title: Nguyễn Phúc Dương

text:
Nguyễn Phúc Dương (chữ Hán: 阮福暘; ? - 1777), hiệu Tân Chính vương, là nhà cai trị thứ 10 của chính quyền chúa Nguyễn ở Đàng Trong vào thời kỳ Lê trung hưng trong lịch sử Việt Nam.

Nguyễn Phúc Dương là cháu đích tôn của Vũ vương Nguyễn Phúc Khoát, nhưng do vì tuổi còn bé và những mưu toan trong nội bộ hoàng gia, nên ông bị tước đoạt tư cách thừa kế ngôi chúa. Sau khi chúa Nguyễn Phúc Thuần thất thế trước quân đội Tây Sơn và Trịnh năm 1775, Nguyễn Phúc Dương được dựng làm Đông Cung thế tử, tuy nhiên sau đó ông rơi vào trong tay quân Tây Sơn. Nguyễn Nhạc của Tây Sơn muốn dùng ông làm con bài phục vụ cho mục tiêu chính trị của mình, song ông không hợp tác với Nhạc và chạy trốn vào Gia Định.

Cuối năm 1776, được sự ủng hộ của Lý Tài, Nguyễn Phúc Dương xưng Vương ở Gia Định, cùng với Thái Thượng vương Nguyễn Phúc Thuần vừa tranh chấp với nhau, lại vừa phải đối mặt với quân Tây Sơn mạnh mẽ và tàn bạo. Ngày 19 tháng 9 năm 1777, Nguyễn Phúc Dương thua trận và bị Tây Sơn hành quyết. Năm 1802, một thành viên khác trong hoàng tộc là Nguyễn Phúc Ánh khôi phục lại cơ đồ của họ Nguyễn, thì truy tôn đế hiệu cho 9 đời chúa Nguyễn, riêng Phúc Dương chỉ được truy tặng tước Vương, cộng thêm việc thời gian tại vị của ông khá ngắn và tranh chấp với Định vương Nguyễn Phúc Thuần, nên các sử gia thường không xếp ông vào danh sách các đời chúa Nguyễn.

Thân thế
Nguyễn Phúc Dương là con trai của Đông cung Thế tử Nguyễn Phúc Hạo (sau được triều Nguyễn truy tặng là Hiếu Tuyên vương), cháu nội của Vũ vương Nguyễn Phúc Khoát, là em con chú của vua Gia Long. Trước kia Phúc Hạo, thường gọi là Đức Mệ, là con trai do Chánh cung sinh ra, nên được Chúa thương yêu và lập làm Đông Cung thế tử. Phúc Dương là con trai của Phúc Hạo, không rõ chào đời vào năm nào. Vì khi đó trong hoàng tộc các trẻ sinh ra thường hay chết non, nên Vũ vương quy định lúc nhỏ thì con gái cho ăn mặc xưng hô như con trai, con trai ăn mặc xưng hô như con gái, để cho dễ nuôi. Sử sách của nhà Nguyễn mô tả Hoàng tôn Dương: tuổi trẻ, người đẹp, mày mắt như tranh vẽ, có đức độ, được dân tình trông mong.

Thế tử mất sớm (1760), mà Dương thì còn thơ ấu. Lúc đó Hoàng tử lớn nhất là Chương cũng đã chết. Hoàng tử thứ hai Nguyễn Phúc Luân (phụ thân của Nguyễn Phúc Ánh) trở thành lựa chọn hàng đầu để chính vị sau này. Tuy nhiên năm 1765, khi Vũ vương qua đời, Trương Phúc Loan giam Nguyễn Phúc Luân, lập Hoàng tử thứ 16 là Nguyễn Phúc Thuần do bà Công nữ Nguyễn Phúc Ngọc Cầu sanh ra, làm chúa, xưng là Định vương. Trương Phúc Loan được phong lên làm Quốc phó, thi hành chính sách tầm xàm làm người trong nước đều oán giận. Nguyễn Phúc Luân sau đó chết trong ngục vào ngày 24 tháng 10 năm 1765.

Trở thành Thế tử
Trương Phúc Loan sau khi nắm quyền thì tham lam, bạo ngược và chuyên quyền, ra sức cướp bóc của dân để làm giàu khiến lòng người oán giận, thế nước suy yếu. Trước tình hình đó, vào năm 1771, ba anh em ở đất Tây Sơn là Nguyễn Nhạc, Nguyễn Lữ và Nguyễn Huệ dựng cờ khởi nghĩa, dùng danh nghĩa lật đổ quyền thần họ Trương và ủng hộ Hoàng tôn Dương lên ngôi chính thống. Khẩu hiệu đó được thể hiện qua hai câu nói
Binh triều là binh quốc phó
Binh ó là binh Hoàng tôn

Năm 1773, quân nổi dậy Nguyễn Nhạc đánh chiếm Quy Nhơn. Đầu năm 1775, quân Trịnh do Hoàng Ngũ Phúc chỉ huy tiến vào đánh chiếm Phú Xuân. Nguyễn Phúc Dương theo chú là Định vương Nguyễn Phúc Thuần vào Quảng Nam. Các tướng Nguyễn Cửu Dật, Tôn Thất Tĩnh, Tôn Thất Kính, Tôn Thất Chú, Nguyễn Cửu Thận, Đỗ Thanh Nhơn, Trương Phước Dĩnh liên danh tâu rằng
Hoàng tôn Dương vốn có đức hiền, trong ngoài đều trông mong, xin sớm đặt làm trừ nhị để mưu đồ cuộc khôi phục.

Chúa đành phải lập hoàng tôn Dương làm thế tử, cai quản công việc ở Quảng Nam. Không lâu sau, Nguyễn Nhạc và Lý Tài đem hai đạo binh đến đóng ở cửa biển Hiệp Hòa và sông Thu Bồn. Trước tình thế nguy cấp, Đông cung Nguyễn Phúc Dương chạy về Câu Đê, còn chúa Nguyễn cùng với Vương tử Ánh thì chạy vào Gia Định. Ngay lúc đó Hoàng Ngũ Phúc của Trịnh thừa cơ đánh vào đồn Câu Đê, Nguyễn Phúc Dương phải bỏ đồn mà chạy, quân Trịnh bắt được mẹ và vợ của Phúc Thuần đem về.

Trong tay Tây Sơn
Khi đó Nguyễn Nhạc ở Quy Nhơn đang bị kẹp giữa Trịnh và Nguyễn, tình thế rất khó khăn. Nguyễn Nhạc muốn bắt ông để mượn tiếng sai bảo mọi người, bèn sai Thống suất Diện, tiên phong Tường đem 2.000 quân đóng đồn ở Thúy Loan và Bồ Bản, Tập Đình và Lý Tài đem 2.000 quân đóng đồn ở Ba Độ, đốc chiến Phong, hổ tướng Hãn đem 2.000 quân đóng ở Hà Thân làm hạ đạo, hẹn ai rước được Đông cung thì có trọng thưởng. Phúc Dương sai Giáo Quý đến thuyết phục Diện và Tường đầu hàng, vì lẽ Tây Sơn bị Trịnh - Nguyễn kẹp ở hai đầu, khó mà tồn tại lâu được.

Tháng 5 năm đó, Tập Đình và Lý Tài đem quân truy đuổi Nguyễn Phúc Dương và 2.000 quân Diện, Tường đang trên đường bỏ chạy. Nguyễn Phúc Dương bị quân Tây Sơn bắt được ở đất Ô Da, đưa về Hội An. Tập Đình nhiều lần có ý muốn hại ông, nhưng do Lý Tài ngăn cản, nên việc không thành. Từ đó Đông cung với Lý Tài có cảm tình với nhau. Sau đó Nguyễn Nhạc bị quân Trịnh đánh một trận tơi bời, bèn rước Thế tử về Quy Nhơn, và có ý dựng ông làm Vương để tìm kiếm sự ủng hộ từ các nhân sĩ Nam Hà. Mùa hạ năm đó, Tống Phước Hiệp của nhà Nguyễn tiến quân thu lại được Phú Yên, và sai Bạch Doãn Triều đến buộc Nguyễn Nhạc trao trả Đông cung. Nhạc vừa giả vờ nhận lời, vừa đem hết của báu cất dấu trên núi Tây Sơn, rồi dời Đông cung đến Hà Liêu, An Thái để tránh. Trước tình thế hai đầu đều có địch, Nguyễn Nhạc dùng cách giả hàng với họ Trịnh, sai đem vàng bạc đến quân Hoàng Ngũ Phúc xin hàng, cầu làm quân tiên phong đánh chúa Nguyễn. Tống Phước Hiệp vẫn cho rằng Tây Sơn sẽ trả lại thế tử, nên lơ là phòng bị. Chớp thời cơ đó, Nguyễn Nhạc sai em là Nguyễn Huệ dẫn quân đánh Tống Phước Hiệp ở Phú Yên, Hiệp phải rút quân về Hòn Khói.

Nguyễn Nhạc đưa Đông cung về đất Bồng Giang, đem con gái là Thọ Hương gả cho, lại tặng cho nhiều vàng bạc gấm vóc và cắt huyện Bình Sơn làm của hồi môn, xin Thế tử lên ngôi vương, nhưng ông không nhận. Về việc này, nhiều sĩ phu từng theo giúp Tây Sơn vì ngọn cờ tôn phò Hoàng tôn đã dần bỏ theo hàng phe chúa Nguyễn, trong đó có Châu Văn Tiếp và Lý Tài. Đến đầu năm 1776, Nguyễn Nhạc thấy thế lực mình mỗi ngày mỗi mạnh nên tự xưng là Tây Sơn vương, đưa Nguyễn Phúc Dương về chùa Thập Tháp.

Mùa thu năm 1776, Nguyễn Phúc Dương lén bàn với các gia thần về việc bỏ trốn khỏi tay người Tây Sơn. Ông hẹn với người chủ thuyền tên là Tiến đón mình ở Hổ Kỵ. Ngày 17 tháng 11, Thế tử cùng với Trương Phước Dĩnh và mưu sĩ Quý nhân ban đêm lên thuyền trốn về nam. Người lái thuyền lo sợ ngược gió, nhưng Phúc Dương trấn an ông ta. Quả nhiên khi thuyền khởi hành thì gió thuận, thuyền đi rất nhanh. Ngày 19 tháng 11, thuyền đến hải phận Vị Nê, thì gặp Tôn Thất Xuân cũng từ Quảng Nam đi đến, hai bên gặp nhau và cùng đến Gia Định.

Làm vương ở Gia Định

Tranh chấp nội tộc
Khi Thế tử về tới Gia Định thì xảy ra tranh chấp giữa Đỗ Thanh Nhơn và Lý Tài (tướng Tây Sơn, nay đã hàng nhà Nguyễn). Hai người này sẵn bất bình với nhau, nhân khi Tống Phước Hiệp, trụ cột của nhà Nguyễn, mới vừa chết đi, Tài bèn chỉ huy quân Hòa Nghĩa từ núi Châu Thới đánh úp quân Đông Sơn của Nhơn. Nhơn chống cự không nổi, phải đắp lũy từ sông Bến Nghé đến Bến Than để cố thủ. Đến đây Đông cung xin chúa cử Tham mưu Nguyễn Danh Khoáng đi dụ Lý Tài. Lý Tài không tin và bắt giam Danh Khoáng, lại cho quân đánh mạnh vào lực lượng Đông Sơn của Đỗ Thanh Nhơn ở Sài Gòn. Khi đó xa giá của Thế tử đến, Thế tử sai người mở cờ làm hiệu, cờ có sáu chữ:
Đông cung phụng mệnh chiêu an
Lý Tài trông thấy Thế tử, phủ phục lạy tạ, rồi đưa Thế tử về Dầu Mít. Mấy ngày sau Thế tử sai Nội tả Nguyễn Mẫn đi Sài Gòn úy dụ quan quân, chiêu an dân chúng.

Ngày 11 tháng 12 năm 1776, Lý Tài rước Đông cung Thế tử về Sài Gòn, đóng ở chùa Kim Chương, ngoại thành Gia Định. Ngày 14 tháng 12, Lý Tài ép Nguyễn Phúc Thuần triệu tập các quan văn võ, tuyên cáo nhường ngôi cho Đông cung. Đông cung cho rằng sự thế đương ngặt nghèo, bất đắc dĩ phải vâng mệnh, xưng là Tân Chính vương, tôn Phúc Thuần làm Thái thượng vương. Ông thăng Tôn Thất Chí làm Thiếu phó, Tôn Thất Xuân là Chưởng cơ, Lý Tài làm Bảo giá Đại tướng quân. Ngoài ra đều cho thăng trật theo thứ bậc.

Thái Thượng vương sau đó theo lời Nguyễn Ánh, định nương nhờ với Đỗ Thanh Nhơn ở Đông Sơn. Lý Tài được tin, đem quân đến bức Thái Thượng vương dời ra Dầu Mít. Tân Chính vương không thể ngăn được, bèn khiến Trương Phước Dĩnh theo hộ giá. Ngày hôm sau lại rước giá trở về Sài Gòn. Như vậy nội bộ chúa Nguyễn lại chia ra thành hai phe: Tân Chính vương - Lý Tài và Thái Thượng vương - Vương tử Ánh - Đỗ Thanh Nhơn. Điều này bị coi là rất tai hại cho nhà Nguyễn trong bối cảnh Tây Sơn đã tới rất gần.

Tháng 4 năm 1777, Tây Sơn Nguyễn Huệ đem quân thủy bộ tiến đánh miền Nam. Tân Chính vương lưu Lý Tài lại giữ Sài Gòn, rồi tự đem quân tiến đóng ở Trấn Biên. Quân nhà Nguyễn liên tiếp thua trận, Tân Chính vương bàn việc với các tướng, rồi ông theo lời khuyên của Tham tán Nguyễn Đăng Trường, lại rút quân về Sài Gòn, để Tống Phước Long giữ Trấn Biên. Sau đó ông sai Lý Tài ra ứng chiến với Tây Sơn, nhưng Lý Tài lại đi nhầm vào căn cứ quân Đông Sơn của Đỗ Thanh Nhơn, và bị giết ở đó.

Cái chết
Sau cái chết của Lý Tài, hai phe của nhà Nguyễn giảng hòa và dựa lưng vào nhau cùng chống Tây Sơn. Trương Phước Thận đưa Tân Chính vương chạy về Tranh Giang, còn Thái Thượng vương đóng ở Tài Phụ (thuộc Ba Giồng). Chúa bảo với Tân Chính vương rằng:
Phía sau Tranh Giang vương tự đương lấy, phía trước Tài Phụ thì ta cáng đáng.

Tháng 5 năm 1777, quân Tây Sơn chia làm 2 đường đánh cả Tranh Giang, Tài Phụ. Thái Thượng vương chạy ra Long Hưng. Quân Nguyễn thảm bại ở cả hai nơi, Tân Chính vương phải lui về Trà Luật, hội quân cùng Tống Phước Thiêm ở Ba Việt. Chúa sai Tống Phước Hựu giữ Mỹ Lung, Tống Phước Thiêm giữ Hương Đôi, Tống Phước Hòa lĩnh chư quân bảo vệ trận địa để chống giặc. Sau đó, Nguyễn Huệ thêm quân đánh Hương Đôi. Phước Thiêm chạy về Ba Việt.

Nguyễn Phúc Dương thấy quân ít, thiếu lương định chạy vào Bình Thuận hợp binh với Châu Văn Tiếp nhưng chưa thành thì Tây Sơn tấn công Ba Việt, Tống Phước Hòa tự sát. Thấy không thể chống cự được, ông hứa với Nguyễn Lữ là sẽ nạp mình nếu quân và dân trong đồn không bị thảm sát. Nguyễn Lữ bằng lòng, nhưng chẳng bao lâu sau vào ngày 19 tháng 9 ông và 18 người đi theo đều bị giải về Gia Định và bị sát hại. Gần một tháng sau, Thái Thượng vương cũng bị bắt và giết, nhiều người dòng họ chúa Nguyễn bị bắt cũng đều bị Tây Sơn thảm sát, trừ Nguyễn Phúc Ánh. Ngoài ra, cũng vì Lý Tài đã giúp đỡ chúa Nguyễn Phúc Dương mà quân Tây Sơn cũng giết chết nhiều người Hoa ở cù lao Phố và Gia Định. Ông ở ngôi chúa chưa tới 1 năm.

Di sản
Sau cái chết của hai vương Nguyễn, nhà Nguyễn cũng chấm dứt một giai đoạn đen tối, suy vong trong lịch sử họ Nguyễn, với những tranh chấp quyền lợi riêng tư trong "cái thế nghiêng ngửa của dòng họ". Nguyễn Phúc Ánh được tôn lên ngôi chúa, lãnh đạo chính quyền họ Nguyễn chống chọi với Tây Sơn suốt 25 năm tiếp theo (1778 - 1802), cuối cùng đã thống nhất sơn hà, lập ra triều Nguyễn.

Ban đầu, Nguyễn Phúc Dương được ban thụy là Hiếu Huệ vương thờ ở án thứ sáu tại Thái Miếu ở Gia Định. Năm Giáp Tý (1804) vua Gia Long (Nguyễn Phúc Ánh) cải thụy là Cung Mẫn Anh Đoán Huyền Mặc Vĩ Văn Mục Vương（恭敏英斷玄默偉文穆王). Năm 1809, hài cốt của ông được đưa về mộ ở Long Hồ, thờ chung viên tẩm với cha là Tuyên vương Phúc Hạo.

Tham khảo

Ghi chú

Chú thích

Thư mục

Năm sinh không rõ
Mất năm 1777
Chúa Nguyễn
Người Đàng Trong
Vương tước nhà Lê trung hưng
Vua Việt Nam bị giết
Người tham gia chiến dịch quân sự trong thời kỳ Tây Sơn – Chúa Nguyễn phân tranh


title: Trang Hiến Thế tử

text:
Tư Điệu thế tử (Hanja: 思悼世子, Hangul: 사도세자, 13 tháng 2, 1735 - 12 tháng 7, 1762, còn gọi là Trang Hiến Thế tử (莊獻世子/장헌세자), Trang Tông Đại vương hay Trang Tổ Ý hoàng đế, tên thật là Lý Tuyên (李愃/이선) là Vương thế tử nhà Triều Tiên trong lịch sử bán đảo Triều Tiên, con trai thứ hai của Triều Tiên Anh Tổ Lý Khâm và là cha ruột của Triều Tiên Chính Tổ Lý Toán.

Là người con trai độc nhất còn sống đến tuổi trưởng thành của Triều Tiên Anh Tổ, Tư Điệu đã trở thành Thế tử ngay từ khi lọt lòng và phải chịu nhiều áp lực từ cả vua cha và quần thần trong tư cách một người kế vị tương lai. Điều này dẫn đến căn bản trầm cảm và nhưng hành xử điên rồ của ông, và kết cục ông đã bị xử tử bởi chính cha ruột của mình vào năm 1762 khi vừa 27 tuổi. Cái chết của ông là một đề tài tranh cãi và nhắc đến nhiều trong Lịch sử Triều Tiên, được tái hiện qua nhiều tác phẩm nghệ thuật, văn học và điện ảnh. Thụy hiệu Tư Điệu do vua Anh Tổ ban cho ông với ý nghĩa thương nhớ và đau buồn.

Thời thơ ấu

Tư Điệu Thế tử chào đời ngày 13 tháng 2 năm 1735, tức ngày 21 tháng 1 ÂL năm thứ 11 triều Anh Tổ, Xương Khánh cung, Tập Phúc hiên (昌慶宮集福軒). Ông là con trai thứ hai của Anh Tổ, và anh trai của ông, Hiếu Chương Thế tử đã chết trước đó 7 năm (1728), vì thế nghiễm nhiên ông là người kế vị của Vương quốc Triều Tiên. Mẹ ruột của ông là tì thiếp của Anh Tổ, Ánh tần Lý thị. Trước khi Tư Điệu chào đời, vua Anh Tổ trải qua 7 năm không có người thừa kế mà hậu cung toàn sinh ra Vương nữ, vì thế sự ra đời của ông khiến nhà vua và cả triều đình hết sức vui mừng. Cũng vì lý do đó mà ngay từ nhỏ ông đã được giáo dục một cách nghiêm khắc.

Năm 1749, do bắt gặp Thế tử đang chơi đùa với cung nữ tại Trữ Thừa điện nên Anh Tổ bắt đầu trở nên lạnh nhạt với Thế tử. Khoảng cách giữa Anh Tổ và Thế tử ngày càng xa dần, Thế tử bản tính rất sợ phụ vương nổi giận nên rất lo lắng, sau này nó phát triển thành chứng trầm cảm. Về sau khi bệnh càng ngày càng trầm trọng thì ông bắt đầu có các hành động khác như giết hại cung nữ hay đưa các tăng ni vào cung.

Năm 1762, Anh Tổ trở lại Xương Đức cung, quyết định phế vị Thế tử xuống làm thứ dân và yêu cầu ông tự vẫn. Sau khi tự vẫn không có kết quả, Anh Tổ đã ra lệnh nhốt Thế tử trong một vựa gạo lớn, nơi ông qua đời 8 ngày sau. Sau này Anh Tổ hết sức hối tiếc vì điều đó, đã ban thụy là Tư Điệu Thế tử (思悼世子, Prince Sado).

Con trai của ông đã trở thành người kế vị, tức Triều Tiên Chính Tổ. Nhà vua đã truy tôn hiệu ông là Trang Hiến (莊獻), cho nên gọi là Trang Hiến Thế tử. Trong thế kỷ 19 có tin đồn rằng Trang Hiến Thế tử không bị bệnh tâm thần mà bị vu oan, tuy nhiên, những lời đồn là mâu thuẫn theo cuốn hồi ký của vợ ông. Về sau, con trai ông là Chính Tổ đã khổ công tìm ra những chứng cứ để rửa sạch nỗi hàm oan cho cha mình.

Gia đình
 Phụ thân: Triều Tiên Anh Tổ.
 Mẫu thân: Chiêu Dụ Ánh tần Lý thị (昭裕暎嬪李氏, 1696 - 1761), người ở Toàn Nghĩa. Sau khi Chính Tổ đại vương kế vị, bà được dâng cung hiệu là Tuyên Hi cung (宣禧宮).
 Hậu cung:
 Hiến Kính Vương hậu Hồng thị (獻敬王后洪氏, 1735 - 1815), hay Huệ Khánh cung (惠慶宮), người ở Phong Sơn. Bà là con gái của Vĩnh Phong phủ viện quân Hồng Phụng Hán (永豊府院君洪鳳漢) và Hàn Sơn phủ phu nhân họ Lý ở Hàn Sơn (韓山府夫人韓山李氏).
 Túc tần Lâm thị (肅嬪林氏, Sukbin Imssi), người ở Phù An, con gái của Lâm Chi Phiên (林枝蕃) và Kim phu nhân ở Kim Hải (金海金氏). Sơ phong vốn là Lương đệ (良娣), thứ thất của Thế tử. Triều Tiên Cao Tông truy phong Túc tần (肅嬪). Bà sinh ra Ân Ngạn quân và Ân Tín quân.
 Cảnh tần Phác thị (景嬪朴氏, ? - 1761), không rõ gia thế, sơ phong vốn là Thủ tắc (守則). Triều Tiên Cao Tông truy phong Quý nhân (貴人) rồi Cảnh tần (景嬪). Bà sinh ra Ân Toàn quân và Thanh Cẩn ông chúa.
 Trinh Liệt Thủ tắc Lý thị (守則李氏), không rõ gia thế, là cung nhân hầu hạ Thế tử mà không có danh phận. Về sau, Chính Tổ truy tặng Thủ tắc (守則), thụy hiệu Trinh Liệt (貞烈).

Con trai
 Ý Chiêu Thế tôn Lý Chấn (懿昭世孫李琔, 1750 - 1752), mẹ là Hiến Kính Vương hậu.
 Triều Tiên Chính Tổ Lý Toán [李祘], mẹ là Hiến Kính Vương hậu.
 Ân Ngạn quân Lý Nhân (恩彦君李䄄, 1754 - 1801), mẹ là Túc tần Lâm thị. Lấy Thường Sơn quận phu nhân họ Tống ở Trấn Xuyên và Toàn Sơn quận phu nhân họ Lý ở Toàn Châu.
 Ân Tín quân Lý Chân (恩信君李禛, 1755 - 1771), mẹ là Túc tần Lâm thị. Lấy Nam Dương quận phu nhân họ Hồng ở Nam Dương.
 Ân Toàn quân Lý Tán (恩全君李禶, 1759 - 1777), mẹ là Cảnh tần Phác thị. Lấy quận phu nhân họ Triệu ở Bình Nhưỡng.

Con gái
 Thanh Diễn công chúa (清衍公主, 1754 - 1821), mẹ là Hiến Kính Vương hậu. Hạ giá lấy Quang Ân úy Kim Cơ Tính (金箕性, 김기성, Kim Gi-Seong).
 Thanh Tuyền công chúa (清璿公主, 1756 - 1802), mẹ là Hiến Kính Vương hậu. Hạ giá lấy Hưng Ân úy Trịnh Tại Hòa (鄭在和, 정재화, Jeong Jae-Hwa).
 Thanh Cẩn ông chúa (清瑾翁主, 1757 - 1835), mẹ là Cảnh tần Phác thị. Hạ giá lấy Đường Ân úy Hồng Ích Đôn (洪益惇, 홍익돈, Hong Ik-Don).

Thụy hiệu
 思悼綏德敦慶弘仁景祉章倫隆範基命彰休贊元憲誠啓祥顯熙莊獻世子
 Tư Điệu Tuy Đức Đôn Khánh Hoằng Nhân Cảnh Chỉ Chương Luân Long Phạm Cơ Mệnh Chương Hưu Tán Nguyên Hiến Thành Khải Tường Hiển Hi Trang Hiến Thế tử
 莊宗神文桓武莊獻廣孝大王
 Trang Tông Thần Văn Hoàn Vũ Trang Hiến Quảng Hiếu Đại vương
 Jangjong Sinmun Hwanmu Jangheon Qwanghyo Daewang

Tham khảo

 Triều Tiên Vương triều thực lục - 《朝鮮王朝實錄》
 Trang Hiến Thế tử truyện

Liên kết ngoài
 daum Tiếng

Sinh năm 1735
Sinh năm 1762
Mất năm 1762
Vương tử Triều Tiên


title: Sữa lá hẹp

text:
Sữa lá hẹp hay mớp lá nhỏ (danh pháp khoa học: Alstonia angustifolia) là một loài thực vật thuộc họ Apocynaceae. Loài này có ở Indonesia, Malaysia, Philippines, và Việt Nam. Nó thường được dùng trong dân gian để giảm đau đầu.

Tham khảo

 Sidiyasa, K. 1998. Alstonia angustifolia. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

A


title: Saint-Martin-Vésubie

text:
Saint-Martin-Vésubie là một xã ở tỉnh Alpes-Maritimes, vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Alpes-Maritimes

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Dances and traditional musics in Saint-Martin-Vésubie: brandi of the conscripts.

Saintmartinvesubie


title: Braulidae

text:
Braulidae lai ong là một họ Ruồi gồm có 8 loài được xếp vào 2 chi Braula và Megabraula. Đây là các loài không bay, không có cánh và dẹp, và rất khó phân biệt giống như các loài Diptera khác.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Braulidae
Họ côn trùng


title: Erebia christi

text:
Erebia christi (tên tiếng Anh: Raetzer's Ringlet) là một loài bướm thuộc họ Nymphalidae. Loài này có ở Ý và Thụy Sĩ. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng đồng cỏ ôn đới.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 Van Swaay, C.A.M. & Warren, M.S. 2000. Erebia christi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 31 tháng 7 năm 2007.

Erebia
Côn trùng châu Âu


title: Pfaffenheim

text:
Pfaffenheim là một xã ở tỉnh Haut-Rhin trong vùng Grand Est ở đông bắc Pháp. Xã này có diện tích 14,57 km², dân số năm 1999 là 1323 người. Khu vực này có độ cao 230 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
Thị trấn của tỉnh Haut-Rhin

Tham khảo
INSEE

Xã của Haut-Rhin


title: Chimarra yaoshanensis

text:
Chimarra yaoshanensis là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Chimarra


title: La Flamengrie, Nord

text:
La Flamengrie là một xã ở tỉnh Nord trong vùng Hauts-de-France, Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Nord

Tham khảo

 INSEE commune file

Flamengrie


title: Liên Nam

text:
Huyện tự trị dân tộc Dao Liên Nam (chữ Hán giản thể: 连南瑶族自治县) là một huyện thuộc địa cấp thị Thanh Viễn, tỉnh Quảng Đông, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 1305,929 ki-lô-mét vuông, dân số 14,8 vạn người. Mã số bưu chính là 513300, mã vùng điện thoại là 0763. Huyện lỵ đóng tại trấn Tam Giang. Liên Nam giáp Liên Châu về phía đông bắc, đông nam giáp Dương Sơn, phía nam giáp Hoài Tập, phía tây giáp Liên Sơn, tây bắc giáp Giang Hoa của Hồ Nam.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Quảng Đông
Thanh Viễn
Huyện tự trị Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa


title: 27952 Atapuerca

text:
27952 Atapuerca (1997 PR4) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 11 tháng 8 năm 1997 bởi Àngel López và R. Pacheco ở Observatori Astronómic de Mallorca (Majorca Observatory). Nó được đặt theo tên the Spanish town thuộc Atapuerca.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 27952 Atapuerca

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1997


title: Hydrophylax igorota

text:
Hydrophylax igorota là một loài ếch trong họ Ranidae. Nó là loài đặc hữu của Philippines.

Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, rừng ẩm đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, rừng mây ẩm nhiệt đới và cận nhiệt đới, sông, và sông có nước theo mùa. Nó bị đe dọa do mất môi trường sống.

Hình ảnh

Nguồn
 Diesmos, A., Alcala, A., Brown, R., Afuang, L., Dolino, C., Gee, G., Hampson, K., Diesmos, M.L., Mallari, A., Ong, P., Paguntalan, L., Pedregosa, M., Ubaldo, D. & Gutierrez, B. 2004. Rana igorota. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 23 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Hydrophylax
Động vật lưỡng cư Philippines


title: Trévron

text:
Trévron (, Gallo: Terveron) là một xã của tỉnh Côtes-d’Armor, thuộc vùng Bretagne, tây bắc Pháp.

Dân số
Người dân ở Trévron được gọi là Trévronnais.

Xem thêm
Xã của tỉnh Côtes-d’Armor

Tham khảo

Liên kết ngoài
French Ministry of Culture list for Trévron

Trevron


title: Brome, Gifhorn

text:
Brome là một đô thị thuộc the huyện Gifhorn, trong bang Niedersachsen, Đức. Đô thị này có diện tích km². It is situated on the river Ohre, cự ly khoảng 25 km về phía đông bắc của Wolfsburg.

Đô thị gồm các làng sau:
 Altendorf
 Benitz
 Brome
 Wiswedel
 Zicherie

Brome là thủ phủ của Samtgemeinde Brome ("đô thị tập thể").

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Gifhorn


title: Serrata ovata

text:
Serrata ovata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Marginellidae, họ ốc mép.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Serrata


title: Molophilus yunquensis

text:
Molophilus yunquensis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Chrysorychia

text:
Chrysorychia là một chi bướm ngày thuộc họ Lycaenidae.

Chú thích

Tham khảo

Họ Bướm xanh


title: Dasyatis fluviorum

text:
Dasyatis fluviorum là một loài cá đuối trong họ Dasyatidae. Nó có dọc theo các bờ biển của Queensland và New South Wales ở Úc,và đặc biệt trong các sông, cửa sông ở rừng ngập mặn. Con trưởng thành có bề ngang .

Tham khảo

Dasyatis
Động vật được mô tả năm 1908
Động vật đặc hữu Úc
Cá Úc
Loài sắp bị đe dọa theo Sách đỏ IUCN


title: Tượng đài Giải phóng

text:
Tượng đài Giải phóng là một tượng đài ở thủ đô Bình Nhưỡng của Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên.

Tọa độ của tượng đài này là

Tượng đài được xây năm 1947 để tưởng nhớ những người lính của Quân đội Xô Viết đã tham gia giải phóng Triều Tiên khỏi Đế quốc Nhật Bản cuối Chiến tranh thế giới thứ hai. Tượng đài cao 30 m với ngôi sao đỏ năm cánh trên đỉnh và những bài bia bằng tiếng Nga và tiếng Hàn ở 4 phía của tượng đài. Đây không những là một nơi trang nghiêm, nơi thu hút khách tham quan mà còn là nơi truyền thống để tổ chức các nghi lễ hôn nhân.

Văn bia tiếng Nga trên Tượng đài

Văn bản tiếng Nga chính (Mặt trước):
Великий советский народ разгромил японских империалистов и освободил корейский народ. Кровью, пролитой советскими воинами при освобождении Кореи, еще больше укрепились узы дружбы между корейским и советским народами. В знак всенародной благодарности воздвигнут этот памятник. 15 августа 1945 года.

Dịch sang tiếng Việt:

Nhân dân Liên Xô vĩ đại đã đánh thắng đế quốc Nhật Bản, giải phóng nhân dân Triều Tiên. Máu đổ của những người lính Liên Xô trong quá trình giải phóng Triều Tiên đã góp phần củng cố thêm tình hữu nghị gắn bó nhân dân Triều Tiên và Liên Xô. Tượng đài này được dựng lên để biểu thị lòng biết ơn của người dân Triều Tiên. 15 tháng 8 năm 1945

Chữ khắc tiếng Nga phụ (Mặt sau):
Вечная слава великой Советской Армии, освободившей корейский народ от ига японских империалистов и открывшей ему путь к свободе и независимости! 15 августа 1945 г.

Dịch sang tiếng Việt:

Vinh quang vĩnh cửu dành cho Quân đội Xô Viết vĩ đại, những người đã khuất phục được người dân Triều Tiên khỏi đế quốc Nhật Bản và chỉ cho họ con đường đi đến tự do và độc lập! 15 tháng 8 năm 1945

Tham khảo

Liên kết ngoài
Một bức ảnh Tượng đài Giải phóng
Tourist's view on Pyongyang (tiếng Nga)

Bình Nhưỡng
Giải phóng


title: Piper azuaiense

text:
Piper azuaiense là một loài thực vật thuộc họ Piperaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador.

Chú thích

Tham khảo
 Santiana, J. & Pitman, N. 2004. Piper azuaiense. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
A


title: Gastrophrynoides borneensis

text:
Gastrophrynoides borneensis là một loài ếch trong họ Nhái bầu. Nó là đại diện duy nhất của chi Gastrophrynoides.
Nó được tìm thấy ở Malaysia, có thể cả Brunei, và có thể cả Indonesia.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Inger, R., Iskandar, D., Das, I., Stuebing, R., Lakim, M., Yambun, P. & Mumpuni 2004. Gastrophrynoides borneensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Gastrophrynoides
Động vật được mô tả năm 1897


title: Ctenophora tricolor

text:
Ctenophora tricolor là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Ctenophora


title: Osmia bucephala

text:
Osmia bucephala là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cresson mô tả khoa học năm 1864.

Chú thích

Tham khảo

Osmia
Động vật được mô tả năm 1864


title: Dania Prince Mendez

text:
Dania Patricia Prince Méndez là người đăng quang ngôi vị Hoa hậu Trái Đất 2003. Cô đến từ Choluteca, một khu vực nằm ở phía nam Honduras..

Xuất thân
Dania Patricia Prince Méndez là con thứ ba trong một gia đình có bố là một thương gia gốc Anh..

Các cuộc thi sắc đẹp
Dania là người khá dày dạn kinh nghiệm trong các cuộc thi sắc đẹp quốc tế. Với chiều cao 185 cm, trước đây cô đã từng được chọn là đại diện của Honduras tại cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ 1998 ở Honolulu, Hawaii mà người đạt giải cao nhất là cô Wendy Fitzwilliam đến từ Trinidad và Tobago.. Sau đó không lâu, cô tham gia cuộc thi Siêu mẫu thế giới 1998, giành được giải trang phục truyền thống đẹp nhất và lọt vào vòng chung kết. Tháng 11 năm 1999, cô được mời dự thi Hoa hậu Mỹ La Tinh 2000 và dễ dàng dành vương miện. Chiến thắng của cô tại Hoa hậu Trái Đất 2003 là danh hiệu sắc đẹp quốc tế đầu tiên và quan trọng nhất mà một người đẹp Honduras từng đạt được.

Cuộc sống sau vương miện
Hiện nay, Dania là một người mẫu rất được yêu thích tại các nước Trung Mỹ. Trước đó, cô cũng đã từng sải chân trên các sàn diễn thời trang danh tiếng ở Milan, New York và Miami. Theo cô, được đến nhiều nơi khác nhau trên thế giới là những trải nghiệm thật tuyệt vời và bổ ích..
 Dania cũng đã hoàn thành chương trình đại học với bằng cử nhân về thương mại quốc tế.

Liên kết ngoài

Trang chủ cuộc thi hoa hậu Trái Đất

Ghi chú

Hoa hậu Trái Đất
Sinh thập niên 1980
Nhân vật còn sống
Người mẫu Honduras


title: Guesnain

text:
Guesnain  là một xã của tỉnh Nord, thuộc vùng Hauts-de-France, miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Nord

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Nord


title: Tipula cervula

text:
Tipula cervula là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Limonia parietina

text:
Limonia parietina là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Limonia (Limoniidae)
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Guadalmez

text:
Guadalmez là một đô thị thuộc Ciudad Real, Castile-La Mancha, Tây Ban Nha. Đô thị này có dân số là 996.

Tham khảo

Đô thị ở Ciudad Real


title: Hyperolius punctulatus

text:
Hyperolius punctulatus là một loài ếch thuộc họ Hyperoliidae.
Đây là loài đặc hữu của Angola.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là đầm nước, đầm nước ngọt, và đầm nước ngọt có nước theo mùa.

Chú thích

Tham khảo
 Schiøtz, A. 2004. Hyperolius punctulatus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Hyperolius
Động vật đặc hữu Angola


title: Abyssotrophon multicostatus

text:
Abyssotrophon multicostatus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Abyssotrophon


title: 15262 Abderhalden

text:
15262 Abderhalden (1990 TG4) là một tiểu hành tinh nằm ở rìa ngoài của vành đai chính được phát hiện ngày 12 tháng 10 năm 1990 bởi F. Borngen và L. D. Schmadel ở Tautenburg.

Ghi chú

Tham khảo

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Freimut Börngen
Được phát hiện bởi Lutz D. Schmadel
Thiên thể phát hiện năm 1990


title: Thành Thị Nại

text:
Thành Thị Nại, còn có tên gọi khác là thành Bình Lâm, Bal Sri Banoy là một thành cổ nằm ở bên bờ Đầm Thị Nại, đóng vai trò là tiền đồn trấn giữ cho kinh đô Đồ Bàn của vương quốc Chăm Pa.

Vị trí
Dựa theo các thư tịch cổ và các khảo cổ được phát hiện, Thành Thị Nại là tòa thành nằm trên địa bàn thuộc các thôn: Bình Lâm, Bình Nga Đông, Bình Nga Tây và Bình Trung, xã Phước Hòa, huyện Tuy Phước. Di tích còn lại cho thấy thành được xây dựng trên một dồi đất cao nằm kẹp giữa hai phân lưu phía hạ nguồn của sông Côn là sông Cầu Đun và sông Gò Tháp, phía bắc là sông Đập Đá.

Đặc điểm
Thành có bình diện hình chữ nhật, chiều dài chạy theo hướng Đông-Tây, dài 1.300 mét; chiều rộng hơn 600 m. Phía bắc là đoạn sông Gò Tháp làm thành hào tự nhiên. Vết tích còn lại là một dải gạch đổ dài trên 200m, trên đó còn một đoạn tường khá nguyên vẹn. Tường thành phía Nam chạy dọc theo sông Cầu Đun. Dấu vết còn lại là một dải đất cao có bề mặt rộng tới 15–20 m.

Theo Nguyên sử ghi chép lại thì vào thế kỷ 13 khi đạo quân Toa Đô tiến vào đây, thành được làm bằng gỗ.

Theo ghi chép của Mã Đoan, viên thông ngôn của Trịnh Hòa (người nhà Minh, Trung Quốc) năm 1413 trong sách Doanh Nhai Thắng Lãm thì thành Thị Nại được miêu tả như sau:
Ở về phía đông bắc tính từ kinh đô, có hải cảng mang tên Tân Châu Cảng. Trên bờ có xây ngọn tháp cao bằng đá như là một thắng tích. Tàu bè khắp nơi tụ hội ở đây, chiếc thì thả neo, chiếc ra khơi. Trên bờ có đồn lính, người ngoại quốc gọi là "She pi-nai" (Sri Banoy), có hai thủ lĩnh trông coi đồn này, [và] bên trong [đồn] có khoảng năm sáu chục gia đình người nước ngoài sinh sống bảo vệ bến tàu.

Vai trò trong lịch sử

Thành Thị Nại với vị trí là tiền đồn bảo vệ cho kinh đô Đồ Bàn của Cham Pa, nên các cuộc tấn công thường nhắm vào thành này. Chiến trận đầu tiên ghi lại trong thư tịch trận thủy chiến của quân Nguyên-Mông do Toa Đô chỉ huy. Trước sức mạnh của quân địch, thành bị hạ và người Chăm đã rút lui về kinh đô Đồ Bàn.

Trận thứ hai ghi lại trong văn tịch trận chiến với Đại Việt thời vua Trần Duệ Tông và Lê Thánh Tông. Người Chăm đánh bại quân vua Duệ Tông nhưng khi vua Lê Thánh Tông thân chinh kéo vào cửa biển năm 1471 thì thành Thị Nại thất thủ. Quân Việt sau đó kéo lên hạ thành Đồ Bàn. Thị Nại từ đấy mất vị trị phòng thủ kinh đô nên cũng tàn lụi.

Xem thêm
Tháp Bình Lâm
Đồ Bàn
Thành Bình Định
Thành Hoàng Đế

Ghi chú

Thành Chăm Pa
T
Panduranga


title: Zamia macrochiera

text:
Zamia macrochiera là một loài thực vật thuộc họ Zamiaceae. Đây là loài đặc hữu của Peru. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 Donaldson, J.S. 2003. Zamia macrochiera. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 24 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Peru
macrochiera


title: Camarena de la Sierra

text:
Camarena de la Sierra là một đô thị trong tỉnh Teruel, Aragon, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 166 người.

Tham khảo

Đô thị ở Teruel


title: Protosmia megaceps

text:
Protosmia megaceps là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Kohl mô tả khoa học năm 1906.

Chú thích

Tham khảo

Protosmia
Động vật được mô tả năm 1906


title: Lutheran, Ludwigslust-Parchim

text:
Lutheran là một đô thị tại Ludwigslust-Parchim (trước thuộc huyện Parchim), bang Mecklenburg-Vorpommern, miền bắc nước Đức.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Ludwigslust-Parchim


title: Gymnastes berumbanensis

text:
Gymnastes berumbanensis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gymnastes
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Trévien

text:
Trévien  là một xã thuộc tỉnh Tar trong vùng Occitanie ở phía nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 310 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Tarn


title: Tipula subpustulata

text:
Tipula subpustulata là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Andrena zharkolia

text:
Andrena zharkolia là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Osytshnjuk mô tả khoa học năm 1994.

Chú thích

Tham khảo

Z
Động vật được mô tả năm 1994


title: Stam Van Baer

text:
Stam Van Baer (sinh năm 1942) đến từ Hà Lan, là người thứ 2 giữ danh hiệu Hoa hậu Quốc tế.

Bà giành được vương miện vào năm 1961, trong vòng chung kết được tổ chức tại Long Beach, California, Hoa Kỳ.

Ghi chú

Hoa hậu Quốc tế
Nữ người mẫu Hà Lan
Sinh năm 1942
Nhân vật còn sống


title: Weyher in der Pfalz

text:
Weyher in der Pfalz là một đô thị thuộc huyện Südliche Weinstraße, trong bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị này có diện tích 5,16 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 535 người.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Südliche Weinstraße


title: Chế độ mẫu hệ

text:
Chế độ mẫu hệ () là dấu vết của mối quan hệ họ hàng qua dòng nữ. Nó cũng có thể tương quan với một hệ thống xã hội trong đó mỗi người được xác định bằng mẫu hệ – mẹ của họ - dòng dõi của bên mẹ - và có thể liên quan đến việc thừa kế tài sản và/hoặc quyền sở hữu. Mẫu hệ là dòng dõi từ tổ tiên nữ đến hậu duệ (thuộc giới tính), trong đó các cá nhân trong tất cả các thế hệ can thiệp đều là mẹ, nói cách khác là "dòng mẹ". Trong một hệ thống dòng dõi mẫu hệ, một cá nhân được coi là thuộc cùng một nhóm gốc với mẹ của họ. Mẫu hệ trong lịch sử tầng lớp quý tộc còn gọi là tổ tiên cùng mẹ khác cha (uterine), tương ứng với tổ tiên phụ hệ ("agnatic")

Trong một số hình thái xã hội và văn hóa truyền thống, tư cách thành viên trong các nhóm là –  và, trong danh sách sau đây, điều đó được thể hiện bằng chữ in nghiêng – kế thừa theo chế độ mẫu hệ. Ví dụ như Cherokee, Choctaw, Sicewa, Seneca, Minotoan Gitksan, người Haida, Hopi, Iroquois, Lenape, người Navajo và Tlingit của Bắc Mỹ; người Kuna của Panama; Kogi và Carib của Nam Mỹ; người Negeri Sembilan, Malaysia; người Kuna của Panama; người Kogi,Minangkabau  ở Tây Sumatra, Indonesia và Negeri Sembilan, Malaysia;  Trobrianders ,  Dobu  và  Nagovisi  của Melanesia; Nairs của Kerala và Bunt của Karnataka ở phía nam Ấn Độ;  Khasi ,  Jaintia  và  Garo  của Meghalaya ở đông bắc Ấn Độ;  Ngalops  và  Sharchops  của Bhutan;  Hồi giáo  và  Tamils  ở phía đông Sri Lanka;  Mosuo  của Trung Quốc; Kayah  của Đông Nam Á, Picti của Scotland, Basques của Tây Ban Nha và Pháp; Ainu của Nhật Bản,  Akan  bao gồm cả  Ashanti  của Ghana; hầu hết các nhóm này gọi là "vành đai mẫu hệ" của miền trung nam châu Phi;  Tuareg  ở phía tây và bắc Phi;  Serer  của Sénégal, Gambia và Mauritanie.

Đây là hệ thống xã hội mà trong đó người ta thuộc về dòng dõi người mẹ, liên quan đến việc thừa kế tài sản và danh hiệu. Gia đình mẫu hệ không nhất thiết phải là mẫu quyền.

Thời kỳ đầu
Vào cuối thế kỷ 19, hầu hết tất cả các nhà nghiên cứu về thời tiền sử và nhà nhân chủng học đều tin rằng, theo cuốn sách có ảnh hưởng là Xã hội cổ đại của Lewis H. Morgan cho rằng mối quan hệ họ hàng thời kỳ đầu của con người ở khắp mọi nơi là mẫu hệ. Ý tưởng này được đưa ra trong cuốn The Origin of the Family, Private Property and the State của Friedrich Engels. Luận án của Morgan-Engels rằng tổ chức gia đình sớm nhất của loài người không phải từ gia đình mà là gia tộc mẫu hệ sớm được sáp nhập vào chính thống cộng sản. Theo các ý kiến, hầu hết các nhà nhân học xã hội thế kỷ 20 đã coi lý thuyết ưu tiên mẫu hệ là không thể áp dụng, mặc dù trong những năm 1970 và 1980, một loạt các học giả nữ quyền thường cố gắng hồi sinh nó.

Trong những năm gần đây, các nhà sinh học tiến hóa, nhà di truyền học và nhà nghiên cứu sinh vật học đã đánh giá lại các vấn đề, nhiều trích dẫn di truyền và bằng chứng khác cho thấy mối quan hệ họ hàng thời kỳ đầu của con người có thể là mẫu hệ.

Một bằng chứng quan trọng gián tiếp cho thấy, đó là dữ liệu di truyền qua hàng ngàn năm, phụ nữ trong số những người săn bắn hái lượm ở châu Phi cận Sahara đã chọn cư trú sau hôn nhân không phải với gia đình chồng mà với mẹ và người thân khác của họ. Một lập luận khác là khi các chị em gái và mẹ của họ giúp đỡ nhau trong việc chăm sóc con cái, dòng dõi có xu hướng theo chế độ mẫu hệ hơn là phụ hệ.

Các nhà nhân chủng sinh thái học hiện đang đồng ý rộng rãi rằng hoạt động cùng nhau chăm sóc con cái là một sự phát triển quan trọng trong việc tạo ra sự tiến hóa của bộ não con người lớn bất thường và tâm lý con người đặc trưng sự tiến hóa của bộ não con người lớn bất thường và tâm lý người đặc trưng.

Các cộng đồng mẫu hệ hiện đại

Ở Việt Nam
Chế độ mẫu hệ có ở ở cộng đồng người Chăm và một số dân tộc vùng cao thuộc Tây Bắc, Tây Nguyên  Các dân tộc này dù theo chế độ mẫu hệ nhưng vẫn theo chế độ phụ quyền chứ không phải là chế độ mẫu quyền.

Trên thế giới

Châu Phi
Bộ tộc Akan của Ghana hiện nay là xã hội theo chế độ mẫu hệ phổ biến nhất Châu Phi. Với một hệ thống thừa kế đặc biệt, trong đó người thừa kế trực tiếp của một người đàn ông là con của chị gái chứ không phải con của anh ta.

Ấn Độ
Một nơi nổi tiếng về bất bình đẳng giới như Ấn Độ thì thật ngạc nhiên khi một số nơi còn tồn tại chế độ mẫu hệ. Đó là bộ lạc Khasi, Ấn Độ, họ sinh sống ở tỉnh Meghalaye, bao gồm các dòng họ được xác định bởi dòng dõi gia đình của người mẹ. Trẻ em gái sẽ được kế thừa bất động sản như đất đai trong cộng đồng.

Namibia
Quần đảo Owambos của Namibia: Bộ lạc Owambo là nhóm sắc tộc lớn nhất ở Namibia. Theo truyền thống, Owambos thừa kế theo chế độ mẫu hệ. Mặc dù sự ảnh hưởng của phương Tây đã gây ra những thay đổi đối với sự thừa kế của người dân, nhưng chế độ thừa kế này vẫn còn tồn tại trong hầu hết các cộng đồng ở nông thôn của bộ tộc.

Trung Quốc
Tương tự như Ấn Độ, Trung Quốc nổi tiếng với chính sách một con và sự trọng nam khinh nữ nhưng ở tây nam Trung Quốc có bộ tộc Mosuo là một trong những xã hội mẫu hệ lâu đời nhất trên thế giới. Người dân Mosuo coi tình yêu của một người mẹ là cốt lõi của nhân loại. Theo truyền thống, trẻ em sinh ra mang họ mẹ và sống trong gia đình người mẹ.

Indonesia
Trên một hòn đảo phía Tây Sumatra tồn tại một dân tộc mẫu hệ mang tên Minangkabau. Ở đó, phụ nữ sẽ là người làm chủ gia đình và thừa kế tài sản, trong khi đó đàn ông chỉ có nhiệm vụ duy trì nòi giống.

Theo phong tục của người Minangkabau, khi lấy vợ, người đàn ông chỉ được ân ái vợ mình vào ban đêm. Ban ngày, họ sẽ phải về nhà mẹ ruột để phụ giúp gia đình. Nếu một người đàn ông đối xử tệ bạc với vợ, ngay lập tức người đó sẽ bị đuổi ra khỏi nhà vợ và bị cả cộng đồng tẩy chay.

Chỉ dẫn

Xem thêm
 Chế độ phụ hệ
Trọng nam khinh nữ

Chú thích

Liên kết ngoài

Những cộng đồng mẫu hệ lớn trên thế giới tại báo điện tử vov.vn

Gia đình
Luật hôn nhân Do Thái
Quan hệ họ hàng và nguồn gốc


title: Calosopsyche bicuspis

text:
Calosopsyche bicuspis là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Calosopsyche


title: Bảo Định (định hướng)

text:
Bảo Định có thể là:

Địa lý
 Bảo Định, Hà Bắc Địa cấp thị thuộc tỉnh Hà Bắc, Trung Quốc
 Sông Bảo Định thuộc thành phố Mỹ Tho, Tiền Giang, Việt Nam

Niên hiệu
 Bảo Định, niên hiệu của Bắc Chu Vũ Đế nhà Bắc Chu từ 561 đến 565
 Bảo Định, niên hiệu của Đoàn Chính Minh, vua nước Đại Lý
 Bảo Định, niên hiệu của Mạc Kính Chỉ vua thời hậu kì nhà Mạc


title: Libnotes ditior

text:
Libnotes ditior là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Libnotes
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Maassenia heydeni

text:
Maassenia heydeni là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở Madagascar và quần đảo Comoro.

Sải cánh dài 50–80 mm.

Phụ loài
Maassenia heydeni heydeni (Madagascar)
Maassenia heydeni comorana Rothschild & Jordan, 1915 (quần đảo Comoro)

Chú thích

Tham khảo

Maassenia
Động vật Comoros


title: Quận Adams, Mississippi

text:
Quận Adams là một quận thuộc tiểu bang Mississippi, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số 34.340 người. Quận lỵ đóng ở Natchez. Quận được đặt tên theo tổng thống thứ nhì của Hoa Kỳ John Adams.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích , trong đó có  là diện tích mặt nước.

Các xa lộ chính
 U.S. Highway 61
 U.S. Highway 65
  U.S. Highway 84/U.S. Highway 98

Quận giáp ranh
Quận Jefferson (bắc)
Quận Franklin (đông)
Quận Wilkinson (nam)
Quận Concordia Parish, Louisiana (tây nam)
Quận Tensas Parish, Louisiana (tây bắc)

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số [3] năm 2000, đã có 34.340 người, 13.677 hộ gia đình, và 9.409 gia đình sống trong quận hạt. Mật độ dân số là 75 người trên một dặm vuông (29/km ²). Có 15.175 đơn vị nhà ở với mật độ trung bình 33 trên một dặm vuông (13/km ²). Cơ cấu điểm chủng tộc của dân cư quận bao gồm 46,04% người da trắng, 52,76% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,14% người Mỹ bản xứ, 0,25% châu Á, Thái Bình Dương 0,01%, 0,21% từ các chủng tộc khác, và 0,59% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 0,79% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc một chủng tộc nào.

Có 13.677 hộ, trong đó 31,80% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 42,80% là đôi vợ chồng sống với nhau, 21,50% có nữ hộ và không có chồng, và 31,20% là các gia đình không. 28,00% hộ gia đình đã được tạo ra từ các cá nhân và 11,90% có người sống một mình 65 tuổi hoặc lớn tuổi hơn là người. Cỡ hộ trung bình là 2,48 và cỡ gia đình trung bình là 3,03.

Trong quận, độ tuổi dân cư trải ra với 26,80% dưới độ tuổi 18, 8,60% 18-24, 25,60% 25-44, 23,50% từ 45 đến 64, và 15,60% từ 65 tuổi trở lên người. Độ tuổi trung bình là 38 năm. Đối với mỗi 100 nữ có 86,10 nam giới. Đối với mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 81,10 nam giới.

Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong quận đã đạt $ 25.234, và thu nhập trung bình cho một gia đình là $ 29.591. Phái nam có thu nhập trung bình $ 30.260 so với 20.383 $ đối với phái nữ. Thu nhập bình quân đầu người là 15.778 $. Giới 22,90% gia đình và 25,90% dân số sống dưới mức nghèo khổ, bao gồm 36,80% những người dưới 18 tuổi và 19,20% của những người 65 tuổi hoặc hơn.

Tham khảo

Quận của Mississippi


title: Batrachedra psithyra

text:
Batrachedra psithyra là một loài bướm đêm thuộc họ Batrachedridae. Loài này có ở New Zealand.

Ấu trùng ăn various ferns.

Chú thích

Tham khảo

Batrachedra


title: Luperodes tibialis

text:
Luperodes tibialis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Laboissiere miêu tả khoa học năm 1939.

Chú thích

Tham khảo

Luperodes


title: Amay

text:
Amay là một đô thị tọa lạc ở vùng Wallonia, tỉnh Liège. Tại thời điểm ngày 1 tháng 1 năm, 2006, Amay có dân số 13.144 người. Tổng diện tích là 27,61 km² với mật độ dân số khoảng 476 người trên mỗi km. Cư dân địa phương có François Walther de Sluze (1622-1685).

Ở đây có lâu đài Jehay-Bodegnée, thế kỷ 16

Tham khảo

Richard Stillwell, ed. Princeton Encyclopaedia of Classical Sites, 1976: "Amay, Belgium"

Đô thị của Liège


title: Kỷ Mẫn công

text:
Kỷ Mẫn công (chữ Hán: 杞湣公; trị vì: 486 TCN-471 TCN), tên là Tự Duy, là vị vua thứ 18 của nước Kỷ - chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Ông là con của Kỷ Ly công - vua thứ 17 nước Kỷ. Năm 487 TCN, Kỷ Ly công mất, ông lên nối ngôi vua.

Năm 471 TCN, ông bị em là Tự Át Lộ giết hại để giành ngôi báu, tức là Kỷ Ai công. Ông làm vua tất cả 16 năm.

Xem thêm
 Kỷ (nước)
 Kỷ Ly công
 Kỷ Ai công

Tham khảo
 Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
 Trần Kỷ thế gia

Chú thích

Vua nước Kỷ
Vua Trung Quốc bị giết


title: Đội tuyển bóng đá quốc gia Syria

text:
Đội tuyển bóng đá quốc gia Syria () là đội tuyển cấp quốc gia của Syria do Liên đoàn bóng đá Syria quản lý.

Trận thi đấu quốc tế đầu tiên của đội tuyển Syria là trận gặp đội tuyển Thổ Nhĩ Kỳ vào năm 1949. Đội đã từng 6 lần tham dự cúp bóng đá châu Á là vào các năm 1980, 1984, 1988, 1996, 2011 và 2019, tuy nhiên đều không vượt qua được vòng bảng.

Lịch sử
Tuy chưa có thành tích nào thật sự ấn tượng, nhưng tuyển Syria là một trong đội bóng có lịch sử thi đấu quốc tế lâu đời nhất của châu Á. Tham dự vòng loại World Cup ngay từ giải năm 1950, trận đấu chính thức đầu tiên của đội chính là trận thuộc khuôn khổ vòng loại năm đó khi Syria thất thủ trước Thổ Nhĩ Kỳ với tỉ số 0-7 vào ngày 20 tháng 11 năm 1949. Đội vẫn chưa một lần tham dự vòng chung kết một Giải vô địch bóng đá thế giới, lần đội tiến tới gần đích nhất là tại vòng loại World Cup 1986 khi Syria thua Iraq ở vòng đấu loại trực tiếp cuối cùng khu vực Tây Á. 31 năm sau, họ cũng làm điều tương tự khi họ tiến thẳng vào vòng loại thứ ba World Cup 2018. Syria xếp ở vị trí thứ ba, vị trí dự playoff châu lục, tại đây, Syria đối đầu Úc, trận này Syria thất thủ với tỷ số 2–3, qua đó dừng bước tại vòng playoff.

Tại các kỳ Cúp bóng đá châu Á, tuyển Syria đã sáu lần được tham dự vòng chung kết. Lần gần nhất là tại Cúp bóng đá châu Á 2019. Thành tích nổi bật khác của bóng đá Syria còn phải kể đến chức vô địch giải trẻ châu Á mà các cầu thủ trẻ nước này giành được vào năm 1994. Đội tuyển trẻ Syria cũng đã hai lần góp mặt tại vòng chung kết Giải vô địch bóng đá U-20 thế giới vào các năm 1995 và 2005.

Danh hiệu
 Vô địch Tây Á: 1
 Vô địch: 2012
 Á quân: 2000; 2004
 Hạng ba: 2008

 Vô địch cúp Ả Rập: 0
 Á quân: 1963; 1966; 1988

Thành tích

Cấp thế giới

World Cup

Thế vận hội
 (Nội dung thi đấu dành cho cấp đội tuyển quốc gia cho đến kỳ Đại hội năm 1988)

Cấp châu lục

Cúp bóng đá châu Á

Á vận hội
(Nội dung thi đấu dành cho cấp đội tuyển quốc gia cho đến kỳ Đại hội năm 1998)
{| class="wikitable" style="text-align: center;font-size:90%;"
!colspan=8|Thành tích tại Á vận hội
|-
!Năm
!Thành tích
!GP
!W
!D
!L
!GS
!GA
|-
|| 1951 đến 1978 ||Không tham dự||- ||- ||- ||- ||- ||-
|-
||  1982 ||Vòng 1||3 ||0 ||2 ||1 ||3 ||5
|-
|| 1986 đến 1998 ||Không tham dự||- ||- ||- ||- ||- ||-
|-
|| Tổng cộng ||1 lần vòng 1 ||3 ||0 ||2 ||1 ||3 ||5
|}

Cấp khu vực
Giải vô địch bóng đá Tây Á

Cúp bóng đá Ả Rập

Cầu thủ
Đội hình hiện tại
 Ngày thi đấu: 20 tháng 6 năm 2023
 Đối thủ:
 '''Giải đấu: Giao hữu

Số liệu thống kê tính đến ngày 20 tháng 6 năm 2023 sau trận gặp .

Triệu tập gần đây

Chú thích

Liên kết ngoài
Đội tuyển bóng đá quốc gia Syria  trên trang chủ của FIFA

Syria


title: Hultehouse

text:
Hultehouse là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Sarrebourg, tổng Phalsbourg. Tọa độ địa lý của xã là 48° 43' vĩ độ bắc, 07° 15' kinh độ đông. Hultehouse nằm trên độ cao trung bình là 400 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 205 mét và điểm cao nhất là 463 mét. Xã có diện tích 4,58 km², dân số vào thời điểm 1999 là 335 người; mật độ dân số là 73 người/km². Xã nằm khoảng 16 km về phía đông của Sarrebourg, thuộc Pháp từ năm 1661.

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Moselle


title: Paramorpha marginata

text:
Paramorpha marginata là một loài bướm đêm thuộc họ Carposinidae. Nó là loài đặc hữu của New Zealand.

Sải cánh dài khoảng 11 mm.

Chú thích

Tham khảo

Copromorphoidea


title: Lanteira

text:
Lanteira là một đô thị trong tỉnh Granada, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 507 người.

Tham khảo

Đô thị ở Granada


title: Tipula apollyon

text:
Tipula apollyon là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Họ Nhót

text:
Họ Nhót (danh pháp khoa học: Elaeagnaceae) là một họ thực vật có hoa trong bộ Hoa hồng (Rosales), bao gồm các loại cây thân gỗ và cây bụi nhỏ, có nguồn gốc ở khu vực ôn đới của Bắc bán cầu, kéo dài về phía nam tới vùng nhiệt đới châu Á và Úc. Họ này bao gồm 45-50 loài, được chia ra thành 3 chi.

Các loài cây trong họ này thường là có gai, với các lá đơn thường được bao phủ một lớp lông hay vảy nhỏ. Phần lớn các loài là cây chịu khô hạn (tìm thấy trong các khu vực khô hạn); một vài loài có khả năng chịu mặn, chịu được nồng độ mặn cao của đất.

Đặc điểm
Các loài trong họ này thường là cây gỗ hay cây bụi nhỏ. Lá đơn có cuống lá, mặt bóng như da, mọc so le, đôi khi mọc đối, thường thành vòng. Phiến lá nguyên, gân lá hình lông chim. Khí khổng chủ yếu ở phía xa trục của một mặt. Hoa lưỡng tính hoặc đơn tính khác gốc hay đơn tính khác gốc hoa đực hoặc đơn tính khác gốc hoa cái. Các hoa cái không có nhị lép. Bầu nhị của hoa đực không có. Thụ phấn nhờ gió hay sâu bọ. Hoa mọc đơn độc hay thành cụm. Cụm hoa đầu cành (khi mọc thành cụm) có dạng chùm hoa. Cụm hoa nói chung mọc ở nách lá, ngắn. Hoa thường có mùi thơm, đôi khi không mùi. Bao hoa dạng lá đài (không cánh hoa) màu trắng, kem hay vàng với 4 (đôi khi 2 hay 6 lá đài). Bầu nhụy 1 lá noãn. Quả bế hay quả hạch.

Phân loại

Họ Elaeagnaceae từng rất khó đặt vị trí. Họ này từng được đặt trong bộ Proteales trong phân loại Cronquist năm 1981 do các tương tự trong cấu trúc hoa, và trong bộ Elaeagnales - Rhamnanae, cận kề Proteanae, trong Rosidae theo Takhtadjan năm 1997.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Phân loại họ Nhót (Elaeagnaceae)
 Họ Nhót trên website của APG
 Watson L. và Dallwitz M.J. (1992 trở đi). Elaeagnaceae  trong Các họ thực vật có hoa: miêu tả, minh họa, nhận dạng và thông tin tra cứu. Phiên bản: ngày 25 tháng 11 năm 2008. http://delta-intkey.com


title: Saltia

text:
Saltia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae, đặc hữu của miền núi Đông Phi. Hai loài đã được George Salt sưu tầm và mô tả vào năm 1948:

Saltia acrophylax Tams 1952 (Kilimanjaro)

Saltia edwardsi Tams 1952 (Mount Elgon)

Có một dạng thứ ba ở núi Kenya, có thể là loài thứ ba, với tiêu bản hiện ở Bảo tàng quốc gia Kenya. Loài này và các loài do Salt sưu tập có thể là các loài duy nhất của chi này.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database
Salt G. 1954. A contribution to the ecology of upper Kilimanjaro. Journal of Ecology 42:375-423.

Hadeninae


title: Saint-Martin-du-Limet

text:
Saint-Martin-du-Limet là một xã của tỉnh Mayenne, thuộc vùng Pays de la Loire, tây bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Mayenne

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintmartindulimet


title: Courtenay, Isère

text:
Courtenay là một xã thuộc tỉnh Isère, vùng Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 352 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Isère


title: 16857 Goodall

text:
16857 Goodall (1997 YZ8) là một tiểu hành tinh vành đai chính.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 16857 Goodall

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1997


title: Dombrot-sur-Vair

text:
Dombrot-sur-Vair là một xã, nằm ở tỉnh Vosges trong vùng Grand Est của Pháp. Xã này có diện tích 9,04 km², dân số năm 1999 là 254 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 360 m trên mực nước biển.

Nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Dombrot-sur-Vair trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Xã của Vosges


title: Tipula timberlakei

text:
Tipula timberlakei là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Nearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Leiva, La Rioja

text:
Leiva, La Rioja tỉnh và cộng đồng tự trị La Rioja, phía bắc Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là 12,71 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là 290 người với mật độ 22,82 người/km². Đô thị này có cự ly 58 km so với Logroño.

Tham khảo

Đô thị ở La Rioja


title: Helicopsyche apicauda

text:
Helicopsyche apicauda là một loài Trichoptera trong họ Helicopsychidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Helicopsyche


title: Procambarus econfinae

text:
Procambarus econfinae (tiếg Anh Panama City crayfish) là một loài tôm sông trong họ Cambaridae. Nó là loài đặc hữu chỉ được tìm thấy quanh Panama, Florida, và được xếp vào danh sách các loài bị đe dọa trong sách Đỏ.

Chú thích

Tham khảo

Procambarus
Động vật được mô tả năm 1942


title: Volvarina yolandae

text:
Volvarina yolandae là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Marginellidae, họ ốc mép.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Volvarina


title: Orania dharmai

text:
Orania dharmai là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Orania


title: Apocalypsis velox

text:
Apocalypsis là một chi bướm đêm thuộc họ Sphingidae, chỉ có một loài Apocalypsis velox, được tìm thấy ở đông bắc Ấn Độ và tây nam Trung Quốc đến miền bắc Việt Nam.

Sự miêu tả
Sải cánh dài khoảng 136 mm. Kiểu cánh trước giống của loài Euryglottis aper.

Sinh học
Ấu trùng ăn Callicarpa arborea ở Ấn Độ

Chú thích

Tham khảo

Apocalypsis


title: Drusus kazanciae

text:
Drusus kazanciae là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Drusus


title: Hydropsyche retronsis

text:
Hydropsyche retronsis là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Hydropsyche


title: Euphylidorea semifacta

text:
Euphylidorea semifacta là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Euphylidorea
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Grazzanise

text:
Grazzanise là một đô thị ở tỉnh Caserta trong vùng Campania của Ý, có vị trí cách khoảng 30 km về phía tây bắc của Napoli và khoảng 20 km về phía tây của Caserta. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 6.835 người và diện tích là 47 km².

Đô thị Grazzanise có các frazioni (các đơn vị cấp dưới, chủ yếu là các làng) Brezza and Borgo Appio.

Grazzanise giáp các đô thị: Cancello e Arnone, Capua, Casal di Principe, Falciano del Massico, Francolise, Pignataro Maggiore, Santa Maria la Fossa, Vitulazio.

Quá trình thay đổi dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Caserta
Thành phố và thị trấn ở Campania


title: Jean-Paul Sartre

text:
Jean-Paul Charles Aymard Sartre (; phiên âm tiếng Việt: Xactơrơ; 21 tháng 6 năm 1905 – 15 tháng 4 năm 1980) là nhà triết học hiện sinh, nhà soạn kịch, nhà biên kịch, tiểu thuyết gia và là nhà hoạt động chính trị người Pháp. Ông là một trong những nhân vật nòng cốt trong hệ thống triết học của chủ nghĩa hiện sinh, và một trong những nhân vật có ảnh hưởng lớn trong nền triết học Pháp thế kỷ 20 và chủ nghĩa Marx. Tác phẩm của ông cũng đã ảnh hưởng đến xã hội học, lý thuyết phê bình, lý thuyết hậu thuộc địa, phê bình văn học, và vẫn còn tiếp tục ảnh hưởng đến các ngành này. Sartre cũng có mối quan hệ với nhà lý thuyết nữ quyền nổi tiếng là Simone de Beauvoir.

Satre được trao giải Nobel Văn học vào năm 1964 nhưng ông từ chối, ông nói rằng ông luôn từ chối những danh hiệu chính thức và "một nhà văn không nên cho phép mình trở thành người của một tổ chức".

Tiểu sử

Thời trẻ và tư tưởng
Jean-Paul Sartre là người con duy nhất của Jean-Baptiste Sartre, một sĩ quan của Hải quân Pháp, và Anne-Marie Schweitzer. Mẹ ông có nguyên quán là người vùng Grand Est, bà là chị họ của Albert Schweitzer, người cũng từng đoạt giải Nobel (cha của Anne-Marie Schweitzer - ông Charles Schweitzer - là anh ruột của Louis Théophile Schweitzer - cha của Albert Schweitzer). Khi Satre mới có 2 tuổi thì cha của ông mất vì bị sốt. Bà Anne đã đưa ông về ở với ông bà ngoại ở Meudon. Tại đây, Satre được mẹ giáo dưỡng với sự trợ giúp ông ngoại là một thầy giáo tiếng Đức. Ông ngoại của Satre đã dạy ông toán học và văn học cổ điển từ khi ông còn ấu thơ. Khi Satre 12 tuổi, mẹ ông tái giá và cả gia đình dọn về La Rochelle, ở đây ông thường xuyên bị bắt nạt.

Vào những năm 1920, khi còn là một thiếu niên, Satre đã bị triết học thu hút khi ông đọc bài khảo luận Các dữ liệu trực cảm của ý thức (Essai sur les données immédiates de la conscience) của Henri Bergson. Ông đã theo học và đạt được văn bằng triết học tại trường École normale supérieure, một trường alma mater của nhiều nhà tư tưởng và trí thức nổi tiếng của Pháp. Trong thời gian này ông làm quen với Simone de Beauvoir, một nhà văn lớn sau này trở thành người bạn tri âm của ông. Sartre đã chịu ảnh hưởng từ nhiều khía cạnh của triết học phương Tây, kế thừa tư tưởng của Immanuel Kant, Georg Wilhelm Friedrich Hegel, Søren Kierkegaard, Edmund Husserl và Martin Heidegger. Có lẽ quyết định có ảnh hưởng lớn nhất đến sự phát triển trong triết học của Sartre là ông đã tham dự hội thảo Alexandre Kojève hàng tuần trong nhiều năm liền.

Vào những năm đầu học tại École Normale, Sartre là một trong những sinh viên quậy nhất trường. Năm 1927, ông cùng Georges Canguilhem vẽ 1 bức biếm họa về chủ nghĩa chống quân phiệt trên bản tin của trường, bức tranh này đặc biệt gây khó chịu cho hiệu trưởng Gustave Lanson. Cũng trong năm này, Sartre cùng với các bạn thân của mình gồm Nizan, Larroutis, Baillou and Herland đã dựng lên một trò chơi khăm giới truyền thông. Nhân sự kiện chuyến bay New York-Paris thành công của Charles Lindbergh, họ đã thông cáo với báo chí rằng Lindbergh sẽ được trao giải thưởng sinh viên danh dự của École. Nhiều tờ báo, bao gồm cả tờ Le Petit Parisien, đồng loạt cho công bố tin này vào ngày 25 tháng 5. Hàng ngàn độc giả, bao gồm các nhà báo và những khán giả tò mò đến xem đều không biết rằng những gì họ đã được chứng kiến chỉ là một diễn viên đóng thế nhìn giống như Lindbergh mà thôi. Sự việc bị phanh phui, và trước làn sóng phản đối của công chúng đã buộc Lanson phải từ chức hiệu trưởng.

Năm 1932, ông theo học triết học của Edmund Husserl và Martin Heidegger. Sau khi tiếp tục dạy ở Le Havre và ở Lyon, Sartre dạy ở trường trung học Pasteur ở Paris trong thời gian 1937-1939. Cuối thập niên 1930 Sartre bắt đầu viết những tác phẩm lớn của đời mình, trong đó có La Nausée (Buồn nôn, 1938), Le Mur (Bức tường, 1938), là những cuốn sách tiêu biểu cho dòng văn học phi lý đã giúp Sartre trở thành một trong những nhà văn hóa lớn nhất của nước Pháp thời kỳ này. Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, do mắt kém ông không nhập ngũ nhưng vẫn tham gia kháng chiến, bị bắt làm tù binh, sau đó bị nhốt vào trại tập trung. Năm 1941, Sartre trở về Paris tiếp tục dạy học, viết văn, làm quen với Albert Camus. Sau khi Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc, ông thôi dạy học và chuyên tâm vào sáng tác văn học.

Jean-Paul Sartre là một trong số các nhà văn coi quan điểm triết học là trung tâm của hoạt động sáng tạo. Tác phẩm triết học chính L'Être et le Néant (Tồn tại và hư vô, 1943) là sự tổng hợp quan điểm chính của ông về cuộc sống. Chủ nghĩa nhân đạo hiện sinh mà Sartre truyền bá trong tiểu luận nổi tiếng L'existentialisme est un humanisme (Chủ nghĩa hiện sinh là chủ nghĩa nhân đạo) cũng được thể hiện rõ trong tiểu thuyết Les chemins de la liberté (Những con đường của tự do, 1945-1949). Từ giữa thập niên 1940, ông nghiên cứu chủ nghĩa Marx, thành lập tạp chí Les temps modernes (Thời mới), tuyên truyền các ý tưởng cách mạng, hoạt động xã hội. Năm 1964 Sartre được Viện Hàn lâm Thụy Điển quyết định trao giải Nobel nhưng ông từ chối nhận giải vì không muốn mình biến thành một thiết chế xã hội ảnh hưởng đến công việc hoạt động chính trị cấp tiến. Sartre nhiệt tình ủng hộ các cuộc đấu tranh giải phóng của nhân dân Algérie, Trung Quốc, Cuba, cùng với Bertrand Russell thành lập Ủy ban chống tội ác chiến tranh của Mỹ ở Việt Nam. Những năm cuối đời Sartre bị mù, không viết được nhưng ông trả lời vô số phỏng vấn, thảo luận các vấn đề chính trị với bạn bè. Sartre cũng được biết đến nhiều với tư cách một nhà viết kịch phi lý. Ông nổi tiếng với các vở kịch Les Mouches (Ruồi) và Huis clos (Phía sau cửa đóng). Ngoài ra, Sartre còn viết phê bình văn học và các bài nghiên cứu về Charles Baudelaire, Jean Genet. Cuốn sách viết về thời niên thiếu của ông, Les mots (Lời nói), được xuất bản năm 1964.

La Nausée (Buồn nôn, 1938) là một trong những tác phẩm đáng chú ý nhất của ông. Mặc dù có một số ý kiến rằng nó chỉ là một trò chơi triết học ngụy trang dưới hình thức tiểu thuyết, nhưng sức lôi cuốn và hấp dẫn của nó là không thể phủ nhận. Câu chuyện có vẻ như là một chuỗi tự sự tiêu cực và buồn chán, chứa đựng đầy nỗi ngờ vực và trĩu nặng suy tư về tồn tại, hư vô.

Chủ nghĩa nhân đạo hiện sinh mà J. P. Sartre truyền bá trong tiểu luận nổi tiếng Chủ nghĩa hiện sinh là chủ nghĩa nhân bản cũng được thể hiện rõ trong tiểu thuyết bộ ba Les chemins de la liberté (Những con đường của tự do, 1945-1949). Tác phẩm nói về các nhân vật bị dằn vặt vì những lựa chọn, những nguyên tắc, những đòi hỏi và sự khao khát tự do; và chính trong hành trình đến với tự do hay chối bỏ tự do là điều kiện cho sự hiện hữu của các nhân vật này. Tác phẩm này là một tiếp cận ít lý thuyết và nhiều thực tế hơn, giúp cho nhiều người hiểu rõ chủ nghĩa hiện sinh.

Tác phẩm
 Esquisse d'une théorie des émotions (Đề cương lý thuyết tình cảm, 1939), khảo cứu
 L'imaginaire (Cái tưởng tượng, 1940), nghiên cứu tâm lý
 La Nausée (Buồn nôn, 1938), tiểu thuyết
 Le Mur (Bức tường, 1938), truyện
 L'Être et le Néant (Tồn tại và hư vô, 1943), tác phẩm triết học
 Les Mouches (Ruồi, 1943), kịch
 Huis clos (Kín cửa, 1944), kịch
 Réflexions sur la question juive (Suy nghĩ về vấn đề Do Thái, 1946), luận
 La putain respectueuse (Con đĩ biết lễ nghĩa, 1946), kịch
 Baudelaire (1946)
 Morts sans sépulture (Chết không mai táng, 1947), tập kịch ngắn
 L'existentialisme est un humanisme (Chủ nghĩa hiện sinh là chủ nghĩa nhân đạo, 1946), tiểu luận
 Les Mains sales (Những bàn tay bẩn, 1948), kịch
 Les chemins de la liberté (Những con đường của tự do, 1945-1949), tiểu thuyết:
 L'âge de raison (1948)
 Le sursis (1943)
 La mort dans l'âme (1949)
 Le Diable et le Bon Dieu(Quỷ dữ và Chúa lòng lành, 1951), kịch
 Saint Genet, comédien et martyr (1952), phê bình Jean Genet
 Critique de la raison dialectique (Phê phán lý trí biện chứng, 2 tập, 1960), khảo luận:
 Théorie des ensembles pratiques
 L'intelligibilité de l'histoire
 Les Séquestrés d'Altona (Những người bị cầm tù ở Altona, 1960), kịch
 Les Mots (Ngôn từ, 1964), hồi ký

Câu nói
 Phản ứng về một cuộc biểu tình chống lại sĩ quan chỉ huy NATO, tướng Matthew Ridgway, bị cảnh sát đập tan ở Paris:

Nhận xét
Bernard-Henri Lévy, nhà báo, sáng lập viên của nhóm Triết học mới (Nouvelle Philosophie) cho rằng: "Có hai ông Sartre. Một người là một người tốt, tác giả cuốn "Nausea" và "Being and Nothingness", lo lắng về quyền tự do và không đếm xỉa tới thế giới. Người thứ hai, một côn đồ, muốn cải tiến nhân loại, và vì vậy trở nên một đầy tớ của chế độ toàn trị."

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Jean-Paul Sartre (1905-1980): Existentialism Internet Encyclopedia of Philosophy
 Thuyết Hiện sinh là một thuyết nhân bản

Nhà văn Pháp
Nhà triết học Pháp
Người đoạt giải Nobel Văn học
Chủ nghĩa hiện sinh
Người Paris
Bài cơ bản dài trung bình
Người Pháp đoạt giải Nobel
Nhà triết học vô thần
Nhà viết kịch Pháp
Nhà biên kịch phim Pháp
Sinh năm 1905
Mất năm 1980
Tù nhân chiến tranh bị Đức giam giữ trong Thế chiến thứ hai
Nhà bản thể học
Quân nhân Pháp trong Thế chiến thứ hai
Nhà văn từ Paris
Nhà văn Pháp ngữ
Nhà triết học về tính dục


title: Lê Lộng

text:
Lê Lộng (1396 - ), quê làng Khả Lam huyện Lương Giang phủ Thanh Đô (nay là xã Xuân Lam, huyện Thọ Xuân tỉnh Thanh Hóa Việt Nam), một khai quốc công thần nhà Lê sơ, một viên tướng tài phụng sự tới 4 triều vua Lê sơ là: Lê Thái Tổ, Lê Thái Tông, Lê Nhân Tông và Lê Thánh Tông.

Thân thế sự nghiệp
Lê Lộng sinh năm Bính Tý (1396). Là con trưởng trong một gia đình quan lang (quan lại địa phương). Cha của Lê Lộng là Lê Miêu, mẹ là Lê Lậu. Lê Lộng tham gia khởi nghĩa Lam Sơn từ rất sớm, sau hội thề Lũng Nhai, năm 1418 ông đã có mặt trong đội ngũ nghĩa quân Lam Sơn của Lê Lợi.

Năm Mậu Thân, niên hiệu Thuận Thiên thứ 1 (1428) Lê Lộng được phong hàm Đại tướng Đồng quản lĩnh quân Hưng Nghĩa, tước Quan Nội hầu. Một thời gian sau Lê Lộng quản lĩnh quân Thiên Uy, rồi giữ chức Lạng Sơn trấn Đồng tri vệ chư quân sự ở đạo Lạng Sơn.

Lê Lộng là một hay hai người
Theo nội dung văn bia trên phát hiện ở Lam Sơn, thì tác giả văn bia là Nguyễn Trực (người mất vào khoảng năm Quý Tỵ 1473-1474), như vậy văn bia phải được soạn trước năm 1473-1474. Nội dung văn bia cũng đề cập tới ngày tháng mất của khai quốc công thần Lê Lộng, nhưng không đề cập tới năm mất (nhưng năm mất chắc chắn phải trước năm 1473-1474, năm mất của Nguyễn Trực). Tuy nhiên theo Đại Việt sử ký toàn thư thì năm 1478-1479, Lê Lộng chỉ huy một trong 5 cánh quân Đại Việt của Lê Thánh Tông tiến đánh Lão Qua và Bồn Man.

Cũng theo văn bia, thì hành trạng cuối cùng của Lê Lộng được nhắc tới trong văn bia trước khi mất, là vào khoảng năm 1465: "...Cuối tháng 6 năm Ất Dậu niên hiệu Quang Thuận thứ 6 (1465) thăng chức Nhập nội kiểm hiệu Đại Đô đốc Bình chương sự. Lại được thăng Chưởng Nam đạo Đô đốc phủ, Tả Đô đốc, tước Thượng Trí tự. Từ tước Quan Nội hầu nhiều lần gia phong đến Huyện Thượng hầu, rồi đến Thượng Trí tự..." (Niên hiệu Quang Thuận là của vua Lê Thánh Tông. Chức Đại Đô đốc Bình chương sự, theo quan chế thời Lê Thánh Tông, thuộc hạng Nhất phẩm tương đương với Tam thái). Nhưng trong Đại Việt sử ký toàn thư thì khi đi đánh Ai Lao (Bồn Man và Lão Qua) năm 1478, Lê Lộng mới chỉ giữ chức Du kỵ phó tướng quân, trong chiếu thư tiến đánh Lão Qua Lê Thánh Tông có viết: "...Du kỵ phó tướng quân là bọn Lê Lộng đi đường châu Thuận Mỗi để bóp cổ chẹn lưng...

Theo Đại Việt sử ký toàn thư nói rằng Lê Lộng là con trai của Lê Đa Mỹ: năm 1460, Lê Thánh Tông sắc thăng bổ quan chức cho công thần và con cái họ, Đại Việt sử ký ghi lại: "...Sắc cho bọn tể thần Lê Xí tâu thăng các quan công thần tại chức hay đã chết, được ban quốc tính hay không được ban, cùng số con trai của họ chưa được thăng bổ... Loại chưa được ban quốc tính thì từ Nguyễn Sư Hồi con trai của Nguyễn Xí, đến Lê Lộng con trai của Lê Đa Mỹ....".

Ghi danh
Tháng 1 năm 2011, đền thờ Lê Lộng tại xã Thọ Vực, huyện Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hoá đã được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh.

Tham khảo

Tham khảo
Tạp chí Hán nôm số 3 năm 2009.
Bài Phát hiện 2 tấm bia cổ thời Lê Sơ trên website Dân Trí ngày 17/4/2009.

Võ tướng nhà Lê sơ
Người Thanh Hóa


title: Marandahalli

text:
Marandahalli là một thị xã panchayat của quận Dharmapuri thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.

Địa lý
Marandahalli có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 581 mét (1906 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Marandahalli có dân số 10.171 người. Phái nam chiếm 50% tổng số dân và phái nữ chiếm 50%. Marandahalli có tỷ lệ 61% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 66%, và tỷ lệ cho phái nữ là 55%. Tại Marandahalli, 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Tamil Nadu


title: Niveria maltbiana

text:
Niveria maltbiana là một loài ốc biển cỡ nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Triviidae.

Phân bố

Miêu tả
Chiều dài tối đa của vỏ ốc được ghi nhận là 13 mm.

Môi trường sống
Độ sâu tối thiểu được ghi nhận là 2 m. Độ sâu tối đa được ghi nhận là 91 m.

Chú thích

Tham khảo

Niveria


title: Thương Đô

text:
Thương Đô () là một huyện của địa cấp thị Ulanqab (Ô Lan Sát Bố), khu tự trị Nội Mông Cổ, Trung Quốc.

Trấn
 Thất Đài (七台镇)
 Thập Bát Khoảnh (十八顷镇)
 Đại Hắc Sa Thổ (大黑沙土镇)
 Tây Tĩnh Tử (西井子镇)
 Đồn Khẩn Đội (屯垦队镇)
 Tiểu Hải Tử (小海子镇)

Hương
 Đại Khố Luân (大库伦乡)
 Mão Đô (卯都乡)
 Pha Lê Hốt Cảnh (玻璃忽镜乡)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang thông tin chính thức

Đơn vị cấp huyện Nội Mông
Ulanqab


title: Batrachuperus karlschmidti

text:
Batrachuperus karlschmidti là một loài kỳ giông thuộc họ Hynobiidae.
Đây là loài đặc hữu của Trung Quốc.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là sông ngòi.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Tham khảo

 Feng, X. 2004. Batrachuperus karlschmidti. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Batrachuperus


title: Dolichopeza trichochora

text:
Dolichopeza trichochora là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Dolichopeza


title: Buttlar

text:
Buttlar là một đô thị thuộc huyện Wartburg trong bang Thüringen, nước Đức. Đô thị này có diện tích 21,27 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 1414 người.

Tham khảo


title: Badenhard

text:
Badenhard là một xã thuộc huyện Rhein-Hunsrück bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Xã Badenhard có diện tích 3 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 148 người.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz


title: Pseudosciaphila

text:
Pseudosciaphila là một chi bướm đêm thuộc phân họ Olethreutinae, trong họ Tortricidae.

Các loài
Pseudosciaphila branderiana (Linnaeus, 1758)
Pseudosciaphila duplex (Walsingham, 1905)

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Olethreutini


title: Belleu

text:
Belleu là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Aisne

Tham khảo

Xem thêm
 Xã của tỉnh Aisne

Xã của Aisne


title: Lützkampen

text:
Lützkampen là một đô thị thuộc huyện Bitburg-Prüm, bang Rhineland-Palatinate, Đức.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Bitburg-Prüm


title: Gonomyia flavomarginata

text:
Gonomyia flavomarginata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gonomyia
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Haplochromis kamiranzovu

text:
Haplochromis kamiranzovu là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Loài này có ở Cộng hòa Dân chủ Congo và Rwanda. Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước ngọt.

Chú thích

Tham khảo

 Hanssens, M. & Snoeks, J. 2005. Haplochromis kamiranzovu. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Haplochromis


title: Hikari Sentai Maskman

text:
,  dịch là Chiến đội ánh sáng Maskman, là bộ Super Sentai thứ 11 của Toei Company. Được phát sóng trên TV Asahi từ 28 tháng 2 năm 1987 tới 20 tháng 2 năm 1988, tổng cộng 51 tập. Đây là Sentai đầu tiên có chiến binh thứ 6.

Mỗi tập của Hikari Sentai Maskman bắt đầu với câu:

Nhân vật
 / : Anh là người lớn tuổi nhất nhóm. Anh được phát hiện bởi chỉ huy Sugata khi anh cứu một người phụ nữ và một đứa trẻ khỏi một tên cướp, ông đã thách đấu với Takeru và đánh bại anh. Dù vậy ông vẫn thu nhận anh vào Maskman khi anh đã thể hiện tinh thần không bỏ cuộc của mình. Anh yêu một người phụ nữ tên Mio (thực chất là công chúa Ial của đế chế Tube), vì biết em gái mình yêu kẻ thù là Takeru nên Igam luôn coi anh là kẻ thù không đội trời chung. Khi biết Igam là phụ nữ thì anh không còn muốn đánh nhau với cô ta nữa. Ngoài ra anh còn là đối thủ của Hiệp sĩ trộm, Kiros, người cũng theo đuổi công chúa Ial. Về sau, nhờ trái tim ấm áp của anh đã làm tan chảy khối băng vĩnh cửu, giải thoát Mio. Cuối phim, dù không muốn nhưng anh buộc phải chia tay Mio để cô toàn tâm vào công cuộc khôi phục vương quốc dưới lòng đất.
 / : Anh được coi là đội phó của đội, chỉ đứng sau Takeru. Anh từng có một mối tình với một cô gái tên Miyuki, nhưng Baraba lại lợi dụng Miyuki nhằm giết Kenta, nhờ có sự trợ giúp của đồng đội mà Kenta đã tiêu diệt con quái vật đó. Anh buộc phải chia tay với Miyuki nhằm giữ an toàn cho cô, cùng với lời hứa sẽ đánh bại hoàn toàn đế chế Tube.
 /:  Anh là thành viên trẻ nhất nhóm và là một cao thủ kiếm thuật. Anh rất yêu thương mẹ mình và luôn muốn chứng tỏ bản thân luôn sống tốt với mẹ mình. Anh từng bị biến thành Kỵ sĩ Unas phục vụ cho gia đình Igam (thực chất do một số nô lệ của Tube nghĩ anh là người giải phóng cho họ nên đã đọc bài kinh cầu nguyện biến anh thành Unas), về sau nhờ các thành viên khác mà anh đã trở lại bình thường.
 /: Cô được sinh ra và lớn lên trong một gia đình ninja, được nuôi dưỡng để trở thành ninja với cái giá phải trả là một tuổi thơ hạnh phúc. Bị cha ép buộc phải từ bỏ mọi thứ nữ tính để tập trung vào nhẫn thuật của mình, cô ấy có vẻ ngoài tomboy và là một chiến binh mạnh mẽ. Cô rất thông minh và thích khiêu vũ nhưng không thể thực hiện ước mơ trở thành vũ công nên cô đã dồn hết tâm huyết để dạy bảo cho một cô bé nhằm thực hiện ước mơ của mình.
 /:  Sở trường của cô là Thái Cực Quyền. Cô từng có một bông hoa thánh ở thế giới lòng đất có tên là Carollove nhưng buộc phải hy sinh nó để làm thuốc giải, cứu thế giới khỏi nguy hiểm
 / : Anh chính là Maskman thế hệ đầu tiên và cũng là chiến binh thứ sáu đầu tiên được biết đến trong Super Sentai. Anh từ bỏ chiến đấu vì mất đi người yêu trong một trận chiến với Tube. Nhờ có sự động viên của Takeru mà anh đã quay lại chiến đấu và cùng toàn đội đánh bại quái vật Magma Doggler, nhưng cái giá phải trả là toàn bộ sức mạnh của anh. Anh đã trao lại hy vọng dành cho thế hệ Maskman sau này.
Các nhân vật khác:

 Chỉ huy Sugata: Ông là người phát hiện ra tài năng của các thành viên Maskman và luôn hỗ trợ họ. Ông cũng sở hữu sức mạnh đáng nể, được thể hiện qua việc ông đã từng dễ dàng đánh bại Takeru trong quá khứ.
Mio: Cô là công chúa Ial của Tube, được cử đi theo dõi Maskman, nhưng cô đã phải lòng Takeru khi suýt bị anh đâm xe vào vì cô đột ngột xuất hiện ở miệng cống. Khi đế chế Tube tấn công mặt đất, cô đã bất chấp nguy hiểm để cảnh báo cho Takeru. Bất chấp nỗ lực của Takeru, cô vẫn bị bắt lại và bị Zeba giam cầm trong khối băng vĩnh cửu. Về sau, nhờ trái tim ấm áp của Takeru mà cô đã được giải thoát khỏi khối băng. Ở tập cuối, cô đã cùng với chị gái mình và Maskman hợp sức để tiêu diệt Zeba. Mặc dù vẫn còn rất yêu Takeru nhưng cô vẫn phải chia tay anh để trở về lòng đất, thực hiện sự mệnh khôi phục lại vương quốc của mình
Dr. Azuma (東 博士, Azuma-hakase) : trợ lý của Sugata; cô ấy làm việc trong phòng máy tính và theo dõi hoạt động của đội Maskman.
Dr. Catherine (ド ク タ ー ・ カ ト リ ー ヌ, Dokutā Katorīnu , 3) : Một phụ nữ da trắng hỗ trợ Chỉ huy Sugata cùng với Tiến sĩ Azuma.
Tiến sĩ Akira Yamagata (山形 晃 博士, Yamagata Akira-hakase , 21 & 22) : Người đã tạo ra Galaxy Robo và là bạn thân của Cảnh sát trưởng Sugata. Trong quá trình phát triển ban đầu của M-Project, Yamagata đã tự mình chế tạo Galaxy Robo để cung cấp cho nhóm Maskman trong tương lai một robot khác ngoài Great Five của Sugata. Tuy nhiên, ông đã chết trong một tai nạn kinh hoàng khi đang thử nghiệm Galaxy Robo. Con gái duy nhất của ông, Yumi, người tin rằng Galaxy Robo chịu trách nhiệm về cái chết của cha cô. Tuy nhiên, đoạn ghi âm của Yamagata trong lần chạy thử nghiệm cuối cùng của ông với Galaxy Robo chứng minh rằng cái chết của anh ấy hoàn toàn là do ngẫu nhiên và không phải lỗi của Galaxy Robo.
Mai Kozuki: Một nghệ sĩ piano tài năng thực sự đến từ Gia đình Melme của thế giới ngầm, âm nhạc của cô làm dịu những con quái vật của Tube. Zeba ra lệnh giết cả gia đình cô và Mai là người sống sót duy nhất. Sugata cứu cô và đưa cô đến Trại mồ côi Maria sau khi viết lại ký ức để cô có thể sống mà không có những ký ức đau buồn. Khi bị quái vật Bard Doggler tấn công, bàn tay của cô bị biến thành đá và Maskman đã giúp cô trở lại như cũ. Sugata đã tự nhủ luôn dõi theo cô mặc dù không thể gặp cô vào lúc này

.Underground Empire Tube: là một đế chế ngầm yên bình ra đời cách đây 5 thiên niên kỷ dưới sự thống trị của gia tộc Igam nhưng đã bị Zeba lật đổ. Khi nó nằm dưới sự cai trị của kẻ soán ngôi Zeba, Tube bắt đầu chuẩn bị cho cuộc chiến xâm lược mắt đất.

 Zeba (地 帝王 ゼ ー バ, Chiteiō Zēba) : Zeba là thủ lĩnh của Tube dưới lòng đất, luôn mong muốn biến bề mặt thành một nơi lạnh lẽo và tăm tối. Hình dạng thật của hắn là quái vật Lizar Doggler The 2nd. Cha hắn, Lizar Doggler ban đầu, bị giết bởi Gia đình Igam vì khủng bố thế giới ngầm. Trước khi chết, nó đẻ một quả trứng dẫn đến sự ra đời của Zeba; đứa trẻ ăn thịt cha mẹ để trở nên mạnh mẽ hơn. Lizar Doggler mới lớn lên mà không có gì ngoài tâm trí để trả thù, cải trang thành Zeba và cai trị Hoàng gia Igam. Sau khi lên ngôi, Zeba biến thế giới ngầm thành một vương quốc bạo lực và bắt con người dưới lòng đất làm nô lệ. Khi hắn ta biết rằng thất bại của mình được báo trước là dưới tay của hai cô con gái sinh đôi còn sống sót của gia đình Igam, anh ta giữ họ cách xa nhau và làm mọi cách để đảm bảo không ai biết về danh tính thực sự của hắn ta. Với việc Ial được cứu thoát và danh tính của hắn cũng được tiết lộ, Zeba nhanh chóng thực hiện kế hoạch cuối cùng của mình là nâng cao Lâu đài Ngầm và lan truyền Hào quang bóng tối của mình ra khắp thế giới để mở ra thời đại bóng tối. Ngay khi xuất hiện, Zeba đã trực tiếp chiến đấu với các chiến binh trong lãnh địa Dark Aura của mình. Tuy nhiên, Ial và Igam đã sử dụng sức mạnh của họ cùng với Maskman để vô hiệu hóa Dark Aura của hắn. Bị buộc trở lại hình dạng thật của mình, Lizar Doggler bị Pháo phản lực cho nổ hết công suất, sử dụng năng lượng từ vũ khí để phóng to bản thân trước khi cuối cùng bị tiêu diệt bởi Galaxy Robo.
 Igam (地 帝王 子 イ ガ ム, Chiteiōshi Igamu) : Chị gái song sinh của Công chúa Ial, cô được nuôi dưỡng như một người đàn ông bởi Godai Doggler để một ngày lên ngôi cho đến khi Zeba lật đổ vương quốc của cô. Igam được tha để phục vụ dưới quyền của Zeba với tư cách là một trong những chiến binh được đánh giá là mạnh nhất. Khi Ial yêu Takeru, Igam cảm thấy em gái mình là một nỗi ô nhục đối với hoàng gia, và thề sẽ giết Takeru. Cô cũng có mong muốn giết Ial vì đã yêu Takeru, nhưng cô không thể thực hiện theo lệnh của chính Zeba. Khi Akira được phục hồi từ Unas, danh tính của Igam là một người phụ nữ được tiết lộ cho các Maskman. Sau đó Takeru do dự khi đấu với cô ấy và cố gắng tranh luận với cô ấy thay vì chiến đấu. Sau khi cô được phép giết em gái của mình, Igam biết được sự thật đằng sau Zeba và mâu thuẫn cho đến khi cô biết rằng hắn đã sử dụng cô để đạt được mục đích của mình. Tuyệt vọng và nhìn thấy bản thân không còn khả năng cứu vãn, Igam tìm thấy một lý do mới để sống khi cô nhìn thấy Đức Phật và  cô đã cùng Ial giúp Maskman đánh bại Zeba. Sau đó, Igam trở thành một nữ tu, thực hiện chuyến hành hương vô tận nhằm chuộc lại tội lỗi của mình
 Underground Curiosities Beast Anagmas (地 奇 地 奇 獣 ア ナ グ マ ス, Chiki Chikijū Anagumasu , 1–50) : Hắn là một con quái vật đã sống hơn ba thế kỷ và biết tất cả, là một bậc thầy về nghệ thuật hắc ám, người sử dụng một cái vồ cá sấu làm vũ khí của mình. Là cố vấn của Zeba, anh ta có thể tự do nghiên cứu Thư viện Ngầm, nơi chứa đựng lịch sử của nền văn minh Tube. Anagmas lần đầu tiên lộ diện với các Maskman trước khi thiết lập kế hoạch loại bỏ Great Five. Sau đó, hắn biết được sự thật về Zeba và được cử đi giết Ial. Anagmas bị giết bởi Maskman bằng Jet Cannon và Galaxy Robo.
 Baraba (地 帝 指令 バ ラ バ, Chitei Shirei Baraba , 1–48): Hắn là máu lạnh, tàn bạo và tàn nhẫn, đồng thời là người mạnh mẽ của bộ tộc Baluga và là đối thủ của Igam. Anh ta mang theo một thanh kiếm nặng mà chỉ hắn mới đủ mạnh để sử dụng trong trận chiến. Khi bị Zeba kết án tử hình vì thất bại của mình, anh ta đi đến Ngục tối để giết Devil Doggler và lấy được thanh gươm truyền thuyết Imperial. Hắn đã thua cho đến khi phát điên bởi cái chết của mẹ mình dưới bàn tay của con quái vật, giết chết con quái vật bằng thanh gươm Imperial. Sau đó, sau khi thất bại trong việc hồi sinh Chiến thần, Baraba có một cơ hội cuối cùng để chuộc lỗi. Hắn thỏa thuận với Kiros và bắt cóc Công chúa Ial để dụ Takeru vào bẫy. Khi kế hoạch thất bại, và Oyobu quay lưng lại với hắn ta, Baraba bị Red Mask giết chết trong trận quyết đấu cuối cùng.
 Ninja Hoàng gia ngầm Oyobu (地 帝 忍 オ ヨ ブ ー, Chiteinin Oyobū) : Một ninja của bộ tộc Buyon với làn da đỏ và đôi tai nhọn lớn phục vụ dưới quyền của Baraba. Hắn có thể ném ngọn lửa biểu hiện sự sống từ tay của mình và chạy với tốc độ gần như ánh sáng. Hắn đã cố gắng ngăn cản Baraba nhưng lại bị đóng băng nhưng đã tự giải băng được. Mặc dù đến giúp đỡ, Oyobu từ chối hỗ trợ Baraba trong cuộc chiến cuối cùng của mình. Mặc dù biết được sự thật về Zeba và phát hiện ra rằng mình không hơn gì một con tốt, Oyobu vẫn tiếp tục phần của mình trong kế hoạch của tên ác nhân và chết khi Lâu đài ngầm khi anh ta bị tiêu diệt trong vụ nổ.
 Underground Imperial Ninja Fumin (地 帝 忍 フ ー ミ ン, Chiteinin Fūmin) : Một Kunoichi của gia tộc Fu, một nhóm ninja đã phục vụ dưới quyền của gia tộc Igam trong nhiều thế hệ. Cô có thể bắn shurikens và bắn từ miệng, khả năng của Fumin sánh ngang với khả năng của Haruka. Cô đóng giả những vỏ bọc giống như của thần tượng Marina Shimada trong kế hoạch biến con người thành Unglers của Igam. Mặc dù cô ấy biết được danh tính của Igam, Fumin vẫn ở bên cạnh Igam và đã hi sinh để bảo vệ Igam khi lâu đài ngầm sụp đổ.
 Thief Knight Kiros (盗賊 騎士 キ ロ ス, Tōzoku Kishi Kirosu , 27–49) : Một kẻ lang thang không dưới quyền bất kỳ ai, hắn không từ mọi cách để có được những thứ mình muốn. Kiros nhìn thấy vẻ đẹp của Ial và cố gắng biến cô ấy thành của mình. Hắn cứu cô khỏi vực thẳm Hell's Wind nhưng lại rơi xuống vực. Sau khi thoát khỏi Hell's Wind bằng cách sử dụng Crescent Screw, Kiros tấn công các Maskman. Anh biết về mối quan hệ của Takeru với Ial và Kiros trở thành đối thủ của Igam trong việc cố gắng giết Red Mask. Kiros lừa Baraba và sử dụng Hell's Wind để giải thoát cho cô. Bị trọng thương trong nỗ lực bảo vệ cô, Kiros chết khi nhận ra rằng Ial là thứ duy nhất hắn không bao giờ có được.

Tập

Diễn viên
Narrator: Hiroshi Takeda
Takeru/Red Mask: Ryousuke Kaizu
Kenta/Black Mask: Kouichi Kusakari
Akira/Blue Mask: Issei Hirota
Haruka/Yellow Mask: Yuki Nagata
Momoko/Pink Mask: Kanako Maeda
Commander Sanjuurou Sugata: Hayato Tani
Emperor Zeba: Hideaki Kusaka
Prince Igam/Princess Ial/Mio: Mina Asami
Commander Baraba: Keijiro Shiga
Oyubu: Yoshinori Okamoto
Kiros: Shunta Fuchino
.fumin koari kubota. hikari yoshiro iwata

Lồng tiếng
Anagumas: Takuzo Kamiyama
Okelamp: Nobu Shinoda

Crew
Directors: Takao Nagaishi, Shouhei Toujou, Minoru Yamada
Writers: Hirohisa Soda (main writer), Kunio Fujii, Toshiki Inoue
Action directors: Junji Yamaoka (tới tập 5), Michihiro Takeda

Bài hát
Đầu

Lời:
Sáng tác:
Biên tập:
Thể hiện: Hironobu Kageyama

Kết

Lời: Masao Urino
Sáng tác: Daisuke Inoue
Biên tập: Ohzuchi Fujita
Thể hiện: Hironobu Kageyama

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Maskman  at supersentai.com

Sentai những năm 1980


title: Enrile, Cagayan

text:
Enrile là một đô thị hạng 4 ở tỉnh Cagayan, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2000, đô thị này có dân số 29.062 người trong 5.223 hộ.

Các khu phố (barangay)

Enrile được chia thành 22 khu phố (barangay).

Tham khảo

Liên kết ngoài
Mã địa lý chuẩn Philipin
Thông tin điều tra dân số Philipin năm 2000

Đô thị của Cagayan


title: Uchaud

text:
Uchaud là một xã trong vùng Occitanie. Xã Uchaud nằm ở khu vực có độ cao trung bình 24 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Gard


title: Madic

text:
Madic là một xã ở tỉnh Cantal, thuộc vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở miền trung nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Cantal

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Madic sur le site de l'Institut géographique national

Madic


title: Charaxes pondoensis

text:
The Pondo Emperor (Charaxes pondoensis) là một loài bướm thuộc họ Nymphalidae. Nó được tìm thấy ở miền nam châu Phi.

Sải cánh dài 45–55 mm đối với con đực và 48–60 mm đối với con cái. They fly quanh năm, đạt đỉnhs tháng 10/tháng 11 và tháng 3 đến tháng 5.

Ấu trùng ăn Milletia sutherlandi và Milletia grandis.

Tham khảo

pondoensis


title: Elvillar/Bilar

text:
Elvillar (Basque: Bilar) là một đô thị trong tỉnh Álava, thuộc Xứ Basque, phía bắc Tây Ban Nha.
Đô thị này cách thủ phủ Victoria 48 km, có diện tích 17,50 km² và dân số 356 người (INE 2007) với mật độ 20,34 người/km². Mã số bưu chính là 01309

Tham khảo

Liên kết ngoài

 ELVILLAR in the Bernardo Estornés Lasa - Auñamendi Encyclopedia

Đô thị ở Álava


title: Thàn mát tía

text:
Thàn mát tía hay mát tím sẫm (danh pháp: Adinobotrys atropurpureus) là một loài thực vật trong họ Fabaceae. Nó có các hoa màu tím và rậm, và hạt có chiều dài thường lớn hơn . Chúng có thể gặp ở khắp Đông Nam Á: từ Myanma đến Philippines, Java, và Sumatra.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Callerya atropurpurea at the National Center for Biotechnology Information

A
Thực vật được mô tả năm 1830
Thực vật Campuchia
Thực vật Indonesia
Thực vật Lào
Thực vật Malaysia
Thực vật Myanmar
Thực vật Thái Lan
Thực vật Việt Nam


title: Từ năng

text:
Trong điện từ học, từ năng là phần năng lượng mà được lưu trữ trong từ trường.

Do điện trường và từ trường liên hệ mật thiết với nhau và là các dạng đặc biệt của điện từ trường, từ năng là một dạng của năng lượng lưu trữ trong điện từ trường.

Công thức

Với các cuộn cảm, khi có dòng điện chạy qua thì trong lòng và bên ngoài cuộn cảm xuất hiện một từ trường và kèm theo là từ năng dự trữ trong đó. Từ năng E dự trữ trong một cuộn cảm có độ tự cảm L mang dòng điện đi qua nó I có thể được tính bởi công thức:
E = 1/2 L I2

Tham khảo

Từ học
Năng lượng


title: Montevarchi

text:
Montevarchi là một đô thị ở tỉnh Arezzo trong vùng Toscana, Ý. Tại thời điểm ngày 31 tháng 3 năm 2009, đô thị Montevarchi có dân số 23.961 người và diện tích là 56,75 km².

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đô thị tỉnh Arezzo