title: Trường Trung học Albert Sarraut

text:
Trường Trung học Albert Sarraut (tiếng Pháp: Lycée Albert Sarraut) là một trong những trường trung học nổi tiếng nhất ở Đông Dương, được thành lập từ năm 1919 tại Hà Nội, giải thể năm 1965. Nhiều nhân vật nổi tiếng trong lịch sử Đông Dương từng học ở trường này.

Địa điểm của trường ngày nay là Trường Trung học phổ thông Trần Phú – Hoàn Kiếm.

Hình thành
Năm 1902, chính quyền thực dân Pháp đã cho thành lập trường Paul Bert (Collège Paul Bert) tại Hà Nội để đào tạo bậc trung học bán phần cho con các quan chức Pháp tại Đông Dương, đồng thời các con quan chức cao cấp người Việt làm cho Pháp, nhằm đào tạo đội ngũ kế tiếp làm việc cho Pháp tại Đông Dương. Trường sở được đặt tại Boulevard Rollandes Nay là Trường Trung học Phổ thông Trần Phú - Hoàn Kiếm.

Năm 1913, Toàn quyền Đông Dương Albert Sarraut đã ra quyết định nâng bậc trường Paul Bert từ Collège lên bậc Lycée để thành lập một trường trung học toàn phần như các trường ở chính quốc với đầy đủ cơ sở vật chất phục vụ cho việc dạy và học tại Hà Nội. Trường có nhiệm vụ thu nhận học sinh người Pháp và cả học sinh là con em các quan chức cao cấp người Việt Nam, người Miên, người Lào.

Năm 1914, công trình xây dựng trường sở mới được khởi công trên một khuôn viên rộng, vuông vắn, nằm trước Phủ Toàn quyền, giới hạn bởi bốn con đường Avenue de la République (Đại lộ Cộng hòa), Avenue Brière de l'isle, Boulevard Carnot và Rue Destenay.

Công trình do Kiến trúc sư Adolphe Bussy thiết kế, gồm khu trường chính với khu học đường, khu nội trú, khu y tế; và khu giáo dục thể chất gồm 1 sân bóng đá, 1 sân bóng rổ, 1 sân bóng chuyền, 1 khu điền kinh (hố cát để tập nhảy cao, nhảy xa, xà đơn, xà kép, xà lệch…) để phục vụ nhu cầu cao của các học sinh tầng lớp trên. Hai khu này được ngăn cách bởi phố Destenay. Vị trí khu trường chính tương ứng với trụ sở Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam ngày nay. Vị trí khu giáo dục thể chất về sau được dùng để xây trụ sở Ban Tư tưởng Văn hóa Trung ương.

Công trình được hoàn tất đầu năm 1919. Sau khi hoàn thành trường sở, trường Lycée Paul Bert được đổi tên thành Trường Trung học Hà Nội (Lycée de Hanoi). Một phân sở của Lycée de Hanoi chuyên đào tạo các lớp trên được chuyển về đây. Riêng phân sở chuyên đào tạo các lớp dưới vẫn ở lại trường sở cũ. Thời bấy giờ, để phân biệt, người ta thường gọi phân sở tại Boulevard Rollandes là Petit Lycée (trường Trung học Nhỏ); còn phân sở tại Avenue de la République là Grand Lycée (trường Trung học Lớn).

Năm 1923, trường được xây thêm mặt tiền chính (façade principale) ở hướng Avenue de la République. Theo Nghị định ngày 24 tháng 7 năm 1923 của Toàn quyền Đông Dương tạm thời François Baudoin, trường đổi tên thành Trường Trung học Alber Sarraut (Lycée Albert Sarraut) để kỷ niệm cựu Toàn quyền Đông Dương Albert Sarraut, người ra quyết định lập trường, bấy giờ đang giữ chức Bộ trưởng Bộ Thuộc địa Pháp. Phân sở Petit Lycée lấy lại tên cũ là Lycée Paul Bert.

Hoạt động
Năm học đầu tiên (1924–1925), trường đã có 800 học sinh, có cả học sinh người Việt Nam và Miên, Lào. Trong những năm sau đó, trường còn có các học sinh là người Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản. Cao điểm nhất là năm học 1940–1941, trường có đến 1.405 học sinh.

Trường Trung học Alber Sarraut là một trong số 69 trường Trung học do Pháp thành lập trên các thuộc địa, phản ánh quan điểm đào tạo đội ngũ công chức kế thừa làm việc cho chính quyền thực dân Pháp tại Đông Dương. Bấy giờ, tại Hà Nội, cùng đào tạo bậc Trung học, còn có trường Trung học Bảo hộ (Lycée du Protectorat), còn gọi là Trường Bưởi, thuộc loại lớn và danh giá nhất Đông Dương, trường này chủ yếu dành cho con em dân bản xứ. Tuy nhiên, học sinh hai trường này thường có mâu thuẫn, dẫn đến những xung đột, được xem như là những xung khắc học trò điển hình cho những xung đột ở thuộc địa.

Năm 1943 trường bị ném bom, phải sơ tán khỏi Hà Nội. Đại bộ phận theo hiệu trưởng Loubet sơ tán đến Tam Đảo; một bộ phận nhỏ ghép với trường Paul Bert sơ tán vào Sầm Sơn. Sau đảo chính 9 tháng 3 năm 1945, trường tạm ngừng hoạt động.

Mãi sau khi người Pháp tái chiếm Đông Dương, ngày 4 tháng 2 năm 1947, dưới sự điều hành của bà Raspail, trước đây là hiệu trưởng Trường Con gái Pháp (Collège des Jeunes Filles Francaises), trường Albert Sarraut mở cửa trở lại, tạm thời ở địa điểm của Trường Con gái Pháp, với 700 học sinh. Tháng 9 năm 1948, trường trở về địa điểm cũ. Những năm sau đó, trường liên tục phát triển, đến năm học 1953–1954, số học sinh lên tới 2.400.

Với những thất bại liên tiếp trong việc cố gắng nắm lại quyền kiểm soát Đông Dương, mà đỉnh điểm là thất bại nặng nề tại trận Điện Biên Phủ, người Pháp buộc phải giao lại quyền kiểm soát chính quyền cho người bản xứ. Cùng với việc thực hiện Hiệp định Geneve, 1954, chính phủ Pháp cũng ký với chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa một Thỏa ước văn hóa vào ngày 7 tháng 4 năm 1955, được thông qua bằng Nghị định thư ngày 23 tháng 7 năm 1955. Trên cơ sở đó, trường trung học Albert Sarraut được tiếp tục hoạt động trong 10 năm, kèm một số điều khoản như trường sẽ dời địa điểm và trở thành một trường tư thục của Tổ chức Lương Hội Pháp (Mission laique francaise), một tổ chức nhằm truyền bá tiếng Pháp và văn hoá Pháp bằng việc mở các trường học ở nước ngoài. Các học sinh theo học được miễn học phí. Chương trình giảng dạy phải bằng tiếng Việt, trừ môn Toán. Chương trình học thực hiện trong 10 năm học, chia thành 3 cấp: cấp 1 từ lớp 1 đến lớp 4 (tiểu học), cấp 2 từ lớp 5 đến lớp 7 (trung học cơ sở) và cấp 3 từ lớp 8 đến lớp 10 (trung học phổ thông). Tiếng Pháp được xem môn ngoại ngữ chính, giáo viên người Pháp dạy và được học ngay từ cấp 1.

Trường mở cửa trở lại từ năm học 1955–1956 với 590 học sinh. Thời gian đầu, các học sinh cấp 2 và 3 học tại trường sở của Petit Lycée, bấy giờ mang địa chỉ số 8 phố Hai Bà Trưng. Còn trường cấp 1 ở tại trụ sở cũ của Trường Saint-Marie gần đấy. Từ năm 1960, trụ sở này được giao lại cho Sở Giáo dục Hà Nội và tất cả học sinh của trường từ lớp 1 đến lớp 10 đều học tại 8 Hai Bà Trưng (buổi sáng cấp 2, 3 và buổi chiều dành cho cấp 1).

Năm học cuối cùng 1964–1965, số học sinh là 966. Sau năm học này, trường trung học Albert Sarraut Hanoi ngừng hoạt động hẳn. Trường được đổi tên thành Trường Phổ thông Công nghiệp ngay sau khi chính quyền Việt Nam Dân chủ Cộng hòa nắm quyền điều hành trường.

Những nhân vật nổi tiếng từng theo học tại trường
Hoàng Xuân Hãn
Nguyễn Tiến Lãng
Hoàng Văn Chí
Võ Nguyên Giáp
 Đặng Phúc Thông
 Phạm Huy Thông
 Trần Đức Thảo
Nguyễn Phúc Bửu Lộc
Nguyễn Văn Chi
Trịnh Văn Bô
Trần Lệ Xuân
Vũ Hoàng Chưong
Nguyễn Văn Huyên
Vũ Bằng
Nhất Linh
 Khái Hưng
Đào Sĩ Chu
Thạch Lam
Nguyễn Mạnh Tường
Một số hoàng thân Lào cũng từng theo học ở đây như Hoàng thân Souphanouvong, Kamabanapana, Kamauva, Kamahinga

Tham khảo

Đọc thêm
 Dương Trung Quốc, "Trường Albert Sarraut"
 Ngô Thế Long, "Trường Albert Sarraut dưới chính thể Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (1955-1965) / Tạp chí Xưa và Nay số 366 (10-2010)"

Liên kết ngoài
 Photo of classes at Lycée Albert Sarraut in 1939-1940
 Lycée Albert Sarraut
 Lycée Albert Sarraut in Hanoi, Vietnam
 Journal officiel de l’Indochine năm 1923.
 Hubert Thierry, La condition juridique du Nord Vietnam /Annuaire français de droit international, volume 1, 1955.
 Mémoire des anciens du Lycée Albert Sarraut de Hanoi.

Albert Sarraut
Albert Sarraut
Tổ chức thành lập năm 1919
Tổ chức giải thể năm 1965


title: Búp bê Matryoshka

text:
Búp bê Matryoska (tiếng Nga: матрёшка) hay Búp bê Nga hay Búp bê babushka (Búp bê lồng nhau, Búp bê làm tổ, búp bê xếp chồng, búp bê trà Nga) là một loại búp bê đặc trưng của Nga. Thật ra đó là một bộ gồm những búp bê rỗng ruột có kích thước từ lớn đến nhỏ. Con búp bê nhỏ nhất sẽ được chứa đựng trong lòng con búp bê lớn hơn nó một chút, đến lượt mình con búp bê lớn được chứa trong một con búp bê khác lớn hơn, và cứ thế cho đến con lớn nhất sẽ chứa tất cả những con búp bê còn lại trong bộ. Tất cả những con búp bê này đều không có chân.

Từ "matryoshka" (матрёшка) là một cách gọi thân mật của "Matryona" (Матрёна), một tên riêng trong tiếng Nga dành cho phái nữ. Còn từ "babushka" (бабушка) trong tiếng Nga mang nghĩa là "bà cụ".

Loại búp bê Nga truyền thống có con nhỏ nhất trong cùng thường vẽ hình cô bé con, sau đó các búp bê lớn hơn bao ngoài vẽ hình cô bé trưởng thành theo thời gian. Hình Matryoska truyền thống là hình một cô gái Nga mang khăn trùm đầu. Bộ búp bê Matryoska thường có ít nhất là năm con, và số con thường là số lẻ 7, 9, 11. Chiều cao búp bê Matryoshka thay đổi từ vài xen-ti-mét cho đến cả mét. Búp bê thường được làm bằng loại gỗ thơm và chống ẩm tốt. Đôi khi búp bê Matryoshka được nói là giống với búp bê Kokeshi của Nhật Bản.

Lịch sử

Bộ búp bê Matryoska đầu tiên do nghệ nhân và cũng là nhà sản xuất búp bê Vasily Petrovich Zvyozdochkin chế tác từ bản thiết kế của Sergey Vasilyevich Malyutin, một họa sĩ Abramtsevo sống tại điền trang của Savva Ivanovich Mamontov, một nhà công nghiệp và cũng là người bảo trợ cho nghệ thuật nổi tiếng tại Nga. Bản thân bộ búp bê do chính Malyutin trang trí. Ý tưởng của Malyutin dựa trên bộ búp bê gỗ của Nhật về Thất phúc thần (Shichi-fuku-jin), bảy vị thần may mắn trong thần thoại Nhật Bản. Bộ búp bê đầu tiên của V. P. Zvyozdochkin và S. I. Maliutin gồm 8 búp bê: búp bê ngoài cùng hình một cô gái đang cầm một con gà trống vườn; búp bê lớn thứ tư hình một bé trai, búp bê nhỏ nhất hình một em bé sơ sinh, số còn lại được thể hiện như các bé gái.

Năm 1900, vợ của S. I. Mamontov đem các búp bê của Malyutin và Zvyozdochkin triển lãm tại Triển lãm thế giới ở Paris. Bộ búp bê này được nhận huy chương đồng của lễ hội. Không lâu sau đó, tại nước Nga đã hình thành những cơ sở sản xuất búp bê Matryoska đầu tiên.

Mô tả

Một bộ búp bê Matryoska bao gồm những búp bê rỗng ruột làm bằng gỗ, trong đó búp bê nhỏ nhất sẽ được chứa đựng trong lòng búp bê lớn hơn nó một chút, đến lượt mình con búp bê lớn được chứa trong một con búp bê khác lớn hơn nữa, và cứ thế cho đến búp bê lớn nhất sẽ chứa tất cả những búp bê còn lại trong bộ. Theo truyền thống số lượng búp bê trong bộ thường ít nhất là 5, và có những bộ búp bê đặc biệt do các nghệ nhân cực kỳ khéo tay tạo ra với số lượng búp bê lên đến vài chục. Số lượng búp bê trong mỗi bộ thường là số lẻ, dù có một số trường hợp ngoại lệ như bộ búp bê Matryoska nguyên mẫu do Zvyozdochkin chế tác có 8 búp bê. Hình dạng búp bê thường giống như một chiếc bình với phần đầu búp bê hơi tròn và phần thân thuôn bầu; rất ít có chi tiết lồi ra ngoài - ví dụ như búp bê không có tay và thường các nghệ nhân cũng thường không vẽ hình cánh tay lên bề mặt búp bê. Thông thường, búp bê lớn nhất được thể hiện như một cô gái mặc bộ trang phục truyền thống của Nga (sarafan). Các búp bê nhỏ hơn phía trong có thể là nam hay nữ, và búp bê nhỏ nhất thường được thể hiên như một em bé và không rỗng ruột như các búp bê lớn hơn. Việc trang trí cho các búp bê được các nghệ nhân hết sức coi trọng và nó được xem như là một nghệ thuật, thể hiện trình độ của các nghệ nhân làm búp bê.

"Diện mạo" của các búp bê Matryoska trong cùng một bộ thường cùng thuộc một chủ đề nào đó, thí dụ bộ búp bê thôn nữ trong bộ trang phục truyền thống, hay bộ búp bê các nhân vật trong truyện cổ dân gian. Thậm chí sau thời kỳ cải tổ Perestroika có cả những bộ búp bê về các nhân vật lãnh đạo của nhà nước Liên bang Xô Viết và nhà nước Liên bang Nga ngày nay, theo thứ tự nhỏ dần từ hiện tại tới quá khứ. Búp bê lớn nhất là Mikhail Sergeyevich Gorbachyov, tiếp đó là Leonid Ilyich Brezhnev (Yuri Andropov và Konstantin Chernenko gần như không xuất hiện do thời gian tại chức quá ngắn), Nikita Sergeyevich Khrushchyov, Iosif Vissarionovich Stalin và nhỏ nhất là Vladimir Ilyich Lenin. Các bộ mới hơn bắt đầu từ các lãnh đạo Liên bang Nga như Dmitry Anatolyevich Medvedev, Vladimir Vladimirovich Putin, Boris Nikolayevich Yeltsin sau đó là các lãnh đạo Liên Xô. Về sau số chủ đề của búp bê Matryoska càng trở nên đa dạng hơn: động vật, tranh chân dung, tranh biếm các chính trị gia, họa sĩ, người máy, ngôi sao điện ảnh,... Đặc biệt chân dung các lãnh đạo Liên Xô rất phổ biến trong nửa đầu thập niên 1990.

Hiện nay, nhiều nghệ sĩ Nga là các chuyên gia trang trí búp bê Matryoska. Các nơi có truyền thống sản xuất búp bê là Sergiyev Posad, Semionovo (thành phố Semyonov ngày nay), Polkholvsky Maidan và Kirov. Năm 2001, công ty Hoa Kỳ mua bản quyền sản xuất búp bê Matryoska từ NBA, NHL, MLB, Elvis và trở thành công ty đầu tiên trên thế giới nắm bản quyền sản xuất loại búp bê này.

Thuật ngữ
Cái tên "Matryoshka" đôi khi được dùng như một cách nói ẩn dụ, ví dụ như "nguyên tắc búp bê Matryoska" miêu tả cách thiết kế và tổ chức trong đó chủ thể này nằm trong chủ thể kia. Một số ví dụ khác như Não Matrioshka và Mkv.

Văn hóa

Diễn xuất
Phim hoạt hình nhiều tập Higglytown Heroes (2004 - 2008) (Mỹ)
Phim truyền hình Russian Dolls: Sex Trade (2005) (Bỉ)
Phim truyền hình Russian Doll (2019) (Mỹ)
Kịch nói Matryoshka (2015) (Iran)

Âm nhạc
Bài hát Matryoshka được trình bày bời nhóm nhạc rock Nhật Bản Nico Touches The Walls trong album Passenger (2011)
Album Matryoshka của nhóm nhạc rock Belarus Lyapis Trubetskoy (2014)

Trò chơi điện tử
JumpStart Kindergarten (1994) (trong phần "Dolls" của game)
Call of Duty: Black Ops (2010)

Khác
Định định dạng video tên Matroska
Thí nghiệm Matroshka trên Trạm Vũ Trụ Quốc Tế
Não Matrioshka
Kim cương Matryoshka  (là kim cương có tính năng "kim cương lồng kim cương")

Xem thêm
 Thực nghiệm Matroshka
 Búp bê truyền thống Nhật Bản
 Búp bê Daruma
 Búp bê Kokeshi
 Skazka
Lễ hội búp bê Nhật Bản

Tham khảo

Liên kết ngoài

Văn hóa Nga
Búp bê
Văn hóa Liên Xô
Phát minh của Nga


title: Daraga, Albay

text:
Daraga là một đô thị hạng 1 ở tỉnh Albay, Philippines.
Theo điều tra dân số năm 2015, đô thị này có dân số 126.595 người trong.

Các đơn vị dân cư
Daraga được chia thành 54 khu phố (barangay).

Tham khảo

Liên kết ngoài

Mã địa lý chuẩn Philipin
Thông tin điều tra dân số Philipin năm 2000
Chính quyền Daraga

Đô thị của Albay


title: Nước Đức thời Trung cổ

text:
Bài viết này cung cấp một cái nhìn sơ lược về lịch sử nước Đức vào thời Trung cổ, tức trong khoảng thời gian từ thế kỷ IX đến thế kỷ XV. Giai đoạn này có thể được chia làm 3 phần:
 Tiền kỳ Trung cổ
 Trung kỳ Trung cổ
 Hậu kỳ Trung cổ

Từ vương quốc Frank đến đế quốc La Mã thần thánh

Triều đại Karoling

Con trai của Karl đại đế, Ludwig ngoan đạo, vẫn có thể giữ được sự thống nhất của
đế quốc Frank. Ông chỉ định con trai đầu của ông, Lothar I, làm người nối ngôi. Các em của Lothar,
Ludwig Người Đức và Charles Hói, chỉ được một phần vương quốc ở phía Tây và phía Đông dưới quyền tối cao người anh cả. Họ liên minh với nhau để chống lại Lothar và đánh bại ông trong trận Fontenoy. Liên minh này được xác nhận vào năm 842 trong lời thề Straßburg.

Năm 843, đế quốc Frank bị chia thành các vương quốc Đông Frank, Tây Frank và Trung Frank theo hiệp ước Verdun. Lothar lãnh vương quốc Frank Trung với Italy và tước vị hoàng đế. Tuy nhiên tước vị này không còn có quyền lực đối với các vương quốc khác nữa. Karl Hói lãnh phần phía tây và Ludwig Đức lãnh phần phía đông. Theo hiệp ước Mersen năm 870 và hiệp ước Ribemont năm 880, vương quốc Frank Trung lại bị chia ra bởi Karl Hói và Ludwig Đức.

Vua Karl Béo của Frank Đông lấy được tước vị hoàng đế vào năm 881 và có thể hợp nhất lại đế quốc Frank trong một thời gian ngắn đến năm 887. Ludwig Trẻ Con mất năm 911 là hoàng đế cuối cùng của dòng dõi Karolinger.

Triều đại Otto (Liudolfing)

Sự phân chia các vương quốc dẫn đến việc chế độ quân chủ bị xuống dốc ở vương quốc Frank Đông. Một vài gia đình quý tộc đã trở thành công tước trong các bộ tộc cũ. Sau cái chết của Ludwig Trẻ con, hoàng đế cuối cùng thuộc dòng họ Karoling, các công tước này đã chọn công tước người Frank Konrad I thay vì chọn người dòng dõi Karoling ở Frank Tây làm vua. Việc làm này đã đặt vương quốc lên một nền tảng mới và quyền bầu cử xuất hiện, nhưng chỉ dành cho giới công tước.

Tiếp theo Konrad I là công tước Heinrich I thuộc dòng họ Liudolfing (hay Otto). Heinrich I đã thành công trong việc củng cố sức mạnh vương quốc Frank Đông và chống lại việc xâm lấm của các bộ tộc người Hung và người Slav. Tính đồng nhất của các tộc người ở đây cũng được cũng cố thông qua một thứ tiếng Đức chung, thứ tiếng đã bị nói theo nhiều phương ngữ khác nhau.

Đại đế Otto I

Heinrich I chỉ định con trai mình là Otto I làm người thừa kế. Do đó các công tước đã chống lại Otto. Ông đã dựa vào nhà thờ để đảm bảo quyền lực của mình. Cái gọi là hệ thống nhà thờ vương quốc (das Reichskirchensystem) có ưu điểm là các tu sĩ không thể truyền cho con cháu được vì họ phải sống độc thân. Về phía bên ngoài, Otto I cũng đã bảo vệ được vương quốc của mình. Năm 995, ông đánh thắng Hungary ở trận quyết định ở Lechfeld.

Để bảo vệ vương quốc khỏi người Slav, ông đã thiết lập các vùng biên giới. Các vùng này không chỉ để giữ an ninh mà còn để truyền giáo cho người Slav. Trên khu vực mà ngày nay gọi là các bang mới, nhiều giáo khu được lập ra.

Năm 950, Böhmen bị chinh phục. Đến năm 963, Ba Lan phải thừa nhận quyền tối cao của đế quốc Đức. Trong ba chiến dịch tại Ý, Otto đã mở rộng lãnh thổ của mình đến miền Bắc và miền Trung nước Ý. Ông đã chiến thắng vua xứ Langobard Berengar II và kết hôn với Adelheid von Burgund, người đang bị giam bởi Berengar II. Sau đó, Otto tự xưng là vua xứ Langobard.

Vào chiến dịch Ý lần thứ hai, ông đã được lên ngôi hoàng đế vào năm 962. Đổi lại hoàng đế phải bảo vệ nhà nước của giáo hoàng. Sau khi tuyên bố lãnh thổ ở Nam Ý, Otto Đại đế lao vào cuộc chiến với hoàng đế Đông La Mã. Con của ông, Otto II, cuối cùng kết hôn với Theophanu, cháu gái hoàng đế Đông La Mã. Nhưng Nam Ý vẫn thuộc về Đế quốc Đông La Mã.

Kết thúc Triều đại Otto

Năm 982, Otto II bị thất trận nặng nề trước người Ả Rập. Sau đó nhiều phần đất phía đông sông Elbe bị mất bởi cuộc nổi dậy của người Slav. Sau khi ông chết, vợ và mẹ ông đã nhiếp chính thay cho người con chưa đủ tuổi của ông, Otto III.

Cố gắng di chuyển quyền lực về Rom, phục hồi Đế chế La Mã của Otto III cuối cùng không thành công vì nhiều vấn đề ở Ý và với người La Mã. Nhưng ông đã thiết lập được chính sách phía Đông của dòng họ Otto.

Vị vua cuối cùng của dòng họ Otto, Heinrich II, không thể chống cự được với Ba Lan và Hungary. Dưới thời ông, hệ thống nhà thờ đế quốc tiếp tục được mở rộng. Để chống lại sự hoàn tục hóa nhà thờ, tu viện Cluny đã khởi đầu cho phong trào cải cách tu viện.

Trung kỳ trung cổ

Các hoàng đế Sali

Konrad II và Heinrich III

Năm 1024, các hầu người Đức đã chọn Konrad II thuộc dòng họ Sali làm vua. Năm 1032, ông tiếp quản vương quốc Burgund. Đế chế trung cổ lúc này đã đạt đến đỉnh cao quyền lực. Konrad II cũng như con ông, Heinrich III, ủng hộ việc cải cách nhà thờ.

Heinrich III can thiệp vào đặc quyền của Giáo hoàng ở Rom. Tại hội nghị tôn giáo Sutri năm 1046, ông đã phế truất Giáo hoàng và sau đó ông cũng cấm việc buôn bán thần thánh. Lễ phong chức cho Giám mục và cha trưởng tu viện được ông thực hiện để thể hiện quyền lực của mình. Ông đã đạt được quyền lực phong kiến đối với Böhmen, Ba Lan và Hungary.

Tranh chấp quyền phong chức

Dưới thời của Heinrich IV, việc tranh chấp quyền phong chức (der Investiturstreit) càng ngày càng leo thang. Năm 1073, Gregor VII, một nhà cải cách cực đoan, đã trở thành Giáo hoàng mà không có sự đồng ý của các hồng y. Heinrich IV đã lờ đi việc cấm phong chức cho người trần. Do đó Giáo hoàng đã phạt ông bằng cách rút phép thông công, nghĩa là ông đã đuổi vua khỏi cộng đồng tín đồ.

Các hầu tước Đức đã liên minh với nhau chống lại vua và đe dọa sẽ phế truất ông. Để tránh điều này, Heinrich IV đã thực hiện cuộc đi bộ đến Canossa năm 1077 để giải vạ thông công.

Sau đó liên minh giữa Giáo hoàng và các hầu tước Đức đã chọn Rudolf vùng Schwab làm người chống lại hoàng đế. Bằng cách chiến thắng Rudolf, Heinrich đã có thể kéo các hầu tước đứng về phía mình. Ông đã được lên ngôi hoàng đế năm 1084 và phế truất Giáo hoàng Gregor VII.

Con ông Heinrich V cuối cùng đã liên minh với các hầu tước chống lại cha mình và đã phế truất được hoàng đế vào năm 1105. Dưới thời Heinrich V, ông đã thỏa hiệp với nhà thờ với giáo ước Worms năm 1122. Kết quả của cuộc tranh chấp quyền phong tước này là vị trí của nhà thờ và hầu tước đã được nâng lên hơn so với vua.

Kết thúc Triều đại Sali

Khi Heinrich V, vị vua cuối cùng của dòng họ Sali, chết năm 1125, các hầu tước đã chọn công tước yếu đuối người Sachsen Lothar III ở Supplinburg làm vua. Do đó các hầu tước lại được thực hiện quyền chọn lựa truyền thống của mình. Việc dòng họ Welf đầy quyền lực đã ủng hộ Lothar III chống lại công tước xứ Schwab, Friedrich dòng họ Stauf, đã dẫn đến một cuộc tranh chấp giữa dòng họ Welf và Stauf trong suốt thế kỷ XII.

Triều đại Stauf

Konrad III

Một số hầu tước không đồng ý với sự chọn lựa của Lothar III đã quyết định ủng hộ Konrad III nhà Stauf, người đến năm 1135 trở thành người chống nhà vua. Sau khi Lothar chết năm 1138, Konrad III cuối cùng đã trở thành vua.

Konrad III không thừa nhận tước vị công tước xứ Bayern và Sachsen của Heinrich Kiêu hãnh dòng họ Welf, nhưng người thuộc dòng họ Askanie được thay làm công tước Sachsen không giữ được nơi này, do đó con của Heinrich Kiêu hãnh, Heinrich Sư tử, đã giành lại được chức công tước xứ Sachsen. Ở Bayern cũng có đấu tranh. Sau cuộc Thập tự chinh lần hai, Konrad đã đi sâu hơn vào chính sách đối ngoại châu Âu.Cháu ông, Friedrich I dòng họ Stauf, đã kế vị ông.

Friedrich I Barbarossa

Friedrich I đã đấu tranh cho sự thỏa hiệp để em họ ông, Heinrich Sư tử dòng họ Welf, có được tước vị công tước một phần xứ Bayern ở Áo.Trong hiệp ước Konstanz năm 1153, một thỏa hiệp với Giáo hoàng được đưa ra. Friedrich được phong làm hoàng đế. Ông ta đã thắng các thành phố đòi tự chủ xứ Lombardei. Sau một cuộc nổi loạn, ông đã phá hủy hoàn toàn thành phố Mailand năm 1162.

Khi Alexander III trở thành Giáo hoàng chứ không phải là Viktor IV, người được Friedrich yêu thích, khởi đầu một cuộc chiến giành quyền bá chủ giữa hoàng đế và Giáo hoàng. Alexander đã rút phép thông công Friedrich. Sau đó ở hội nghị tôn giáo Pavia của một ủy ban ủng hộ hoàng đế, Viktor đã được công nhận làm Giáo hoàng hợp pháp.

Friedich I tiếp tục thực hiện chiến dịch Ý lần thứ tư năm 1166 để chọn Viktor bằng biện pháp quân sự. Năm 1167, quân đội hoàng đế đã chiếm được Rom, nhưng sau đó phải rời thành phố vì dịch sốt rét. Các thành phố phía bắc nước Ý do đó phải liên kết với nhau thành liên minh Lombard và cùng liên minh với Alexander III.

Trước chiến dịch Ý lần thứ năm của Friedrich, nhiều hầu tước đã từ chối cung cấp vũ khí cho ông. Năm 1176, Friedrich I bị thất bại trước Legnano xứ Mailand. Do đó ông phải thừa nhận Giáo hoàng Alexander III trong hiệp ước hòa bình Venedig. Đổi lại ông sẽ được giải vạ thông công.

Năm 1180, Friedrich I đã khai trừ Heinrich Sư tử, một người có quyền lực đang lên và không còn ủng hộ chính sách Ý của hoàng đế nữa. Hoàng đế còn rút tước vị công tước của Heinrich cũng như quyền của ông ở Mecklenburg và Pommern. Công tước xứ Bayern được ban cho nhà Wittelsbach (chia Sachsen).

Năm 1183, Friedrich ký kết hòa ước với liên minh Lombard. Sau khi mạnh hơn, ông đã có thể trao ngôi vua cho con trai của ông, Heinrich, với vương miện xứ Lombardei năm 1186. Từ năm 1187 Friedrich I đã lãnh đạo phong trào thập tự chinh. Ông mất năm 1190 trong khi đang chiến đấu trong cuộc thập tự chinh lần ba tại Kleinarmenien.

Heinrich VI. và cuộc chiến giành ngai vàng

Con của Friedrich, Heinrich VI, đã trở thành vua xứ Sizilien năm 1194 nhờ vào cuộc kết hôn với công chúa người Norman xứ Konstanz. Do đó đế quốc đã đạt được sự bành trướng lớn nhất. Heinrich cũng thực hiện chính sách Địa Trung Hải đầy hoài bão. Cố gắng của ông nhằm xây dựng đế chế thành một nền quân chủ cha truyền con nối đã thất bại. Sau khi Heinrich VI chết năm 1197 do dịch bệnh, hai người Staufer Philipp xứ Schwab và Otto IV nhà Welf đều được chọn.

Giáo hoàng Innozenz III ủng hộ Otto, do đó Philipp tiếp tục cách ly dần dần. Sau khi Philipp bị ám sát năm 1208, Otto IV cuối cùng được làm vua. Sau khi công bố chủ quyền đảo Sizilien, ông bị rút phép thông công năm 1210. Giáo hoàng quay sang ủng hộ Friedrich II nhà Stauf. Cuộc cạnh tranh sau đó giữa nhà Welf và nhà Stauf năm 1214 được quyết định bởi trận đánh tại Bouvine với ưu thế dành cho Friedrich II.

Friedrich II. và kết thúc Triều đại Stauf

Friedrich II quản lý vương quốc của ông, quê hương Sizilien, và phớt lờ tình hình ở đế quốc. Ông chọn con ông Heinrich làm vua năm 1220. Ông để quyền quản lý đế quốc cho bạn thân của ông, người giám hộ cho Heinrich. Friedrich đến Đức chỉ một lần, khi ông phế truất con trai Heinrich năm 1235 và chọn người em Konrad IV lên thay.

Năm 1213, Giáo hoàng tước bỏ quyền chọn Giám mục và cha nhà thờ của nhà vua mới 18 tuổi trong Goldbulle von Eger. Friedrich lên ngôi hoàng đế năm 1220 và hưởng thụ sự bình yên của vương quốc Sizilien.

Khi Friedrich II cố gắng bành trướng quyền lực của mình sang các thành phố xứ Lombardei, cuộc tranh giành quyền lực với Giáo hoàng Gregor IX đã diễn ra. Do lời hứa không tiếp tục cuộc thập tự chinh ngay lập tức, Giáo hoàng đã rút phép thông công hoàng đế năm 1227. Tuy nhiên Friedrich tiếp tục tiến vào vùng đất thần thánh và có được sự đầu hàng không đổ máu của Jerusalem.

Hậu kỳ trung cổ

Tham khảo

Lịch sử Đức


title: Lý Nghiêm

text:
Lý Nghiêm (chữ Hán: 李厳, ? – 234) hay Lý Bình (李平) là quan viên nhà Thục Hán thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

Khởi nghiệp
Nghiêm tự Chánh Phương, người quận Nam Dương, Kinh Châu . Thiếu thời Nghiêm làm lại ở quận, nhờ tài cán mà nổi tiếng. Kinh Châu mục Lưu Biểu khiến Nghiêm làm việc ở các quận, huyện khác. Khi Tào Tháo tiến vào Kinh Châu, Nghiêm đang giữ chức Tỷ Quy huyện lệnh, bèn bỏ sang Thục, được Lưu Chương dùng làm Thành Đô huyện lệnh, lại nổi tiếng là có tài năng.

Năm Kiến An thứ 18 (213), Nghiêm được thự làm Hộ quân, kháng cự Lưu Bị ở Miên Trúc. Nghiêm đưa quân ra hàng Lưu Bị, được bái làm Tì tướng quân. Lưu Bị chiếm Thành Đô, lấy Nghiêm làm Kiền Vi thái thú, Hưng nghiệp tướng quân. Năm thứ 23 (218), bọn Mã Tần, Cao Thắng nổi dậy ở huyện Thê, tập hợp mấy vạn người, kéo đến huyện Tư Trung. Bấy giờ Lưu Bị đang giằng co với Tào Tháo ở Hán Trung, Nghiêm không thể lấy thêm binh, bèn soái binh sĩ bản quận được 5000 người đi dẹp, chém đầu bọn Tần, Thắng. Đồng đảng của bọn Tần, Thắng tan rã, đều được Nghiêm cho về làm dân. Lại có thủ lãnh người thiểu số ở Việt Huề đem quân vây huyện Tân Đạo, Nghiêm vội đi cứu, phản quân thua chạy. Nghiêm được gia hiệu Phụ Hán tướng quân, lĩnh quận như cũ.

Năm thứ 24 (219), Lưu Bị giành được Hán Trung, sai Nghiêm theo bọn Lưu Phong, Mạnh Đạt đánh quận Thượng Dung, thái thú Thân Đam bèn ra hàng.

Phục vụ Thục Hán
Năm Chương Vũ thứ 2 (222), Hán Chiêu Liệt đế Lưu Bị vời Nghiêm đến cung Vĩnh An, bái làm Thượng thư lệnh. Năm thứ 3 (223), Chiêu Liệt đế bệnh nặng, Nghiêm cùng Gia Cát Lượng nhận di chiếu giúp thiếu chủ, được làm Trung đô hộ, Thống nội ngoại quân sự, lưu trấn Vĩnh An. Năm Kiến Hưng đầu tiên (223), Nghiêm được phong Đô hương hầu, Giả tiết, gia Quang lộc huân. Năm thứ 4 (226), Nghiêm được chuyển làm Tiền tướng quân. Bởi Gia Cát Lượng đem quân ra Hán Trung nhằm chuẩn bị Bắc phạt, muốn lấy Nghiêm coi hậu phương, nên dời ông đồn trú Giang Châu, lưu Hộ quân Trần Đáo ở lại Vĩnh An, vẫn ở dưới quyền của ông. Lúc này Nghiêm và Lượng thay nhau gởi thư lôi kéo Mạnh Đạt (đã hàng Tào Ngụy từ năm 220), nội dung thư cho thấy quan hệ của hai người tương đối hòa hợp: Nghiêm mong muốn sẽ cùng Lượng làm nên việc lớn, còn Lượng đánh giá cao năng lực của Nghiêm.
 Dù vậy, Trần Thọ ghi nhận Nghiêm đã gởi thư khuyên Lượng nhận Cửu tích, tiến tước xưng vương (tương tự hành vi của Tào Tháo đối với nhà Hán). Lượng đã đáp thư thẳng thắn bác bỏ.

Năm Kiến Hưng thứ 8 (230), Nghiêm được thăng làm Phiếu kị tướng quân. Bởi tướng Ngụy là Tào Chân phát 3 đạo binh đánh Thục, Lượng lệnh cho Nghiêm đem 2 vạn người đi Hán Trung, lại dâng biểu lấy con của ông là Lý Phong làm Giang Châu đô đốc để nắm quân đội, thay ông coi việc ở Giang Châu. Bởi Lượng dự định năm sau tiến hành lần nữa Bắc phạt, bèn lệnh cho Nghiêm làm Trung đô hộ thự phủ sự. Sau đó Nghiêm đổi tên là Lý Bình.

Mùa xuân năm thứ 9 (231), Lượng đóng quân ở Kỳ Sơn, lấy Bình đốc thúc việc vận tải quân nhu. Gặp lúc giao mùa thu – hè, trời đổ mưa dầm, vận lương không kịp, Bình sai Tham quân Hồ Trung, Đốc quân Thành Phiên tuyên dụ chỉ, gọi Lượng quay về. Lượng đã vâng mệnh lui quân, Bình vờ kinh ngạc: “Quân lương đầy đủ, sao lại quay về!” nhằm thoái thác trách nhiệm của mình, tỏ ra chẳng có tội trong việc Lương không thể tiến quân. Bình còn dâng biểu nói: “Quân ta vờ lui, là muốn dụ địch để đánh.” Lượng bày ra bản thảo viết tay trước sau của Bình, sáng tỏ việc Bình làm giả chỉ dụ. Bình hết đường chối cãi, cúi đầu nhận tội.
 Thường Cừ kể rằng Lượng lo lương thực không kịp, thông báo với Bình 3 kế sách: Thượng, đánh úp hậu quân của Tư Mã Ý; Trung, giằng co với quân Ngụy; Hạ, rút quân. Bấy giờ quân lương của đôi bên đều cạn, nhưng Bình thấy trời mưa, sợ vận tải đường thủy ách tắc, bèn chủ động đề nghị Lượng rút quân.

Lượng dâng biểu kể tội Bình: “Từ sau khi Tiên đế băng, Bình coi việc giữ nhà, chuộng gây ơn huệ nhỏ, để an thân và cầu danh, không chăm lo việc nước. Thần sắp ra bắc, muốn để Bình đem binh giữ Hán Trung, Bình gặp lúc khó khăn liền gây khó dễ, không có ý lên đường, còn đòi lấy 5 quận làm Ba Châu thứ sử. Năm ngoái thần muốn tây chinh, muốn lệnh Bình coi việc binh Hán Trung, Bình nói bọn Tư Mã Ý được Khai phủ để vời gọi nhân tài. Thần biết tính Bình hẹp hòi, muốn nhân lúc có việc để ép thần hòng kiếm lợi, ấy thế đã dâng biểu cho con Bình là Phong coi việc binh Giang Châu, đãi ngộ cao dày, nhằm được việc nhất thời. Bình cho đến hôm nay, đã được gởi gắm nhiều việc, quần thần trên dưới đều lấy làm lạ sao thần lại đối đãi với Bình hậu vậy. Chính bởi việc lớn chưa định, nhà Hán nguy nan, phạt lỗi nhỏ của Bình, chẳng bằng bao dung ông ta. Vẫn cho rằng tính Bình chỉ quan tâm vinh lợi mà thôi, ngờ đâu lòng Bình đảo điên đến thế. Mọi việc trì trệ, gây ra thất bại, là thần chẳng sáng suốt, nói ra thêm xấu hổ.”  Tiếp đó Lượng tập hợp các đại thần, liên danh dâng thư đòi trị tội Bình, gọi là Công văn thượng thượng thư (公文上尚书曰).  Vì thế Hậu chủ phế Bình làm dân, đày ra quận Tử Đồng.  Lượng gởi thư vỗ về Lý Phong, cho phép anh ta giữ lại nô tỳ và tân khách trăm vài mươi người của Bình.

Năm thứ 12 (234), Bình nghe tin Lượng mất, cũng phát bệnh mà chết. Bình luôn mong đợi Lượng sẽ khôi phục cho mình, còn người kế nhiệm Lượng sẽ không thể làm vậy, nên phẫn chí.

Lý Phong được làm đến Chu Đề thái thú.

Tính cách
Bình tính hà khắc lạnh lùng, chỉ muốn tìm lợi cho mình, người ở quê nhà đặt câu ngạn ngữ chễ giễu ông: “Khó gần gũi, Lý lân giáp”. (ý nói Bình giống như loài động vật có giáp vảy cá, khó tiếp cận)  Năm Kiến Hưng thứ 5 (225), người cùng quận với Bình là Trần Chấn đi sứ Đông Ngô, trước khi lên đường đã nói với Gia Cát Lượng việc này, nhưng Lượng gạt đi. Đến năm thứ 9 thì Bình bị phế, Lượng khen Chấn hiểu biết.

Những thành tựu khác
Ngoài những công trạng đánh dẹp các lực lượng nổi dậy ở trên, Gia Cát Lượng có nói Bình “chuộng gây ơn huệ nhỏ, để an thân và cầu danh”. Đúng là Bình đã làm được vài việc cho đất Thục:

 Năm Kiến An thứ 21 (216), Bình đang ở chức Kiền Vi thái thú, đã đục núi Thiên Xã, làm đường lớn men sông, kiểm tra cầu xá, bến bãi, quân dân vui vẻ. Bình còn xây dựng phủ quan, có lầu lớn tráng lệ, trở thành thắng cảnh ở châu.

 Năm Kiến Hưng thứ 4 (226), Bình được nhận chức Giang Châu đô đốc, mở rộng thành Giang Châu, đạt đến chu vi 16 dặm. Bình cho đục núi phía sau thành, nối liền sông Vấn với sông Ba, khiến thành trở thành cù lao. Bình dựa trên cơ sở này để đề nghị cắt 5 quận đặt ra Ba Châu, lấy thành Giang Châu làm trị sở, Gia Cát Lượng không đồng ý.

Hình tượng văn học
Trong tiểu thuyết Tam quốc diễn nghĩa, Lý Nghiêm là bộ hạ của Lưu Chương, kết nghĩa với Mạnh Đạt. Vào lúc Lưu Bị tấn công Miên Trúc, Nghiêm nhận lệnh giữ ải, cùng Hoàng Trung giao chiến hơn 40 hợp, bị Gia Cát Lượng khiến Trung trá bại để bao vây, đành chịu đầu hàng. Sau trận Di Lăng, Lưu Bị triệu Lượng và Nghiêm nghe di mệnh, sau đó Lượng về Thành Đô, còn Nghiêm ở lại cung Vĩnh An. Không lâu sau, Tào Phi nghe kế Tư Mã Ý, điều 5 lộ đại quân đánh Thục, Lượng sai Nghiêm gởi thư cho Mạnh Đạt, khiến Đạt thác bệnh để lui quân.

Khi Lượng ra Kỳ Sơn lần thứ 5, Nghiêm vận lương không xong, nói dối Đông Ngô xâm phạm, khiến Lượng vội vàng lui quân. Trong khi đó, Nghiêm nói với Hậu chủ rằng lương thực đầy đủ, không rõ vì sao Lượng lui quân. Lương biết việc thì nổi giận, dâng biểu đòi biếm Nghiêm làm thứ nhân, lấy Lý Phong thay thế chức vụ của cha. Ban đầu Hậu chủ chưa chấp thuận, nhưng được Phí Y thuyết phục, nên Hậu chủ nghe theo.

Đến khi nghe tin Lượng mất, Nghiêm cho rằng không còn cơ hội khôi phục, khóc lớn mà bệnh mất. Nhìn chung, hình tượng của Lý Nghiêm được miêu tả sát với sử sách.

Tham khảo
 Trần chí, Bùi chú

 Một số sử liệu khác

Chú thích
  Nay là địa cấp thị Nam Dương, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc.

Mất năm 234
Năm sinh không rõ
Nhân vật chính trị Thục Hán


title: 3945 Gerasimenko

text:
3945 Gerasimenko (1982 PL) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 14 tháng 8 năm 1982 bởi Chernykh, N. ở Nauchnyj.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 3945 Gerasimenko

003945
Được phát hiện bởi Nikolai Chernykh
Tiểu hành tinh được đặt tên
003945
19820814


title: Conoderus andicola

text:
Conoderus andicola là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1897.

Chú thích

Tham khảo

Conoderus


title: Vi quốc gia

text:
Vi quốc gia (tiếng Anh: Micronation, tiếng Hán: 私人国家 / Tư nhân quốc gia) là tên gọi mô hình các quốc gia có tuyên bố tồn tại nhưng không được bất cứ chính phủ hoặc tổ chức quốc tế nào công nhận. Những dự án quốc gia như thế thường chỉ tồn tại trên văn bản, Internet hoặc trong tâm trí người sáng lập.

Khái niệm

Vi quốc gia  khác với các phong trào li khai và thường được tạo ra và duy trì bởi một người hay một nhóm gia đình. Tiêu chuẩn này không bao gồm các lãnh thổ như Đài Loan (Trung Hoa Dân Quốc) có quan hệ ngoại giao với các quốc gia công nhận quốc gia trên thế giới mà không được chính thức công nhận bởi nhiều quốc gia bang hoặc được chấp nhận bởi cơ quan quốc tế lớn.

Vi quốc gia  cũng được phân biệt với các quốc gia tưởng tượng và các loại khác của các nhóm xã hội (chẳng hạn như làng sinh thái, trường học, các bộ lạc, thị tộc, giáo phái, và các hiệp hội cộng đồng dân cư) bằng cách thể hiện một cách chính thức và kéo dài, thậm chí nếu không được công nhận, công bố chủ quyền đối với một số vùng lãnh thổ.

Một số vi quốc gia đã phát hành tiền xu, cờ, tem bưu chính, hộ chiếu, huy chương, và các mặt hàng khác, hiếm khi được chấp nhận bên ngoài cộng đồng của họ.

Vi quốc gia được biết đến sớm nhất ngày từ đầu thế kỷ XIX. Sự xuất hiện của Internet đã cung cấp phương tiện cho việc tạo ra nhiều vi quốc gia mới, mà các thành viên nằm rải rác khắp nơi trên thế giới và tương tác chủ yếu bằng phương tiện điện tử. Sự khác biệt giữa các vi quốc gia Internet, các loại khác của các nhóm mạng xã hội, và vai trò chơi thường khó xác định.

Xem thêm

 Quốc kỳ của các vi quốc gia
 Danh sách vi quốc gia
Danh sách quốc gia được công nhận hạn chế

Tham khảo

Adam Clanton, "The Men Who Would Be King: Forgotten Challenges to U.S. Sovereignty," UCLA Pacific Basin Law Journal, Vol. 26, No. 1, Fall 2008, pp. 1–50.

Kochta & Kalleinen, editors. Amorph! 03 Summit of Micronations–Documents/Asiakirjoja, 2003, ISBN 3-936919-45-3
Menefee, Samuel Pyeatt. Republics of the Reefs': Nation-Building on the Continental Shelf and in the World's Oceans," California Western International Law Journal, vol. 25, no. 1, Fall 1994, pp. 81–111

Strauss, Erwin S., How to start your own country, ISBN 0-915179-01-6
 Cha lập quốc gia riêng cho con làm công chúa

Hội nhóm


title: Aldeanueva de Santa Cruz

text:
Aldeanueva de Santa Cruz là một đô thị ở tỉnh Ávila, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của (INE), đô thị này có dân số 172 người.

Các đô thị giáp ranh
 Tây: Santa María de los Caballeros
 Nam: La Lastra.
 Đông: Avellaneda.
 Bắc: La Aldehuela y Santa María de los Caballeros.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị ở Ávila


title: Copelatus consors

text:
Copelatus consors là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Sharp miêu tả khoa học năm 1882.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Copelatus


title: Gasteranthus perennis

text:
Gasteranthus perennis là một loài thực vật thuộc họ Gesneriaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Tham khảo

 Clark, J.L., Skog, L.E. & Pitman, N. 2004. Gasteranthus perennis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
Perennis


title: Ossi

text:
Ossi là một đô thị ở tỉnh Sassari trong vùng Sardinia, có khoảng cách khoảng 170 km về phía tây bắc của Cagliari và cách khoảng 6 km về phía đông nam của Sassari. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 5.775 người và diện tích là 30,1 km².

Ossi giáp các đô thị: Cargeghe, Florinas, Ittiri, Muros, Sassari, Tissi, Usini.

Quá trình thay đổi dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Sassari


title: Cryptocephalus sulphureus

text:
Cryptocephalus sulphureus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được G. A. Olivier miêu tả khoa học năm 1808.

Chú thích

Tham khảo

S


title: 4461 Sayama

text:
4461 Sayama (1990 EL) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 5 tháng 3 năm 1990 bởi Atsushi Sugie ở Dynic.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 4461 Sayama

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1990


title: Narsingi

text:
Narsingi là một thị trấn thống kê (census town) của quận Rangareddi thuộc bang Telangana, Ấn Độ.

Địa lý
Narsingi có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 529 mét (1735 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Narsingi có dân số 6182 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Narsingi có tỷ lệ 59% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 60%, và tỷ lệ cho phái nữ là 57%. Tại Narsingi, 14% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thị trấn thuộc huyện Rangareddi


title: Puértolas, Huesca

text:
Puértolas là một đô thị trong tỉnh Huesca, Aragon, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 224 người.

Tham khảo

Đô thị ở Huesca


title: Giáo hoàng Clêmentê XIII

text:
Clêmentê XIII (Latinh: Clemens XIII) là vị giáo hoàng thứ 248 của giáo hội công giáo.

Theo niên giám tòa thánh năm 1806 thì ông đắc cử Giáo hoàng năm 1758 và ở ngôi Giáo hoàng trong 10 năm 6 tháng 28 ngày. Niên giám tòa thánh năm 2003 xác định ông đắc cử Giáo hoàng ngày 6 tháng 7 năm 1758, ngày khai mạc chức vụ mục tử đoàn chiên chúa là ngày 16 tháng 7 và ngày kết thúc triều đại của ông là ngày 2 tháng 2 năm 1769.

Trước khi thành giáo hoàng
Giáo hoàng Clemens XIII sinh tại Venice ngày 7 tháng 3 năm 1693 với tên thật là Carlo della Torre Rezzonico.

Ông đã được giáo dục bởi các tu sĩ Dòng Tên sau đó học giáo luật và bắt đầu sự nghiệp tại giáo triều Rôma vào năm 1716 với tư cách là thẩm trình viên ở Tòa án tối cao của pháp viện Tòa thánh.

Năm 1725, ông được thăng chức dự thẩm của tòa thượng thẩm Rôma (Rota) cho Cộng hòa Venise.
Ông được bổ nhiệm làm hồng y phó tế năm 1737.

Năm 1747, ông được tấn phong Giám mục Pađua.

Giáo hoàng
Carlo della Torre Rezzonico lên kế vị Benedictus XIV trên ngai Phêrô vào ngày 6 tháng 7 năm 1758. Ông soạn sắc chỉ Christianae reipublicae salus, chống trào lưu Khai sáng.

Lúc này, một biến cố lớn diễn ra: trong cuộc Chiến tranh Bảy Năm giữa Nữ hoàng Áo là Maria Theresia và vua Phổ là Friedrich II Đại Đế, đoàn quân Áo hùng mạnh của Thống chế - Bá tước Leopold Joseph von Daun đánh tan nát đoàn quân tinh nhuệ Phổ do vua Friedrich II Đại Đế thân chinh thống lĩnh, trong trận đánh ác liệt tại Hochkirch (1758). Giáo hoàng Clêmentê XII khi mới lên ngôi đã quyết định phải bênh vực Nữ hoàng Maria Theresia chống lại "tên vua nghịch đạo". Đúng vaò ngày Giáng sinh, ông ban tặng cho Thống chế Daun một thanh bảo kiếm và một chiếc mão, do ông này có công đại phá "bọn ngoại giáo". Đây là món quà truyền thống của Giáo triều dành cho người lập đại công bảo vệ đức tin. Không những thế, Clêmentê XII còn cho làm lễ tưng bừng. Song, ngay từ thế kỷ thứ 17 món quá này thực chất đã mất đi giá trị truyền thống của nó, dễ bị chê cười bởi những người theo trào lưu Khai sáng. Vị vua - hiền triết Friedrich II Đại Đế không ngần ngại phê phán Tòa Thánh, thường chê cười và sỉ vả hành vi này của Giáo hoàng. Nhưng rồi, thiên hạ từ Lisbon đến Sankt-Peterburg đều cảm thấy an mừng khi cái thời đại của các cuộc Thập tự chinh đã qua đi. Vào năm 1763, cuộc Chiến tranh Bảy Năm kết thú, nước Phổ đánh thắng liên minh Áo - Pháp. Đây là một thất bại ê chề nhất của Tòa Thánh kể từ thời Martin Luther tiến hành Kháng Cách.

Dòng Tên
Triều đại Giáo hoàng của ông gặp phải một thời điểm khó khăn về mặt lịch sử đối với Giáo hội: hầu hết các quốc gia châu Âu đang trải qua một giai đoạn chống đối giáo sĩ lan tràn. Ông nỗ lực bảo vệ các tu sĩ dòng Tên những người vào thời điểm đó đang bị bách hại và ông triệu tập tất cả về hội nghị ở Civitavecchia.

Năm 1759, nhân vụ Jose-vua Bồ Đào Nha bị áp sát, thủ tướng Pombal đã đổ tội cho các linh mục dòng Tên chủ mưu rồi cho quân đi chiếm các tu viện, gần 600 linh mục bị trục xuất, chở trên tàu thủy đem trao trả cho Giáo hoàng vơi giọng điệu chế diễu: "Xin kính hoàn Giáo hoàng bọn người vô tích sự này".

Ở Pháp, năm 1764 4000 tu sĩ dòng Tên bị trục xuất. Họ đòi Roma phải giản tán cả dòng, bằng cách gây áp lực chiếm đất Tòa thánh như Avignon, Benevento... Giáo hoàng Clement XIII ban tông thư Apostolicum, tỏ ra cương quyết chống lại những vu cáo nhằm chống lại một dòng, mà ông nhìn nhận là rất có công với Tòa thánh và được công đồng Trento khen ngợi. Ông còn thêm lời an ủi các linh mục trong tông thư đó.

Nhưng tông thư đó, không được phe chống đối chấp nhận và họ còn hoạt động ráo riết hơn. Năm 1767 gần 6000 tu sĩ dòng Tên bị trục xuất khỏi Tây Ban Nha. Sau đó là vương quốc Naples và công quốc Parme (1768), đảo Malte cũng trục xuất họ khỏi lãnh thổ mình.

Giáo hoàng Clement XIII qua đời tại thành Rôma ngày 2 tháng 2 năm 1769.

Chú thích

Tham khảo

 265 Đức Giáo hoàng, Thiên Hựu Nguyễn Thành Thống, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, xuất bản tháng 5 năm 2009.
 Các vị Giáo hoàng của giáo hội toàn cầu, hội đồng Giám mục Việt Nam
 Tóm lược tiểu sử các Đức Giáo hoàng, Đà Nẵng 2003,Jos. TVT chuyển ngữ từ tiếng Anh.
 Cuộc lữ hành đức tin, lịch sử Giáo hội Công giáo, Lm Phanxicô X. Đào Trung Hiệu OP Hiệu đính tháng 9/2006, Đa Minh Việt Nam, Tỉnh dòng Nữ vương các thánh tử đạo.
 Lịch sử Giáo hội Công giáo, Linh mục O.P Bùi Đức Sinh – giáo sư sử học, Tập I và II, Nhà xuất bản Chân Lý, Giấy phép số: 2386 BTT/PHNT Sài Gòn ngày 28 tháng 7 năm 1972.

Sinh năm 1693
Mất năm 1769
Người Venezia
Giáo hoàng người Ý


title: Baktun

text:
Một baktun (cách phiên âm đúng là b'ak'tun, thuật ngữ của người Maya) là bao gồm 20 chu kỳ katun trong Lịch Đếm Ngày Dài cổ của người Maya. Loại lịch này có 144.000 ngày hay 400 tun hoặc gần 400 năm nhiệt đới. Các giai đoạn cổ của nền văn minh Maya đã diễn ra trong suốt 8 và 9 baktuns trong chu kỳ. Hiện tai baktun (thứ 13) sẽ kết thúc vào 13.0.0.0.0 (ngày 21 tháng 12 năm 2012, tính theo giờ GMT). Điều này cũng đồng nghĩa với việc đánh dấu một baktun mới thứ 14, qua một thời kỳ chấm dứt giai đoạn của người Maya.

Một nhà khảo cổ người Anh cũng là nhà nghiên cứu văn khắc của người Maya J. Eric S. Thompson cho rằng 9.15.10.0.0 trong Lịch Long Count là vào baktun thứ 9, các nhà khoa học hiện nay chắc chắn rằng điều này là hoàn toàn sai, giống như là nói năm 2009 trong thiên niên kỷ thứ 2. Tuy nhiên, như vậy ngành nghiên cứu văn khắc Maya và ngành nghiên cứu khác về Maya đã có nhiều sự thay đổi và có thể gây ra một thiệt hại lớn, sẽ tồn tại mãi mãi.

Tham khảo

Xem thêm
 Văn minh Maya

Liên kết ngoài

Nền văn minh Maya
Maya
Lịch người Maya


title: Điêu khắc

text:
Điêu khắc là một nhánh của nghệ thuật thị giác hoạt động trong không gian ba chiều. Đó là một trong những nghệ thuật tạo hình. Các quy trình điêu khắc bền bỉ ban đầu sử dụng chạm khắc (loại bỏ vật liệu) và mô hình hóa (bổ sung vật liệu, như đất sét), trong đá, kim loại, gốm sứ, gỗ và các vật liệu khác, nhưng từ thời Hiện đại, với tự do gần như hoàn toàn của vật liệu sử dụng và quá trình sáng tạo. Một loạt các vật liệu có thể được gia công bằng cách loại bỏ, chẳng hạn như chạm khắc, lắp ráp bằng cách hàn hoặc mô hình hóa, hoặc nung khuôn hoặc đúc. Điêu Khắc còn là một trong những loại hình  nằm trong 7 loại hình nghệ thuật cơ bản

Điêu khắc trên đá tồn tại tốt hơn nhiều so với các tác phẩm nghệ thuật bằng vật liệu dễ hỏng và thường đại diện cho phần lớn các tác phẩm còn sót lại (trừ đồ gốm) từ các nền văn hóa cổ đại, mặc dù truyền thống điêu khắc trên gỗ có thể đã biến mất gần như hoàn toàn. Tuy nhiên, hầu hết các tác phẩm điêu khắc cổ đại đã được vẽ màu rực rỡ, và các màu sắc này đã bị mất.

Điêu khắc là trung tâm của việc tôn sùng tôn giáo trong nhiều nền văn hóa, và cho đến những thế kỷ gần đây, những tác phẩm điêu khắc lớn, quá đắt đối với các cá nhân để tạo ra, thường là một biểu hiện của tôn giáo hoặc chính trị. Những nền văn hóa mà các tác phẩm điêu khắc của họ đã tồn tại với số lượng bao gồm các nền văn hóa của Địa Trung Hải cổ đại, Ấn Độ và Trung Quốc, cũng như nhiều văn hóa ở Trung và Nam Mỹ và Châu Phi.

Truyền thống điêu khắc phương Tây bắt đầu từ Hy Lạp cổ đại, và Hy Lạp được coi là nơi sản sinh ra những kiệt tác vĩ đại trong thời kỳ cổ điển. Trong thời trung cổ, điêu khắc gothic đại diện cho sự đau đớn và đam mê của đức tin Kitô giáo. Sự hồi sinh của các mô hình cổ điển trong thời Phục hưng đã tạo ra các tác phẩm điêu khắc nổi tiếng như David của Michelangelo. Điêu khắc hiện đại đã tránh xa các quá trình truyền thống và nhấn mạnh vào việc mô tả cơ thể con người, với việc tạo ra các tác phẩm điêu khắc được xây dựng, và trình bày các vật thể tìm thấy như các tác phẩm nghệ thuật đã hoàn thành.

Các loại
Một sự khác biệt cơ bản là giữa điêu khắc trong hình tròn, điêu khắc đứng tự do, chẳng hạn như tượng, không được gắn (trừ có thể ở chân đế) với bất kỳ bề mặt nào khác, và các loại điêu khác có bệ đỡ khác nhau, ít nhất một phần được gắn vào bề mặt nền. Điêu khắc gắn vào nền thường được phân loại theo mức độ bệ đỡ từ tường thấp, vừa hoặc cao, và đôi khi là một mức trung gian. Điêu khắc lõm sâu vào mặt nền là một kỹ thuật giới hạn ở Ai Cập cổ đại. Phù điêu là phương tiện điêu khắc thông thường cho các nhóm hình lớn và đối tượng kể chuyện, khó thực hiện theo lượt, và là kỹ thuật điển hình được sử dụng cho cả điêu khắc kiến trúc, gắn liền với các tòa nhà và để điêu khắc quy mô nhỏ trang trí các vật thể khác, như trong nhiều đồ gốm, đồ kim loại và đồ trang sức. Điêu khắc phù điêu cũng có thể trang trí bia, tường thẳng đứng, thường bằng đá, thường cũng có chữ khắc lên trên.

Một điểm khác biệt cơ bản là giữa các kỹ thuật chạm khắc âm, loại bỏ vật liệu khỏi khối hoặc cục hiện có, ví dụ như đá hoặc gỗ, và các kỹ thuật mô hình hóa hình thành hoặc xây dựng công trình từ vật liệu. Các kỹ thuật như đúc, dập và đúc sử dụng một ma trận trung gian có chứa thiết kế để tạo ra tác phẩm; nhiều kỹ thuật trong số này cho phép sản xuất một số lượng bản sao.

Thuật ngữ "điêu khắc" thường được sử dụng chủ yếu để mô tả các tác phẩm lớn, đôi khi được gọi là điêu khắc tượng đài, có nghĩa là hoặc là tác phẩm điêu khắc rất lớn, hoặc được gắn vào một tòa nhà. Nhưng thuật ngữ này bao gồm nhiều loại công trình nhỏ trong ba chiều sử dụng cùng một kỹ thuật, bao gồm tiền xu và huy chương, chạm khắc đá cứng, một thuật ngữ chạm khắc nhỏ trên đá có thể thực hiện công việc một cách chi tiết.

Các bức tượng rất lớn hoặc "khổng lồ" đã có một sức hấp dẫn lâu dài kể từ thời cổ đại; lớn nhất được ghi lại cao  là Tượng Thống nhất Ấn Độ 2018. Một hình thức điêu khắc chân dung lớn khác là bức tượng cưỡi ngựa của một người cưỡi ngựa, đã trở nên hiếm hoi trong những thập kỷ gần đây. Các hình thức nhỏ nhất của điêu khắc chân dung kích thước thật là "cái đầu", chỉ ra rằng, hoặc bức tượng bán thân, một đại diện của một người từ ngực trở lên. Các hình thức điêu khắc nhỏ bao gồm tượng nhỏ, thông thường là một bức tượng không quá    cao, và để làm nổi bật các tấm bảng, huy chương hoặc tiền xu.

Nghệ thuật hiện đại và đương đại đã bổ sung một số hình thức điêu khắc phi truyền thống, bao gồm điêu khắc âm thanh, điêu khắc ánh sáng, nghệ thuật môi trường, điêu khắc môi trường, điêu khắc nghệ thuật đường phố, điêu khắc động học (liên quan đến các khía cạnh của chuyển động vật lý), nghệ thuật trên mặt đất và nghệ thuật đặc trưng theo địa điểm. Điêu khắc là một hình thức quan trọng của nghệ thuật công cộng. Một bộ sưu tập điêu khắc trong một khung cảnh vườn có thể được gọi là một khu vườn điêu khắc.

Mục đích và chủ đề

Một trong những mục đích phổ biến nhất của điêu khắc là trong một số hình thức liên kết với tôn giáo. Các hình tượng giáo phái phổ biến trong nhiều nền văn hóa, mặc dù chúng thường không phải là những bức tượng khổng lồ của các vị thần đặc trưng cho nghệ thuật Hy Lạp cổ đại, như Tượng thần Zeus trên đỉnh Olympia. Những hình ảnh sùng bái thực tế trong khu bảo tồn trong cùng của các ngôi đền Ai Cập, trong đó không có ngôi đền nào còn sót lại, rõ ràng là khá nhỏ, ngay cả trong những ngôi đền lớn nhất. Điều này cũng thường đúng trong Ấn Độ giáo, nơi mà hình thức rất đơn giản và cổ xưa của lingam là phổ biến nhất. Phật giáo đã đưa nghệ thuật điêu khắc các nhân vật tôn giáo đến Đông Á, nơi dường như không có truyền thống tương đương trước đó, mặc dù một lần nữa những hình dạng đơn giản như bi và cong có thể có ý nghĩa tôn giáo.

Các tác phẩm điêu khắc nhỏ như vật sở hữu cá nhân quay trở lại nghệ thuật tiền sử sớm nhất, và việc sử dụng tác phẩm điêu khắc rất lớn làm nghệ thuật công cộng, đặc biệt là để gây ấn tượng với người xem về sức mạnh của một người cai trị, ít nhất là từ thời Đại Nhân sư vào khoảng 4.500 năm trước. Trong khảo cổ học và lịch sử nghệ thuật, sự xuất hiện, và đôi khi biến mất của tác phẩm điêu khắc lớn hoặc đồ sộ trong một nền văn hóa được coi là có ý nghĩa quan trọng, mặc dù việc truy tìm sự xuất hiện thường phức tạp bởi sự tồn tại giả định của tác phẩm điêu khắc bằng gỗ và các vật liệu dễ hỏng khác mà không có tài liệu nào ghi lại.

Cột vật tổ là một ví dụ về truyền thống điêu khắc hoành tráng bằng gỗ sẽ không để lại dấu vết cho khảo cổ học. Khả năng tập hợp các nguồn lực để tạo ra tác phẩm điêu khắc hoành tráng, bằng cách vận chuyển các vật liệu thường rất nặng và thu xếp chi trả cho những người thường được coi là các nhà điêu khắc toàn thời gian, được coi là dấu hiệu của một nền văn hóa tương đối tiên tiến về mặt tổ chức xã hội. Những khám phá bất ngờ gần đây về các nhân vật thời kỳ đồ đồng cổ đại của Trung Quốc tại Sanxingdui, một số có kích thước lớn hơn gấp đôi con người, đã làm xáo trộn nhiều ý kiến về nền văn minh Trung Quốc thời kỳ đầu, vì trước đây người ta chỉ biết đến những đồ đồng nhỏ hơn nhiều.

Không nghi ngờ gì nữa, một số nền văn hóa tiên tiến, chẳng hạn như nền văn minh lưu vực sông Ấn dường như không có tác phẩm điêu khắc hoành tráng nào, mặc dù tạo ra những bức tượng nhỏ và con dấu rất tinh vi. Nền văn hóa Mississippian dường như đang tiến dần đến việc sử dụng nó, với những hình tượng nhỏ bằng đá, khi nó sụp đổ. Các nền văn hóa khác, chẳng hạn như Ai Cập cổ đại và nền văn hóa Đảo Phục sinh, dường như đã dành những nguồn lực khổng lồ cho tác phẩm điêu khắc hoành tráng quy mô rất lớn từ rất sớm.

Các bộ sưu tập điêu khắc, bao gồm cả những thời kỳ trước đó, có từ khoảng 2.000 năm trước ở Hy Lạp, Trung Quốc và Mesoamerica, và nhiều bộ sưu tập đã được trưng bày bán công khai từ rất lâu trước khi bảo tàng hiện đại được phát minh. Từ thế kỷ 20, phạm vi đối tượng tương đối hạn chế được tìm thấy trong tác phẩm điêu khắc lớn đã mở rộng ra rất nhiều, với các chủ đề trừu tượng và việc sử dụng hoặc đại diện cho bất kỳ loại chủ đề nào hiện nay đã trở nên phổ biến. Ngày nay, nhiều tác phẩm điêu khắc được tạo ra để trưng bày không liên tục trong các phòng trưng bày và viện bảo tàng, và khả năng vận chuyển và lưu trữ các tác phẩm ngày càng lớn là một yếu tố trong việc xây dựng chúng. Những bức tượng nhỏ trang trí, thường được làm bằng gốm sứ, ngày nay rất phổ biến (mặc dù bị nghệ thuật hiện đại và đương đại lãng quên một cách kỳ lạ) như ở thời Rococo, hoặc ở Hy Lạp cổ đại khi bức tượng Tanagra là một ngành công nghiệp chính, hoặc ở Đông Á và Tiền Columbian nghệ thuật. Các phụ kiện điêu khắc nhỏ cho đồ nội thất và các đồ vật khác trở lại thời cổ đại, như trong các đồ trang sức Nimrud, đồ trang trí Begram và được tìm thấy từ lăng mộ của Tutankhamun.

Điêu khắc chân dung bắt đầu ở Ai Cập, nơi Bảng màu Narmer hiển thị một người cai trị của thế kỷ 32 trước Công nguyên, và Lưỡng Hà, nơi chúng ta có 27 bức tượng còn sót lại của Gudea, người cai trị Lagash c. 2144–2124 TCN. Ở Hy Lạp và La Mã cổ đại, việc dựng một bức tượng chân dung ở nơi công cộng gần như là dấu hiệu cao nhất của danh dự và tham vọng của giới thượng lưu, những người cũng có thể được mô tả trên đồng xu. Trong các nền văn hóa khác như Ai Cập và Cận Đông, các bức tượng công cộng gần như chỉ là vật bảo tồn của người cai trị, trong khi những người giàu có khác chỉ được khắc họa trong lăng mộ của họ. Những người cai trị thường là những người duy nhất được vẽ chân dung trong các nền văn hóa Tiền Columbian, bắt đầu với những người đứng đầu thuộc địa Olmec của khoảng 3.000 năm trước. Điêu khắc chân dung Đông Á hoàn toàn là tôn giáo, với các giáo sĩ hàng đầu được tưởng niệm bằng các bức tượng, đặc biệt là những người sáng lập các tu viện, nhưng không phải là những người cai trị, hoặc tổ tiên. Truyền thống Địa Trung Hải hồi sinh, ban đầu chỉ dành cho hình nộm và tiền xu trong lăng mộ, vào thời Trung cổ, nhưng đã mở rộng rất nhiều trong thời kỳ Phục hưng, nơi đã phát minh ra các hình thức mới như huy chương chân dung cá nhân.

Động vật, với hình dáng con người, là chủ đề sớm nhất cho điêu khắc, và luôn luôn được ưa chuộng, đôi khi là quái vật thực tế, nhưng thường là tưởng tượng; ở Trung Quốc động vật và quái vật gần như là đối tượng truyền thống duy nhất để điêu khắc đá bên ngoài lăng mộ và đền thờ. Vương quốc của nhà máy là rất quan trọng duy nhất trong đồ trang sức và phù điêu trang trí, nhưng những hình thức gần như tất cả các tác phẩm điêu khắc lớn của nghệ thuật Byzantine và nghệ thuật Hồi giáo, và rất quan trọng trong hầu hết các truyền thống Á-Âu, nơi các họa tiết như hình lá kè chạm và cây nho Scroll đã trôi qua phía đông và phía tây trong hơn hai thiên niên kỷ.

Một hình thức điêu khắc được tìm thấy trong nhiều nền văn hóa tiền sử trên khắp thế giới là các phiên bản phóng to đặc biệt của các công cụ, vũ khí hoặc bình thông thường được tạo ra bằng các vật liệu quý không thực tế, cho một số hình thức sử dụng nghi lễ hoặc trưng bày hoặc làm đồ cúng. Ngọc bích hoặc các loại đá xanh khác đã được sử dụng ở Trung Quốc, Olmec Mexico và Châu Âu thời kỳ đồ đá mới, và ở Lưỡng Hà sớm các hình dạng đồ gốm lớn được sản xuất bằng đá. Đồng được sử dụng ở châu Âu và Trung Quốc cho các loại rìu và lưỡi lớn, như Oxborough Dirk.

Vật liệu và kỹ thuật

Các chất liệu được sử dụng trong điêu khắc rất đa dạng, thay đổi trong suốt lịch sử. Các vật liệu cổ điển, với độ bền vượt trội, là kim loại, đặc biệt là đồ đồng, đồ đá và đồ gốm, với các lựa chọn gỗ, xương và nhung kém bền hơn nhưng rẻ hơn. Các vật liệu quý như vàng, bạc, ngọc và ngà voi thường được sử dụng cho các tác phẩm sang trọng nhỏ, và đôi khi được sử dụng trong các loại lớn hơn, như trong các bức tượng chryselephantine. Các vật liệu phổ biến hơn và ít tốn kém hơn đã được sử dụng để điêu khắc với mức tiêu thụ rộng rãi hơn, bao gồm các loại gỗ cứng (như sồi, gỗ hộp / hoàng dương và vôi / bồ đề); đất nung và các đồ gốm sứ khác, sáp (một vật liệu rất phổ biến cho các mô hình để đúc và nhận các ấn tượng của con dấu hình trụ và đá quý khắc), và các kim loại đúc như pewter và kẽm (spelter). Nhưng một số lượng lớn các vật liệu khác đã được sử dụng như một phần của các tác phẩm điêu khắc, trong các tác phẩm dân tộc học và cổ đại cũng giống như các tác phẩm hiện đại.

Các tác phẩm điêu khắc thường được sơn, nhưng thường bị mất lớp sơn theo thời gian hoặc người phục chế. Nhiều kỹ thuật hội họa khác nhau đã được sử dụng trong việc chế tác tác phẩm điêu khắc, bao gồm tempera, sơn dầu, mạ vàng, sơn nhà, bình xịt, men và phun cát.

Nhiều nhà điêu khắc tìm kiếm những cách thức và chất liệu mới để làm nghệ thuật. Một trong những tác phẩm điêu khắc nổi tiếng nhất của Pablo Picasso bao gồm các bộ phận của xe đạp. Alexander Calder và những người theo chủ nghĩa hiện đại khác đã sử dụng thép sơn một cách ngoạn mục. Kể từ những năm 1960, acrylics và các loại nhựa khác cũng đã được sử dụng. Andy Goldsworthy tạo ra các tác phẩm điêu khắc phù du bất thường của mình từ các vật liệu gần như hoàn toàn tự nhiên trong môi trường tự nhiên. Một số tác phẩm điêu khắc, chẳng hạn như điêu khắc băng, điêu khắc cát, và điêu khắc khí, cố tình tồn tại trong thời gian ngắn. Các nhà điêu khắc gần đây đã sử dụng kính màu, công cụ, bộ phận máy móc, phần cứng và bao bì tiêu dùng để tạo thời trang cho các tác phẩm của họ. Các nhà điêu khắc đôi khi sử dụng các đồ vật được tìm thấy, và các loại đá của học giả Trung Quốc đã được đánh giá cao trong nhiều thế kỷ.

Đá

Điêu khắc đá là một hoạt động cổ xưa, nơi các mảnh đá thô tự nhiên được tạo hình bằng cách loại bỏ đá có kiểm soát. Nhờ vào tính lâu dài của tài liệu, bằng chứng có thể được tìm thấy rằng ngay cả những xã hội sớm nhất đã yêu thích một số hình thức chế tác bằng đá, mặc dù không phải tất cả các khu vực trên thế giới đều có lượng đá tốt để chạm khắc như Ai Cập, Hy Lạp, Ấn Độ và hầu hết châu Âu.. Những bức tranh khắc đá (còn được gọi là bản khắc trên đá) có lẽ là hình thức sớm nhất: những hình ảnh được tạo ra bằng cách loại bỏ một phần bề mặt đá vẫn còn nguyên tại chỗ, bằng cách khía, mổ, chạm khắc và mài mòn. Điêu khắc tượng đài bao gồm các công trình lớn, và điêu khắc kiến trúc, được gắn vào các tòa nhà. Chạm khắc trên đá cứng là việc chạm khắc các loại đá bán quý như ngọc bích, mã não, mã não, tinh thể đá, sard hoặc carnelian với mục đích nghệ thuật và là một thuật ngữ chung để chỉ một vật được làm theo cách này. Thạch cao hay thạch cao khoáng là một khoáng chất mềm, dễ chạm khắc cho các công trình nhỏ hơn và vẫn tương đối bền. Đá quý khắc là viên ngọc chạm khắc nhỏ, trong đó có khách mời, ban đầu được sử dụng như vòng chặn.

Việc sao chép một bức tượng gốc bằng đá, điều rất quan trọng đối với các bức tượng Hy Lạp cổ đại, hầu như tất cả đều được biết đến từ các bản sao, theo truyền thống được thực hiện bằng cách " trỏ ", cùng với nhiều phương pháp tự do hơn. Trỏ liên quan đến việc thiết lập một lưới các ô vuông chuỗi trên một khung gỗ bao quanh bản gốc, sau đó đo vị trí trên lưới và khoảng cách giữa lưới và tượng của một loạt các điểm riêng lẻ, sau đó sử dụng thông tin này để khắc thành khối từ mà bản sao được tạo ra.

Kim loại

Đồng và các hợp kim đồng có liên quan là kim loại lâu đời nhất và vẫn là kim loại phổ biến nhất để đúc các tác phẩm điêu khắc bằng kim loại; một tác phẩm điêu khắc bằng đồng đúc thường được gọi đơn giản là "đồ đồng". Các hợp kim đồng thông thường có đặc tính bất thường và mong muốn là nở ra một chút ngay trước khi chúng đông kết, do đó lấp đầy các chi tiết tốt nhất của khuôn. Độ bền và không có độ giòn (độ dẻo) của chúng là một lợi thế khi tạo ra các hình vẽ trong thực tế, đặc biệt là khi so sánh với các vật liệu gốm hoặc đá khác nhau (xem tác phẩm điêu khắc bằng đá cẩm thạch để biết một số ví dụ). Vàng là kim loại mềm nhất và quý nhất, và rất quan trọng trong đồ trang sức; với bạc, nó đủ mềm để gia công với búa và các dụng cụ khác cũng như đúc; repoussé và đuổi là một trong những kỹ thuật được sử dụng trong vàng và bạc.

Đúc là một nhóm các quá trình sản xuất trong đó một vật liệu lỏng (đồng, đồng, thủy tinh, nhôm, sắt) được (thường) đổ vào khuôn, trong đó có một khoang rỗng có hình dạng mong muốn, sau đó được phép đông đặc. Sau đó, vật đúc rắn được đẩy ra hoặc tách ra để hoàn thành quy trình, mặc dù giai đoạn cuối cùng của "công việc nguội" có thể tiếp theo trên vật đúc đã hoàn thành. Đúc có thể được sử dụng để tạo thành kim loại lỏng nóng hoặc các vật liệu khác nhau nguội sau khi trộn các thành phần (chẳng hạn như epoxit, bê tông, thạch cao và đất sét). Đúc thường được sử dụng để chế tạo các hình dạng phức tạp mà nếu không chế tạo bằng các phương pháp khác sẽ khó hoặc không kinh tế. Đồ đúc lâu đời nhất còn tồn tại là một con ếch Lưỡng Hà bằng đồng từ năm 3200 trước Công nguyên. Các kỹ thuật cụ thể bao gồm đúc sáp, đúc khuôn thạch cao và đúc cát.

Hàn là một quá trình mà các mảnh kim loại khác nhau được hợp nhất với nhau để tạo ra các hình dạng và thiết kế khác nhau. Có nhiều hình thức hàn khác nhau, chẳng hạn như hàn Oxy-nhiên liệu, hàn que, hàn MIG và hàn TIG. Nhiên liệu oxy có lẽ là phương pháp hàn phổ biến nhất khi nói đến việc tạo ra các tác phẩm điêu khắc bằng thép vì nó dễ sử dụng nhất để tạo hình cho thép cũng như làm cho các mối nối của thép sạch và ít gây chú ý hơn. Chìa khóa của hàn bằng nhiên liệu Oxy là đốt nóng từng miếng kim loại được nối đồng đều cho đến khi tất cả đều có màu đỏ và có độ sáng bóng. Một khi độ sáng bóng đó trên từng mảnh, độ sáng bóng đó sẽ sớm trở thành một 'vũng' nơi kim loại bị hóa lỏng và người thợ hàn phải làm cho các vũng đó liên kết lại với nhau, làm hợp kim. Sau khi nguội đi, vị trí nơi các hồ nối với nhau giờ là một mảnh kim loại liên tục. Cũng được sử dụng nhiều trong tạo tác điêu khắc bằng nhiên liệu Oxy là rèn. Rèn là quá trình nung nóng kim loại đến một thời điểm nhất định để làm mềm nó đủ để tạo hình thành các dạng khác nhau. Một ví dụ rất phổ biến là đốt nóng phần cuối của một thanh thép và dùng búa đập vào đầu đã nung nóng đỏ khi đang ở trên đe để tạo thành một điểm. Giữa các lần vung búa, thợ rèn quay thanh thép và dần dần tạo thành một điểm được mài từ đầu cùn của thanh thép.

Thủy tinh

Thủy tinh có thể được sử dụng để điêu khắc thông qua một loạt các kỹ thuật làm việc, mặc dù việc sử dụng nó cho các tác phẩm lớn là một sự phát triển gần đây. Nó có thể được chạm khắc, với độ khó đáng kể; Cúp Lycurgus của La Mã là tất cả, trừ chiếc cúp độc nhất. Đúc nóng có thể được thực hiện bằng cách múc thủy tinh nóng chảy vào khuôn đã được tạo ra bằng cách ép các hình dạng vào cát, khắc graphit hoặc khuôn thạch cao / silica chi tiết. Thủy tinh đúc trong lò nung bao gồm việc nung các khối thủy tinh trong lò nung cho đến khi chúng ở dạng lỏng và chảy vào khuôn chờ sẵn bên dưới trong lò nung. Thủy tinh cũng có thể được thổi và/hoặc điêu khắc nóng bằng các dụng cụ cầm tay dưới dạng một khối rắn hoặc như một phần của vật thể thổi. Các kỹ thuật gần đây hơn liên quan đến việc đục và dán tấm kính bằng polyme silicat và tia UV.

Đồ gốm
Gốm là một trong những vật liệu lâu đời nhất để điêu khắc, cũng như đất sét là phương tiện mà nhiều tác phẩm điêu khắc đúc bằng kim loại ban đầu được lấy mẫu để đúc. Các nhà điêu khắc thường xây dựng các tác phẩm sơ bộ nhỏ được gọi là maquettes bằng vật liệu phù du như thạch cao Paris, sáp, đất sét chưa nung hoặc nhựa dẻo. Nhiều nền văn hóa đã sản xuất đồ gốm kết hợp chức năng như một chiếc bình với một hình thức điêu khắc, và những bức tượng nhỏ thường phổ biến như chúng trong văn hóa phương Tây hiện đại. Tem và khuôn được sử dụng bởi hầu hết các nền văn minh cổ đại, từ La Mã cổ đại và Lưỡng Hà đến Trung Quốc.

Khắc gỗ

Chạm khắc gỗ đã được thực hành rất rộng rãi, nhưng tồn tại kém hơn nhiều so với các vật liệu chính khác, dễ bị mục nát, côn trùng phá hoại và hỏa hoạn. Do đó, nó tạo thành một yếu tố tiềm ẩn quan trọng trong lịch sử nghệ thuật của nhiều nền văn hóa. Tác phẩm điêu khắc gỗ ngoài trời không tồn tại lâu ở hầu hết các nơi trên thế giới, vì vậy chúng ta ít biết truyền thống cột vật tổ đã phát triển như thế nào. Nhiều tác phẩm điêu khắc quan trọng nhất của Trung Quốc và Nhật Bản nói riêng là bằng gỗ, và phần lớn các tác phẩm điêu khắc của châu Phi và châu Đại Dương và các khu vực khác.

Gỗ nhẹ, vì vậy thích hợp cho mặt nạ và các tác phẩm điêu khắc khác được dự định mang theo, và có thể lấy chi tiết rất tốt. Nó cũng dễ làm việc hơn nhiều so với đá. Nó rất thường được sơn sau khi chạm khắc, nhưng lớp sơn bị mòn kém hơn so với gỗ, và thường bị thiếu ở những mảnh còn sót lại. Gỗ sơn thường được mô tả về mặt kỹ thuật là "gỗ và đa sắc ". Thông thường, một lớp gesso hoặc thạch cao được áp dụng cho gỗ, sau đó sơn được áp dụng cho phần đó.

Địa vị xã hội của các nhà điêu khắc

Trên toàn thế giới, các nhà điêu khắc thường là những người thợ có công việc chưa được ký kết; trong một số truyền thống, ví dụ như Trung Quốc, nơi điêu khắc không có cùng uy tín của hội họa văn học, điều này đã ảnh hưởng đến vị thế của chính tác phẩm điêu khắc. Ngay cả ở Hy Lạp cổ đại, nơi các nhà điêu khắc như Phidias trở nên nổi tiếng, họ dường như vẫn giữ được địa vị xã hội giống như các nghệ nhân khác, và có lẽ phần thưởng tài chính không lớn hơn nhiều, mặc dù một số đã ký vào tác phẩm của họ. Trong thời Trung cổ, các nghệ sĩ như Gislebertus ở thế kỷ 12 đôi khi ký tên vào tác phẩm của họ, và được các thành phố khác nhau săn đón, đặc biệt là từ Trecento trở đi ở Ý, với những nhân vật như Arnolfo di Cambio, Nicola Pisano và con trai ông là Giovanni. Những thợ kim hoàn và thợ kim hoàn, kinh doanh các vật liệu quý và thường làm chủ ngân hàng, thuộc về các bang hội hùng mạnh và có địa vị đáng kể, thường giữ chức vụ dân sự. Nhiều nhà điêu khắc cũng thực hành trong các nghệ thuật khác; Andrea del Verrocchio cũng vẽ, và Giovanni Pisano, Michelangelo, và Jacopo Sansovino là kiến trúc sư. Một số nhà điêu khắc duy trì các xưởng lớn. Ngay cả trong thời kỳ Phục hưng, bản chất vật lý của tác phẩm đã được Leonardo da Vinci và những người khác cho rằng đã làm giảm vị thế của điêu khắc trong nghệ thuật, mặc dù danh tiếng của Michelangelo có lẽ đã dập tắt ý tưởng lâu đời này.

Từ thời kỳ Phục hưng Cao, các nghệ sĩ như Michelangelo, Leone Leoni và Giambologna có thể trở nên giàu có, nổi tiếng và được các hoàng tử tôn trọng, sau một thời gian tranh cãi gay gắt về vị thế tương đối của điêu khắc và hội họa. Phần lớn tác phẩm điêu khắc trang trí trên các tòa nhà vẫn là thương mại, nhưng các nhà điêu khắc sản xuất các tác phẩm riêng lẻ đã được công nhận ngang hàng với các họa sĩ. Từ thế kỷ 18 trở về trước, điêu khắc cũng thu hút sinh viên trung lưu, mặc dù nó chậm hơn so với hội họa. Nữ điêu khắc xuất hiện lâu hơn nữ họa sĩ, và ít nổi bật hơn cho đến thế kỷ 20.

Phong trào chống điêu khắc
Chủ nghĩa Aniconism vẫn bị giới hạn trong Do Thái giáo, vốn không chấp nhận điêu khắc tượng hình cho đến thế kỷ 19, trước khi mở rộng sang Cơ đốc giáo sơ khai, vốn ban đầu chấp nhận các tác phẩm điêu khắc lớn. Trong Cơ đốc giáo và Phật giáo, điêu khắc trở nên rất quan trọng. Chính thống giáo phương Đông của Cơ đốc giáo chưa bao giờ chấp nhận tác phẩm điêu khắc hoành tráng, và đạo Hồi đã nhất quán từ chối gần như tất cả các tác phẩm điêu khắc tượng hình, ngoại trừ những hình rất nhỏ trong phù điêu và một số hình động vật thực hiện một chức năng hữu ích, như những con sư tử nổi tiếng đỡ đài phun nước ở Alhambra. Nhiều hình thức của đạo Tin lành cũng không tán thành tác phẩm điêu khắc tôn giáo. Đã có rất nhiều cuộc phá hủy hình tượng điêu khắc xuất phát từ động cơ tôn giáo, từ những người Cơ đốc giáo sơ khai, cơn bão của cuộc Cải cách Tin lành cho đến việc Taliban phá hủy tượng Phật ở Bamyan năm 2001.

Lịch sử

Thời kỳ tiền sử

Châu Âu
Những ví dụ sớm nhất về nghệ thuật điêu khắc thuộc về nền văn hóa Aurignacian, nằm ở châu Âu và tây nam châu Á và hoạt động mạnh vào đầu thời kỳ đồ đá cũ trên. Cùng với việc sản xuất một số nghệ thuật hang động sớm nhất được biết đến, những người thuộc nền văn hóa này đã phát triển các công cụ bằng đá được chế tác tinh xảo, sản xuất mặt dây chuyền, vòng tay, hạt ngà voi và sáo xương, cũng như các bức tượng nhỏ ba chiều.

Tượng Löwenmensch cao 30 cm được tìm thấy ở khu vực Hohlenstein Stadel của Đức là một hình người sư tử được nhân hóa được chạm khắc từ ngà voi ma mút len. Nó đã được xác định niên đại khoảng 35–40.000  BP, cùng với Venus of Hohle Fels, là ví dụ lâu đời nhất chưa được kiểm chứng của nghệ thuật tượng hình.

Phần lớn nghệ thuật thời tiền sử còn sót lại là những tác phẩm điêu khắc di động nhỏ, với một nhóm nhỏ tượng thần Vệ nữ như Thần Vệ nữ của Willendorf (24–26.000  BP) được tìm thấy trên khắp Trung Âu. Tuần lộc bơi cách đây khoảng 13.000 năm là một trong những tác phẩm điêu khắc đẹp nhất trong số các tác phẩm chạm khắc của người Magdalenian bằng xương hoặc nhung của động vật trong nghệ thuật của thời kỳ đồ đá cũ trên, mặc dù chúng có số lượng nhiều hơn các bức chạm khắc, đôi khi được xếp vào loại điêu khắc. Hai trong số những tác phẩm điêu khắc thời tiền sử lớn nhất có thể được tìm thấy tại hang động Tuc d'Audobert ở Pháp, nơi khoảng 12–17.000 năm trước, một nhà điêu khắc bậc thầy đã sử dụng một công cụ bằng đá giống như thìa và những ngón tay để tạo mô hình một cặp bò rừng lớn bằng đất sét trên nền đá vôi. đá.

Với sự khởi đầu của thời kỳ đồ đá mới ở châu Âu, điêu khắc tượng hình đã giảm đi đáng kể, và vẫn là một yếu tố ít phổ biến hơn trong nghệ thuật so với trang trí phù điêu của các đồ vật thực tế cho đến thời kỳ La Mã, mặc dù một số tác phẩm như vạc Gundestrup từ thời kỳ đồ sắt châu Âu và Cỗ xe mặt trời Trundholm thời kỳ đồ đồng.

Cận Đông cổ đại
Từ thời Cận Đông cổ đại, Urfa Man bằng đá có kích thước quá lớn từ Thổ Nhĩ Kỳ hiện đại có từ khoảng 9.000 trước Công nguyên, và Tượng 'Ain Ghazal từ khoảng năm 7200 đến 6500 trước Công nguyên. Chúng đến từ Jordan hiện đại, được làm bằng vôi vữa và lau sậy, và có kích thước bằng nửa người thật; có 15 bức tượng, một số có hai đầu cạnh nhau, và 15 tượng bán thân. Những hình người và động vật nhỏ bằng đất sét được tìm thấy ở nhiều địa điểm trên khắp Cận Đông từ thời kỳ đồ đá mới tiền gốm, và thể hiện sự khởi đầu của một truyền thống ít nhiều liên tục trong khu vực.

Cận Đông cổ đại

Thời kỳ Protoliterate ở Mesopotamia, do Uruk thống trị, chứng kiến việc sản xuất các tác phẩm tinh vi như Bình Warka và con dấu hình trụ. Guennol Lioness là một hình tượng đá vôi nhỏ nổi bật từ Elam khoảng 3000–2800 TCN, một phần là người và một phần sư tử cái. Một chút sau đó, có một số nhân vật của các thầy tu và những người thờ phượng mắt to, hầu hết là bằng đồng cao và cao đến một mét, đã tham dự các bức tượng thờ cúng của vị thần trong đền thờ, nhưng rất ít trong số này còn sống sót. Các tác phẩm điêu khắc từ thời kỳ Sumer và Akkadian thường có đôi mắt to, nhìn chằm chằm và râu dài ở nam giới. Nhiều kiệt tác cũng đã được tìm thấy tại Nghĩa trang Hoàng gia tại Ur (khoảng năm 2650 trước Công nguyên), bao gồm hai hình tượng Ram trong Thicket, Con bò đồng và đầu một con bò đực trên một trong những con Lyres of Ur.

Từ nhiều thời kỳ tiếp theo trước khi Đế chế Tân Assyria lên ngôi vào thế kỷ thứ 10 trước Công nguyên, nghệ thuật Lưỡng Hà tồn tại ở một số hình thức: con dấu hình trụ, hình tròn tương đối nhỏ và phù điêu với nhiều kích cỡ khác nhau, bao gồm cả mảng gốm đúc rẻ tiền cho gia đình, một số tôn giáo và một số dường như không. Burney Relief là một công trình phức tạp khác thường và tương đối lớn (20 x 15   inch, 50 x 37   cm) tấm bảng bằng đất nung của một nữ thần có cánh trần với bàn chân của một con chim săn mồi, và những con cú và sư tử. Nó có từ thế kỷ 18 hoặc 19 trước Công nguyên, và cũng có thể được đúc. Những tấm bia đá, đồ cúng vàng mã, hoặc những tấm bia tưởng niệm các chiến thắng và thể hiện lễ vật, cũng được tìm thấy từ các ngôi đền, không giống như những tấm bia chính thức khác, thiếu những dòng chữ có thể giải thích chúng; Tấm bia Kền kền rời rạc là một ví dụ ban đầu về loại có khắc chữ, và Tượng đài đen của người Assyria của Shalmaneser III là một tấm bia lớn và rắn.

Điêu khắc hiện đại

Phong trào điêu khắc hiện đại bao gồm xu hướng lập thể, trừu tượng hình học, De Stijl, Suprematism, chủ nghĩa Dada, chủ nghĩa siêu thực, chủ nghĩa vị lai, hình thức chủ nghĩa biểu hiện trừu tượng, Pop-Art, Minimalism, Land art, và nghệ thuật sắp đặt.
Trong những ngày đầu của thế kỷ 20, Pablo Picasso cách mạng hóa nghệ thuật điêu khắc khi ông bắt đầu tạo ra công trình xây dựng thời của mình bằng cách kết hợp các đối tượng khác nhau vào những tác phẩm điêu khắc. Picasso tái tạo nghệ thuật điêu khắc xây dựng một tác phẩm trong ba chiều với các vật liệu khác nhau. Cũng như cắt dán là một sự phát triển căn bản trong nghệ thuật hai chiều để phát triển sáng tạo cơ bản trong tác phẩm điêu khắc ba chiều. Sự ra đời của chủ nghĩa siêu thực đã dẫn đến những điều đôi khi được mô tả như là "tác phẩm điêu khắc" sẽ không có được như vậy trước đây, chẳng hạn như "tác phẩm điêu khắc không tự nguyện" trong các giác quan. Trong những năm sau đó, Pablo Picasso trở thành một ceramicist sung mãn và potter, cuộc cách mạng cách nghệ thuật Gốm được cảm nhận. George E. OHR và nhà điêu khắc đương đại như: Peter Voulkos, Kenneth Giá, Robert Arneson, và George Segal và những người khác đã có hiệu quả sử dụng gốm sứ như là một phương tiện quan trọng cho công việc của họ.

Tương tự như vậy, tác phẩm của Constantin Brancuşi ở đầu thế kỷ này đã mở đường cho tác phẩm điêu khắc trừu tượng. Trong cuộc nổi dậy chống lại nghĩa tự nhiên của Rodin và đương thời cuối thế kỷ 19. Những hình thức trang nhã tinh tế đã trở thành đồng nghĩa với nghệ thuật điêu khắc thế kỷ 20. Năm 1927, Brancuşi đã thắng một vụ kiện đối với cơ quan hải quan Hoa Kỳ đã cố gắng đánh giá thấp tác phẩm điêu khắc của mình như là kim loại thô. Vụ kiện đã dẫn đến những thay đổi pháp luật cho phép nhập khẩu nghệ thuật trừu tượng miễn thuế.

Kể từ khi xu hướng hiện đại những năm 1950 trong tác phẩm điêu khắc trừu tượng và mang tính tượng trưng đã chiếm ưu thế trong trí tưởng tượng của công chúng và sự phổ biến của tác phẩm điêu khắc hiện đại đã ngồi ngoài phương pháp truyền thống. Picasso đã được ủy nhiệm để thực hiện một sa bàn cho một tác phẩm điêu khắc khổng lồ công cộng 50-foot (15 m) cao được xây dựng ở Chicago, thường được biết đến như Picasso Chicago. Ông đã tiếp cận dự án với rất nhiều sự nhiệt tình, thiết kế một tác phẩm điêu khắc đó là mơ hồ và có phần gây tranh cãi. Hình đại diện không được biết, nó có thể là một con chim, một con ngựa, một người phụ nữ hoặc hình dạng hoàn toàn trừu tượng. Các tác phẩm điêu khắc, một trong những địa danh dễ nhận biết nhất ở trung tâm thành phố Chicago, đã được công bố vào năm 1967. Picasso từ chối để được trả $ 100.000 cho nó, tặng nó cho người dân của thành phố.

Trong cuối những năm 1950 và những năm 1960, nhà điêu khắc trừu tượng bắt đầu thử nghiệm với một mảng rộng các vật liệu mới và có những cách tiếp cận khác nhau để tạo ra tác phẩm của họ. Hình ảnh siêu thực, trừu tượng, vật liệu mới và kết hợp các nguồn năng lượng mới, các bề mặt và các đối tượng khác nhau đã trở thành đặc trưng của nhiều tác phẩm điêu khắc hiện đại mới. Dự án hợp tác với các nhà thiết kế cảnh quan, kiến trúc sư và kiến trúc sư cảnh quan mở rộng các không gian ngoài trời và tích hợp theo ngữ cảnh.

Các nghệ sĩ như Isamu Noguchi, David Smith, Alexander Calder, Jean Tinguely, Richard Lippold, George Rickey, Louise Bourgeois, và Louise Nevelson đến để mô tả cái nhìn của tác phẩm điêu khắc hiện đại, và các công trình tối giản bởi Tony Smith, Robert Morris, Donald Judd, Larry Bell, Anne Truitt, Giacomo Benevelli, Arnaldo Pomodoro, Richard Serra, Dan Flavin, những người khác đưa tác phẩm điêu khắc trừu tượng đương đại theo những hướng mới.

Vào những năm 1960 chủ nghĩa biểu hiện trừu tượng, trừu tượng hình học và Minimalism chiếm ưu thế. Một số công trình của thời kỳ này là: David Smith, các công trình thép hàn của Sir Anthony Caro, tác phẩm quy mô lớn của John Chamberlain, Suvero Mark.

Trong những năm 1960 và 1970 tác phẩm điêu khắc tượng trưng của các nghệ sĩ hiện đại trong các hình thức cách điệu bởi các nghệ sĩ như: Leonard Baskin, Ernest trova, Marisol Escobar, Paul Thek, và Manuel Neri đã trở thành phổ biến. Trong những năm 1980 một số nghệ sĩ, trong số những người khác, khám phá tác phẩm điêu khắc tượng trưng là Robert Graham trong một phong cách cổ điển khớp nối và Fernando Botero đưa con số quá khổ của bức họa của mình vào tác phẩm điêu khắc hoành tráng.

Hình ảnh

Tham khảo

Nghệ thuật tạo hình
Bài cơ bản dài
Tác phẩm điêu khắc
Thuật ngữ nghệ thuật


title: Champsevraine

text:
Champsevraine là một xã thuộc tỉnh Haute-Marne trong vùng Grand Est đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình mét trên mực nước biển.
Thị trấn có dân số thời điểm năm 2006 là 876 người.

Tham khảo

Xã của Haute-Marne


title: Polygrammate

text:
Polygrammate là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Các loài
 Polygrammate hebraeicum Hübner, 1818

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database
 Polygrammate at funet.fi

Acronictinae


title: Hoài Nhơn

text:
Hoài Nhơn là một thị xã ven biển nằm ở phía bắc tỉnh Bình Định, Việt Nam.

Địa lý
Thị xã Hoài Nhơn nằm ở phía bắc tỉnh Bình Định, cách trung tâm thành phố Quy Nhơn 85 km về phía bắc, có vị trí địa lý:
Phía bắc giáp thị xã Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi
Phía nam giáp huyện Phù Mỹ
Phía tây giáp các huyện Hoài Ân và An Lão
Phía đông giáp Biển Đông.

Thị xã Hoài Nhơn có diện tích 420,84 km², dân số năm 2019 là 212.063 người, mật độ dân số đạt 504 người/km².

Hành chính
Thị xã Hoài Nhơn có 17 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm 11 phường: Bồng Sơn, Hoài Đức, Hoài Hảo, Hoài Hương, Hoài Tân, Hoài Thanh, Hoài Thanh Tây, Hoài Xuân, Tam Quan, Tam Quan Bắc, Tam Quan Nam và 6 xã: Hoài Châu, Hoài Châu Bắc, Hoài Hải, Hoài Mỹ, Hoài Phú, Hoài Sơn.

Lịch sử
Sau năm 1975, huyện Hoài Nhơn thuộc tỉnh Nghĩa Bình, bao gồm 12 xã: Bồng Sơn, Hoài Châu, Hoài Đức, Hoài Hảo, Hoài Hương, Hoài Mỹ, Hoài Sơn, Hoài Tân, Hoài Thanh, Hoài Xuân, Tam Quan Bắc và Tam Quan Nam.

Ngày 19 tháng 2 năm 1986, chia xã Bồng Sơn thành thị trấn Bồng Sơn và xã Hoài Tiến.

Ngày 7 tháng 11 năm 1986, chia xã Hoài Thanh thành 2 xã: Hoài Thanh và Hoài Thắng; chia xã Tam Quan Bắc thành 2 xã: Tam Quan Bắc và Tam Quan; chia xã Hoài Hảo thành 2 xã: Hoài Hảo và Hoài Phú; chia xã Hoài Châu thành 2 xã: Hoài Châu và Hoài Thuận.

Năm 1989, huyện Hoài Nhơn thuộc tỉnh Bình Định vừa được tái lập.

Ngày 3 tháng 6 năm 1993, xã Hoài Thắng đổi tên là xã Hoài Thanh Tây; xã Hoài Thuận đổi tên là xã Hoài Châu Bắc; xã Hoài Tiến đổi tên thành xã Bồng Sơn Tây.

Ngày 11 tháng 7 năm 1994, thành lập xã Hoài Hải trên cơ sở ấp Kim Giao của xã Hoài Hương và ấp Diêu Quang của xã Hoài Mỹ; sáp nhập xã Bồng Sơn Tây vào thị trấn Bồng Sơn.

Ngày 26 tháng 12 năm 1997, chuyển xã Tam Quan thành thị trấn Tam Quan.

Ngày 30 tháng 12 năm 2010, Bộ Xây dựng ban hành Quyết định số 1174/QĐ-BXD công nhận thị trấn Bồng Sơn mở rộng là đô thị loại IV.

Ngày 25 tháng 10 năm 2019, Bộ Xây dựng ban hành Quyết định số 879/QĐ-BXD công nhận huyện Hoài Nhơn là đô thị loại IV.

Đến năm 2019, huyện Hoài Nhơn có 2 thị trấn: Bồng Sơn (huyện lỵ), Tam Quan và 15 xã: Hoài Châu, Hoài Châu Bắc, Hoài Đức, Hoài Hải, Hoài Hảo, Hoài Hương, Hoài Mỹ, Hoài Phú, Hoài Sơn, Hoài Tân, Hoài Thanh, Hoài Thanh Tây, Hoài Xuân, Tam Quan Bắc, Tam Quan Nam.

Ngày 22 tháng 4 năm 2020, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 932/NQ-UBTVQH14 về việc thành lập thị xã Hoài Nhơn và các phường thuộc thị xã Hoài Nhơn (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 6 năm 2020). Theo đó:
Thành lập thị xã Hoài Nhơn trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của huyện Hoài Nhơn.
Thành lập 11 phường: Bồng Sơn, Hoài Đức, Hoài Hảo, Hoài Hương, Hoài Tân, Hoài Thanh, Hoài Thanh Tây, Hoài Xuân, Tam Quan, Tam Quan Bắc, Tam Quan Nam trên cơ sở toàn bộ diện tích dân số của 11 xã, thị trấn có tên tương ứng.

Sau khi thành lập, thị xã Hoài Nhơn có 11 phường và 6 xã như hiện nay.

Kinh tế - xã hội

Kinh tế
Hoài Nhơn có nền kinh tế nông nghiệp chủ yếu trồng lúa và hoa màu, gần đây Hoài Nhơn phát triển thêm ngành nghề truyền thống như dệt thảm dừa, dệt chiếu và các sản phẩm thủ công từ dừa rất được du khách yêu thích. Bên cạnh đó chủ trương mở rộng cảng cá Tam Quan đã đem lại nguồn lợi đáng kể về thủy sản cho huyện, số lượng tàu thuyền đánh bắt xa bờ của Hoài Nhơn lớn nhất tỉnh. Về lâm nghiệp, thị xã Hoài Nhơn được dự án Việt Đức đầu tư (dự án viện trợ không hoàn lại của chính phủ Cộng hòa Liên bang Đức - KfW6) trên lĩnh vực trồng rừng và khoanh nuôi tái sinh rừng tự nhiên đem lại công ăn việc làm cho các hộ nông dân.

Giáo dục
Thị xã Hoài Nhơn có 7 trường THPT:
Trường THPT Tăng Bạt Hổ, trường trung học phổ thông chuyên Chu Văn An và trường THPT Phan Bội Châu ở phường Bồng Sơn.
Trường THPT Nguyễn Trân và trường THPT Tam Quan ở phường Tam Quan.
Trường THPT Lý Tự Trọng ở xã Hoài Châu Bắc.
Trường THPT Nguyễn Du ở phường Hoài Hương.

Ngoài ra còn có các trường dạy nghề ở phường Hoài Tân và xã Hoài Châu Bắc.

Thị xã còn có trường Cao đẳng Bình Định cơ sở Hoài Nhơn (do trường trung cấp kỹ thuật - công nghệ Hoài Nhơn nhập vào trường cao đẳng Bình Định từ năm 2019).

Giao thông

Thị xã có đường Quốc lộ 1 và đường sắt Bắc Nam chạy qua, có ga Bồng Sơn và ga Tam Quan trên tuyến.

Một số tuyến đường khác trên địa bàn thị xã Hoài Nhơn:
Tỉnh lộ 629 từ vòng xuyến phía Đông (Đ. Võ Nguyên Giáp - Trường Sa - Trường Chinh) đến các huyện An Lão, Ba Tơ (Quảng Ngãi), tỉnh Kon Tum.
Tỉnh lộ 630 từ cầu Dợi (đường Nguyễn Văn Linh - Điện Biên Phủ) đến huyện Hoài Ân, Vĩnh Thạnh.
Tỉnh lộ 639 chạy ven biển Quy Nhơn - Hoài Nhơn (đường Võ Nguyên Giáp - Nguyễn Chí Thanh).
Tỉnh lộ 638 đường phía tây tỉnh (đường Hùng Vương) Chương Hòa - An Nhơn (ĐT639B cũ).

Có 2 tuyến xe buýt:
T12 Quy Nhơn - Tx. Hoài Nhơn (P. Tam Quan).
T13 Tx. Hoài Nhơn (P. Bồng Sơn) - An Lão.

Du lịch

Đặc sản
Một số đặc sản của thị xã Hoài Nhơn gồm có: bánh tráng nước dừa, bánh tráng củ lang (Tam Quan), nem - chả Bồng Sơn, hải sản tươi và khô ở xã Hoài Hải, bánh xèo Hoài Đức, mè xửng Tam Quan, bánh đúc Hoài Thanh.

Di tích - danh thắng

Cụm di tích danh nhân Đào Duy Từ (Đền thờ Đào Duy Từ ở khu phố Cự Tài I, xã Hoài Phú; lăng Đào Duy Từ ở khu phố Phụng Du, phường Hoài Hảo và Từ đường Đào Duy Từ ở khu phố Ngọc Sơn Bắc, phường Hoài Thanh Tây).
Di tích Cuộc biểu tình năm 1931 Cây số 7 Tài Lương (phường Hoài Thanh Tây).
Di tích Đồi Mười (xã Hoài Châu Bắc).
Di tích vụ thảm sát Ngã Ba Đình (xã Hoài Sơn).
Di tích Mộ Cống quận công Trần Đức Hòa (xã Hoài Sơn).
Nhà lưu niệm Chi bộ Cửu Lợi (phường Tam Quan Nam).
Di tích động Cườm văn hóa Sa Huỳnh (phường Tam Quan Nam).
Di tích Cấm An Sơn (xã Hoài Châu).
Di tích chiến thắng Chợ Cát (phường Hoài Hảo).
Di tích Bãi biển Lộ Diêu - nơi cập bến tàu không số chi viện vũ khí cho khu V (xã Hoài Mỹ).
Di tích chiến thắng Trụ sở ngụy quyền (phường Hoài Tân).
Di tích chiến thắng căn cứ Đệ Đức (phường Hoài Tân).
Di tích vụ thảm sát tại nhà thờ Thác Đá Hạ (KP. Định Bình - Hoài Đức).
Chùa Thắng Quang: Tọa lạc trên một ngọn đồi ở lưng chừng núi Cây Xay, xưa là ấp Hi Tường, xã Bồ Đề, huyện Bồng Sơn, phủ Quy Nhơn nay là khu phố Hi Tường, xã Hoài Sơn, thị xã Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định. Theo tài liệu "Những ngôi chùa nổi tiếng ở Hoài Nhơn" của nhà nghiên cứu Lộc Xuyên Đặng Quý Địch, thì tiền thân của chùa là một thảo am được "triệu kiến" vào năm Nhâm Thân (1692) nhưng mãi đến năm Đinh Dậu (1717), dưới thời Chúa Nguyễn Phúc Chu, thì ngài Minh Giác Kỳ Phương, đời Pháp thứ 34 Lâm tế chánh tông, mới khai sơn là Thắng Quang Tự.
Mũi Gành (xã Hoài Hải).

Chú thích

Xem thêm

Đô thị Việt Nam loại IV
Thị xã ven biển Việt Nam


title: Le Chesne (tổng)

text:
Tổng Le Chesne là một tổng ở tỉnh Ardennes trong vùng Grand Est.
Tổng này được tổ chức xung quanh Chesne ở quận Vouziers. Độ cao trung bình là 189 m.

Hành chính

Các đơn vị hành chính
Le canton du Chesne gồm 17 xã với dân số 2 564 người (điều tra năm 1999, dân số không tính trùng)

|-
| Les Alleux || align="right" | 63 || align="right" | 08400 || align="right" | 08007
|-
| Les Grandes-Armoises || align="right" | 41 || align="right" | 08390 || align="right" | 08019
|-
| Les Petites-Armoises || align="right" | 58 || align="right" | 08390 || align="right" | 08020
|-
| Authe || align="right" | 94 || align="right" | 08240 || align="right" | 08033
|-
| Autruche || align="right" | 44 || align="right" | 08240 || align="right" | 08035
|-
| Belleville-et-Châtillon-sur-Bar || align="right" | 327 || align="right" | 08240 || align="right" | 08057
|-
| Boult-aux-Bois || align="right" | 148 || align="right" | 08240 || align="right" | 08075
|-
| Brieulles-sur-Bar || align="right" | 202 || align="right" | 08240 || align="right" | 08085
|-
| Le Chesne || align="right" | 939 || align="right" | 08390 || align="right" | 08116
|-
| Germont || align="right" | 35 || align="right" | 08240 || align="right" | 08186
|-
| Louvergny || align="right" | 75 || align="right" | 08390 || align="right" | 08261
|-
| Montgon || align="right" | 97 || align="right" | 08390 || align="right" | 08301
|-
| Noirval || align="right" | 27 || align="right" | 08400 || align="right" | 08325
|-
| Sauville || align="right" | 189 || align="right" | 08390 || align="right" | 08405
|-
| Sy || align="right" | 45 || align="right" | 08390 || align="right" | 08434
|-
| Tannay || align="right" | 149 || align="right" | 08390 || align="right" | 08439
|-
| Verrières || align="right" | 31 || align="right" | 08390 || align="right" | 08471
|}

Thông tin nhân khẩu

Xem thêm
 Ardennes
 Quận của Ardennes
 Tổng của Ardennes
 Xã của Ardennes
 Danh sách tổng ủy viên hội đồng Ardennes

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Le canton du Chesne trên trang mạng của Insee
 plan du canton du Chesne sur Mapquest
 Localisation du canton du Chesne trên bản đồ nước Pháp

Chesne


title: Tébessa (tỉnh)

text:
Tébessa () là một tỉnh của Algérie. Tébessa cũng là tên tỉnh lỵ tỉnh này, thời cổ có tên là Theveste, giáp biên giới với các vùng thủ hiến Kef, Kasserine, Gafsa và Tozeur của Tunisia. Một thành phố quan trọng khác ở tỉnh này là El Ouenza.

Các đơn vị hành chính
Tỉnh này gồm 12 huyện và 28 đô thị. Các huyện bao gồm:
El Kouif
Bir El Ater
El Aouïnet
Cheria
El Ogla
Ouenza
Negrine
El Ma Labiodh
Oum Ali
Bir Mokadem
Morsott
Đô thị cấp huyện: Tébessa

Tham khảo

Tỉnh Tébessa
Tỉnh của Algérie


title: ISO 3166-2

text:
ISO 3166-2 là phần thứ hai của tiêu chuẩn ISO 3166. Nó là hệ thống mã địa lý được tạo ra để mã hóa các tên gọi của các đơn vị hành chính thuộc các quốc gia (Đơn vị hành chính quốc gia) và các vùng lãnh thổ độc lập. Mục đích chính của tiêu chuẩn này là thiết lập cách viết tắt có phạm vi toàn thế giới cho các địa điểm để sử dụng trên các tem mác đóng gói, công ten nơ, và ở những chỗ mà cách viết tắt có thể chỉ ra rõ ràng hơn vị trí của khu vực một cách thuận tiện hơn và ít nhầm lẫn hơn so với khi viết tên gọi đầy đủ của khu vực đó. Có khoảng 3.700 mã khác nhau.

Định dạng
Các mã của ISO 3166-2 bao gồm hai phần, cách nhau bằng dấu gạnh nối. Phần đầu của nó là thành phần mã của ISO 3166-1 alpha-2, phần thứ hai là số hay chữ cái và có một, hai hoặc ba ký tự. Phần thứ hai thông thường dựa trên các tiêu chuẩn quốc gia.

Thay đổi/Ấn hành
Các thay đổi đã được thông báo trong sáu bản tin
 ISO 3166-2:2000-06-21
 ISO 3166-2:2002-05-21
 ISO 3166-2:2002-08-20
 ISO 3166-2:2002-12-10
 ISO 3166-2:2003-09-05
 ISO 3166-2:2004-03-08

Các danh sách mã hóa/giải mã
Để tìm mã ISO 3166-2 cho mỗi quốc gia, xem ISO 3166-1, là danh sách các quốc gia. Nếu đã biết mã quốc gia bao gồm hai chữ cái (tương tự như mã vùng internet của quốc gia) thì có thể sử dụng bảng ma trận định dạng dưới đây.

Cả hai cách đều dẫn tới các mục tương tự như ISO 3166-2:XX, trong đó XX là mã ISO 3166-1, ví dụ ISO 3166-2:AU dẫn tới danh sách mã cho Úc (Australia).

Ma trận định dạng với liên kết tới các mã
Một số mã được phát triển bởi ISO 3166/MA, chúng là thuộc bản quyền. Một số khác đã được một số quốc gia sử dụng.

Các chủ đề liên quan
 Đơn vị hành chính quốc gia
 Danh sách các đơn vị hành chính quốc gia
 Danh sách các thủ phủ các đơn vị hành chính quốc gia

Tham khảo

Liên kết ngoài
Bằng tiếng Anh:
 Track changes , sorted by country
 http://www.iso.org/iso/en/prods-services/iso3166ma/04background-on-iso-3166/iso3166-2.html
 http://www.unece.org/cefact/locode/service/sublocat.htm
 This says that it has permission to reproduce all codes. Some codes and names are outdated.
 Uses ISO codes internally in the free geolocation database download
 http://www.mindspring.com/~mjfriedman/countrysubentity.txt

ISO-3166
ISO 3166-2
ISO 3166


title: Utzerath

text:
Utzerath là một đô thị thuộc huyện Vulkaneifel, trong bang Rhineland-Palatinate, phía tây nước Đức. Đô thị này có diện tích 5,7 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 189 người.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Vulkaneifel


title: Gariadhar

text:
Gariadhar là một thành phố và khu đô thị của quận Bhavnagar thuộc bang Gujarat, Ấn Độ.

Địa lý
Gariadhar có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 83 mét (272 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Gariadhar có dân số 30.520 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Gariadhar có tỷ lệ 65% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 73%, và tỷ lệ cho phái nữ là 56%. Tại Gariadhar, 15% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Gujarat


title: Perdita vestita

text:
Perdita vestita là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1958.

Chú thích

Tham khảo

Perdita
Động vật được mô tả năm 1958


title: Trận Hampton Roads

text:
Trận Hampton Roads, thường được gọi là Trận đánh Monitor và Merrimack (hoặc Merrimac), hay là Trận chiến giữa các tàu bọc sắt, là trận hải chiến nổi tiếng nhất và được cho là quan trọng nhất thời Nội chiến Hoa Kỳ đối với sự phát triển của các lực lượng hải quân. Nó diễn ra trong hai ngày 8 và 9 tháng 3 năm 1862 tại Hampton Roads, một vũng tàu ở Virginia nơi hai con sông Elizabeth và sông Nansemond hợp với sông James trước khi đổ ra vịnh Chesapeake. Trận đánh này là một phần trong nỗ lực của Liên minh miền Nam nhằm phá vỡ cuộc phong tỏa của miền Bắc, vốn đang cô lập các thành phố lớn nhất của tiểu bang Virginia là Norfolk và Richmond ra khỏi nền thương mại quốc tế.

Trận đánh này mang một ý nghĩa lớn lao vì đây là lần đầu tiên các chiến hạm bọc sắt giao chiến với nhau. Hạm đội miền Nam gồm có chiếc tàu mũi nhọn CSS Virginia (thực ra vốn là tàu USS Merrimack cũ được bọc sắt lại và thêm vũ khí) cùng nhiều tàu khác trợ chiến. Trong ngày đầu tiên của cuộc chiến, hạm đội này giao chiến với nhiều tàu gỗ thông thường của hải quân miền Bắc, chiếc Virginia đã tiêu diệt được 2 tàu của hạm đội Liên bang miền Bắc và sắp sửa tấn công mục tiêu thứ ba là chiếc USS Minnesota đang bị mắc cạn thì phải dừng lại do đêm xuống và thủy triều rút. Chiếc Virginia trở lại để chăm sóc thương binh — trong đó có viên thuyền trưởng Franklin Buchanan — và sửa chữa một số hư hại nhỏ.

Quyết tâm tiêu diệt cho được tàu Minnesota, Catesby ap Roger Jones, người giữ chức thuyền trưởng tạm thời khi Buchanan vắng mặt, đã đưa tàu quay lại tham chiến vào sáng hôm sau, ngày 9 tháng 3. Tuy nhiên, trong đêm, chiếc tàu bọc sắt USS Monitor đã tới nơi và vào vị trí bảo vệ tàu Minnesota. Khi chiếc Virginia tiếp cận thì Monitor tiến ra đánh chặn. Hai con tàu bọc sắt giao chiến với nhau trong khoảng 3 giờ đồng hồ, nhưng không bên nào gây được thiệt hại đáng kể cho đối phương. Trận đấu kết thúc bất phân thắng bại, tàu Virginia trở về căn cứ tại xưởng đóng tàu Gosport để sửa chữa và gia cố thêm, còn Monitor tiếp tục ở lại bảo vệ tàu Minnesota. Các tàu chiến hai bên không đánh tiếp nữa, và cuộc phong tỏa vẫn được tiếp tục như cũ. Đồng thời, trận này còn khẳng định quân miền Bắc sẽ tiếp tục Chiến dịch Bán đảo của mình.

Làm thay đổi bản chất của chiến tranh trên biển, trận hải chiến đã thu hút sự quan tâm của quốc tế và đã gây nên một ảnh hưởng ngay tức khắc đến các lực lượng hải quân toàn thế giới. Hai cường quốc vượt trội về hải quân là Anh và Pháp đã cho ngừng việc sản xuất tàu gỗ, các quốc gia khác sau đó cũng làm theo. Một loại tàu chiến mới mang tên monitor đã ra đời, dựa trên những nguyên lý của chiếc ban đầu. Việc lắp đặt một số nhỏ các khẩu đại bác hạng nặng nhằm bắn được theo mọi hướng, được áp dụng lần đầu tiên trên tàu Monitor, chẳng mấy chốc đã trở thành tiêu chuẩn của mọi loại tàu chiến. Các nhà máy đóng tàu cũng cho kết hợp thêm phần mũi nhọn vào các bản thiết kế vỏ tàu chiến trong suốt thời gian còn lại của thế kỷ 19.

Chú thích

Thư mục

 (translation by Paolo E. Coletta of Marina del Sud: storia della marina confederate nella Guerra Civile Americana, 1861-1865. Rizzoli, 1993.)

Quarstein, John V., C.S.S. Virginia, Mistress of Hampton Roads, self-published for the Virginia Civil War Battles and Leaders Series; 2000. ISBN 1-56190-118-0

 Spencer Tucker, Battles That Changed History: An Encyclopedia of World Conflict, ABC-CLIO, 11-11-2010. ISBN 1598844296.
 Angus Konstam, Hampton Roads 1862: Clash of the Ironclads, Osprey Publishing, 25-04-2002. ISBN 1841764108.

Liên kết ngoài
A record of events in Norfolk County, Virginia, online text with an entire chapter on the battle.
Civil War Naval History
USS Monitor National Historical Site
Monitor in the news – Its 'revolutionary' gun turret has been raised from the ocean floor.
On-line exhibition of the Monitor
"An original 1862 Chicago Tribune Article!"
website devoted to CSS Virginia
Battle of Hampton Road website
First Edition Report on the Battle of the Monitor and Merrimac
Newspaper coverage of the Battle of Hampton Roads
 National Park Service Battle Summary
 CWSAC Report Update

Các trận đánh trong Nội chiến Hoa Kỳ


title: Khu Newham của Luân Đôn

text:
Khu Newham của Luân Đôn (tiếng Anh: London Borough of Newham) là một khu tự quản Luân Đôn hình thành từ các thị trấn của West Ham và East Ham, nằm ở phía đông Đại Luân Đôn, Anh.

Khu vực này nằm cách  về phía đông Thành phố Luân Đôn, và nằm ở phía Bắc sông Thames. Theo ước tính năm 2006, Newham có dân số dân tộc thiểu số cao nhất trong tất cả các khu vực của Anh. Chính quyền địa phương là Hội đồng khu tự quản Luân Đôn Newham.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Hội đồng Newham

Newham


title: Hakkâri (tỉnh)

text:
Hakkâri là một tỉnh ở góc đông nam của Thổ Nhĩ Kỳ, tiếp giáp với hai quốc gia Iraq (giáp các tỉnh Dohuk và Erbil) và Iran (giáp tỉnh Tây Azerbaijan). Tỉnh lỵ là Hakkâri. Tỉnh này có diện tích 7.121 km² và dân số là 272.566 người (ước tính năm 2006). Năm 2000, tỉnh này có dân số là 236.581 người. Người Kurd chiếm đa số.

Tỉnh này được lập năm 1936 từ một phần của tỉnh Van. Các tỉnh giáp ranh là: Şırnak về phía tây và Van về phía bắc.

Các huyện
Tỉnh này được chia thành các huyện sau (tỉnh lỵ được viết đậm):
 Çukurca
 Hakkâri
 Şemdinli
 Yüksekova

Tham khảo

Tỉnh của Thổ Nhĩ Kỳ


title: Ternstroemia landae

text:
Ternstroemia landae là một loài thực vật thuộc họ Theaceae. Đây là loài đặc hữu của Honduras.

Chú thích

Tham khảo
 Nelson, C. 1998. Ternstroemia landae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Honduras
Ternstroemia
Thực vật cực kỳ nguy cấp


title: Krakow am See

text:
Krakow am See là một đô thị thuộc huyện Rostock (trước thuộc huyện huyện Güstrow), trong bang Mecklenburg-Western Pomerania, Đức.Krakow am See có diện tích 87,07 km2, dân số cuối năm 2006 là 3530 người.

Đô thị này có cự ly 18 km về phía đông nam của Güstrow bên hồ Krakower.

Thư viện ảnh

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Rostock
Khởi đầu thập niên 1460 ở Đế quốc La Mã Thần thánh


title: Myodocarpus angustialatus

text:
Myodocarpus angustialatus là danh pháp tạm thời của một loài thực vật chưa được mô tả chính thức, thuộc họ Myodocarpaceae. Đây là loài đặc hữu của New Caledonia.

Tham khảo

 Jaffré, T. et al. 1998. Myodocarpus angustialatus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Nouvelle-Calédonie
A
Thực vật dễ tổn thương


title: Lễ hội đoọc moong

text:
Lễ hội đoọc moong hay hội đi săn thú rừng là một lễ hội của người đồng bào dân tộc Mường. Trước đây rừng còn nhiều, sau tuần vui tết, lại chính thức bước vào một mùa làm ăn mới. Ngày ấy người Việt gọi là ngày hạ nêu.
Đoọc nghĩa đen là đâm, mở rộng nghĩa là săn. Ngôn ngữ Tày - Thái cổ có một âm tương tự là toọc nghĩa là đóng, mở rộng nghĩa là trồng.
Moong còn gọi là Muông, là từ chỉ các loài thú 4 chân. Hội Đọc Moong là hội đi săn các loài thú rừng.

Thời gian
Ngày 6 tháng giêng, cách tính ngày của người Mường xưa lùi một ngày so với người Việt.

Ngày hạ nêu đi săn
Trong ngày hạ nêu có lễ khai sơn (lễ mở cửa rừng). Sau lễ mọi người bắt đầu vào rừng hái lượm và săn bắt thú. Người trong Mường không phân biệt trẻ già trai gái, ai có có sức khỏe, cùng kéo nhau đi. Một người săn trùm săn cùng các cụ già chọn điểm săn. Mọi người bắt đầu vào cuộc săn, tiếng cồng săn, tiếng hò reo, tiếng chó sủa, tạo không khí tưng bừng. Thú rừng bị dồn dần vào một nơi, chỉ đợi thú chạy vào tầm ngắm là nổ súng tiêu diệt.

Sau buổi săn
Cuộc săn chấm dứt bằng hiệu lệnh cồng, các con thú được khiêng đến một miếu lớn bằng gỗ, dựng ở xóm Lý, thờ Đức Tản Viên. Cùng mổ con thú săn được dâng lễ tế Thánh Tản. Thầy mo thay mặt mọi người, làm lễ khấn Thánh Tản phù trợ mùa màng tươi tốt. Nhỡ không được thú gì, dân Mường tỏ ý buồn cho việc xuất hành đầu năm. Đành phải chọn một con bò hay thú rừng tế Thánh Tản. Sau đấy, họ mổ con vật ra lấy thịt chia đều cho tổng số người và chó.

Ý nghĩa văn hóa
Lễ hội đi săn thành ngày hội văn hóa chứa đựng nhiều yếu tố sinh hoạt cộng đồng hấp dẫn như đánh chiêng, leo núi, vui hò, uống rượu cần, thi tài bắn nỏ, bắn súng, đâm lao... giúp con người Mường hiểu biết lẫn nhau và sống gắn bó với nhau hơn trong một cộng đồng.

Lễ hội của người Mường


title: Borghetto Santo Spirito

text:
Borghetto Santo Spirito là một đô thị ở tỉnh Savona ở vùng Liguria của Ý, có khoảng cách khoảng 70 km về phía tây nam của Genoa và khoảng 30 km về phía tây nam của Savona. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 5.316 người và diện tích là 5,3 km².

Borghetto Santo Spirito giáp các đô thị: Boissano, Ceriale, Loano, và Toirano.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comuneborghetto.it/

Đô thị tỉnh Savona


title: Paradelphomyia aequatorialis

text:
Paradelphomyia aequatorialis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Paradelphomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Brachynomada argentina

text:
Brachynomada argentina là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Holmberg mô tả khoa học năm 1886.

Chú thích

Tham khảo

Brachynomada
Động vật được mô tả năm 1886