title: Tiếng Santal

text:
Tiếng Santal là một ngôn ngữ thuộc ngữ chi Munda của ngữ hệ Nam Á, cùng với tiếng Ho, tiếng Munda. Nó được nói bởi khoảng 7,6 triệu người tại Ấn Độ, Bangladesh, Nepal và Bhutan. Nó là ngôn ngữ Nam Á được nói nhiều thứ ba sau tiếng Việt và tiếng Khmer. Đây là ngôn ngữ khu vực của Ấn Độ được công nhận theo Danh mục thứ tám của Hiến pháp Ấn Độ. Hầu hết những người nói ngôn ngữ này đang sinh sống tại vài phần Bắc Bangladesh và các bang Assam, Bihar, Jharkhand, Mizoram, Odisha, Tripura và Tây Bengal (ở Ấn Độ).

Tiếng Santal chủ yếu là ngôn ngữ nói cho đến khi chữ Ol Chiki được tạo ra bởi Pandit Raghunath Murmu vào năm 1925. Ol Chiki là bảng chữ cái không chia sẻ đặc điểm âm tiết nào của các hệ thống chữ Indic khác và hiện được sử dụng rộng rãi để viết tiếng Santal ở Ấn Độ, nhưng tỷ lệ người biết chữ rất thấp, từ 10 đến 30%.

Tiếng Santal được nói chủ yếu bởi người Santal.

Lịch sử
Theo nhà ngôn ngữ học Paul Sidwell, các ngôn ngữ Munda có lẽ được đem đến bờ biển Odisha từ Đông Dương vào khoảng 3500-4000 năm trước và lan tỏa không lâu sau cuộc di cư Ấn-Arya đến Odisha.

Cho đến thế kỷ thứ XIX, tiếng Santal vẫn không có chữ viết và tất cả các kiến thức được truyền miệng từ thế hệ này sang thế hệ khác. Sự quan tâm của người châu Âu đối với việc nghiên cứu các ngôn ngữ của Ấn Độ đã dẫn đến những nỗ lực đầu tiên trong việc ghi chép lại ngôn ngữ Santal. Chữ Bengal, chữ Odia và chữ Latinh lần đầu tiên được sử dụng để viết tiếng Santal trước những năm 1860 bởi các nhà nhân chủng học, nhà dân gian và nhà truyền giáo châu Âu bao gồm AR Campbell, Lars Skrefsrud và Paul Bodding. Những nỗ lực của họ đã cho ra đời các phiên bản từ điển tiếng Santal về truyện dân gian và nghiên cứu về hình thái, cú pháp và cấu trúc ngữ âm của ngôn ngữ này.

Chữ Ol Chiki được tạo ra bởi nhà thơ Mayurbhanj Raghunath Murmu vào năm 1925 và lần đầu tiên được công bố vào năm 1939.

Ol Chiki là chữ viết tiếng Santal được chấp nhận rộng rãi trong cộng đồng Santal. Hiện tại ở Tây Bengal, Odisha và Jharkhand, chữ Ol Chiki là chữ viết chính thức cho văn học & ngôn ngữ Santal. Tuy nhiên, người dùng tại Bangladesh lại sử dụng chữ Bengal để thay thế.

Phân bố
Tỉ lệ người nói tiếng Santal cao nhất là ở các huyện Bhagalpur và Munger ở mạn đông nam Bihar; huyện Hazaribag và Manbhum của Jharkhand; huyện Paschim Medinipur, huyện Jhargram, Purulia, Bankura và Birbhum của Tây Bengal; và ở các huyện Balasore và Mayurbhanj của Odisha. Những người nói tiếng Santal cũng ở các bang Assam, Mizoram và Tripura.

Tiếng Santal được nói bởi hơn bảy triệu người trên khắp Ấn Độ, Bangladesh, Bhutan và Nepal. Nhưng hầu hết người nói đều sống ở Ấn Độ, điều tra dân số năm 2001 ghi nhận 6.469.600 người nói ở các bang Jharkhand (2,8 triệu), Tây Bengal (2,2 triệu), Odisha (0,70 triệu), Bihar (0,39 triệu), Assam (0,24 triệu) và Mizoram, Arunachal Pradesh và Tripura, mỗi huyện vài ngàn người.

Tình trạng chính thức
Tiếng Santal là một trong 22 ngôn ngữ trong danh mục của Ấn Độ.

Phương ngữ
Các phương ngữ của tiếng Santal bao gồm Kamari-Santali, Karmali (Khole), Lohari-Santali, Mahali, Manjhi, Paharia.

Ảnh hưởng đến các ngôn ngữ khác
Tiếng Santal là ngôn ngữ Nam Á vẫn giữ được bản sắc riêng biệt và cùng tồn tại với các ngôn ngữ thuộc ngữ chi Ấn-Arya ở Bengal, Odisha, Jharkhand và các bang khác. Sự gắn kết này thường được chấp nhận, nhưng có nhiều nghi vấn.

Sự vay mượn giữa tiếng Santal và các ngôn ngữ Ấn Độ khác vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ. Trong các ngôn ngữ Ấn Độ hiện đại như Tây Hindi, các bước tiến hóa từ Midland Prakrit Sauraseni có thể được thấy rõ ràng. Trong trường hợp của tiếng Bengal, những bước tiến hóa như vậy không phải lúc nào cũng rõ ràng và khác biệt và người ta phải xem xét những ảnh hưởng khác tạo nên những đặc điểm quan trọng của tiếng Bengal.

Một dự án đáng chú ý đã được nhà ngôn ngữ học Byomkes Chakrabarti khởi xướng vào những năm 1960. Chakrabarti đã tìm hiểu quá trình đồng hóa phức tạp của ngữ hệ Nam Á, đặc biệt là các yếu tố Santal trong tiếng Bengal. Ông đã cho thấy sự ảnh hưởng mạnh mẽ của tiếng Bengal đối với tiếng Santal. Các kết luận của ông dựa trên nghiên cứu chi tiết về ảnh hưởng hai chiều trên tất cả các khía cạnh của cả hai ngôn ngữ và cố gắng tìm ra các đặc điểm độc đáo của các ngôn ngữ. Nhiều nghiên cứu đang được chờ đợi trong lĩnh vực này.

Nhà ngôn ngữ học Khudiram Das, tác giả của cuốn Santali Bangla Samasabda Abhidhan (), một cuốn sách tập trung vào sự ảnh hưởng của ngôn ngữ Santal đối với tiếng Bengal và cung cấp cơ sở cho nghiên cứu sâu hơn về chủ đề này. Bangla Santali Bhasha Samparka () là một tập hợp các bài luận ở định dạng E-book do ông viết và dành riêng cho nhà ngôn ngữ học Suniti Kumar Chatterji về mối quan hệ giữa tiếng Bengal và tiếng Santal.

Tầm quan trọng
Tiếng Santal được vinh danh vào tháng 12 năm 2013 khi Ủy ban Tài trợ Đại học Ấn Độ quyết định đưa ngôn ngữ vào Kỳ thi đủ điều kiện quốc gia cho phép các giảng viên sử dụng ngôn ngữ trong các trường cao đẳng và đại học.

Xem thêm
 Ngôn ngữ tại Ấn Độ
 Ngôn ngữ chính thức tại Ấn Độ
 Danh sách các ngôn ngữ Ấn Độ theo tổng số người nói
 Cơ quan dịch thuật quốc gia
 Wikipedia tiếng Santal
 Chữ Ol Chiki

Tham khảo

Đọc thêm
 Byomkes Chakrabarti (1992). A comparative study of Santali and Bengali. Calcutta: K.P. Bagchi & Co.
 Ghosh, A. (2008). Santali. In: Anderson, G. The Munda Languages. London: Routledge.
 Hansda, Kali Charan (2015). Fundamental of Santhal Language. Sambalpur.
 Hembram, P. C. (2002). Santali, a natural language. New Delhi: U. Hembram.
 Newberry, J. (2000). North Munda dialects: Mundari, Santali, Bhumia. Victoria, B.C.: J. Newberry.
 Mitra, P. C. (1988). Santali, the base of world languages. Calcutta: Firma KLM.
 Зограф Г. А. (1960/1990). Языки Южной Азии. М.: Наука (1-е изд., 1960).
 Лекомцев, Ю. K. (1968). Некоторые характерные черты сантальского предложения // Языки Индии, Пакистана, Непала и Цейлона: материалы научной конференции. М: Наука, 311—321.

 Maspero, Henri. (1952). Les langues mounda. Meillet A., Cohen M. (dir.), Les langues du monde, P.: CNRS.
 Neukom, Lukas. (2001). Santali. München: LINCOM Europa.
 Pinnow, Heinz-Jürgen. (1966). A comparative study of the verb in the Munda languages. Zide, Norman H. (ed.) Studies in comparative Austroasiatic linguistics. London—The Hague—Paris: Mouton, 96–193.

 Vermeer, Hans J. (1969). Untersuchungen zum Bau zentral-süd-asiatischer Sprachen (ein Beitrag zur Sprachbundfrage). Heidelberg: J. Groos.

Từ điển
 Bodding, Paul O. (1929). A Santal dictionary. Oslo: J. Dybwad.

 English-Santali/Santali-English dictionaries
 Macphail, R. M. (1964). An Introduction to Santali, Parts I & II. Benagaria: The Santali Literature Board, Santali Christian Council.
 Minegishi, M., & Murmu, G. (2001). Santali basic lexicon with grammatical notes. Tōkyō: Institute for the Languages and Cultures of Asia and Africa, Tokyo University of Foreign Studies.

Ngữ pháp và sách
 Bodding, Paul O. 1929/1952. A Santal Grammar for the Beginners, Benagaria: Santal Mission of the Northern Churches (1st edition, 1929).

 Macphail, R. M. (1953) An Introduction to Santali. Firma KLM Private Ltd.
 Muscat, George. (1989) Santali: A New Approach. Sahibganj, Bihar: Santali Book Depot.

 Saren, Jagneswar "Ranakap Santali Ronor" (Progressive Santali Grammar), 1st edition, 2012.

Văn học
 Pandit Raghunath Murmu (1925) ronor: Mayurbhanj, Odisha Publisher ASECA, Mayurbhanj
 Bodding, Paul O., (ed.) (1923—1929) Santali Folk Tales. Oslo: Institutet for sammenlingenden kulturforskning, Publikationen. Vol. I—III.

 Murmu, G., & Das, A. K. (1998). Bibliography, Santali literature. Calcutta: Biswajnan.

 The Dishom Beura, India's First Santali Daily News Paper. Publisher, Managobinda Beshra, National Correspondent: Mr. Somenath Patnaik

Liên kết ngoài

 "We Santhals" web types language keyboard download
 National Translation Mission's (NTM) Santali Pages
 OLAC resources in and about the Santali language
 OLAC resources in and about the Mahali language
 http://projekt.ht.lu.se/rwaai RWAAI (Repository and Workspace for Austroasiatic Intangible Heritage)
 http://hdl.handle.net/10050/00-0000-0000-0003-A6AF-2@view Santali language in RWAAI Digital Archive

Ngôn ngữ tại Ấn Độ
Nhóm ngôn ngữ Munda
Ngôn ngữ tại Tây Bengal
Ngôn ngữ tại Bangladesh
Ngôn ngữ chính thức của Ấn Độ
Santhal
Ngôn ngữ tại Jharkhand
Ngôn ngữ tại Bihar
Ngôn ngữ tại Odisha
Ngôn ngữ tại Assam
Ngôn ngữ tại Tripura
Ngôn ngữ tại Mizoram
Ngữ hệ Nam Á


title: Đẳng trương

text:
Đẳng trương (tiếng Anh là isotonic) là môi trường mà nồng độ chất tan bằng với môi trường nội bào. Khi đó, nồng độ các chất khuếch tán thụ động vào và ra khỏi tế bào là như nhau.

Dung dịch đẳng trương là dung dịch mà lượng chất hòa tan bên trong tương đương với các chất tương ứng ở bên ngoài nó (tồn tại một vật ngăn giữa môi trường bên trong và bên ngoài). Đây là dung dịch trung gian nằm giữa dung dịch nhược trương (hypotonic) và ưu trương (hypertonic).

Xem thêm
Áp lực trương nước (turgo pressure)
tế bào
màng tế bào

Tham khảo

Hóa học
Sinh học tế bào
Sinh lý thực vật


title: 1781

text:
Năm 1781 (MDCCLXXXI) là một năm thường bắt đầu vào thứ hai theo lịch Gregory (hoặc năm thường bắt đầu vào thứ sáu theo lịch Julius chậm hơn 11 ngày).

Tham khảo


title: Taurano

text:
Taurano là một đô thị (comune) thuộc tỉnh Avellino trong vùng Campania của Ý. Taurano có diện tích 9 km2, dân số là 1538 người (thời điểm ngày 1/5/2009). Thị trấn nằm trong thung lũng Lauro. Các đô thị giáp ranh gồm Lauro, Monteforte Irpino, Moschiano, Pago del Vallo di Lauro và Visciano.

Tham khảo

Đô thị tỉnh Avellino
Thành phố và thị trấn ở Campania


title: Hoplitis jacintana

text:
Hoplitis jacintana là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1910.

Chú thích

Tham khảo

Hoplitis
Động vật được mô tả năm 1910


title: Cerichrestus sofiae

text:
Cerichrestus sofiae là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bechyne miêu tả khoa học năm 1997.

Chú thích

Tham khảo

Cerichrestus


title: Podagrica audisioi

text:
Podagrica audisioi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Biondi miêu tả khoa học năm 1982.

Chú thích

Tham khảo

Podagrica


title: Mitromorpha crassilirata

text:
Mitromorpha crassilirata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Mitromorphidae, họ ốc cối.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Mitromorpha
Động vật được mô tả năm 1909


title: (20018) 1991 UJ2

text:
{{DISPLAYTITLE:(20018) 1991 UJ2}}

(20018) 1991 UJ2 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Seiji Ueda và Hiroshi Kaneda ở Kushiro, Hokkaidō, Nhật Bản, ngày 29 tháng 10 năm 1991.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 20001–21000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1991
Được phát hiện bởi Hiroshi Kaneda
Được phát hiện bởi Seiji Ueda
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Pandanus papenooensis

text:
Pandanus papenooensis là một loài thực vật thuộc họ Pandanaceae. Đây là loài đặc hữu của Polynésie thuộc Pháp.

Chú thích

Tham khảo
 Florence, J. 1998. Pandanus papenooensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Polynésie thuộc Pháp
P|P


title: Villefranque, Pyrénées-Atlantiques

text:
Villefranque (Basque Milafranga) là một xã thuộc tỉnh Pyrénées-Atlantiques trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Pyrénées-Atlantiques

Tham khảo
INSEE

Liên kết ngoài
  MILAFRANGA in the Bernardo Estornés Lasa - Auñamendi Encyclopedia (Euskomedia Fundazioa)

Xã của Pyrénées-Atlantiques


title: Saint-Florent, Haute-Corse

text:
Saint-Florent là một xã trong vùng hành chính Corse, thuộc tỉnh Haute-Corse, quận Bastia (quận), tổng Conca-d'Oro. Saint-Florent nằm trên độ cao trung bình là 40 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 0 mét và điểm cao nhất là 356 mét. Xã có diện tích 17,98 km², dân số vào thời điểm 1999 là 1474 người; mật độ dân số là 81 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Haute-Corse


title: Dalopius japonicus

text:
Dalopius japonicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Kishii miêu tả khoa học năm 1984.

Chú thích

Tham khảo

Dalopius


title: Anatoma boucheti

text:
Anatoma boucheti là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Scissurellidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Anatoma


title: William Morris Hughes

text:
Billy Hughes (William Morris Hughes 25 tháng 9 năm 1862 - 28 tháng 10 năm 1952) là một nhà chính trị Úc. Ông là thủ thướng thứ 7 của Úc. Thời gian đảm nhận chức vụ thủ tướng của ông từ ngày 27 tháng 10 năm 1915 đến ngày 9 tháng 2 năm 1923, kéo dài trong 7 năm 3 tháng 14 ngày. Ông thuộc Đảng Lao động Úc và Đảng Dân tộc Úc.

Ông được biết đến với vai trò lãnh đạo đất nước trong Thế chiến thứ nhất. , nhưng ảnh hưởng của ông đối với nền chính trị quốc gia kéo dài vài thập kỷ. Hughes là thành viên của quốc hội liên bang  từ Liên bang vào năm 1901 cho đến khi ông qua đời, người duy nhất đã phục vụ hơn 50 năm. Ông đại diện cho sáu đảng phái chính trị trong suốt sự nghiệp của mình, lãnh đạo năm đảng, đứng đầu bốn đảng và bị khai trừ khỏi ba đảng.

Hughes sinh ra ở London với cha mẹ là người xứ Wales . Anh di cư đến Úc năm 22 tuổi, và tham gia vào phong trào lao động non trẻ của Úc. Ông được bầu vào Hội đồng Lập pháp New South Wales năm 1894,  với tư cách là thành viên của Đảng Lao động New South Wales , và sau đó được chuyển sang Quốc hội liên bang mới vào năm 1901. Hughes kết hợp sự nghiệp chính trị ban đầu của mình với các nghiên cứu pháp lý bán thời gian. , và được gọi đến quán bar vào năm 1903. Ông lần đầu tiên gia nhập nội các vào năm 1904, trong Chính phủ Watson tồn tại trong thời gian ngắn , và sau đó là Tổng chưởng lý của Úc trong mỗi Andrew Fishercủa các chính phủ. Ông được bầu làm phó lãnh đạo Đảng Lao động Úc vào năm 1914.

Tham khảo

Thủ tướng Úc
Sinh năm 1862
Mất năm 1952
Chủ tịch Đảng Lao động Úc
Chính trị gia Úc thế kỷ 20


title: Caenosynteles

text:
Caenosynteles là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae
Archiearinae


title: Setodes kuehbandneri

text:
Setodes kuehbandneri là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Chú thích

Tham khảo

Setodes


title: Caloptilia teucra

text:
Caloptilia teucra là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Hong Kong và Indonesia (Java).

Ấu trùng ăn Bridelia species. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.

Chú thích

Tham khảo

Caloptilia


title: Quận Hampshire, West Virginia

text:
Quận Hampshire là một quận thuộc tiểu bang Tây Virginia, Hoa Kỳ. Theo điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số 20.203 người . Quận lỵ đóng ở Romney

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có tổng diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Xa lộ

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số  năm 2000, quận đã có dân số 20.203 người, 7.955 hộ gia đình, và 5.640 gia đình sống trong quận hạt. Mật độ dân số là 32 người trên một dặm vuông (12/kmТВ). Có 11.185 đơn vị nhà ở với mật độ trung bình là 17 trên một dặm vuông (7/kmТВ). Cơ cấu dân tộc của cư dân sinh sống ở quận này bao gồm 98,04% người da trắng, 0,83% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,24% người Mỹ bản xứ, 0,16% châu Á, Thái Bình Dương 0,02%, 0,12% từ các chủng tộc khác, và 0,59% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 0,55% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc một chủng tộc nào.

Có 7.955 hộ, trong đó 31,30% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 56,70% là đôi vợ chồng sống với nhau, 9,50% có một chủ hộ nữ và không có chồng, và 29,10% là không lập gia đình. 24,60% hộ gia đình đã được tạo ra từ các cá nhân và 10,60% có người sống một mình 65 tuổi hoặc cao tuổi hơn. Cỡ hộ trung bình là 2,49 và cỡ gia đình trung bình là 2,94.

Trong quận, dân số đã được trải ra với 25,10% dưới độ tuổi 18, 7,10% 18-24, 27,60% 25-44, 25,60% từ 45 đến 64, và 14,60% từ 65 tuổi trở lên đã được những người. Độ tuổi trung bình là 38 năm. Đối với mỗi 100 nữ có 99,70 nam giới. Đối với mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 97,30 nam giới.

Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong đã đạt mức USD 31.666, và thu nhập trung bình cho một gia đình là USD 37.616. Phái nam có thu nhập trung bình USD 28.884 so với 19.945 USD của phái nữ. Thu nhập bình quân đầu người là 14.851 USD. Có 12,90% gia đình và 16,30% dân số sống dưới mức nghèo khổ, bao gồm 22,70% những người dưới 18 tuổi và 13,10% của những người 65 tuổi hoặc hơn.

Tham khảo

Quận của West Virginia


title: West-Cappel

text:
West-Cappel là một xã thuộc tỉnh Nord trong vùng Hauts-de-France phía bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 22 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

 INSEE commune file

Westcappel


title: Pectocera mizhilensis

text:
Pectocera mizhilensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 2006.

Chú thích

Tham khảo

Pectocera


title: Granata sulcifera

text:
Granata sulcifera là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Chilodontidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Granata


title: Giải đua ô tô Công thức 1 Thổ Nhĩ Kỳ 2008

text:
Giải đua ô tô Công thức 1 Thổ Nhĩ Kỳ năm 2008 là chặng đua thứ năm của giải vô địch thế giới Công thức 1 năm 2008. Giải được tổ chức từ ngày 9 đến ngày 11 tháng 5 năm 2008.

Xếp hạng chi tiết

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thổ Nhĩ Kỳ
2008


title: Sân bay Nay Pyi Taw

text:
Sân bay Naypyidaw, (; tên trước đây là Sân bay Ela) là một sân bay nằm cách 16 km về hướng đông nam Naypyidaw, thủ đô của Myanmar. Trước khi thành lập thủ đô Naypyidaw, tên gọi này là tên sân bay ở thị xã gần bên Pyinmana. Sân bay đang trải qua giai đoạn mở rộng và sẽ cho phép nó có công suất 3,5 triệu khách mỗi năm vào năm 2011.

Các giai đoạn xây dựng
Tổng diện tích mặt đất, tầng một và tầng 2 của nhà ga là 63.000 mét vuông.  Tầng trệt là sảnh đến còn lầu 1 là sảnh đi. Sảnh phía tây là cho hành khách nội địa, sảnh phía đông, còn sảng phía bắc dành cho khách quốc tế.
Đường bộ đến sân bay dài 1500 mét có bốn làn xe. Bãi đỗ xe có kích thước 200 mét x 107 mét với tổng diện tích là 21.400 mét vuông. Tháp điều khiển không lưu cao 62  mét.

Giai đoạn 2
Giai đoạn thứ hai của dự án mở rộng bao gồm thêm một sân đỗ máy bay (apron) có kích thước 1200 foot x 1200 foot ở phía trước nhà ga đã được xây dựng, một sân đỗ máy bay VIP và bổ sung 4 ống lồng nối nhà ga với máy bay, tòa nhà dịch vụ chuyến bay, tòa nhà chính quyền và cơ sở bảo dưỡng máy bày.

Giai đoạn 3
Giai đoạn thứ ba bao gồm thêm 17 ống dẫn nối máy bay với nhà ga, một hai đường lăn song song đôi có kích thước 1200 ft x 100 ft, một đường băng có kích thước 12000 ft x 100 ft ở phía trước nhà ga, một bãi đỗ máy bay hàng hóa. Sau khi giai đoạn thứ ba hoàn thành, sân bay sẽ có thể phục vụ 10,5 triệu lượt hành khách mỗi năm và nó sẽ hiện đại hơn và tinh vi hơn so với sân bay quốc tế Yangon và sân bay quốc tế Mandalay.

Hãng hàng không và tuyến bay

Tham khảo

Sân bay Myanmar
Naypyidaw


title: Hexatoma ruficauda

text:
Hexatoma ruficauda là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Hexatoma
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Coelaenomenodera campestris

text:
Coelaenomenodera campestris là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Fairmaire miêu tả khoa học năm 1887.

Chú thích

Tham khảo

Coelaenomenodera


title: Ischnoscopa

text:
Ischnoscopa là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.

Chú thích

Tham khảo

Pyraustinae


title: Nhà 5D Hàm Long

text:
Nhà 5D phố Hàm Long được Kỳ bộ Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội (VNTNCMĐCH) thuê làm trụ sở hoạt động bí mật và giao cho vợ chồng Trần Văn Cung và Trần Thị Liên quản lý. Tại đây tháng 3 năm 1929, kỳ bộ VNTNCMĐCH Bắc kỳ đã họp thành lập chi bộ đảng cộng sản đầu tiên tại Việt Nam, gồm có bảy đảng viên: Trịnh Đình Cửu, Ngô Gia Tự, Trần Văn Cung, Đỗ Ngọc Du, Nguyễn Đức Cảnh, Dương Hạc Đính, Kim Tôn (Nguyễn Tuân) và bầu Trần Văn Cung (Quốc Anh) làm bí thư chi bộ. Chi bộ chủ trương phải tích cực vận động thành lập một đảng cộng sản ở Việt Nam thay tổ chức Việt Nam cách mạng thanh niên để lãnh đạo cách mạng Việt Nam. Nay địa chỉ này trở thành di tích lịch sử cách mạng thuộc Bảo tàng Hà Nội.

Tham khảo

Di tích tại Hà Nội
Cách mạng Việt Nam


title: Chamanthedon leucocera

text:
Chamanthedon leucocera là một loài bướm đêm thuộc họ Sesiidae. Nó được tìm thấy ở Kenya và Malawi.

Chú thích

Tham khảo

Chamanthedon
Côn trùng Malawi


title: Dự án Iceworm

text:
Dự án Iceworm là tên mật của một chương trình thí nghiệm bố trí vũ khí của Quân đội Hoa Kỳ trong cuộc Chiến tranh lạnh với Liên Xô. Dự án bắt đầu từ năm 1958 nhằm xây dựng 1 mạng lưới gồm phần lớn các vũ khí hạt nhân lưu động ở trong lòng núi băng lục địa ở đảo Greenland.

Dự án khởi sự bằng việc thiết lập Trại Thế kỷ (Camp Century) ở độ cao 2.000 m tại phần tây bắc đảo Greenland, cách Căn cứ Không quân Thule khoảng 200 km để nghiên cứu việc xây dựng 1 hệ thống đường hầm trong lòng núi băng dài tổng cộng khoảng 4.000 km, sâu 10 m trong 1 khu vực rộng khoảng 140 km²và bố trí khoảng 600 hỏa tiễn mang đầu đạn nguyên tử với khoảng 11.000 người phục vụ trong đường hầm đó. Các hỏa tiễn này có thể phóng tới Liên Xô trong trường hợp có chiến tranh hạt nhân. Vị trí của các hỏa tiễn này cũng dự trù lã sẽ được thay đổi định kỳ.

Người ta đã đào 21 đường hầm với chiều dài tổng cộng 3.000 m, trong đó có 1 bệnh viện, 1 cửa hàng, 1 rạp hát, 1 nhà thờ với khoảng 200 người cư ngụ. Từ năm 1960 tới 1963, điện sử dụng được cung cấp bởi lò phản ứng hạt nhân lưu động đầu tiên trên thế giới mang tên "Alco PM-2A" .

Tuy nhiên người ta đã khám phá ra rằng khối băng đó di chuyển mạnh hơn như đã dự trù và sẽ phá hư hệ thống đường hầm, do đó năm 1966 dự án này bị bãi bỏ.

Tuy nhiên dự án đó đã mang lại thông tin khoa học giá trị và cung cấp cho các nhà khoa học một số lõi băng (ice core) khoan ra, ngày nay vẫn còn được sử dụng trong ngành Khí hậu học.
Các lõi băng đó dùng để nghiên cứu nhằm thu thập thông tin về nhiệt độ và thành phần hóa học trong khí quyển cách đây trên 100.000 năm. Các nhà khoa học đồng ý là việc nghiên cứu lõi băng đã cho thấy việc thay đổi khí hậu có thể xảy ra đột ngột và nhanh (như mấy năm gần đây) và mức carbon dioxite trong bầu khí quyển hiện nay quá nhiều hơn mức trước kia.

Dự án Iceworm được tiết lộ lần đầu năm 1977, khi Viện chính sách đối ngoại Đan Mạch (Dansk Udenrigspolitisk Institut) đưa ra Bản báo cáo lớn về vai trò của Căn cứ Không quân Thule trong cuộc Chiến tranh lạnh.

Tham khảo

 Article "Aukstajā karā uzvarēja ledus" ("Ice won the Cold War") (in Latvian) in magazine "Ilustrētā zinatne" ("Science Illustrated"), issue No. 34, September 2008, page 85. ISSN 1691-256X. Published in Riga, Latvia. Part of "Bonnier Publications International A/S", Copenhagen, Denmark.

Nguồn tham khảo
Jørgen Taagholt og Jens Claus Hansen: Den nye sikkerhed. Grønland i et sikkerhedspolitisk perspektiv (1999) - Ấn bản tiếng Anh
Grønland under den kolde krig, Dansk og amerikansk sikkerhedspolitik 1945-68. Do Viện chính sách đối ngoại Đan Mạch xuất bản, 2 tập, 614 trang, ISBN 87-601-6921-4, và phụ bản, 473 trang, cùng chung ISBN

Liên kết ngoài
 Camp Century, Greenland, Frank J. Leskovitz (gồm hình ảnh và biểu đồ)
 Chuyện về Camp Century - Thành phố trong lòng băng, US Army film, 1961 (via You Tube)
 US Military Buildup of Thule, Woods Hole Oceanographic Institution
 Camp Century , thuleab.dk
 Elmer F. Clark, Camp Century: Evolution of Concept and History of Design, Construction and Performance  (6 Mb), Technical Report, US Army Materiel Command Cold Regions Research & Engineering Laboratory, October 1965
 Atomic Insights Nov 1995  Comments on army film.

Chiến tranh Lạnh

da:Iceworm


title: Wasbek

text:
Wasbek là một đô thị thuộc huyện Rendsburg-Eckernförde, trong bang Schleswig-Holstein, nước Đức. Đô thị Stafstedt có diện tích 23,49 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 2238 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Rendsburg-Eckernförde


title: Ceratina opaca

text:
Ceratina opaca là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Ceratina
Động vật được mô tả năm 1905


title: Crassispira monilecosta

text:
Crassispira monilecosta là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Crassispira


title: Nguyễn Nhật Ánh

text:
Nguyễn Nhật Ánh (sinh ngày 7 tháng 5 năm 1955) là một nam nhà văn người Việt Nam. Được xem là một trong những nhà văn hiện đại xuất sắc nhất Việt Nam hiện nay, ông được biết đến qua nhiều tác phẩm văn học về đề tài tuổi trẻ. Nhiều tác phẩm của ông được độc giả và giới chuyên môn đánh giá cao, đa số đều đã được chuyển thể thành phim.

Ông lần lượt viết về sân khấu, phụ trách mục tiểu phẩm, phụ trách trang thiếu nhi và hiện nay là bình luận viên thể thao trên báo Sài Gòn Giải phóng Chủ nhật với bút danh Chu Đình Ngạn. Ngoài ra, ông còn có những bút danh khác như Anh Bồ Câu, Lê Duy Cật, Đông Phương Sóc, Sóc Phương Đông.

Cuộc đời và sự nghiệp
Nguyễn Nhật Ánh sinh ngày 7 tháng 5 năm 1955 tại làng Đo Đo, xã Bình Quế, huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam. Thuở nhỏ ông theo học tại các trường THPT Tiểu La, THPT chuyên ban Trần Cao Vân và THCS Phan Châu Trinh. Từ năm 1973, ông chuyển vào sống tại Sài Gòn, theo học ngành sư phạm. Ông đã từng tham gia Thanh niên xung phong, dạy học môn Văn tại trường THCS Bình Tây (Quận 6) từ năm 1983-1985.

Năm 13 tuổi, ông đăng báo bài thơ đầu tiên. Tác phẩm đầu tiên được in thành sách là một tập thơ tên Thành phố tháng tư (Nhà xuất bản Tác phẩm mới, 1984, in chung với Lê Thị Kim). Truyện dài đầu tiên của ông là tác phẩm Trước vòng chung kết (Nhà xuất bản Măng Non, 1984). Hơn hai mươi năm trở lại đây, ông tập trung viết văn xuôi, chuyên sáng tác về đề tài thanh thiếu niên.

Năm 1990, truyện dài Chú bé rắc rối của ông được Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh trao giải thưởng Văn học Trẻ hạng A.

Năm 1995, ông được bình chọn là nhà văn được yêu thích nhất trong 20 năm (1975-1995) qua cuộc trưng cầu ý kiến bạn đọc về các gương mặt trẻ tiêu biểu trên mọi lĩnh vực của Thành Đoàn Thành phố Hồ Chí Minh và báo Tuổi Trẻ, đồng thời được Hội Nhà Văn Thành phố Hồ Chí Minh bình chọn là một trong 20 nhà văn trẻ tiêu biểu trong 20 năm (1975-1995).

Năm 1998, ông được Nhà xuất bản Kim Đồng trao giải Nhà văn có sách bán chạy nhất. Năm 2003, bộ truyện nhiều tập Kính vạn hoa được Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh trao huy chương Vì thế hệ trẻ và được Hội Nhà Văn Việt Nam trao giải thưởng. Đến nay ông đã xuất bản gần 100 tác phẩm và từ lâu đã trở thành nhà văn thân thiết của các bạn đọc nhỏ tuổi ở Việt Nam.

Năm 2004, Nguyễn Nhật Ánh ký hợp đồng với Nhà xuất bản Kim Đồng, sau là Nhà xuất bản Trẻ tiếp tục cho xuất bản bộ truyện dài gồm 4 phần mang tên Chuyện xứ Lang Biang nói về hai cậu bé lạc vào thế giới phù thủy. Đây là lần đầu tiên ông viết một bộ truyện hoàn toàn dựa trên trí tưởng tượng. Vì vậy, để chuẩn bị cho tác phẩm này, ông đã phải mất 6 tháng nghiên cứu tài liệu và đọc sách báo liên quan như Phù thủy và Pháp sư, Các huyền thoại phương Đông, Ma thuật và thuật phù thủy... Sau Chuyện xứ Lang Biang, tác phẩm tiếp theo của ông là bút ký của một chú cún có tên Tôi là Bêtô (xuất bản lần đầu năm 2007).

Năm 2008, ông cho ra đời tác phẩm Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ, được báo Người lao động bình chọn là tác phẩm hay nhất năm 2008. Tác phẩm này được tặng Giải thưởng Văn học ASEAN 2010.

Năm 2012, Nguyễn Nhật Ánh cho ra mắt truyện dài Có hai con mèo ngồi bên cửa sổ. Các tác phẩm ra đời gần đây nhất là Ngồi khóc trên cây (tháng 6 năm 2013), Chúc một ngày tốt lành (tháng 3 năm 2014), Bảy bước tới mùa hè (tháng 3 năm 2015), Con chó nhỏ mang giỏ hoa hồng (28 tháng 2 năm 2016), Cây chuối non đi giày xanh (7 tháng 1 năm 2018) và Làm bạn với bầu trời (tháng 9 năm 2019), Con chim xanh biếc bay về (2020). Tháng 1 năm 2022, ông tiếp tục cho xuất bản tác phẩm Ra bờ suối ngắm hoa kèn hồng, được viết trong thời gian Sài Gòn giãn cách dịch COVID-19, chủ đề nhẹ nhàng gần gũi về các loài động vật, với lời văn đầy màu sắc. Đây được xem là "tác phẩm chữa lành mùa dịch".

Ông hiện đã kết hôn và đang sống cùng vợ là bà Trần Thị Tiếng Thu. Ông có con gái tên Nguyễn Nhật Quỳnh Anh và còn có một người em ruột. Theo ông, vợ con và em ruột chính là hậu phương vững chắc và luôn hỗ trợ ông mỗi khi sáng tác các tác phẩm. Thành công lớn nhất của ông là sau khi đất nước thống nhất, sách của ông được độc giả cả 3 miền Bắc - Trung - Nam đón nhận nhiệt tình, trong đó đón nhận nhiệt tình nhất là ở Hà Nội (thủ đô của đất nước), Thành phố Hồ Chí Minh (thành phố lớn nhất, nơi ông sinh sống) và Quảng Nam (quê hương ông).

Các tác phẩm

 Thành phố tháng tư (thơ, in chung với Lê Thị Kim, 1984)
 Trước vòng chung kết (truyện dài, 1984)
 Cú phạt đền (truyện ngắn, 1985)
 Đầu xuân ra sông giặt áo (thơ, 1986)
 Trò chơi lãng mạn của tình yêu (tập truyện, 1987)
 Chuyện cổ tích dành cho người lớn (tập truyện, 1987)
 Bàn có năm chỗ ngồi (truyện dài, 1987)
 Còn chút gì để nhớ (truyện dài, 1988)
 Bí mật của một võ sĩ (tập truyện, 1989)
 Cô gái đến từ hôm qua (truyện dài, 1989)
 Chú bé rắc rối (truyện dài, 1989)
 Nữ sinh (truyện dài, 1989)
 Thiên thần nhỏ của tôi (truyện dài, 1990)
 Phòng trọ ba người (truyện dài, 1990)
 Mắt biếc (truyện dài, 1990)
 Thằng quỷ nhỏ (truyện dài, 1990)
 Hoa hồng xứ khác (truyện dài, 1991)
 Hạ đỏ (truyện dài, 1991)
 Bong bóng lên trời (truyện dài, 1991)
 Bồ câu không đưa thư (truyện dài, 1993)
 Những chàng trai xấu tính (truyện dài, 1993)
 Tứ tuyệt cho nàng (thơ, 1994)
 Lễ hội của đêm đen (thơ, 1994)
 Trại hoa vàng (truyện dài, 1994)
 Út Quyên và tôi (tập truyện ngắn, 1995)
 Đi qua hoa cúc (truyện dài, 1995)
 Buổi chiều Windows (truyện dài, 1995)
 Quán Gò đi lên (truyện dài, 4.12.1999)
 Những cô em gái (truyện dài, 7.5.2000)
 Ngôi trường mọi khi (truyện dài, 2001)
 Kính vạn hoa (bộ truyện 54 tập, 1995-2002: 45 tập, 9 tập viết thêm sau)
 Chuyện xứ Lang Biang (bộ truyện 4 phần, 2004-2006)
 Tôi là Bêtô (truyện, 4.4.2007)
 Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ (truyện, 1.2008)
 Đảo mộng mơ (truyện, 21.10.2009)
 Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh (truyện dài, 24.10.2010)
 Lá nằm trong lá (truyện dài, 24.9.2011)
 Có hai con mèo ngồi bên cửa sổ (truyện dài, 6.2012)
 Sương khói quê nhà (tạp văn, 2012)
 Người Quảng đi ăn mì Quảng (tạp văn, 2012)
 Ngồi khóc trên cây (truyện dài, 27.6.2013)
 Thương nhớ Trà Long (tạp văn 2014)
 Chúc một ngày tốt lành (truyện dài, 6.3.2014)
 Bảy bước tới mùa hè (truyện dài, 1.3.2015)
 Con chó nhỏ mang giỏ hoa hồng (truyện, 28.2.2016)
 Ngày xưa có một chuyện tình (truyện dài, 18.09.2016)
 Cây chuối non đi giày xanh (truyện dài, 7.1.2018)
 Cảm ơn người lớn (truyện dài, 17.11.2018)
 Làm bạn với bầu trời (truyện dài, )
 Con chim xanh biếc bay về (truyện dài, )
 Viên ngọc (truyện ngắn, không xác định thời gian)
Ra bờ suối ngắm hoa kèn hồng (truyện dài, )
Những người hàng xóm (truyện dài, 24 tháng 12 năm 2022)
Mùa hè không tên (truyện dài, 22 tháng 9 năm 2023)

Sách được chuyển thể thành phim
 Áo trắng sân trường: phim 1990, dựa trên truyện dài Nữ Sinh năm 1989, do Lê Công Tuấn Anh thủ vai.
Thằng quỷ nhỏ: phim 1997 dựa trên truyện dài cùng tên.
Chú bé rắc rối: phim 1998 dựa trên truyện dài cùng tên.
Bong bóng lên trời: phim 1997 dựa trên truyện dài cùng tên, do Hãng phim truyện Việt Nam (VFS) sản xuất.
Nữ Sinh: phim 2008 dài 10 tập, dựa trên các truyện dài Nữ Sinh, Bồ câu không đưa thư và Buổi chiều Windows của Hãng phim Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh (TFS).
 Kính vạn hoa: phim truyền hình 2004 của Hãng phim Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh (TFS), dựa trên truyện dài cùng tên.
 Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh: phim 2015 dựa trên truyện dài cùng tên, Victor Vũ làm đạo diễn, với sự tham gia của các diễn viên nhí: Thịnh Vinh - Trọng Khang - Lâm Thanh Mỹ.
 Cô gái đến từ hôm qua: phim 2017 dựa trên truyện dài cùng tên, với sự tham gia diễn xuất của Ngô Kiến Huy và Miu Lê.
Mắt biếc: phim 2019 dựa trên truyện dài cùng tên, Victor Vũ làm đạo diễn, Trần Nghĩa trong vai Ngạn và Trúc Anh vào vai Hà Lan.
Ngày xưa có một chuyện tình: dự kiến khởi chiếu năm 2024.

Ngoài ra, tác phẩm của ông cũng được chuyển thể thành kịch:

Thiên thần nhỏ của tôi
Trại hoa vàng (nhạc kịch) - do Nhà hát Tuổi trẻ thực hiện

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Sách của tác giả Nguyễn Nhật Ánh . Nhà xuất bản Trẻ TP. Hồ Chí Minh.
 Truyện Nguyễn Nhật Ánh liên tiếp thành phim – Báo Người lao động Online.
 Nhà văn Nguyễn Nhật Ánh ký tặng sách - Báo điện tử VTC News

Sinh năm 1955
Nhân vật còn sống
Nhà văn Việt Nam
Nhà văn thế kỷ 20
Nhà văn thế kỷ 21
Nguyễn Nhật Ánh
Người Quảng Nam
Người họ Nguyễn tại Việt Nam


title: Hyla euphorbiacea

text:
Hyla euphorbiacea là một loài ếch thuộc họ Nhái bén.
Đây là loài đặc hữu của México.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao, sông có nước theo mùa, và đầm nước ngọt có nước theo mùa.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 Santos-Barrera, G. & Canseco-Márquez, L. 2004. Hyla euphorbiacea. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Hyla


title: Calyptoliva tatyanae

text:
Calyptoliva tatyanae là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Olividae, ốc ôliu.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Calyptoliva


title: Philodoria ureraella

text:
Philodoria ureraella là một loài loài bướm thuộc họ Gracillariidae. Đây là loài đặc hữu của Oahu.

Ấu trùng ăn các loài Urera sandwicensis và Urera kaalae. Chúng ăn lá cây nơi chúng sống. Loài bướm đêm này bắt đầu tạo thành một vệt nhỏ tròn trên lá rồi lớn dần dần khi ấu trùng bên trong tiếp tục ăn lá. Ấu trùng phát triển đầy đủ dài khoảng 6 mm và có màu xanh lá nhạt.

Ấu trùng kéo kén trăng trắng trên mặt lá. Nhộng dài khoảng 4 mm và có màu lục nhạt. Thời kỳ nhộng kéo dài khoảng 10 ngày.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 9, Microlepidoptera

Philodoria
Bướm đêm đặc hữu Hawaii


title: Escautpont

text:
Escautpont  là một xã ở tỉnh Nord trong vùng Hauts-de-France, Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Nord

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Nord


title: Pterotaea

text:
Pterotaea là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Boarmiini


title: Trentepohlia albogeniculata

text:
Trentepohlia albogeniculata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Trentepohlia
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Bulbophyllum korimense

text:
Bulbophyllum korimense là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

korimense]]

K


title: Raphitoma volutella

text:
Raphitoma volutella là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Conidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Raphitoma
Động vật được mô tả năm 1840


title: Sông Loire

text:
Sông Loa () là con sông dài nhất nước Pháp. Sông này có tổng chiều dài 1013 km, có lưu vực rộng 117.000 km2, chiếm hơn 1/5 diện tích nước Pháp. Sông bắt nguồn từ Cévennes ở tỉnh Ardèche tại độ cao 1408 m gần Mont Gerbier de Jonc và chảy qua một đoạn dài 1000 km phía bắc từ Nevers đến Orléans, sau đó chảy theo hướng tây qua Tours và Nantes cho đến khi đến vịnh Biscay tại St Nazaire. Các chi lưu chính của sông này gồm có sông Maine, sông Nièvre và sông Erdre ở hữu ngạn, sông Allier, sông Cher, sông Indre, sông Vienne, và sông Sèvre Nantaise ở tả ngạn. Sông Loire là nguồn gốc tên gọi cho 6 tỉnh của Pháp (départements): Loire, Haute-Loire, Loire-Atlantique, Indre-et-Loire, Maine-et-Loire, và Saône-et-Loire. Phần trung tâm của thung lũng sông Loa đã được liệt kê vào danh sách di sản thế giới UNESCO ngày 2 tháng 12 năm 2000. Hai bên sông này có các vườn nho, các lâu đài ở thung lũng Loire.

Các sông nhánh
Các nhánh của sông Loire tỉnh từ nguồn xuống:

 Sèvre Nantaise (tại Nantes)
 Erdre (tại Nantes)
 Èvre (tại Le Marillais)
 Layon (tại Chalonnes-sur-Loire)
 Maine (gần Angers)
 Mayenne (gần Angers)
 Oudon (tại Le Lion-d'Angers)
 Verzée (tại Segré)
 Ernée (tại Saint-Jean-sur-Mayenne)
 Sarthe (gần Angers)
 Loir (phía bắc Angers)
 Braye (tại Pont-de-Braye)
 Aigre (gần Cloyes-sur-le-Loir)
 Yerre (gần Cloyes-sur-le-Loir)
 Conie (gần Châteaudun)
 Ozanne (tại Bonneval)
 Vaige (tại Sablé-sur-Sarthe)
 Vègre (tại Avoise)
 Huisne (tại Le Mans)
 Thouet (gần Saumur)
 Dive (gần Saint-Just-sur-Dive)
 Losse (gần Montreuil-Bellay)
 Argenton (gần Saint-Martin-de-Sanzay)
 Thouaret (gần Taizé)
 Cébron (gần Saint-Loup-sur-Thouet)
 Palais (gần Parthenay)
 Viette (gần Parthenay)
 Vienne (tại Candes-Saint-Martin)
 Creuse (north of Châtellerault)
 Gartempe (tại La Roche-Posay)
 Anglin (tại Angles-sur-l'Anglin)
 Salleron (tại Ingrandes)
 Benaize (tại Saint-Hilaire-sur-Benaize)
 Abloux (tại Prissac)
 Brame (tại Darnac)
 Semme (tại Droux)
 Petite Creuse (tại Fresselines)
 Clain (tại Châtellerault)
 Clouère (tại Château-Larcher)
 Briance (tại Condat-sur-Vienne)
 Taurion (tại Saint-Priest-Taurion)
 Indre (east of Candes-Saint-Martin)
 Indrois (tại Azay-sur-Indre)
 Cher (tại Villandry)
 Sauldre (tại Selles-sur-Cher)
 Rère (tại Villeherviers)
 Arnon (gần Vierzon)
 Yèvre (tại Vierzon)
 Auron (tại Bourges)
 Airain (tại Savigny-en-Septaine)
 Tardes (tại Évaux-les-Bains)
 Voueize (tại Chambon-sur-Voueize)
 Beuvron (tại Chaumont-sur-Loire)
 Cosson (tại Candé-sur-Beuvron)
 Loiret (tại Orléans)
 Vauvise (tại Saint-Satur)
 Allier (gần Nevers)
 Sioule (tại La Ferté-Hauterive)
 Bouble (tại Saint-Pourçain-sur-Sioule)
 Dore (gần Puy-Guillaume)
 Allagnon (gần Jumeaux)
 Senouire (gần Brioude)
 Ance (tại Monistrol-d'Allier)
 Chapeauroux (tại Saint-Christophe-d'Allier)
 Nièvre (tại Nevers)
 Acolin (gần Decize)
 Aron (tại Decize)
 Alène (tại Cercy-la-Tour)
 Besbre (gần Dompierre-sur-Besbre)
 Arroux (tại Digoin)
 Bourbince (tại Digoin)
 Arconce (tại Varenne-Saint-Germain)
 Lignon du Forez (tại Feurs)
 Furan (tại Andrézieux-Bouthéon)
 Lignon du Velay (tại Monistrol-sur-Loire)

Các khu vực dân cư

 Ardèche
 Haute-Loire: Le Puy-en-Velay
 Loire: Feurs, Roanne
 Saône-et-Loire: Digoin
 Allier
 Nièvre: Decize, Nevers, La Charité-sur-Loire, Cosne-Cours-sur-Loire
 Cher: Sancerre
 Loiret: Briare, Gien, Orléans
 Loir-et-Cher: Blois
 Indre-et-Loire: Amboise, Tours
 Maine-et-Loire: Saumur
 Loire-Atlantique: Ancenis, Nantes, Saint-Nazaire

Xem thêm

 Thung lũng sông Loire
 sông của Pháp

Tham khảo

 http://www.geoportail.fr
 Sông Loire tại cơ sở dữ liệu của Sandre

Liên kết ngoài
  Văn phòng du lịch thung lũng Loire

Sông của Pháp
Thung lũng sông Loire
Allier
Ardèche
Cher, Centre-Val de Loire
Haute-Loire
Indre-et-Loire
Loir-et-Cher
Loire
Loire-Atlantique
Loiret
Maine-et-Loire
Nièvre
Saône-et-Loire
Địa lý Bretagne
Tọa độ không có sẵn trên Wikidata
Lưu vực sông Loire


title: (33045) 1997 UF1

text:
{{DISPLAYTITLE:(33045) 1997 UF1}}

(33045) 1997 UF1 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Yoshisada Shimizu và Takeshi Urata ở Đài thiên văn Nachi-Katsuura ở Nachikatsuura, Wakayama, Nhật Bản, ngày 21 tháng 10 năm 1997.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 33001–34000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1997
Được phát hiện bởi Takeshi Urata
Được phát hiện bởi Yoshisada Shimizu
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Leptocerus speciosus

text:
Leptocerus speciosus là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Chú thích

Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi
Leptocerus


title: Bever, Vlaams-Brabant

text:
Bever (Biévène trong tiếng Pháp) là một đô thị ở tỉnh Vlaams-Brabant. Đô thị này chỉ bao gồm thị xã Bever proper. It tọa lạc ở . Tại thời điểm ngày 1 tháng 1 năm 2006, Bever có tổng dân số 2.023 người. Tổng diện tích là 19,78 km² với mật độ dân số là 102 người trên mỗi km². Also the famous Erik the Bever lives here.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Gazetteer Entry

Đô thị của Vlaams-Brabant


title: Cardiorhinus bilineatus

text:
Cardiorhinus bilineatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fabricius miêu tả khoa học năm 1801.

Chú thích

Tham khảo

Cardiorhinus


title: Xe tải

text:
Xe tải hoặc xe ben là loại xe cơ giới được thiết kế để vận chuyển hàng hóa, chở tải đặc biệt hoặc thực hiện các công việc hữu ích khác. Xe tải có sự đa dạng về kích thước, công suất và kết cấu, thường được xây dựng với cấu trúc khung thân-vỏ và cabin độc lập với phần tải. Một số loại nhỏ có thể tương tự ô tô thông thường. Xe tải thương mại có thể rất lớn và mạnh mẽ, và thường có khả năng trang bị thiết bị đặc biệt như xe chở rác, xe cứu hỏa, xe trộn bê tông và xe đào hút bùn. Trong tiếng Anh Mỹ, phương tiện thương mại không kéo rơ móc hoặc khung nối khác được gọi là "straight truck", còn xe được thiết kế đặc biệt để kéo rơ móc thì không được coi là xe tải mà được gọi là "tractor".

Hiện nay, hầu hết các xe tải vẫn sử dụng động cơ động cơ diesel, tuy nhiên cũng có xe tải nhỏ đến trung bình sử dụng động cơ động cơ xăng ở Mỹ, Canada và Mexico. Thị phần của xe tải chạy bằng điện đang tăng nhanh và dự kiến sẽ đạt 7% trên toàn cầu vào năm 2027, đồng thời lực đẩy điện cũng đã trở thành ưu thế trong cả những chiếc xe tải lớn nhất và nhỏ nhất.  Tại Liên minh châu Âu, các phương tiện có khối lượng tổng hợp lên đến  được gọi là phương tiện thương mại nhẹ, và những phương tiện có khối lượng lớn hơn được gọi là phương tiện hàng hóa lớn.

Lịch sử

Xe tải hơi nước

Nguồn gốc chung của xe tải và ô tô là chiếc fardier chạy bằng hơi nước do Nicolas-Joseph Cugnot chế tạo vào năm 1769. Tuy nhiên, xe tải hơi nước chỉ thực sự phổ biến từ giữa thế kỷ 19 trở đi. Vào thời điểm đó, mạng lưới đường phố được xây dựng dành cho xe ngựa hạn chế các phương tiện này chỉ có thể hoạt động trong các quãng đường ngắn, thường từ nhà máy đến ga tàu gần nhất. Xe tải semi-trailer đầu tiên xuất hiện vào năm 1881, được kéo bởi máy kéo chạy bằng hơi nước do De Dion-Bouton sản xuất. Xe tải hơi nước được bán ở Pháp và Hoa Kỳ cho đến trước Thế chiến I, và cho đến năm 1935 ở Vương quốc Anh, khi thay đổi luật thuế đường bộ khiến chúng không còn cạnh tranh so với các chiếc xe tải diesel mới.

Động cơ đốt trong

Năm 1895, Karl Benz thiết kế và chế tạo chiếc xe tải động cơ đốt trong đầu tiên. Trong năm đó, một số xe tải của Benz đã được chuyển đổi thành xe buýt bởi Netphener. Một năm sau, năm 1896, Gottlieb Daimler xây dựng một chiếc xe tải khác chạy bằng động cơ đốt trong, gọi là Daimler Motor Lastwagen. Các công ty khác như Peugeot, Renault và Büssing, cũng tạo ra phiên bản riêng của họ. Chiếc xe tải đầu tiên ở Hoa Kỳ được xây dựng bởi Autocar vào năm 1899 và có động cơ . Trong thời kỳ này, xe tải chủ yếu sử dụng động cơ hai xi lanh và có khả năng chở hàng từ . Sau Thế chiến I, có nhiều cải tiến như động cơ khởi động điện, và động cơ 4, 6 và 8 xi lanh.

Động cơ diesel
Mặc dù đã được phát minh vào năm 1897, động cơ diesel không xuất hiện trên xe tải sản xuất cho đến khi Benz giới thiệu vào năm 1923. Đến thập kỷ 1930, động cơ diesel mới trở nên phổ biến trên xe tải tại châu Âu. Tại Hoa Kỳ, Autocar giới thiệu động cơ diesel cho ứng dụng nặng vào giữa thập kỷ 1930. Nhu cầu tăng cao đã thúc đẩy Autocar ra mắt mẫu "DC" (diesel thông thường) vào năm 1939. Tuy nhiên, việc động cơ diesel được chấp nhận rộng rãi tại Hoa Kỳ mất nhiều thời gian hơn: đến những năm 1970, động cơ xăng vẫn được sử dụng trên xe tải nặng.

Động cơ điện

Xe tải chạy bằng điện đã xuất hiện trước cả động cơ đốt trong và đã sẵn có liên tục từ giữa thế kỷ 19. Vào thập kỷ 1920, Autocar Trucks là nhà sản xuất xe tải hàng đầu đầu tiên cung cấp loạt xe tải điện để bán. Xe tải điện đã thành công trong vận chuyển hàng hóa trong khu vực đô thị và làm các nhiệm vụ đặc thù như xe nâng và xe kéo đẩy. Tuy nhiên, mật độ năng lượng cao của nhiên liệu lỏng dẫn dẫn đến sự giảm dần của xe tải điện và sự ưu tiên dành cho động cơ xăng, sau đó là động cơ diesel và CNG cho đến khi công nghệ pin tiến bộ vào những năm 2000, khi các hợp chất hóa học mới và sản xuất hàng loạt mở rộng phạm vi ứng dụng của động cơ điện trong nhiều vai trò khác nhau. Ngày nay, các nhà sản xuất đang điện hoá tất cả các loại xe tải trước các yêu cầu quy định quốc gia, với xe tải vận chuyển xa là thách thức lớn nhất.

Nguyên gốc từ

Thuật ngữ Truck được sử dụng trong tiếng Anh ở Mỹ, và phổ biến ở Canada, Úc, New Zealand, Pakistan và Nam Phi, trong khi lorry tương đương trong tiếng Anh Anh, và là thuật ngữ thông thường ở các nước như Ireland, Malaysia, Singapore và Ấn Độ.

Lần sử dụng đầu tiên biết đến của "truck" là vào năm 1611 khi nó chỉ bánh xe nhỏ và mạnh trên xe đẩy pháo trên tàu, xuất phát từ "Trokhos" (tiếng Hy Lạp) = "bánh xe". Trong sự sử dụng mở rộ hơn, nó ám chỉ đến các xe đẩy chở hàng nặng, ý nghĩa đã được biết đến từ năm 1771. Ý nghĩa mở rộ hơn của "truck", "phương tiện vận chuyển có động cơ", được sử dụng từ năm 1930, viết tắt từ "motor truck", xuất phát từ năm 1901.

Từ "lorry" có nguồn gốc không rõ ràng hơn, nhưng có thể liên quan đến ngành vận tải đường sắt, nơi từ này được sử dụng từ năm 1838 để chỉ một loại xe tải (loại xe hàng như trong sử dụng Anh, không phải là xe bốn bánh như ở Mỹ), cụ thể là một loại xe tải phẳng lớn. Có thể xuất phát từ động từ lurry (kéo hoặc kéo theo, hoặc vận chuyển) đã được sử dụng từ sớm như năm 1664, nhưng mối liên hệ này không rõ ràng. Ý nghĩa mở rộ hơn của "lorry", "phương tiện tự động để vận chuyển hàng hóa", được sử dụng từ năm 1911.

Biến đổi quốc tế

Ở Hoa Kỳ, Canada và Philippines, thuật ngữ "truck" thường dùng để chỉ những phương tiện thương mại lớn hơn xe hơi thường, bao gồm cả SUV lớn, xe bán tải và các xe khác có khoang chứa hàng mở. Tại Úc, New Zealand và Nam Phi, từ "truck" chủ yếu được dùng cho những xe lớn hơn. Ở Úc và New Zealand, xe bán tải thường được gọi là ute (viết tắt của "utility" vehicle), trong khi tại Nam Phi nó được gọi là bakkie (Afrikaans: "container mở nhỏ"). Ở Vương quốc Anh, Ấn Độ, Malaysia, Singapore, Ireland và Hồng Kông, "lorry" dùng thay cho "truck", nhưng chỉ dành cho loại vừa và nặng, trong khi "truck" thường chỉ dùng để nói về các xe pickup.

Phân loại theo kích thước

Loại siêu nhẹ

Thường được sản xuất như phiên bản biến thể của các chiếc xe đánh golf, với động cơ đốt trong hoặc động cơ điện battery electric, chúng thường được sử dụng chủ yếu ngoài địa hình cao tốc, như trong các khu đất rộng, sân golf và công viên. Mặc dù không phù hợp để sử dụng trên đường cao tốc, một số phiên bản có thể được cấp giấy phép di chuyển chậm trên đường phố, thường là dạng biến thể của xe neighborhood electric vehicle. Một số hãng sản xuất cung cấp các dòng xe chất lượng đặc biệt cho loại xe này, trong khi Zap Motors trình làng phiên bản của chiếc xe đạp ba bánh điện Xebra của họ (có thể được cấp giấy phép ở Mỹ như một chiếc xe máy).

Loại rất nhẹ

Phổ biến tại châu Âu và châu Á, nhiều chiếc xe tải nhỏ này thực chất là phiên bản thiết kế lại từ các ô tô nhẹ, thường có thiết kế thân monocoque. Các thiết kế chuyên dụng có khung gầm vững chắc như chiếc Piaggio của Ý ở đây thường dựa trên các thiết kế Nhật Bản (trong trường hợp này là của Daihatsu) và được sử dụng phổ biến trong các khu vực "phố cổ" của các thành phố châu Âu, nơi có những con ngõ hẹp.

Dù tên gọi khác nhau, những chiếc xe tải nhỏ này có nhiều ứng dụng khác nhau. Ở Nhật Bản, chúng được quy định dưới luật xe Kei car, cho phép người sở hữu xe được giảm thuế khi mua chiếc xe nhỏ hơn và yếu hơn (hiện tại, động cơ chỉ giới hạn dung tích 660 cc). Ở Nhật Bản, những chiếc xe này được sử dụng như các phương tiện tiện ích trên đường. Các chiếc xe tải nhỏ này được sản xuất tại Nhật Bản cho việc lưu thông trên đường, cạnh tranh với các xe ATV chạy ngoại địa tại Hoa Kỳ. Quy định nhập khẩu yêu cầu các chiếc xe tải nhỏ này phải có giới hạn tốc độ tối đa  do chúng được phân loại là các phương tiện di chuyển tốc độ thấp. Những chiếc xe này được sử dụng trong xây dựng, các khuôn viên lớn (cơ quan chính phủ, trường đại học và công nghiệp), nông nghiệp, trang trại chăn nuôi gia súc, các công viên giải trí và thay thế cho xe đẩy golf.

Loại nhẹ

Xe tải nhẹ có kích thước tương tự ôtô (ở Mỹ, không quá ) và được sử dụng bởi cả cá nhân lẫn doanh nghiệp. Tại Liên minh châu Âu, chúng không được nặng hơn  và có thể được lái bằng bằng lái xe ôtô. Xe bán tải, gọi là "utes" ở Úc và New Zealand, phổ biến ở Bắc Mỹ và một số khu vực ở Châu Mỹ Latinh, châu Á và châu Phi, nhưng không phổ biến ở châu Âu, nơi loại xe thương mại kích thước này thường được sản xuất dưới dạng xe tải nhẹ.

Loại trung bình

Xe tải trung bình lớn hơn xe tải nhẹ nhưng nhỏ hơn xe tải nặng. Ở Mỹ, chúng được định nghĩa có trọng lượng từ . Còn ở Vương quốc Anh và Liên minh châu Âu, trọng lượng nằm trong khoảng từ . Các dịch vụ giao hàng địa phương và dịch vụ công cộng (như xe chở cát, xe chở rác và xe chữa cháy) thường có kích thước xung quanh như vậy.

Loại nặng

Xe tải nặng là loại xe tải lớn nhất trên đường, thuộc lớp 8. Chúng bao gồm các ứng dụng nghề nghiệp như xe chở cát nặng, xe bơm bê tông và xe chở rác, cũng như xe đầu kéo 4x2 và xe đầu kéo 6×4.

Sự hư hại và mài mòn đường diễn ra rất nhanh với trọng lượng trục xe. Số lượng trục lái và loại hệ thống treo cũng ảnh hưởng đến mức độ mài mòn đường. Ở nhiều quốc gia có đường tốt, một chiếc xe tải có sáu trục có thể có trọng lượng tối đa là  hoặc cao hơn.

Xe tải địa hình

Xe tải địa hình bao gồm các loại xe tải thông thường và xe tải siêu nặng phù hợp với địa hình đường bộ, thường được trang bị các tính năng dành cho điều kiện địa hình như trục lái trước và lốp đặc biệt phù hợp cho các công việc như khai thác gỗ và xây dựng. Còn xe tải địa hình chuyên dụng không bị ràng buộc bởi giới hạn trọng lượng, như xe khai thác mỏ Liebherr T 282B.

Kích thước tối đa theo từng quốc gia
Ở Úc, quy định về trọng lượng và chiều dài xe tải rất phức tạp, bao gồm khoảng cách giữa các trục, loại trục/nhóm trục, phần sau thụt vào phía sau, điểm gắn rơ-mooc tới phía sau, chiều dài thân rơ-mooc, chiều dài từ trục tới điểm gắn rơ-mooc, và luật về chiều cao và rộng. Các giới hạn này nằm trong số cao nhất trên thế giới. Ví dụ, một B-double có thể nặng  và dài , và các đoàn tàu đường bộ sử dụng ở vùng chảo cạn có thể nặng  và dài .

Liên minh châu Âu cũng có quy định phức tạp về kích thước. Số lượng và khoảng cách giữa các trục, hệ thống lái, lốp đơn hoặc lốp đôi và loại hệ thống treo đều ảnh hưởng đến trọng lượng tối đa. Độ dài của xe tải, rơ-mooc, khoảng cách từ trục tới điểm nối, từ điểm nối tới phía sau của rơ-mooc và bán kính quay định rõ. Ngoài ra, có các quy định đặc biệt về vận chuyển container và các quốc gia có thể đặt ra các quy định riêng cho giao thông nội địa.

Luật cầu đường liên bang Hoa Kỳ quản lý mối quan hệ giữa trọng lượng tổng cộng của xe tải, số lượng trục, trọng lượng lên các trục và khoảng cách giữa các trục mà xe tải có thể đi trên hệ thống đường cao tốc nội địa. Mỗi tiểu bang xác định trọng lượng tối đa cho mỗi phương tiện, kết hợp và trọng lượng trên từng trục trên đường tiểu bang và địa phương.

Một điều độc đáo, ở Tiểu bang Michigan, giới hạn trọng lượng toàn bộ phương tiện là , gấp đôi so với giới hạn liên bang tại Hoa Kỳ. Tuy nhiên, một đề xuất thay đổi luật này đã bị đánh bại tại Hạ viện Michigan vào năm 2019.

Thiết kế
Gần như tất cả các loại xe tải đều có cấu trúc chung gồm: một khung gầm, một buồng lái, một không gian để đặt hàng hóa hoặc thiết bị, các trục xe, hệ thống treo bánh xe, một động cơ và hệ thống truyền động. Ngoài ra, còn có thể có các hệ thống như hệ thống khí nén, thủy lực, làm mát bằng nước, và hệ thống điện. Nhiều xe tải còn có khả năng kéo theo một hoặc nhiều rơ moóc hoặc bán rơ moóc.

Buồng lái

"Buồng lái", hay còn gọi là "buồng lái", là không gian bị đóng kín nơi người lái ngồi. "Nơi nghỉ" là một khoang được gắn vào hoặc tích hợp với buồng lái, cho phép người lái nghỉ ngơi khi không lái xe, thường thấy ở các loại xe tải bán rơ moóc.

Có một số cấu hình khác nhau cho buồng lái:
 "Cab over engine" (COE) hoặc "mũi phẳng": ở đây, người lái ngồi phía trên trục bánh xe trước và động cơ. Kiểu thiết kế này phổ biến ở châu Âu, nơi chiều dài tổng thể của xe tải bị hạn chế chặt chẽ, và cũng được sử dụng rộng rãi ở các khu vực khác trên thế giới. Đây là kiểu thiết kế thông thường trong các xe tải nặng Bắc Mỹ, nhưng đã giảm đi phổ biến khi giới hạn chiều dài được gia tăng vào đầu thập kỷ 1980. Tuy nhiên, kiểu thiết kế này vẫn phổ biến ở Bắc Mỹ cho các xe tải trung và nhẹ. Để tiếp cận động cơ, toàn bộ buồng lái có thể nghiêng về phía trước, từ đó gọi là "buồng lái nghiêng". Loại buồng lái này phù hợp đặc biệt với điều kiện giao hàng ở châu Âu, nơi nhiều con đường yêu cầu bán kính quay nhỏ do thiết kế mũi phẳng có chiều dài trục bánh xe ngắn hơn.
 "Cab-under" (nguyên tác là "buồng lái dưới"): đây là kiểu người lái ngồi ở phía trước thấp nhất có thể để tạo ra không gian chứa hàng tối đa. Có một số ví dụ do Hunslet, Leyland, Bussing, Strick và Steinwinter sản xuất.
 "Tiêu chuẩn": đây là buồng lái người lái nằm phía sau động cơ, tương tự như hầu hết các xe hơi hay xe bán tải. Nhiều buồng lái mới có thiết kế thon gọn, có một nắp ca-pô nghiêng và các tính năng khác để giảm lực cản không khí. Kiểu buồng lái này phổ biến nhất ở Bắc Mỹ, Úc và Trung Quốc, và được gọi là "buồng lái Mỹ" ở Anh, và "buồng lái đạn" ở Hà Lan.
 Thiết kế "Buồng lái bên cạnh động cơ" được sử dụng cho các loại xe xe nâng container tại các cảng và cho các loại xe chuyên dụng khác chở hàng dài như ống. Loại này thường được tạo ra bằng cách thay thế một bên hành khách của xe tải mũi phẳng bằng một phần mở rộng của khoang chứa hàng.

Một phát triển tiếp theo từ điều này là xe nâng bánh xe tải có khả năng tải hỗ trợ bên hông. Điều này có thể được mô tả như một loại phương tiện được chế tạo đặc biệt, có các đặc tính tương tự như một loại xe tải loại này, cộng với khả năng nâng được hàng hóa của chính nó.

Động cơ và động cơ máy

Hầu hết các xe tải nhỏ như các loại xe SUV, xe vận tải hoặc xe bán tải, và cả xe tải nhẹ và trung bình ở Bắc Mỹ, Trung Quốc và Nga đều sử dụng động cơ xăng (động cơ xăng), nhưng hiện nay có nhiều mẫu xe dùng động cơ diesel. Hầu hết các loại xe tải nặng hơn sử dụng động cơ diesel bốn kỳ với bộ tăng áp và bộ làm lạnh sau nén. Các loại xe tải nặng khỏi đường sử dụng động cơ kiểu máy xe lửa như động cơ V12 Detroit Diesel chạy hai kỳ. Một tỷ lệ lớn các xe tải chở rác tại Hoa Kỳ sử dụng động cơ CNG (khí tự nhiên nén) do chi phí nhiên liệu thấp và khí thải carbon giảm đi.

Một phần quan trọng các xe tải sản xuất tại Bắc Mỹ sử dụng động cơ do hãng sản xuất động cơ độc lập cuối cùng còn lại (Cummins), nhưng hầu hết các nhà sản xuất ô tô toàn cầu như Volvo Trucks và Daimler AG đều quảng cáo các động cơ "độc quyền" của họ.

Tại Liên minh châu Âu, tất cả các động cơ mới cho xe tải phải tuân thủ quy định về khí thải Euro VI.

Đến năm 2019, có một số công nghệ thay thế đang cạnh tranh để thay thế việc sử dụng động cơ diesel trong các xe tải nặng. Động cơ CNG được sử dụng rộng rãi trong ngành công nghiệp xử lý chất thải ở Mỹ và trong các thiết bị trộn bê tông khác, nhưng hạn chế về tầm hoạt động đã ngăn cản việc sử dụng rộng rãi hơn trong các ứng dụng vận tải hàng hóa. Xe tải điện nặng và xe tải sử dụng khí hydro là những sản phẩm mới trên thị trường vào năm 2021, nhưng các công ty vận tải hàng hóa lớn đang quan tâm. Mặc dù ô tô sẽ là lựa chọn đầu tiên, việc loại bỏ các phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch cũng bao gồm các loại xe tải. Theo tạp chí The Economist, "Xe tải điện có lẽ sẽ chạy bằng khí hydro, không phải pin, vì pin quá đắt." Các nhà nghiên cứu khác cho rằng khi các bộ sạc nhanh hơn có sẵn, pin sẽ cạnh tranh với động cơ diesel cho tất cả các loại xe, trừ có lẽ là các loại xe tải nặng nhất.

Hệ truyền động

Xe tải nhỏ và ô tô thường dùng cùng loại hộp số, bao gồm tự động hoặc cơ học với synchromesh (bộ đồng bộ). Xe tải lớn thường dùng hộp số cơ học không đồng bộ để giảm kích thước và trọng lượng. Hộp số không đồng bộ yêu cầu nhấn ly hợp hai lần khi chuyển số, hoặc sử dụng cách "floating" - không dùng ly hợp trừ khi bắt đầu và dừng xe, giúp chuyển số nhanh hơn và bảo vệ ly hợp.

Kỹ thuật nhấn ly hợp hai lần cho phép đồng bộ vòng tua động cơ và hộp số để chuyển số mượt mà. Khi tăng số, người lái thả pedal ga và nhấn pedal ly hợp khi chuyển sang trạng thái trung lập, sau đó nhấn pedal ly hợp nhanh và đẩy số lên. Khi giảm số, người lái tương tự nhấn pedal ly hợp, nhưng lúc này cần tăng vòng tua động cơ để đồng bộ trước khi chuyển số mượt mà. Cách "skip changing" cũng phổ biến, tương tự nhưng giữ trạng thái trung lập hơn.

Ở Bắc Mỹ, xe tải thường có hộp số 9, 10, 13, 15, hoặc 18 số. Hộp số hỗn hợp tự động và hộp số cơ học tự động ngày càng phổ biến. Ở châu Âu, xe tải lớn thường có hộp số cơ học 8, 10, 12, hoặc 16 số, còn hộp số tự động có thể có 5 đến 12 số. Hầu hết hộp số xe tải nặng sử dụng kiểu "range and split" để chọn số, với việc chọn khoảng và các số "half" hoặc "split" trước khi chọn số chính.

Khung xe

Khung xe tải gồm hai thanh ray hình hộp hoặc hình chữ C song song, nối bằng thanh ngang gọi là crossmembers. Cấu trúc này thường được gọi là khung thang vì giống cái thang nếu đặt đứng. Các thanh ray gồm phần dọc dài và hai phần ngang ngắn. Phần dọc chống uốn khi có tải dọc từ trên khung. Thường là phẳng trên xe tải nặng, có thể nghiêng hoặc cong để làm cho không gian rộng hơn xung quanh động cơ hoặc trục lái. Lỗ trên thanh ray dùng để gắn bộ phận xe, dây cáp hoặc điều chỉnh khung tại nhà máy sản xuất hoặc cửa hàng sửa chữa.

Khung thường làm từ thép, nhưng cũng có thể từ nhôm để giảm trọng lượng. Đầu kéo nặng thường sử dụng hệ thống nối "fifth wheel hitch".

Các loại thân xe
Xe tải thùng ("xe tải mui bạt" ở Anh) có thành và mái, tạo ra một không gian chứa hàng kín. Phía sau có cánh cửa để dỡ hàng; thỉnh thoảng có cửa bên hông.

Xe tải Khung gầm có cabin có một cabin hoàn toàn kín phía trước, với khung gầm trần không sau, thích hợp để gắn kết một tải trọng đặc biệt sau này, như một thân xe xe chữa cháy hoặc xe cấp cứu.

Xe trộn bê tông có một trống quay trên một trục nghiêng, quay theo một hướng để trộn và theo hướng khác để đổ bê tông xuống ống thoát. Do trọng lượng và yêu cầu về công suất của thân trống và các công trình xây dựng khó khăn, các xe trộn phải rất mạnh mẽ.

Xe tải hai cầu lái là các phương tiện được sử dụng để lái phía sau của các moóc.

Xe tải đổ ("xe tải xúc" ở Anh) chuyên chở vật liệu lỏng như cát, sỏi hoặc đất trong xây dựng. Một chiếc xe tải đổ điển hình có một ngăn mở ở phía sau và nâng lên ở phía trước, cho phép vật liệu trong ngăn được đổ ra ("đổ") xuống mặt đất phía sau xe.

Xe tải mui phẳng có một thân xe với bề mặt phẳng hoàn toàn. Điều này cho phép việc nạp hàng nhanh chóng và dễ dàng nhưng không có bảo vệ cho hàng hóa. Thỉnh thoảng có thêm các bên treo hoặc có thể tháo rời.

Xe tải lạnh có các tấm cách nhiệt làm thành và mái và sàn, được sử dụng để vận chuyển hàng tươi và đông lạnh như kem, thực phẩm, rau củ và thuốc đông y. Chúng thường được trang bị cánh cửa sau hai cánh, nhưng thỉnh thoảng có cửa bên hông.

Xe tải rác có thân xe đặc biệt để thu gom và thường là nén rác được thu thập từ các khu vực đô thị, thương mại và công nghiệp. Ứng dụng này sử dụng rộng rãi cấu hình cab-over ở Bắc Mỹ, để cung cấp khả năng vận hành tốt hơn trong các tình huống chật hẹp. Chúng cũng là những chiếc xe có trọng tải và trọng lượng to nhất trên đường công cộng.

Xe đầu kéo nửa trailer ("xe kéo nửa trailer" ở Anh) có một bánh xe thứ năm để kéo một nửa trailer thay vì có thân xe.

Xe tải chở hóa chất ("xe chở hóa chất" ở Anh) được thiết kế để chở các chất lỏng hoặc khí. Thông thường, chúng có một bình tròn nằm ngang trên khung gầm. Có nhiều biến thể do sự đa dạng rộng rãi về các chất lỏng và khí có thể được vận chuyển.

Xe kéo văng ("xe sửa chữa" ở Anh) được sử dụng để khôi phục và/hoặc kéo các phương tiện gặp sự cố. Thông thường, chúng được trang bị một cần cẩu có dây cáp; các bộ nâng bánh/ khung gầm đang trở nên phổ biến trên các chiếc xe tải mới hơn.

Bán hàng và các vấn đề liên quan

Nhà sản xuất

Thị trường xe tải toàn cầu

Tác động đến môi trường

Tương tự như ô tô, xe tải đóng góp vào ô nhiễm không khí, tiếng ồn và ô nhiễm nước. Tuy nhiên, khác với ô tô, tính đến năm 2022, hầu hết xe tải chạy bằng dầu diesel, và khí thải từ động cơ diesel đặc biệt đe dọa sức khỏe. Một số nước có tiêu chuẩn về khí thải khác nhau cho xe tải và ô tô.

Khí thải NOx và hạt bụi thải ra từ xe tải rất đe dọa cho sức khỏe, gây hàng nghìn trường hợp tử vong sớm hàng năm chỉ tại Mỹ. Vì các xe tải cũ thường gây ra nguy hiểm lớn, nhiều thành phố đã cấm xe tải thế kỷ 20. Ô nhiễm không khí cũng đe dọa sức khỏe của các tài xế xe tải chuyên nghiệp.

Hơn một phần tư lượng khí thải nhà kính toàn cầu  đến từ giao thông vận tải hàng đường, vào năm 2021 đã có hơn 1.700 triệu tấn từ xe tải trung và nặng, vì vậy nhiều nước đang hạn chế thêm các khí thải  từ xe tải để giúp hạn chế biến đổi khí hậu. Nhiều tổ chức môi trường ủng hộ việc thực thi luật và các chính sách khuyến khích chuyển đổi từ đường bộ sang đường sắt, đặc biệt tại châu Âu. Nhiều quốc gia đã cam kết rằng 30% doanh số bán ra của xe tải và xe buýt sẽ không thải khí vào năm 2030.

Liên quan đến ô nhiễm tiếng ồn, xe tải thải ra mức âm thanh cao hơn rất nhiều ở mọi tốc độ so với các xe ô tô thông thường; sự tương phản này đặc biệt mạnh mẽ ở những chiếc xe tải nặng. Có một số khía cạnh của hoạt động xe tải góp phần tạo thành âm thanh tổng thể được phát ra. Âm thanh liên tục là những tiếng từ lốp cuốn trên đường và tiếng hum không ngừng của động cơ diesel ở tốc độ cao trên đường cao tốc. Âm thanh ít thường xuyên hơn, nhưng có thể đáng chú ý hơn, là những điều như tiếng huýt sáo cách âm đột ngột và có tần số cao của bộ tăng áp khi tăng tốc, hoặc âm thanh ồn ào đột ngột của bộ giảm tốc exhaust brake khi đi qua đoạn đường xuống dốc. Đã có các quy định về tiếng ồn để kiểm soát nơi và khi nào sử dụng bộ phanh động cơ được phép.

Sức khỏe và an toàn cho người điều khiển

Buồng lái xe tải là một hệ thống kiểm soát nguy cơ giúp bảo vệ người lái khỏi các chất ô nhiễm gây hại trong không khí. Như một không gian kín, nó là một ví dụ về kiểm soát kỹ thuật. Buồng lái kín đã được sử dụng trên các phương tiện nông nghiệp, khai thác mỏ, và xây dựng trong nhiều thập kỷ. Hầu hết các buồng lái kín hiện đại đi kèm với hệ thống sưởi, thông gió, và điều hòa không khí (HVAC) để chủ yếu duy trì nhiệt độ thoải mái và cung cấp không khí an toàn cho người lái. Hệ thống HVAC có thể tích hợp các bộ lọc khác nhau để loại bỏ các chất ô nhiễm như bụi, hạt bụi vi khí diesel (DPM), và các hạt phân tán khác.

Hai yếu tố quan trọng của một khuôn viên môi trường hiệu quả bao gồm một hệ thống lọc tốt và một khuôn viên có tính kín đáo tốt (được cách ly kín khỏi môi trường bên ngoài). Đề xuất rằng hệ thống lọc ít nhất phải lọc ra 95% hoặc nhiều hơn của các hạt phân tán hô hấp trong không khí từ dòng không khí hút vào, kèm theo một thành phần lọc tái tuần hoàn cho không khí bên trong. Tính kín đáo tốt của khuôn viên cũng cần thiết để đạt được áp suất dương nhằm ngăn chặn sự xâm nhập của các hạt phân tán do gió thổi vào khuôn viên, cũng như để giảm thiểu sự rò rỉ không khí xung quanh hệ thống lọc. Các phương pháp kiểm tra và mô hình hóa toán học của các khuôn viên môi trường cũng có ích để định lượng và tối ưu hóa thiết kế hệ thống lọc, cũng như duy trì hiệu suất bảo vệ tốt nhất cho người sử dụng khuôn viên.

Vấn đề vận hành

Thuế
Tại Hoa Kỳ, các xe tải thương mại phải đóng thuế sử dụng đường cao hơn so với các phương tiện khác và phải tuân theo các quy định nghiêm ngặt. Có một số lý do khiến xe tải thương mại phải đóng thuế sử dụng đường cao hơn: chúng lớn hơn và nặng hơn so với hầu hết các phương tiện khác, gây ra sự hao mòn nhiều hơn mỗi giờ trên đường; và xe tải cùng với tài xế thường hoạt động trên đường nhiều giờ hơn mỗi ngày. Quy định về thuế sử dụng đường khác nhau ở từng khu vực.

Hư hại đến mặt đường
Tuổi thọ của một lớp mặt đường được đo bằng số lượt trục xe qua. Điều này có thể được đánh giá bằng Faktor Tương đương Tải trọng, nói rằng sự hư hại từ lần qua của một trục xe tỉ lệ thuận với lũy thừa thứ tư của trọng lượng, vì vậy một trục xe chở 10 tấn tiêu thụ 10.000 lần tuổi thọ mặt đường so với một trục xe chở 1 tấn. Vì lý do này, chi phí mặt đường cho xe tải chở hàng tương đương với hàng ngàn xe hơi, và chúng phải trả thuế và phí cao hơn trên các con đường cao tốc.

An toàn xe HGV tại Liên minh châu Âu (EU)
Các xe thương mại trên 3,5 tấn phải tuân thủ giới hạn tốc độ tối đa 90 km/h thông qua hệ thống giới hạn tốc độ trong xe.

Các xe thương mại trên 3,5 tấn phải được trang bị hệ thống bảo vệ chống xâm nhập phía trước, bên hông và phía sau xe để ngăn chặn tình huống người khác bị đè qua xe.

Xe tải phải có gương soi điểm mù để tài xế có tầm nhìn rộng hơn so với gương chiếu hậu thông thường.

Chú thích

Xe kéo và phụ kiện
Phương tiện ra mắt năm 1895


title: Đầm Môn

text:
Bán đảo Đầm Môn nằm trong vịnh Vân Phong, thuộc xã Vạn Thạnh, huyện Vạn Ninh, tỉnh Khánh Hòa, cách thành phố Nha Trang khoảng 104 km theo Quốc lộ 1 về phía Bắc (cách 45 km theo đường biển). Bán đảo có tất cả ba thôn: Đầm Môn Hạ, Đầm Môn Thượng và Xuân Đừng.

Tổng thể

Nằm trong khu vực bán đảo Hòn Gốm, bán đảo Đầm Môn có diện tích tự nhiên 128 km², bán đảo có khoảng 20 đảo lớn nhỏ và có rừng nguyên sinh. Đầm Môn chiếm diện tích mặt nước khoảng dưới 1.000ha so với 80.000ha mặt nước của toàn vịnh và được che chắn bởi bán đảo Hòn Gốm và Hòn Lớn, nên khá lặng gió. Gần như chỉ tại đây là có mặt bằng thuận lợi là một bãi cát phẳng dài khoảng 2 km có thể xây dựng hạ tầng của cảng, phần còn lại sát mặt biển là núi và đá.
Các đảo đó là:
Đảo Hòn Ông
Bãi Ông Cố
Bãi Hòn Me
Bãi Xuân Đừng
Đảo Hòn Lớn
Đảo Hòn Đỏ
Đảo Hòn Săng

Du lịch
Đầm Môn là một trong những điểm du lịch mà Tổ chức Du lịch thế giới đã tiến hành khảo sát và đánh giá rất cao. Ở đây có đầy đủ mọi điều kiện tự nhiên tối ưu cho sự phát triển du lịch sinh thái: khí hậu, bờ biển, rừng núi, cảnh quan, môi trường sinh thái, cảng biển, nguồn cung cấp hải sản. Các điểm tham quan du lịch mà khách có thể tham quan và nghỉ dưỡng bao gồm:
Làng Đầm Môn: Con đường dẫn đến làng Đầm Môn kéo dài 18,5 km được hoàn thành vào tháng 6 năm 2002 dưới chân đèo Cổ Mã chạy suốt đến Đầm Môn. Khu vực này chìm trong cát, dân cư thưa thớt.
Đầm Môn Thượng: Nơi có khu vực đồi cát cao, nơi có thể ngắm biển ở phía xa.
Làng Xuân Đừng: Nơi có dân tộc ít người là Đàng Hạ sinh sống. Nơi đây có bãi tắm khá sạch và đẹp là bãi tắm Xuân Đừng. Nơi đây là khu vực duy nhất ngay cạnh bờ biển có nước ngọt.
Đảo: Đầm Môn có tất cả 20 đảo lớn nhỏ, trên đảo là những khu rừng nguyên sinh. Sau vùng núi, du khách bắt đầu thám hiểm dưới nước. Đầm Môn là khu vực có hệ sinh thái san hô phát triển khá điển hình của Việt Nam. Tại đây có dịch vụ lặn biển nhìn ngắm các rặng san hô, tắm biển, đi thuyền ra vịnh Vân Phong,... Các đảo này là điểm tham quan hấp dẫn, phong cảnh hoang sơ. Dịch vụ du lịch nơi đây còn hoang sơ và cơ sở vật chất yếu kém. Các bãi tắm ở đây có thể kể đến như: bãi tắm Ông Hảo, bãi tắm Xuân Đừng, bãi Me,bãi Ông Cố

Nghề nuôi cá
Ngoài việc nghề đánh bắt cá phát triển, Đầm Môn còn là nơi phát triển nghề đánh bắt và nuôi trồng thủy hải sản. Nổi tiếng nhất vùng này, người ta thường nuôi tôm hùm, cá bóp, hào, v..v..

Tham khảo

Bán đảo Việt Nam
Địa mạo Khánh Hòa


title: Drapetes coiffaiti

text:
Drapetes coiffaiti là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Cobos miêu tả khoa học năm 1972.

Chú thích

Tham khảo

Drapetes


title: Hemipyxis maxima

text:
Hemipyxis maxima là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 2000.

Chú thích

Tham khảo

Hemipyxis


title: Merlines

text:
Merlines  là một xã thuộc tỉnh Corrèze trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền trung Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Corrèze

Tham khảo

Xã của Corrèze


title: Quận Lake, Florida

text:
Quận Lake là một quận thuộc tiểu bang Florida, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở Tavares.
Dân số theo điều tra năm 2010 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là 297052 người.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận này có diện tích 3000 km2, trong đó có 570 km2 là diện tích mặt nước.

Các quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Florida

Florida 1887
Khu dân cư thành lập năm 1887
Quận ở Đại Orlando
Randy Rhoads


title: Rivulicola dimidiatus

text:
Rivulicola dimidiatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được W.J. Macleay miêu tả khoa học năm 1888.

Chú thích

Tham khảo

Rivulicola


title: Trần Văn Chương

text:
Trần Văn Chương (1898 – 1986) là một luật sư Việt Nam, người từng giữ chức Bộ trưởng Bộ Ngoại giao thời kỳ Đế quốc Việt Nam, rồi Bộ trưởng Bộ Kinh tế của Việt Nam Cộng hòa thời Đệ Nhất Cộng hòa trước khi được bổ nhiệm là đại sứ tại Mỹ. Ông là anh của Ngoại trưởng Trần Văn Đỗ và là cha của Đệ Nhất Phu nhân thời Đệ Nhất Cộng hòa Việt Nam, Trần Lệ Xuân.

Thân thế
Ông quê ở Nam Kỳ, con của tổng đốc Nam Định Trần Văn Thông và là cháu gọi Bùi Quang Chiêu là cậu. Ông từng sang Pháp học đỗ bằng luật sư (1922) rồi về hành nghề tại Bạc Liêu. Ông là người Việt đầu tiên đậu bằng tiến sĩ Luật của Pháp năm 1922. Có một thời ông còn làm luật sư Tòa Thượng thẩm Hà Nội.

Theo Trịnh Văn Phú, khi Đảng Cộng sản Đông Dương phát động Phong trào đấu tranh Dân chủ, Trần Văn Chương từng nhận lời bào chữa cho nhóm làm báo Le Travail (tờ báo hoạt động công khai của Đảng Cộng sản Đông Dương).

Sự nghiệp chính trị
Trần Văn Chương xuất hiện trên chính trường khi ông được bổ làm Bộ trưởng Bộ Ngoại giao của Đế quốc Việt Nam trong chính phủ Trần Trọng Kim năm 1945. Năm 1955 ông được phái làm đại sứ Việt Nam Cộng hòa tại Mỹ dưới thời Đệ Nhất Cộng hòa. Ngày 22 tháng 8 năm 1963 ông từ chức đại sứ để phản đối chính sách nhiều người cho là ưu đãi đạo Thiên Chúa giáo La Mã của Tổng thống Ngô Đình Diệm.

Gia đình
Bà Trần Văn Chương, nhũ danh Thân Thị Nam Trân (1910-1986) là cháu ngoại của vua Đồng Khánh, từng là quan sát viên thường trực tại Liên Hợp Quốc. Bà là con gái thượng thư Bộ Binh Thân Trọng Huề.

Ông bà Trần Văn Chương có ba người con: Trần Lệ Chi, Trần Lệ Xuân và Trần Văn Khiêm.
 Trần Lệ Chi lấy luật sư Nguyễn Hữu Châu, từng là Bộ trưởng Bộ Nội vụ kiêm Bộ trưởng Phủ Tổng thống (1956). Sau bà ly dị Nguyễn Hữu Châu và lấy Etienne Oggeri sang sống ở Hoa Kỳ. Oggeri là tác giả cuốn sách săn bắn I Killed for a Living.
 Trần Lệ Xuân lấy Ngô Đình Nhu, cố vấn của Tổng thống Ngô Đình Diệm.
 Trần Văn Khiêm, trước có vợ người Đức

Bị sát hại
Hai ông bà Trần Văn Chương bị giết chết trong căn nhà của họ tại Hoa Kỳ ngày 26 tháng 7 năm 1986. Trần Văn Khiêm, bị cảnh sát Mỹ bắt giữ và buộc tội ông là thủ phạm. Nhưng sau đó toà án Mỹ tha ông Khiêm với lý do bị bệnh tâm thần và trục xuất Khiêm sang Pháp.

Chú thích

Bộ trưởng Quốc gia Việt Nam
Bộ trưởng Đế quốc Việt Nam
Bộ trưởng Việt Nam Cộng hòa
Luật sư Việt Nam
Nhà ngoại giao Việt Nam thời Đế quốc Việt Nam
Nhà ngoại giao Việt Nam thời Quốc gia Việt Nam
Nhà ngoại giao Việt Nam Cộng hòa
Nhân vật trong chiến tranh Việt Nam
Sinh thập niên 1890
Mất năm 1986
Người họ Trần tại Việt Nam


title: 17 tháng 11

text:
Ngày 17 tháng 11 là ngày thứ 321 (322 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 44 ngày trong năm.

Sự kiện
794 – Thiên hoàng Kanmu dời đô từ Nagaoka đến Heian, mở đầu Thời kỳ Heian trong lịch sử Nhật Bản.

Thế kỷ 10
935 – Phòng thánh sứ Lý Phảng của Mân đem quân tiến vào hậu cung, đâm trọng thương Hoàng đế Vương Diên Quân, cung nhân không muốn ông phải chịu khổ nên giết ông, tức ngày Canh Thìn (19) tháng 10 năm Ất Mùi.

Thế kỷ 13
1292 theo lịch Julius – John Balliol được trở thành Quốc vương Scotland.

Thế kỷ 16
1558 – Nữ vương Anh Mary I băng hà, và em cùng cha khác mẹ là công chúa Elizabeth nối ngôi.

Thế kỷ 17
1603 – Người thám hiểm, nhà văn, và triều thần Anh Ngài Walter Raleigh ra tòa do tội phản quốc.

Thế kỷ 18
1777 – Các điều khoản liên bang được gửi đến các tiểu bang để họ thông qua.
1796 – Chiến tranh Napoléon: trong Trận Arcole, quân đội Pháp thắng quân đội áo ở nước Ý.o

Thế kỷ 19
1800 – Quốc hội Hoa Kỳ họp lần đầu tiên trong Điện Capitol Hoa Kỳ tại Washington, DC.
1820 – Đại úy Nathaniel Palmer được thành người Mỹ tới châu Nam Cực (Bán đảo Palmer lấy tên theo ông).
1839 – Kịch opera đầu tiên của Giuseppe Verdi, Oberto, conte di San Bonifacio ("Oberto, bá tước San Bonifacio) trình diễn đầu tiên ở Milan.
1855 – Nhà thám hiểm David Livingstone trở thành người Âu Châu đầu tiên nhìn thấy Thác Victoria, một trong những thác nước lớn nhất thế giới.
1856 – Tây Mỹ cổ: đối diện với Sông Sonoita ở miền nam Arizona ngày nay, Quân đội Hoa Kỳ xây dựng Pháo đài Buchanan để nhìn theo đất mới mua thuộc về Đất mua Gadsden.
1858 – Ngày số không của Ngày Julian chỉnh sửa.
1863 – Nội chiến Hoa Kỳ: Bao vây Knoxville bắt đầu khi quân đội của các Tiểu bang Liên minh Hoa Kỳ dẫn bởi Tướng James Longstreet bao vây thành phố Knoxville, Tennessee.
1869 – Ở Ai Cập, kênh đào Suez, nối Địa Trung Hải với Vịnh đỏ, được khai mạc trong tổ chức trau chuốt.
1871 – Hội Súng trường Quốc gia được hiến chương theo luật tiểu bang New York.

Thế kỷ 20
1903 – Đảng Lao động Dân chủ Xã hội Nga chia ra thành hai phần: đảng Bolshevik (theo tiếng Nga có nghĩa là "đa số") và đảng Menshevik ("thiểu số"). Sau đó đảng Menshevik trở thành đảng đa số, tức là theo đúng nghĩa thì đảng Menshevik trở thành bolshevik và đảng Bolshevik trở thành menshevik.
1950 – Đạt Lai Lạt Ma đời 14 là Tenzin Gyatso chính thức thân chính tại Tây Tạng ở tuổi 15, xử lý sự vụ chính trị và tôn giáo.
 1956 – Nguyên mẫu máy bay tiêm kích siêu âm Mirage III, do hãng Dassault Aviation của Pháp thiết kế và chế tạo, tiến hành chuyên bay đầu tiên.
 1970 – Nhà phát minh người Mỹ Douglas Engelbart nhận bằng sáng chế đối với chuột máy tính đầu tiên.
 1989: Tại Tiệp Khắc, cuộc Cách mạng Nhung bắt đầu với một cuộc biểu tình sinh viên ở Prague chống lại các chính sách của Thủ tướng Ladislav Adamec.
2000 – Alberto Fujimori bị bãi chức tổng thống của Peru.
2012 – Ít nhất 50 trẻ em thiệt mạng trong Tai nạn tàu hỏa Manfalut tại Ai Cập.
2013 – 50 người thiệt mạng trong tai nạn của Chuyến bay 363 của Tatarstan Airlines tại sân bay Kazan, Nga.

Sinh
9 – Vespasian, Hoàng đế La Mã (m. 79)
1686, Hoàng tử Dận Tường
1755 – Louis XVIII của Pháp (m. 1824)
1799 – Lê Thị Ái, phong hiệu Lục giai Tiệp dư, thứ phi của vua Minh Mạng nhà Nguyễn
1949 – Nguyễn Tấn Dũng, cựu thủ tướng Việt Nam
1978 – Rachel McAdams, nữ diễn viên Canada
1986 – Nani, cầu thủ bóng đá người Bồ Đào Nha.

Mất
935 – Vương Diên Quân, hoàng đế của nước Mân, tức ngày Canh Thìn (19) tháng 10 năm Ất Mùi.
1849 – Nguyễn Phúc Miên Vũ, tước phong Lạc Hóa Quận công, hoàng tử con vua Minh Mạng nhà Nguyễn (s. 1822)
1917 – Auguste Rodin, họa sĩ người Pháp
2014 – Phan Trọng Chinh, Trung tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa (s. 1931)

Những ngày lễ
 Ngày Sinh viên Quốc tế
 Ngày Thế giới vì Trẻ sinh non
 Ngày Đấu tranh vì tự do và dân chủ tại Séc và Slovakia, kỷ niệm Cách mạng Nhung.

Tham khảo

Tháng mười một
Ngày trong năm


title: Conopsia lambornella

text:
Conopsia lambornella là một loài bướm đêm thuộc họ Sesiidae. Nó được biết đến ở Nigeria.

Chú thích

Tham khảo

Conopsia


Hải quân Quân giải phóng Nhân dân Trung Quốc hay Hải quân Trung Quốc () là lực lượng hải quân của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc. Quy mô tổ chức của Hải quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc là cấp Quân chủng trực thuộc Quân ủy Trung ương Trung Quốc thực hiện chức năng quản lý và xây dựng lực lượng hải quân trong thời bình và hiệp đồng phối hợp với các Chiến khu khi tác chiến trong thời chiến.

Trước thập niên 1980, Hải quân Trung Quốc đóng vai trò thứ yếu so với Lục quân. Từ thập niên 1980 đến nay, lực lượng hải quân được Trung Quốc được ưu tiên hiện đại hóa và phát triển nhanh chóng, đến nay bao gồm gần 600 tàu chiến, 35.000 lính Hải quân Biên phòng và 56.000 Thủy quân Lục chiến, cùng 56.000 quân thuộc Lực lượng Không quân Hải quân, với vài trăm chiến đấu cơ trên bờ và các trực thăng trên các chiến hạm. Xét về quy mô thì Hải quân Trung Quốc hiện đứng thứ 2 thế giới (sau Hải quân Hoa Kỳ).

Lịch sử
Năm 1949, Mao Trạch Đông tuyên bố "Để chống lại bọn đế quốc xâm lược, ta cần có một lực lượng hải quân hùng mạnh". Một năm sau, vào tháng 03 năm 1950, trường Sĩ quan Hải quân được thành lập tại Đại Liên với đa số giảng viên là người Nga. Tháng 09 cùng năm, Hải quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc chính thức thành lập, quân số khởi đầu chọn từ các lực lượng hải quân địa phương trực thuộc Bộ Tổng Tham mưu tại Khương Yển (nay đặt tại Thái Châu, thuộc tỉnh Giang Tô). Lực lượng này thoạt đầu chỉ là một nhóm chiến hạm ô hợp tịch thu của Trung Hoa Quốc Dân đảng, và hai năm sau tăng cường thêm lực lượng không chiến. Giống như tổ chức quân đội chung, các chính ủy đều được đưa vào mỗi chiến hạm để nắm chắc các hạm trưởng.

Đến năm 1954, số cố vấn hải quân Liên Xô tăng lên đến 2.500 người – tỉ lệ một cố vấn Liên Xô cho 30 quân nhân hải quân Trung Quốc – và Liên Xô bắt đầu viện trợ các loại chiến hạm tối tân hơn. Với viện trợ của Liên Xô, năm 1954-1955, Hải quân Trung Quốc tổ chức lại thành ba hạm đội. Các chức vụ và cấp bậc sĩ quan hải quân cũng được thành lập từ đội ngũ sĩ quan lục quân. Ban đầu, việc chế tạo các chiến hạm nhờ vào sự giúp đỡ của Liên Xô, nhưng về sau, Trung Quốc tiến dần từ việc bắt chước chế tạo theo mẫu thiết kế các chiến hạm Liên Xô, đến có thể tự thiết kế và chế tạo chiến hạm các loại. Từng có một thời, quan hệ hai bên mật thiết đến độ có cả bàn tính dự định tổ chức một hạm đội chung cho cả hai lực lượng hải quân Xô-Trung.

Tuy cũng trải qua những biến động chính trị của thập niên 1950 và 1960, Hải quân Trung Quốc không bị ảnh hưởng nặng nề như Lục quân hoặc Không quân. Dưới thời lãnh đạo của Bộ trưởng Quốc phòng Lâm Bưu, Hải quân vẫn được đầu tư khá nhiều trong những năm nghèo đói sau Đại nhảy vọt. Trong Cách mạng Văn hóa, tuy một số chính ủy, tư lệnh đầu não bị truất quyền, và một số lực lượng hải quân được sử dụng để đàn áp cuộc bạo loạn tại Vũ Hán tháng 07 năm 1967, nhưng nói chung Hải quân Trung Quốc ít bị dính líu vào các biến động đang xảy ra trên toàn quốc vào thời điểm đó. Hải quân Trung Quốc vẫn tiếp tục công việc đóng thêm chiến hạm, huấn luyện thủy thủ và tu bổ các hạm đội. Tuy vậy, Hải quân Trung Quốc vẫn chủ yếu là một lực lượng bảo vệ bờ biển, hiếm khi triển khai lực lượng quá 100 dặm tính từ bờ biển.

Đến thập niên 1970, khi ngân sách quốc phòng dành cho hải quân lên đến 20% ngân sách quốc gia, thì Hải quân Trung Quốc phát triển vượt bực. Lực lượng tàu ngầm thông thường tăng vọt từ 35 đến 100 chiếc, các chiến hạm có khả năng bắn tên lửa tăng từ 20 lên đến 200 chiếc, và các chiến hạm loại lớn và các chiến hạm yểm trợ loại tuần dương cũng được chế tạo thêm. Hải quân Trung Quốc cũng đóng thêm tàu ngầm loại xung kích và loại chiến lược phóng tên lửa với động cơ chạy bằng năng lượng hạt nhân. Các tàu ngầm loại này đều có tầm hoạt động rất xa.

Đến thập niên 1980, dưới thời Tư lệnh Lưu Hoa Thanh, Hải quân Trung Quốc trở thành một lực lượng hải quân đáng kể trong khu vực, có khả năng tuần tiễu khá xa lãnh hải. Tuy nhiên, mức độ phát triển có phần chậm hơn thập niên trước đó. Các nỗ lực hiện đại hóa chú trọng nhiều hơn vào trình độ kỹ thuật và học vấn của thủy thủ. Đồng thời, sách lược hành quân biên phòng và cơ cấu lực lượng được chỉnh đốn và đặt trọng tâm vào các hoạt động tuần dương (blue-water operations) hơn tuần duyên (coastal defense), ngoài ra Hải quân Trung Quốc còn đẩy mạnh các chương trình huấn luyện hành quân hỗn hợp giữa các lực lượng tàu ngầm, chiến hạm, hải quân không chiến, và các lực lượng duyên phòng. Bằng chứng cho khả năng hoạt động tầm xa của Hải quân Trung Quốc đã tăng trưởng: (a) cuộc trục vớt một tên lửa liên lục địa (ICBM) năm 1980 do một hạm đội gồm 20 chiến hạm hành quân đến Tây Thái Bình Dương, (b) một số hành quân hải hành dài ngày trên biển Đông (Nam Hải) năm 1984 và 1985, (c) hai chiến hạm Trung Quốc có chuyến thăm giao hữu ba nước thuộc vùng Ấn Độ Dương năm 1985.

Năm 1979, Trung Quốc có hơn 140 tàu tên lửa, 53 tàu hộ tống, 12 khinh hạm, 11 tàu khu trục, 75 tàu ngầm và 15 tàu đổ bộ. Ngay cả khi đó, hầu hết các tàu vẫn ở mức lỗi thời, chỉ được trang bị các tên lửa và cảm biến đời cũ hơn khiến chúng không thể so sánh với các lực lượng hải quân lớn trên thế giới.

Đến thập niên 1980, dưới thời Tư lệnh Lưu Hoa Thanh, Hải quân Trung Quốc trở thành một lực lượng hải quân đáng kể trong khu vực, có khả năng tuần tiễu khá xa lãnh hải. Tuy nhiên, mức độ phát triển có phần chậm hơn thập niên trước đó. Các nỗ lực hiện đại hóa chú trọng nhiều hơn vào trình độ kỹ thuật và học vấn của thủy thủ. Đồng thời, sách lược hành quân biên phòng và cơ cấu lực lượng được chỉnh đốn và đặt trọng tâm vào các hoạt động tuần dương (blue-water operations) hơn tuần duyên (coastal defense), ngoài ra Hải quân Trung Quốc còn đẩy mạnh các chương trình huấn luyện hành quân hỗn hợp giữa các lực lượng tàu ngầm, chiến hạm, hải quân không chiến, và các lực lượng duyên phòng. Bằng chứng cho khả năng hoạt động tầm xa của Hải quân Trung Quốc đã tăng trưởng: (a) cuộc trục vớt một tên lửa liên lục địa (ICBM) năm 1980 do một hạm đội gồm 20 chiến hạm hành quân đến Tây Thái Bình Dương, (b) một số hành quân hải hành dài ngày trên biển Đông (Nam Hải) năm 1984 và 1985, (c) hai chiến hạm Trung Quốc thăm giao hữu ba nước thuộc vùng Ấn Độ Dương năm 1985.

Ngoài việc đẩy mạnh phát triển tầm hoạt động, Hải quân Trung Quốc cũng phát triển thêm về khả năng phóng tên lửa từ các chiến hạm và tàu ngầm. Năm 1982 Hải quân Trung Quốc bắn thử thành công một phi đạn bắn từ tàu ngầm. Hải quân Trung Quốc cũng chế tạo thành công một số tên lửa loại hạm-đối-hạm, hạm-đối-đất, đất-đối-hạm, và không-đối-hạm.

Hiện đại hóa

Kế hoạch và ưu tiên chiến lược

Trong vài năm gần đây, Hải quân Trung Quốc trở nên quan trọng vì có sự thay đổi trong tầm nhìn chiến lược của Trung Quốc. Các mối đe dọa chiến lược bao gồm giao tranh với Hoa Kỳ, hoặc tranh chấp với Nhật hay Đài Loan, hoặc giao tranh tại quần đảo Trường Sa. Trong sách lược hiện đại hóa hải quân nói chung, một trong những ưu tiên dài hạn là cải tổ và phát huy Hải quân Trung Quốc thành một Hải quân Viễn dương (远洋海军, blue-water navy).

Đầu những năm 1990, có nhiều nguồn tin cho rằng Hải quân Trung Quốc dự định chế tạo hoặc mua một hàng không mẫu hạm, nhưng ý tưởng này có vẻ không được ưu tiên so với những nhu cầu hiện đại hóa khác. Hầu hết các nhà nghiên cứu tin rằng nếu Trung Quốc không hiện đại hóa cả lực lượng hải quân, thì hàng không mẫu hạm không những có cũng vô dụng, mà còn tốn hao lây vào những chi phí khác của quân đội. Nhận định này có vẻ được sự đồng tình ủng hộ của các nhà lãnh đạo quân sự và chính trị. Năm 1998, Trung Quốc đã mua được hàng không mẫu hạm Varyag hạng Kuznetsov và kéo về cảng Đại Liên, đến năm 2012 họ đã hoàn tất việc tân trang và đưa nó vào hoạt động, chủ yếu dùng để huấn luyện phi công cất cánh và đáp trên biển.

Tháng 6 năm 2005, có nguồn tin trên mạng loan báo Hải quân Trung Quốc dự định sẽ chế tạo một hàng không mẫu hạm trị giá 30 tỉ nhân dân tệ (362 triệu US$), với trọng tải 78.000 tấn và do hãng đóng tàu Giang Nam đóng. Năm 2019, chiếc Hàng không mẫu hạm lớp 002 Sơn Đông với giãn nước tải 67.000 tấn được hạ thủy, đây là chiếc tàu sân bay đầu tiên do Trung Quốc tự đóng trong nước.

Thay đổi lớn trong thế kỷ 21
Hải quân Trung Quốc đã có bước nhảy vọt về chất lượng trong những năm 1990 khi họ quyết định mua loại khu trục hạm Sovremenny và mua tàu ngầm lớp Kilo của Nga. Các khu trục hạm Sovremenny được trang bị tên lửa chống chiến hạm loại SS-N-22, còn gọi là Tên lửa chống hạm vận tốc vượt âm 3M-80E. Theo các nhà nghiên cứu quốc phòng Tây phương, loại tên lửa này có khả năng tiêu diệt hàng không mẫu hạm, và nhiều chiến hạm trang bị loại tên lửa này đã được Trung Quốc tự đóng thêm.

Kỹ thuật đóng tàu của hải quân Trung Quốc ngày nay đã tiến rất xa qua sự giúp đỡ của Nga, và các khu trục hạm mới nhất của Trung Quốc sử dụng trang bị nội hóa có chất lượng không kém so với tiêu chuẩn phương Tây, với ra đa loại AEGIS và sườn tàu thiết kế kiểu chống ra-đa. Tiêu biểu là khu trục hạm lớp 055 được hạ thủy chiếc đầu tiên vào tháng 6/2017, nó có thể thực hiện phòng không tầm xa, tác chiến chống tàu mặt nước, tác chiến chống máy bay đối phương và cả tác chiến chống ngầm. Lớp Type 055 dài 180 mét, rộng 20 mét, là thiết kế phát triển từ lớp tàu khu trục tên lửa dẫn đường lớp Type 052D Lữ Dương III, nhưng giãn nước đạt tới gần 13.000 tấn. Với kích thước của nó, Bộ Quốc phòng Mỹ đã phân loại Type 055 là tàu tuần dương (CG) chứ không phải là tàu khu trục. Vũ khí chính của Type 055 bao gồm 112 hệ thống phóng thẳng đứng (VLS) có khả năng phóng các loại tên lửa đối không tầm xa, tên lửa chống hạm và tên lửa hành trình tấn công mặt đất, nó được xem là một trong những loại tàu chiến nổi có kích thước lớn và vũ trang mạnh nhất thế giới. Chỉ trong 4 năm (từ 2017 tới 2021), Trung Quốc đã hạ thủy 8 tàu Type 055.

Năm 2018, Hải quân Trung Quốc đã thực hiện các bước tiếp theo để mở rộng kế hoạch sản xuất hàng không mẫu hạm trong nước, đánh dấu sự phát triển nhanh chóng tham vọng hải quân nước xanh của Bắc Kinh. Năm 2020, Trung Quốc đã vận hành hai tàu sân bay với giãn nước mỗi chiếc khoảng 67.000 tấn: Chiếc Type 001 Liêu Ninh được đóng lại từ tàu lớp Kuznetsov được Trung Quốc mua từ Ukraine vào năm 1998; và chiếc tàu sân bay lớp 002 Sơn Đông là tàu sân bay đầu tiên được chế tạo trong nước, được chuyển giao cho Hạm đội Nam Hải vào năm 2019. Ngành đóng tàu của Trung Quốc đã chuẩn bị cho ra đời hàng không mẫu hạm tiếp theo, chiếc Type 003 với giãn nước khoảng 85.000 tấn và máy phóng điện từ, được cho là sẽ đi vào hoạt động năm 2023.

Trung Quốc có kế hoạch triển khai nhiều nhóm tác chiến tàu tàu sân bay (CSG), bao gồm tàu khu trục hạm tàng hình Type 055 mới, tàu khu trục phòng không Type 052D và một số tàu ngầm tấn công để hộ tống các tàu sân bay. Các tàu sân bay này dự kiến sẽ trang bị tiêm kích trên hạm Shenyang FC-31 mới, một máy bay chiến đấu tàng hình thế hệ thứ năm trên tàu sân bay. Trung Quốc được cho là đang có kế hoạch trang bị 6 tàu sân bay vào năm 2035. Một nguồn tin quân sự nói thêm rằng Trung Quốc có kế hoạch trang bị tổng cộng 10 tàu sân bay vào năm 2049.

Trong 11 năm (2008-2019), hải quân Trung Quốc đã đạt được tổng cộng gần 211 triệu giờ công lao động trong ngành đóng tàu và bảo dưỡng tàu, con số này tăng xấp xỉ 5 lần so với khoảng thời gian 11 năm trước đó. Riêng năm 2016, Hải quân Trung Quốc đã đưa 18 tàu chiến cỡ lớn vào hoạt động. Chất lượng tàu của Trung Quốc cũng đã được cải thiện: Theo ghi nhận của tổ chức RAND, hơn 70% hạm đội của Trung Quốc có thể được xếp vào loại hiện đại trong năm 2017, tăng so với mức dưới 50% trong năm 2010.

Hạm đội tàu ngầm của Hải quân Trung Quốc cũng có những bước tiến lớn. Các tàu ngầm lớp Kilo mua của Nga có khả năng hoạt động rất im lặng, và được trang bị hai loại vũ khí mới nhất: tên lửa chống chiến hạm loại 3M-54 Klub (biến thể xuất khẩu tầm bắn 220 km), và tên lửa thủy lôi loại VA-111 Shkval có tốc độ trên 320 km/giờ và tầm hoạt động 7,5 km. Các tàu ngầm loại mới của Hải quân Trung Quốc, kể cả loại Kilo, có thể được trang bị loại động cơ đẩy hoạt động không cần không khí, có nằm chờ rất lâu dưới biển để đột kích kẻ thù. Một số ước tính cho rằng năng lực tấn công tàu sân bay Mỹ của tàu ngầm Trung Quốc đã tăng khoảng hơn 20 lần từ năm 1996 đến năm 2017.

Năm 2020, Hải quân Trung Quốc đã trở thành lực lượng hải quân lớn nhất thế giới với 350 tàu chiến, so với 293 tàu của Hải quân Mỹ. Trong khi Hải quân Mỹ vẫn lớn hơn nhiều về tổng trọng tải tàu, lợi thế đó sẽ sớm bị san bằng do kế hoạch đóng tàu dày đặc của Trung Quốc. Một số chuyên gia nước ngoài đã dự báo đến năm 2035, hải quân Trung Quốc có thể sẽ sở hữu 430 tàu chiến hiện đại, bao gồm 270 tàu cỡ lớn (bao gồm 6 - 7 tàu sân bay) và 160 tàu cỡ nhỏ, chưa kể đến các loại tàu khác như tàu quét ngư lôi, tàu đổ bộ cỡ nhỏ và các tàu phụ trợ. Khi đó, hải quân Trung Quốc sẽ đạt đến quy mô lớn nhất thế giới, bất kể là đánh giá theo tiêu chí nào.

Hiện đại hóa vũ khí
Trong giai đoạn 1960 - 1980, vũ khí chống hạm của hải quân Trung Quốc chủ yếu được nhập khẩu hoặc sản xuất theo công nghệ mà Liên Xô chuyển giao. Tên lửa chống hạm chủ yếu của Trung Quốc thời kỳ này được chế tạo phỏng theo mẫu tên lửa P-15 Termit của Liên Xô, có tầm bắn 80 km và tốc độ cận âm.

Trong giai đoạn 1980 - 2000, tên lửa chống hạm chủ yếu của Trung Quốc được chế tạo phỏng theo mẫu tên lửa Exocet của Pháp, loại tên lửa này có tầm bắn khoảng 70 – 130 km (tùy theo phiên bản) và tốc độ cận âm. Năm 1997, Trung Quốc cũng nhập khẩu một số tên lửa Kh-31 vận tốc siêu âm của Nga để trang bị cho máy bay cũng như để nghiên cứu.

Từ thập niên 2000 trở đi, việc nghiên cứu chế tạo tên lửa chống hạm của Trung Quốc có bước tiến lớn về chất lượng, dần đạt mức hiện đại trên thế giới. Năm 2020, Trung Quốc có 3 loại tên lửa chống hạm chủ lực:
 YJ-12 là tên lửa hành trình chống hạm vận tốc siêu âm có tầm bắn đạt tới 400 km, vận tốc Mach 3. YJ-12 giống như là 1 phiên bản phóng to của tên lửa Kh-31, nó là một mối đe dọa lớn đối với các tàu chiến hiện đại do tầm xa và tốc độ siêu âm.
 YJ-18 là tên lửa hành trình chống hạm được phỏng theo nguyên mẫu 3M-54 Klub của Nga. Tên lửa đạt tốc độ Mach 0,8 ở giai đoạn bay hành trình đầu và giữa, sau đó phần đầu tên lửa tách ra và tăng tốc độ lên khoảng Mach 2,5-3 ở giai đoạn bay cuối gần 40 km. Giai đoạn bay siêu âm YJ-18 khiến đối phương còn rất ít thời gian để phản ứng với cuộc tấn công. Còn giai đoạn bay dưới âm giúp tiết kiệm nhiên liệu và tăng tầm tấn công. YJ-18 sử dụng hệ dẫn kết hợp quán tính, vệ tinh định vị Bắc Đẩu và đầu tự dẫn radar, mang phần chiến đấu kiểu nổ phá 300 kg hoặc kiểu chống radar/xung điện từ để phá hủy thiết bị điện tử trên tàu đối phương, có tầm bắn 220–540 km. Tín năng của YJ-18 đã gần đạt mức tương đương so với tên lửa 3M-54 Klub hiện đại của Nga.

 DF-21 là tên lửa đạn đạo chống hạm phóng từ bệ phóng di động trên mặt đất, có tầm bắn trên 1.500 km, mang đầu đạn nặng khoảng 600 kg. Tên lửa được trang bị đầu dò radar chủ động nên có khả năng tấn công chính xác tàu sân bay đang di chuyển. Với tầm bắn trên 1.500 km của DF-21, Trung Quốc sẽ có khả năng ngăn chặn việc hàng không mẫu hạm của Mỹ tấn công vào lãnh thổ nước này hoặc vào eo biển Đài Loan. Phiên bản cải tiến mới nhất là DF-21D được trang bị thêm nhiều đầu đạn mồi để đánh lừa radar của tàu địch, ngoài ra, đầu đạn của DF-21D có thể lao xuống mục tiêu với tốc độ Mach 10, tương đương 12.000 km/giờ nên rất khó khăn cho việc đánh chặn. Theo truyền thông Mỹ, tới năm 2018, Trung Quốc đã trang bị ít nhất 10 lữ đoàn tên lửa Đông Phong-21 (mỗi lữ đoàn có 6 tiểu đoàn). 60 tiểu đoàn này có thể đồng thời phóng được 360 quả tên lửa đạn đạo DF-21, đủ để thực hiện cuộc tấn công đồng loạt đối với 3 đội tàu sân bay Mỹ (mỗi tàu sân bay sẽ bị tới 120 tên lửa nhắm vào, khiến các hệ thống phòng thủ của đội tàu sân bay Mỹ không kịp đánh chặn hết). Một giáo sư tại Học viện Hải quân Mỹ đã nhận định rằng với DF-21D, tàu sân bay Mỹ sẽ không còn vị thế độc tôn trên biển như đã từng có kể từ kết thúc Thế chiến II. Năm 2015, Trung Quốc tiếp tục phát triển mẫu DF-26 (Đông Phong-26). So với DF-21, DF-26 có tầm bắn lớn hơn nhiều, ước tính đạt tới 3.000 - 5.000 km. Với tầm bắn này, các bệ phóng ở miền đông Trung Quốc có thể tấn công tàu sân bay Mỹ ở tận căn cứ ở Guam. DF-26 cũng có thể mang đầu đạn nặng tới 1,2 - 1,8 tấn (gấp 2-3 lần so với DF-21D), đủ sức đánh chìm cả 1 tàu sân bay cỡ lớn chỉ với 1-2 quả trúng đích

Các hoạt động
Theo nguồn tin từ các chuyên gia quân sự Nga (được Interfax-ABN trích dẫn), Hải quân Trung Quốc đang có kế hoạch thành lập 2 hạm đội xuyên đại dương hùng mạnh trước năm 2050 với tên gọi: Kế hoạch Con rồng đỏ (Xích long). Hạm đội này có thể triển khai tác chiến ở bất kỳ khu vực nào trên Thái Bình Dương. Trung Quốc cũng có kế hoạch hiện đại hóa các "hạm đội nước vàng" (hạm đội ven bờ) của họ thành "hạm đội nước sâu" (hạm đội biển khơi) trước năm 2020 với 2 nhiệm vụ "Mạch đảo" nhiệm vụ kiểm soát đến các tuyến chiến lược:
 Mạch đảo thứ nhất: phía Bắc đến Vladivostok (Nga), Hokkaido (bắc Nhật Bản), Nampo (thuộc Hàn Quốc), Ryuku (Trung Quốc gọi là Lưu Câu Kiều, quần đảo Điếu Ngư Đài (Trung Quốc đang tranh chấp với Nhật Bản), Quần đảo Trường Sa của Việt Nam, quần đảo Philippines; các vùng biển Hoàng hải, Đông Hải (tức biển Hoa Đông), Nam Hải (tức Biển Đông) đến eo biển Malacca (Singapore) và quần đảo Indonesia. Trọng điểm của giai đoạn "Mạch đảo thứ nhất" là Biển Đông (Trung Quốc gọi là biển Nam Trung Hoa)
 Mạch đảo thứ hai: phía Bắc đến quần đảo Aleutians (Hoa Kỳ), qua các vùng đảo Kuril (quần đảo đang có sự tranh chấp Nga-Nhật), Mariana, Carolina (thuộc Mỹ) và New Guinea (Bắc Australia). Trọng điểm của giao đoạn "Mạch đảo thứ hai"" là khống chế Hawai và bờ Tây nước Mỹ.

Tháng 9 năm 2005, phát ngôn viên quân sự Bộ Quốc phòng Nhật thông báo một số chiến hạm Hải quân Trung Quốc gồm một tuần dương hạm trọng tải 23.000 tấn, một khu trục hạm hạng Sovremenny trọng tải 7.940 tấn, một hộ tống tên lửa trọng tải 6.000 tấn, hai hải phòng hạm hạng Giang Hồ I (江湖, Jianghu I-class) trọng tải 1.702 tấn đã có mặt tại khu dầu khí Chunxiao (người Nhật gọi Shirakaba). Đây là nơi từng xảy ra tranh chấp gay gắt giữa Trung Quốc và Nhật.

Từ ngày 16 đến ngày 23 tháng 11 năm 2007, Hải quân Trung Quốc tập trận tại khu vực Quần đảo Hoàng Sa. Chính phủ nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam chính thức phản đối hoạt động này, do phía Trung Quốc đã không tôn trọng bộ Quy tắc ứng xử Biển Đông, và khu vực này thuộc lãnh hải của nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Hoạt động trong biển Đông
Từ ngày 16 đến ngày 23 tháng 11 năm 2007, Hải quân Trung Quốc tập trận tại khu vực Quần đảo Hoàng Sa. Chính phủ nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam chính thức phản đối hoạt động này, do phía Trung Quốc đã không tôn trọng bộ Quy tắc ứng xử Biển Đông, và khu vực này thuộc lãnh hải của nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Hải quân Trung Quốc đã có những hành động mà phía Việt Nam cho là gây hấn như: bắt giữ các tàu cá của ngư dân, thậm chí bắn vào tàu đánh cá của ngư dân Việt Nam làm vỡ tàu, chết người trên vùng biển thuộc chủ quyền của Việt Nam, đồng thời tịch thu toàn bộ phương tiện đánh bắt cá và sản phẩm đánh bắt của ngư dân Việt Nam rồi đưa ra tòa phạt vi cảnh, hoặc cho tàu cản trở hoạt động của Tập đoàn Dầu khí quốc gia Việt Nam..

Lãnh đạo hiện nay
Tư lệnh: Đô đốc Đông Quân
Chính ủy: Đô đốc Tần Sinh Tường
Tham mưu trưởng: Phó Đô đốc Trương Văn Đán

Lãnh đạo qua các thời kỳ

Tư lệnh
 Tiêu Kính Quang（1/1950—1/1980）
 Diệp Phi（1/1980—8/1982）
  Lưu Hoa Thanh（8/1982—1/1988）
 Trương Liên Trung（1/1988—11/1996）
 Thạch Vân Sinh（11/1996—6/2003）
 Trương Định Phát（6/2003—8/2006）
 Ngô Thắng Lợi（8/2006—1/2017）
 Thẩm Kim Long (1/2017—8/2021)

Chính ủy
 Tô Chấn Hoa（2/1957—1/1967）
 Lý Tác Bằng（5/1967—9/1971, Chính ủy đệ Nhất）
Vương Hoàng Khôn（5/1966—10/1977，Chính ủy đệ Nhị）
 Tô Chấn Hoa（3/1973—2/1979，Chính ủy đệ Nhất)
Đỗ Nghĩa Đức（10/1977—1/1980，Chính ủy đệ Nhị）
 Hiệp Phi（2/1979—1/1980）
 Lý Diệu Văn（10/1980—4/1990）
  Ngụy Kim Sơn（4/1990—12/1993）
 Chu Khôn Nhân（12/1993—7/1995）
  Dương Hoài Khánh（7/1995—6/2003）
 Hồ Ngạn Lâm（6/2003—7/2008）
  Lưu Hiểu Giang（7/2008—12/2014）
 Miêu Hoa（12/2014—9/2017)
 Tần Sinh Tường（9/2017—nay）

Các hạm đội

Lực lượng tác chiến của Hải quân Trung Quốc có ba hạm đội:

Hạm đội Bắc Hải
Bộ Tư lệnh Hạm đội đặt tại Thanh Đảo thuộc tỉnh Sơn Đông. Hạm đội này có khu vực trách nhiệm vùng vịnh Bột Hải và Hoàng Hải. Soái hạm của hạm đội nầy là khu trục hạm Cáp Nhĩ Tân, thuộc loại trang bị tên lửa có điều khiển (guided-missile destroyer - DDG).

Hạm đội Đông Hải
Bộ Tư lệnh Hạm đội đặt tại Ninh Ba, thuộc tỉnh Chiết Giang. Hạm đội nầy có khu vực trách nhiệm vùng Đông Hải. Soái hạm là tuần dương hạm J302 Sùng Minh Đảo.

Hạm đội Nam Hải
Bộ Tư lệnh Hạm đội đặt tại Trạm Giang thuộc tỉnh Quảng Đông. Hạm đội nầy có trách nhiệm kiểm soát vùng Nam Hải. Soái hạm là tuần dương hạm AOR/AK 953 Nam Xương. Hạm đội Nam Hải là lực lượng trực tiếp giao tranh với Hải quân Việt Nam trong những cuộc tranh chấp lãnh hải vào các thập niên 1970 và 1980.

Trang bị (năm 2020)

Tàu sân bay
 1 Hàng không mẫu hạm Liêu Ninh
 1 Hàng không mẫu hạm lớp 002 Sơn Đông
 1 Hàng không mẫu hạm lớp 003 Phúc Kiến

Khu trục hạm (Destroyer)

 4 Khu trục hạm 956/ 956EM Hạng Sovremenny; Trọng tải 7.940 tấn
 1 Khu trục hạm 051B hạng Luhai (Lữ Hải); Trọng tải 6.100 tấn
 2 Khu trục hạm 051C hạng Luzhou (Lữ châu):Trọng tải 7.100 tấn
 2 Khu trục hạm 052B hạng Luyang (Lữ Dương): Trọng tải 6.500 tấn
 6 Khu trục hạm 052C hạng Luyang II (Lữ Dương 2): Trọng tải 6.500 tấn
 15 Khu trục hạm 052D hạng Luyang III (Lữ Dương 3): Trọng tải 7.500 tấn
 5 Khu trục hạm 055 hạng Renhai: Trọng tải 13.000 tấn
 Tổng cộng: 35 chiếc

Khinh hạm (Frigate)
 2 tàu Loại 052 hạng Luhu (Lữ Hộ); Trọng tải: 4800 tấn
 2 tàu Loại 054 Lớp Jiangkai I (Giang Khải I), Trọng tải: 4300 tấn
 30 tàu Loại 054A Lớp Jiangkai II (Giang Khải II), Trọng tải: 4200 tấn
 7 tàu Loại 053H3 Lớp 	Jiangwei II (Giang Vệ II), Trọng tải: 2400 tấn
 7 tàu Loại 053H1/H1G Lớp Jianghu (Giang Hộ), Trọng tải: 2000 tấn
 Tổng cộng: 48 chiếc

Tàu hộ vệ tên lửa (Corvette)
 22 tàu Loại 056 Trọng tải: 1.500 tấn
 40 tàu Loại 056A Trọng tải: 1.500 tấn
 Tổng cộng: 62 chiếc

Tàu tên lửa cỡ nhỏ (Guided Missile Boats)
 6 tàu Loại 037-II Lớp Houjian Trọng tải 520 tấn
 9 tàu Loại 037IG Houxin (Hậu Tần) trọng tải 478 tấn
 83 tàu Loại 022 Lớp Houbei (Hồ bắc) Trọng tải 220 tấn
 tổng số: 98

Tàu ngầm

SSBN (Ballistic Missile Nuclear Submarine)
 Loại 092 - Lớp Hạ Xia-class – 01 chiếc, trọng tải 8.000 tấn
 Loại 094 - Lớp Tấn Jin-class – 06 chiếc, trọng tải 11.000 tấn

SSN (Nuclear Attack Submarine)
 Loại 091 - Lớp Hán Han-class – 03 chiếc, trọng tải 5.500 tấn
 Loại 093 - Lớp Thương Shang-class – 09 chiếc, trọng tải 7.000 tấn

SSK (Diesel-Electric Attack Submarine)
 Loại 039 - Lớp Tống Song-class – 13 chiếc, gồm: 01 tàu loại 039 số hiệu 320 (dừng hoạt động năm 1998); 03 tàu loại 039G (314, 321 và 322); 10 tàu loại 039G1 (315, 316, 318, 323, 324, 325, 327,…).
 Lớp Kilo – 12 chiếc, gồm: 02 tàu loại 877EKM (số hiệu: 364, 365); 02 tàu loại 636 (số hiệu: 366, 367); 08 tàu loại 636M – (số hiệu: 368, 369, 370, 371, 372, 373, 374, 375).
 Loại 041 - Lớp Nguyên Yuan-class – 20 chiếc (số hiệu: 330,...).
 Loại 031 -Lớp Golf -1 chiếc
 Loại 033 - Lớp Romeo Romeo-class – 06 chiếc.
 Loại 035G - Lớp Minh Ming-class – 12 chiếc.
SSG (Guided Missile Submarine) – phát triển từ loại 033 - 01 chiếc.
DSRV (Salvage Submarine) – 01 chiếc.

Trong nhiều tài liệu, tư liệu về Hải quân Trung Quốc trên phương tiện truyền thông, việc bố trí và số lượng các tàu ngầm của Hạm đội Đông Hải và Hạm đội Nam Hải hoàn toàn không thể hiện.

Tàu đổ bộ
 LST
 Loại 072 - Lớp Vũ Khang (Yukan) – 07 chiếc.
 Loại 072-II - Lớp Vũ Đình (Yuting) – 11 chiếc.
 Loại 072-III - Lớp Vũ Đình (Yuting) – 08 chiếc.
 Lớp Sơn (Shan) LST-1 – 03 chiếc.
 LSM
 Loại 073-II - Lớp Vũ Đảo (Yudao) – 01 chiếc.
 Loại 073-III - Lớp Vũ Đăng (Yudeng) – 01 chiếc.
 APA (attack transport)
 Lớp Hùng Sa (Qiongsha) – 04 chiếc.
 Lớp Hùng Sa (Qiongsha AH) – 02 chiếc.
 Loại 071 (LPD): 07 chiếc
 Loại 075: đang đóng

Xem thêm
 Varyag
 Hải quân Đài Loan
 Căn cứ tàu ngầm Hải Nam
 Hạm đội Nam Hải

Tham khảo
 Toàn cảnh cơ cấu tổ chức Lực lượng vũ trang Trung Quốc (File .pdf - 64 trang).

Liên kết ngoài

Video:Hải quân Trung Quốc tập trận 2005
PLAN – Chinese Defence Today
Chinese Military Aviation
PLA Daily – Jiefangjun Bao
People's Liberation Army Navy

Chú thích

Hải quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc
Đơn vị quân sự thành lập năm 1949
Khởi đầu năm 1949 ở Trung Quốc