title: USS Enterprise (CV-6)

text:
USS Enterprise (CV-6), còn có tên lóng là "Big E", là chiếc tàu sân bay thứ sáu của Hải quân Hoa Kỳ và là chiếc tàu chiến thứ bảy của Hải quân Mỹ được đặt cái tên theo truyền thống này. Được hạ thủy vào năm 1936, nó là một tàu chiến thuộc lớp Yorktown, và là một trong số ba tàu sân bay Mỹ được đưa vào hoạt động trước Thế Chiến II sống sót qua cuộc chiến tranh (hai chiếc kia là  và . Con tàu đã tham gia vào nhiều chiến dịch chủ yếu chống lại lực lượng Nhật Bản hơn bất kỳ tàu chiến Hoa Kỳ nào khác, bao gồm các trận Midway, trận chiến Đông Solomon, trận chiến quần đảo Santa Cruz, nhiều cuộc giáp chiến trong chiến dịch Guadalcanal, trận chiến biển Philippine, và trận chiến vịnh Leyte, cũng như là "cuộc không kích Doolittle" nhắm vào Tokyo. Trong ba sự kiện khác nhau trong suốt cuộc chiến tại Thái Bình Dương, người Nhật đã tuyến bố rằng nó đã bị đánh chìm trong chiến đấu.

Enterprise được trao tặng 20 Ngôi sao Chiến trận, thành tích cao nhất trong mọi tàu chiến Hoa Kỳ trong Thế Chiến II. Nó là chiếc tàu duy nhất không thuộc Hải quân Hoàng gia Anh nhận được phần thưởng cao quý nhất Cờ hiệu Hải quân Anh trong suốt lịch sử 400 năm kể từ khi đặt ra phần thưởng này. Một số tác giả xem nó là chiếc tàu chiến vinh quang và danh dự nhất trong suốt lịch sử của Hải quân Hoa Kỳ, có lẽ chỉ cạnh tranh với chiếc chiến thuyền thế kỷ 18  huyền thoại.

Thiết kế và chế tạo
Sau khi việc chế tạo được Quốc hội Hoa Kỳ thông qua bởi một đạo luật vào ngày 16 tháng 6 năm 1933, Enterprise được đặt lườn vào ngày 16 tháng 7 năm 1934, rồi được hạ thủy vào ngày 3 tháng 10 năm 1936 tại xưởng tàu Newport News Shipbuilding, được đỡ đầu bởi bà Lulie Swanson, phu nhân của Bộ trưởng Hải quân Claude A. Swanson. Con tàu nhập biên chế vào ngày 12 tháng 5 năm 1938 dưới quyền chỉ huy của hạm trưởng, Đại tá Hải quân Newton H. White.

Lịch sử hoạt động

Các hoạt động ban đầu
Enterprise thực hiện chuyến chạy thử về phía Nam, đi đến Rio de Janeiro, Brazil. Sau khi quay trở về, nó hoạt động dọc theo vùng bờ Đông Hoa Kỳ và tại vùng biển Caribbe cho đến tháng 4 năm 1939, khi nó được phái sang phục vụ tại Thái Bình Dương. Enterprise là một trong số mười bốn chiếc tàu chiến được trang bị kiểu radar ban đầu RCA CXAM-1.

Thoạt tiên đặt căn cứ tại San Diego, California, và sau đó tại Trân Châu Cảng thuộc quần đảo Hawaii khi Tổng thống Franklin D. Roosevelt yêu cầu hạm đội được 'bố trí ở các căn cứ tiền phương', chiếc tàu sân bay và các phi đội của nó tiến hành huấn luyện tích cực cũng như phục vụ chuyên chở máy bay đến các căn cứ ở các đảo trên Thái Bình Dương. Enterprise đã hoàn tất một nhiệm vụ như vậy, chuyển giao Phi đội Tiêm kích VMF-211 Thủy quân Lục chiến đến đảo Wake vào ngày 2 tháng 12 năm 1941, và đang trên đường quay về Oahu khi Hải quân Nhật bất ngờ tấn công Trân Châu Cảng.

Trận Trân Châu Cảng

Enterprise đang trên đường quay về đảo Oahu vào sáng ngày 7 tháng 12 năm 1941, sau khi hoàn thành nhiệm vụ chuyển giao máy bay và phi công Thủy quân Lục chiến thuộc phi đội VMF-211 đến đảo Wake. Mười tám chiếc máy bay ném bom bổ nhào SBD Dauntless thuộc các phi đội VS-6 và VB-6 của chiếc Enterprise về đến Trân Châu Cảng đang khi diễn ra trận tấn công, và cho dù bị bất ngờ, đã ngay lập tức bước vào hành động để phòng thủ căn cứ hải quân. VS-6 bị mất sáu máy bay trong trận tập kích, trong khi VB-6 mất một chiếc. Nhiều chiếc trong số này bị máy bay Nhật bắn rơi, tuy nhiên có ít nhất một chiếc bị mất do hỏa lực phòng không dày đặc, và thêm nhiều chiếc bị hư hại. Vào một lúc trên sóng liên lạc radio đã nghe được: "Đừng bắn tôi, đây là ‘six baker three’, một máy bay Mỹ" và lát sau cũng viên phi công đó (Thiếu úy Manuel Gonzales của VB-6) được nghe thấy đã yêu cầu xạ thủ/điện báo viên của anh chuẩn bị đáp trên mặt nước.  Đại úy Clarence Dickinson và xạ thủ súng máy William C. Miller thuộc VS-6 được ghi nhận bắn hạ một máy bay Nhật trước khi bị buộc phải thoát ra sau khi máy bay bị bắt lửa. Dickinson sau đó tìm cách đến được đảo Ford để lái một máy bay khác và tham gia vào việc tìm kiếm hạm đội Nhật. Anh đã được đề nghị tặng thưởng vì "thể hiện lòng can đảm tuyệt vời, sức chịu đựng, trung thành với nghĩa vụ, hành động hợp lý và bình tĩnh trong chiến đấu".

Enterprise cũng tung ra sáu chiếc Grumman F4F Wildcat thuộc phi đội VF-6 tiếp theo sau cuộc tấn công; tất cả ngoại trừ hai chiếc bị bắn rơi bởi hỏa lực phòng không khi họ tìm cách hạ cánh trên đảo Ford đêm đó. Trong thời gian đó, chiếc tàu sân bay thu thập những chiếc máy bay còn lại trong một nỗ lực vô vọng nhằm tìm kiếm lực lượng tấn công Nhật Bản; cuộc tìm kiếm hướng về phía Tây và Nam đảo Oahu, trong khi lực lượng Nhật rút lui về hướng Tây Bắc. Enterprise trở vào Trân Châu Cảng trong đêm 8 tháng 12 để tiếp nhiên liệu và tiếp liệu, và khởi hành sáng sớm ngày hôm sau để tuần tra đề phòng các cuộc tấn công khác có thể xảy ra nhắm vào quần đảo Hawaii. Cho dù nhóm không gặp được chiếc tàu nổi nào, máy bay của Enterprise cũng đã đánh chìm chiếc tàu ngầm Nhật I-70 ở tọa độ  vào ngày 10 tháng 12 năm 1941.

Trong khoảng thời gian hai tuần lễ cuối của tháng 12 năm 1941, Enterprise và đội đặc nhiệm của nó tuần tra phía Tây quần đảo Hawaii để bảo vệ trong khi hai đội tàu sân bay kia thực hiện một nỗ lực đã quá trễ nhằm giải cứu đảo Wake. Sau một thời gian nghỉ ngơi ngắn tại Trân Châu Cảng, nhóm Enterprise khởi hành ngày 11 tháng 1 năm 1942 nhằm bảo vệ các đoàn tàu vận tải đến tăng cường cho đảo Samoa. Vào ngày 1 tháng 2, nhóm đặc nhiệm không kích vào các đảo Kwajalein, Wotje và Maloelap trong quần đảo Marshall, đánh chìm ba tàu, gây hư hại tám chiếc, và phá hủy nhiều máy bay và các cơ sở trên mặt đất. Enterprise chỉ chịu những thiệt hại nhỏ do sự phản công của Nhật khi nhóm của nó rút về Trân Châu Cảng.

Trong tháng tiếp theo, nhóm Enterprise lướt qua vùng Trung Thái Bình Dương, tấn công các căn cứ của đối phương trên đảo Wake và quần đảo Marcus, rồi được sửa chữa và nâng cấp các cải tiến nhỏ tại Trân Châu Cảng. Vào ngày 8 tháng 4 năm 1942, nó lên đường để gặp gỡ chiếc tàu chị em  rồi hướng về phía Tây hộ tống cho Hornet trong nhiệm vụ tung ra 16 chiếc máy bay ném bom B-25 Mitchell của Lục quân trong sự kiện "Không kích Doolittle" nhắm vào Tokyo. Trong khi những chiếc máy bay tiêm kích của Enterprise bay tuần tra chiến đấu trên không (CAP), những chiếc B-25 được phóng lên vào ngày 18 tháng 4, và đã bay tiếp chặng đường 966 km (600 dặm) đến mục tiêu mà không bị phát hiện. Nhóm đặc nhiệm, mà sự hiện diện của họ bị đối phương phát hiện vì bị các tàu nhỏ nhìn thấy, đã đổi hướng và quay về đến Trân Châu Cảng ngày 25 tháng 4.

Trận Midway

Năm ngày sau, chiếc "Big E" khởi hành hướng về Nam Thái Bình Dương nhằm tăng cường cho các tàu sân bay Mỹ hoạt động tại biển Coral. Tuy nhiên, trận chiến biển Coral đã kết thúc trước khi Enterprise đến nơi. Enterprise quay về Trân Châu Cảng ngày 26 tháng 5, và bắt đầu khẩn trương chuẩn bị nhằm đối đầu cuộc tấn công của Nhật được dự đoán tại đảo Midway.

Ngày 28 tháng 5, Enterprise khởi hành như là kỳ hạm của Chuẩn Đô đốc Raymond A. Spruance với mệnh lệnh "phải giữ vững Midway và gây thiệt hại tối đa cho đối phương bằng các chiến thuật tiêu hao sinh lực mạnh mẽ". Ngoài Enterprise, thành phần của Lực lượng Đặc nhiệm 16 còn bao gồm Hornet, sáu tàu tuần dương và mười tàu khu trục. Vào ngày 30 tháng 5, Lực lượng Đặc nhiệm 17, cùng Chuẩn Đô đốc Frank J. Fletcher trên chiếc tàu chị em  vốn còn đang sửa chữa, rời Trân Châu Cảng với thêm hai tàu tuần dương và sáu tàu khu trục. Do là sĩ quan cao cấp thâm niên hơn, Chuẩn Đô đốc Fletcher trở thành "Sĩ quan Chỉ huy Chiến thuật" của nhóm, vì người chỉ huy thường xuyên của lực lượng đặc nhiệm Enterprise, Phó Đô đốc William Halsey, Jr. (hay được gọi là "Bill" hoặc "Bull" Halsey), đang được điều trị trong bệnh viện tại Trân Châu Cảng.

Hai lực lượng đối địch đã liên tiếp tung ra các đợt không kích nhắm vào nhau, trong một trận chiến được xem là có tính quyết định trong lịch sử. Cho dù các lực lượng đối địch còn tiếp xúc với nhau cho đến tận ngày 7 tháng 6, chỉ đến cuối ngày 4 tháng 6, sự kết cuộc của trận chiến đã được xác định. Trận Midway mở màn sáng ngày 4 tháng 6 năm 1942, khi bốn chiếc tàu sân bay Nhật, vốn không biết đến sự hiện diện của lực lượng hải quân Mỹ, đã tung ra các cuộc không kích nhắm vào đảo Midway. Chỉ ba giờ sau khi quả bom đầu tiên nổ trên đảo Midway, các máy bay từ các tàu sân bay Mỹ đã tấn công. Chiếc Yorktown và tàu khu trục  là những tàu chiến Mỹ duy nhất bị đánh chìm, nhưng các lực lượng đặc nhiệm 16 và 17 đã bị mất tổng cộng 113 máy bay trong trận chiến, trong đó 61 chiếc bị mất trong chiến đấu. Thiệt hại của phía Nhật Bản lớn hơn rất nhiều: bốn tàu sân bay, một tàu tuần dương và 272 máy bay. Máy bay của chiếc Enterprise đã đánh chìm các tàu sân bay Kaga và Akagi, trong khi các phi đội ném bom hỗn hợp từ Enterprise và Yorktown đã phá hủy chiếc Hiryu (máy bay từ chiếc Yorktown cũng đã đánh chìm được chiếc Soryu). Enterprise trải qua trận chiến mà không bị thiệt hại và quay về đến Trân Châu Cảng ngày 13 tháng 6 năm 1942.

Các chiến dịch tại Nam Thái Bình Dương

Sau một tháng nghỉ ngơi và đại tu, Enterprise lại khởi hành ngày 15 tháng 7 năm 1942 để hướng đến khu vực Nam Thái Bình Dương, nơi nó gặp gỡ Lực lượng Đặc nhiệm 61 nhằm hỗ trợ chiến dịch đổ bộ xuống quần đảo Solomon vào ngày 8 tháng 8. Trong hai tuần tiếp theo, chiếc tàu sân bay và máy bay của nó bảo vệ các tuyến đường liên lạc hàng hải phía Tây Nam quần đảo Solomon. Vào ngày 24 tháng 8, một hạm đội Nhật Bản mạnh mẽ được phát hiện ra ở khoảng 320 km (200 dặm) phía Bắc đảo Guadalcanal, và Lực lượng Đặc nhiệm 61 đã tung các máy bay của nó ra tấn công. Trong Trận chiến Đông Solomon diễn ra sau đó, chiếc tàu sân bay hạng nhẹ Nhật Bản Ryūjō bị đánh chìm, và kế hoạch của phía Nhật Bản dự định đổ bộ lực lượng tăng cường lên Guadalcanal bị ngăn chặn. Enterprise chịu thiệt hại nhiều nhất trong số các tàu chiến Mỹ; ba trái bom đánh trúng và bốn trái đánh suýt trúng đã làm thiệt mạng 77 người và bị thương 91 người khác, đồng thời gây hư hại đáng kể cho chiếc tàu sân bay. Các đội kiểm soát hư hỏng đã phản ứng nhanh chóng và làm việc khó nhọc, đã sửa chữa được các hư hỏng đủ để cho phép con tàu có thể quay trở về Hawaii bằng chính động lực của mình.

Sau khi được sửa chữa tại Trân Châu Cảng từ ngày 10 tháng 9 đến ngày 16 tháng 10 năm 1942, Enterprise lại một lần nữa khởi hành hướng về Nam Thái Bình Dương, nơi nó cùng Hornet tạo nên Lực lượng Đặc nhiệm 61. Vào ngày 26 tháng 10, các máy bay trinh sát của Enterprise phát hiện một lực lượng tàu sân bay Nhật và trận chiến quần đảo Santa Cruz đã diễn ra. Máy bay của Enterprise đã tấn công các tàu sân bay và tàu tuần dương đối phương, trong khi bản thân chiếc "Big E" cũng bị tấn công rất căng thẳng. Hai lần bị bom ném trúng đã khiến chiếc Enterprise bị thiệt mạng 44 người cùng 75 người bị thương.

Cho dù bị hư hỏng nghiêm trọng, nó vẫn tiếp tục hoạt động và mang lên trên mình một số lượng lớn máy bay từ chiếc Hornet khi chiếc tàu sân bay chị em bị đánh chìm. Cho dù tổn thất của phía Mỹ với một tàu sân bay và một tàu khu trục bị mất là nặng nề hơn phía Nhật với chỉ một tàu tuần dương hạng nhẹ, trận đánh đã tranh thủ được thời gian cần thiết để tăng cường lực lượng đồn trú tại Guadalcanal chống lại đợt công kích tiếp theo của Nhật. Chiếc Enterprise giờ đây là chiếc tàu sân bay Mỹ duy nhất ở trong tình trạng hoạt động tại Mặt trận Thái Bình Dương. Trên sàn đáp, thủy thủ đoàn đã trương lên dòng chữ: "(Một mình) Enterprise chống lại Nhật Bản".

Enterprise đi đến Nouméa, New Caledonia vào ngày 30 tháng 10 để sửa chữa, nhưng một đợt tấn công mới của Nhật vào quần đảo Solomon lại yêu cầu sự có mặt của chiếc tàu sân bay, và nó đã khởi hành vào ngày 11 tháng 11 trong khi nhân viên từ chiếc tàu sửa chữa  vẫn còn đang làm việc trên tàu. Vào ngày 13 tháng 11, phi công của chiếc Enterprise đã đánh chìm chiếc thiết giáp hạm Hiei vốn đã bị hư hại trước đó. Khi trận hải chiến Guadalcanal kết thúc vào ngày 15 tháng 11 năm 1942, Enterprise đã chia sẻ thành tích đánh chìm 16 tàu và làm hư hại thêm tám chiếc khác. Chiếc tàu sân bay quay về Nouméa ngày 16 tháng 11 để hoàn tất việc sửa chữa.

Lại khởi hành vào ngày 4 tháng 12, chiếc Enterprise tiến hành huấn luyện ngoài khơi Espiritu Santo, New Hebrides cho đến ngày 28 tháng 1 năm 1943, khi nó khởi hành đi đến khu vực Solomon. Vào ngày 30 tháng 1, các máy bay tiêm kích của nó bay tuần tra chiến đấu trên không hộ tống một nhóm tàu tuần dương và tàu khu trục trong trận chiến đảo Rennell. Cho dù các máy bay của Enterprise đã tiêu diệt được hầu hết các máy bay ném bom Nhật tấn công, chiếc tàu tuần dương hạng nặng  đã bị đánh chìm bởi ngư lôi phóng từ máy bay.

Tách khỏi nhóm sau trận đánh, chiếc tàu sân bay đi đến Espiritu Santo vào ngày 1 tháng 2, và trong vòng ba tháng tiếp theo nó hoạt động ngoài khơi căn cứ này, hỗ trợ các lực lượng Mỹ trên mặt biển cho đến tận quần đảo Solomon. Enterprise sau đó quay về Trân Châu Cảng, nơi mà vào ngày 27 tháng 5 năm 1943, Đô đốc Chester Nimitz, tư lệnh Hạm đội Thái Bình Dương, trao cho nó danh hiệu Đơn vị Tuyên dương Tổng thống đầu tiên được tặng thưởng cho một tàu chiến. Vào ngày 20 tháng 7 năm 1943, khi những chiếc tàu sân bay thuộc lớp Essex bắt đầu tham gia các hoạt động của hạm đội, nó quay về Xưởng tàu Hải quân Puget Sound, Bremerton, Washington để tiến hành đại tu vốn đã bị trì hoãn rất lâu.

Trong thực tế hoạt động, lớp tàu sân bay Yorktown tỏ ra mong manh trước sự tấn công bằng ngư lôi, nên trong đợt sửa chữa vào cuối năm 1942, Enterprise cũng nhận được các sự cải biến rộng rãi, bao gồm một vòng đai giáp chống ngư lôi vốn cải thiện đáng kể sự bảo vệ bên dưới mực nước.

Quay lại nhiệm vụ

Quay lại phục vụ vào giữa tháng 11 năm 1943, Enterprise cung cấp việc hỗ trợ từ trên không cho Sư đoàn Bộ binh 27 đổ bộ lên đảo san hô Makin từ ngày 19 đến ngày 21 tháng 11 năm 1943. Đêm 26 tháng 11, "Big E" thực hiện chuyến bay tiêm kích bay đêm đầu tiên tại Thái Bình Dương khi một tổ ba máy bay từ chiếc tàu sân bay đã phá vỡ một nhóm đông máy bay ném bom đặt căn cứ trên đất liền dự định tấn công Đội đặc nhiệm 50.2. Sau khi các máy bay của Lực lượng Đặc nhiệm 50 không kích dữ dội vào Kwajalein ngày 4 tháng 12, Enterprise quay về Trân Châu Cảng năm ngày sau đó.

Hoạt động tiếp theo sau đó của chiếc tàu sân bay là cùng Lực lượng Đặc nhiệm 58 giải tỏa áp lực tại quần đảo Marshall và hỗ trợ cho việc đổ bộ lên đảo Kwajalein từ ngày 29 tháng 1 đến ngày 3 tháng 2 năm 1944. Sau đó chiếc Enterprise tiếp tục cùng Lực lượng Đặc nhiệm 58 tiếp tục tấn công căn cứ Hải quân Nhật tại đảo san hô Truk thuộc quần đảo Caroline vào ngày 17 tháng 2. Một lần nữa, chiếc Enterprise lại viết nên lịch sử của ngành hàng không khi nó tung ra cuộc ném bom ban đêm bằng radar đầu tiên từ một tàu sân bay Mỹ. 12 chiếc máy bay ném ngư lôi trong trận tấn công này đã đạt được kết quả xuất sắc, ghi được thành tích đánh chìm gần một phần ba trong tổng số 200.000 tấn tải trọng tàu thuyền bị máy bay tiêu diệt.

Tách khỏi Lực lượng Đặc nhiệm TF 58, Enterprise thực hiện không kích lên đảo san hô Jaluit vào ngày 20 tháng 2, rồi hướng về Majuro và Espiritu Santo. Tiếp tục hành trình vào ngày 15 tháng 3 cùng Đội đặc nhiệm 36.1, nó yểm trợ trên không và hỗ trợ gần mặt đất cho cuộc đổ bộ lên đảo Emirau từ ngày 19 đến ngày 25 tháng 3. Chiếc tàu sân bay quay lại gia nhập Lực lượng Đặc nhiệm 58 vào ngày 26 tháng 3, và trong 12 ngày tiếp theo, tham gia vào một loạt các cuộc tấn công vào các đảo Yap, Ulithi, Woleai, và Palau. Sau một tuần lễ nghỉ ngơi và bổ sung tiếp liệu tại Majuro, Enterprise khởi hành ngày 14 tháng 4 để hỗ trợ cuộc đổ bộ lên khu vực Hollandia thuộc New Guinea, rồi lại tấn công Truk lần nữa trong các ngày 29 và 30 tháng 4.

Vào ngày 6 tháng 6 năm 1944, nó cùng với Đội đặc nhiệm 58.3 khởi hành từ Majuro để sáp nhập cùng phần còn lại của Lực lượng Đặc nhiệm 58 tham gia chiến dịch đổ bộ lên quần đảo Mariana. Thực hiện không kích lên các đảo Saipan, Rota và Guam từ ngày 11 đến ngày 14 tháng 6, các phi công của Enterprise đã hỗ trợ trực tiếp cho cuộc đổ bộ lên Saipan ngày 15 tháng 6, và hỗ trợ gần mặt đất cho lực lượng trên đảo trong hai ngày tiếp theo.

Nhận biết được một kế hoạch lớn của quân Nhật nhằm phá vỡ việc chiếm đóng Saipan, Đô đốc Spruance, giờ đây là tư lệnh của Đệ Ngũ hạm đội Hoa Kỳ, đã bố trí lại đội hình của Lực lượng Đặc nhiệm 58 nhằm đối phó mối đe dọa này.

Trận chiến biển Philippine

Vào ngày 19 tháng 6 năm 1944, trận chiến tàu sân bay lớn nhất trong lịch sử đã diễn ra: Trận chiến biển Philippine. Trong hơn tám giờ, phi công của Hải quân Hoa Kỳ và Hải quân Đế quốc Nhật đã giao chiến tại vùng trời bên trên Lực lượng Đặc nhiệm 58 và quần đảo Mariana. Đến cuối ngày, chiến thắng của phía Mỹ đã trở nên rõ ràng, và sau khi kết thúc cuộc không kích nhắm vào hạm đội Nhật Bản ngày 20 tháng 6, chiến cuộc đã ngã ngũ. Sáu tàu chiến Mỹ bị hư hại, và có 130 máy bay cùng 76 phi công và thành viên đội bay bị mất. Với sự trợ giúp đáng kể từ các tàu ngầm Mỹ, ba tàu sân bay Nhật (Hiyō, Shōkaku và Taihō) bị đánh chìm cùng với 426 máy bay trên tàu sân bay bị bắn rơi. Không lực Hải quân Nhật Bản không thể nào hồi phục được sau thất bại này.

Enterprise đã tham gia cả trong việc phòng thủ hạm đội và sau đó tấn công lực lượng đặc nhiệm Nhật Bản vào buổi chiều tối. Trong quá trình thu hồi các máy bay tham gia không kích vào ban đêm đầy hoảng loạn, một chiếc máy bay tiêm kích và một chiếc máy bay ném bom đã hạ cánh cùng một lúc, nhưng điều kỳ diệu đã khiến cho không có tai nạn xảy ra. Kế hoạch tấn công hạm đội Nhật lúc nữa đêm dự định được thực hiện bởi các phi công chuyên bay đêm của chiếc Enterprise phải bị hủy bỏ do cần thực hiện hoạt động thu hồi và cứu hộ các máy bay không kích buổi chiều tối.

Sau trận đánh, Enterprise và các tàu phối thuộc tiếp tục yểm trợ cho chiến dịch Saipan đến tận ngày 5 tháng 7. Sau đó nó quay về Trân Châu Cảng để có một tháng nghỉ ngơi và sửa chữa. Trở lại hoạt động vào ngày 24 tháng 8, chiếc tàu sân bay cùng Lực lượng Đặc nhiệm 38 không kích vào các quần đảo Volcano và Bonin từ ngày 31 tháng 8 đến ngày 2 tháng 9, rồi nhắm vào các đảo Yap, Ulithi, và Palaus từ ngày 6 đến ngày 8 tháng 9.

Trận chiến vịnh Leyte

Sau các hoạt động ở phía Tây quần đảo Palau, chiếc Enterprise gia nhập cùng các đơn vị khác của Lực lượng Đặc nhiệm 38 vào ngày 7 tháng 10 và hướng lên phía Bắc. Từ ngày 10 đến ngày 20 tháng 10, máy bay của nó đã hoạt động bên trên vùng trời Okinawa, Đài Loan và Philippines, tấn công các sân bay đối phương, các căn cứ trên bờ và tàu thuyền để chuẩn bị cho trận tấn công lên Leyte. Sau khi hỗ trợ cho cuộc đổ bộ lên đảo Leyte ngày 20 tháng 10, Enterprise hướng về Ulithi để được tiếp tế, nhưng sự xuất hiện của hạm đội Nhật Bản vào ngày 23 tháng 10 buộc phải gọi nó quay trở lại hoạt động.

Trong Trận chiến vịnh Leyte từ ngày 23 đến ngày 26 tháng 10, máy bay của Enterprise đã tấn công cả ba nhóm của lực lượng đối phương, bắn phá các thiết giáp hạm và tàu khu trục cho đến khi chiến sự kết thúc. Chiếc tàu sân bay ở lại tuần tra ngoài khơi phía đông Samar và Leyte cho đến tận cuối tháng 10, rồi nó rút lui về Ulithi để được tiếp tế. Trong tháng 11, máy bay của nó tấn công các mục tiêu trong khu vực Manila và đảo Yap. Nó quay về Trân Châu Cảng ngày 6 tháng 12 năm 1944.

Iwo Jima, Okinawa, và kamikaze

Khởi hành ngày 24 tháng 12 về hướng Philippines, Enterprise mang theo một phi đội được huấn luyện đặc biệt để hoạt động ban đêm trên tàu sân bay. Nó gia nhập Đội Đặc nhiệm 38.5 và lướt qua các vùng biển phía Bắc Luzon và biển Đông trong tháng 1 năm 1945, tấn công các mục tiêu trên bờ và các tàu thuyền suốt trong khu vực từ Đài Loan cho đến dọc bờ biển Đông Dương thuộc Pháp. Sau khi ghé lại Ulithi một thời gian ngắn, Enterprise gia nhập Đội Đặc nhiệm 58.5 vào ngày 10 tháng 2 và thực hiện việc tuần tra chiến đấu trên không cả ngày và đêm cho Lực lượng Đặc nhiệm 58 khi chúng không kích xuống Tokyo vào các ngày 16 và 17 tháng 2.

Sau đó nó hỗ trợ cho lực lượng Thủy quân Lục chiến trong trận Iwo Jima từ ngày đổ bộ, 19 tháng 2, cho đến tận ngày 9 tháng 3 khi nó quay về Ulithi. Vào một giai đoạn trong thời kỳ này, máy bay của Enterprise đã bay liên tục bên trên bầu trời Iwo Jima trong 174 giờ. Rời Ulithi ngày 15 tháng 3, chiếc tàu sân bay tiếp tục các hoạt động ban đêm không kích vào Kyūshū, Honshū và các tàu thuyền trong vùng biển nội địa Nhật Bản. Bị hư hại nhẹ bởi một trái bom đối phương vào ngày 18 tháng 3, Enterprise quay về Ulithi trong sáu ngày để được sửa chữa.

Trở lại hoạt động ngày 5 tháng 4, nó yểm trợ cho chiến dịch Okinawa cho đến khi bị hư hại vào ngày 11 tháng 4, lần này bởi một máy bay cảm tử, và bị buộc phải quay về Ulithi. Hoạt động ngoài khơi Okinawa một lần nữa từ ngày 6 tháng 5, Enterprise thực hiện các chuyến bay tuần tra liên tục suốt ngày đêm vì các hoạt động tấn công cảm tử Kamikaze ngày càng gia tăng. Ngày 14 tháng 5 năm 1945, nó chịu đựng thiệt hại cuối cùng của Thế Chiến II khi bị một máy bay tấn công tự sát đâm trúng, làm phá hủy thang nâng máy bay phía trước, giết chết 14 người và làm bị thương 34 người khác. Chiếc tàu sân bay bị buộc phải quay về Xưởng Hải quân Puget Sound để sửa chữa, đến nơi vào ngày 7 tháng 6, và vẫn còn ở lại đó khi chiến tranh kết thúc ngày 15 tháng 8 năm 1945.

Các hoạt động sau chiến tranh

Chiến dịch Magic Carpet
Được phục hồi về tình trạng tốt nhất, Enterprise khởi hành đi Trân Châu Cảng rồi quay về Mỹ với khoảng 1.100 quân nhân hết hạn phục vụ, rồi tiếp tục hành trình đến New York, và đến nơi vào ngày 17 tháng 10 năm 1945. Hai tuần sau, nó đi đến Boston để được lắp đặt các phương tiện nghỉ ngơi bổ sung, rồi nó bắt đầu một loạt chuyến đi đến Châu Âu trong Chiến dịch Magic Carpet (Chiếc Thảm Thần), đưa về nước gần 10.000 cựu chiến binh trong hoạt động phục vụ cuối cùng cho đất nước của nó. Trong một chuyến đi đến châu Âu, nó được Sir Albert Alexander, Bộ trưởng Hải quân, thăm viếng và trao tặng cho chiếc Enterprise phần thưởng Cờ hiệu Hải quân Anh, phần thưởng cao nhất của Hải quân Hoàng gia. Enterprise là chiếc tàu duy nhất không thuộc Hải quân Hoàng gia được nhận phần thưởng này trong suốt lịch sử hơn 400 năm kể từ khi đặt ra nó.

Kết thúc hoạt động "Big E"

Enterprise vào Xưởng Hải quân New York ngày 18 tháng 1 năm 1946 để cho ngừng hoạt động, và được cho rút biên chế vào ngày 17 tháng 2 năm 1947. Trong năm 1946, nó được dự định chuyển cho tiểu bang New York như một đài lưu niệm thường trực, nhưng kế hoạch này bị ngưng lại vào năm 1949. Các dự định được thực hiện tiếp theo sau nhằm bảo tồn con tàu như là một viện bảo tàng hay một nhà lưu niệm, nhưng các nỗ lực gây quỹ bị thất bại không thể quyên góp đủ tiền để mua lại con tàu từ Hải quân, nên "Big E" bị bán vào ngày 1 tháng 7 năm 1958 cho hãng Lipsett Corporation thuộc thành phố New York để được tháo dỡ tại Kearny, New Jersey. Người ta hứa sẽ giữ lại cột anten ba chân đặc trưng cho sân vận động mới của Học viện Hải quân, nhưng việc này không bao giờ được thực hiện; thay vào đó, một tấm biển lưu niệm được đặt dưới chân nơi vẫn được gọi là "Tháp Enterprise". Công việc tháo dỡ được hoàn tất vào tháng 5 năm 1960. Đến năm 1984, một gian "Triển lãm Enterprise" thường trực được dành riêng tại Bảo tàng Không lực Hải quân tại Căn cứ Không lực Hải quân Pensacola, Florida để lưu giữ các hiện vật, hình ảnh và các vật dụng lịch sử khác.

Các hiện vật còn lại của Enterprise bao gồm chiếc chuông của con tàu , được đặt tại Học viện Hải quân Hoa Kỳ, vốn theo truyền thống chỉ được rung lên mỗi khi học viên hải quân chiến thắng học viên của West Point; và tấm biển tên ở phía đuôi tàu rộng 5 m (16 ft) và nặng một tấn được đặt tại công viên Little League ở River Vale, New Jersey; Tấm biển hoạt động và một trong những chiếc neo của nó được trưng bày tại Xưởng hải quân Washington tại Washington, D.C.. Nhiều hiện vật và vật lưu niệm khác (bao gồm một trong những ô cửa sổ của nó) được lưu giữ bên trên chiếc tàu sân bay nguyên tử tiếp nối tên của nó.

Phần thưởng và danh hiệu
Đơn vị Tuyên dương Tổng thống
Vì đã thi hành một cách kiên định nổi bật và có thành tích xuất sắc trong các hoạt động liên tục chống lại lực lượng Nhật Bản thù địch trong chiến tranh tại khu vực Thái Bình Dương, từ ngày 7 tháng 12 năm 1941 đến ngày 15 tháng 11 năm 1942. Tham gia hầu hết mọi chiến dịch tàu sân bay chủ yếu trong năm đầu tiên của chiến tranh, Enterprise và nhóm không lực của nó, bất chấp sự phá hủy các cơ sở hậu cần trong suốt khu vực chiến sự, đã tự thân đánh chìm hay gây hư hại cho tổng cộng 35 tàu thuyền Nhật Bản và bắn rơi tổng cộng 185 máy bay Nhật. Tinh thần năng nổ và hiệu quả chiến đấu xuất sắc của nó là nhờ các sĩ quan và thủy thủ đã dũng cảm xây dựng nó như một bức tường bảo vệ tuyến đầu trong công việc phòng thủ đất nước Hoa Kỳ.

Ngoài danh hiệu "Đơn vị Tuyên dương Tổng thống", Enterprise còn được nhận danh hiệu Đơn vị Tuyên dương Hải quân và 20 Ngôi sao Chiến đấu vì thành tích phục vụ trong Thế Chiến II.

Xem thêm
 Danh sách các tàu sân bay
 Danh sách các tàu chiến trong Thế Chiến II

Tham khảo

Chú thích

Thư mục

 The Big E: The story of the USS Enterprise, by Edward P Stafford, comprehensive, well-researched account

Liên kết ngoài

  history.navy.mil: USS Enterprise
 history.navy.mil: Pictures
  navsource.org: USS Enterprise
 CV6.org: USS Enterprise website
  Newsreel coverage of Enterprise being taken to scrapyard
 A phim of the attacks on the Enterprise on 24 tháng 8 năm 1942. The phim was taken by 2nd Class Marion Riley, who operated a motion picture camera from the aft end of the ship's island, above the flight deck.
 Shunsuke Tomiyasu  - Story about kamikaze pilot who crashed into Enterprise on 14 tháng 5 năm 1945
 CV-6 Personnel Roster at HullNumber.com

Tàu sân bay của Hải quân Hoa Kỳ
Tàu sân bay trong Thế Chiến II
Trận Midway
Trận chiến vịnh Leyte


title: Ampedus aurosericeus

text:
Ampedus aurosericeus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Gurjeva miêu tả khoa học năm 1957.

Chú thích

Tham khảo

Ampedus


title: Hexatoma gravelyi

text:
Hexatoma gravelyi là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Hexatoma
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Saint-Martin-de-Blagny

text:
Saint-Martin-de-Blagny là một xã ở tỉnh Calvados, thuộc vùng Normandie ở tây bắc nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Calvados

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Saint-Martin-de-Blagny sur le site de l'Institut géographique national

Xã của Calvados


title: Myrmecina silvampla

text:
Myrmecina silvampla là một loài kiến được Shattuck, S. O. phát hiện và mô tả vào năm 2009.

Chú thích

Tham khảo

Myrmecina


title: Australopithecus anamensis

text:
Australopithecus anamensis là một loài thuộc Tông người sống khoảng từ 4,2-3,8 triệu năm trước.. Gần một trăm mẫu hóa thạch được biết đến tới từ Kenya và Ethiopia, đại diện cho hơn 20 cá thể. A. anamensis được chấp nhận rằng nó chính là tổ tiên của A. afarensis và tiếp tục một dòng dõi đang phát triển. Các bằng chứng hóa thạch đã xác định rằng Australopithecus anamensis là loài tông người sớm nhất trong Lòng chảo Turkana.

Phát hiện
Mẫu hóa thạch đầu tiên của loài này, mặc dù không được công nhận vào thời kỳ đó, là một đoạn xương tay tìm thấy trong các địa tầng thuộc thế Pliocen trong khu vực Kanapoi ở phía đông hồ Turkana bởi một đội nghiên cứu của Đại học Harvard vào năm 1965. Mẫu này trong thời gian đó được coi là thuộc về Australopithecus một cách không dứt khoát và có niên đại khoảng 4 triệu năm trước. Cho đến tận năm 1987 thì đã có rất ít thông tin bổ sung cho loài này. Năm đó, nhà khảo cổ học người Canada là Allan Morton (với các thành viên của Koobi Fora Field School thuộc Đại học Harvard) đã phát hiện các phần của mẫu vật lồi ra từ sườn đồi phía đông bị xói mòn một phần của Allia Bay, gần hồ Turkana, Kenya.

Năm 1994, một nhà cổ nhân loại học người Kenya sinh tại London là Meave Leakey và nhà khảo cổ học Alan Walker đã khai quật khu vực Allia Bay và phát hiện một vài phần bổ sung của loài thuộc họ Người này, bao gồm một bộ xương quai hàm dưới còn nguyên vẹn, rất giống với xương quai hàm của tinh tinh thông thường (Pan troglodytes) nhưng răng của nó lại giống nhiều hơn với răng của người.

Năm 1995, Meave Leakey và các phụ tá của bà khi xem xét các khác biệt giữa Australopithecus afarensis và mẫu mới phát hiện, đã coi đây là một loài mới với danh pháp Australopithecus anamensis, lấy tên gọi cho nó từ tiếng Turkana anam có nghĩa là "hồ".

Mặc dù đội khai quật không tìm thấy xương hông, chân hay tay, nhưng Meave Leakey tin rằng Australopithecus anamensis thông thường hay leo trèo cây. Leo trèo cây là một hành vi của các loại vượn dạng người cho đến khi có sự xuất hiện của các loài Homo đầu tiên cách đây khoảng 2,5 triệu năm. A. anamensis chia sẻ nhiều dấu vết tương tự như Australopithecus afarensis và có thể là tổ tiên trực tiếp của nó. A. anamensis được coi là tồn tại từ khoảng 4,1 tới 3,9 triệu năm trước. Các mẫu cổ nhất đã biết được tìm thấy giữa hai lớp tro núi lửa, có niên đại 4,17 và 4,12 triệu năm, trùng khớp ngẫu nhiên với khu vực xuất hiện của các mẫu A. afarensis hóa thạch.

Các mẫu hóa thạch (tổng cộng là 21) bao gồm quai hàm trên và dưới, các phần của hộp sọ và các phần trên và dưới của xương chân (xương ống). Ngoài ra, phần xương cánh tay được tìm thấy 30 năm trước đó tại cùng khu vực Kanapoi này hiện nay đã được coi là của loài này.

Năm 2006, phát hiện mới về A. anamensis đã được thông báo chính thức. Phát hiện mới là khu vực gọi là Trung Awash, quê hương của vài phát hiện mới hơn về Australopithecus và chỉ cách khu vực phát hiện ra Ardipithecus ramidus khoảng 10 km (6 dặm), là loài hiện đại nhất thuộc chi Ardipithecus đã phát hiện được. Ardipithecus là chi vượn dạng người cổ hơn, được coi là bước kế tiếp đã biết ngay trước khi xuất hiện Australopithecus trên cây tiến hóa. Phát hiện về A. anamensis có niên đại khoảng 4,2 triệu năm trước, phát hiện về Ardipithecus ramidus có niên đại khoảng 4,4 triệu năm trước, khoảng cách giữa hai loài chỉ là 200.000 năm và điền đầy khoảng trống trong niên biểu tiến hóa vượn dạng người tiền-Australopithecus.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 (ArchaeologyInfo.com) C. David Kreger, "Australopithecus anamensis"
 PBS.org Nguồn gốc loài người

Tiến hóa loài người
Chi Vượn người phương nam
Động vật thế Pliocen


title: Hexatoma antennata

text:
Hexatoma antennata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Hexatoma
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Fene

text:
Fene  là một đô thị ở phía tây bắc Tây Ban Nha, ở tỉnh A Coruña trong cộng đồng tự trị của Galicia.

Tham khảo

Liên kết ngoài
  NAVANTIA Spanish Company, Leader in Military Shipbuilding
  Green Tourism in Northern Tây Ban Nha 2005
  Traveller's Guide of Europe: Ferrol kh. 1919
  Ferrol Maritime Province - Registration Ensign 2001
  Warships of the Spanish Civil War (1936-1939)
  Damian Cosme de Churruca y Elorza (1761-1805)
  Vessels Blockading various French and Spanish ports - tháng 5 năm 1805.
  Auxiliary Oiler and replenishment ship (Spanish and Dutch project) made in Ferrol 1994
  Offshore Patrol Helicopter Carrier design and made in Ferrol 1997
  Offshore Technology design and made in Ferrol 2004
  Official web-page in Spanish for the C.I.S.- Ferrol
  The 19th Group of Boy Scouts of Ferrol since 1920s
  Official Web-page in Galician and Spanish for City Council of Ferrol
  News-page in Spanish for the metropolitan area of Ferrol (i.e.: Ferrolterra)
  Informative Council Web-page in Spanish about Ferrolterra also known as Comarca de Ferrol
  The "Revista Naval" page published in Ferrol in Spanish for the "Armada Española"
  Aerial Views of Ferrol in North Western Tây Ban Nha 2004

Đô thị ở A Coruña


title: Sankt Aegidi

text:
Sankt Aegidi là một đô thị thuộc huyện Schärding thuộc bang Oberösterreich, Áo. Đô thị  có diện tích 29 km², dân số thời điểm năm 2006 là 1620 người.

Tham khảo


title: Tamurejo

text:
Tamurejo là một đô thị trong tỉnh Badajoz, Extremadura, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2006 (INE), đô thị này có dân số là 265 người.

Tham khảo

Đô thị ở Badajoz


title: Bythaelurus alcockii

text:
Bythaelurus hispidus là một loài cá mập trong họ Scyliorhinidae. Con lớn dài , và sống trong các vùng biển mở. Nó chỉ được biết đến từ một tiêu bản mà ngày ngay đã bị thất lạc.

Xem thêm
 Danh sách cá mập

Chú thích

Tham khảo

A
Động vật được mô tả năm 1913
A


title: Aniñón

text:
Aniñón là một đô thị ở tỉnh Zaragoza, Aragon, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 của Viện thống kê Tây Ban Nha (INE), đô thị này có dân số là 837 người. Diện tích đô thị này là 52 ki-lô-mét vuông.

Biến động dân số

Tham khảo

Đô thị ở Zaragoza


title: Barbus loveridgii

text:
Barbus loveridgii là một loài cá vây tia thuộc họ Cyprinidae.
Loài này chỉ có ở Kenya.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là sông ngòi. Tình trạng bảo tồn của nó hiện chưa đủ thông tin.

Chú thích

Tham khảo
 Vreven, E. 2005. Barbus loveridgii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 19 tháng 7 năm 2007.

L


title: Setodes akalanka

text:
Setodes akalanka là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Setodes


title: Cephaloleia corallina

text:
Cephaloleia corallina là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Erichson miêu tả khoa học năm 1847.

Chú thích

Tham khảo

Cephaloleia


title: Münsingen, Bern

text:
Münsingen BE là một đô thị trong huyện Bern-Mittelland, bang Bern, Thụy Sĩ. Đô thị này có diện tích 15,77 km2, dân số thời điểm tháng 12 năm 2020 là 12966 người.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố của Thụy Sĩ
Đô thị của bang Bern


title: Manny Pacquiao

text:
Pacquiao hay Emmanuel Dapidran Pacquiao (sinh ngày 17 tháng 12 năm 1978), còn được gọi là Manny Pacquiao hay Pacman là một võ sĩ quyền Anh chuyên nghiệp hạng bán trung, đồng thời còn là một chính trị gia của Philippines. Anh còn là một nhà vô địch quyền anh từng tám lần vô địch quyền anh thế giới và là võ sĩ đầu tiên trong lịch sử đoạt tám chức vô địch thế giới ở bảy hạng cân khác nhau.

Sự nghiệp vinh quang
Pacquiao trở thành người nổi tiếng sau hai trận thắng vang dội trước hai đối thủ tên tuổi trên thế giới là Osca de la Hoya và hạ đo ván Ricky Halton ở hiệp thứ bảy để giành đai ở hạng nhẹ, sau đó tiếp tục quật ngã Miguel Cotto để vô địch hạng bán trung vào năm 2009.

Mạng thông tin mạnh nhất và phong phú nhất thế giới "YAHOO" mới rồi đã tiến hành cuộc khảo sát và bình chọn võ sĩ quyền Anh hay nhất thế giới 2009 và Pacquiao đã được bình chọn là võ sĩ của năm.

Trong năm 2010, anh đã tiếp tục thắng Joshua Clottey bằng tính điểm sau 12 hiệp đấu để bảo vệ chức vô địch của Tổ chức quyền Anh thế giới (WBO) hạng bán trung (từ 61 đến 66,6 kg).

Trong suốt sự nghiệp thi đấu của mình, Pacquiao tới giờ đã có 56 lần thượng đài và chỉ thua đúng 3 trận, hòa 2. Trong 51 trận thắng của anh, có tới 38 lần hạ knock-out đối thủ. Hiệp hội các cây bút quyền Anh Mỹ bình chọn anh là võ sĩ của thập kỷ. Đây là một sự ghi nhận xứng đáng với Pacquiao trong một năm mà anh đã xác lập kỷ lục giành đai vô địch thế giới ở 7 hạng cân khác nhau.

Năm 2000, anh kết hôn với Jinkee Jamora khi hai người gặp nhau tại một công ty mỹ phẩm trong khu trung tâm thương mại ở Manila, vợ chồng Manny Pacquiao có với nhau ba con trai và hai con gái.

Tài năng khác
Bên cạnh là một võ sĩ quyền Anh, Pacquiao đã tham gia đóng phim, ghi âm âm nhạc, và chính trị. Danh tiếng trên võ đài là một cơ sở quan trọng để Pacquiao tiến thân vào nghiệp chính trị. Phát biểu tại Quốc hội Philippines, anh đề ra hai mục tiêu: đẩy mạnh phát triển thể thao Philippines và nâng cao đời sống người nghèo tại tỉnh Sarangani, nơi anh là đại biểu.

Đặc biệt, trong chương trình giao lưu với khán giả mang tên "Jimmy Kimmel live" trên kênh truyền hình ABC, anh đã hát ca khúc mang tên "Không gì có thể thay đổi tình yêu của anh dành cho em" được viết bởi nhà soạn nhạc nổi tiếng người Mỹ George Benson.

Ngày 30 tháng 6 năm 2016, Manny Pacquiao chính thức trở thành thượng nghị sĩ Philippines.

Vào tháng 9 năm 2021, Manny Pacquiao tuyên bố ứng cử tổng thống năm 2022.

Đánh giá
 Burt Sugar, nhà nghiên cứu lịch sử quyền Anh thế giới cho biết:

 Bob Arum, từng là ông bầu của Mike Tyson, hai anh em nhà Klitschko cũng như Lenox Lewis nói về Pacquiao như sau:

Chú thích

Vận động viên quyền Anh
Người Philippines
Sinh năm 1978
Nhân vật còn sống
Nhà vô địch WBA
Nhà vô địch WBC
Nhà vô địch WBO
Nhà vô địch IBF


title: Hirasea mirabilis

text:
Hirasea mirabilis là một loài small air-breathing land snail, a terrestrial pulmonate gastropoda Mollusca thuộc họ Endodontidae.

This is an endangered species.

Phân bố
This species (and indeed the whole genus) is đặc hữu to Nhật Bản.

Ghi chú

Hirasea
Động vật được mô tả năm 1902


title: Oecetis crosslandi

text:
Oecetis crosslandi là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Chú thích

Tham khảo

Oecetis


title: Trung cấp nghề Phát thanh - Truyền hình Thanh Hóa

text:
Trung cấp nghề Phát thanh- Truyền hình Thanh Hóa là trường nằm trong hệ thống các trường trung cấp của Việt Nam.Trường nằm trên địa bàn Phường Quảng Thọ, Thành Phố Sầm Sơn, Tỉnh Thanh Hoá.Trường trực thuộc sự quản lý của Ủy ban Nhân dân tỉnh Thanh Hóa.

Thành lập
Tiền thân của trường là trường Thông tin được thành lập vào năm 1973. Đến năm 2007 được nâng cấp lên thành trường trung cấp nghề..Nhiệm vụ của nhà trường là:
 Đào tạo trung cấp nghề, sơ cấp nghề theo chỉ tiêu của Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa.
 Bồi dưỡng nâng cao trình độ kỹ năng nghề theo yêu cầu của cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và của người lao động.
 Nghiên cứu, ứng dụng kỹ thuật công nghệ, nâng cao chất lượng, hiệu quả đào tạo; tổ chức sản xuất, kinh doanh, dịch vụ theo quy định của pháp luật.

Nghề đào tạo
Điện tử phát thanh truyền hình.
 Kỹ thuật điện.
Điện lạnh.
Công nghệ thông tin.
Báo chí

Xem thêm
Danh sách các trường đại học, cao đẳng và trung cấp tại Thanh Hóa

Chú thích

Liên kết ngoài
Trang chủ của trường

P
Phát thanh truyền hình


title: Callythria

text:
Callythria là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Bùi Thanh Tuấn

text:
Bùi Thanh Tuấn (sinh ngày 12 tháng 5 năm 1974), còn có các bút danh Lão Bộc, Bùi Bảo Nghi, là một trong những nhà thơ đương đại của Việt Nam, Hội viên Hội Nhà văn Thành phố HCM. Anh là tác giả bài thơ "Chia tay người Hà Nội", được nhạc sĩ Trương Quý Hải phổ nhạc thành bài hát nổi tiếng là "Hà Nội mùa vắng những cơn mưa".

Thân thế và sự nghiệp
Bùi Thanh Tuấn sinh ngày 12 tháng 5 năm 1974, tại Bảo Lộc, Lâm Đồng. Từ thời trung học, anh có tham gia cộng tác với báo Mực tím và cũng có một số bài thơ đăng báo.

Sau khi tốt nghiệp Trung học, anh theo học Khoa Ngữ văn - Báo chí, Đại học Tổng hợp Thành phố HCM. Cuối năm 1992, anh viết một bài thơ mà sau này trở nên nổi tiếng để tặng người bạn gái cùng học đại học. Trong một chuyến tập huấn của cán bộ Đoàn các trường đại học, cao đẳng miền Bắc tại Thành phố Hồ Chí Minh Hè năm 1993, Bùi Thanh Tuấn, lúc bấy giờ là cán bộ Đoàn khoa Văn, đã đọc tặng các bạn từ Hà Nội vào bài thơ này. Trong số đó có cả nhạc sĩ Trương Quý Hải, bấy giờ là Phó bí thư Đoàn Trường Đại học Kinh tế Quốc dân. Sau đó, Trương Quý Hải đã phổ nhạc bài thơ và đặt tên bài hát là "Hà Nội mùa vắng những cơn mưa", phỏng theo câu thơ đầu. Còn về bài thơ gốc, Bùi Thanh Tuấn sau đấy mới đặt tên là "Chia tay người Hà Nội.

Trong thời gian học đại học, anh sinh sống bằng nhiều nghề khác nhau như thợ hồ, giữ xe, sơn cửa, bán sách dạo. Bên cạnh đó anh cũng nhận cộng tác viết bài cho báo. Năm 1994, anh nhận làm cộng tác viên của Phòng Xuất bản Biên tập, Hãng phim Phương Nam của Công ty Phương Nam.

Tốt nghiệp Đại học năm 1996, anh vẫn tiếp tục công tác tại công ty Phương Nam. Một bước ngoặt lớn vào năm 1997, khi chương trình Làn Sóng Xanh ra đời. Bài hát "Hà Nội mùa vắng những cơn mưa" được ca sĩ Mỹ Linh thể hiện và nhanh chóng được nhiều người ưa thích. Bài hát đem lại danh tiếng cho nhạc sĩ Trương Quý Hải và cũng đem lại cho Bùi Thanh Tuấn nhiều tiền thu từ tác quyền của bài thơ. Anh trở thành một trong những nhà thơ trẻ giàu nhất Thành phố Hồ Chí Minh và có cả một căn nhà bạc tỷ.

Năm 1998, anh nghỉ việc ở công ty Phương Nam để tập trung vào việc chuẩn bị du học. Thời gian này anh sáng tác và tự phổ nhạc bài thơ "Ru lòng khờ dại". Tuy nhiên, những sáng tác sau này của anh không gây được tiếng vang. Thêm vào đó, thất bại trong việc tìm cách đi du học cộng với việc đổ vỡ trong tình cảm, rắc rối trong tài chính, năm 2000, Bùi Thanh Tuấn phá sản và ra Hà Nội tìm kế sinh nhai.

Tại Hà Nội, nơi đem lại cho anh những danh vọng đầu tiên, anh vẫn có thể kiếm sống bằng việc cộng tác viết báo. Cũng nhờ danh tiếng này mà anh được giới thiệu thi công chức, sau đó vào làm việc cho Cục Xuất bản, Bộ Văn hóa - Thông tin. Năm 2002, anh được cử đi Singapore học về đồ họa trong 6 tháng, nhưng lại bỏ dở để quay về.

Khi trở về, anh mất việc ở Cục Xuất bản, đành quay lại Thành phố Hồ Chí Minh. Ban đầu, anh làm biên tập viên tại Nhà xuất bản Trẻ, đồng thời cũng là Chủ nhiệm Câu lạc bộ Văn học trẻ Thành phố HCM. Năm 2004, anh chuyển sang làm biên tập viên cho Ban Văn nghệ, Đài truyền hình Thành phố HCM. Anh cũng tham gia viết bài cho nhiều tờ báo với tư cách cộng tác viên.

Bùi Thanh Tuấn từng có một cuộc hôn nhân ngắn ngủi với người vợ Thái Lan. Hiện tại anh vẫn sống độc thân và đang định cư tại Hoa Kỳ.

Sự nghiệp văn chương

Các tác phẩm đã xuất bản
 Còn chút tình riêng trong mắt nhau (thơ, Nhà xuất bản Thanh Niên, năm 2000)
 Phiên bản (Thơ, Nhà xuất bản Văn Học, năm 2008)

Các tác phẩm sắp in:
 Hạnh phúc chỉ là lời nói dối.
 Tứ tuyệt cà chớn.
 Tứ tuyệt tình.

Các bài thơ được phổ nhạc
Một số bài thơ của Bùi Thanh Tuấn đã được phổ nhạc thành bài hát. Nổi tiếng nhất là bài thơ "Chia tay người Hà Nội", sáng tác cuối năm 1992. Ban đầu bài thơ chưa đặt tên, được tác giả sáng tác để tặng một người bạn gái thân thiết học chung lớp đại học tên Bùi Thị Mai Vân, khi tác giả chưa một lần đặt chân đến Hà Nội. Bài thơ được nhạc sĩ Trương Quý Hải phổ nhạc vào năm 1993, nhưng mãi đến năm 1997, khi chương trình Làn Sóng Xanh ra đời, bài hát trở nên được nhiều người biết đến. Nhiều ca sĩ đã thể hiện bài hát rất thành công đặc biệt là Mỹ Linh (Hà Nội) và Cẩm Vân (Thành phố Hồ Chí Minh). Hai ca sĩ khác cũng được đánh giá là nổi bật là Thu Phương và Tuấn Ngọc. Nhạc sĩ Trương Quý Hải cũng thành danh với bài hát này, và trong dịp kỷ niệm 10 năm chương trình Làn Sóng Xanh, ông đã được trao giải thưởng thành tựu với "Hà Nội mùa vắng những cơn mưa".

Các bài thơ phổ nhạc khác:
 "Ru lòng khờ dại", sáng tác và tự phổ nhạc năm 1998, được ca sĩ Nhất Thiên Bảo, sau đó là Thanh Hà (hải ngoại), Nguyệt Anh thể hiện.
 "Nếu địa đàng chẳng còn gì để nhớ...", sáng tác năm 2003, được nhạc sĩ Nguyễn Quốc Khánh phổ nhạc năm 2006 và đổi tên thành bài "Phúc âm chiều", được ca sĩ Đình Nguyên, sau đó là Tuấn Ngọc thể hiện.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Trang Blog của Bùi Thanh Tuấn
 Nhà thơ Bùi Thanh Tuấn: Tình khiêm nhường nhận lấy để cho đi: (1) , và (2)
 Phiên bản của Bùi Thanh Tuấn
 Bùi Thanh Tuấn, Đỗ Trung Quân - người "giữa giờ chơi mang đến lại mang về"

Người Lâm Đồng
Nhà thơ Việt Nam
Sinh tại Lâm Đồng


title: 24947 Hausdorff

text:
24947 Hausdorff (1997 NU1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 7 tháng 7 năm 1997 bởi P. G. Comba ở Prescott.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 24947 Hausdorff

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1997


title: Simnia bijuri

text:
Simnia bijuri là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Ovulidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Simnia


title: Eleutherodactylus phalarus

text:
Eleutherodactylus phalarus là một loài ếch trong họ Leptodactylidae. Chúng là loài đặc hữu của Colombia.
Môi trường sống tự nhiên của nó là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Castro, F., Herrera, M.I. & Lynch, J. 2004. Eleutherodactylus phalarus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

phalarus
Động vật lưỡng cư Colombia


title: Aulacothoracicus

text:
Aulacothoracicus là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được Watts miêu tả khoa học năm 2006.

Các loài
Chi này gồm các loài:
 Aulacothoracicus costaricensis Watts, 2006

Chú thích

Tham khảo

Cryptocephalini


title: Astrid Lindgren

text:
Astrid Anna Emilia Lindgren là một nữ văn sĩ nổi tiếng và có nhiều ảnh hưởng trong giới văn học cho trẻ em của Thụy Điển.

Tác phẩm của bà đã được dịch ra gần 107 thứ tiếng khác nhau trên thế giới (2019), kể cả tiếng Việt. Nhiều nhân vật của bà được độc giả nhiều thế hệ trẻ trên thế giới ghi nhớ. Astrid Lindgren vẫn thường nói: "Trẻ em là những gì quan trọng nhất của chúng ta! Nếu chúng ta muốn tạo ra một thế giới tốt đẹp hơn, chúng ta phải bắt đầu từ con em chúng ta!".

Trong suốt cuộc đời 60 năm sáng tác, các truyện của bà về "Pippi Longstocking (Pippi cô gái tất dài)", "Emil", "Mardie", "Karlsson trên mái nhà", "Ronia con gái tên cướp", "Anh em Sư Tử Tâm" và còn nhiều nữa đã ảnh hưởng và tiếp tục còn ảnh hưởng nhiều thế hệ trẻ em ở Thuỵ Điển và trẻ em trên toàn thế giới.

Tiểu sử và sự nghiệp
Astrid Lindgren khi sinh thời được đặt tên là Astrid Ericsson. Bà sinh ngày 14 – 11- 1907 tại một thị trấn nhỏ tên là Vimmerby thuộc tỉnh Småland ở miền nam Thuỵ Điển. Là người con thứ hai trong một gia đình có bốn con. Thời niên thiếu của bà và các anh chị em là thời gian hạnh phúc nhất. Họ đã được hưởng quyền tự do kết hợp với an toàn. Theo Astrid Lindgren, thời niên thiếu có ảnh hưởng rất nhiều trong các tác phẩm của bà.

Lindgren viết về đứa trẻ trong con người bà, nhưng khác với những nhà văn khác và điều này làm cho chuyện của bà đặc biệt hơn đó là khả năng nhớ lại một cách sống động và chi tiết về những ngày bà con nhỏ và bà nhớ như in những điều bà ưa thích cũng như những khát vọng, mong muốn của bà. Bà không bao giờ quên đi cái mùi vị, âm thanh, ánh sáng và những cảm giác của thời con gái mà bà đã trải nghiệm và chuyện của bà đã phản ánh những cảm xúc đó.

Lindgren cho rằng không có cách nào tốt hơn để phát triển cơ thể, tâm hồn và trí tưởng tượng của trẻ thơ bằng việc trẻ được tự do vui chơi một cách an toàn trong khuôn khổ linh hoạt của các giá trị đạo đức. Trọng tâm của các tác phẩm của bà là sức mạnh và tiềm năng sáng tạo tiềm ẩn trong trí tưởng tượng sống động của trẻ em. Tất cả các nhân vật hư cấu của bà – trên hết là Pippi – đều có một trí tưởng tưởng phong phú, và chúng nắm bắt mọi cơ hội để khám phá cuộc sống và thế giới xung quanh chúng một cách vui vẻ nhất. Astrid Lindgren tin rằng mọi điều xảy ra trong cuộc sống thật phải được xảy ra trước tiên trong trí tưởng tượng của ai đó. Bà cũng mong rằng khái niệm phi bạo lực cũng sẽ đi vào trí tưởng tượng của bạn đọc và trong trí tưởng tượng và văn hoá mà họ chia sẻ với nhau. Đó chính là thông điệp và là động lực trong toàn bộ sự nghiệp sáng tác của bà.

Trong cuộc sống cũng như trong truyện, bà luôn luôn đứng về phía những kẻ yếu và những ai bị lạm dụng, cho dù là trẻ em, người lớn hay các con vật.

Trong sự nghiệp của mình, Lindgren đã được nhận rất nhiều giải thưởng của các nước Bắc Âu và giải thưởng quốc tế cho những tác phẩm của bà. Đó là những giải thưởng: Huy chương Hans Christian Andersen, được coi như là Giải Nobel cho văn học dành cho trẻ em; Huy chương Karen Blixen của Học viện Đan Mạch; Huy chương Leo Tolstoy của Nga; Giải Gabriela Mistral của Chile và Giải Selma Lagerlöf của Thuỵ Điển, Giải Hòa bình của ngành kinh doanh sách Đức năm 1978, Giải thưởng Right Livelihood (1994).

Có hai giải thưởng mang tên bà đã được thành lập. Năm 1967, nhân ngày sinh thứ 60 của bà, nhà xuất bản của bà, Rabén & Sjögren đã sáng lập Giải Astrid Lindgren. Sau khi nhà văn qua đời năm 2002, Chính phủ Thuỵ Điển thành lập Giải tưởng niệm Astrid Lindgren, để tưởng nhớ bà và các tác phẩm của bà, đồng thời để khuyến khích và tăng cường phát triển văn học cho trẻ em.

Tác phẩm
 Pippi Tất Dài
 Mio, con trai ta
 Lại là thằng nhóc Emil
 Karlsson trên mái nhà
 Ronia, con gái tên cướp
 Anh em Sư Tử Tâm

Công trình (chọn lọc)

Series
 Bill Bergson series (Mästerdetektiven Blomkvist)
 Bill Bergson, Master Detective (Mästerdetektiven Blomkvist, 1946)
 Bill Bergson Lives Dangerously (Mästerdetektiven Blomkvist lever farligt, 1951)
 Bill Bergson and the White Rose Rescue (Kalle Blomkvist och Rasmus, 1954)
 Children's Everywhere series
 Noriko-San: girl of Japan (also known as: Eva Visits Noriko-San, Swedish: Eva möter Noriko-san, 1956)
 Sia Lives on Kilimanjaro (Sia bor på Kilimandjaro, 1958)
 My Swedish Cousins (Mina svenska kusiner, 1959)
 Lilibet, circus child (Lilibet, cirkusbarn, 1960)
 Marko Lives in Yugoslavia (Marko bor i Jugoslavien, 1962)
 Dirk Lives in Holland (Jackie bor i Holland, 1963)
 Randi Lives in Norway (also known as: Gerda Lives in Norway, Swedish: Randi bor i Norge 1965)
 Noy Lives in Thailand (Noy bor i Thailand, 1966)
 Matti Lives in Finland (Matti bor i Finland, 1968)
 The Children on Troublemaker Street series
 The Children on Troublemaker Street (also known as: Lotta, Lotta Says No!, Mischievous Martens, Swedish: Barnen på Bråkmakargatan, 1956)
 Lotta on Troublemaker Street (also known as: Lotta Leaves Home, Lotta Makes a Mess, Swedish: Lotta på Bråkmakargatan, 1961)
 Lotta’s Bike (also known as: Of Course Polly Can Ride a Bike, Swedish: Visst kan Lotta cykla, 1971)
 Lotta’s Christmas Surprise (also known as: Of Course Polly Can Do Almost Anything, Swedish: Visst kan Lotta nästan allting, 1965
 Lotta’s Easter Surprise (Visst är Lotta en glad unge, 1990)
 Emil of Lönneberga series (Emil i Lönneberga)
 Emil in the Soup Tureen (also known as: Emil and the Great Escape, That Boy Emil!, Swedish:  Emil i Lönneberga, 1963)
 Emil's Pranks (also known as: Emil and the Sneaky Rat, Emil Gets into Mischief, Swedish: Nya hyss av Emil i Lönneberga, 1966)
 Emil and Piggy Beast (also known as: Emil and His Clever Pig, Swedish: Än lever Emil i Lönneberga, 1970)
 Emil's Little Sister (also known as: När lilla Ida skulle göra hyss, 1984)
 Emil's Sticky Problem (also known as: Emils hyss nr 325, 1970)
 Karlsson-on-the-Roof series (Karlsson på taket)
 Karlsson-on-the-Roof (also known as: Karlson on the Roof, Swedish: Lillebror och Karlsson på taket, 1955)
 Karlson Flies Again (also known as: Karlsson-on-the-Roof is Sneaking Around Again, Swedish Karlsson på taket flyger igen, 1962)
 The World’s Best Karlson (Karlsson på taket smyger igen, 1968)
 Kati series
 Kati in America (Kati i Amerika, 1951)
 Kati in Italy (Kati på Kaptensgatan, 1952)
 Kati in Paris (Kati i Paris, 1953)
 Madicken series
 Mardie (also known as: Mischievous Meg, Swedish Madicken, 1960)
 Mardie to the Rescue (Madicken och Junibackens Pims, 1976)
 The Runaway Sleigh Ride (Titta, Madicken, det snöar!, 1983)
 Peter & Lena series
 I Want a Brother or Sister (also known as: That's My Baby, Swedish: Jag vill också ha ett syskon, 1971)
 I Want to Go to School Too (Jag vill också gå i skolan, 1971)
 Pippi Longstocking series (Pippi Långstrump)
 Pippi Longstocking (Pippi Långstrump, 1945)
 Pippi Goes On Board (also known as: Pippi Goes Aboard, Swedish: Pippi Långstrump går ombord, 1946)
 Pippi in the South Seas (Pippi Långstrump i Söderhavet, 1948)
 Pippi's After-Christmas Party (Pippi Långstrump har julgransplundring, 1950)
 Pippi Longstocking in the Park (Pippi Långstrump i Humlegården, 1945)
 Pippi Moves In! (Pippi flyttar in, 1969)
 The Six Bullerby Children / The Children of Noisy Village series (Barnen i Bullerbyn)
 The Children of Noisy Village (also known as: Cherry Time at Bullerby, Swedish: Alla vi barn i Bullerbyn , 1947)
 Happy Times in Noisy Village (Bara roligt i Bullerbyn, 1952)
 Christmas in Noisy Village (Jul i Bullerbyn, 1963)
 Springtime in Noisy Village (Vår i Bullerbyn', 1965)
 Children’s Day in Bullerbu (also known as: A Day at Bullerby, 1967)
 The Tomten series
 The Tomten (Tomte är vaken, 1960)
 The Tomten and the Fox (Räven och Tomten, 1966)

 Sách cá nhân
 The Brothers Lionheart (Bröderna Lejonhjärta, 1973)
 Brenda Brave Helps Grandmother (Kajsa Kavat hjälper mormor, 1958)
 A Calf for Christmas (När Bäckhultarn for till stan, 1989)
 Christmas in the Stable (Jul i stallet, 1961)
 The Day Adam Got Mad (also known as: Goran’s Great Escape, The Day Adam Got Angry, Swedish: När Adam Engelbrekt blev tvärarg, 1991)
 The Dragon with Red Eyes (Draken med de röda ögonen, 1985)
 The Ghost of Skinny Jack (Skinn Skerping – Hemskast av alla spöken i Småland, 1986)
 How Astrid Lindgren achieved enactment of the 1988 law protecting farm animals in Sweden (Min ko vill ha roligt, 1990)
 I Don't Want to Go to Bed (Jag vill inte gå och lägga mig!, 1947)
 In the Land of Twilight (I Skymningslandet, 1994)
 Mio, My Son (also known as: Mio, My Mio, Swedish: Mio, min Mio, 1954)
 Mirabelle (Mirabell, 2002)
 Most Beloved Sister (also known as: My Very Own Sister, Swedish: Allrakäraste syster, 1973)
 My Nightingale Is Singing (Spelar min lind, sjunger min näktergal, 1959)
 Never Violence (Aldrig våld, 2018)
 Rasmus and the Vagabond (also known as: Rasmus and the Tramp, Swedish: Rasmus på luffen, 1956)
 Ronia the Robber's Daughter (Ronja rövardotter, 1981)
 The Red Bird (Sunnanäng, 1959)
 Scrap and the Pirates (also known as: Skrallan and the Pirates, Swedish: Skrållan och Sjörövarna, 1967)
 Simon Small Moves In (Nils Karlsson-Pyssling flyttar in, 1956)
 Samuel August from Sevedstorp and Hanna i Hult (also known as A love story, Swedish: Samuel August från Sevedstorp och Hanna i Hult, 1975)
 Seacrow Island (Vi på Saltkråkan, 1964)
 War Diaries, 1939-1945 (Krigsdagböcker 1939–1946, 2015)
Vở kịch của Astrid Lindgren

Ngoài tiểu thuyết của cô, truyện ngắn và sách ảnh, Astrid Lindgren đã viết một số vở kịch. Nhiều vở kịch đã được tạo ra trong những năm 1940 và 1950 phối hợp với bạn bè của cô Elsa Olenius, một nhà tiên phong trong nhà hát trẻ em Thụy Điển. Nhiều câu chuyện được viết riêng cho nhà hát. Họ đã được dịch sang nhiều ngôn ngữ, bao gồm Đan Mạch, Phần Lan và Rumani. Hầu hết các vở kịch của Astrid Lindgren chưa được dịch ra tiếng Anh.

 Kalle Blomkvist, Nisse Nöjd och Vicke på Vind Jul hos Pippi Långstrump Serverat, Ers Majestät! En fästmö till låns Huvudsaken är att man är frisk Jag vill inte vara präktig Snövit Pippi Långstrumps liv och leverne''

Xem thêm

 Astrid Lindgren biography  — Official gateway to Sweden
 Astrid Lindgren's works — Official site produced by license holders

 Astrid Lindgren's World  — Amusement Park official site
 Astrid Lindgren  — Right Livelihood Award (1994)
 Astrid Lindgren  — A fan site
 Astrid Lindgren  — Unofficial memorial site
 Astrid Lindgren (1907-2002)  — Biography of Astrid Lindgren. Includes bibliography, with date and English translation of title.
 Astrid spacecraft description  — NASA's National Space Science Data Center site

Tham khảo

Mất năm 2002
Nữ nhà văn thế kỷ 20


title: Tạ Quang Cự

text:
Tạ Quang Cự (chữ Hán: 謝光巨; 1770 - 1862) là danh tướng nhà Nguyễn trong lịch sử Việt Nam.

Sự nghiệp
Tạ Quang Cự quê gốc tại tỉnh Nghệ An, sau dời về ở huyện Phú Vang, phủ Thừa Thiên.

Gia Long năm thứ nhất (1802), ông đến đầu quân, thăng dần lên chức cai đội. Minh Mạng năm thứ 7 (1826), bổ ông làm Vệ úy vệ Nghiêm Vũ.

Năm 1827, quân Xiêm La kéo sang đánh lấy nước Vạn Tượng (Lào), rồi xâm lấn nước Việt. Ông cùng Kinh lược đại sứ Nguyễn Văn Xuân dẫn quân đi ngăn cản, giữ vững được miền Nghệ An-Hà Tĩnh.
Cũng trong năm này, viên tù trưởng Trấn Ninh (Quảng Bình) tên là Chiêu Nội xin đem đất do mình cai quản được nội thuộc Việt Nam, được nhà vua phong làm Trấn Ninh phòng ngự sứ, cho coi giữ như cũ.

Năm 1828, triều Nguyễn đặt chức huyện thừa coi 7 huyện ở Trấn Ninh, bèn sai Tạ Quang Cự và Tri phủ Diễn Châu Đỗ Quang Cảnh cùng đi trấn nhậm. Dến đó, hai ông dò xét biết Chiêu Nội đang âm mưu chống lại sự cai trị của triều Minh Mạng, liền lập kế bắt sống rồi đưa về Huế giết chết. Sau việc này, Tạ Quang Cự được thăng thự Cẩm y chưởng vệ, quyền lĩnh công việc ở phủ Trấn Ninh.

Tháng 4 (nhuận) năm 1830, nhờ giỏi cai trị, đất Trấn Ninh dần yên, ông được nhà vua triệu về phong chức Thống chế Hậu doanh, cử ra làm Tổng đốc An Tĩnh, kiêm lĩnh Tuần phủ Nghệ An.

Năm 1833, dò biết Hạ Sa Bút (hay Hạt Xà Bút) ở châu Lạc Biên và thổ mục Phì Mường Thân (hay Phì Mang Chân), ngầm có chí khác, ông liền cho bắt giết cả hai.
Đang lúc đó ở tỉnh Ninh Bình có Lê Duy Lương, xưng là Đại Lê Hoàng tôn, cùng với các thổ ty là Quách Tất Công, Quách Tất Tế, Đinh Thế Đức, Đinh Công Trịnh,...đem quân đi đánh phá các phủ huyện và vây đánh tỉnh thành Hưng Hóa.

Tạ Quang Cự liền được cử làm Tổng đốc quân vụ đạo Ninh Bình để cùng với Tham tán Hoàng Đăng Thận, Hộ phủ Thanh Hóa Nguyễn Đăng Giai mang hai ngàn biền binh và con 5 voi đi đánh dẹp.

Tháng 6 (âm lịch), sau khi chia quân ra đánh chiếm được các đồn là Xích Thổ, An Đội, Chi Nê của quân nổi dậy, các ông liền cho quân xông vào tấn công đại bản doanh Sơn Âm bắt sống được Lê Duy Dương và Lê Duy Nhiên, cho đóng củi giải về Huế giết chết.
Tuy nhiên, Quách Tất Công nhờ theo đường núi Thạch Bi mà trốn thoát được. Bình xét công lao, Tạ Quang Cự được phong là Vũ Lao tử.

Về lại Nghệ An chẳng bao lâu, thì ngày 2 tháng 7 lại nổi lên một cuộc nổi dậy khác, do viên thổ mục ở châu Bảo Lạc (trước thuộc Tuyên Quang, sau thuộc Cao Bằng) tên là Nông Văn Vân đứng đầu.
Tạ Quang Cự liền được cử làm Tổng thống quân vụ đại thần dẫn quân đi giải vây thành Lạng Sơn. Thành công, ông được gia phong tước bá. Từ Lạng Sơn, ông tiến lên lấy lại tỉnh thành Cao Bằng, lại được thưởng quân công một cấp.

Nhưng đến khi quan quân rút về, thì Nông Văn Vân lại hội quân đi đánh phá. Tháng 9 năm Giáp Ngọ (1834), nhà vua lại sai Tạ Quang Cự cùng Nguyễn Tiến Lâm và Hồ Hữu mang quân từ Cao Bằng lên hội tiễu.

Tháng 3 năm Ất Mùi (1835), Nông Văn Vân bị truy đuổi phải chạy ẩn vào trong rừng Thẩm Bát. Vệ úy Nguyễn Văn Quyền (do Lê Văn Đức và Phạm Văn Điển phái đi trước) liền cho quân vây kín rồi phóng hỏa đốt rừng, Nông Văn Vân bị chết cháy.

Ghi nhận công lao các tướng, Tạ Quang Cự được thăng Đô thống, thự Trung quân Đô phủ Chưởng phủ sự, nhưng vẫn lĩnh chức Tổng đốc An Tĩnh.

Năm 1836, các thủ lĩnh họ Quách và họ Đinh lại suy tôn một người họ Lê khác tên là Lê Duy Hiển làm minh chủ, để tiện việc chống phá.

Tháng 2 năm Đinh Dậu (1837), Tạ Quang Cự được phong làm Ninh Bình kinh lược đại thần, phong Tham tán Hà Duy Phiên làm phó, để cùng đem quân đi tấn công Sơn Âm lần nữa. Đến Ninh Bình, Tạ Quang Cự liền phái Lãnh binh Trần Hữu Lễ đem quân chặn đường núi Thạch Bi, rồi tự mình đốc quân tiến đánh Quỳnh Côi. Vì địa hình hiểm trở, quan quân trải bao khóc nhọc mới bắt được Quách Tất Công ở Thượng Lũng, cho đóng củi giải về Kinh làm tội.

Lần lượt sau đó các viên chỉ huy của quân nổi dậy là Lê Duy Hiển, Quách Tất Tại, Hoàng Đồng Nguyệt...đều bị bắt sống. Tức giận, vua Minh Mạng cho xóa sổ xã Sơn Âm, chia hết ruộng đất cho xã khác, đồng thời đày dân làng ra ở các xã duyên hải của tỉnh Ninh Bình để quản thúc.

Năm 1838, vua Minh Mạng cho lập bia Võ công, xét công trạng, Tạ Quang Cự được khắc tên ở vị trí thứ năm trên bia.

Năm 1839, Tạ Quang Cự được triệu về kinh, nhận tước hầu, ra coi việc nạo vét sông Phổ Lợi (Huế) kiêm coi trường đào tạo võ quan Anh Danh.

Tháng giêng năm 1841, vua Thiệu Trị nối ngôi, thì tháng sau ông (cùng với Hà Duy Phiên, Nguyễn Tri Phương) được cử ra trông coi việc xây lăng cho vua Minh Mạng, và kiêm việc ấn vụ ở sở Tào chính.

Tháng 7 (âm lịch), nghe ở Trấn Tây thành (Chân Lạp) quan quân nhà Nguyễn cứ đánh dẹp mãi mà vẫn không yên, ông bèn tâu với nhà vua xin bỏ đất ấy, được nghe theo.

Năm 1842, nhà vua đi tuần miền Bắc, sung ông chức đại thần coi việc ở tại triều. Khi về nhà vua cho ông làm Thái tử Thái bảo kiêm coi ấn triện của Hậu quân.

Tự Đức năm thứ 2 (1849), nhân Kinh thành Huế có dịch, nhà vua xuống chiếu cầu lời nói thẳng, Tạ Quang Cự cùng văn võ đình thần tâu lên 5 việc:
Xin cho con cháu Mỹ Đường  được biên tên vào tôn phả.
Xin cấp tiền cho cha mẹ, vợ con các công thần thời Trung hưng; nếu ai không có con thừa tự, xin lập cháu.
Xin khoan miễn tội các công thần đã chết như Nguyễn Văn Thành, Lê Văn Duyệt, Lê Chất; và cho con cháu được sửa sang phần mộ cho họ.
Cho sửa sang đền miếu nhà Lê, cấp tự điền và cử người coi sóc các nơi ấy. Con cháu nhà Lê đều được tùy tiện chọn nơi yên ở.
Xin phái kinh lược đại thần đi kiểm tra những việc làm của các quan lại.

Tất cả đều được nhà vua nghe theo. Tháng 4 (âm lịch), nhân đại lễ, sung Tạ Quang Cự làm Tổng bộ đại thần. Cũng năm này, lấy lý do tuổi già sức yếu, ông xin về hưu, nhưng nhà vua úy lạo không cho.

Kể từ đó, năm nào ông đều được nhà vua ban thưởng. Năm 1855, ông được cho về nghỉ hưu ở tuổi 86, sau nhiều lần xin thôi nhưng nhà vua không cho. Trước khi nghỉ, vua Tự Đức nhờ ông tiến cử người hiền, ông tiến cử 4 người, về sau có hai người trở thành danh thần đó là Đoàn Thọ và Đào Trí.

Năm 1859, ông được miễn lạy mỗi khi vào chầu. Tháng 10 (âm lịch) năm Tự Đức thứ 15 (1862), Võ lao hầu Tạ Quang Cự mất, thọ 93 tuổi. Thương tiếc, nhà vua tặng ông hàm Thái bảo, tên thụy là Trung Khắc, cấp 2.000 quan tiền tuất cùng nhiều phẩm vật và sai quan đến tế.

Tạ Quang Cự có một người con trai tên là Quang Ân. Thiệu Trị năm thứ 6 (1846), vua gả con gái là An Thạnh Công chúa Nhàn Yên cho Ân.

Trong văn hoá đại chúng
{| class="wikitable" style="width:100%;"
|- style="background:gold; color:black; text-align:center;"
|Năm||Tác Phẩm||Diễn Viên||Nhân Vật'|-
| style="text-align:center;"|2020 || style="text-align:center;"|《Phượng khấu》|| style="text-align:center;"| Hoàng Tâm || style="text-align:center;"| Tạ Quang Cự
|}

Xem thêm
Nông Văn Vân
Lê Duy Lương
Quách Tất Công

Chú thích

Sách tham khảo
Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam chính biên liệt truyện (quyển 17). Nhà xuất bản Văn học, 2004.
Quốc sử quán triều Nguyễn, Quốc triều chính biên toát yếu (quyển 5). Nhà xuất bản Văn học, 2004.
Trần Trọng Kim, Việt Nam sử lược. Nhà xuất bản Tân Việt, Sài Gòn, 1968.
Nguyễn Q. Thắng-Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam. Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1992.
Nguyễn Phan Quang, Việt Nam thế kỷ XIX'' (1802-1884). Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh, 2002.

Võ tướng nhà Nguyễn
Người Thừa Thiên Huế
Người họ Tạ tại Việt Nam


title: Nassaria corollaria

text:
Nassaria corollaria là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Buccinidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Nassaria


title: Enchenberg

text:
Enchenberg là một xã trong tỉnh Moselle, vùng Grand Est đông bắc nước Pháp.

Xem thêm
Commune của tỉnh Moselle

Tham khảo
INSEE
IGN

Xã của Moselle


title: Schmiedehausen

text:
Schmiedehausen là một đô thị thuộc huyện Weimarer Land, bang Thüringen, Đức. Đô thị này có diện tích 10,37 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 437 người.

Tham khảo


title: Clypeodytes densepunctatus

text:
Clypeodytes densepunctatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Biström miêu tả khoa học năm 1988.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Clypeodytes


title: Pruillé

text:
Pruillé là một xã thuộc tỉnh Maine-et-Loire trong vùng Pays de la Loire phía tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 60 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Maine-et-Loire


title: Gunungiella saptavimchi

text:
Gunungiella saptavimchi là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Gunungiella


title: Nomada semirugosa

text:
Nomada semirugosa là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1929.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1929


title: Lampertswalde

text:
Lampertswalde là một đô thị thuộc huyện Meißen, bang Sachsen Đức. Đô thị Lampertswalde có diện tích 29,06 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 1984 người.

Lampertswalde gồm các khu vực dân cư sau:
Adelsdorf (formerly Dorf der Jugend)
Brockwitz
Mühlbach
Quersa
Schönborn

Tham khảo


title: Công thức bậc hai

text:
Trong đại số sơ cấp, công thức bậc hai là một công thức cung cấp (các) đáp số cho một phương trình bậc hai. Có nhiều cách khác để giải phương trình bậc hai thay vì dùng công thức bậc hai, chẳng hạn như phân tích thành nhân tử (phân tích trực tiếp, nhóm hạng tử, phương pháp AC), phần bù bình phương, vẽ đồ thị và vân vân.

Cho một phương trình bậc hai tổng quát có dạng

với  đại diện cho một ẩn số, ,  và  đại diện cho các hằng số với , công thức bậc hai là:

với dấu cộng-trừ "±" chỉ ra rằng phương trình bậc hai có hai nghiệm. Khi viết riêng ra, chúng trở thành:

Mỗi nghiệm cũng được gọi là một gốc (hoặc không điểm) của phương trình bậc hai. Về mặt hình học, các gốc này biểu diễn các giá trị  mà tại bất kì parabol nào, được cho một cách rõ ràng dưới dạng , cắt trục  hay trục hoành.

Cũng như là một công thức sinh ra các không điểm của bất kì parabol nào, công thức bậc hai cũng có thể được sử dụng để nhận biết trục đối xứng của parabol, và số không điểm thực mà phương trình bậc hai chứa đựng.

Xem thêm
 Biệt thức
 Định lý cơ bản của đại số
 Phương trình bậc ba

Tham khảo

Đại số sơ cấp
Phương trình


title: 11013 Kullander

text:
11013 Kullander (1982 QP1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 16 tháng 8 năm 1982 bởi C.-I. Lagerkvist ở Đài thiên văn Nam Âu.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 11013 Kullander

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1982


title: Fleutiauxellus insulsus

text:
Fleutiauxellus insulsus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1873.

Chú thích

Tham khảo

Fleutiauxellus


title: 3031 Houston

text:
3031 Houston là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 8 tháng 2 năm 1984 bởi Edward L. G. ("Ted") Bowell ở Đài thiên văn Lowell, Anderson Mesa Station. Nó được đặt theo tên Walter Scott Houston, một nhà thiên văn nghiệp dư Mỹ.

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 3031 Houston

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Edward Bowell
Thiên thể phát hiện năm 1984


title: Shabono

text:
Shabono (hay còn gọi là xapono, shapono, hoặc Yano) là một túp lều được sử dụng làm chỗ ở cho bộ tộc Yanomami một bộ lạc da đỏ ở miền nam Venezuela và biên giới miền Bắc Brasil. Bộ tộc này sống trong những túp lều lợp lá, dựng theo hình tròn và nằm sâu trong rừng một cách biệt lập. Được sử dụng như nhà ở tạm thời, các túp lều truyền thống xây dựng chủ yếu bằng nguyên liệu gồm lá cọ tranh và gỗ.

Những Shabono được xây dựng thành một vòng tròn ở trung tâm là sân rộng nhìn trông giống như một mái nhà tranh có một lỗ ở giữa. Trong các làng Yanomami truyền thống, Shabono có nhiều hình dạng, mỗi hình nón hoặc hình chữ nhật bao quanh một không gian trung tâm mở. Mỗi đơn vị gia đình có diện tích riêng của mình trong một shabono nhất định.

Chú thích

Tham khảo
 Yanomami: The Social Space
 The Feast - Pre-view
 Công bố ảnh mới về bộ lạc biệt lập

Nhà cửa


title: Pomachilius atriceps

text:
Pomachilius atriceps là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Steinheil miêu tả khoa học năm 1875.

Chú thích

Tham khảo

Pomachilius


title: Nyíregyháza

text:
Nyíregyháza () là thành phố ở đông bắc Hungary và là thủ phủ của hạt Szabolcs-Szatmár-Bereg. Với dân số 117.000 người, nó là thành phố lớn 7 ở Hungary và là một trong những thành phố hàng đầu ở Bắc Hungary và phía bắc của Đại Đồng Bằng Hungary (Alföld). Thành phố phát triển năng động và ngoạn mục từ thế kỷ 18, là trung tâm kinh tế văn hóa của vùng. Sở thú Nyíregyháza có hơn 300 loài.

Tham khảo

Thành phố của Hungary


title: Paracullia

text:
Paracullia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Cuculliinae


title: Chùa Sải

text:
Chùa Sải, tên chữ là Tĩnh Lâu tự, nằm bên bờ Hồ Tây trên địa phận làng Hồ Khẩu thuộc tổng Trung, huyện Vĩnh Thuận, phủ Hoài Đức, nay là phường Bưởi, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội.

Chùa Tĩnh Lâu được công nhận di tích lịch sử văn hóa theo Quyết định số 1460 QĐ/BT ngày 26 tháng 6 năm 1996 của Bộ Văn hóa - Thông tin Việt Nam.

Lịch sử
Theo văn bia cổ còn lưu giữ tại chùa, ngôi chùa nằm trên một diện tích rộng lớn đến 10 công mẫu, sát mép nước hồ Tây. Theo các nhà nghiên cứu văn hóa thì chùa Tĩnh Lâu có từ thời Lý. Trước đây chùa có tên gọi là Thanh Lâu tự và có tên gọi nôm là chùa Sải, về sau đến thời nhà Nguyễn thì đổi tên thành chùa Tĩnh Lâu.

Gần 0h ngày 5 thắng 11 năm 2016, hỏa hoạn bùng lên tại chùa Tĩnh Lâu (quận Tây Hồ, Hà Nội). Nhà tổ, nơi thờ sư trụ trì chùa các đời, gần như bị thiêu rụi. Theo ghi nhận, hỏa hoạn được phát hiện tại chùa Tĩnh Lâu khoảng 23h40 ngày 4 tháng 11 năm 2016 và nhanh chóng bốc cao. Từ xa cả km, nhiều người quan sát thấy lửa và cột khói bốc lên ven hồ Tây.

Cảnh quan
Chùa được dựng trong một khu vực có cảnh quan đẹp, phía trước chùa là hồ Tây, và cảnh quan toàn khu vực còn có sự hiện diện của chùa Trấn Quốc, đền Vệ Quốc, phủ Tây Hồ... tạo nên một quần thể di tích văn hóa.

Đặc điểm
Tam quan chùa làm theo kiểu vòm cuốn với kiến trúc hai tầng tám lá mái, được lợp ngói theo kiểu ngói ống giả vôi vữa tạo ra vẻ thanh thoát nhẹ nhàng. Khu chính điện của chùa được kết cấu theo kiểu chữ đinh (丁), gồm năm gian tiền đường và bốn gian hậu cung. Mái chùa lợp ngói mũi hài, bờ nóc ở hai đầu kìm đắp hai dấu vuông, bờ dải phía dưới xây theo kiểu tam cấp trên trang trí các hoa văn hình chữ triện. Phía trước chùa được mở đầu bằng hai cột đồng trụ xây nối liền với tường hồi của gian tiền đường, trên đỉnh cột đồng đắp đôi nghê trong tư thế chầu nhằm thể hiện mục đích soi xét tâm linh con người trước khi bước vào cửa thiền. Dưới mỗi đôi nghê là mui luyện, lồng đèn và trên đó đều đắp các hình trang trí như đầu rồng, mặt hổ phù, hoa lá v.v. Thân trụ được tạo vuông các mặt để viết câu đối lên trên đó.

Trong chùa Tĩnh Lâu còn lưu giữ được những tác phẩm có giá trị mang phong cách nghệ thuật Việt Nam từ thế kỷ 17. Đáng chú ý là tòa Cửu Long của chùa được làm khác với các các tòa Cửu Long khác, mang dáng dấp của một chiếc lọng che (bảo cái).

Ba pho tượng Tam thế trong chùa được tạo tác vừa phải gần với kích cỡ của người thật, trong tư thế ngồi kiết già trên đài sen ba lớp với khuôn mặt thon nhỏ, sống mũi thẳng, miệng hơi mỉm cười và đôi mắt khép hờ như đang nhìn xuống. Ngoài ra còn có 38 pho tượng lớn nhỏ khác, trong đó bộ tượng A Di Đà cao 1,34m là bộ tượng lớn nhất trong Phật điện. Tại cửa ra vào còn treo một quả chuông đồng được đúc vào năm Cảnh Thịnh thứ 7 (1799), trên chuông khắc dòng chữ Thanh Lâu thiền tự (nghĩa là chuông chùa Thanh Lâu).

Trong chùa còn lưu giữ 15 tấm bia đá, khu vườn Tháp mộ cùng nhiều hoành phi, câu đối cổ đã khiến cho di tích chùa Tĩnh Lâu trở thành một công trình kiến trúc Phật giáo hoàn chỉnh và là một cấu trúc nguyên mẫu về chùa cổ Việt Nam.

Phát hiện mộ cổ
Tháng 4 năm 2007, trong khi đào bới bằng xà beng, tốp thợ đã phát hiện một ngôi mộ cổ được táng theo kiểu "trong quan ngoài quách". Với kiểu xây dựng hình mu rùa, bước đầu xác định ngôi mộ này dành cho một người đã khuất thuộc tầng lớp thuộc hàng vương thất, quan lại hoặc chí ít cũng là người giàu có.

Trên nền đất chùa Tĩnh Lâu cách đây khoảng 40 năm cũng từng phát hiện một ngôi mộ của một công chúa.

Tham khảo

 Chùa Tĩnh Lâu
 Hà Nội: Phát hiện mộ cổ 300 năm tuổi

Xem thêm
Danh sách chùa Hà Nội

Sải
Tây Hồ (quận)


title: Saurauia serrata

text:
Saurauia serrata là một loài thực vật thuộc họ Actinidiaceae. Nó là loài đặc hữu của México.

Nguồn
 González-Espinosa, M. 1998. Saurauia serrata. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 23 tháng 8 năm 2007.

Tham khảo

serrata
Endemic flora of Mexico
Endangered plants
Thực vật đặc hữu Mexico


title: Angarotipula tumidicornis

text:
Angarotipula tumidicornis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Angarotipula


title: Leyla Zana

text:
Leyla Zana (sinh ngày 03 tháng 5 năm 1961), là một nữ chính trị gia người Kurd gốc từ miền Đông Thổ Nhĩ Kỳ, người đã bị cầm tù trong 10 năm vì nói tiếng Kurd - ngôn ngữ mẹ đẻ của bà - tại Quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ sau khi tuyên thệ nhậm chức nghị sĩ của mình, và vì những hoạt động chính trị của bà bị cáo buộc là chống lại sự thống nhất của Thổ Nhĩ Kỳ. Bà là một thành viên của Đảng Xã hội Dân chủ thân người Kurd, trong một thời gian ngắn. Bà bị cấm tham gia bất kỳ đảng phái chính trị nào trong 5 năm cùng với quyết định của Tòa án Hiến pháp cấm đảng này.

Năm 1994, bà được trao Giải tưởng niệm Thorolf Rafto. Năm 1995 và 1998 bà được đề cử cho giải Nobel Hòa bình. Năm 1995 bà được trao Giải Bruno Kreisky và được nghị viện châu Âu trao giải thưởng Sakharov, nhưng không thể tới nhận giải cho đến khi được thả ra trong năm 2004.

Tiểu sử
Bà sinh ngày 3 tháng 5 năm 1961 ở Silvan gần Diyarbakır, ở vùng Đông Nam của Thổ Nhĩ Kỳ. Khi lên 14 tuổi, bà đã kết hôn với Mehdi Zana là thị trưởng của Diyarbakır cho đến khi giới quân sự làm cuộc đảo chính ngày 12.9.1980, và sau đó trở thành một tù nhân chính trị.

Năm 1991 bà trở thành phụ nữ người Kurd đầu tiên được bầu vào quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ. Bà đã tạo ra một scandal khi nói tiếng Kurd ở quốc hội sau khi tuyên thệ nhậm chức, vì nói tiếng Kurd trong lĩnh vực công cộng là một tội hình sự ở Thổ Nhĩ Kỳ. Tiếng Kurd, ngay cả khi nói ở khu vực tư, cũng bị coi là bất hợp pháp trong nhiều thập kỷ ở Thổ Nhĩ Kỳ<ref name=nelles Chỉ trong năm 1991, cuối cùng tiếng Kurd mới được hợp pháp hóa, tuy vậy nói tiếng Kurd ở nơi công cộng vẫn còn bị coi là bất hợp pháp, như Zana đã tuyên thệ ở quốc hội.

 Tôi thề bằng danh dự và nhân phẩm của tôi trước đại dân tộc Thổ Nhĩ Kỳ, là bảo vệ sự toàn vẹn lãnh thổ và độc lập của quốc gia, sự thống nhất không thể phân chia của dân tộc và quê hương, cùng chủ quyền vô điều kiện, không thể tranh cãi của nhân dân. Tôi thề trung thành với Hiến pháp. Tôi nói lời tuyên thệ này vì tình huynh đệ giữa nhân dân Thổ Nhĩ Kỳ và nhân dân Kurd.

Chỉ có câu cuối cùng của lời tuyên thệ đã được nói bằng tiếng Kurd: "Tôi nói lời tuyên thệ này vì tình huynh đệ anh giữa nhân dân Thổ Nhĩ Kỳ và nhân dân Kurd."

Mặc dù Zana được quyền miễn bị truy tố vì là nghị sĩ quốc hội, nhưng sau khi bà gia nhập Đảng Dân chủ, một đảng bị cấm, thì quyền miễn trừ của bà đã bị tước bỏ. Trong tháng 12 năm 1994, cùng với bốn nghị sĩ Đảng Dân chủ khác (Hatip Dicle, Selim Sadak và Orhan Dogan), bà đã bị bắt và bị buộc tội phản quốc vì là thành viên trong Đảng Lao động Kurdistan vũ trang (PKK). Các cáo buộc tội phản quốc đã không nêu ra trước tòa án, và Zana bác bỏ việc mình gia nhập đảng PKK, nhưng bằng việc truy tố dựa trên các lời khai được cho là đạt được từ nhân chứng bị tra tấn, Zana và những người khác đã bị kết án 15 năm tù giam. Khi nghe tuyên án, bà khẳng định:

 Đây là một âm mưu. Những gì tôi bảo vệ là hoàn toàn rõ ràng. Tôi không chấp nhận bất kỳ lời cáo buộc nào trong số này. Và, nếu chúng đúng sự thực thì tôi sẽ chịu trách nhiệm, ngay cả nếu tôi phải mất mạng. Tôi đã bảo vệ nền dân chủ, nhân quyền, và tình huynh đệ giữa các dân tộc. Và tôi sẽ tiếp tục làm như vậy cho đến khi nào tôi còn sống.

Bà đã được tổ chức Ân xá Quốc tế công nhận là tù nhân lương tâm. Năm 1994 bà được trao giải thưởng Rafto và năm 1995, bà đoạt giải thưởng Sakharov của Nghị viện châu Âu. Bà cũng đoạt giải thưởng Bruno Kreisky. Năm 1998 bản án của bà đã bị tăng thêm vì một lá thư bà viết đăng trên một tờ báo tiếng Kurd, được cho là đã bày tỏ quan điểm ủng hộ người ly khai đã bị cấm chỉ. Trong khi ở tù, bà đã xuất bản một cuốn sách nhan đề "Các bài viết từ nhà tù" (Writings from Prison).

Với việc Thổ Nhĩ Kỳ nộp đơn xin gia nhập Liên minh châu Âu, Liên minh đã liên tục kêu gọi Thổ Nhĩ Kỳ thả bà dựa trên nhân quyền, và tỏ thái độ rõ ràng bằng việc trao cho Zana giải thưởng Sakharov năm 1995.

Năm 2001, Tòa án Nhân quyền châu Âu phán quyết chống lại Thổ Nhĩ Kỳ sau khi xem xét lại phiên tòa xét xử bà, mặc dù Thổ Nhĩ Kỳ đã không công nhận kết quả; tuy nhiên năm 2003 một luật hài hòa mới đã cho phép lập các phiên tòa xét xử lại dựa trên quyết định của Tòa án Nhân quyền châu Âu. Năm 2002, một bộ phim có tên The Back of the World, do nhà làm phim người Tây Ban Nha-Peru Javier Corcuera đạo diễn, đã khảo sát trường hợp của bà. Vào tháng 4 năm 2004, trong một phiên xử mà các bị cáo thường xuyên tẩy chay, việc buộc tội và bản án của họ đã được khẳng định. Tháng 6 năm 2004, sau khi một công tố viên yêu cầu huỷ bản án trước dựa trên một chi tiết hình thức nhỏ trong bộ luật, Toà thượng thẩm đã ra lệnh phóng thích Zana và những người khác.

Tháng 1 năm 2005, Tòa án Nhân quyền châu Âu phán quyết rằng Thổ Nhĩ Kỳ đã vi phạm quyền tự do ngôn luận của bà và yêu cầu chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ trả cho bà cùng mỗi bị cáo khác 9.000 €. Zana và những người khác công bố việc thành lập phong trào chính trị mới "Phong trào Xã hội Dân chủ" (Democratic Society Movement viết tắt là DTH). Ngày 17 tháng 8 năm 2005, Đảng Xã hội Dân chủ (DTP) được thành lập như là sự hợp nhất giữa Đảng Dân chủ Nhân dân (DEHAP) và Phong trào Xã hội Dân chủ (DTH).

Các hoạt động chính trị hiện nay

Năm 2007, Zana hoạt động về vấn đề nhân quyền ở Thổ Nhĩ Kỳ và làm việc trong một đảng mới do bà đồng sáng lập năm 2005. Một ý tưởng gây tranh cãi do bà đề xuất là tái tổ chức Thổ Nhĩ Kỳ thành một nước liên bang, mà một trong các bang là Kurdistan.

Tháng 4 năm 2008, Zana bị nhà chức trách Thổ Nhĩ Kỳ kết án 2 năm tù vì bị cho là "tuyên truyền khủng bố rộng rãi" khi nói trong một bài diễn văn: "Người Kurd có 3 lãnh tụ, đó là Massoud Barzani, Celal Talebanî và Abdullah Ocalan." (Massoud Barzani là chủ tịch vùng liên bang Kurdistan ở Iraq, Celal Talabani là chủ tịch khối sắc tộc Kurd của Iraq, và Abdullah Ocalan là lãnh tụ đảng PKK của người Kurd bị cầm tù ở Thổ Nhĩ Kỳ).

Tháng 12 năm 2008, Zana đã bị Tòa án Thổ Nhĩ Kỳ kết án thêm 10 năm tù. Tòa án phán quyết rằng bà đã vi phạm luật hình sự và luật chống khủng bố của Thổ Nhĩ Kỳ. Ủy ban công dân Thổ Nhĩ Kỳ Liên hiệp châu Âu (European Union Turkey Civic Commission) kêu gọi Liên minh châu Âu và cộng đồng quốc tế phải có hành động chính trị và mạnh mẽ lên án Thổ Nhĩ Kỳ vì đã kết án Leyla Zana thêm 10 năm mới trong tù Leyla Zana đã gửi lời tuyên bố sau đây tới Ủy ban công dân Thổ Nhĩ Kỳ Liên hiệp châu Âu:

"Vụ (án) chống lại tôi là một vi phạm quyền tự do tư tưởng, và là một mối đe dọa cho mọi người Kurd ở Thổ Nhĩ Kỳ. Quyết định của tòa án chỉ là một cách khác để đàn áp, làm cho im lặng và trừng phạt người Kurd. Tâm địa của người cai trị đất nước này là vấn đề có thể giải quyết bằng các phương tiện phản dân chủ cùng đàn áp, và việc xét xử không công bằng có thể tạo ra sự an bình chính trị và xã hội. Nhưng bất chấp tất cả điều này, nhân dân của chúng tôi sẽ đòi hỏi các quyền chính đáng của họ, và sẽ tiếp tục cuộc đấu tranh cho mục tiêu này dù lâu dài, nếu cần".

Ngày 28 tháng 7 năm 2009, Tòa án Hình sự cấp cao thứ tư của Diyarbakir đã kết án Leyla Zana 15 tháng tù vì đã đọc một bài diễn văn ở Trường nghiên cứu phương Đông và châu Phi (School of Oriental and African Studies) thuộc Đại học London.

Tháng 12 năm 2009, Thổ Nhĩ Kỳ đã cấm đảng Xã hội Dân chủ (DTP) do bị cho là có liên hệ với đảng PKK và Leyla Zana cũng như Ahmet Türk, Aysel Tuğluk, Nurettin Demirtaş, Selim Sadak và 30 các chính trị gia người Kurd khác đã bị cấm hoạt động chính trị trong 5 năm
.

Ngày 07 tháng 4 năm 2010, tòa án Thổ Nhĩ Kỳ kết án Leyla Zana 3 năm tù cho tội "tuyên truyền khủng bố rộng rãi".

Tham khảo

Liên kết ngoài
 CILDEKT International Committee for the Liberation of the Kurdish Parliamentarians Imprisoned in Turkey
 Amnesty International
 Turkey: Prolonged imprisonment of Leyla Zana and others allows injustice to continue, 2004
 ECHR judgement
 PEN summary of case
 Censorship in Turkey  - International Freedom of Expression Exchange
 EU award for freed Kurd activist, Oct. 2004
 Writings from Prison
 The Back of the World
 TURKEY: Leyla Zana, the only Kurdish woman MP

Sinh năm 1961
Chính trị gia người Kurd
Người Thổ nhĩ Kỳ gốc Kurd
Nhà hoạt động dân chủ
Nhà hoạt động nhân quyền
Người tù lương tâm
Tù nhân lương tâm
Người Kurd
Nhân vật còn sống
Người đoạt giải Sakharov


title: Franco Di Santo

text:
Franco Matías di Santo (sinh ngày 7 tháng 4 năm 1989 tại Mendoza, Argentina) là một cầu thủ bóng đá người Argentina hiện đang chơi bóng cho câu lạc bộ Werder Bremen tại vị trí tiền đạo.

Sự nghiệp câu lạc bộ
Di Santo chuyển tới Chelsea từ CLB Audax Italiano của Argentina vào ngày 25 tháng 1 năm 2008 với thời hạn hợp đồng là 4 năm.

Di Santo ghi bàn đầu tiên cho Chelsea trước đội dự bị của CLB Fulham F.C. vào ngày 11 tháng 2 năm 2008. Ngày 14 tháng 4 năm 2008 anh có cú hat-trick trước đội dự bị của CLB Tottenham Hotspur.

Di Santo có tên trong danh sách các cầu thủ tập luyện chuẩn bị cho mùa giải 2008-2009 của HLV Luiz Felipe Scolari tại Trung Quốc và đã ghi được 2 bàn thắng vào lưới 2 đội Dược Phẩm Quảng Châu và Thành Đô Blades.

Thống kê sự nghiệp

Câu lạc bộ

Quốc tế

Chú thích

Liên kết ngoài
Video Compilation
Di Santo at Football Line-ups
Skysports.com

Cầu thủ bóng đá Argentina
Cầu thủ bóng đá Chelsea F.C.
Cầu thủ bóng đá Wigan Athletic F.C.
Cầu thủ bóng đá Blackburn Rovers F.C.
Cầu thủ bóng đá Werder Bremen
Cầu thủ bóng đá Premier League
Sinh năm 1989
Tiền đạo bóng đá
Nhân vật còn sống
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Argentina
Cầu thủ bóng đá nam Argentina ở nước ngoài
Cầu thủ bóng đá Bundesliga
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Anh
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Đức
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Tây Ban Nha
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Chile
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Brasil


title: Gransebieth

text:
Gransebieth là một đô thị tại huyện Vorpommern-Rügen (trước thuộc huyện Nordvorpommern), bang Mecklenburg-Vorpommern, miền bắc nước Đức.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Vorpommern-Rügen


title: Macroglossum vacillans

text:
Macroglossum vacillans là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae, chi Macroglossum.

Tham khảo

 Pinhey, E (1962): Hawk Moths of Central và Southern Africa. Longmans Southern Africa, Cape Town.

Liên kết ngoài

Macroglossum


title: Danh sách video của Michael Jackson

text:
Ca sĩ Michael Jackson (1958–2009) lần đầu tiên xuất hiện trên sân khấu âm nhạc chuyên nghiệp từ khi 5 tuổi với vai trò thành viên của nhóm nhạc gia đình The Jackson 5, và bắt đầu sự nghiệp solo vào năm 1971, ngay từ khi vẫn còn là thành viên của nhóm này. Jackson đã quảng bá bảy trong số các album solo của mình thông qua các video âm nhạc, hay theo cách anh vẫn thường gọi, các "phim ngắn". Một số video đã nhận chỉ trích vì các yếu tố bạo lực và tình dục; trong khi nhiều video khác được giới phê bình ca ngợi và được trao Kỷ lục Thế giới Guinness nhờ độ dài, mức độ thành công, và chi phí.

Trong những năm đầu thập niên 1980, Jackson trở thành nhân vật thống trị trong nền văn hóa đại chúng và là nghệ sĩ giải trí người Mỹ gốc Phi đầu tiên có lượng người hâm mộ đông đảo trên MTV. Độ phổ biến của các video âm nhạc của anh được chiếu trên kênh truyền hình MTV như "Billie Jean", "Beat It" và "Thriller"—được ghi nhận vì đã đưa thể loại video âm nhạc từ một công cụ quảng cáo thành một hình thức nghệ thuật—đã giúp đưa danh tiếng của kênh truyền hình này lên một mức độ mới. Bên cạnh đó, thành công của những video âm nhạc này đã góp phần vào quyết định của MTV trong việc chuyển đổi trọng tâm từ format "chỉ rock 'n' roll" ban đầu sang các thể loại như pop và R&B, đồng thời cứu kênh này khỏi phá sản vì vấn đề tài chính.
Phim ngắn "Thriller" của Michael Jackson cũng đã đánh dấu sự phát triển về quy mô của các video âm nhạc và được vinh danh là video âm nhạc thành công nhất bởi Tổ chức Kỷ lục Thế giới Guinness.
Video âm nhạc dài 18 phút cho ca khúc "Bad", do Martin Scorsese đạo diễn, trong đó Jackson và Wesley Snipes đóng vai các thành viên của một băng đảng trong thành phố. Jackson đã thể hiện sự tri ân với bộ phim điện ảnh West Side Story thông qua phần vũ đạo trong video này. Đối với video cho ca khúc "Smooth Criminal", Jackson đã thử nghiệm  động tác nghiêng người phản trọng lực, trong đó người biểu diễn đã nghiêng về phía trước một góc 45 độ, vươn ra ngoài trọng tâm của chính mình. Mặc dù video âm nhạc cho ca khúc "Leave Me Alone" không được chính thức phát hành tại Mỹ, nó vẫn chiến thắng Giải Sư tử Vàng năm 1989 nhờ chất lượng hiệu ứng đặc biệt xuất sắc và một giải Grammy cho video âm nhạc xuất sắc nhất năm 1990. Jackson còn nhận Giải Video tiên phong MTV năm 1988; giải thưởng này sau đó được đổi tên thành Giải Video tiên phong Michael Jackson nhằm vinh danh anh vào năm 1991. Anh còn nhận giải MTV cho Nghệ sĩ Video tiên phong của Thập niên vào năm 1990.

Danh sách video âm nhạc

Thập niên 1970

Thập niên 1980

Thập niên 1990

DVD video ca nhạc

Tham khảo

Nguồn

 George, Nelson (2004). Michael Jackson: The Ultimate Collection booklet. Sony BMG.

Liên kết ngoài

 Michael Jackson at Allmovie

Michael Jackson
Michael Jackson
Tác phẩm của Michael Jackson


title: Adelocera schoenfeldti

text:
Adelocera schoenfeldti là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1893.

Chú thích

Tham khảo

Adelocera


title: Meristogenys whiteheadi

text:
Meristogenys whiteheadi là một loài ếch thuộc họ Ranidae.
Loài này có ở Indonesia và Malaysia.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, và sông ngòi.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Tham khảo

 Inger, R., Iskandar, D., Das, I., Stuebing, R., Lakim, M., Yambun, P. & Mumpuni 2004. Meristogenys whiteheadi . 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Meristogenys
Động vật lưỡng cư Indonesia
Động vật lưỡng cư Malaysia


title: Borislav Mikhailov

text:
Borislav Bisserov Mikhailov (tiếng Bulgaria: Борислав Михайлов; sinh ngày 12 tháng 2 năm 1963) hiện là chủ tịch Liên đoàn bóng đá Bulgaria , từng là cầu thủ bóng đá Bulgaria, chơi ở vị trí thủ môn. Ông là đội trưởng của đội tuyển Bulgaria giành hạng tư tại World Cup 1994, và tham dự Euro 96. Mikhailov cũng có mặt tại World Cup 1986 và đang nắm giữ kỉ lục khoác áo đội tuyển Bulgaria với 102 lần. Ông từng thi đấu ở nước ngoài cho các câu lạc bộ ở Bồ Đào Nha, Pháp, Anh, Thụy Sĩ.

Năm 1995 Mikhailov chơi ở đội bóng Reading, lúc đó còn chơi ở Giải bóng đá hạng nhất Anh với mức giá kỉ lục của câu lạc bộ là 800.000 bảng Anh, thay thế cho thủ môn được yêu mến Shaka Hislop. Dường như ông quyết định chơi cho Reading sau khi xem trận đấu loại trực tiếp ở giải hạng Nhất (nhằm giành suất lên hạng) năm 1995 trên sân vận động Wembley giữa Reading và Bolton Wanderers. Tuy nhiên thời gian ở Reading Mikhailov gặp nhiều chấn thương nên không thành công. Tại Anh, ông có những biệt danh như Boris, Bobby và Wiggy, do Mikhailov thường đội tóc giả.

Sau khi giải nghệ cầu thủ, Mikhailov hoạt động trong lĩnh vực bóng đá với vai trò nhà quản lý. Ông là phó chú tịch Liên đoàn bóng đá Bulgaria từ 2001 đến 2005, sau đó thay thế Ivan Slavkov làm chủ tịch.

Năm 1998 Mikhailov cưới Maria Petrova, một cựu vận động viên thể dục nhịp điệu nổi tiếng của Bulgaria.

Tham khảo

Sinh năm 1962
Cầu thủ bóng đá nam Bulgaria
Cầu thủ bóng đá Levski Sofia
Nhân vật còn sống
Thủ môn bóng đá
Sinh năm 1963
Vận động viên Sofia
FIFA Century Club
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Pháp
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Thụy Sĩ
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Bồ Đào Nha
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1994
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1986


title: Fallicambarus danielae

text:
Fallicambarus danielae là một loài tôm càng sông trong họ Cambaridae. Chúng thường được tìm thấy ở Mississippi, Alabama, Louisiana và Florida.

Chú thích

Tham khảo

Fallicambarus
Động vật được mô tả năm 1975


title: Meristata fallax

text:
Meristata fallax là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Harold miêu tả khoa học năm 1880.

Chú thích

Tham khảo

Meristata


title: Neochorema lobiferum

text:
Neochorema lobiferum là một loài Trichoptera trong họ Hydrobiosidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Neochorema


title: Deromecus rubricollis

text:
Deromecus rubricollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Solier miêu tả khoa học năm 1851.

Chú thích

Tham khảo

Deromecus


title: Loubajac

text:
Loubajac là một xã thuộc tỉnh Hautes-Pyrénées trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 420 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Hautes-Pyrénées


title: Ả Rập (định hướng)

text:
Ả Rập đề cập tới:
Người Ả Rập, một sắc dân chính tại Trung Đông
Tiếng Ả Rập, ngôn ngữ chung trong thế giới Ả Rập
Bán đảo Ả Rập, giáp với Biển Đỏ và Biển Ả Rập
Biển Ả Rập, một khu vực phía bắc của Ấn Độ Dương, giáp bán đảo Ấn Độ và bán đảo Ả Rập
Hoang mạc Ả Rập, một hoang mạc chiếm hầu hết bán đảo Ả Rập
Liên đoàn Ả Rập, một tổ chức khu vực của các quốc gia Ả Rập
Thế giới Ả Rập, gồm có 22 quốc gia nói tiếng Ả Rập thuộc Liên đoàn Ả Rập
Ả Rập Xê Út, một quốc gia
Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, một quốc gia
Mảng Ả Rập, là một trong ba mảng kiến tạo (mảng lớp vỏ châu Phi, Ả Rập và Ấn Độ) đã chuyển động về phía bắc trong hàng triệu năm va chạm không thể tránh được với mảng Á-Âu.
Ngựa Ả Rập, một giống ngựa có nguồn gốc từ bán đảo Ả Rập


title: Euxoa campestris

text:
Euxoa campestris là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở Newfoundland tới Alaska, phía nam đến New England và miền nam Canada từ miền nam Quebec phía tây đến British Columbia. Ở phía tây Loài này phân bố ởsouthward ở Dãy núi Rocky tới miền nam New Mexico, east-miền trung Arizona, và miền trung Utah. Ở phía đông nó xuất hiện ở Appalachians ở phía đông Kentucky và tây North Carolina.

Sải cánh dài 30–34 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 7 đến tháng 9. Có một lứa một năm.

Liên kết ngoài
Images
Species info
The Noctuinae (Lepidoptera: Noctuidae) of Great Smoky Mountains National Park, U.S.A.

Chú thích

Động vật được mô tả năm 1875
Euxoa


title: Albaching

text:
Albaching (Ở địa phương còn gọi nó là "Oibich") là một xã ở huyện Rosenheim bang Bayern thuộc nước Đức.

Địa lý

Albaching nằm ở vùng dưới dãy núi Alpen (Alpenvorland), cách München khoảng 45 km ở phía Đông, 30 km về phía Nam của Erding, 40 km về phía Tây nam của Mühldorf, 12 km về phía Tây bắc của Wasserburg am Inn, 38 km về phía Bắc của Rosenheim và 13 km về hướng Đông bắc của Ebersberg. Trạm xe lửa gần nhất là Forsting cách khoảng 4 km, một làng thuộc xã Pfaffing.

Tham khảo


title: Pseudopostega elachista

text:
Pseudopostega elachista là một loài bướm đêm thuộc họ Opostegidae. Nó được Walsingham, Lord Thomas de Grey, miêu tả năm 1914. Nó được tìm thấy ở Guerrero, México.

Chiều dài cánh trước khoảng 4.4 mm. Con trưởng thành bay vào tháng 9.

Chú thích

Tham khảo

Pseudopostega


title: Hàn Dũ

text:
Hàn Dũ (chữ Hán: 韓愈, 768 - 25/12/824) tự Thoái Chi 退之, sinh tại đất Hà Dương, Hà Nam, Trung Quốc (nay thuộc Mạnh Châu, tỉnh Hà Nam); tổ phụ người đất Xương Lê (nay thuộc Hà Bắc, có thuyết nói thuộc huyện Nghĩa, Liêu Ninh) nên ông thường tự xưng là Hàn Xương Lê (韩昌黎), làm quan về đời vua Đường Hiến Tông (806 - 820) tới Binh bộ thị lang, Lại bộ thị lang.

Tiểu sử
Hàn Dũ sinh ra trong một gia đình có học. Khi còn bé thì mẹ đã mất. Năm ông lên 2 tuổi thì cha cũng mất. Ông sống cùng anh trai là Hàn Hội (tức Hàn Lão Thành). Khi anh ông đi làm quan thì ông cũng được đi theo tới kinh đô và Thiều Châu. Năm 781, Hàn Hội mắc bệnh mà chết nên ông cùng chị dâu họ Trịnh quay trở về quê nhà tại Hà Dương, sau chuyển tới Tuyên Thành. Ông cùng cháu của Hàn Hội đều do một tay Trịnh thị nuôi dưỡng lên người, tình nghĩa giữa ông và cháu của Hàn Hội như chân với tay.

Năm lên 6 ông bắt đầu đọc sách, đến năm 12 tuổi đã có khả năng sáng tác văn chương. Năm Trinh Nguyên thứ 2 (786) ông tới Trường An dự thi nhưng ba lần đều không đỗ. Cuối cùng, vào kỳ thi năm Trinh Nguyên thứ 8 (792), ông đỗ tiến sĩ và ứng thi vào Lại bộ nhưng cũng không trúng ba lần. Đến năm Trinh Nguyên thứ 11 (795) mới được tiến cử.

Năm Trinh Nguyên thứ 12 (796), tại Biện Châu có loạn. Ông theo tiết độ sứ Đổng Tấn tới đây đảm nhận chức quan quan sát thôi quan. Sau khi Đổng Tấn chết, ông được chuyển sang Vũ Ninh làm tiết độ thôi quan dưới trướng tiết độ sứ Trương Kiến Phong. Sau khi Trương Kiến Phong chết, ông chuyển về Lạc Dương.

Năm Trinh Nguyên thứ 17 (801), ông đảm nhận chức tứ môn đại phu tại Quốc tử giám. Hai năm sau, ông nhận chức Giám sát Ngự sử. Nhân Quan Trung bị hạn hán kéo dài, ông đã dâng biểu "Ngự sử đài thượng luận thiên hạn nhân cơ trạng". Do ông hặc tội quốc thích là Kinh triệu doãn Lý Thực nên bị biếm làm huyện lệnh Dương Sơn. Cùng năm đó, cháu của Hàn Hội chết, ông viết Tế thập nhị lang văn. Năm Nguyên Hòa thứ 6 (811), ông nhận chức Quốc tử Đại phu, có sáng tác Tiến học giải đưa cho Bùi Độ thưởng thức và được cất nhắc lên làm Lang trung Lễ bộ. Năm 815 cùng Bùi Độ chinh phạt Hoài Tây, nhờ có công lao được cất nhắc làm Thị lang Hình bộ, viết bia Bình Hoài Tây.

Năm Nguyên Hòa thứ 14 (819), nhân việc Đường Hiến Tông cho rước xương Phật vào cung để thờ, Hàn dâng biểu can gián. Vua Hiến Tông cả giận hạ lệnh đem Hàn Dũ ra xử tử. May nhờ có các quan như Bùi Độ và Thôi Quần hết sức kêu xin, Hàn mới thoát khỏi tội chết, bị giáng chức xuống làm thứ sử ở Triều Châu, một nơi xa xôi hẻo lánh, khổ sở.

Sau khi Đường Mục Tông lên ngôi, ông được triệu hồi về kinh, lần lượt đảm nhận các chức vụ như Quốc tử giám Tế tửu, Thị lang Binh bộ, Thị lang Lại bộ, Kinh triệu doãn kiêm Ngự sử Đại phu. Vì thế người ta gọi ông là Hàn Lại bộ. Năm 824, ông bị bệnh mà chết. Đến năm Nguyên Phong thời nhà Tống, ông được truy phong là Xương Lê bá. Hiện tại, ở trấn Tây Quắc, huyện cấp thị Mạnh Châu còn mộ của ông tại Hàn trang.

Triết học
Hàn Dũ là người tôn sùng Nho giáo, đả kích Phật giáo, vì cho rằng Phật giáo xoá bỏ nghĩa vua tôi, cha con, chồng vợ.

Văn học
Hàn Dũ là người chủ trương Văn dĩ tải đạo kiểu Nho giáo, có xu hướng bảo thủ. Ông là nhân vật tiêu biểu cổ súy phong trào cổ văn đời Đường.

Tham khảo

Đường Tống bát đại gia
Nhà thơ Trung Quốc thời Đường
Người Hà Bắc
Nhân vật chính trị nhà Đường
Nhà tư tưởng Trung Quốc
Sinh năm 768
Mất năm 824
Tiến sĩ nhà Đường


title: Monilea carmesina

text:
Monilea carmesina là một loài small ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Trochidae, họ ốc đụn.

Chú thích

Tham khảo
 Powell A. W. B., New Zealand Mollusca, William Collins Publishers Ltd, Auckland, New Zealand 1979 ISBN 0-00-216906-1

Monilea
Động vật chân bụng New Zealand


title: Sira

text:
Sira là một thị xã của quận Tumkur thuộc bang Karnataka, Ấn Độ.

Địa lý
Sira có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 662 mét (2171 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Sira có dân số 50.056 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Sira có tỷ lệ 67% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 72%, và tỷ lệ cho phái nữ là 62%. Tại Sira, 13% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thị trấn thuộc huyện Tumkur

bn:সিরা
bpy:সিরা
nl:Sira


title: Molophilus benesignatus

text:
Molophilus benesignatus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Molophilus
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Morum tuberculosum

text:
Morum tuberculosum là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Harpidae, họ ốc đàn.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Morum
Động vật được mô tả năm 1842


title: 4419 Allancook

text:
4419 Allancook (1932 HD) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 4 năm 1932 bởi Karl Reinmuth ở Heidelberg.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 4419 Allancook

Được phát hiện bởi Karl Wilhelm Reinmuth
Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1932


title: Cleis

text:
Callidula là một chi bướm đêm thuộc họ Callidulidae.

Các loài
Cleis affinis Rothschild, 1916
Cleis erycinoides Felder, 1868
Cleis evander  (Cramer, 1782)
Cleis lata  (Pagenstecher, 1887)
Cleis oceanitis  Joicey & Talbot, 1916

Chú thích

Tham khảo

Callidulidae


title: Monolepta striola

text:
Monolepta striola là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Laboissiere miêu tả khoa học năm 1920.

Chú thích

Tham khảo

Monolepta


title: Công nghiệp dược phẩm

text:
Công nghiệp dược phẩm là việc phát triển, sản xuất, tiếp thị các loại thuốc hoặc loại sản phẩm được cấp phép để sử dụng như thuốc. Công ty dược phẩm được phép kinh doanh thuốc Generic hoặc thuốc Brand name và các thiết bị y tế. Họ phải tuân thủ hàng loạt các luật và quy định liên quan đến việc cấp bằng sáng chế, kiểm tra để bảo đảm an toàn và hiệu quả, và tiếp thị dược phẩm.

Lịch sử
Các nhà thuốc ban đầu xuất hiện vào thời Trung cổ. Nhà thuốc đầu tiên được biết đến được mở ở Baghdad vào năm 754. Có nhiều nhà thuốc hơn được mở vào thời trung cổ ở thế giới hồi giáo. Và nhà thuốc cũng bắt đầu xuất hiện ở châu Âu vào trung cổ. Đến thế kỷ 19, Nhiều nhà thuốc được mở ở châu Âu và Bắc Mỹ dần dần phát triển thành những công ty sản xuất dược phẩm.

Phần lớn các công ty dược phẩm ngày nay được thành lập vào cuối thế kỉ 19 và đầu thế kỉ 20. Những khám phá quan trọng vào những năm 1920 và 1930, như là insulin, penicillin được sản xuất hàng loạt và phân phối rộng rãi. Thụy Sĩ, Đức và Italia có những phát triển mạnh mẽ. Anh, Mỹ, Bỉ, Hà Lan cũng có sự phát triển phù hợp.

Các đạo luật được ban hành để kiểm tra, xét duyệt thuốc và những yêu cầu về ghi nhãn phù hợp. Thuốc kê đơn và không kê đơn đã tách biệt về mặt pháp lý. Ngành công dược phẩm được phát triển quy mô từ những năm 1950. Nhờ sự phát triển vượt bậc của các ngành khoa học khác, hiểu biết về DNA của con người, Công nghệ sản xuất tinh vi.

Rất nhiều thuốc được phát triển trong suốt những năm 1950 và sản xuất hàng loạt, đưa ra thị trường thập niên 60. Bao gồm đầu tiên là thuốc uống ngừa thai "the pill", Cortisone, điều trị huyết áp và thuốc tim mạch khác, ức chế MAO, chlorpromazine (Thorazine), haloperidol (Haldol) và các thuốc an thần. Diazepam (Valium), tìm ra vào năm 1960, đưa ra thị trường vào năm 1963 đã nhanh chóng trở thành thuốc kê đơn nhiều nhất trong lịch sử, trước khi có sự tranh cãi về lệ thuộc thuốc.

Sự phát triển của thuốc thúc đẩy bởi phương pháp thử và sai để phân loại phát minh thuốc trong cả thiết kế phòng thí nghiệm lẫn trong các nghiên cứu về sản phẩm tự nhiên. Nhu cầu về các chất dinh dưỡng bổ sung và những thuốc thay thế tương tự tạo nên những cơ hội mới và gia tăng tính cạnh tranh. Những tranh cãi nổi lên về các tác dụng có hại, nổi tiếng như Vioxx tại Hoa Kỳ, và chiến thuật tiếp thị. Các công ty dược càng ngày càng bị buộc tội về việc disease mongering hoặc khoa trương các vấn đề y tế cá nhân hoặc xã hội.

Nghiên cứu và phát triển

Phát minh thuốc là quá trình các thuốc tiềm năng được khám phá và thiết kế. Trong quá khứ, phần lớn các thuốc được phát minh ra bằng cách cô lập thành phần có hoạt tính từ các bài thuốc cổ truyền hoặc phát hiện tình cờ. Ngày nay công nghệ sinh học hiện đại tập trung vào tìm hiểu con đường chuyển hóa liên quan đến tình trạng bệnh và tác nhân gây bệnh bằng cách sử dụng những hoạt chất sinh học hoặc sinh hóa. Hầu hết giai đoạn nghiên cứu thuốc ban đầu được thực hiện tại các trường đại học và viện nghiên cứu.

Phát triển thuốc là hoạt động được thực hiện sau khi một hợp chất được xác định là có tiềm năng để đáp ứng đủ các tiêu chuẩn thiết kế thành dược phẩm. Mục đích phát triển thuốc là xác định công thức, liều lượng phù hợp, và an toàn. Nghiên cứu trong phát triển thuốc bao gồm các nghiên cứu in vitro, các nghiên cứu in vivo, và thử nghiệm lâm sàng.

Thông thường, các tập đoàn đa quốc lớn hoạt động trên tất cả các lĩnh vực trong công nghiệp dược phẩm bao gồm phát minh, phát triển, sản xuất, kiểm nghiệm, tiếp thị, bán hàng, phân phối dược phẩm. Các công ty bé hơn thường chỉ tập trung vào một số lĩnh vực khám phá chất tiềm năng, xây dựng công thức. Một số tổ chức nghiên cứu phối hợp với các công ty dược phẩm lớn..

Chú thích

Dược phẩm
Thuốc
Dược khoa
Dược lý học