title: Nhà Mạc

text:
Nhà Mạc (chữ Hán: 莫朝 / Mạc triều) là triều đại quân chủ trong lịch sử Việt Nam, bắt đầu khi Mạc Đăng Dung, sau khi dẹp được các bè phái trong cung đình, đã ép vua Lê Cung Hoàng nhà Hậu Lê nhường ngôi tháng 6 năm 1527 và chấm dứt khi vua Mạc Mậu Hợp lập con trai là Mạc Toàn lên ngôi, bị quân đội Lê-Trịnh do Trịnh Tùng chỉ huy đánh bại vào cuối năm 1592 – Sau đó Mạc Toàn lên ngôi nhưng tại vị chỉ được 2 tháng, tổng cộng thời gian tồn tại chính thức của triều đại là gần 66 năm.

Tuy nhiên, giai đoạn sau đó hậu duệ nhà Mạc như Mạc Kính Chỉ, Mạc Kính Cung, Mạc Kính Khoan, Mạc Kính Vũ vẫn còn tiếp tục chống lại nhà Hậu Lê thời kỳ trung hưng đến tận năm 1677 tại khu vực Cao Bằng.

Thời kỳ 1533-1592 trong lịch sử Việt Nam còn được gọi là thời kỳ Nam-Bắc triều, do chính quyền nhà Mạc chỉ thực sự có quyền lực từ địa phận Ninh Bình ngày nay trở ra, còn từ Thanh Hóa trở vào là thế lực lấy danh nghĩa gây dựng lại nhà Lê từ năm 1533.

Nội chiến Lê-Mạc
Bài chính: Chiến tranh Lê-Mạc.

Sau khi nhà Mạc nắm quyền, các quyền thần cũ nhà Lê không theo nhà Mạc đã có một số hoạt động chống đối như cầu viện nhà Minh hoặc nổi dậy nhưng đều không thành. Chỉ đến khi nhà Hậu Lê tái lập thì chiến tranh quy mô mới thực sự bắt đầu.

Nguyễn Kim khởi nghĩa, họ Vũ cát cứ
Khi Mạc Đăng Dung giết vua Lê Cung Hoàng để cướp ngôi, nhiều quan lại đã tử tiết để phản đối nhà Mạc giết vua cướp ngôi, từ đó thổi bùng lên ngọn lửa đấu tranh "phù Lê diệt Mạc". Bấy giờ triều thần có Lại bộ thượng thư Đông các đại học sĩ Vũ Duệ, Lại bộ thượng thư Ngô Hoán, thị thư viện Hàn lâm Nguyễn Mẫn Đốc, quan Đô ngự sử là Nguyễn Văn Vận, quan Hàn lâm hiệu lý là Nguyễn Thái Bạt, quan Lễ bộ thượng thư là Lê Tuấn Mậu, quan Lại bộ thượng thư là Đàm Thận Huy, quan Tham chính sứ là Nguyễn Duy Tường, quan Quan sát sứ là Nguyễn Tự Cường, tước Bình hồ bá là Nghiêm Bá Ký, quan Đô ngự sử là Lại Kim Bảng, Hộ bộ thượng thư Nguyễn Thiệu Tri, quan Phó Đô-ngự-sử là Nguyễn Hữu Nghiêm, quan Lễ-bộ tả Thị-Lang là Lê Vô Cương đều là người khoa giáp, người thì nhổ vào mặt hay là lấy nghiên mực ném vào mặt Mạc Đăng Dung, hay chửi mắng, đều bị Đăng Dung giết đi. Có người thì khởi binh phù Lê thất bại và bị giết, có người thì theo vua Lê không kịp, nhảy xuống sông mà chết, người thì quay đầu về Lam Sơn bái lạy rồi tự tử. Sau này, khi dẹp xong nhà Mạc, nhà Lê được trung hưng lại, vua Lê Huyền Tông và triều đình bàn luận công lao, truy phong tước phúc thần cho 13 vị trung thần tiết nghĩa vì nước hy sinh này, trong đó xếp ông Vũ Duệ đứng đầu trong số 13 người.

Năm 1529, một võ tướng cũ của nhà Lê là Nguyễn Kim trung thành với nhà Lê, không thần phục nhà Mạc, bỏ chạy vào miền núi Thanh Hoá và sang Ai Lao (Lào), tập hợp lực lượng chống nhà Mạc. Năm 1533, Nguyễn Kim tìm một người tên là Lê Duy Ninh là con của vua Lê Chiêu Tông đưa lên ngôi trên đất Sầm Châu (Ai Lao), tức là vua Lê Trang Tông. Tuy nhiên các nhà sử học nghi ngờ Duy Ninh không phải là con của vua Chiêu Tông vì tuổi của Duy Ninh và Lê Chiêu Tông chênh nhau quá ít

Từ khi Trang Tông lên ngôi, nhiều sĩ phu, tướng lĩnh bắt đầu tập hợp bên Nguyễn Kim để chống nhà Mạc. Năm 1540, Mạc Thái Tông chết. Thượng hoàng Mạc Đăng Dung lập cháu nội là Mạc Phúc Hải lên ngôi, tức là Mạc Hiến Tông. Năm sau, thượng hoàng Đăng Dung chết.

Năm 1543, quân nhà Lê về nước đánh chiếm Tây đô (Thanh Hoá). Hoạn quan nhà Mạc là Dương Chấp Nhất đầu hàng. Năm 1545, Chấp Nhất dâng dưa độc cho Nguyễn Kim, Kim ăn vào chết. Chấp Nhất bỏ trốn về nhà Mạc. Con rể Nguyễn Kim là Trịnh Kiểm lên thay cầm quyền chỉ huy quân đội.

Ở phía tây bắc, vùng Hưng Hoá (Tuyên Quang), anh em Vũ Văn Mật, Vũ Văn Uyên (Chúa Bầu) là thủ lĩnh trong vùng cát cứ không thần phục nhà Mạc. Nhà Mạc vài lần mang quân đánh nhưng không diệt được họ Vũ, sau lại phải đối phó với nhiều biến cố khác nên buộc phải để họ Vũ cát cứ. Họ Vũ sai người liên lạc theo về nhà Lê trung hưng.

Phụ chính Mạc Kính Điển

Năm 1546, Mạc Hiến Tông chết, con là Mạc Phúc Nguyên còn nhỏ lên thay, tức là Mạc Tuyên Tông, chú là Khiêm vương Mạc Kính Điển làm phụ chính. Trong triều xảy ra biến loạn. Tướng Phạm Tử Nghi muốn lập con Mạc Thái Tổ là Hoằng vương Mạc Chính Trung đã trưởng thành nhưng không được nên cùng Chính Trung khởi binh nổi loạn. Phạm Tử Nghi nhiều lần muốn đánh chiếm Đông Kinh không thành, bèn đem Chính Trung ra chiếm cứ Yên Quảng (Quảng Ninh), cướp phá Hải Dương và đánh phá sang Trung Quốc khiến nhà Minh lo ngại. Đến năm 1551 Mạc Kính Điển dẹp được Phạm Tử Nghi. Tử Nghi bị chém, Chính Trung bỏ chạy và bị giết. Có thuyết nói Tử Nghi chết về tay người Minh.

Năm 1550, Thái tể Lê Bá Ly quyền thế quá lớn, có phần hống hách, hai sủng thần là Phạm Quỳnh, Phạm Dao cậy thế vua Mạc vây đánh. Bá Ly cùng thông gia là Nguyễn Thiến mang gia quyến gồm các tướng Nguyễn Quyện, Nguyễn Khải Khang, Lê Khắc Thận chạy vào Thanh Hóa hàng theo nhà Lê. Tuy nhiên sau vài năm, khi Nguyễn Thiến và Lê Bá Ly chết, các con là Nguyễn Quyện, Lê Khắc Thận lại về theo nhà Mạc và Nguyễn Quyện trở thành danh tướng nhà Mạc.

Năm 1562, Mạc Tuyên tông mất, con là Mạc Mậu Hợp mới 2 tuổi lên nối ngôi. Việc chính sự đều do Khiêm vương Kính Điển điều hành.

Bấy giờ nhà Lê chiếm lại được Thanh Hóa và Nghệ An. Năm 1558, con thứ Nguyễn Kim là Nguyễn Hoàng sợ bị anh rể Trịnh Kiểm hại như anh cả Nguyễn Uông nên xin vào trấn thủ Thuận Hoá. Năm 1570, Trịnh Kiểm lại giao cho Hoàng trấn thủ nốt Quảng Nam. Năm 1572, Hoàng dùng kế giết được tướng Mạc là Mạc Lập Bạo vào đánh. Nhà Mạc mất hẳn phía nam và chỉ còn kiểm soát Bắc Bộ.

Năm 1570, Trịnh Kiểm chết, hai con Trịnh Cối, Trịnh Tùng tranh ngôi. Trịnh Cối thua phải sang đầu hàng nhà Mạc. Tuy nhiên Trịnh Tùng là người thay thế xứng đáng của Trịnh Kiểm nên vẫn duy trì được thế cân bằng với nhà Mạc.

Trong suốt những năm 1545-1580 là giai đoạn hai bên giằng co, khi thì Trịnh Kiểm và sau này là Trịnh Tùng dẫn quân ra đánh Sơn Nam, Ninh Bình, Sơn Tây, Thăng Long, khi thì Mạc Kính Điển cho quân tấn công Thanh Hóa - Nghệ An. Mạc Kính Điển nhiều lần phải mang vua Mạc qua sông tránh sang Kim Thành (Hải Dương) nhưng quân Lê vẫn không vào được Thăng Long. Hai bên khi được khi thua. Cuộc chiến giằng co nổi lên tên tuổi các tướng Hoàng Đình Ái, Nguyễn Hữu Liêu bên Lê, Nguyễn Quyện bên Mạc.

Tháng 10 năm 1580, Mạc Kính Điển mất, em là Mạc Đôn Nhượng lên thay làm phụ chính. Lực lượng quân đội nhà Mạc suy yếu đi nhiều vì thiếu đi người chỉ huy có tầm cỡ và uy tín.

Mất Thăng Long
Mạc Mậu Hợp từ nhỏ lên ngôi, khi lớn vẫn dựa vào các hoàng cha chính, không chú trọng việc chính sự. Sau khi Mạc Kính Điển chết, việc trong ngoài đều trông chờ vào Mạc Đôn Nhượng cùng các tướng Nguyễn Quyện, Mạc Ngọc Liễn, Bùi Văn Khuê. Uy thế quân Mạc suy sút nhiều và thường bị thua trận.

Năm 1591, Trịnh Tùng đem quân bắc tiến áp sát thành Thăng Long. Đầu năm 1592, Mạc Mậu Hợp chạy sang Gia Lâm, thống suất thủy quân để làm thanh thế trên sông Nhị Hà cho các tướng giữ thành Thăng Long. Trịnh Tùng thúc quân tổng tiến công. Các tướng Mạc Ngọc Liễn, Bùi Văn Khuê, Trần Bách Niên tan vỡ bỏ chạy. Phục binh của Nguyễn Quyện ở cầu Dền không kịp nổi dậy đã bị giết. Nguyễn Quyện bị bắt, hai con tử trận. Quân Mạc chết rất nhiều.

Trịnh Tùng rút quân chủ lực về. Mạc Mậu Hợp thu tàn quân án ngữ sông Nhị Hà, lại ham sắc đẹp của vợ tướng Bùi Văn Khuê là Nguyễn thị Niên nên muốn giết Khuê. Tháng 8 năm 1592, Khuê biết chuyện bèn đem quân hàng Lê, hợp binh với Trịnh Tùng đại phá quân Mạc.

Tháng 11 năm 1592, Trịnh Tùng lại tiến đánh Thăng Long. Mậu Hợp thua chạy về Kim Thành (Hải Dương). Thấy thế nguy cấp, Mậu Hợp lập con là Toàn lên ngôi, tự mình làm tướng thống suất quân đội. Sau các cuộc chiến đẫm máu tại khu vực các phủ Nam Sách, Hạ Hồng, Kinh Môn trong tháng 11 và 12 thì quân đội nhà Mạc chịu tổn thất cực kỳ nặng nề. Mạc Mậu Hợp phải bỏ trốn đến huyện Phượng Nhãn, bị bắt sống sau đó ít ngày và bị hành hình.

Tàn dư
Dù Mạc Mậu Hợp và sau đó là Mạc Toàn bị bắt và bị giết thì thế lực của nhà Mạc chưa bị tiêu diệt hết. Theo Đại Việt Sử ký toàn thư, cho đến đầu thế kỷ 17 thì các vùng như Thái Nguyên, Lạng Sơn, Cao Bằng vẫn thuộc quyền quản lý của nhiều người như Mạc Kính Chỉ, Mạc Kính Cung, Mạc Kính Khoan là thân thuộc của nhà Mạc (thuộc chi Mạc Kính Điển). Tại các khu vực này chiến trận vẫn tiếp diễn trong nhiều năm và nhân dân vẫn tiếp tục chịu cảnh lầm than, đồng ruộng bị bỏ hoang.

Nhà Minh, vì muốn duy trì thế Nam Bắc triều ở Việt Nam có lợi cho họ nên can thiệp để họ Mạc được cát cứ ở Cao Bằng. Khi nhà Minh mất (1644), các vua Nam Minh - tàn dư nhà Minh - vẫn ủng hộ họ Mạc. Họ Mạc nối nhau trấn giữ ở đây trong nhiều năm, đến con Kính Khoan là Kính Vũ. Mãi đến khi nhà Minh mất hẳn (1662) về tay nhà Thanh, họ Trịnh mới ra tay dẹp họ Mạc. Tới năm 1677, việc trấn giữ Cao Bằng của họ Mạc mới chấm dứt.

Những người họ Mạc bị đổi sang họ khác. Về sau, nhân khi chính sự Đàng Ngoài dưới thời Trịnh Giang rối ren, năm 1739, hậu duệ của họ Mạc là Nguyễn Cừ, Nguyễn Tuyển lại nổi dậy khởi nghĩa chống Trịnh trong vài năm.

Thành nhà Mạc
 Thành Nhà Mạc Lạng Sơn hiện nằm trong khu vực phường Tam Thanh, thành phố Lạng Sơn, dấu tích còn lại gồm 2 đoạn tường xây bằng đá giữa hẻm núi. Hiện nay di tích thành Nhà Mạc ở Lạng Sơn đã được xếp hạng di tích lịch sử Quốc gia và được đầu tư, tôn tạo đưa vào phục vụ du khách du lịch tham quan.
Thành nhà Mạc nằm ở trung tâm thị xã Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang hiện nay. Theo sử sách ghi lại thành được xây vào năm 1592 đời nhà Mạc, và được sửa chữa vào thời đầu nhà Nguyễn (thế kỷ 19). Thành được xây theo kiểu hình vuông, mỗi cạnh dài 275m, cao 3,5m và dày 0,8m; mỗi mặt thành có một cửa hình bán nguyệt với kiến trúc theo lối phòng thủ quân sự.. Thành đã được xếp hạng di tích lịch sử Quốc gia và đang có nguy cơ xóa sổ.
 Thành nhà Mạc ở tỉnh Cao Bằng là thành Nà Lự: khi nhà Mạc chạy lên Cao Bằng (1594-1677), trong 83 năm, ba đời vua Mạc đóng đô ở Cao Bình đã cho tu sửa, xây thành cao lên, có cổng thành kiên cố để phòng thủ, đề phòng triều đình vua Lê – chúa Trịnh lên thôn tính. Nhưng có khả năng thành này xây từ nhà Đường 618-802.
 Thành nhà Mạc ở tỉnh Ninh Bình là thành Bình Sơn, thuộc xã Mai Sơn, Yên Mô, Ninh Bình. Thành hiện còn đoạn dài khoảng 1 km, gần Quốc lộ 1. Gần thành nhà Mạc là tuyến sông Nhà Mạc và nhiều di tích thời Mạc ở Ninh Bình.
 Ở xã Cao Xá, Lâm Thao, Phú Thọ nhân dân vẫn truyền tục câu nói: "Hăm mốt tháng chạp, gió đổ thành Mạc. Hăm hai tháng chạp, gió đổ thành Dung" để nói về thành Nhà Mạc xây dựng dở chừng thì bị mưa bão làm sụp đổ không thể xây dựng thành Thành được. Hiện nay, thường thường hàng năm vào những ngày "hăm mốt, hăm hai tháng chạp" ở Cao Xá vẫn thường có mưa bão. "Đầu Thành" là từ địa phương ở Cao Xá vẫn dùng để nói về địa điểm đoạn đầu thành Nhà Mạc xây ở thôn Dục Mỹ. Hiện nay các dấu tích của Thành Nhà Mạc ở Cao Xá hầu như không còn vì một thời kỳ nhân dân ở đây khai thác đất làm đường sá, xây dựng nhà ở.

Ngoại giao

Giai đoạn 1528-1541
Rút kinh nghiệm từ thất bại của nhà Hồ do việc cướp ngôi nhà Trần, ngay sau khi giành ngôi nhà Lê, Mạc Thái Tổ đã chủ động tìm giải pháp thương lượng với nhà Minh. Tháng 2 năm 1528, ông sai sứ sang nhà Minh "xin được tạm coi việc nước vì con cháu họ Lê không còn ai thừa tự". Nhà Minh tạm thời chưa có phản ứng nào đáng kể vì nội bộ cũng chưa hoàn toàn nhất trí về cách phản ứng với tình hình Đại Việt.

Ngoài việc đi sứ, Mạc Thái Tổ còn sai người đút lót, tranh thủ sự đồng tình của các quan vùng biên giới của nhà Minh. Năm 1529, anh em Trịnh Ngung, Trịnh Ngang sang tố cáo nhà Mạc cướp ngôi nhà Lê và cầu viện nhà Minh nhưng bị sự ngăn cản của các quan trấn thủ vùng biên của nhà Minh, do đó ý định của hai anh em họ Trịnh không thực hiện được.

Sau khi lập lập Lê Trang Tông lên ngôi, Nguyễn Kim sai Trịnh Duy Liêu vượt biển sang Trung Quốc xin cầu viện nhà Minh đánh nhà Mạc. Chúa Bầu Vũ Văn Uyên ở Tuyên Quang cũng sai người sang tố cáo việc nhà Mạc cướp ngôi. Năm 1537, Minh Thế Tông giao quân cho Mao Bá Ôn chuẩn bị tiến xuống phía nam. Nhà Mạc ở vào tình thế "lưỡng đầu thọ địch".

Các nhà sử học đánh giá rằng: trên thực tế, Minh Thế Tông không hoàn toàn có ý định dụng binh đánh Đại Việt vì ở Trung Quốc khi đó cũng gặp những khó khăn: một số khởi nghĩa nông dân nổ ra ở Hoa Bắc, "nuỵ khấu" người Nhật gây rối dọc vùng ven biển Giang Tô, Chiết Giang, Phúc Kiến, Quảng Đông, được sự thông đồng của các phú thương người Hoa vừa buôn bán vừa cướp bóc; người Bồ Đào Nha bắt đầu nhòm ngó Áo Môn.

Chính vì vậy, vua Minh theo chủ trương phô trương thanh thế bên ngoài, kích động cuộc nội chiến giữa nhà Hậu Lê và nhà Mạc và ép nhà Mạc hàng phục. Ý định chống cự quân Minh của nhà Mạc sớm tiêu tan vì không hề nắm bắt được những khó khăn mà nhà Minh đang phải đương đầu. Tháng 2 năm 1539, nhà Mạc dâng biểu sang nhà Minh xin hàng.

Nhà Minh sai Mao Bá Ôn và Cừu Loan tiến áp sát biên giới, lấy danh nghĩa chỉ nhằm trừng phạt cha con Mạc Đăng Dung nhằm phân hoá người Đại Việt. Để tránh đổ máu, Mạc Đăng Dung chấp nhận đầu hàng.

Ngày 3 tháng 11 âm lịch năm 1540, Mạc Đăng Dung cùng các bầy tôi Nguyễn Như Quế, Đỗ Thế Khanh, Đặng Văn Trị lên cửa ải. Ông tự trói mình đến dâng biểu xin hàng quân Minh. Trong biểu xin hàng, Mạc Đăng Dung nhấn mạnh 3 vấn đề:
Thoái thác việc họ Mạc sang Yên Kinh (Bắc Kinh)
Giao nộp đất, gồm 2 đô Như Tích, Chiêm Lãng và 4 động Tư Lẫm, Kim Lặc, Cổ Sâm, Liễu Cát
Xin ấn tín để được thừa nhận sự cai trị ở An Nam.

Mao Bá Ôn và Cừu Loan nhận biểu của Mạc Đăng Dung bèn lui binh, tâu lên Minh Thế Tông. Vua Minh hạ lệnh:
Lệnh cho Phiên ty Quảng Tây hằng năm cấp lịch Đại Thống cho nhà Mạc, quy định lệ 3 năm cống 1 lần
Nhận và nhập 2 đô Như Tích, Chiêm Lãng và 4 động Tư Lẫm, Kim Lặc, Cổ Sâm, Liễu Cát vào Khâm châu của Trung Quốc
Hạ An Nam quốc xuống An Nam Đô thống sứ ty, đúc ấn và ban cho nhà Mạc.

Tuy nhiên sau này ấn của nhà Minh mang sang thì Mạc Thái Tổ đã qua đời, Mạc Hiến Tông tiếp nhận.

Giai đoạn 1542-1592
Tuy đạt được mục tiêu bảo vệ toàn vẹn quốc gia, nhưng về mặt ngoại giao, vị thế của nhà Mạc so với các triều trước không bằng: danh hiệu Đô thống sứ ty là vị thế nội thần chứ không phải ngoại thần.

Sang thời Mạc Mậu Hợp, thái bảo Giáp Trưng từng dâng sớ xin triều đình bàn lại vì "việc đó là nhục nước". Tuy nhiên sau khi bàn luận, Mạc Mậu Hợp do dự không quyết định.

Năm 1542 bắt đầu đánh dấu mốc bình thường hoá trong quan hệ Mạc-Minh. Đồ tiến cống từ giữa thời Mạc đổi ra lư hương, bình hoa bằng vàng bạc, nặng bằng người vàng.

Năm 1548, đoàn sứ do Lê Quang Bí dẫn đầu sang cầu phong cho vua mới là Mạc Tuyên Tông bị nghi ngờ giả mạo đã bị giữ lại. Lê Quang Bí bị giữ tới 19 năm tại Trung Quốc, năm 1566 mới được trở về. Khi đó Tuyên Tông đã mất, vua mới là Mạc Mậu Hợp khen ngợi và phong làm Tô quận công, ví như Tô Vũ nhà Hán đi sứ Hung Nô.

Thời Mạc Mậu Hợp, nhà Mạc đã suy yếu, thường thất thế trước quân Nam triều nhà Lê. Nhà Mạc dùng chính sách tăng cường ngoại giao, cống nạp cho nhà Minh để tranh thủ sự ủng hộ khi bị thất thế, duy trì lệ tiến cống 6 năm 1 lần.

Năm 1592, họ Mạc rút chạy lên Cao Bằng. Nhà Hậu Lê xin cầu phong của nhà Minh. Sau lần hội khám năm 1597, nhà Minh vẫn chỉ phong cho Lê Thế Tông làm An Nam đô thống sứ ty như phong cho nhà Mạc trước đây. Đồng thời, nhà Minh dùng uy thế "thiên triều" ép họ Trịnh cắt đất Cao Bằng cho họ Mạc cát cứ trong nhiều năm, tới năm 1677 mới chấm dứt.

Tổ chức quân đội

Nhà Mạc rất chú trọng xây dựng lực lượng quân đội đủ mạnh để bảo vệ chính quyền. Trong cả nước, quân đội nhà Mạc được chia ra 4 vệ:
 Binh lính Hải Dương thuộc vệ Hưng Quốc
 Binh lính Kinh Bắc thuộc vệ Kim Ngô
 Binh lính Sơn Tây thuộc vệ Cẩm Y
 Binh lính Sơn Nam thuộc vệ Chiêu Vũ

Toàn bộ quân đội nhà Mạc lúc đông đảo nhất có 12 vạn quân.

Để khuyến khích tinh thần chiến đấu của quân sĩ trong thời chiến, nhà Mạc có những ưu đãi cho lực lượng quân đội. Chính sách này đã giúp nhà Mạc tạo nên một đội ngũ quân sĩ khá đông đảo và trung thành để bảo vệ quyền lợi triều đình.

Kinh tế

Mạc Thái Tổ đã đưa ra một số quy chế về ruộng đất bao gồm: binh điền, lộc điền, quân điền, dựa trên các quy chế đã có từ thời Hồng Đức (Lê Thánh Tông) hay việc cho đúc tiền Thông Bảo.

Thời kỳ Mạc Thái Tông trị vì có thể coi là thời kỳ đỉnh cao của nhà Mạc. Lúc đó nhà Lê chưa trung hưng, toàn cõi do nhà Mạc cai quản, cảnh thịnh trị được các sử gia nhà Lê - triều đại đối địch với nhà Mạc - soạn Đại Việt sử ký toàn thư, phải ghi nhận: "đêm ngủ không đóng cửa, ngoài đường không ai nhặt của rơi".

Nhưng từ khi Nguyễn Kim nổi dậy, chiến tranh nổ ra, đất nước bị tàn phá, kinh tế bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Chiến tranh liên miên đã làm cho đời sống của người dân trở nên đói nghèo hơn. Ví dụ năm 1572, sau khi nhiều phen bị nạn binh đao thì tại Nghệ An lại phát dịch. Khâm định Việt sử Thông giám Cương mục có viết rằng: Các huyện, đồng ruộng bỏ hoang nhân dân đói khổ. Dịch lệ lại phát sinh, người chết đến quá nửa. Nhân dân xiêu giạt, hoặc tan tác vào Nam, ra Bắc. Trong cõi Nghệ An đìu hiu vắng tanh.

Nhìn tổng thể, nhà Mạc có tư duy kinh tế cởi mở, sớm nhìn thấy xu thế tiến bộ của thủ công nghiệp, thương mại và kinh tế hàng hóa; điều đó khác hẳn với chính sách bảo thủ của nhà Lê. Nhà Mạc cai trị trong 65 năm đã đưa vùng đông bắc giàu mạnh lên, về ngoại thương đã vươn tới thị trường các nước châu Á. Tuy nhiên, kinh tế vẫn chủ yếu dựa vào nông nghiệp theo phương thức tiểu nông, tàn dư của phương thức sản xuất Á Đông cùng chế độ gia trưởng với nền kinh tế manh mún, khiến mầm mống tư bản chủ nghĩa chớm nảy sinh đã không phát triển được.

Văn học nghệ thuật

Văn học nhà Mạc chia làm 3 thể loại chính:
 Hiến chương: tiêu biểu là Giáp Hải (tác phẩm Ứng đáp bang giao)
 Thơ ca: tiêu biểu là Nguyễn Bỉnh Khiêm, Hà Nhậm Đại, Nguyễn Giản Thanh, Phạm Thiện, Hoàng Sĩ Khải, Nguyễn Hàng. Thể loại thơ vịnh thời Mạc khá phát triển với những chủ đề mới, thay cho thể loại ca tụng triều đình phổ biến dưới triều Lê Thánh Tông là mảng thơ phú điền viên, ẩn dật với thiên nhiên.
 Truyện ký: tiêu biểu là Dương Văn An (tác phẩm Ô châu cận lục) và Nguyễn Dữ (tác phẩm Truyền kỳ mạn lục).

Nghệ thuật thời Mạc chủ yếu là trong lĩnh vực kiến trúc và trang trí, thể hiện ở những công trình xây dựng trong cung đình, chùa chiền và tại các làng xã.

Công trình cung đình quan trọng thời Mạc chủ yếu ở Dương Kinh ([di tích hiện tại ở Cổ Trai, huyện Kiến Thụy, thành phố Hải Phòng) – quê hương nhà Mạc như điện Phúc Huy, điện Hưng Quốc, điện Sùng Đức. Công trình xây và tu bổ chùa thời Mạc tại các địa phương gồm có: Hải Phòng 27 chùa; Hải Dương và Hưng Yên 36 chùa; Hà Tây cũ 28 chùa.

Từ thời Mạc, đình làng được dùng làm nơi sinh hoạt cộng đồng làng xã. Hai ngôi đình nổi tiếng nhất thời kỳ này là đình Đông Lỗ và đình Tây Đằng. Nghệ thuật kiến trúc và trang trí thời Mạc được đánh giá là đã tạo một bước ngoặt lớn trong lịch sử nghệ thuật Việt Nam.

Tôn giáo tín ngưỡng

Nhà Mạc vẫn theo pháp độ cũ của nhà Lê từ hệ tư tưởng đến mô hình thiết chế nhà nước, lấy Tống nho làm tư tưởng cai trị chính, tuy nhiên không hạn chế các tôn giáo khác như đạo Phật, đạo Giáo như nhà Lê Sơ. Các quan lại và người trong hoàng tộc nhà Mạc đã cúng tiến nhiều đất cho nhà chùa và xây cất, tu bổ nhiều chùa.

Việc truyền đạo Thiên chúa vào Đại Việt bắt đầu được xúc tiến từ năm 1533 thời Mạc Hiến Tông nhưng chưa thu được kết quả. Năm 1581 thời Mạc Mậu Hợp, các nhà truyền giáo lại đến, nhưng vì ngôn ngữ bất đồng nên cuối cùng giáo đoàn phải trở về Ma Cao.

Thi cử và chính sách dùng người

Thi cử

Nhà Mạc rất chú trọng tới nhân tài từ tuyển chọn qua đường thi cử. Tuy chiến tranh, nhưng nhà Mạc cũng chú ý đào tạo và xây dựng hệ thống quan lại thông qua 22 kỳ khoa cử với chu kỳ ba năm một lần, bắt đầu từ năm 1529 và chấm dứt năm 1592. Chẳng hạn năm 1535, nhà Mạc mở khoa thi Hội, lấy Nguyễn Bỉnh Khiêm, Bùi Khắc Đốc, Nguyễn Thừa Hưu đỗ tiến sĩ cập đệ; Nguyễn Di Lượng cùng 6 người khác đỗ tiến sĩ xuất thân; Nguyễn Trùng Quang cùng 21 người khác đỗ đồng tiến sĩ xuất thân.

Một ghi nhận nữa là tận năm 1592, khi chiến sự bên bờ nam sông Hồng diễn ra ác liệt trước cuộc tổng tấn công của quân Lê Trịnh, vua Mạc Mậu Hợp vẫn tổ chức thi ở Bồ Đề bên kia sông theo đúng định kỳ để lấy được 18 tiến sĩ. Trong 65 năm tồn tại ở Thăng Long, nhà Mạc mở 21 kỳ thi Hội, lấy đỗ 485 Tiến sĩ và 13/46 trạng nguyên trong 800 năm thi cử Nho học thời phong kiến Việt Nam.

Khi rút lên Cao Bằng, họ Mạc vẫn tổ chức thi cử để lấy người hiền tài. Có một kỳ thi người đỗ đầu là một phụ nữ tên là Nguyễn Thị Duệ tức Nguyễn thị Du

Cách trân trọng nhân tài của nhà Mạc được tác giả Nguyễn Bá Trác thế kỷ 19, tác giả Hoàng Việt Giáp tý niên biểu nhắc tới mấy chữ dư âm: "Mạc thị sùng Nho" - Họ Mạc sùng đạo Nho.

Người cựu triều
Trong sách "Nhà Mạc và vấn đề nguỵ triều trong sử sách", các nhà nghiên cứu ghi nhận nhà Mạc đã mạnh dạn sử dụng quan lại cũ của nhà Lê, điển hình là 4 trạng nguyên đỗ thời Lê sơ: Nguyễn Giản Thanh, Hoàng Văn Tán, Ngô Miễn Thiệu, Trần Tất Văn.

Ngoài ra, trong quá trình "bình định thiên hạ", Mạc Thái Tổ đã "thu phục" nhiều tướng lĩnh giỏi của nhà Lê như Nguyễn Kính, Nguyễn Áng, Vũ Hộ, Phạm Gia Mô... những người đắc lực giúp ông mở ra nhà Mạc.

Cởi bỏ thù hằn
Không chỉ dám dùng người cựu triều thù địch, nhà Mạc còn dám trọng dụng cả những người từng theo địch trở về. Điều này được các nhà chuyên môn đánh giá rất cao.

Vụ ly khai của hai nhà thông gia Lê Bá Ly và Nguyễn Thiến năm 1550 kéo theo một loạt con em của hai họ này, cũng đều là đại thần nhà Mạc như Nguyễn Quyện, Nguyễn Miễn, Nguyễn Khải Khang, Lê Khắc Thận. Nhưng tới năm 1558, khi hai cha già họ Lê và họ Nguyễn qua đời, Nguyễn Quyện, Nguyễn Miễn trở về theo Mạc và được trọng dụng không chút nghi ngờ. Miễn được gả công chúa làm phò mã, Quyện trở thành cha vợ vua (Mậu Hợp) rồi sau đó liên tiếp lập công đánh bại quân Lê Trịnh, thành danh tướng Bắc triều. Kết quả đó lôi kéo Lê Khắc Thận, dù đã làm tới thái phó của Lê Trịnh vẫn vượt luỹ về Mạc năm 1572.

Thật hiếm triều đại nào có chính sách dùng người cởi mở, bao dung trong thời kỳ loạn lạc như nhà Mạc, nếu so sánh những sự kiện trên với các triều đại khác. Sự bao dung của nhà Lý, nhà Trần với vài thủ lĩnh nổi dậy chỉ là cách đối phó để giữ miền biên xa xôi, không dùng với tướng sĩ "người miền xuôi" đã phản. Hậu Trần Giản Định Đế nghi ngờ Đặng Tất và Nguyễn Cảnh Chân từng phục vụ nhà Hồ và hàng quân Minh nên giết 2 tướng giỏi; Lê Thái Tổ giết hết các người Việt từng theo phục vụ quân Minh; Lê Thánh Tông giết đại thần Lê Lăng vì từng ủng hộ Lê Khắc Xương lên ngôi... Có lẽ nhà Mạc đã học được tấm gương của Tề Hoàn Công thời Xuân Thu dám dùng Quản Trọng, dù từng có cái thù bắn tên vào đai áo.

Chính sách dùng người của nhà Mạc còn được đời sau ca ngợi. Sách Vũ trung tùy bút của Phạm Đình Hổ cuối thời Lê trung hưng ghi: "cái đức chính của thời Minh Đức (niên hiệu của Mạc Thái Tổ) và Đại Chính (niên hiệu của Mạc Thái Tông) nhà Mạc vẫn còn cố kết ở lòng người chưa quên. Vậy nên thời vận đã về nhà Lê mà lòng người hướng theo nhà Mạc vẫn chưa hết...".

Nhận định

Giành quyền
Nhà Hậu Lê suy thoái, triều chính rối ren đánh giết lẫn nhau, các vua quỷ Uy Mục đế, vua lợn Tương Dực đế và Chiêu Tông đều không đủ năng lực cầm quyền, các quyền thần họ Trịnh, họ Nguyễn đều chứa chấp mưu đồ riêng, nông dân nổi dậy khởi nghĩa. Mạc Đăng Dung đã xuất hiện trong bối cảnh đó và chỉ trong chưa đầy 10 năm ông đã dẹp yên tình hình nước Đại Việt. Việc nhà Mạc thay thế một nhà Hậu Lê không còn đủ năng lực và bị thiên hạ chán ghét là tất yếu của lịch sử. Nếu dòng họ Mạc không nổi dậy thì các dòng họ thế tộc khác cũng làm điều tương tự trong bối cảnh lúc đó. Giáo sư Trần Quốc Vượng cho rằng sự thay thế nhà Lê của Mạc Đăng Dung là "hợp với đời và đạo".

Nội trị
Thời kỳ thịnh trị của Mạc Thái Tông cho thấy năng lực trị nước của nhà Mạc không kém nhà Lê. Đời sống nhân dân no đủ, xã hội ổn định, không gây những xáo trộn như khi nhà Hồ thay nhà Trần. Những lực lượng chống đối nhà Mạc chính là những thế lực cũ thân nhà Lê. Theo sử sách, thời Mạc không có một cuộc khởi nghĩa nông dân nào. Điều đó cho thấy nhà Mạc được lòng dân. Sách Đại Việt Thông sử của Lê Quý Đôn phải thừa nhận Thái Tổ Mạc Đăng Dung "được lòng người hướng về". Sau khi Hiến Tông qua đời, các vua Mạc lên thay đều là ấu chúa, biến loạn trong ngoài rất nhiều nhưng nhà Mạc vẫn đứng vững. Ngoài năng lực của người phụ chính, hẳn phải có nền tảng là sự ủng hộ của nhân dân Bắc Bộ lúc đó. Việc họ Mạc tiếp tục cát cứ tại Cao Bằng, ngoài sự can thiệp của nhà Minh, nếu không được lòng người thì không thể tồn tại tới 80 năm.

Đặc biệt, nhà Mạc rất coi trọng việc phát hiện nhân tài, do đó dù chiến tranh liên miên nhưng các kỳ thi vẫn tổ chức khá đều đặn. Ngay cả khi cát cứ trên Cao Bằng, việc thi cử vẫn còn duy trì.

Một đặc điểm nữa là cả năm đời vua nhà Mạc không có nạn quyền thần trong thời gian cai trị, dù nhà Mạc khởi nghiệp từ một quyền thần trong triều Lê. Đó là điều mà các triều đại Ngô, Đinh, Lý, Trần, Hậu Lê và Nguyễn trong suốt chiều dài lịch sử Việt Nam đều gặp phải. Do đó thời Mạc không có việc phế lập, khuynh loát trong cung đình. Duy nhất vụ "bất đồng chính kiến" trong việc lập người thừa kế (Mạc Phúc Nguyên và Chính Trung) năm 1546 - 1551 đã bị đánh dẹp.

Về ngoại giao

Về ngoại giao, một số nhà sử học lên án hành động tự trói mình, tạ tội, đầu hàng nhà Minh của Mạc Đăng Dung ở biên giới năm 1540, vì điều đó làm mất thể diện của nước Đại Việt. Nhưng cũng có người cho rằng trong bối cảnh lúc đó, việc này là bắt buộc không còn lựa chọn khác. Ở Thanh Hoá, nhà Lê đánh ra, tại Tuyên Quang, chúa Bầu họ Vũ chưa dẹp được. Phía bắc, nhà Minh uy hiếp. Kẻ thù nguy hiểm nhất chính là người phương Bắc. Có lẽ Mạc Đăng Dung không muốn lặp lại thảm kịch của nhà Hồ sau khi thay ngôi nhà Trần nên buộc phải hành động như vậy, vì nếu đối đầu, nhà Mạc chắc chắn sẽ thất bại. Các nhà nghiên cứu ủng hộ quan điểm này còn cho rằng, chính vì hổ thẹn và suy sụp sau hành động này mà Mạc Đăng Dung, vốn đã cao tuổi, nên ốm và mất không lâu sau đó. Sự nhẫn nhục của Mạc Đăng Dung không những trực tiếp cứu nhà Mạc mà còn gián tiếp cứu nhà Lê trung hưng, bởi nếu nhà Mạc bị nhà Minh diệt như nhà Hồ thì nhà Lê cũng sẽ bị nhà Minh diệt như nhà Hậu Trần.

Sau khi thất thế, nhà Mạc tiếp tục dựa vào ảnh hưởng của nhà Minh để tồn tại ở Cao Bằng, nhưng tuyệt nhiên không mượn quân nhà Minh. Theo Đại Việt Sử ký Toàn thư, đại thần Mạc Ngọc Liễn (vốn là người khác họ được cải họ vua) trước khi mất tại Trung Quốc đã dặn lại vua tôi họ Mạc rằng:
"Nay khí vận nhà Mạc đã hết, họ Lê lại phục hưng... Dân ta là dân vô tội mà để phải mắc nạn binh đao, sao lại nỡ thế!... Nếu thấy quân họ đến thì ta nên tránh, chớ có đánh nhau, nên cẩn thận mà giữ là hơn. Lại chớ nên mời người Minh vào trong nước ta mà để dân ta phải lầm than đau khổ, đó cũng là tội lớn không gì nặng bằng". (Đại Việt sử ký toàn thư, quyển 17)

Các đời sau họ Mạc đã làm đúng như Mạc Ngọc Liễn dặn lại. Thua trận, phải rời khỏi ngôi cai trị nhưng không cố giành giật lại bằng mọi giá, điều đó nhà Mạc hơn nhà Hậu Lê, nhà Nguyễn sau này.

Chính thống
Nhà Mạc cuối cùng bị mất ngôi khi nhà Lê hồi phục nhờ sức quyền thần nên các sử gia của triều đại thắng trận ra sức hạ thấp nhà Mạc trong sử sách. Do sự chi phối quan điểm của nhà Lê và nhà nguyễn, Nhà Mạc bị gọi là "ngụy triều". Tuy nhiên, nếu căn cứ vào những gì nhà Mạc đã làm, đây thực sự là một vương triều tuy thời gian tồn tại ngắn, nhưng có vai trò tích cực nhất định trong lịch sử Việt Nam. Nhà Lê dù thắng trận nhưng về thực chất thì không còn, cơ nghiệp nhà Lê trung hưng thực ra là cơ nghiệp họ Trịnh.

Giáo sư sử học Văn Tạo trong bài viết "Nhà Mạc và vấn đề ngụy triều" đã vạch rõ: Họ Trịnh và họ Nguyễn lấy tiếng là giúp nhà Lê nhưng thực ra là lo làm lợi cho mình. Họ Trịnh phù Lê nhưng lại phế truất và giết các vua Lê. Họ Nguyễn phù Lê nhưng chỉ lo phát triển cơ đồ riêng và cái cớ chống họ Trịnh. Giáo sư Tạo nhấn mạnh: "Mạc là ngụy công khai, Trịnh Nguyễn là ngụy giấu mặt".

Cách nói "nguỵ" cũng chỉ là theo quan điểm của các sử gia thời phong kiến. Các nhà sử học ngày nay đã thay đổi quan điểm này và nhà Mạc đã được nhìn nhận như một triều đại bình đẳng với các triều đại "chính thống" khác.

Nguyên nhân thất bại
Lực lượng chống đối nhà Mạc, cụ thể là lực lượng nhân danh nhà Lê, những người ủng hộ nhà Lê còn mạnh. Vấn đề chính thống chỉ có một vai trò nhất định, vì Nam triều hay Bắc triều đều có lý lẽ của mình. Bắc triều dù là người đi cướp ngôi, nhưng từ Lê Uy Mục, nhân dân đã chán ghét nhà Lê. Nam triều dù đã mất uy tín nhưng với một bộ phận nhân dân, nhất là vùng "căn bản" quê hương nhà Lê (Thanh Hoá) trở vào còn nhớ công lao đánh quân Minh của nhà Lê. Do đó, khi yếu tố chính trị không đóng vai trò quyết định thì vấn đề nhân sự sẽ quyết định.

Theo giáo sư Văn Tạo, về chính trị và kinh tế, tuy nhà Mạc đã khiến đất nước giàu mạnh lên trong thời kỳ đầu, nhưng địa bàn hoạt động của nhà Mạc bị bó hẹp, kẹp giữa một bên là nước lớn Trung Quốc, một bên là Nam triều trỗi dậy cùng tư tưởng "hoài Lê", không có điều kiện mở rộng như các chúa Nguyễn ở phía Nam sau này.

Bản thân các tập đoàn chống Mạc đã có những chính sách phù hợp và lực lượng nhân sự đủ tài năng để đối phó với nhà Mạc nên trong một thời gian dài Nam triều đứng vững trước các cuộc tấn công của nhà Mạc. Thời hậu kỳ (sau khi Mạc Kính Điển chết), nhà Mạc không còn lực lượng nhân sự đủ mạnh, nhất là vua Mạc Mậu Hợp không đủ năng lực và phạm phải sai lầm nên đã thất bại về quân sự. Trong cuộc chiến trường kỳ đó, khi đã thất bại về quân sự thì chính trị của nhà Mạc cũng trở nên yếu thế trước khẩu hiệu "phù Lê" và nhà Mạc thành kẻ bại trận cuối cùng.

Các vua nhà Mạc

Lưu ý:
Mạc Toàn thực sự không còn quyền lực gì.
Giữa thời Mạc Hiến Tông và Mạc Tuyên Tông còn có Mạc Chính Trung tự xưng là vua nhà Mạc trong thời gian ngắn nhưng không được nhà Mạc công nhận.
Gia đoạn hậu kỳ nhà Mạc sau khi Bắc triều sụp đổ gồm có Mạc Kính Chỉ (niên hiệu Bảo Định (1592) và Khang Hựu  (1592-1593)), Mạc Kính Cung (niên hiệu Càn Thống (1593-1625)), Mạc Kính Khoan (niên hiệu Long Thái (1623-1638)) và Mạc Kính Vũ (Mạc Kính Hoàn, niên hiệu Thuận Đức (1638-1677)).

Thế phả vua Mạc

Các quan lại, tướng lĩnh
Mạc Kính Điển
Mạc Đôn Nhượng
Nguyễn Kính
Mạc Phúc Tư
Mạc Ngọc Liễn
Phạm Tử Nghi
Vũ Hộ
Mạc Quốc Trinh
Phạm Gia Mô
Nguyễn Bỉnh Khiêm
Giáp Hải
Lê Quang Bí
Nguyễn Quyện
Mạc Đăng Lượng
Mạc Đăng Hào, tức Mạc Đăng Tuấn (sau đổi tên Hoàng Tuấn Ngạn em Mạc Đăng Lượng)

Xem thêm

Thành Bản Phủ (Cao Bằng)
Cao Bình (kinh đô)
Nam-Bắc triều
Chiến tranh Lê-Mạc
Nhà Hậu Lê
Mạc Đăng Dung
Nguyễn Kim
Trịnh Kiểm
Trịnh Tùng
Chúa Bầu

Tham khảo
 Viện Sử học (2007), Lịch sử Việt Nam, tập 3, Nhà xuất bản Khoa học xã hội
 Viện Sử học (2007), Lịch sử Việt Nam, tập 4, Nhà xuất bản Khoa học xã hội
 Nhiều tác giả (1995), Nhà Mạc và vấn đề nguỵ triều trong sử sách, Nhà xuất bản Văn hoá thông tin
 Văn Tạo (2006), Mười cuộc cải cách, đổi mới lớn trong lịch sử Việt Nam, Nhà xuất bản Đại học sư phạm
 Khâm định Việt sử Thông giám Cương mục
 Đại Việt Sử ký Toàn thư
 Nguyễn Huy Thức, Lê Văn Bảy (2006), Lê triều dã sử, Nhà xuất bản Văn hoá thông tin
 Viện Sử học (1996), Vương triều Mạc, Nhà xuất bản Khoa học xã hội

Chú thích

Liên kết ngoài
Đại Việt sử ký toàn thư - Bản điện tử
Khâm định Việt sử Thông giám cương mục - Bản điện tử

Khởi đầu năm 1527 ở Việt Nam
Chấm dứt năm 1592
Chấm dứt năm 1677
M
Triều đại Việt Nam
Chấm dứt thế kỷ 16
Chấm dứt thế kỷ 17
An Nam đô thống sứ


title: Molophilus diferox

text:
Molophilus diferox là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Dianobia

text:
Dianobia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hadeninae


title: Moulins-sur-Yèvre

text:
Moulins-sur-Yèvre là một xã thuộc tỉnh Cher trong vùng Centre-Val de Loire miền trung Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Cher

Liên kết ngoài
Postcard photos of the commune
Moulins-sur-Yèvre on the Quid website

Ghi chú

Moulinssuryevre


title: Megachile ituriella

text:
Megachile ituriella là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Pasteels mô tả khoa học năm 1965.

Chú thích

Tham khảo

I
Động vật được mô tả năm 1965


title: Nghĩa Long

text:
Nghĩa Long là một trong những xã trung du miền núi của huyện Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An. Trung tâm xã nằm cạnh đường Hồ Chí Minh, đây là tuyến giao thông huyết mạch quan trọng nhất của xã. Với vị trí địa lý trên xã Nghĩa Long có những thuận lợi nhất định trong việc phát triển kinh tế so với các xã trong huyện, trong vùng.

Vị trí địa lý

Nghĩa Long có ranh giới hành chính chung với các xã:

- Phía Bắc giáp xã Đông Hiếu

- Phía Nam giáp xã Nghĩa Lộc

- Phía Đông giáp xã Đông Hiếu, xã Nghĩa Lộc

- Phía Tây giáp hai xã Nghĩa Hòa, Nghĩa Khánh.

Xã Nghĩa Long có địa hình đồi núi cao dày đặc ở phía Tây, nghiêng dần từ Tây sang phía Đông và phía Nam. Cao độ trung bình từ 15 - 20m, nơi cao nhất 30 m, thấp nhất 6 m. Mạng lưới giao thông đường bộ kết hợp với hệ thống thủy lợi, suối, đồi núi phân cách đồng ruộng thành nhiều vùng nhỏ lẻ.

Khí hậu thời tiết

Nghĩa Long nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa và có chung đặc điểm của vùng miền núi Bắc Trung Bộ.

- Chế độ nhiệt: Có hai mùa rõ rệt, mùa nóng từ tháng 4 đến tháng 9, tháng nóng nhất tháng 7, nhiệt độ cao tuyệt đối 41,1 °C. Mùa lạnh từ tháng 10 đến tháng 3 năm sau, nhiệt độ thấp tuyệt đối 10 °C, nhiệt độ trung bình năm là 23,7 °C, số giờ nắng trung bình năm 1.637 giờ.

- Chế độ mưa: Lượng mưa bình quân hàng năm 1.823mm. Trong năm lượng mưa phân bố không đều, chủ yếu tập trung vào 3 tháng 8, 9, 10. Lượng mưa thấp nhất từ tháng 1 đến tháng 3 chỉ chiếm khoảng 10% lượng mưa cả năm.

- Chế độ gió: Có hai hướng gió thịnh hành.

+ Gió mùa Đông bắc thổi từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau, gió về thường mang theo giá rét.

+ Gió Tây Nam thổi từ tháng 4 đến tháng 9 có năm gây khô hạn.

- Độ ẩm không khí bình quân năm 85%, cao nhất trong năm trên 90%, thấp nhất trong năm 70%. Lượng bốc hơi bình quân năm 943 mm, lượng bốc hơi trung bình của các tháng nóng là 140 mm (tháng 5 đến tháng 9), của những tháng mưa là 61 mm (tháng 9 đến tháng 11).

Đặc trưng khí hậu: Biên độ nhiệt giữa các tháng trong năm lớn, chế độ mưa tập trung trùng với mùa bão, mùa nắng nóng có gió Phơn tây nam khô nóng, mùa lạnh có gió mùa Đông bắc giá hanh biểu hiện rõ đặc điểm của khí hậu nhiệt đới gió mùa.

Nguồn nước

 Nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp lấy từ 6 hồ đập vừa và nhỏ trên địa bàn xã với tổng diện tích mương tưới dài trên 27,22 km.
 Hệ thống tiêu nước chủ yếu theo hướng chính từ Bắc xuống Nam đổ ra khe Cái với tổng chiều dài mương tiêu 8,5 km.

Tài nguyên

Tài nguyên đất

Theo tài liệu thổ nhưỡng Nghệ An, kết hợp với điều tra khảo sát cho thấy: Trong tổng diện tích tự nhiên 1.184,07 ha, ngoại trừ hệ thống kênh tưới, tiêu và đất mặt nước chuyên dùng, ao hồ, phần diện tích còn lại chủ yếu là đất đỏ trên nền đá bazan, đất pha cát.

Tài nguyên khoáng sản

Chưa có tài liệu khảo sát tài nguyên khoáng sản trên địa bàn xã.

Tài nguyên nhân văn

Con người Nghĩa Long nói riêng cũng như huyện Nghĩa Đàn nói chung từ xa xưa giàu truyền thống cách mạng, cần cù, đoàn kết, nghị lực. Với dân số 3.524 người, trong đó một nửa là trong độ tuổi lao động đã tạo nguồn nhân lực dồi dào cho địa phương.

Hiện trạng kinh tế xã hội

Hiện trạng dân số, lao động

Tổng số khẩu toàn xã là 3.524 người, với 780 hộ, trong đó có 659 hộ nông nghiệp, 40 hộ phi nông nghiệp, 81 hộ chính sách. Toàn xã có 129 hộ nghèo, chiếm 17,2% tổng số hộ toàn xã.

- Tỷ lệ tăng dân số chung của xã là 0,98%

- Tổng số lao động trong các ngành kinh tế của xã là 2.174 người, trong đó:

+ Lao động nông nghiệp có 1.782 người (chiếm 82%)

+ Lao động phi nông nghiệp 392 người (chiếm 18%).

Hiện trạng cơ cấu kinh tế

Trong thời kỳ thực hiện đường lối đổi mới của Đảng, Nhà nước, nhất là từ năm 2005 đến nay kinh tế – xã hội xã Nghĩa Long có bước chuyển biến đáng kể, Tốc độ tăng trưởng kinh tế năm sau đều cao hơn năm trước, bình quân thời kỳ 2005 – 2010 đạt 8,5%.

Cơ cấu kinh tế chuyển dịch đúng hướng: giảm dần tỷ trọng ngành nông nghiệp và tăng tỷ trọng các ngành công nghiệp – TTCN và dịch vụ, trong đó cơ cấu nông lâm ngư năm 2010 giảm 30% so với năm 2000; TTCN – XD năm 2010 tăng 29% và Dịch vụ thương mại tăng 1% so với năm 2000.

Chú thích

Liên kết ngoài


title: Ortholfersia

text:
Ortholfersia à một chi ruồi hút máu thuộc họ ruồi rận Hippoboscidae. Có 4 loài. Chúng đều sống ký sinh trên Macropods.

Phân bố
Tìm thấy ở Úc, và một số vùng khác.

Phân loại
Chi Ortholfersia Speiser, 1902
Nhóm loài 'a'
M. minuta Paramonov, 1954
Nhóm loài 'b'
M. bequaerti Maa, 1962
M. macleayi (Leach, 1817)
M. phaneroneura Speiser, 1902

Chú thích

Tham khảo

Vật ký sinh


title: 1201 Strenua

text:
1201 Strenua (1931 RK) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 14 tháng 9 năm 1931 bởi K. Reinmuth ở Heidelberg.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 1201 Strenua

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Karl Wilhelm Reinmuth
Thiên thể phát hiện năm 1931


title: Yuh Woon-Hyung

text:
Yuh Woon-Hyung (25 tháng 5 năm 1886 – 19 tháng 7 năm 1947) là một chính trị gia Triều Tiên cho rằng nền độc lập của Triều Tiên là cần thiết cho hòa bình thế giới, ông là một nhà hoạt động thống nhất đất nước đấu tranh cho việc thống nhất độc lập của Triều Tiên kể từ khi quốc gia này bị chia đôi vào năm 1945.

Tên hiệu của ông là Mongyang (몽양; 夢陽, Mộng Dương). Ông là một trong số rất ít các chính trị gia trong lịch sử hiện đại Triều Tiên được tôn kính tại cả hai miền Nam và Bắc.

Tiểu sử
Yuh  sinh ra ở Yangpyeong, tỉnh Gyeonggi, con trai của một ông trùm yangban địa phương. Lúc lên 15 tuổi, Yuh ghi danh vào trường Baejae nhưng trong vòng chưa đầy một năm chuyển đến trường Heunghwa. Sau khi chuyển đến trường có khác và rời bỏ trường trước khi tốt nghiệp, từ năm 1907 Yuh bắt đầu nghiên cứu Kinh Thánh và kết bạn với các nhà truyền giáo người Mỹ Charles Allen Clark, người đã giúp anh tìm thấy trường Kidok Kwangdong trường vào năm 1909. Trong năm 1910, Yuh đột ngột từ bỏ truyền thống Triều Tiên bằng cách giải phóng nô lệ thuộc sở hữu của gia đình của mình. Năm 1911, Yuh học ở Trường dòng Thần học Trưởng Lão Bình Nhưỡng, năm 1914, đã đi đến Trung Quốc, nơi ông học văn học Anh tại một trường đại học ở Nam Kinh. Năm 1917, ông chuyển đến Thượng Hải. Năm 1918, ông tổ chức các Mindan (Hiệp hội Cư dân Triều Tiên) tại thành phố đó, để cung cấp một cơ sở cho các hoạt động ủng hộ độc lập. Yuh đã tham gia vào việc thành lập Chính phủ lâm thời của Đại Hàn Dân Quốc vào năm 1919 và phục vụ như một thành viên của hội Lập pháp của cơ thể (IMSI Uijeongwon).

Giống như nhiều người trong phong trào độc lập của Triều Tiên, Yuh tìm kiếm hỗ trợ từ cả hai phái tả và phái hữu. Năm 1920, ông gia nhập Đảng Cộng sản Corea (고려 공산당, Goryo Gong-san-dang, Cao Li Cộng sản Đảng) và, vào năm 1921, tham dự Đại hội lần thứ nhất của Cần nông vùng Viễn Đông tại Moskva. Năm 1924 ông gia nhập Quốc dân đảng Trung Quốc của Tôn Dật Tiên và thực hiện công tác hợp tác Trung-Hàn Quốc. Năm 1929, ông bị cảnh sát Anh bắt giữ vì đã chỉ trích chính sách thuộc địa của Anh và ông bị giao cho người Nhật bỏ từ ở Triều Tiên. Sau khi ra tù vào năm 1932, Yuh đã tham gia vào một loạt các hoạt động chống Nhật trong các lĩnh vực truyền thông và thể thao. Trong Thế vận hội Berlin là một vận động viên marathon của Triều Tiên, Sohn Kee-chung, giành huy chương vàng. Tuy nhiên Sohn lại thi đấu cho người Nhật. Nhật báo Chungang do Yuh làm biên tập viên, chạy các bức ảnh mà loại bỏ các lá cờ Nhật Bản từ áo của Sohn. Nhật Bản đóng cửa tờ báo và Yuh bị bắt vì hành động này. Ngoài việc làm biên tập viên của Nhật báo Chungang, ông cũng từng là chủ tịch của Nhật báo Triều Tiên JungAng (JungAng Choson Ilbo, 조선 중앙 일보) và các hiệp hội thể thao khác.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Nhà cách mạng Triều Tiên
Người Gyeonggi
Tín hữu Kitô giáo Triều Tiên
Tín hữu Tin Lành Hàn Quốc


title: Bluefield, West Virginia

text:
Bluefield, West Virginia là một thành phố thuộc tiểu bang Tây Virginia, Hoa Kỳ.
Dân số là 10.447 người tại Cuộc Tổng điều tra Dân số Hoa Kỳ năm 2010 | Tổng điều tra dân số năm 2010 của Hoa Kỳ năm 2010. Đây là thành phố chính của khu vực tiểu đô thị WV - VA với dân số 107.342.

Địa lý
Bluefield tọa lạc tại  (37.262219, -81.218674) ở dãy Appalachia ở Tây Virginia gần Bluefield, Virginia.

Theo Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ, thành phố có tổng diện tích là 8,86 dặm vuông (22,95 km2), tất cả đất đai.

Dân số
Theo điều tra dân số năm 2010, thành phố có dân số 10.447 người, 4.643 hộ gia đình và 2.772 gia đình cư trú trong thành phố. Mật độ dân số là 1.179,1 người trên một dặm vuông (455,3 / km2). Có 5.457 căn hộ với mật độ trung bình là 615,9 mỗi dặm vuông (237,8 / km2). Thành phần chủng tộc của thành phố là 73,7% người da trắng, 23,0% người Mỹ gốc Phi, 0,3% người Mỹ bản địa, 0,5% người Châu Á, 0,2% từ các chủng tộc khác, và 2,3% từ hai chủng tộc trở lên. Người gốc Tây Ban Nha hoặc La tinh của bất kỳ chủng tộc nào là 0,9% dân số.

Có 4.643 hộ gia đình, trong đó 26,1% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 38,6% là các cặp vợ chồng sống chung với nhau, 16,5% là nữ chủ hộ không có chồng, 4,6% có chủ hộ nam không có vợ; 40,3% không phải là gia đình. 35,0% số hộ gia đình bao gồm các cá nhân và 15,1% có người sống một mình khi đó đã 65 tuổi trở lên. Quy mô hộ trung bình là 2,21 và quy mô gia đình trung bình là 2,83.

Độ tuổi trung bình của thành phố là 43,1 năm. 20,8% cư dân dưới 18 tuổi; 9,2% ở độ tuổi từ 18 đến 24; 22,2% là từ 25 đến 44; 28,6% là từ 45 đến 64; Và 19,2% có độ tuổi từ 65 trở lên. Các trang điểm giới tính của thành phố là 46,8% nam và 53,2% nữ.

Tham khảo

Thành phố của West Virginia
Thành phố đôi


title: Bách bộ (thực vật)

text:
Bách bộ, dây ba mươi (danh pháp hai phần: Stemona tuberosa) là loài cây có hoa thuộc họ Bách bộ (Stemonaceae).

Mô tả
Bách bộ thuộc loại cây leo, thân nhỏ, nhẵn, chiều dài thân từ 6 đến 8 m. Lá mọc đối hoặc so le, có cuống, hình dạng giống trái tim. Hoa to, có màu đỏ, mọc từ 1 đến 2 hoa ở nách lá; mỗi hoa bao gồm 2 lá đài, 2 cánh đài dài 4 cm; có 4 nhị.

Quả hình nang dài 3,5 cm, chứa từ 2 đến 8 hạt. Rễ củ có từ 10 đến 30 củ, có khi lên đến 100 củ, mỗi củ dài từ 15 đến 20 cm, đường kính từ 1,5 đến 2 cm; củ có màu trắng vàng, vị ngọt, có hậu rất đắng.

Dược lý
Rễ cây bách bộ chứa nhiều ancaloit, chủ yếu là stemonin (0,18%) được dùng để tẩm mật, sắc uống chữa ho và chữa giun đũa, giun kim; cây bách bộ cũng được dùng để nấu nước rửa, cao bôi để chữa ghẻ, lở.

Chú thích

Liên kết ngoài

Cây thuốc
T
Thực vật châu Á
Thực vật được mô tả năm 1790
Thực vật được sử dụng trong Đông y

Chi tiết về dược liệu Bách Bộ thiên nhiên


title: Melanotus leonardi

text:
Melanotus leonardi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được LeConte miêu tả khoa học năm 1853.

Chú thích

Tham khảo

Melanotus


title: Santa Maria a Monte

text:
Santa Maria a Monte là một đô thị ở tỉnh Pisa, vùng Toscana của Ý.

Đô thị này nằm ở vị trí cách khoảng 45 km về phía tây của Florence và khoảng 25 km về phía đông của Pisa. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 11.266 người và diện tích là 38,3 km².

Santa Maria a Monte giáp các đô thị: Bientina, Calcinaia, Castelfranco di Sotto, Montopoli in Val d'Arno, Pontedera.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.santamariaamonte.pi.it/

Đô thị tỉnh Pisa


title: Adam D'Angelo

text:
ତୋରି ମୁଣ୍ଡ କୁ କାଟିଦେଲି ରାନ୍ଦିଆ ମାଗ୍ୟା Adam D'Angelo କାଳିଆ କୁକୁର ତୋରି ନୁନି କାଟିଦେଲି ରାଣ୍ଡ୍ୟଚୁଡ ମାଗ୍ୟା Adam D'Angelo ତୋରି ବଂଶ ର ସାବୁ girls କୁ kiss ଆଉ ତାଙ୍କ ଵିଆ ଚିରିଦେଲି ଆଉ consensual ଆଉ ଜୋରଦାର sex କରିସାରିଛି ମାଚୁଡା Adam D'Angelo ତୋରି ମୁଣ୍ଡ କୁ କାଟିଦେଲି ରାନ୍ଦିଆ ମାଗ୍ୟା Adam D'Angelo କାଳିଆ କୁକୁର ତୋରି ନୁନି କାଟିଦେଲି ରାଣ୍ଡ୍ୟଚୁଡ ମାଗ୍ୟା Adam D'Angelo ତୋରି ବଂଶ ର ସାବୁ girls କୁ kiss ଆଉ ତାଙ୍କ ଵିଆ ଚିରିଦେଲି ଆଉ ତୋରି ମୁଣ୍ଡ କୁ କାଟିଦେଲି ରାନ୍ଦିଆ ମାଗ୍ୟା Adam D'Angelo କାଳିଆ କୁକୁର ତୋରି ନୁନି କାଟିଦେଲି ରାଣ୍ଡ୍ୟଚୁଡ ମାଗ୍ୟା Adam D'Angelo ତୋରି ବଂଶ ର ସାବୁ girls କୁ kiss ଆଉ ତାଙ୍କ ଵିଆ ଚିରିଦେଲି ଆଉ consensual ଆଉ ଜୋରଦାର sex କରିସାରିଛି ମାଚୁଡା Adam D'Angelo ତୋରି ମୁଣ୍ଡ କୁ କାଟିଦେଲି ରାନ୍ଦିଆ ମାଗ୍ୟା Adam D'Angelo କାଳିଆ କୁକୁର ତୋରି ନୁନି କାଟିଦେଲି ରାଣ୍ଡ୍ୟଚୁଡ ମାଗ୍ୟା Adam D'Angelo ତୋରି ବଂଶ ର ସାବୁ girls କୁ kiss ଆଉ ତାଙ୍କ ଵିଆ ଚିରିଦେଲି ଆଉ consensual ଆଉ ଜୋରଦାର sex କରିସାରିଛି ମାଚୁଡା.ତୋରି ମୁଣ୍ଡ କୁ କାଟିଦେଲି ରାନ୍ଦିଆ ମାଗ୍ୟା Adam D'Angelo

ତୋରି ମୁଣ୍ଡ କୁ କାଟିଦେଲି ରାନ୍ଦିଆ ମାଗ୍ୟା Adam D'Angelo କାଳିଆ କୁକୁର ତୋରି ନୁନି କାଟିଦେଲି ରାଣ୍ଡ୍ୟଚୁଡ ମାଗ୍ୟା Adam D'Angelo ତୋରି ବଂଶ ର ସାବୁ girls କୁ kiss ଆଉ ତାଙ୍କ ଵିଆ ଚିରିଦେଲି ଆଉ consensual ଆଉ ଜୋରଦାର sex କରିସାରିଛି ମାଚୁଡା Adam D'Angelo ଆଉ ଜୋରଦାର sex କରିସାରିଛି ମାଚୁଡା.ତୋରି ମୁଣ୍ଡ କୁ କାଟିଦେଲି ରାନ୍ଦିଆ ମାଗ୍ୟା Adam D'Angelo

ତୋରି ମୁଣ୍ଡ କୁ କାଟିଦେଲି ରାନ୍ଦିଆ ମାଗ୍ୟା Adam D'Angelo କାଳିଆ କୁକୁର ତୋରି ନୁନି କାଟିଦେଲି ରାଣ୍ଡ୍ୟଚୁଡ ମାଗ୍ୟା Adam D'Angelo ତୋରି ବଂଶ ର ସାବୁ girls କୁ kiss ଆଉ ତାଙ୍କ ଵିଆ ଚିରିଦେଲି ଆଉ consensual ଆଉ ଜୋରଦାର sex କରିସାରିଛି ମାଚୁଡା Adam D'Angelo

ତୋରି ମୁଣ୍ଡ କୁ କାଟିଦେଲି ରାନ୍ଦିଆ ମାଗ୍ୟା Adam D'Angelo କାଳିଆ କୁକୁର ତୋରି ନୁନି କାଟିଦେଲି ରାଣ୍ଡ୍ୟଚୁଡ ମାଗ୍ୟା Adam D'Angelo ତୋରି ବଂଶ ର ସାବୁ girls କୁ kiss ଆଉ ତାଙ୍କ ଵିଆ ଚିରିଦେଲି ଆଉ consensual ଆଉ ଜୋରଦାର sex କରିସାରିଛି ମାଚୁଡା Adam D'Angelo ତୋରି ମୁଣ୍ଡ କୁ କାଟିଦେଲି ରାନ୍ଦିଆ ମାଗ୍ୟା Adam D'Angelo କାଳିଆ କୁକୁର ତୋରି ନୁନି କାଟିଦେଲି ରାଣ୍ଡ୍ୟଚୁଡ ମାଗ୍ୟା Adam D'Angelo ତୋରି ବଂଶ ର ସାବୁ girls କୁ kiss ଆଉ ତାଙ୍କ ଵିଆ ଚିରିଦେଲି ଆଉ consensual ଆଉ ଜୋରଦାର sex କରିସାରିଛି ମାଚୁଡା.ତୋରି ମୁଣ୍ଡ କୁ କାଟିଦେଲି ରାନ୍ଦିଆ ମାଗ୍ୟା Adam D'Angelo

ତୋରି ମୁଣ୍ଡ କୁ କାଟିଦେଲି ରାନ୍ଦିଆ ମାଗ୍ୟା Adam D'Angelo କାଳିଆ କୁକୁର ତୋରି ନୁନି କାଟିଦେଲି ରାଣ୍ଡ୍ୟଚୁଡ ମାଗ୍ୟା Adam D'Angelo ତୋରି ବଂଶ ର ସାବୁ girls କୁ kiss ଆଉ ତାଙ୍କ ଵିଆ ଚିରିଦେଲି ଆଉ consensual ଆଉ ଜୋରଦାର sex କରିସାରିଛି ମାଚୁଡା Adam D'Angelo

ତୋରି ମୁଣ୍ଡ କୁ କାଟିଦେଲି ରାନ୍ଦିଆ ମାଗ୍ୟା Adam D'Angelo କାଳିଆ କୁକୁର ତୋରି ନୁନି କାଟିଦେଲି ରାଣ୍ଡ୍ୟଚୁଡ ମାଗ୍ୟା Adam D'Angelo ତୋରି ବଂଶ ର ସାବୁ girls କୁ kiss ଆଉ ତାଙ୍କ ଵିଆ ଚିରିଦେଲି ଆଉ consensual ଆଉ ଜୋରଦାର sex କରିସାରିଛି ମାଚୁଡା Adam D'Angelo ତୋରି ମୁଣ୍ଡ କୁ କାଟିଦେଲି ରାନ୍ଦିଆ ମାଗ୍ୟା Adam D'Angelo କାଳିଆ କୁକୁର ତୋରି ନୁନି କାଟିଦେଲି ରାଣ୍ଡ୍ୟଚୁଡ ମାଗ୍ୟା Adam D'Angelo ତୋରି ବଂଶ ର ସାବୁ girls କୁ kiss ଆଉ ତାଙ୍କ ଵିଆ ଚିରିଦେଲି ଆଉ consensual ଆଉ ଜୋରଦାର sex କରିସାରିଛି ମାଚୁଡା.ତୋରି ମୁଣ୍ଡ କୁ କାଟିଦେଲି ରାନ୍ଦିଆ ମାଗ୍ୟା Adam D'Angelo

ତୋରି ମୁଣ୍ଡ କୁ କାଟିଦେଲି ରାନ୍ଦିଆ ମାଗ୍ୟା Adam D'Angelo କାଳିଆ କୁକୁର ତୋରି ନୁନି କାଟିଦେଲି ରାଣ୍ଡ୍ୟଚୁଡ ମାଗ୍ୟା Adam D'Angelo ତୋରି ବଂଶ ର ସାବୁ girls କୁ kiss ଆଉ ତାଙ୍କ ଵିଆ ଚିରିଦେଲି ଆଉ consensual ଆଉ ଜୋରଦାର sex କରିସାରିଛି ମାଚୁଡା Adam D'Angelo


title: Bertincourt

text:
Bertincourt là một commune của tỉnh Pas-de-Calais, thuộc vùng Hauts-de-France nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Commune của tỉnh Pas-de-Calais

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Pas-de-Calais


title: Bóng đá tại Đại hội Thể thao Bán đảo Đông Nam Á 1959

text:
Giải bóng đá tại Đại hội Thể thao Bán đảo Đông Nam Á 1959 diễn ra từ ngày 13 đến ngày 17 tháng 12 năm 1959 tại Băng Cốc, Thái Lan.

Địa điểm thi đấu
Sân vận động Quốc gia, Bangkok

Vòng bảng
Bốn đội tuyển đấu vòng tròn 1 lượt chọn 2 đội xếp đầu vào chung kết.

Chung kết

Huy chương vàng

Chú thích: Không có trận tranh huy chương đồng. Đội tuyển Malaya đặc cách nhận huy chương đồng, có lẽ là do xếp thứ 3 vòng bảng.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Đại hội Thể thao Bán đảo Đông Nam Á 1959 tại RSSSF

Đông Nam Á
1959
1959
Thể thao Thái năm 1959
Bóng đá


title: Villiers-aux-Corneilles

text:
Villiers-aux-Corneilles  là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 81 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Villiersauxcorneilles


title: Abraxaphantes

text:
Abraxaphantes là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Các loài
 Abraxaphantes perampla (Swinhoe, 1890)

Chú thích

Tham khảo

 Abraxaphantes at funet.fi

Geometridae
Oenochrominae


title: Weiskirchen

text:
Weiskirchen là một đô thị thuộc huyện Merzig-Wadern, bang Saarland, Đức. Đô thị Weiskirchen có diện tích 33,64 km².Đô thị này tọa lạc/có cự ly Đô thị này tọa lạc ở Hunsrück, cự ly khoảng 20 km về phía đông bắc của Merzig, và 25 km về phía đông nam của Trier.

Tham khảo


title: Aphelodoris brunnea

text:
Aphelodoris brunnea là một loài thuộc sên biển thuộc liên họ Dorididae. Nó là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Discodorididae.

Phân bố
Đây là loài đặc hữu của Nam Phi nơi nó được biết đến từ vịnh Buffels gần mũi Point đến miền đông London. Nó phổ biến ở ngoài khơi Port Elizabeth và được tìm thấy ở khu vực thủy triều thấp đến 15 m.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Aphelodoris


title: La Villeneuve, Creuse

text:
La Villeneuve là một xã thuộc tỉnh Creuse trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền trung nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Creuse

Tham khảo

Liên kết ngoài
La Villeneuve on the Quid website

Villeneuve


title: Sympistis shait

text:
Sympistis shait là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở New Mexico.

Sải cánh dài khoảng 30 mm.

Liên kết ngoài
 Images at mothphotographersgroup

Chú thích

Sympistis


title: Shizuoka (thành phố)

text:
Thành phố Shizuoka (tiếng Nhật: 静岡市 Shizuoka-shi, Tĩnh Cương thị) là thành phố thủ phủ của tỉnh Shizuoka, Nhật Bản.

Thành phố được thành lập từ ngày 1 tháng 4 năm 1889. Năm 2003, thành phố Shimizu liền kề được sáp nhập vào và thành một khu của Shizuoka, cho phép Shizuoka trở thành đô thị quốc gia của Nhật Bản vào năm 2005. Ngày 31 tháng 3 năm 2006, thị trấn Kanbara lại được sáp nhập thêm vào thành phố Shizuoka.

Shizuoka là thành phố kết nghĩa với thành phố Huế của Việt Nam.

Nhân khẩu
Vào năm 2006, dân số của thành phố Shizuoka ước tính khoảng 713.333 người. Mật độ dân số khoảng 513,65 người/km² trên tổng diện tích là 1388.74 km².

Phân khu
 Aoi-ku
 Suruga-ku
 Shimizu-ku

Kinh tế
Năm 2004, thành phố Shizuoka có 39.237 cơ sở thương mại, đứng đầu trong tỉnh Shizuoka. Cơ cấu kinh tế của thành phố như sau: nông nghiệp 0,1%, công nghiệp 26,9% và dịch vụ 73%.

Nông nghiệp
Tuy chiếm cơ cấu vô cùng nhỏ bé song ngành nông nghiệp của Shizuoka rất phát triển. Các loại cây trồng chủ yếu ở Shizuoka là chè xanh, dâu tây, wasabi, cam chanh, hoa sen và hoa hồng. Cảng Shimizu của thành phố là nơi tập trung nhiều nhất sản lượng cá ngừ của Nhật Bản.

Ngư nghiệp
Cảng Shimizu chiếm giữ sản lượng đánh bắt cá tuna lớn nhất ở Nhật Bản. Cảng Kanbara đánh bắt được một lượng sakura ebi dồi dào.
Cảng Mochimune đánh bắt được shirasu sardines với số lượng rất lớn.

Ẩm thực
 Oden
 Gyoza
 Soba
 Đồ biển
 Zoni
 Tororo

Văn hóa

Có 3 lễ hội chính được tổ chức hàng năm tại thành phố Shizuoka:

 Shizuoka Matsuri: lễ hội này được tổ chức vào tháng 4 khi hoa anh đào nở rộ và người dân tổ chức lễ hội ngắm hoa anh đào. Mọi người noi theo phong tục cũ rước daimyo (chúa đất) đến lăng Sengen để ngắm hoa.
 Abekawa Hanabi: lễ hội pháo hoa được tổ chức vào cuối tháng 7 hàng năm.
 Daidogen: lễ hội đường phố quy tụ nhiều nghệ sĩ về ảo thuật, xiếc được tổ chức vào tháng 11.

Truyền thông

Báo chí
Tờ Shizuoka Shimbun là tờ báo chính của vùng.

Truyền hình
 NHK Shizuoka
NHK Shizuoka Educational Channel
 Shizuoka Broadcasting System
 TV Shizuoka
 Shizuoka Daiichi Television
 Shizuoka Asahi Television

Truyền hình cáp
Shizuoka Cable Television (Dream Wave Shizuoka)

Radio
 NHK1 882 kHz
 NHK2 639 kHz FM88.8 MHz
 SBS 1404 kHz
 K-MIX 79.2 MHz
 FM・Hi！76.9 MHz
 Marine Pal (FM Shimizu) 76.3 MHz
 Guzen Media Japan

Giáo dục
 Đại học Shizuoka (Shizuoka University)
 Đại học Shizuoka (University of Shizuoka)
 Đại học Tokai
 Đại học Tokoha Gakuen
 Đại học Shizuoka Eiwa Gakuin

Công dân tiêu biểu
 Kazuyocshi Miura (cầu thủ bóng đá)
 Yoshitaka Amano (họa sĩ)
 Kazuyoshi Hoshino (vận động viên đua xe)
 Riyo Mori (Hoa hậu Hoàn vũ 2007)
 Momoko Sakura (họa sĩ manga)
 Keiko Masuda (ca sĩ)

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang chủ thành phố Shizuoka
 Website chính thức bằng tiếng Anh của thành phố Shizuoka

Thành phố tỉnh Shizuoka
Thành phố ven biển ở Nhật Bản
Khu định cư cảng Nhật Bản


title: Villedieu, Cantal

text:
Villedieu là một xã ở tỉnh Cantal, thuộc vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở miền trung nước Pháp.

Dân số

Tham khảo

Xem thêm
Xã của tỉnh Cantal

Liên kết ngoài
 Villedieu sur le site de l'Institut géographique national
 Villedieu sur le site de l'Insee
 Localisation de Villedieu sur une carte de France et communes limitrophes
 Plan de Villedieu sur Mapquest

Villedieu


title: Colostethus poecilonotus

text:
Colostethus poecilonotus là một loài ếch thuộc họ Dendrobatidae.
Đây là loài đặc hữu của Peru.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông ngòi.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 Monteza, J.I., Angulo, A., Jungfer, K.-H. &Reynolds, R. 2004. Colostethus poecilonotus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Colostethus
Động vật lưỡng cư Peru
Động vật đặc hữu Peru
Động vật được mô tả năm 1991


title: Micropholis humboldtiana

text:
Micropholis humboldtiana là một loài thực vật thuộc họ Sapotaceae. Loài này có ở Brasil và Venezuela.

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Micropholis humboldtiana. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

humboldtiana


title: Cướp biển vùng Caribbean (định hướng)

text:
Cướp biển vùng Caribbean là một sản phẩm thương mại nhượng quyền của hãng Walt Disney, được nhượng quyền cho nhiều sản phẩm khác.
Cướp biển vùng Caribbean (phim) là một loạt phim do Jerry Bruckheimer sản xuất với các tập:
Cướp biển vùng Caribbean: Lời nguyền tàu Ngọc Trai Đen đạo diễn Gore Verbinski
Cướp biển vùng Caribbean: Chiếc rương tử thần đạo diễn Gore Verbinski
Cướp biển vùng Caribbean: Nơi tận cùng thế giới đạo diễn Gore Verbinski
Cướp biển vùng Caribbean: Dòng chảy lạ đạo diễn Rob Marshall, phim 3D
Cướp biển vùng Caribbean (trò chơi) trò chơi xuất phát từ bộ phim trên.

Xem thêm
:en:Template:Pirates of the Caribbean
Cướp biển vùng Caribbean


title: Quận Bell, Kentucky

text:
Quận Bell là một quận thuộc tiểu bang Kentucky, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo Joshua Fry Bell, nhà lập pháp Kentucky (1862–1867). Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số 30.006 người. Quận lỵ đóng ở Pineville, Kentucky.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân  năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận đã có dân số có 30.060 người, 12.004 hộ gia đình, và 8.522 gia đình sống trong quận hạt. Mật độ dân số là 83 trên một dặm vuông (32 / km2). Có 13.341 đơn vị nhà ở mật độ trung bình là 37 trên một dặm vuông (14 / km2). Cơ cấu chủng tộc của dân cư sinh sống trong quận này bao gồm 96,02% người da trắng, 2,40% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,25% người Mỹ bản xứ, 0,35% châu Á, Thái Bình Dương 0,03%, 0,12% từ các chủng tộc khác, và 0,83% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 0,65% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc một chủng tộc nào.

Có 12.004 hộ, trong đó 31,90% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 51,00% là đôi vợ chồng sống với nhau, 15,70% có nữ hộ và không có chồng, và 29,00% là không lập gia đình. 26,80% hộ gia đình đã được tạo ra từ các cá nhân và 11,40% có người sống một mình 65 tuổi hoặc lớn tuổi hơn. Cỡ hộ trung bình là 2,44 và cỡ gia đình trung bình là 2,95.

Sự phân bố tuổi là 24,40% dưới độ tuổi 18,% 9,00 18-24, 28,70% 25-44, 24,20% từ 45 đến 64, và 13,70% từ 65 tuổi trở lên người. Độ tuổi trung bình là 37 năm. Đối với mỗi 100 nữ có 91,60 nam giới. Đối với mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 88,00 nam giới.

Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong quận đã đạt mức USD 19.057, và thu nhập trung bình cho một gia đình là USD 23.818. Phái nam có thu nhập trung bình USD 24.521 so với 19.975 USD của phái nữ. Thu nhập bình quân đầu người của dân cư quận là 11.526 USD. Có 26,70% gia đình và 31,10% dân số sống dưới mức nghèo khổ, bao gồm 42,00% những người dưới 18 tuổi và 21,80% của những người 65 tuổi hoặc hơn.

Tham khảo

Quận của Kentucky


title: Senecio lamarckianus

text:
Senecio lamarckianus, hay Bois De Chèvre (), là một loài thực vật có hoa thuộc họ Asteraceae và là loài đặc hữu của quần đảo Mauritius. Danh pháp của chúng được đặt theo tên nhà khoa học người Pháp Jean-Baptiste Lamarck.

Danh pháp đồng nghĩa
Senecio lyratus Forssk.
Senecio auriculatus Vahl
Senecio lyratipartitus A.Rich.
Cineraria schimperi Oliv. & Hiern
Senecio basipinnatus Baker
Senecio masonii De Wild.
Senecio lyratipartita (A.Rich.) Cuf.

Chú thích

Tham khảo

L
Thực vật Mauritius
Thực vật cực kỳ nguy cấp


title: Lieuran-Cabrières

text:
Lieuran-Cabrières là một xã thuộc tỉnh Hérault trong vùng Occitanie phía nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 112 mét trên mực nước biển. Dân số thời điểm năm 1999 là 184 người.

==Liên kết ngoài
 Official Lieuran-Cabrieres' website

Tham khảo

Lieurancabrieres


title: Niveria quadripunctata

text:
Niveria quadripunctata là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Triviidae.

Phân bố

Miêu tả
Chiều dài tối đa của vỏ ốc được ghi nhận là 10 mm.

Môi trường sống
Độ sâu tối thiểu được ghi nhận là 0 m. Độ sâu tối đa được ghi nhận là 51 m.

Chú thích

Tham khảo

Niveria


title: P (độ phức tạp)

text:
Trong lý thuyết độ phức tạp tính toán, P, còn được gọi là PTIME hoặc DTIME, là một trong những lớp cơ bản nhất trong các lớp độ phức tạp tính toán. Nó bao gồm tất cả các bài toán quyết định có thể được giải quyết bằng một máy Turing tất định trong thời gian đa thức.

Luận đề Cobham khẳng định rằng P là lớp các bài toán "có thể giải quyết hiệu quả". Trên thực tế, có một số bài toán chưa biết có trong P hay không nhưng đã có thuật toán thực tiễn, trong khi một số bài toán trong P vẫn chưa có. Mặc dù vậy đây vẫn là một quy tắc hữu ích.

Định nghĩa
Một ngôn ngữ L là trong P nếu và chỉ nếu tồn tại một máy Turing tất định M sao cho
 Thời gian chạy của M là một đa thức của độ dài dữ liệu vào
 Đối với tất cả x trong L, M cho kết quả 1
 Đối với tất cả x không có trong L, M cho kết quả 0

Các bài toán nổi bật trong P
P bao gồm nhiều bài toán phổ biến, chẳng hạn như phiên bản quyết định của quy hoạch tuyến tính, tính ước số chung lớn nhất, tìm cặp ghép cực đại, xác định xem một số có phải số nguyên tố hay không.

Quan hệ với các lớp khác
P là một tập hợp con của NP (tập hợp các bài toán giải được trong thời gian đa thức bởi máy Turing bất định). Mặc dù chưa được chứng minh, nhiều chuyên gia tin rằng P là tập con thực sự của NP.

P bao hàm NL, lớp các bài toán giải được trong không gian bộ nhớ  bởi máy Turing bất định.

Ghi chú

Khoa học máy tính


title: Tonna pennata

text:
Tonna pennata là một loài ốc biển lớn, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Tonnidae.

Phân bố

Miêu tả
Độ dài vỏ lớn nhất ghi nhận được là 158 mm.

Môi trường sống
Độ sâu nhỏ nhất ghi nhận được là 0 m. Độ sâu lớn nhất ghi nhận được là 13 m.

Chú thích

Tham khảo

Tonna


title: Le Petit-Fougeray

text:
Le Petit-Fougeray () là một xã của tỉnh Ille-et-Vilaine, thuộc vùng Bretagne, miền tây bắc nước Pháp.

Dân số
Người dân ở Le Petit-Fougeray được gọi là Foucerays.

Xem thêm
Xã của tỉnh Ille-et-Vilaine

Tham khảo

Mayors of Ille-et-Vilaine Association  ;
INSEE ;
IGN

Liên kết ngoài
French Ministry of Culture list for Le Petit-Fougeray

Xã của Ille-et-Vilaine


title: Chủ nghĩa yêu nước

text:
Chủ nghĩa yêu nước (hay chủ nghĩa ái quốc, lòng yêu nước, tinh thần yêu nước) là cảm xúc, tình cảm, tinh thần yêu thương, tích cực về quê hương, đất nước hay cội nguồn của một cá nhân hay tập thể, trong đó quê hương có thể là một vùng, một thành phố nhưng thông thường thì khái niệm này gắn với khái niệm quốc gia. Nó gồm những quan điểm như: tự hào về thành tựu hay văn hóa của quê hương, mong muốn được cống hiến hết mình cho quê hương đất nước. Hiện nay chủ nghĩa yêu nước rất gần với chủ nghĩa dân tộc, vì thế chúng hay được dùng như những từ đồng nghĩa. Nếu xét cặn kẽ thì chủ nghĩa dân tộc liên quan tới các học thuyết và phong trào chính trị hơn, trong khi chủ nghĩa yêu nước liên quan tới tình cảm nhiều hơn. Chủ nghĩa yêu nước giúp con người cảm thấy yêu mến, tự hào, có các trách nhiệm hơn với quốc gia dân tộc. Một lòng yêu nước thái quá trong việc bảo vệ một dân tộc được gọi là chủ nghĩa sô vanh.

Chữ  patrie, tiếng Pháp là đất mẹ, quê hương hay Tổ quốc. Đó có thể là một khu vực, làng, thị trấn, đất nước hay liên bang.

Theo Andrea Baumeister, chủ nghĩa yêu nước (lòng yêu nước) là cảm xúc tận tâm và gắn kết với một quốc gia, dân tộc, hay cộng đồng chính trị. Chủ nghĩa yêu nước (tình yêu nước) và chủ nghĩa dân tộc (lòng trung thành với dân tộc) thường được coi là đồng nghĩa, nhưng chủ nghĩa yêu nước có nguồn gốc khoảng 2.000 năm trước khi chủ nghĩa dân tộc trỗi dậy vào thế kỷ 19. Chủ nghĩa yêu nước gắn với sự gắn bó riêng biệt với dân tộc được xem là biểu hiện chủ nghĩa sô vanh và trái ngược với chủ nghĩa thế giới cũng như giá trị đạo đức chung của toàn thể nhân loại / loài người. Nói cách khác, chủ nghĩa dân tộc là chính sách hay học thuyết khẳng định lợi ích của quốc gia / dân tộc mình được coi là tách biệt với lợi ích của các quốc gia / dân tộc khác hoặc lợi ích chung của tất cả các quốc gia / dân tộc. Chủ nghĩa dân tộc là một loại chủ nghĩa yêu nước thái quá, hiếu chiến. Chủ nghĩa dân tộc thường được hiểu mang tính tiêu cực, còn chủ nghĩa yêu nước thường được hiểu mang tính tích cực. Chủ nghĩa dân tộc thường thể hiện tình yêu thái quá và độc quyền với quốc gia / dân tộc, và bài ngoại, kỳ thị người nhập cư hay một nhóm người cùng sinh sống trên một quốc gia nhưng khác biệt sắc / chủng tộc hay tôn giáo. Có một cách phân biệt khác, sự khác biệt giữa chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa dân tộc là người yêu nước tự hào về đất nước của mình vì những gì nó xứng đáng, còn người theo chủ nghĩa dân tộc tự hào về đất nước của mình bất kể thứ gì, tức sự tự hào một cách mù quáng và cực đoan. Một dân tộc thường là thể hiện sự gắn bó của một sắc tộc hay cộng đồng văn hóa, nhưng chủ nghĩa dân tộc thì còn gắn với nhà nước, khái niệm national state.

Từ "yêu nước" bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp, ở Việt Nam dịch từ tiếng Hoa sang có nghĩa là yêu nước (ái quốc), nhưng thực chất ban đầu là yêu quê cha đất tổ, tức nơi cội nguồn sinh ra, không nhất thiết phải là quốc gia. Chủ nghĩa yêu nước cũng như chủ nghĩa dân tộc có khi bị gán cho là bảo thủ hay phản động. Trong bài viết về chính trị nước Mỹ của Jonathan Zimmerman (Đại học Pennsylvania): "Tự do và công lý cho tất cả" là tiêu chuẩn yêu nước: Công bằng xã hội là tiêu chuẩn yêu nước. Trước những biểu hiện này, Đảng Dân chủ có thể coi lòng yêu nước là một sự thôi thúc bảo thủ hoặc phản động. Theo một cuộc khảo sát gần đây của Gallup, 76% đảng viên Cộng hòa nói rằng họ “cực kỳ tự hào” về đất nước của mình, trong khi chỉ có 22% đảng viên đảng Dân chủ nói rằng họ như vậy. Ở Mỹ và phần lớn phần còn lại của thế giới giàu có, các đảng bảo thủ đã bị chủ nghĩa dân tộc phản động tiếp quản hoặc thách thức. Tuy nhiên chủ nghĩa bảo thủ và chủ nghĩa dân tộc phản động là khác nhau. Những người bảo thủ có xu hướng hoài cổ và sợ hãi rối loạn. Tuy nhiên những người bảo thủ chấp nhận tính phổ quát, những người phản động coi trọng đặc tính riêng biệt, như 30% người Mỹ nói rằng bạn phải là một người Cơ đốc giáo sinh ra ở chính nước Mỹ để trở thành một người Mỹ thực sự nghiêng về ủng hộ Đảng Cộng hòa. Donald Trump - đảng viên một thời đầy hy vọng của Đảng Cải cách, người đã từng gièm pha ông Buchanan là “người yêu Hitler” vào năm 2000. Trump cho lòng yêu nước là vô điều kiện, ông trích dẫn câu của Mark Twain: "Lòng yêu nước là luôn ủng hộ đất nước của bạn, và chính phủ của bạn khi nó xứng đáng." Tuy nhiên Trump bị chỉ trích là tự phụ và không chân thành và "nếu lòng yêu nước có bất kỳ ý nghĩa tích cực nào, nó chắc chắn bao gồm việc đặt lợi ích của đất nước và đồng bào lên trên tham vọng chính trị và sự làm giàu tài chính cho bản thân. Theo tiêu chuẩn đó, Trump là tổng thống ít yêu nước nhất mà chúng ta có". Trump bị chỉ trích: Cái mà Trump gọi là "giáo dục yêu nước" là giáo dục phân biệt chủng tộc. "Giáo dục yêu nước" là chủ nghĩa phát xít của Stephen Miller + chủ nghĩa cơ yếu của Mike Pence. Các cụm từ "Thanh niên Trump" và "Thanh niên Hitler" đã trở thành chiều hướng trên Twitter, một số người ví dự án giáo dục mới của tổng thống với sự dạy dỗ giới trẻ ở Đức Quốc xã.

Quan điểm

Theo Oscar Wilde: "Lòng yêu nước là đức tính của những kẻ xấu xa. Lòng yêu nước quá mức là hình thức giả dối nhất của sự kiêu ngạo"

Theo V.I.Lênin “Lòng yêu nước là một trong những tình cảm sâu sắc nhất được củng cố hàng trăm năm, hàng nghìn năm tồn tại của các tổ quốc biệt lập”.

Theo Hồ Chí Minh “Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước. Đó là một truyền thống quý báu của ta. Từ xưa đến nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và lũ cướp nước”.

Tham khảo

Thuật ngữ chính trị
Chủ nghĩa dân tộc


title: Tiểu Kim

text:
Tiểu Kim (chữ Hán giản thể: 小金县, âm Hán Việt: Tiểu Kim huyện) là một huyện thuộc châu tự trị A Bá, tỉnh Tứ Xuyên, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có dân số năm 1999 là 74430 người. Mã số bưu chính của Tiểu Kim là 624200 Huyện lỵ của Tiểu Kim đóng ở trấn Mỹ Hưng.

Tham khảo

Liên kết ngoài
  Trang web chính quyền  -

A Bá
Đơn vị cấp huyện Tứ Xuyên


title: Xylocopa parvula

text:
Xylocopa parvula là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Rayment mô tả khoa học năm 1935.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ong bầu
Động vật được mô tả năm 1935


title: Tên lửa nước

text:
Tên lửa nước (hay còn gọi  thủy hỏa tiễn) là một loại mô hình tên lửa sử dụng nhiên liệu là nước để làm lực đẩy. Bộ phận chính để chế tạo loại tên lửa này thường là những chai nước giải khát. Khi tạo một áp suất lớn trong chai sẽ tạo một nên lực đẩy hướng xuống mặt đất để phát sinh thêm một phản lực hướng lên trên giúp tên lửa nước bay lên khỏi mặt đất. Lực này được hiểu là phản lực, áp dụng theo nguyên lý định luật ba Niu Tơn.
Các hệ thống tên lửa nước thông thường thường được chia làm 2 bộ phận chính:
Bệ phóng: là bộ phận phía dưới của hệ thống,có tác dụng giữ phần thân tên lửa cố định,truyền không khí từ máy bơm vào tên lửa và định hướng tên lửa khi mới rời khỏi dàn phóng.Bộ phận dàn thường được làm bằng ống nước,để có khả năng thông khí,và nhôm dùng để làm phần định hướng.
Thân tên lửa: là bộ phận phía trên của hê thống,là phần sẽ bay lên khi hệ thống được kích hoạt.Thân tên lửa có thể làm từ nhiều loại vật liệu, chủ yếu dùng chai nhựa Coca-Cola hoặc Pepsi có dung tích 1,5L.
Ngoài ra còn có một số bộ phận khác như cơ cấu kích hoạt,cơ cấu bung dù và cơ cấu tách tầng

Nguyên lý hoạt động

Tên lửa nước hoạt động theo nguyên tắc phản lực: không khí được bơm vào trong thân tên lửa làm gia tăng áp suất.Khi tên lửa được phóng,do áp suất trong thân tên lửa cao hơn bên ngoài nên không khí sẽ phun ra ngoài theo lỗ hổng ở đuôi tên lửa (miệng chai).
Tên lửa sẽ được đẩy về phía trước theo định luật bảo toàn động lượng:MV=mv

Trong đó:

M:Là khối lượng của tên lửa.

V:vận tốc của tên lửa.

m:khối lượng của khí và nước phun ra.

v:vận tốc của khí và nước.

Như vậy,nước được cho vào tên lửa nhằm tăng khối lượng và động lượng vật chất phun ra và sẽ làm tăng vận tốc của tên lửa. lượng nước chiếm 1/3 thể tích chai làm tên lửa là tối ưu. Sau đó tạo áp suất trong chai bằng không khí nén từ đồ bơm xe đạp, lên đến 125 psi.

Nước và khí được nén bên trong quả tên lửa điều này tạo nên một dạng thế năng vì là bị nén và khi lực nén đó được giải phóng ra bên ngoài đẩy nước ra khỏi từ đuôi tên lửa nước tạo thành lực đẩy và đẩy tên lửa lên cao. Đôi khi những người chơi nghiệp dư sử dụng các chất phụ thêm khác vào nước để nâng cao hiệu suất bay cao và đẹp của tên lửa nước.

Áp suất sau khi được giải phóng ra ngoài thì kéo theo lượng nước phun ra từ đuôi tên lửa nước với một tốc độ rất nhanh cho đến khi lượng nước hết và áp suất bên trong tên lửa nước bằng với áp suất khí quyển.

Ngoài ra, tên lửa nước bay cao hoăc bay thấp phụ thuộc vào các yêu tố cơ bản như lượng nước, áp suất, thời tiết... Các loại tên lửa nước khác nhau thì độ bay cao hoặc bay xa khác nhau.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Hội Tên Lửa Nước Việt Nam (VNW)

Đồ chơi giáo dục
Tên lửa


title: Brives, Indre

text:
Brives là một xã tại tỉnh Indre khu vực trung bộ Pháp. Xã này có diện tích 19,61 km², dân số thời điểm năm 1999 là 198 người. Khu vực này có độ cao trung bình 145 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Indre

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Indre


title: Dong Giang

text:
Dong Giang (chữ Hán giản thể: 榕江县, bính âm: Róngjiāng Xiàn, âm Hán Việt: Dong Giang huyện) là một huyện thuộc Châu tự trị dân tộc Miêu và dân tộc Đồng Kiềm Đông Nam, tỉnh Quý Châu, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 3.316 kilômét vuông, dân số năm 2002 là 310.000 người. Mã số bưu chính của huyện Dung Giang là 557200. Chính quyền huyện đóng ở trấn Cổ Châu. Về mặt hành chính, huyện này được chia thành 6 trấn và 14 hương.

Trấn: Cổ Châu, Trung Thành, Trại Hao, Lang Động, Nhạc Lý.
Hương: Bình Viễn, Xa Giang, Tải Ma, Sùng Nghĩa, Lưỡng Chú, Bình Dương, hương dân tộc Thủy Nhân Lý, hương dân tộc Thủy dân tộc Dao Tháp Thạch, hương dân tộc Thủy Tam Giang, Bình Giang, Bát Khai, hương dân thủy Định Uy, hương dân tộc Thủy Hưng Hóa, Kế Hoạch, hương dân tộc Thủy Thủy Vĩ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang web chính quyền Dung Giang

Kiềm Đông Nam
Đơn vị cấp huyện Quý Châu


title: Campolieto

text:
Campolieto là một đô thị ở tỉnh Campobasso trong vùng Molise thuộc nước Ý, có vị trí cách khoảng  về phía đông bắc của Campobasso. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.024 người và diện tích là 24,2 km² (9.3 mi2).

Campolieto giáp các đô thị: Castellino del Biferno, Matrice, Monacilioni, Morrone del Sannio, Ripabottoni, San Giovanni in Galdo.

Lịch sử thay đổi dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.campolieto.cb.it/

Đô thị tỉnh Campobasso


title: Mancy, Marne

text:
Mancy là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 139 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Marne


title: Chêne-Bougeries

text:
Chêne-Bougeries là một đô thị in the bang Genève, Thụy Sĩ. Đô thị này có diện tích 4,17 km² đất và có đỉnh cao nhất cao 420 mét. Dân số năm 2007 là 10.148 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức of Chêne-Bougeries (in Tiếng Pháp)

Chene-Bougeries


title: Zeidora milerai

text:
Zeidora milerai là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Fissurellidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Zeidora