội vàng từ chối: "Thần thiếp đã có thể ở lại trong cung và hưởng vinh hoa phú quý, đã là phúc phận to lớn. Thiếp không muốn trèo cao, để gia tộc anh em nắm đại quyền, hoàn toàn không phải điều nên làm. Cứ xem việc xảy ra với gia tộc của Lữ hậu và Hoắc Quang khi xưa chẳng phải là ví dụ điển hình hay sao? Thần thiếp kính mong Hoàng thượng đừng lập anh trai thần thiếp chức vị Tể tướng".

Không đồng ý với ý kiến của bà, Thái Tông vẫn lập Vô Kỵ làm Tể tướng vào mùa thu năm đầu Trinh Quán. Sau đó, Trưởng Tôn Vô Kỵ cũng cùng chung chí hướng với Hoàng hậu, dâng sớ xin bãi bỏ chức Tể tướng của mình. Do thỉnh cầu khẩn thiết từ Vô Kỵ và sự cứng rắn của Hoàng hậu, Đường Thái Tông đành đưa ông ta ra khỏi vị trí Tể tướng. Về phương diện ngoại thích, suốt 10 năm tại vị, Hoàng hậu Trưởng Tôn thị luôn khiêm nhường và tránh cho các thành viên gia tộc Trưởng Tôn mang quá nhiều đặc ân cùng quyền thế, đến tận khi bà qua đời. Quan niệm của bà xuất phát từ việc ngoại thích Trưởng Tôn thị có được thân phận như vậy, đã là phúc phận to lớn, những ai không có nhiều tài cán mà lại được gia ân, ắt sẽ mang họa không chỉ cho triều Đường mà còn cho bản thân nhà Trưởng Tôn. Có thể thấy Hoàng hậu Trưởng Tôn thị đối với phương diện chính trị và thế cuộc có cái nhìn bao quát và vẹn toàn hiệu quả, không phụ đôi bên giữa Lý Đường và thân thích Trưởng Tôn.

Khen ngợi trung lương
Trưởng Tôn hoàng hậu đối với thời kì Trinh Quán phồn thịnh, là người có vai trò rất then chốt. Đối với một Hoàng đế nóng nảy và mạnh bạo như Đường Thái Tông Lý Thế Dân, Trưởng Tôn hoàng hậu luôn phải đứng ra can gián cùng thương thuyết, nhờ đó có nhiều hành động sáng suốt. Sử đời sau ca ngợi Trưởng Tôn hoàng hậu, phần nhiều cũng vì bà có can đảm gián ngôn Thái Tông.

Năm Trinh Quán thứ 6 (632), Thái Tông gả con gái lớn của Trưởng Tôn hoàng hậu là Trường Lạc công chúa Lý Lệ Chất cho con trai của Trưởng Tôn Vô Kỵ là Trưởng Tôn Trùng. Do là con gái của Hoàng hậu và cũng là ái nữ của mình, Đường Thái Tông ban đầu tính cho của hồi môn của Công chúa hơn mức bình thường, còn trội hơn của hồi môn của em gái ông là Vĩnh Gia Trưởng công chúa (永嘉長公主). Tuy nhiên, đại thần Ngụy Trưng can ngăn, nói lại việc Hán Minh Đế Lưu Trang trước đây, phân rõ Hoàng tử con của ông không thể ngang hoặc hơn các chú của ông được trong việc phân phong đất đai. Đường Thái Tông nghe tấu xong tức giận, bèn nói với Hoàng hậu. Trái lại, Hoàng hậu Trưởng Tôn thị cực kì tán thưởng Ngụy Trưng và xin đem vàng và lụa ban thưởng cho ông ta, còn nói:"Nghe nói ông chính trực thẳng thắn, kiến thức uyên thâm. Sau này hi vọng ông cứ thế duy trì, phù trợ Hoàng thượng!". Có thể nói, Ngụy Trưng trứ danh triều Đường có tiếng thẳng thắng can gián, có phần rất lớn do Trưởng Tôn hoàng hậu ảnh hưởng.

Lại trong một dịp khác sau đó, Đường Thái Tông ở trên triều thường bị Ngụy Trưng nói thẳng can ngăn, phản đối những quyết định của ông khiến ông rất tức giận và có ý định xử tội Ngụy Trưng. Thái Tông tức giận trở về cung điện, mắng nhiết:"Ta nhất định sẽ đem cái tên khố rách áo ôm ấy chém chết!". Hoàng hậu ngồi ở bên, thấy thế liền hỏi:"Là ai đã khiến ngài nổi giận?". Nghe xong sự việc, Hoàng hậu quay lại phòng ngủ và mặc một bộ đồ trang trọng nhất, cung kính lạy Thái Tông. Hoàng đế ngạc nhiên hỏi vì sao, thì Trưởng Tôn hoàng hậu nói: "Thần thiếp nghe nói, chỉ có minh quân mới có được những thần tử chính trực. Nay Ngụy Trưng tính tình khẳng khái thanh liêm như vậy, chẳng phải là vì Hoàng thượng là một minh quân sao? Như vậy đã đáng để thần thiếp chúc mừng Hoàng thượng.". Sau đó, từ tức giận, Thái Tông trở nên vui vẻ và không trách phạt Ngụy Trưng nữa. Sự tích này được người đời sau gọi là [Triều phục tiến gián; 朝服进谏], là một trong những điển tích nổi tiếng nhất ca ngợi sự thẳng thắng cũng như vai trò to lớn của Trưởng Tôn hoàng hậu đối với Đường Thái Tông.

Đế - Hậu tình thâm
Là cặp Đế-Hậu quyến luyến, sử sách ghi lại rất nhiều hành tung của hai người, đều cho thấy sinh thời cả hai rất trân trọng và yêu quý nhau. Cuộc sống của cặp Đế-Hậu này cũng thường xuyên khắn khít. Sau khi lên ngôi, Đường Thái Tông thường xuyên trở bệnh, Hoàng hậu ngày đêm hầu hạ thuốc thang không rời. Có cung nhân đã chứng kiến Hoàng hậu luôn mang thuốc độc bên mình, nếu Thái Tông đột ngột băng hà thì bà cũng sẽ tự tử theo ông. Ngoài việc triều chính và hoàn thiện vai trò mẫu nghi, Trưởng Tôn hoàng hậu rất có nhã hứng thơ văn, một hôm du ngoạn vườn Thượng uyển thấy cảnh trí rất đẹp, bà bèn sáng tác một khúc hát gọi là [Xuân Du khúc; 春游曲]. Đường Thái Tông nghe khúc hát, thích thú cảm thán:"Kiến nhi tụng chi, sách sách xưng mỹ" (Nguyên văn: 见而诵之，啧啧称美).

Năm Trinh Quán thứ 2 (628), con trai nhỏ của bà là Lý Trị ra đời. Trưởng Tôn hoàng hậu tặng cho con trai một vật cát tường, gọi [Ngọc long tử; 玉龙子]. Đây là vật mà Đường Thái Tông chiếm làm chiến lợi phẩm từ hoàng cung Tấn Dương năm xưa, ông đã thấy vật này phi thường quý giá, không ai có được nên đưa nó cho vợ mình. Trưởng Tôn hoàng hậu luôn đem vật này cất trong rương đồ của mình, đến nay sinh hạ quý tử nên bà liền đem cho con trai. Vật này về sau truyền lại đời đời cho các Hoàng đế triều Đường, gọi là [Quốc thụy; 國瑞]. Những người con do Trưởng Tôn hoàng hậu sinh ra, có Lý Thừa Càn danh chính ngôn thuận trở thành Thái tử, tính thông minh, Thái Tông cực kỳ yêu quý. Đến các Ngụy vương Lý Thái, Tấn vương Lý Trị trưởng thành sau khi Trưởng Tôn hoàng hậu mất rất nhiều năm, song vẫn được Đường Thái Tông yêu quý không dứt. Đặc biệt là Lý Trị, về sau trở thành Đường Cao Tông. Bên cạnh các con trai, Đường Thái Tông cũng yêu quý tất cả con gái do Trưởng Tôn hoàng hậu sinh ra, đặc biệt có Tấn Dương công chúa được Đường Thái Tông đích thân đem đến cung riêng của mình nuôi dưỡng sau khi Trưởng Tôn hoàng hậu qua đời.

Vào những ngày khác, Trưởng Tôn hoàng hậu cùng Thái Tông đến Đại An cung (大安宮) để thăm Thái thượng hoàng Lý Uyên, và Đế-Hậu thường tổ chức những lễ hội để cho Thượng hoàng vui vẻ, để thiên hạ thấy được Hoàng đế Lý Thế Dân đối với thân phụ thực là tận tâm tẫn hiếu. Khoảng năm Trinh Quán thứ 8 (632), tháng 3, Cao Tổ mở yến tiệc tại Lưỡng Nghi điện để chào đón sứ giả Đột Quyết, Thái Tông cùng Hoàng hậu mặc Ngự phục tham dự. Từ khi Trinh Quán khai triều, tứ di quy phục, Cao Tổ thập phần cao hứng. Trưởng Tôn hoàng hậu đích thân dẫn người thay y phục và đội mũ cho Thượng hoàng, thấy râu tóc của Thượng hoàng đã điểm bạc, bất giác rơi lệ. Lễ dâng yến của Đế-Hậu đối với Thái thượng hoàng cũng hết mực cung kính nhưng không kém phần thân thương bình dị, hệt như lễ nghi của nhà bình dân.

Qua đời

Bệnh tình trở nặng
Trưởng Tôn hoàng hậu chỉ ngoài 30 tuổi, nhưng đã mắc chứng hen suyễn và càng ngày càng trở nên trầm trọng. Vào năm Trinh Quán thứ 8 (634), Trưởng Tôn hoàng hậu cùng Đường Thái Tông đến Cửu Thành cung (九成宮) để tránh nóng, thì bà đột ngột nhiễm nhiệt tại đây, khiến bệnh hen suyễn trở nặng.

Thái tử Lý Thừa Càn lo lắng cho mẹ mình, đưa ra một chủ ý bắt nhiều người dân thường trở thành nhà sư và đạo sĩ, để cầu đảo mang lại may mắn cho Hoàng hậu. Trưởng Tôn hoàng hậu biết Thái Tông không thích Phật giáo và Đạo giáo, và bản thân bà cũng không tin dị đoan nên phản đối ý định này. Thái tử bèn nói với Phòng Huyền Linh thuyết phục Thái Tông, và Hoàng đế đã cân nhắc ý định này. Một lần nữa, Hoàng hậu từ chối. Đêm nọ thì Sài Thiệu mật báo về tình hình biên cương. Mặc cho cơn bệnh hành hạ và người hầu khuyên ngăn, Hoàng hậu Trưởng Tôn thị vẫn ung dung giúp Thái Tông mặc giáp và mang vũ khí lên mình.

Năm Trinh Quán thứ 9 (635), tháng giêng Thái tử nạp Phi. Nhưng sự kiện đáng vui này lại trở thành bi thương khi Đường Cao Tổ Lý Uyên băng hà vào tháng 5 cùng năm.

Lâm chung khuyên gián
Năm Trinh Quán thứ 10 (636), tháng 4, bệnh tình của Trưởng Tôn hoàng hậu trở nên nặng hơn. Thời trẻ, Thái Tông từng đến Thái Nguyên để cầu phúc cho vợ mình, đến nay ông quyết định làm lại chuyện ấy, khi ban chiếu cáo thiên hạ tìm danh y chữa trị cho Hoàng hậu, đồng thời lệnh cho 392 ngôi chùa khắp cả nước có tiếng linh thiêng đều cầu nguyên cho Hoàng hậu.

Tháng 6 âm lịch cùng năm, Trưởng Tôn hoàng hậu yếu đến nỗi chỉ có thể nằm trên giường. Vào lúc này, đại thần nổi tiếng can trực của Đường Thái Tông là Phòng Huyền Linh đắc tội và bị bãi chức, phải bị chịu giam cầm trong nhà. Trưởng Tôn hoàng hậu trong lúc thoi thóp đã nói với Thái Tông:
"Phòng Huyền Linh đã phục vụ Hoàng thượng nhiều năm. Bản tính ông ấy cẩn trọng, những chiến lược và kế hoạch của ông ấy không hề dễ dàng bị phát giác. Trừ phi những lỗi lầm tày đình không thể tha thứ, thì thiếp mong Hoàng thượng đừng bỏ rơi ông ấy. Như trong Trưởng tôn gia tộc của thần thiếp, nhiều người tận hưởng phú quý là do bản thân ngôi vị Hoàng hậu của thần thiếp, chứ không hẳn vì tài đức, cho nên không thể trông cậy vào họ. Để có thể giữ gìn và quản lý gia tộc thần thiếp, cúi mong Hoàng thượng đừng trao cho họ chức vị quan trọng, chỉ cần cho họ tham dự những dịp lễ quan trọng như Sóc Vọng là đủ rồi. Thiếp thân tại sinh chả có công đức gì to tát, nay chết đi cũng mong không làm nhọc sức dân. Xin Hoàng thượng đừng xây lăng mộ to lớn gì cả, đừng lãng phí sức dân và của cải. Chỉ cần tạo một ngôi mộ bằng một nấm đất, rồi dùng gạch và gỗ xây bao quanh là được rồi. Thần thiếp hi vọng Hoàng thượng sẽ tiếp tục lắng nghe người hiền, xa lánh kẻ tiểu nhân, nhận những lời cương trực thẳng thắn, tránh những lời xu nịnh đê tiện. Nếu được như thế, thần thiếp có đến suối vàng cũng mãn nguyện. Và cuối cùng, đừng gọi các con đến gặp thần thiếp vào lúc này, thấy chúng khóc lóc, thần thiếp chỉ càng thấy thương tâm mà thôi."

Ngày Kỷ Mão tháng ấy (tức ngày 28 tháng 7 dương lịch), Hoàng hậu Trưởng Tôn thị băng thệ tại Lập Chính điện (立政殿), hưởng dương 36 tuổi. Tháng 11 cùng năm, an táng vào Chiêu lăng (昭陵). Sau đó, Thái Tông cho gọi Phòng Huyền Linh về triều và ban lại chức tước như cũ. Trưởng Tôn hoàng hậu được hợp táng với nghi lễ long trọng của một Hoàng hậu, nhưng giản lược nhất có thể theo ý nguyện của bà.

Ngày đưa tang, Đường Thái Tông đã đích thân tiễn đưa, ông còn tự mình ghi nội dung văn bia của bà. Khu vực lăng này ban đầu tên [Nguyên cung; 元宫], và Đường Thái Tông còn cho dựng một dãy cư xá bên ngoài gần khu vực Nguyên cung, lệnh cung nhân trú ở đó, phụng dưỡng vong linh của Trưởng Tôn hoàng hậu như khi còn sống. Sau khi băng hà, Đường Thái Tông cũng được táng vào phần mộ kế bên bà, gọi Chiêu lăng. Khu vực cư xá và số người bị bắt cung phụng Trưởng Tôn hoàng hậu cũng bị bãi bỏ, dù Đường Cao Tông Lý Trị vẫn rất muốn giữ lại.

Hoàng đế tiếc thương
Sau khi Trưởng Tôn hoàng hậu qua đời, sử thần cung kính dâng lên Thái Tông một bộ sách 10 quyển do Hoàng hậu viết mang tên Nữ tắc (女則). Đây là một công trình mà Trưởng Tôn hoàng hậu tổng hợp, ghi chép các việc của phụ nhân thời cổ, cùng bộ sách bình giải của Minh Đức Mã hoàng hậu nhà Hán. Khi Thái Tông xem sách của bà xong, xúc động mà nói lên:

"Cuốn sách này của Hoàng hậu, có thể xem là kinh điển cho hậu thế. Dẫu biết ý trời như thế nào và có khóc thương cũng vô dụng, nhưng giờ đây, Hoàng hậu không còn bên Trẫm, Trẫm cảm thấy mọi thứ thành hư vô. Không còn được nghe những lời can gián của nàng ấy, và không thể quên đi hình bóng của nàng!"

Sau một thời gian Trưởng Tôn hoàng hậu qua đời, Đường Thái Tông quá nhung nhớ thê tử, nên xây một cái tòa lâu, hằng ngay trèo lên trên nhìn thấy mộ của thê tử mà thương tiếc. Một lần, Thái Tông cùng đi với Ngụy Trưng lên xem, chỉ vào Chiêu lăng và hỏi xem Trưng có thấy rõ không. Ngụy Trưng làm bộ mù tịt, Thái Tông sốt ruột nói:"Ngươi làm sao mà không thấy được hả?! Đó là Chiêu lăng a!". Ngụy Trưng bèn ung dung đáp:"Thần cho rằng bệ hạ tưởng niệm không quên là Hiến lăng (lăng của Đường Cao Tổ). Hóa ra lại là Chiêu lăng!". Thái Tông nghe xong tỉnh ngộ, Ngụy Trưng nhắc nhở mình không nên chỉ thương tiếc vợ mà quên đi cha ruột, bèn cho người dỡ bỏ tòa lâu. Câu chuyện này có thể nhìn ra, sau rất nhiều năm thì Đường Thái Tông đối với Trưởng Tôn hoàng hậu vẫn là vĩnh viễn không quên.

Thụy hiệu của bà ban đầu là Văn Đức Hoàng hậu (文德皇后). Các Hoàng hậu đời trước, có Vệ Tử Phu có thụy hiệu riêng, là [Tư]. Đến khi Âm Lệ Hoa có thụy [Quang Liệt], đã tạo nên một trường phái thụy mới cho các Hoàng hậu, khi vừa có một chữ thụy riêng (trường hợp ví dụ ở đây là Liệt) cùng một chữ từ thụy của Hoàng đế (ở đây là Quang của Hán Quang Vũ Đế). Việc này kéo dài đến thời Đường Cao Tổ, Đậu phu nhân - mẹ của Đường Thái Tông được truy phong thụy hiệu là [Mục Hoàng hậu], đến khi Cao Tổ qua đời mới thành [Thái Mục Hoàng hậu]. Thế nhưng, khi Trưởng Tôn hoàng hậu qua đời, đích thân Đường Thái Tông chọn thụy hiệu cho bà lại dùng ngay dạng 2 chữ, một trường hợp đặc biệt so với các đời trước.

Sang năm Thượng Nguyên nguyên niên (674), tháng 8, Đường Cao Tông dâng thụy hiệu thêm thành Văn Đức Thuận Thánh Hoàng hậu (文德順聖皇后).

Hậu duệ
 Thường Sơn quận vương → Trung Sơn quận vương → Thái tử Lý Thừa Càn [李承乾].
 Nghi Đô quận vương → Vệ vương → Việt vương → Ngụy vương → Đông Lai quận vương → Thuận Dương quận vương → Bộc Cung vương Lý Thái [李泰].
 Đường Cao Tông Lý Trị [李治].
 Trường Lạc công chúa (長樂公主, 621 - 643), tên là Lý Lệ Chất (李丽质). Hạ giá Trưởng Tôn Trùng (長孫冲), con trai của Trưởng Tôn Vô Kị.
 Thành Dương công chúa (城陽公主, ? - 671), hạ giá Đỗ Hà (杜荷), con trai Đỗ Như Hối. Năm 644, Đỗ Hà do liên quan đến vụ án Thái tử Lý Thừa Càn mà bị giết, công chúa cải giá lấy Tiết Quán (薛瓘). Năm 664, do liên quan vụ án Vu cổ, công chúa cùng chồng bị đày đi Phòng châu và cả hai người đều qua đời tại đây.
 Tấn Dương công chúa (晉陽公主, 633 - 644), tên tự là Minh Đạt (明達), nhũ danh Hủy Tử (兕子). Là công chúa duy nhất được Đường Thái Tông nuôi dưỡng, cực kì sủng ái.
 Tân Thành công chúa (新城公主, 634 - 663), phong hiệu ban đầu là Hành Sơn công chúa (衡山公主). Lúc đầu công chúa có hôn ước với Ngụy Thúc Ngọc (魏叔玉), sau hôn ước bị hủy, hạ giá Trưởng Tôn Thuyên (长孙诠). Về sau, Trưởng Tôn Thuyên bị giết do đối đầu với Võ Tắc Thiên, công chúa cải giá Vi Chánh Củ (韦正矩). Công chúa bất mãn với Chánh Củ, thường xảy ra cãi vã, vợ chồng không hòa hợp. Năm 663, công chúa đột ngột qua đời, không rõ nguyên nhân, người đời đều cho là Vi Chánh Củ giết công chúa. Đường Cao Tông đại nộ, giết Chánh Củ.
 Dự Chương công chúa (豫章公主), vốn là con của phi tần. Mẹ mất sớm, công chúa được Trưởng Tôn hoàng hậu phụ dưỡng. Hạ giá Đường Nghĩa Thức (唐義識), con trai của công thần Đường Kiệm.

Trong văn hoá đại chúng

Tham khảo

Liên kết ngoài
 "Women in power from 500-700" at Guide2womenleaders.com
 Đường thư, quyển 51  .
 Tân Đường thư, quyển 76  .
 Tư trị thông giám, các quyển 191, 192, 194.

Sinh năm 601
Mất năm 636
Người nhà Đường
Hoàng hậu nhà Đường
Người Hồ-Hán


title: Cambarus fasciatus

text:
Cambarus fasatus là một loài tôm hùm đất trong họ Cambaridae. Chúng thường được tìm thấy ở Bắc Mỹ.

Chú thích

Tham khảo

Cambarus
Động vật được mô tả năm 1993
Động vật giáp xác nước ngọt Bắc Mỹ


title: Bulbophyllum lineolatum

text:
Bulbophyllum lineolatum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

lineolatum]]

L


title: Cernotina lobisomem

text:
Cernotina lobisomem là một loài Trichoptera trong họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Cernotina


title: Ocnosispa lateralis

text:
Ocnosispa lateralis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1858.

Chú thích

Tham khảo

Ocnosispa


title: Callispa pallida

text:
Callispa pallida là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gestro miêu tả khoa học năm 1888.

Chú thích

Tham khảo

Callispa


title: Abrotus reconditus

text:
Abrotus reconditus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Dolin in Dolin, Panfilov, Ponomarenko & Pritykina miêu tả khoa học năm 1980.

Chú thích

Tham khảo

Abrotus


title: Lê Quảng Chí

text:
Lê Quảng Chí (黎廣志, 1451-1533) hiệu là Hoành Sơn tiên sinh, là Danh thần đời vua Lê Thánh Tông, nhà Lê sơ.

Thân thế và sự nghiệp
 Ông là người xã Thần Đầu, huyện Kỳ Hoa, phủ Hà Hoa, xứ Nghệ An, nay là xã Kỳ Phương, huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh.
 Ông đỗ đầu kỳ thi đình khoa Mậu Tuất (1478) và được vua phê chuẩn danh hiệu: "Đệ nhất giáp tiến sĩ, cập đệ đệ nhị danh" tức Đình nguyên Bảng nhãn, cùng với Trần Bích Hoành, Lê Linh (đỗ đệ nhất giáp tiến sĩ cập đệ đệ tam danh),...
 Ông làm quan đến chức Tả thị lang bộ lễ kiêm Đông các Đại học sỹ.
 Năm 60 tuổi trí sỹ, về quê mở trường dạy học, lấy hiệu là Hoành Sơn (còn gọi là Lãm Sơn) Tiên Sinh.
 Mất 82 tuổi, được truy tặng Thượng thư. Dân làng đặt mộ ông dưới chân núi Hoành Sơn, lập đền thờ ở Thần Đầu. Trước tác của ông còn lưu lại một số bài thơ chép trong sách: Toàn Việt thị lục và Văn Minh cổ xuý
 Ngày nay tại xã Kỳ Phương, quê hương ông có đền thờ hai anh em Lê Quảng Chí và Lê Quảng Ý (Còn được gọi là đền Thánh Trạng) và đã được Bộ Văn hóa- Thông tin xếp hạng di tích Lịch sử - văn hóa cấp quốc gia.
 Hằng năm trước các kỳ thi học sinh giỏi, tốt nghiệp, tuyển sinh hay Đại học Cao đẳng tất cả các học sinh và phụ huynh học sinh đều hướng về đền để thắp hương cầu mong đỗ đạt cao. Xã Kỳ phương lấy ngày 02 tháng 06 (Âm lịch) hàng năm làm ngày giỗ của Ông Lê Quảng Ý và ngày 12 tháng 12 (Âm lịch) hàng năm làm ngày giỗ của Ông Lê Quảng Chí

Chú thích

Tham khảo

 2004 Thành Lập Trường Trung học Phổ Thông Lê Quảng Chí tại Xã Kỳ Long - Kỳ Anh - Hà Tĩnh (Nay là P.Kỳ Long - T.X Kỳ Anh - Hà Tĩnh)
 Đại Việt Sử ký Toàn thư

Bảng nhãn Việt Nam
Quan lại nhà Lê sơ
Người Hà Tĩnh
Thủ khoa Nho học Việt Nam


title: Suy giảm miễn dịch

text:
Các bệnh suy giảm miễn dịch (immunodeficiency diseases) là một nhóm các tình trạng khác nhau gây nên do một hay nhiều khiếm khuyết của hệ miễn dịch và biểu hiện trên lâm sàng bởi gia tăng tình trạng dễ mắc nhiều bệnh nhiễm trùng với hậu quả cấp tính, tái diễn hay mạn tính thường là nặng nề.

Suy giảm miễn dịch tiên phát

Suy giảm miễn dịch tiên phát (primary immunodeficiency) là hậu quả của một hay nhiều thành phần thiết yếu của hệ miễn dịch bị mất đi hoặc hoạt động không bình thường biểu hiện từ lúc sinh do những khiếm khuyết di truyền. Những khiếm khuyết này có thể gặp trong cơ chế miễn dịch đặc hiệu hoặc không đặc hiệu. Chúng được phân loại dựa theo vị trí tổn thương trên con đường phát triển hoặc biệt hóa của hệ miễn dịch.

Những cá thể suy giảm miễn dịch thường nhạy cảm với nhiều tác nhân nhiễm trùng khác nhau. Loại nhiễm trùng thường gặp tùy thuộc bản chất của suy giảm miễn dịch của từng cá nhân.

Hệ miễn dịch đặc hiệu

Có rất nhiều tình trạng suy giảm miễn dịch là hậu quả của những khiếm khuyết trong quá trình biệt hóa của tế bào mầm và có thể ảnh hưởng đến tế bào T, tế bào B và/hoặc các globulin miễn dịch thuộc các lớp và phân lớp khác nhau.

Các rối loạn của tế bào mầm đa chức năng dòng tủy hoặc dòng lympho

Một chứng bệnh rất hiếm gặp nhưng gây tử vong liên quan đến sự giảm nặng nề hoặc không có tế bào lympho và tế bào hạt trong khi đó hồng cầu và tiểu cầu vẫn bình thường.

Rối loạn của các tế bào mầm dòng lympho

Suy giảm miễn dịch kết hợp trầm trọng: Khoảng 50% số bệnh nhân này có suy giảm miễn dịch liên kết nhiễm sắc thể giới tính và một nửa còn lại được di truyền trên nhiễm sắc thể thường. Các chứng suy giảm miễn dịch này được đặc trưng bằng một tình trạng mất miễn dịch tế bào T và B cũng như không có (hoặc có rất ít) tế bào lympho T và B lưu hành trong máu. Trên phim X quang chụp ngực thường không thấy bóng của tuyến ức. Bệnh nhân mắc chứng suy giảm miễn dịch kết hợp trầm trọng này thường rất nhạy cảm với rất nhiều tác nhân gây bệnh như vi khuẩn, virus, nấm và động vật nguyên sinh.

Chẩn đoán thường dựa vào đếm số lượng tế bào T và B cũng như định lượng globulin miễn dịch trong máu. Điều trị bằng ghép tủy xương hoặc cấy gene nhờ vector chuyển gene là một loại virus sao chép ngược.

Rối loạn tế bào T

Hội chứng DiGeorge: Đây là tình trạng suy giảm miễn dịch liên quan đến tế bào T được biết cặn kẽ nhất. Hội chứng này còn được biết dưới một số tên gọi khác như: bất sản/thiểu sản tuyến ức bẩm sinh hoặc suy giảm miễn dịch kèm thiểu năng giáp trạng. Nguyên nhân của hội chứng này là đột biến mất đoạn trên nhiễm sắc thể 22. Đoạn mất có kích thước khác nhau ở từng bệnh nhân nhưng kích thước đoạn mất không tương quan với độ nặng của bệnh. Hội chứng này đi kèm với thiểu năng cận giáp, bệnh tim bẩm sinh, tật tai ở vị trí thấp hơn bình thường và miệng như miệng cá. Những khiếm khuyết này là hậu quả của sự phát triển không bình thường của phôi từ tuần thứ 6 đến tuần thứ 10 trong thai kỳ khi mà tuyến cận giáp, tuyến ức, môi, tai và cung động mạch chủ đang được hình thành.

Không phải tất cả trẻ mắc hội chứng này đều có bất sản tuyến ức. Ghép tuyến ức vào giai đoạn sớm của thai (khoảng từ tuần 13 đến tuần 14 của thai kỳ) có thể có tác dụng điều trị. Ghép tuyến ức muộn hơn sẽ gây thải ghép. Ở bệnh nhân mắc hội chứng DiGeorge nặng, ngay cả việc chủng ngừa bằng các vaccine sống giảm độc lực cũng gây nên nhiễm trùng.

Suy giảm chức năng tế bào T kèm suy giảm chức năng tế bào B

Chứng thất điều - giãn mạch (Ataxia-telangiectasia): Đây là một khiếm khuyết của tế bào T kèm với mất khả năng phối hợp điều hòa các động tác (thất điều) và giãn các mạch máu nhỏ ở mặt (giãn mạch). Số lượng tế bào T cũng như chức năng của chúng suy biến ở các mức độ khác nhau. Số lượng tế bào B và nồng độ IgM có thể bình thường hoặc thấp. Nồng độ IgG thường giảm và IgA giảm đáng kể (trong 70% trường hợp). Những bệnh nhân này có nguy cơ cao mắc bệnh ác tính nhất là bệnh bạch cầu. Nguyên nhân bệnh là do hiện tượng đứt gãy trên nhiễm sắc thể 14.
Hội chứng Wiskott-Aldrich: Hội chứng này biểu hiện bằng tình trạng suy giảm chức năng tế bào T trong khi số lượng của quần thể tế bào này vẫn ở mức bình thường. Theo thời gian, chức năng của tế bào T càng ngày càng suy giảm nặng hơn. Nồng độ IgM thường giảm trong khi IgG vẫn giữ ở mức bình thường. Cả IgA lẫn IgE đều tăng. Trẻ trai mắc chứng này thường bị bệnh chàm rất nặng và xuất huyết dạng mảng dưới da (do khiếm khuyết số lượng và chức năng tiểu cầu). Trẻ thường rất dễ mắc các nhiễm trùng sinh mủ.
Khiếm khuyết MHC (Hội chứng bạch cầu trần: Bare leukocyte syndrome): Hội chứng này biểu hiện bằng một khiếm khuyết phức hợp hòa hợp mô chính (MHC) lớp II trên tế bào trình diện kháng nguyên. Vì sự chọn lọc các tế bào CD4 tại tuyến ức phụ thuộc sự hiện diện của phân tử MHC này do đó bệnh nhân thường có số lượng CD4 giảm và dễ bị nhiễm trùng.

Rối loạn tế bào lympho B

Chứng giảm gamma – globulin máu liên kết giới tính ở nhũ nhi: còn được gọi là giảm globulin máu Bruton hoặc chứng không có globulin máu, chứng bệnh này là thể nặng nề nhất trong các chứng bệnh gây giảm globulin máu ở người. Lượng tế bào B cũng như nồng độ của tất cả các globulin miễn dịch đều rất thấp. Chẩn đoán dựa trên đếm số lượng tế bào B và định lượng nồng độ các globulin miễm dịch.
Chứng giảm gammaglobulin máu thoáng qua: Trẻ mới sinh có nồng độ IgG tương đương với nồng độ IgG ở mẹ. Thời gian bán hủy của IgG là 30 ngày do đó nồng độ của chúng sau sinh sẽ giảm đi ở trẻ tuy nhiên vào lúc 3 tháng tuổi trẻ bắt đầu tổng hợp được IgG của riêng mình. Vì một lý do nào đó mà sự tổng hợp này ở một số trẻ chỉ bắt đầu sau 2 đến 3 năm. Nguyên nhân có thể là do tế bào T kém phát huy chức năng hỗ trợ của chúng. Khoảng trống trong quá trình tổng hợp IgG này được điều trị bằng liệu pháp bổ sung gamma-globulin.
Thiếu hụt IgA: Thiếu hụt IgA là thể suy giảm miễn dịch thường gặp nhất. Khoảng 20% bệnh nhân thiếu hụt IgA cũng có nồng độ IgG thấp. Những bệnh nhân thiếu hụt IgA thường dễ mắc các bệnh nhiễm trùng đường tiêu hóa, mắt và tai mũi họng. Các đối tượng này cũng có nguy cơ cao mắc bệnh tự miễn, các bệnh ác tính hệ lympho. Khoảng 30 đến 40% bệnh nhân có lưu hành kháng thể kháng IgA và những bệnh nhân này không nên điều trị bằng γ-globulin.
Suy giảm miễn dịch tăng IgM: những bệnh nhân mắc chứng bệnh này có nồng độ IgG và IgA thấp nhưng IgM lại cao một cáhc bất thường. Cơ thể mắc bệnh không thể chuyển sản xuất IgM sang sản xuất các lớp globulin miễn dịch khác nguyên nhân là do khiếm khuyết trên tế bào CD4. Bệnh nhân rất dễ mắc các bệnh nhiễm trùng sinh mủ. Điều trị bằng γ-globulin tĩnh mạch.
Hội chứng tăng sinh lympho liên kết giới tính: mặc dù khoảng 10% bệnh nhân có biểu hiện chứng giảm gamma globulin bẩm sinh nhưng hầu hết bệnh nhân đều bình thường cho đến khi nhiễm virus Epstein – Barr (EBV). Nhiễm EBV dần dần đưa đến bệnh tăng bạch cầu đơn nhân nhiễm trùng (infectious mononucleosis) rất nặng nề kèm với suy gan, hội chứng tăng sinh tế bào B, thiếu máu bất sản và giảm  gamma globulin máu. Khoảng 75% trẻ chết trước 10 tuổi.

Nguyên nhân là do bất thường trên chuỗi dài của một nhiễm sắc thể X ở mẹ được truyền cho con trai và trẻ trai này biểu hiện bệnh.

Hệ miễn dịch không đặc hiệu

Suy giảm miễn dịch không đặc hiệu tiên phát  bao gồm các khiếm khuyết của các tế bào thực bào và tế bào diệt tự nhiên cũng như hệ thống bổ thể.

Khiếm khuyết hệ thống thực bào

Khiếm khuyết của các tế bào thực bào về số lượng và/hoặc chức năng có thể làm tăng khả năng nhạy cảm với nhiều nhiễm trùng khác nhau.

Giảm bạch cầu trung tính theo chu kỳ(cyclic neutropenia): Cứ sau thời gian khoảng 3 tuần bình thường thì số lượng bạch cầu trung tính lưu hành trong máu lại giảm thấp trong vòng 1 tuần. Trong thời gian 1 tuần này bệnh nhân dễ mắc nhiễm trùng. Khiếm khuyết này dường như là do rối loạn sự điều hòa trong quá trình tạo bạch cầu trung tính.
Bệnh tạo u hạt mãn tính (chronic granulomatous disease): được đặc trưng bằng phì đại các hạch bạch huyết và gan lách to. Khả năng tiêu diệt mầm bệnh nội bào của bạch cầu suy giảm. Ở đa số bệnh nhân, khiếm khuyết này là do bất thường ở NADPH oxidase.
Suy giảm khả năng bám dính bạch cầu: Do bất thường ở các receptor hoặc phân tử integrin nên bạch cầu kém đáp ứng với các tín hiệu hóa ứng động.

Hội chứng Chediak-Higashi:

Hội chứng này biểu hiện bằng giảm tốc độ tiêu diệt mầm bệnh nội bào, giảm các hoạt động do hóa ứng động kèm với mất khả năng hòa màng tiêu thể-thực bào. Đôi khi tế bào diệt tự nhiên cũng rối loạn chức năng cũng như bệnh có thể kèm với các bất thường về tiểu cầu và thần kinh.

Các rối loạn của hệ thống bổ thể:

Các bất thường hệ thống bổ thể cũng có thể làm tăng nhạy cảm với nhiễm trùng. Có nhiều bất thường di truyền ảnh hưởng đến nhiều thành phần của hệ thống bổ thể làm tăng khả năng mắc bệnh nhiễm trùng. Điển hình nhất và nặng nề nhất là suy giảm C3 do giảm tổng hợp C3 hoặc do suy giảm yếu tố I hoặc yếu tố H.

Suy giảm miễn dịch thứ phát

Suy giảm miễn dịch thứ phát (Secondary immunodeficiency) là sự suy giảm của hệ miễn dịch do các bệnh xảy ra ở một người trước đó khỏe mạnh bình thường. Tình trạng suy giảm này có thể được phục hồi nếu tình trạng bệnh hoặc nguyên nhân gây suy giảm miễn dịch được giải quyết. Suy giảm miễn dịch thứ phát thường gặp hơn suy giảm miễn dịch tiên phát và thường xảy ra ở bệnh nhân nằm viện. Gần như hầu hết các bệnh lý nặng và kéo dài đều có thể gây xáo trộn hệ thống miễn dịch ở một mức độ nào đó.

Suy giảm miễn dịch liên quan đến nhiễm trùng

Các nhiễm trùng do vi khuẩn, virus, động vật nguyên sinh, giun sán và nấm có thể gây nên những bất thường của tế bào T, tế bào B, bạch cầu trung tính và đại thực bào. Điển hình nhất trong nhóm bệnh này là Hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải (AIDS). Các suy giảm miễn dịch thứ phát cũng thường thấy trong những bệnh lý ác tính.

Bất thường miễn dịch trong AIDSBất thường tế bào lympho: giảm số lượng tế bào T hỗ trợ (CD4) và hậu quả của nó là đảo ngược tỉ suất CD4+/CD8+. Số lượng tế bào diệt tự nhiên (NK) bình thường nhưng chức năng suy giảm.Bất thường chức năng'': Bệnh nhân AIDS tăng cao nguy cơ mắc các nhiễm trùng cơ hội như Pneumocystis carinii, Toxoplasma gondii, Cryptococcus neoformans, herpes simplex, herpes zoster, cytomegalovirus, Mycobacterium avium-intracellular... Những bệnh nhân này cũng có nguy cơ cao mắc bệnh ác tính như sarcoma Kaposi. Đáp ứng quá mẫn muộn (delayed hypersensitivity response) đối với các kháng nguyên thông thương như uốn ván, bạch hầu, kháng nguyên liên cầu khuẩn, tuberculin, kháng nguyên Candida, trichophyton… cũng giảm sút ở bệnh nhân AIDS.Suy giảm miễn dịch liên quan đến quá trình lão hóaCác rối loạn này bao gồm suy biến dần vỏ tuyến ức, giảm số lượng tế bào và kích thước tuyến ức, giảm chức năng các tế bào ức chế do đó tăng cao nguy cơ tự hoạt hóa, giảm chức năng tế bào CD4. Ngược lại, chức năng tế bào B ở một mức độ nào đó lại tăng lên.Suy giảm miễn dịch liên quan đến các bệnh lý ác tính và các bệnh khácSuy giảm tế bào B thường gặp trong bệnh đa u tủy (multiple myeloma), chứng macroglobin máu Waldenstrom, bệnh bạch cầu kinh dòng lympho và các lymphoma biệt hóa tốt. Bệnh Hodgkin và các khối u đặc tiến triển cũng làm giảm chức năng tế bào T. Tất cả các tác nhân hóa trị liệu dùng trong điều trị ung thư đều có tác dụng phụ ức chế miễn dịch.

Một số bệnh lý khác có thể gây nên suy giảm miễn dịch có thể nêu tên như bệnh thiếu máu hồng cầu hình liềm, đái tháo đường, suy dinh dưỡng protein năng lượng, bỏng, xơ gan do rượu, viêm khớp dạng thấp, suy giảm chức năng thận…

Xem thêm
Viêm
Hệ miễn dịch
Cơ chế độc lực của vi khuẩn
AIDS
Bạch cầu

Tham khảoGhaffar A. Immunodeficiency. Microbiology and Immunology online. University of South Carolina. .Health Information & Media. Primary Immunodeficiency  .Merk Group'''. Primary And Secondary Immunodeficiencies. The Merk manual of diagnosis and therapy .

Tham khảo

Miễn dịch học
Huyết học
Nhi khoa
Bệnh truyền nhiễm


title: Houet (tỉnh)

text:
Houet là một trong 45 tỉnh của Burkina Faso, tọa lạc ở Vùng Hauts-Bassins.

Tỉnh lỵ của Houet là Bobo-Dioulasso.

Houet được chia thành 9 tổng:
Badema
Bama
Bobo-Dioulasso
Fo
Karankasso-Vigue
Lena
Peni
Satiri
Toussiana

Tham khảo

Tỉnh của Burkina Faso
Tỉnh Houet


title: Palindiona

text:
Eulepidotis là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

en:Palindiona


title: Nomada collarae

text:
Nomada collarae là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Schwarz mô tả khoa học năm 1964.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1964


title: Polycentropus criollo

text:
Polycentropus criollo là một loài Trichoptera trong họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Polycentropus


title: Eleutherodactylus gehrti

text:
Eleutherodactylus gehrti là một loài ếch trong họ Leptodactylidae. Chúng là loài đặc hữu của Brasil.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Nguồn
 Van Sluys, M. & Gonçalves da Cruz, C.A. 2004. Eleutherodactylus gehrti. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

gehrti
Động vật đặc hữu Brasil
Động vật lưỡng cư Brasil
Ischnocnema


title: Xanthopenthes vagus

text:
Xanthopenthes vagus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 1999.

Chú thích

Tham khảo

Xanthopenthes


title: Chân Đức nữ vương

text:
Chân Đức nữ vương (tiếng Hàn:진덕여왕, Jindeok Yeowang; chữ Hán:眞德女王), tên thật Kim Seung-man (chữ Hán:金勝曼; tiếng Hàn:김승만; tiếng Việt:Kim Thắng Mạn), là một nữ vương của Tân La, một trong Tam Quốc (Triều Tiên), trị vì từ năm 647 đến năm 654.

Bà là vị vua thứ 28 và là nữ vương thứ hai, kế vị từ nữ vương thứ nhất của Triều Tiên, Thiện Đức nữ vương. Trong thời gian trị vì, Tân La đã đấu tranh với Bách Tế nhằm tìm kiếm sự công nhận của nhà Đường.

Bà là con của Galmunwang Gukban (chữ Hán:國飯葛文王; tiếng Hàn:국반갈문왕; tiếng Việt:Quốc Phạn Cát Văn Vương), em trai Chân Bình vương, do đó là em bà con chú bác với Thiện Đức nữ vương.

Trong nghệ thuật
Phim Nữ vương Seon Deok

Chú thích

Tham khảo

S
Nữ hoàng


title: Leurotrigona pusilla

text:
Leurotrigona pusilla là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Moure & Camargo mô tả khoa học năm 1987.

Chú thích

Tham khảo

Leurotrigona
Động vật được mô tả năm 1987


title: Peyriac-de-Mer

text:
Peyriac-de-Mer (Peiriac de la Sal trong tiếng Occitan) là một xã của Pháp,, nằm ở tỉnh Aude trong vùng Occitanie. Người dân địa phương trong tiếng Pháp gọi là Peyriacois.

Hành chính

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Peyriac-de-Mer trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Peyriac-de-Mer


title: Latiromitra meekiana

text:
Latiromitra meekiana là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Ptychatractidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Latiromitra


title: Valergues

text:
Valergues là một commune thuộc tỉnh Hérault trong vùng Occitanie ở phía nam nước Pháp.

Xem thêm
 Commune của tỉnh Hérault

Tham khảo
 INSEE
 IGN

Xã của Hérault


title: Limnephilus major

text:
Limnephilus major là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae.Loài này được tìm thấy ở miền Cổ bắc và miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Cổ bắc
Limnephilus


title: Thời kỳ cận đại

text:
Cận đại là một thời kỳ trong lịch sử loài người kéo dài từ giai đoạn sau Hậu kỳ Trung Cổ () đến đầu Kỷ nguyên Cách mạng (). Trong tiếng Việt, thuật ngữ này theo nghĩa hẹp chỉ tương ứng với "hậu kỳ cận đại" (late modern period) bắt đầu vào giữa thế kỷ 18, hoặc hẹp hơn nữa bắt đầu vào khoảng năm 1900; theo nghĩa rộng thuật từ này còn bao gồm cả "sơ kỳ cận đại" (early modern period) bắt đầu vào khoảng năm 1500 hoặc trước đó vài thập kỷ, diễn ra những sự kiện như nghệ thuật Phục Hưng phổ biến rộng khắp châu Âu, Đế quốc Byzantine sụp đổ và Thời đại Khám phá. Thời kỳ cận đại gắn liền với sự phát triển của chủ nghĩa tư bản, những tiến bộ công nghệ và các cuộc cách mạng.

Khái niệm
Dựa theo những tiêu chí chính trị và văn minh, lý giải về sự kiện khởi đầu cũng như sự kiện kết thúc của thời kỳ Cận đại không được đồng nhất:
 Thời kỳ cận đại kéo dài từ năm 1453 khi Constantinopolis rơi vào tay đế quốc Ottoman đến khi Cách mạng Pháp bùng nổ năm 1789.
 Từ khi Nội chiến Anh bùng nổ năm 1640 đến khi Cách mạng Tháng Mười diễn ra năm 1917 ở nước Nga.
 Từ sau những cuộc phát kiến địa lý ở thế kỷ XV cho đến trước cuộc Cách mạng khoa học - kỹ thuật đương đại (diễn ra vào giữa thế kỷ XX).

Thời kỳ cận đại chứng kiến chủ nghĩa tư bản thế giới trên đà phát triển, các thể chế quốc gia dân chủ được thiết lập và củng cố, giữa hai nền văn minh phương Đông và phương Tây xảy ra những cuộc xung đột, nhưng bên cạnh đó cũng có sự giao lưu. Cũng trong thời kỳ này, cuộc Cách mạng công nghiệp - cơ khí được thực hiện.

Đối với các quốc gia Đông phương, thời Cận đại thường được xem là khởi đầu với cuộc xâm lược của chủ nghĩa thực dân phương Tây. Theo Từ điển Bách khoa Toàn thư Việt Nam, thời Cận đại ở các nước Đông phương gắn liền với quá trình xâm lược và chống xâm lược, sự chuyển biến hình thái kinh tế - xã hội theo chiều hướng tư bản chủ nghĩa, quá trình cải cách và cách mạng của những cơ cấu quyền lực chính trị.
 Ở Việt Nam, nhiều ý kiến cho rằng thời kỳ Cận đại bắt đầu từ khi cuộc xâm lược của thực dân Pháp khởi đầu năm 1858 cho đến Cách mạng Tháng Tám diễn ra năm 1945.
 Trong lịch sử cận đại ở Nhật Bản, Thiên hoàng Minh Trị đã thực hiện cuộc cải cách Minh Trị Duy Tân. Nhờ có cuộc cải cách của ông, Nhật từ một nước phong kiến trở thành một đất nước hiện đại, đứng trong hàng ngũ các cường quốc thế giới.

Xem thêm
 Họ Habsburg
 Đế quốc Ottoman
 Phục hưng
 Nhà Safavid
 Đế quốc Mogul
 Cộng hòa Hà Lan
 Minh Trị Duy Tân
 Pháp thuộc

Chú thích

Thời đại lịch sử
Lịch sử châu Âu theo thời kỳ
.
.
.
.
Lịch sử hiện đại
.
.
.
.
Lịch sử thế giới


title: Agrypnus nivalis

text:
Agrypnus nivalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1934.

Chú thích

Tham khảo

Agrypnus


title: Trung dung

text:
Cụm từ Trung Dung có thể có một trong các nghĩa sau:
Sách Trung Dung, một trong 4 cuốn của bộ Tứ Thư
Đạo trung dung, cách giữ cho ý nghĩ và việc làm luôn luôn ở mức trung hòa, không thái quá, không bất cập.


title: Zonaria (chi ốc biển)

text:
Zonaria là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cypraeidae, họ ốc sứ

Các loài
Các loài thuộc chi Zonaria bao gồm:

 Zonaria picta (Gray, 1824)
 Zonaria pyrum (Gmelin, 1791)
 Zonaria zonaria (Gmelin, 1791)

Chú thích

Tham khảo

Họ Ốc sứ


title: Saint-Bérain

text:
Saint-Bérain là một xã thuộc tỉnh Haute-Loire trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở nam trung bộ nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 960 mét trên mực nước biển. Theo điều tra dân số năm 1999 của INSEE có dân số 118 người.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintberain


title: Arachis ipaensis

text:
Arachis ipaensis là một loài cây thân thảo trong họ Đậu. Loài thực vật này được sử dụng làm nguồn gene để nghiên cứu sinh thực vật của các loài cây chi lạc (Arachis hypogaea).

Chú thích

Tham khảo

ipaensis


title: 13672 Tarski

text:
13672 Tarski (1997 KH) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 30 tháng 5 năm 1997 bởi P. G. Comba ở Prescott.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 13672 Tarski

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1997


title: Thuận Bình (xã)

text:
Thuận Bình là một xã thuộc huyện Thạnh Hóa, tỉnh Long An, Việt Nam.

Địa lý
Xã Thuận Bình nằm ở phía bắc huyện Thạnh Hóa, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp huyện Thủ Thừa
Phía tây giáp xã Tân Hiệp
Phía nam giáp xã Thuận Nghĩa Hòa
Phía bắc giáp huyện Đức Huệ và Campuchia.

Xã có diện tích 57,53 km², dân số năm 1999 là 2.534 người, mật độ dân số đạt 44 người/km².

Hành chính
Xã được chia thành 5 ấp: Gãy, 61, Đồn A, Trà Cú, T3.

Lịch sử
Phần lớn địa bàn xã Thuận Bình trước đây thuộc xã Thuận Nghĩa Hòa.

Ngày 26 tháng 6 năm 1989, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định 74-HĐBT. Theo đó, điều chỉnh một phần diện tích, dân số của xã Thuận Nghĩa Hòa và một phần diện tích, dân số của xã Bình Thành thuộc huyện Đức Huệ để thành lập xã Thuận Bình; đồng thời chuyển các xã Thuận Nghĩa Hòa và Thuận Bình về huyện Thạnh Hóa mới thành lập.

Sau khi thành lập, xã Thuận Bình có 4.816,75 ha diện tích tự nhiên và 2.477 người.

Chú thích

Tham khảo

Xã, phường, thị trấn biên giới Việt Nam - Campuchia


title: Sét kết

text:
Sét kết hay argillit (acgilit), từ tiếng Hy Lạp: árgillos nghĩa là [đất] sét; líthos nghĩa là đá, là đá trầm tích hạt mịn, bao gồm chủ yếu là các hạt sét đã chai cứng. Các dạng argillit về cơ bản là bùn hay bùn cửa biển bị hóa đá. Chúng chứa các lượng hạt với kích thước cỡ đất bùn khác nhau. Nó có thể coi là dạng trung gian giữa sét còn nặn được với đá phiến sét đã phân thành phiến mỏng. Khác với sét, sét kết có độ cứng cao hơn và không có khả năng thấm nước.

Theo thành phần hóa học và khoáng vật học, argillit rất giống với đất sét, nhưng khác ở chỗ có độ cứng lớn hơn và không có khả năng bị mềm nhũn ra trong nước. Hợp thành về cơ bản từ các khoáng vật sét kiểu mica nước (thủy mica), montmorillonit và clorit với hỗn hợp các hạt thạch anh, mi ca, fenspat. Tương tự như đất sét, argillit tạo thành hoặc là các vỉa đồ sộ, hoặc là các biến thể nhiều thớ mỏng. Argillit - một dạng đá trầm tích điển hình, đặc trưng cho các khu vực uốn nếp địa máng cũng như cho các tầng trầm tích bị nhấn chìm sâu của các nền đá.

Các loại argillit biến dần thành đá phiến sét khi quá trình hình thành các lớp có khả năng tách bóc được, đặc trưng cho đá phiến sét, được hình thành và phát triển. Tên gọi khác cho các dạng argillit hóa đá kém hơn là đá bùn (nê nham). Các loại đá này, mặc dù biến thiên về thành phần hợp thành, nhưng thông thường có hàm lượng nhôm và silica (dioxide silic) khá cao với các cation kiềm và kiềm thổ biến thiên. Thuật ngữ pelit thông thường được áp dụng cho các loại đá và trầm tích này. Sự biến chất của argillit tạo ra đá bản, đá thiên mai (phyllit), và đá phiến pelit.

Các hình chạm khắc Haida ở quần đảo Queen Charlotte dọc theo vùng bờ biển của British Columbia là các kho báu nghệ thuật đáng chú ý của thổ dân Bắc Mỹ, được tạo ra từ một loại argilit hạt mịn màu đen và cứng, đôi khi được gọi là "đá bản đen", chỉ có tại mỏ đá trên núi Slatechuck ở khu vực thượng nguồn lạch Slatechuck, gần thị trấn Skidegate trên đảo Graham ("chuck" là thuật ngữ Chinook Jargon để chỉ nước, và nó có thể có nghĩa là lạch hay hồ). Trong khi đã từng có thời, vào khoảng thập niên 1900, nó được chuyên chở tới Victoria để sản xuất, thì ngày nay người Haida có sự độc quyền trong việc sử dụng argillit. Những tác phẩm nghệ thuật này có chất lượng cao và được đánh giá cao trên thế giới kể từ khi người Haida bắt đầu chạm khắc nó để bán cho các thủy thủ vào khoảng năm 1800, và ngày nay, những thợ khắc người Haida hiện đại vẫn tiếp tục truyền thống này, với thiết kế và các kỹ năng đáng kinh ngạc.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 R. V. Dietrich, 2005, Gemrocks: Argillite Truy cập ngày 22-12-2005.
 Viện bảo tàng Văn minh Haida, thư viện argillit
 Báo cáo MINFILE của chính quyền British Columbia, bao gồm các dữ liệu lịch sử và địa chất.

Thạch luận
Đá trầm tích

de:Schiefer#Tonschiefer


title: Wormaldia juliani

text:
Wormaldia juliani là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Wormaldia


title: Euphorbia origanoides

text:
Euphorbia origanoides (tiếng Anh thường gọi là Ascension Spurge) là một loài thực vật thuộc họ Euphorbiaceae. Đây là loài đặc hữu của đảo Ascension a dependency of the UK overseas territory của Saint Helena. Môi trường sống tự nhiên của chúng là thảm thực vật di thực. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Gray, A. 2003. Euphorbia origanoides. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Liên kết ngoài

O
Thực vật được mô tả năm 1753


title: Vịt cổ xanh

text:
Vịt cổ xanh hay le le (danh pháp hai phần: Anas platyrhynchos), có lẽ là loài vịt được biết đến nhất và dễ nhận ra nhất, sinh sống trên khắp các vùng ôn đới và cận nhiệt đới tại Bắc Mỹ, châu Âu, châu Á, New Zealand (hiện là loài vịt phổ biến nhất tại đây) và Úc. Ở các vùng phía bắc, vịt cổ xanh di cư vào mùa đông. Ví dụ, ở Bắc Mỹ, vào mùa đông, vịt cổ xanh di cư về Mexico.

Vịt cổ xanh được cho là tổ tiên của tất cả các giống vịt nhà.

Hiệp ước bảo tồn chim nước di cư Á-Âu-Phi (Agreement on the Conservation of African-Eurasian Migratory Waterbirds - AEWA) áp dụng cho vịt cổ xanh.

Ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài

P
Vịt
Động vật được mô tả năm 1758
Chim châu Âu
Chim di cư (Tây Bán cầu)


title: 11519 Adler

text:
11519 Adler (1991 GZ4) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 8 tháng 4 năm 1991 bởi E. W. Elst ở Đài thiên văn Nam Âu.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 11519 Adler

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Eric Walter Elst
Thiên thể phát hiện năm 1991


title: Gallerucida emeishanica

text:
Gallerucida emeishanica là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Lopatin miêu tả khoa học năm 2005.

Chú thích

Tham khảo

Gallerucida


title: Xenoda impressa

text:
Xenoda impressa là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 2004.

Chú thích

Tham khảo

Xenoda


title: Yeles

text:
Yeles là một đô thị trong tỉnh Toledo, Castile-La Mancha, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2006 (INE), đô thị này có dân số là 3.113 người.

Tham khảo

Đô thị ở Toledo


title: Homonopsis

text:
Homonopsis là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.

Các loài
Homonopsis foederatana (Kennel, 1901)
Homonopsis illotana (Kennel, 1901)
Homonopsis multilata Wang Li & Wang, 2003
Homonopsis rubens Kuznetsov, 1976

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Archipini


title: Udea nigrescens

text:
Udea nigrescens là một loài bướm đêm thuộc họ Crambidae. Nó là loài đặc hữu của Kauai, Oahu, Molokai và Maui.

Ấu trùng ăn các loài Abutilon, Sida cordifolia và Sida rhombifolia.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 8, Pyraloidea

Udea
Loài đặc hữu của Hawaii


title: Minneapolis–Saint Paul

text:
Minneapolis–Saint Paul là một vùng đô thị ở tiểu bang Minnesota, Hoa Kỳ. Các thành phố chính của vùng đô thị này là Minneapolis và Saint Paul. Theo điều tra dân số năm 2010 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, vùng đô thị này có tổng dân số 3,27 triệu người, là vùng đô thị lớn thứ 16 trong các vùng đô thị Hoa Kỳ.
Minneapolis–Saint Paul là khu vực đô thị đông dân nhất trong tiểu bang Minnesota, Hoa Kỳ, và bao gồm 186 thành phố và thị trấn được xây dựng xung quanh các con sông Mississippi, Minnesota và St Croix. Khu vực này cũng có biệt danh là thành phố Twin cho hai thành phố lớn nhất, Minneapolis, với dân số cao nhất, và Saint Paul, thủ phủ bang. Đây là một ví dụ điển hình của các thành phố sinh đôi về vị trí địa lý.

Khu vực này là một phần của một bộ phận của khu vực điều tra dân số lớn hơn của Mỹ có tên Minneapolis-St. Paul-Bloomington, MN-WI, bao gồm 11 quậntại tiểu bang Minnesota và hai quận ở Wisconsin. Khu vực rộng hơn, khu vực thống kê kết hợp được gọi là Minneapolis-St. Paul-St. Cloud, MN-WI với dân số 3.615.902 người của theo cuộc tổng điều tra dân số 2010, xếp hạng đông dân thứ 13 ở Mỹ

Để nhắc nhở mọi người đã thực sự có hai thành phố, người ta bắt đầu sử dụng các cụm từ Dual Cities (hai thành phố) khoảng năm 1872, phát triển thành thành phố sinh đôi. Mặc dù có biệt danh sinh đôi, hai thành phố là đô thị độc lập với biên giới được xác định và khá khác biệt với nhau. Minneapolis là hơi trẻ hơn và với những tòa nhà chọc trời hiện đại. Saint Paul đã được ví như một thành phố bờ biển phía Đông Hoa Kỳ hoặc một thành phố châu Âu với các khu phố cổ kính, và một bộ sưu tập lớn các kiến trúc cuối Victoria được bảo quản tốt. Cũng lưu ý một số nền văn hóa khác nhau của hai thành phố Minneapolis là chịu ảnh hưởng của đầu (và vẫn có ảnh hưởng) di sản Scandinavian / Lutheran và tự hào có cộng đồng lớn nhất Somali ở Bắc Mỹ, trong khi Saint Paul đã chịu ảnh hưởng của thời kỳ đầu Pháp, Ailen và Công giáo Đức và một cộng đồng người H'Mông tăng trưởng.

Ngày nay, hai thành phố trực tiếp gíp giới với nhau và các quận trung tâm hai thành phố có khoảng cách khoảng 9 dặm (14 km). Các thành phố thu hút hành khách từ xa như Rochester, St Cloud, Albert Lea, Mankato, La Crosse và Eau Claire.
Khu vực này có sân bay quốc tế Minneapolis−Saint Paul.

Tham khảo

Thành phố đôi
Khu dân cư của Minnesota trên sông Mississippi
Vùng đô thị của Wisconsin
Vùng đô thị của Minnesota
Cạnh tranh khu vực
Đại hội Toàn quốc Đảng Cộng hòa 2008


title: Melanoxanthus lamottei

text:
Melanoxanthus lamottei là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Girard miêu tả khoa học năm 1971.

Chú thích

Tham khảo

Melanoxanthus


title: Danh sách đô thị tại Lugo

text:
Đây là danh sách các đô thị ở tỉnh Lugo, thuộc cộng đồng tự trị Galicia, Tây Ban Nha.

{| class="wikitable sortable"

TênDân số(2002)

Abadín3.342
Alfoz2.398
Antas de Ulla2.719
Baleira1.845
Baralla3.279
Barreiros3.357
Becerreá3.532
Begonte3.748
Bóveda1.974
Burela8.176
Carballedo3.121
Castro de Rei5.966
Castroverde3.418
Cervantes2.135
Cervo5.016
O Corgo4.224
Cospeito5.706
Chantada9.695
Folgoso do Courel1.510
A Fonsagrada5.146
Foz9.612
Friol4.729
Guitiriz6.249
Guntín3.453
O Incio2.455
Láncara3.235
Lourenzá2.779
Lugo89.509
Meira1.816
Mondoñedo4.987
Monforte de Lemos19.817
Monterroso4.253
Muras1.067
Navia de Suarna1.869
Negueira de Muñiz233
As Nogais1.547
Ourol1.465
Outeiro de Rei4.333
Palas de Rei4.135
Pantón3.377
Paradela2.552
O Páramo1.925
A Pastoriza3.975
Pedrafita do Cebreiro1.562
A Pobra do Brollón2.572
Pol2.072
A Pontenova3.261
Portomarín2.035
Quiroga4.209
Rábade1.583
Ribadeo9.163
Ribas de Sil1.406
Ribeira de Piquín842
Riotorto1.830
Samos2.073
Sarria13.053
O Saviñao5.000
Sober3.009
Taboada4.077
Trabada1.616
Triacastela882
O Valadouro2.371
O Vicedo2.303
Vilalba15.520
Viveiro15.444
Xermade2.595
Xove3.625

Xem thêm

Địa lý Tây Ban Nha
Danh sách các đô thị của Tây Ban Nha

Tham khảo

Lugo


title: Wettinia kalbreyeri

text:
Wettinia kalbreyeri là loài thực vật có hoa thuộc họ Arecaceae. Loài này được (Burret) R.Bernal miêu tả khoa học đầu tiên năm 1995.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Wettinia
Thực vật được mô tả năm 1995
Thực vật Colombia
Thực vật Ecuador


title: Lễ hội Đại phan

text:
Lễ hội đại phan hay cầu mùa là một lễ hội của người đồng bào dân tộc Sán Dìu và Ngái. Trong tín ngưỡng, tâm linh có ý nghĩa là một lễ cầu an, cầu mùa, xua đuổi tà ma, dịch bệnh. Đại phan tích hợp nhiều yếu tố văn hóa đặc trưng về phong tục, tập quán, nghi thức thờ cúng, ca - múa - nhạc, mỹ thuật.

Các hoạt động chính
Lễ hội gồm:
Lễ rước Thành hoàng từ trung tâm lễ hội đến bãi biển rồi quay lại
Lễ dựng cây phan (cây nêu)
Hát Soọng cô
Tục chém súc hiến tế (chém lợn, chém bò)
Leo gươm và đi trên than hồng
Nghi thức cấp sớ điệp sắc phong cho thầy cúng

Sự mai một
Do nhiều nguyên nhân, Đại phan đã bị mai một khoảng hơn 60 năm nay.

Liên kết ngoài
Cẩm nang du lịch văn hóa Vân Đồi - Quảng Ninh: Phục hưng lễ hội

Lễ hội của người Sán Dìu


title: Beutal

text:
Beutal là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Doubs


title: Heteroderes vinsoni

text:
Heteroderes vinsoni là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1925.

Chú thích

Tham khảo

Heteroderes


title: Bát ăn

text:
Bát ăn (còn gọi đơn giản là bát, phương ngữ miền Bắc), hoặc chén (phương ngữ miền Nam), đọi (phương ngữ vùng Bắc Trung Bộ), là một đĩa tròn hoặc hộp đựng thường được sử dụng để chuẩn bị và phục vụ thức ăn. Nội thất của một bát được đặc trưng hình dạng như một nắp hình cầu, với các cạnh và phía dưới tạo thành một đường cong liền mạch. Điều này làm cho bát đặc biệt thích hợp để giữ chất lỏng và thức ăn lỏng, vì đồ chứa bên trong của bát được tập trung tự nhiên ở trung tâm của nó bởi lực hấp dẫn. Bề ngoài của một cái bát thường tròn nhất, nhưng có thể có bất kỳ hình dạng nào, kể cả hình chữ nhật.

Kích thước của bát thay đổi từ bát nhỏ dùng để đựng một phần thức ăn cho đến bát lớn, chẳng hạn như bát đục lỗ hoặc bát salad, thường được sử dụng để giữ hoặc lưu trữ nhiều hơn một phần thức ăn. Có một số chồng chéo giữa bát, cốc uống và đĩa. Những cái bát rất nhỏ, chẳng hạn như trà oản (茶碗), thường được gọi là tách trà, trong khi những chiếc đĩa có giếng đặc biệt sâu thường được gọi là bát.

Trong các nền văn hóa Nam Á, bát vẫn là hình thức điển hình của vật chứa thực phẩm để ăn, và trên đó nó được phục vụ. Các hình thức nhỏ trong lịch sử cũng được sử dụng để phục vụ cả trà và đồ uống có cồn. Đối thủ chính của nó là đĩa phẳng, chiếm ưu thế trong văn hóa phương Tây và nhiều nền văn hóa khác, như các hình thức của cốc làm cho đồ uống.

Lý lịch

Bát hiện đại có thể được làm bằng gốm, kim loại, gỗ, nhựa và các vật liệu khác. Bát đã được thực hiện trong hàng ngàn năm. Những chiếc bát rất sớm đã được tìm thấy ở Trung Quốc, Hy Lạp cổ đại, Bêlarut và trong một số nền văn hóa của người Mỹ bản địa.

Trong đồ gốm Hy Lạp cổ đại, những chiếc bát nhỏ, bao gồm phiales và pateras, và những chiếc cốc hình bát gọi là kylices đã được sử dụng. Phiales được sử dụng cho libations và bao gồm một vết lõm nhỏ ở trung tâm cho bát sẽ được tổ chức với một ngón tay, mặc dù một nguồn chỉ ra rằng những được sử dụng để giữ nước hoa chứ không phải là rượu. Một số ví dụ Địa Trung Hải từ thời đại đồ đồng trang trí công phu và tinh tế của thiết kế. Ví dụ, thiết kế tàu phun nước cầu xuất hiện ở Minoan tại Phaistos. Vào thiên niên kỷ thứ 4 trước Công nguyên, có bằng chứng cho thấy văn hóa Uruk của Mesopotamia cổ đại được sản xuất hàng loạt bát vát có kích thước tiêu chuẩn. Hơn nữa, trong đồ gốm Trung Quốc, có rất nhiều bát được vẽ công phu và các tàu khác có niên đại thời kỳ đồ đá mới. , người già nhất được tìm thấy là 18.000 tuổi.

Khi kiểm tra những chiếc bát được tìm thấy trong một cuộc khai quật khảo cổ ở Bắc Mỹ, nhà nhân chủng học Vincas Stepona xác định một cái bát bằng kích thước của nó, viết rằng đường kính của một cái bát hiếm khi rơi xuống một nửa chiều cao và những chiếc bát lịch sử có thể được phân loại theo cạnh, hoặc miệng và hình dạng của chúng.

Bát chung

Trong nhiều nền văn hóa, thực phẩm và thức uống được chia sẻ trong một bát hoặc cốc commune. Tại Mali, tên của thị trấn Bandiagara () đề cập đến bát xã bữa ăn được phục vụ trong. Tên dịch xấp xỉ để "bát ăn lớn." Ở Zimbabwe, sadza theo truyền thống được ăn từ bát chung, một truyền thống vẫn được duy trì bởi một số gia đình chủ yếu ở khu vực nông thôn. Nó thường được ăn bằng tay phải mà không cần sự trợ giúp của dao kéo; thường được cuộn thành một quả bóng trước khi được nhúng vào nhiều loại gia vị như nước sốt/ nước thịt, sữa chua hoặc rau hầm. Lakh là một món cháo luộc phổ biến được làm bằng các viên bột kê (araw/ arraw) thường được dùng để phục vụ với sữa lên men ngọt. Thường được phục vụ trong một bát chung hoặc đĩa ở Sénégal.

Ở Trung Quốc, việc một thực khách sử dụng đũa của mình để lấy thức ăn từ bát và đĩa chung được coi là thô lỗ và mất vệ sinh. Những hành vi thô lỗ tiềm tàng khác với đũa bao gồm chơi với chúng, tách chúng ra bằng mọi cách (chẳng hạn như cầm một tay mỗi người), đâm thức ăn với chúng hoặc đứng thẳng đứng trong đĩa thức ăn. (Loại thứ hai đặc biệt thô lỗ, gợi lên hình ảnh của nhang hoặc gậy 'joss' được sử dụng một cách trang trọng trong đám tang).

Trong một số nền văn hóa, bát chung có một tập hợp nghiêm ngặt xã hội, bằng chứng là thành ngữ Tây Ban Nha, " Cuándo hemos comido en el mismo plato?, " (Tiếng Anh: Khi nào chúng ta ăn cùng một món ăn?)

Hình ảnh

Xem thêm

 Cầu tàu
 Tiệc đứng
 Bát đĩa
 Danh sách dụng cụ ăn uống

Tham khảo

Liên kết ngoài

Vật dụng chứa
Thiết bị nhà bếp
Bát đĩa gốm sứ
Vật chứa phục vụ


title: (48605) 1995 CW1

text:
{{DISPLAYTITLE:(48605) 1995 CW1}}

(48605) 1995 CW1 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Robert H. McNaught ở Đài thiên văn Siding Spring ở Coonabarabran, New South Wales, Australia, ngày 7 tháng 2 năm 1995.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 48001–49000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1995
Được phát hiện bởi Robert H. McNaught
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Nam Bình, Kiến Xương

text:
Nam Bình là một xã thuộc huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình, Việt Nam.

Thông tin thêm
Xã Nam Bình từng được phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân thời kỳ Kháng chiến chống Pháp.

Vị trí địa lý
Xã nằm cách thành phố Thái Bình khoảng 22 km, đi theo tỉnh lộ 23 từ hướng thành phố Thái Bình đi Tiền Hải, đến ngã ba Thị trấn Thanh Nê rẽ phải 7 km.

Xã nằm cách sông Hồng đoạn chảy qua tỉnh Thái Bình khoảng 3 km đường chim bay, đồng thời cũng là đoạn sông ranh giới của huyện Kiến Xương, Vũ Thư (Thái Bình) và Xuân Trường, Giao Thủy (Nam Định).

Địa giới hành chính xã phía Đông giáp xã Quang Trung và xã Bắc Hải (huyện Tiền Hải); phía Tây giáp xã Bình Định; phía Nam giáp xã Bình Thanh; phía Bắc giáp xã Minh Quang.

Lịch sử
Địa bàn xã Nam Bình ngày nay, nguyên xưa là các làng xã Kinh Nam, Phú Cốc, Đa Cốc, Sơn Thọ và Thái Cao, đều thuộc tổng Đa Cốc, quận Trực Định và quận Chân Định, phủ Kiến Xương, tỉnh Nam Định. Sau Cách mạng tháng 8. Về sau các làng xã trên được nhập vào xã Bình Thanh, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình. Đến năm 1947, các làng trên được tách ra khỏi xã Bình Thanh để lập thành xã Nam Bình.

Giao thông
Xã có một con đường nhựa chạy suốt từ đầu đến cuối xã. Từ trung tâm xã đi Thành phố Thái Bình và các tỉnh lân cận khá thuận lợi, hiện nay có xe ô tô khách chạy qua đi các tỉnh như Thành phố Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Nam Định, Hà Nam, Hòa Bình.v.v...

Dân cư
Xã có mật độ dân cao sống tập trung trong diện tích khoảng gần 2 km². Dân số của xã khoảng hơn 5.000 người, dân số trẻ do trào lưu hiện nay và lượng lao động chủ yếu đi làm xa. Lao động trong xã còn lại chủ yếu người già và trẻ nhỏ. Dân số sống tập trung nên vẫn còn lại những phong tuc tập quán xa xưa.

Khí hậu
 Lượng mưa trung bình hàng năm: 1.400-1.800 mm.
 Nhiệt độ trung bình: 23,5 °C.
 Số giờ nắng trong năm: 1.600-1.800 giờ.
 Độ ẩm tương đối trung bình: 85-90%.
 Khí hậu: nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa: mùa nóng, mưa nhiều từ tháng 5 đến tháng 10; mùa lạnh, khô từ tháng 11 năm trước đến tháng 4 năm sau (theo số liệu quan trắc của tỉnh Thái Bình).

Kinh tế
Nền kinh tế ở đây là nền nông nghiệp thuần túy có truyền thống thâm canh cây lúa. Xã từng nổi tiếng thời Chiến tranh Việt Nam nhờ đạt được thành tích sản xuất lúa với sản lượng 5 tấn/ha.

Hiện nay phần lớn những người ở lứa tuổi 18 - 45 đều đi làm ăn xa, lực lượng trong độ tuổi lao động làm nông nghiệp ít, chủ yếu là người già và trẻ nhỏ, nền kinh tế làm nông nghiệp thuần túy, không phát triển những nghề thủ công nghiệp truyền thống. Nền kinh tế chủ yếu dựa vào lao động đi làm xa; thời gian gần đây có một số lao động đi xuất khẩu lao động.

Di tích - Danh thắng
Xã có ngôi đình làng rất nổi tiếng, trước những năm 50 của thế kỷ 20 được xây dựng bằng gạch nung, nhưng trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đã bị thực dân Pháp đốt phá. Đình được xây dựng khoảng thế kỷ XVIII có đình chính rộng 7 gian, 1 tầng, mái cong lợp ngói vảy cá, toàn bộ gỗ trong đình được làm bằng gỗ lim, được chạm trổ công phu cầu kỳ với nhiều hình thù đẹp mắt mang đậm dấu ấn lịch sử của thế kỷ trước, cột đình bằng lim có đường kính khoảng 1m với 4 cột chính. Hai bên đình là hai dãy quán 5 gian gỗ lim ngói vảy cá. Phía đằng trước đình có hai ông hộ pháp đứng canh gác và hai cây bàng rất lớn có tuổi thọ hàng nghìn năm. Toàn bộ sân đình được lát bằng gạch xi măng cát kích thước 40x40 cm, các lối đi lại trong đình được lát bằng đá vôi tảng. Phía sau đình là khuôn viên rộng lớn có một ngôi đình nhỏ khoảng 3 gian có củng nhỏ là nơi trang trọng để những người có chức sắc trong làng được phép thờ cúng. Bên ngoài khuôn viên chùa, nhìn ra phía trước là cầu ao được làm bằng đá tảng, hai bên là hai cây si lớn có tuổi thọ gần nghìn năm. Phía bên tay phải là chiếc cầu đá bắc qua sông cũng được làm bằng đá tảng. Hàng năm diễn ra lễ rước từ đình lên đền Đông Vinh vào các ngày rằm tháng giêng và rằm tháng tám.

Theo những người cao tuổi thì toàn bộ gạch này trước đây được xây dựng đình, được nung từ những lò gạch thủ công .

Tại vị trí của ngôi đình nổi tiếng này trước năm 1990 có rất nhiều bia đá, đồ đá có kiến trúc cầu kỳ (như đá hình đầu rồng, hình thân rồng, hình con rùa, con cua, con cá, chạm trổ công phu, sắc nét.

Chùa Đa Cốc là một trong những di tích lịch sử được nhà nước cấp di tích lịch sử văn hoá.

Chùa Thượng Hiền

Chợ Gốc Gạo, nơi giao thương chủ yếu của người dân trong xã. Bên cạnh chợ Gốc Gạo đã từng có 1 cây gạo rất lớn có niên đại hàng trăm năm vì thế được gọi là chợ Gốc Gạo, là nơi trước đây ông Bùi Văn Lự - Chủ tịch kiêm Bí thư đầu tiên của xã vào năm 1941 đã bí mật treo lá cờ búa liềm nhân kỷ niệm Cách mạng tháng Mười Nga.

Giáo dục - Y tế
Xã có nền giáo dục khá phát triển. Xã hiện nay có 1 trường mẫu giáo, 1 trường tiểu học, 1 trường THCS được xây dựng từ năm 1983 và đang xuống cấp nghiêm trọng.

Trạm y tế, nhà văn hóa thôn xóm, Ủy ban nhân dân được xây dựng khang trang. Một số dòng họ đã xây dựng trùng tu từ đường rất lớn.

Chú thích

Tham khảo


title: Tinodes vristchika

text:
Tinodes vristchika là một loài Trichoptera trong họ Psychomyiidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Tinodes


title: Dialium bipindense

text:
Dialium bipindense là một loài rau đậu thuộc họ Fabaceae.
Loài này có ở Cameroon và Gabon.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Dialium bipindense. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

bipindense
Thực vật Cameroon
Thực vật Gabon


title: Helcystogramma

text:
Helcystogramma là một chi bướm đêm thuộc họ Gelechiidae.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Gelechiidae


title: Klitispa mutilata

text:
Klitispa mutilata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Chen & Sun miêu tả khoa học năm 1964.

Chú thích

Tham khảo

Klitispa


title: An Ấp (định hướng)

text:
An Ấp có thể là:

Việt Nam
 Xã An Ấp, huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình

Trung Quốc
 Tên Hán Việt của kinh đô An Ấp (安邑) của nước Ngụy thời Chiến Quốc. Nay thuộc huyện Hạ.


title: Tipula semipeliostigma

text:
Tipula semipeliostigma là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Smaragdina australis

text:
Smaragdina australis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 1993.

Chú thích

Tham khảo

Smaragdina


title: Ectoedemia flavimacula

text:
Stigmella flavimacula là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó là loài duy nhất được tìm thấy ở the mountainous area near the Varzob river và miền nam Vakhsh river valley in Tadzhikistan, near the border with Afghanistan.

Chiều dài cánh trước là 1.6-1.8 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 6 đến tháng 8.

Ấu trùng ăn Populus species, probably bao gồm Populus pruinosa. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Five new mining Lepidoptera (Nepticulidae, Bucculatricidae) from central Asia

Ectoedemia


title: Polycentropus jenula

text:
Polycentropus jenula là một loài Trichoptera trong họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Polycentropus


title: Oncidium longicornu

text:
Oncidium longicornu là một loài phong lan có ở Brasil tới đông bắc Argentina.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

L
Thực vật Brasil
Thực vật Argentina
Lan Brasil


title: Freisbach

text:
Freisbach là một đô thị thuộc huyện Germersheim, bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị Freisbach có diện tích 4,98 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 1039 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Germersheim


title: Semiotus borrei

text:
Semiotus borrei là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1878.

Chú thích

Tham khảo

Semiotus


title: Sennius obesulus

text:
Sennius obesulus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Sharp miêu tả khoa học năm 1885.

Chú thích

Tham khảo

Sennius


title: Trần Kiện

text:
Trần Kiện (chữ Hán: 陳鍵, ? - 1285), sau này đổi họ thành Mai Kiện, là một quý tộc nhà Trần trong lịch sử Việt Nam. Trong cuộc chiến tranh với nhà Nguyên, Trần Kiện đã đầu hàng quân Nguyên và cộng tác đắc lực cho lực lượng quân Nguyên. Sau khi quân Nguyên bị đại bại tại chiến trường Đại Việt, Trần Kiện theo quân Nguyên rút về phương Bắc nhưng đã bị quân phục kích của nhà Trần do Nguyễn Địa Lô bắn chết.

Ông thường bị xem là một kẻ bán nước vì hành động đầu hàng và cộng tác với quân Nguyên. Sau này Trần Nhân Tông đổi họ của ông và tất cả những người thân thích họ Trần đã đầu hàng quân Nguyên (trừ Trần Ích Tắc) sang họ Mai.

Thân thế
Trần Kiện là con của Tĩnh Quốc vương Trần Quốc Khang, được phong tước Chương Hiến Thượng hầu (彰憲上侯). Tương truyền, ông có tướng mạo khôi ngô, đọc thuộc binh thư, giỏi việc bắn cung, cưỡi ngựa. Do vậy, ông được triều đình tin tưởng cho thay cha lĩnh chức Tĩnh Hải quân Tiết độ sứ và ban hôn với Quỳnh Huy, con gái của Thái sư Chiêu Minh vương Trần Quang Khải, sinh con và được phong là Mặc hầu. Ông được Lê Tắc xem là người có tính khiêm cung nho nhã, độ lượng, đãi kẻ dưới rất có ơn, nhân dân ai cũng thương mến.

Trong chiến tranh
Năm Giáp Thân 1284 (niên hiệu Chí Nguyên), ông cùng Tá Thiên Đại vương Trần Đức Việp có hiềm khích, nên giả vờ theo học đạo Lão Trang, về làng Nhân Mục ẩn cư. Trong năm đó Thoát Hoan dẫn quân xâm lược Đại Việt, nhà Trần bị đánh thua, Toa Đô lại dẫn binh từ Chiêm Thành đánh tập hậu tạo thế gọng kìm. Chỉ huy nhà Trần tỏ ra hoảng hốt, không có kế hoạch đối phó, bèn sử dụng Trần Kiện sai đem quân chống cự với Toa Đô.

Do binh lực tại chỗ không đủ, lại không có viện binh, không rõ tin tức của vua tôi nhà Trần cho nên Trần Kiện dao động bàn với Lê Tắc rằng:

Tháng Giêng năm sau (1285), Trần Kiện đem bọn Lê Tắc cùng vài vạn người, dâng binh khí xin đầu hàng. Trấn Nam vương Thoát Hoan khen ngợi và ban thưởng xiêm áo, yên cương.

Vào mùa hạ tháng Tư, Thoát Hoan sai ,  dẫn hộ tống Chương Hiến hầu Trần Kiện về phương Bắc triệu kiến Hốt Tất Liệt. Tuy nhiên đoàn người ngựa trạm đến ải Chi Lăng thì bị quân triều Trần do Nguyễn Thế Lộc, Nguyễn Lãnh phục kích ngày đêm vây đánh. Trần Kiện cùng các quan phá vòng vây chạy ra đàng trước, lại bị dân quân đón đánh, xe cộ chở lương thực đều bị cướp phá sạch. Trần Kiện bị Nguyễn Địa Lô dùng cung tên bắn chết.

Tham khảo
 An Nam Chí lược, Lê Tắc, quyển 13, gia thế họ Trần

Chú thích

Xem thêm
 Nhà Trần
 Trần Ích Tắc

Quan lại nhà Trần
Mất năm 1285
Hoàng tộc nhà Trần


title: Bombus flavifrons

text:
Bombus flavifrons là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cresson mô tả khoa học năm 1863.

Chú thích

Tham khảo

F
Động vật được mô tả năm 1863
Côn trùng Bắc Mỹ
Lịch sử tự nhiên Nevada
Lịch sử tự nhiên Oregon
Động vật California
Động vật Tây Hoa Kỳ
Hệ động vật Alaska


title: Horsfieldia macilenta

text:
Horsfieldia macilenta là một loài thực vật thuộc họ Myristicaceae. Loài này có ở Indonesia và Malaysia.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Horsfieldia macilenta. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

macilenta
Thực vật dễ tổn thương


title: Villeneuve-d'Entraunes

text:
Villeneuve-d'Entraunes là một xã ở tỉnh Alpes-Maritimes, vùng Provence-Alpes-Côte d'Azur ở đông nam nước Pháp.

Người dân địa phương trong tiếng Pháp gọi là Villeneuvois.

Hành chính

Thông tin nhân khẩu

=Liên kết ngoài
 Villeneuve-d'Entraunes trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
 Villeneuve-d'Entraunes trên trang mạng của Insee
 Villeneuve-d'Entraunes trên trang mạng của Quid
 Localisation de Villeneuve-d'Entraunes sur une carte de France et communes limitrophes
 Plan de Villeneuve-d'Entraunes sur Mapquest

Tham khảo

Villeneuvedentraunes


title: Monolepta satoi

text:
Monolepta satoi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Kimoto miêu tả khoa học năm 1983.

Chú thích

Tham khảo

Monolepta


title: Dibolia obtusa

text:
Dibolia obtusa là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Wollaston miêu tả khoa học năm 1864.

Chú thích

Tham khảo

Dibolia


title: Osterøy

text:
{{Historical populations
|footnote = Nguồn: Statistics Norway.
|shading = off
|1951|2688
|1960|2513
|1970|5660
|1980|6579
|1990|7016
|2000|7006
|2010|7385
|2020|7905
|2030|8495
}}

Osterøy là một đô thị ở hạt Hordaland, Na Uy. Trung tâm hành chính nằm ở Lonevåg tại trung tâm đảo còn khu định cư có dân số lớn nhất là Valestrandfossen với 1.012 dân tại thời điểm ngày 1/1/2008.

Đô thị Osterøy nằm trên phần lớn hòn đảo cùng tên, dù phần lớn phần đông bắc không có dân sinh sống thuộc đô thị Vaksdal. Osterøy nằm ngay phía đông bắc Bergen, và được bao quanh bởi các fjord'' Osterfjorden và Sørfjorden. Nhà soạn nhạc Ole Bull có ngôi nhà trên đảo Valestrandfossen. nông trang Havrå nằm trên đảo.
Đô thị Osterøy được lập ngày 1/1/1964. Một phần của Haus (dân số: 2.327), khu vực Bruvikbygda của Bruvik (dân số: 409), một phần của đô thị Hosanger (dân số: 1.616), và một phần của đô thị Hamre (dân số: 1.166) đã được sáp nhập để tạo lập đô thị Osterøy.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đô thị Hordaland


title: Stigmella triumfettica

text:
Stigmella triumfettica là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được miêu tả bởi Scoble năm 1978. Nó được tìm thấy ở Nam Phi (Nó đã dược miêu tả ở the Pretoria District in Transvaal).

Ấu trùng ăn Triumfetta species. Chúng có thể ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

T


title: Celles-sur-Durolle

text:
Chambon-sur-Dolore là một xã ở tỉnh Puy-de-Dôme trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes miền trung nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 960 mét trên mực nước biển.

Các đô thị giáp ranh
Trong tổng Saint-Rémy-sur-Durolle: Arconsat, Chabreloche, La Monnerie-le-Montel, Palladuc, Saint-Victor-Montvianeix và Viscomtat
Trong tổng Mayet-de-Montagne (quận Vichy, tỉnh Allier): Lavoine
Trong tổng Saint-Just-en-Chevalet (quận Roanne, tỉnh Loire, vùng Auvergne-Rhône-Alpes): Saint-Priest-la-Prugne.

Tham khảo
INSEE

Chambonsurdolore


title: Caloptilia matsumurai

text:
Caloptilia matsumurai là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Nhật Bản (Honshū).

Sải cánh dài 11.7-13.2 mm. There are two forms, an aestival và an autumnal form, which are distinct in colour-pattern.

Ấu trùng ăn Toxicodendron sylvestre và Toxicodendron trichocarpum. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Caloptilia


title: Mazuela

text:
Mazuela là một đô thị trong tỉnh Burgos, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2008 (INE), đô thị này có dân số là 97 người.

Tham khảo

Đô thị ở Burgos


title: Cephaloleia apicalis

text:
Cephaloleia apicalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1858.

Chú thích

Tham khảo

Cephaloleia


title: 20107 Nanyotenmondai

text:
20107 Nanyotenmondai là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1420.2337547 ngày (3.89 năm).

Nó được phát hiện ngày 28 tháng 8 năm 1995.

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1995


title: Eupilaria leucopeza

text:
Eupilaria leucopeza là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Eupilaria
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Anoplischius maculicollis

text:
Anoplischius maculicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Champion mô tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Anoplischius


title: Perito

text:
Perito là một đô thị (comune) thuộc tỉnh Salerno trong vùng Campania của Ý. Perito có diện tích 23 km2, dân số là 1038 người (năm 2009).

Tham khảo

Đô thị tỉnh Salerno
Thành phố và thị trấn ở Campania


title: Shorea contorta

text:
Shorea contorta (tiếng Anh thường gọi là White Lauan) là một loài thực vật thuộc họ Dipterocarpaceae. Đây là loài đặc hữu của Philippines.

Chú thích

Tham khảo
 Ashton, P. 1998. Shorea contorta. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Philippines
contorta


title: Roussines, Charente

text:
Roussines là một xã thuộc tỉnh Charente trong vùng Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp. Xã này có độ cao trung bình 236 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Charente


title: Placidochromis

text:
Placidochromis là một chi cichlids là đặc hữu của hồ Malawi ở miền đông châu Phi. Phần lớn loài trong chi này sống ở các vùng cát của hồ.

Các loài
Chi này hiện có 43 loài:
 Placidochromis acuticeps Hanssens, 2004
 Placidochromis acutirostris Hanssens, 2004
 Placidochromis argyrogaster Hanssens, 2004
 Placidochromis boops Hanssens, 2004
 Placidochromis borealis Hanssens, 2004
 Placidochromis chilolae Hanssens, 2004
 Placidochromis communis Hanssens, 2004
 Placidochromis domirae Hanssens, 2004
 Placidochromis ecclesi Hanssens, 2004
 Placidochromis electra – Deepwater Hap
 Placidochromis elongatus Hanssens, 2004
 Placidochromis fuscus Hanssens, 2004
 Placidochromis hennydaviesae
 Placidochromis intermedius Hanssens, 2004
 Placidochromis johnstoni
 Placidochromis koningsi Hanssens, 2004
 Placidochromis lineatus Hanssens, 2004
 Placidochromis longimanus
 Placidochromis longirostris Hanssens, 2004
 Placidochromis longus Hanssens, 2004
 Placidochromis lukomae Hanssens, 2004
 Placidochromis macroceps Hanssens, 2004

 Placidochromis macrognathus Hanssens, 2004
 Placidochromis mbunoides Hanssens, 2004
 Placidochromis milomo – Super VC-10 Hap
 Placidochromis minor Hanssens, 2004
 Placidochromis minutus Hanssens, 2004
 Placidochromis msakae Hanssens, 2004
 Placidochromis nigribarbis Hanssens, 2004
 Placidochromis nkhatae Hanssens, 2004
 Placidochromis nkhotakotae Hanssens, 2004
 Placidochromis obscurus Hanssens, 2004
 Placidochromis ordinarius Hanssens, 2004
 Placidochromis orthognathus Hanssens, 2004
 Placidochromis pallidus Hanssens, 2004
 Placidochromis phenochilus
 Placidochromis platyrhynchos Hanssens, 2004
 Placidochromis polli
 Placidochromis rotundifrons Hanssens, 2004
 Placidochromis subocularis
 Placidochromis trewavasae Hanssens, 2004
 Placidochromis turneri Hanssens, 2004
 Placidochromis vulgaris Hanssens, 2004

Ghi chú

Tham khảo

  [2009]: Placidochromis species. Truy cập 2009-OCT-03.

Cá châu Phi


title: Lyria tulearensis

text:
Lyria tulearensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Volutidae, họ ốc dừa.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Lyria


title: Theta lyronuclea

text:
Theta lyronuclea là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Theta


title: Mehmet Topal

text:
Mehmet Topal (sinh ngày 3 tháng 3 năm 1986) là một cầu thủ người Thổ Nhĩ Kỳ hiện đang chơi cho Fenerbahçe. Vị trí của anh là Tiền vệ phòng ngự và anh mang số áo 14. Anh ký hợp đồng vào tháng 9 năm 2006 từ Çanakkale Dardanelspor cùng ngày Galatasaray cũng ký 1 hợp đồng với Junichi Inamoto. Anh chỉ ra sân thỉnh thoảng vài lần trong mùa giải đầu tiên để cố gắng tạo ra một tự điều chỉnh cho câu lạc bộ mới.

Có một sự thay đổi tình cờ in sâu trong đội hình chính của Galatasaray bởi 1 điều kiện xương chậu tồi tệ hiếm có đã làm tuyển thủ Thụy Điển Tobias Linderoth chấn thương, đối với tiền vệ phòng ngự 22 tuổi là một việc may mắn. Vì thế, Linderoth bị loại vào tháng 10, anh đã thúc giục huấn luyện viên người Đức Karl-Heinz Feldkamp chọn cầu thủ 22 tuổi là sự lựa chọn số 1. Đó là một thí nghiệm thành công, dù Topal đã rất biết ơn cầu thủ người Thụy Điển, đã nói: "Anh ấy đã giúp tôi nhiều, Cho tôi biết những khoảng trống mà tôi có thể cải thiện và làm thế nào làm được điều đó. Đáng buồn là, tôi đạt được thay đổi này qua chấn thương của anh ấy nhưng tôi muốn anh ấy bình phục trong thời gian ngắn nhất có thể."

Có khả năng chơi tốt ở cả vị trí tiền vệ trung tâm lẫn tiền vệ cánh phải, Topal có thể sử dụng cả hai chân, bình tĩnh dưới những sức ép và có 1 đóng góp mãnh liệt từ khoảng cách.

Anh được đặt biệt danh là Örümcek (Nhện) bởi khả năng dùng đôi chân dài để kéo bóng hoặc cắt những dường chuyền.

Vào tháng 4 năm 2008 Mehmet Topal gia hạn hợp đồng với Galatasaray thêm 5 năm cho tới 31 tháng 5 năm 2013.

Anh đã đoạt chức vô địch Giải vô địch bóng đá Thổ Nhĩ Kỳ 2007-08 với Galatasaray và được gọi vào đội tuyển Thổ Nhĩ Kỳ dự hai kỳ EURO 2008 và EURO 2016.

Thống kê sự nghiệp

Câu lạc bộ

Đội tuyển quốc gia

Bàn thắng cho đội tuyển quốc gia

Tham khảo

Cầu thủ bóng đá Thổ Nhĩ Kỳ
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Thổ Nhĩ Kỳ
Cầu thủ bóng đá Galatasaray S.K.
Sinh năm 1986
Tiền vệ bóng đá
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá Valencia CF

Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Tây Ban Nha

Cầu thủ bóng đá nam Thổ Nhĩ Kỳ ở nước ngoài


title: Soindres

text:
Soindres là một xã của Pháp, nằm ở tỉnh Yvelines trong vùng Île-de-France.
Người dân ở đây trong tiếng Pháp gọi là Soindrais.

Soindres nằm trên một cao nguyên, trên độ cao 120 m, về phía nam khu vực đô thị Mantes-la-Jolie.

Các xã giáp ranh gồm: phía bắc là Magnanville, về phía tây là Fontenay-Mauvoisin, về phía tây nam Favrieux, về phía nam là Flacourt, về phía đông nam là Vert, về phía đông là Auffreville-Brasseuil.

Kinh tế chủ yếu là trồng trọt ngũ cốc.

Tham khảo

Xã của Yvelines


title: Balacet

text:
Balacet  là một xã ở tỉnh Ariège, thuộc vùng Occitanie ở phía tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ariège

Tham khảo

Xã của Ariège


Tên ký hiệu của NATO/ASCC cho máy bay ném bom của Liên Xô, theo thứ tự trong bản báo cáo của NATO:
 "Backfin" Tupolev Tu-98
 "Backfire" Tupolev Tu-22M
 "Badger" Tupolev Tu-16
 "Bank" North American B-25 Mitchell
 "Barge" Tupolev Tu-85
 "Bark" Ilyushin Il-2M3
 "Bat" Tupolev Tu-2
 "Beagle" Ilyushin Il-28
 "Bear A" Tupolev Tu-95
 "Beast" Ilyushin Il-10
 "Bison" M-4
 "Blackjack" Tupolev Tu-160
 "Blinder" Tupolev Tu-22
 "Blowlamp" Ilyushin Il-54
 "Bob" Ilyushin Il-4
 "Boot" Tupolev Tu-91
 "Bosun" Tupolev Tu-14
 "Bounder" Myasishchev M-50
 "Box" Douglas A-20 Havoc
 "Brassard" Yak-28
 "Brawny" Ilyushin Il-40
 "Brewer" Yak-28B
 "Buck" Petlyakov Pe-2
 "Bull" Tupolev Tu-4
 "Butcher" Tupolev Tu-82 (changed to "Beagle")

Tên ký hiệu của NATO/ASCC cho máy bay ném bom của Liên Xô, theo thứ tự sắp xếp của Liên Xô:
 Douglas A-20 Havoc "Box"
 Ilyushin Il-2M3 "Bark"
 Ilyushin Il-4 "Bob"
 Ilyushin Il-10 "Beast"
 Ilyushin Il-28 "Beagle"
 Ilyushin Il-40 "Brawny"
 Ilyushin Il-54 "Blowlamp"
 M-4 "Bison"
 Myasishchev M-50 "Bounder"
 North American B-25 Mitchell "Bank"
 Petlyakov Pe-2 "Buck"
 Tupolev Tu-2 "Bat"
 Tupolev Tu-4 "Bull"
 Tupolev Tu-14 "Bosun"
 Tupolev Tu-16 "Badger"
 Tupolev Tu-22 "Blinder"
 Tupolev Tu-22M "Backfire"
 Tupolev Tu-82 "Butcher" (changed to "Beagle")
 Tupolev Tu-85 "Barge"
 Tupolev Tu-91 "Boot"
 Tupolev Tu-95 "Bear A"
 Tupolev Tu-98 "Backfin"
 Tupolev Tu-160 "Blackjack"
 Yakovlev Yak-28 "Brassard"
 Yak-28B "Brewer"

Xem thêm: Tên ký hiệu của NATO

Tham khảo

máy bay ném bom
Danh sách tên ký hiệu của NATO cho máy bay ném bom


title: Hoàn Nhan Doãn Cung

text:
Hoàn Nhan Doãn Cung (完颜允恭, 1146 - 1185), ông là con trai thứ hai của Kim Thế Tông. Tên Nữ Chân là Hoàn Nhan Hồ Thổ Ngõa (完顏胡土瓦). Mẹ là Minh Đức Hoàng hậu Ô Lâm Đáp Thị (烏林答氏).

Ông sinh vào năm Bính Dần Hoàng Thống thứ 6 (1146). Tháng 4 năm 1162, được ban tên gọi Doãn Địch, tháng 5 được phong làm Hoàng Thái Tử. Tháng giêng năm Đại Định thứ 8 (1168), được đổi tên thành Doãn Cung. Tháng 3 năm Đại Định thứ 24 (1184), Kim Thế Tông du hành tới phủ Hội Ninh tại Thượng Kinh (nay là quận A Thành, thành phố Cáp Nhĩ Tân, tỉnh Hắc Long Giang), chiếu thái tử thủ quốc. Tháng 6 năm Đại Định thứ 25 (1185), vì bệnh tật thái tử mất tại điện Thừa Hoa. Nhận được tin, Kim Thế Tông vô cùng thương xót, ban thụy hiệu cho ông là Tuyên Hiếu thái tử. Năm Đại Định thứ 26 (1186), Thế Tông lập con trai của thái tử là Hoàn Nhan Cảnh làm hoàng thái tôn.

Sau này, Hoàn Nhan Cảnh khi lên ngôi đã truy miếu hiệu cho ông là Hiển Tông, thụy hiệu là Thể Đạo Hoằng Nhân Anh Văn Duệ Đức Quang Hiếu Hoàng đế.

Gia đình
 Hiếu Ý hoàng hậu Đồ Đan thị
 Kim Chương Tông Hoàn Nhan Cảnh
 Chiêu Thánh hoàng hậu Lưu thị
 Kim Tuyên Tông Hoàn Nhan Tuần

Nguồn tham khảo

Liên kết ngoài
 Thông tin về Hoàn Nhan Doãn Cung trên Baidu.com

Sinh năm 1146


title: Bugasong, Antique

text:
Bugasong là một đô thị cấp bốn ở tỉnh Antique, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2015, đô thị này có dân số 33.642 người trong.

Các đơn vị hành chính
Về mặt hành chính, Bugasong được chia thành 27 khu phố (barangay).

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Municipality of Bugasong official website
 Mã địa lý chuẩn Philipin
 2000 Thông tin điều tra dân số Philipin

Đô thị của Antique


title: Pseudispa annulicornis

text:
Pseudispa annulicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Pic mô tả khoa học năm 1934.

Chú thích

Tham khảo

Pseudispa


title: Dê

text:
Dê (danh pháp hai phần: Capra hircus) là loài động vật nhai lại, chân có móng thuộc họ Bovidae. Chúng là loài gia súc, có sau chó và có lẽ cùng thời với cừu, được nuôi để lấy thịt dê, sữa dê và da dê. Đây là giống gia súc có khả năng sinh sản cao, cho nhiều thịt, mắn đẻ, và là một đối tượng của việc chăn nuôi gia súc lấy sữa. Dê sinh sống ở khắp nơi, từ những vùng nóng như châu Phi đến những vùng lạnh như châu Âu, từ vùng đồng bằng cho đến vùng đồi núi.

Ngoài ra dê còn được phân làm hai nhóm là dê hoang và dê nhà:
 Dê hoang (Capra aegagrus) hay dê núi, dê rừng sống thành bầy đàn và sống ở những môi trường như rừng, đồi núi...
 Dê nhà (Capra aegagrus hircus) cũng sống thành bầy đàn nhưng được con người chăn nuôi và sống ở chuồng, hoặc một vùng đất của chủ đàn dê được chăn nuôi ở vùng đất đó... Dê nhà nuôi để khai thác những giá trị kinh tế có từ dê.

Đặc điểm

Hình dáng
Dê có một bộ lông tơ mịn bao phủ khắp người. Bộ lông có thể chỉ có một màu hoặc nhiều màu, thường là màu đen, xám, trắng, nâu... Lông dê dài ngắn tùy theo loài và tùy theo các địa điểm địa lý khác nhau mà chúng sống, ví dụ như những loài dê sống ở vùng nóng thì lông ngắn và thưa, còn những loài dê sống ở vùng lạnh thì lông dài và rậm hơn (như ở các vùng đồi núi hoặc những nơi cao hơn mực nước biển). Ở dê cả con đực và con cái có thể có sừng hoặc không có sừng. Sừng dê có nhiều hình dáng (cong ngược về phía sau, thẳng đứng, uốn cong hình trôn ốc...). Cả dê cái và dê đực đều có râu tùy loài.

Tiêu hóa
Dê thuộc loại súc vật nhai lại như trâu, bò, cừu... Bộ máy tiêu hóa của dê được cấu tạo để có thể tiêu hóa được đủ loại thức ăn khác nhau (như vỏ cây, các loại cây cằn cỗi...). Miệng của dê tuy nhỏ nhưng môi lại rất mềm nên có thể gặm được nhiều loại thức ăn (như cỏ, cành, lá, gai góc, vỏ cây...). Lưỡi dê có nhiều loại gai thịt là đầu dây thần kinh khác nhau, các gai này không những phân biệt được mùi vị mà còn có thể ước lượng được độ cứng, mềm của thức ăn.

Hàm trên không có răng cửa nhưng thay vào đó là một khối xương lớn, có thể coi như một răng cửa lớn đối diện với 8 răng cửa ở hàm dưới. Dê dùng răng cửa ở hàm dưới cắt nhỏ những đồ ăn dài và cứng (như cành, bụi cây...) bằng cách nghiến vào khối xương ở hàm trên, sau đó dùng 12 cặp răng hàm để nghiền thêm. Khi ăn, dê dùng lưỡi để vơ lấy đồ ăn. Dê không nhai kỹ mà chỉ nhai sơ qua rồi nuốt nhanh.

Dạ dày của dê là một cơ quan rất lớn, dung tích có thể lên tới 30 lít chiếm hết xoang bụng bên trái, được chia thành 4 ngăn với các chức năng riêng biệt, có thể coi như 4 dạ dày nhỏ. Bốn túi này có kích thước và công dụng khác nhau, gồm:
 Dạ cỏ là túi lớn nhất, chiếm khoảng 80% thể tích toàn dạ dày dùng để chứa thức ăn vừa nuốt vào.
 Dạ tổ ong là túi nhỏ nhất, dung tích chiếm khoảng 1-2 lít toàn dạ dày, mặt trong có nhiều ô năm góc, dùng để nghiền thức ăn.
 Dạ lá sách lớn hơn dạ tổ ong, mặt trong có nhiều lá thịt mỏng xếp lại (như các trang sách), dùng để ép thức ăn thu hút những chất dinh dưỡng dưới thể lỏng.
 Dạ múi khế dài khoảng 40 cm có nhiều tuyến tiêu hóa và mạch máu nên mềm và xốp.

Thức ăn sau khi qua 4 túi của dạ dày sẽ được chuyển tới ruột non gồm các tuyến nhỏ để hấp thụ chất dinh dưỡng nuôi cơ thể, phần dư thải còn lại sẽ được tống xuống ruột già để bài tiết ra ngoài.

Sinh trưởng
Dê là loài động vật có khả năng sinh sản rất nhanh (hơn cả bò, trâu...). Đa số các loài dê đến 6-8 tháng tuổi là đến tuổi động dục. Thời gian dê mang thai khoảng 140 ngày. Chính vì tốc độ sinh sản nhanh cùng với thói quen ăn nhiều của dê mà ở có một số khuyến cáo không nên thả rông dê nhà mà không kiểm soát.

Bảng dưới đây liệt kê đặc điểm sinh trưởng của một số giống dê nhà:

Các giống dê

Dê có nhiều loài. Một số loài được kể đến như:
 Dê Ibex có nhiều tại vùng núi non thuộc Sudan và Siberia cũng như tại vùng núi Alps và Caucasus.
 Dê núi Rocky sinh sống chủ yếu tại Hoa Kỳ và Canada.
 Dê Saanen
 Dê Togenburg
 Dê Alpine
 Dê Alpine Thụy Sĩ
 Dê Chamoise
 Dê Brienz
 Dê Cou Blanc (Cổ Trắng)
 Dê Cou Noir (Cổ Đen)
 Dê Cou Clair
 Dê Angora
 Dê Cashmere
 Dê cỏ hay dê nội
 Dê Bách Thảo
 Dê barbary
 Dê Jumnapari
 Dê Beetal
 Dê Hà Lan

Giá trị kinh tế

Dê là loài động vật cung cấp nhiều giá trị kinh tế. Nuôi dê:
 Để lấy thực phẩm (thịt dê, sữa...)
 Để lấy sữa (sữa dê không chỉ làm thực phẩm mà, các sản phẩm như sữa rửa mặt, sửa tắm,... cũng có thành phần chiết xuất từ sữa dê)
 Để lấy lông (làm áo ấm, chăn...), lấy da, lấy sừng (dùng để trang trí trong nhà...),...
 Để làm cảnh.

Trong văn hóa

Trong văn hóa, dê là biểu hiện cho thói dâm đãng vì khả năng động dục của dê, cũng như tiếng kêu be, be như một tiếng cười ngặt nghẽo và dâm dật. Dê còn là vật tế thần, vật hi sinh ở cả phương Tây lẫn phương Đông. Trong văn hóa phương Đông dê là một trong 12 con giáp, đại biểu cho địa chi (Mùi), và cũng nằm trong tam sinh lục súc (三牲六畜), trong văn hóa phương Tây, dê nằm trong 12 cung Hoàng đạo với hình tượng Ma Kết, dê còn xuất hiện trong thần thoại Hy Lạp, Bắc Âu và đặc biệt là trong Kitô giáo với hình tượng con dê gánh tội (oan dương).

Dê là một trong những thần vật được người Ai Cập sùng bái vì sự đóng góp quan trọng của dê đối với đời sống con người. Một số dân tộc khác lại dùng dê làm vật tế thần. Người Ai Cập dùng dê dâng cho các ác thần để thay thế cho con người. Vào thời cổ La Mã, trong lễ hội Lupercalia cử hành vào ngày 15 tháng Giêng đầu năm, các thầy tế dâng lên thần linh một con dê và một con chó để cầu cho mưa thuận gió hòa và mọi người được sạch tội. Da dê sau đó được chia ra từng mảnh nhỏ để các chàng trai mang trong mình như lá bùa giúp mùa màng tươi tốt. Phụ nữ La Mã cũng tìm đủ cách để chạm được tay vào miếng da dê tế thần vì họ tin tưởng rằng làm như vậy sẽ sinh nở dễ dàng hơn. Vì vậy, sau hội Lupercania, nhiều đôi trai gái nên duyên nhờ miếng da dê.

Trong Thiên Chúa Giáo, hình ảnh con chiên, con dê rất gần gũi với người Do Thái từ mấy ngàn năm nay. Đức chúa Giêsu chào đời trong máng cỏ tại một hang có nhiều dê, chiên, lừa... thở hơi ấm. Ngoài ra, hình ảnh con chiên, con dê hy sinh, nhận lãnh làm của đền tội cho dân Do Thái không một lời than van thực ra là hình ảnh của chúa Giêsu gánh nhận trên vai mọi tội lỗi của nhân loại, như lời tiên tri Isaia đã nói trước 700 năm: "Người đã gánh mọi tội ác, mọi yếu đuối trên mình". Cũng chính vì sự so sánh này mà hàng ngày các giáo dân thường cầu nguyện "Lạy Chiên Thiên Chúa, Đấng xóa tội trần gian, xin thương xót chúng tôi..."

Theo những sách kinh thánh con dê đực thường được xem là một con vật xấu, gian tà, đối ngược với cừu, mà được cho là có phẩm chất tốt. Trong Phúc Âm Mátthêu (Matthäus|25|31), Christus đã kêu các dân tộc lại, và như một mục đồng phân biệt các con cừu và dê thành nhóm tốt và xấu. Người mục đồng tụ tập các con cừu tốt sang bên phải và các con dê xấu về bên trái. Christus ban phúc lành với tay phải cho những con được lên trên trời, trong khi bên trái là những con phải xuống địa ngục.

Chú thích

Hình ảnh

Liên kết ngoài

 British Goat Society
 Goat breeds from the Department of Animal Science, Oklahoma State University
 International Goat Association
 North American Packgoats Association
 The American Dairy Goat Association

Gia súc
A
Động vật đã được thuần hóa
Sữa
Thịt
Động vật được mô tả năm 1758
Dê
Động vật ăn cỏ
Động vật dạ dày kép


title: Momo, Novara

text:
Momo là một đô thị ở tỉnh Novara ở vùng Piedmont của Ý, tọa lạc cách 90 km về phía đông bắc của Torino và khoảng 15 km về phía tây bắc của Novara. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 2.713 người và diện tích là 23,7 km².

Momo giáp các đô thị: Barengo, Bellinzago Novarese, Briona, Caltignaga, Oleggio, và Vaprio d'Agogna.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.momo.no.it/

Đô thị tỉnh Novara
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Sông Creuse

text:
Sông Creuse () là một con sông dài 264 km ở phía tây nước Pháp, một nhánh của sông Vienne. Sông này bắt nguồn ở Plateau de Millevaches, một nhánh kéo dài tây bắc của Massif Central. Sông này chảy theo hướng tây bắc quan cách tỉnh và thị xã:

 Tỉnh Creuse (được đặt tên theo sông này): Aubusson.
 Tỉnh Indre: Argenton-sur-Creuse, Le Blanc.
 Tỉnh Indre-et-Loire: Yzeures-sur-Creuse, Descartes
 Tỉnh Vienne: La Roche-Posay

Sông Creuse đổ vào sông Vienne khoảng 20 km về phía bắc Châtellerault. Một sông nhánh của sông Creuse là Gartempe.

Có 6 đập thủy điện trên sông này, 3 đập ở tỉnh Creuse và 3 đập ở tỉnh Indre. Đập Eguzon, khánh thành năm 1926, lúc đó là đập lớn nhất châu Âu. Các hồ do các đập tạo nên là các điểm du lịch.

Các sông nhánh
Tả ngạn:
 Beauze
 Sédelle
 Gartempe
Hữu ngạn:
 Rozeille
 Petite Creuse
 Bouzanne
 Bouzanteuil
 Suin
 Claise
 Esves

Tham khảo

 http://www.geoportail.fr
 The Creuse at the Sandre database

Sông của Pháp
Creuse
Indre
Indre-et-Loire
Vienne
Loire basin
Lưu vực sông Loire


title: Mansempuy

text:
Mansempuy  là một xã thuộc tỉnh Gers trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này có độ cao trung bình 150 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Gers