title: Từ vựng tiếng Việt

text:
Từ vựng tiếng Việt là một trong ba thành phần cơ sở của tiếng Việt, bên cạnh ngữ âm và ngữ pháp. Từ vựng tiếng Việt là đối tượng nghiên cứu cơ bản của ngành từ vựng học tiếng Việt, đồng thời cũng là đối tượng nghiên cứu gián tiếp của các ngành ngữ pháp học tiếng Việt, ngữ âm học tiếng Việt, phong cách học tiếng Việt, từ điển học tiếng Việt,... Ngành từ vựng học tiếng Việt nghiên cứu về các khía cạnh của từ vựng tiếng Việt cũng chỉ phát triển mạnh trong giai đoạn gần đây.

Nguồn gốc

Ngày nay, ngoài các từ tiếng Việt mượn của tiếng Hán hoặc các tiếng Ấn-Âu thì tất cả các từ còn lại được coi là các từ thuần Việt. Những từ được gọi là từ thuần Việt này thường là bộ phận từ vựng gốc của tiếng Việt, biểu thị các sự vật, hiện tượng, khái niệm cơ bản nhất và tồn tại từ rất lâu. Nếu so sánh các từ trong bộ phận thuần Việt này với các từ tương ứng trong tiếng Mường, các tiếng Tày-Thái, Môn-Khmer, người ta thấy chúng có sự giống nhau nhất định về ngữ âm và ngữ nghĩa. Từ đó, các nhà ngôn ngữ học đã đưa ra ba giả thuyết chủ yếu sau về nguồn gốc của tiếng Việt:

 Các nhà ngôn ngữ học như J.R. Logan, Wilhelm Schmidt, André-Georges Haudricourt, cho rằng tiếng Việt cổ bắt nguồn từ ngôn ngữ Môn-Khmer thông qua luận cứ chủ yếu là: tiến trình chuyển biến từ tiếng Việt cổ không có thanh điệu (như phần lớn các ngôn ngữ Nam Á) sang tiếng Việt hiện đại có thanh điệu. Nền tảng Nam Á trong vốn từ vựng cơ bản của tiếng Việt chiếm tỉ lệ rất lớn.
 Các nhà ngôn ngữ học như Henri Maspero cho rằng tiếng Việt có nguồn gốc từ các tiếng Tày-Thái, qua việc căn cứ vào sự giống nhau của các từ cơ bản cũng như cơ cấu cấu tạo từ và thanh điệu giữa chúng. Maspero cho rằng tiếng Việt cổ sinh ra do sự hòa trộn giữa một phương ngôn Môn-Khmer và một phương ngôn Thái. Theo luận cứ của Maspero, tiếng Việt không có phụ tố giống như các tiếng Thái, trong khi các tiếng Môn-Khmer có nhiều phụ tố, nhất là tiền tố và trung tố; và tiếng Việt có hệ thống thanh điệu giống tiếng Thái cổ, trong khi các tiếng Môn-Khmer không có thanh điệu.
 Giả thuyết thứ ba cho rằng tiếng Việt sinh ra do sự kết hợp các ngôn ngữ Nam Á và Tày-Thái. Giả thuyết này do George Coedès đưa ra năm 1949. Hà Văn Tấn và Phạm Đức Dương căn cứ trên tiến trình biến đổi hình thái học của từ cũng đi đến kết luận này.

Từ thuần Việt

Nếu coi từ thuần Việt là kết quả của quá trình tiếp xúc, tác động lâu dài giữa các ngôn ngữ Nam Á và ngôn ngữ Tày-Thái thì các từ này hình thành nên một lớp từ vựng cơ bản và lâu đời nhất trong tiếng Việt, có thể chia ra như sau:
Những từ tương ứng với tiếng Mường như: [đuôi, móng, mồm, sừng,...]; [cô gái, đàn ông, vợ, chồng,...]; [cây, củ, cơm, mả,...]; [bí, cỏ, chuối, hành,...], [bướm, cáo, cầy, chuột,...]; [bẩn, cay, chậm, dài,...], [ăn, bơi, cấy, chạy,...]'
Những từ tương ứng với các tiếng Tày-Thái như: bánh, bóc, buộc, đường, gọt, ngắt, ngọn, rẫy, vắng...Những từ tương ứng với các tiếng Việt-Mường và Tày-Thái như: bão, bể, dao, gạo, ngà voi, sống...Những từ tương ứng với
và Bru ở tây Quảng Bình: bụng, bốc, bớt, củi, đêm, Mặt Trăng, mặt trời, núi, rắn, chuột...Những từ tương ứng với nhóm Việt-Mường và Môn-Khmer ở Tây Nguyên: [dốc, đèo, khói, mây, mưa, rừng, sấm,...]; [da, đầu gối, mỡ, người,, thịt,...]; [ bọn, mày, nó,...]; [bếp, cày, chổi, cuốc, ruộng,...]; [bịt, bóp, bú, bưng, cắn, cắt, đứng, gãi, hét, lắc, mặc, nghĩ, ngồi, phá, quăng, ôm, rụng, tát, về, xé,...]Những từ tương ứng với nhóm Việt-Mường và các ngôn ngữ Môn-Khmer nói chung: [một, hai, ba, bốn, năm,...]; [con, cháu, người]; [đất, đá, gió,...]; [cằm, chân, cổ, lưng,...]; [ cắt, đẻ, kẹp, liếc,...]; [ao, cá, chim, lá,...]; [cong, già, mới, ngát]Trong giai đoạn mà chữ Quốc ngữ chưa có, từ thuần Việt chỉ có thể ghi bằng chữ Nôm.

Từ ngữ gốc Hán

Sự tiếp xúc giữa tiếng Việt và tiếng Hán bắt đầu khi nhà Hán của Trung Quốc xâm chiếm nước Việt và thực hiện đồng hóa người Việt trong thời kỳ Bắc thuộc dài hàng ngàn năm. Quá trình tiếp xúc lâu dài này đã đưa vào tiếng Việt một khối lượng từ ngữ rất lớn của tiếng Hán. Hiện tượng này diễn ra khác nhau trong các thời kỳ. Giai đoạn đầu có tính chất lẻ tẻ, rời rạc, chủ yếu thông qua đường khẩu ngữ qua sự tiếp xúc giữa người Việt và người Hán. Đến đời Đường, tiếng Việt mới có sự tiếp nhận các từ ngữ Hán một cách có hệ thống qua đường sách vở. Các từ ngữ gốc Hán này chủ yếu được đọc theo ngữ âm đời Đường tuân thủ nguyên tắc ngữ âm tiếng Việt gọi là âm Hán-Việt. Ví dụ: phiền, phòng, trà, trảm, chủ...
Các từ ngữ gốc Hán nhưng không đọc theo âm Hán-Việt ngoài các từ được du nhập vào tiếng Việt trước đời Đường (ví dụ các âm Hán cổ tương ứng với các âm Hán-Việt trên là buồn, buồng, chè, chém, chúa...), cũng cần kể đến những từ xuất phát từ các phương ngữ Trung Quốc khác nhau (như tiếng Quảng Đông, tiếng Triều Châu,...) được du nhập thông qua đường khẩu ngữ như: ca la thầu, mì chính, xì dầu, bánh pía, sương sáo, lẩu...

Từ gốc Ấn-Âu

Kể từ khi Việt Nam trở thành thuộc địa của Pháp, tiếng Pháp đã có ảnh hưởng đáng kể đến tiếng Việt và các từ ngữ gốc Pháp thâm nhập khá nhiều vào tiếng Việt, chỉ sau từ Hán-Việt. Sự ảnh hưởng này là do tiếng Pháp được sử dụng trong các văn bản, giấy tờ của Nhà nước và trong giảng dạy ở nhà trường, cũng như trong các loại sách báo khác. Ảnh hưởng này kéo theo sự xuất hiện của nhiều từ gốc Pháp trong nhiều lĩnh vực khác nhau như:
Tên món ăn: bít tết, kem, pho mát, rượu vang, xúc xích, xúp, xốt,...
Tên quần áo: may ô, si líp, sơ mi, vét tông, gi lê, len, đầm,...
Tên thuốc: calci, vitamin, pênixilin,...
Thuật ngữ quân sự: lô cốt, đoan, com măng đô,...
Thuật ngữ âm nhạc: tăng gô, ácmônica, viôlông,...
Thuật ngữ khoa học kỹ thuật: bê tông, cao su, ô tô,...

Đồng thời qua tiếng Pháp, một số từ tiếng Anh, tiếng Đức cũng du nhập vào tiếng Việt, ví dụ như: mít tinh, boong ke,...

Ngoài ra, ảnh hưởng của Nga cũng dẫn đến sự du nhập của một số từ gốc Nga như: bônsêvích, Xô Viết,...

Từ hỗn chủng

Từ hỗn chủng là sử dụng hỗn hợp của ba loại trên.

Ví dụ:
vôi hoá () - "vôi" là thuần Việt, "hoá" là Hán-Việt.
ôm kế - "ôm" là từ ngoại lai, "kế" là Hán-Việt.
nhà băng - "nhà" là thuần Việt, "băng" là từ ngoại lai.

Nhận diện và phân loại
Việc nghiên cứu các đơn vị từ vựng tiếng Việt được nhiều nhà Việt ngữ học quan tâm và coi là việc quan trọng hàng đầu trong việc nghiên cứu tiếng Việt. Tuy nhiên, các học giả này có ý kiến tương đối khác nhau về cách nhận diện và phân loại từ vựng tiếng Việt. Nhìn chung, đa phần các học giả đều coi những tiếng độc lập, có nghĩa là các từ - từ đơn tiết. Những tiếng không độc lập thì lại được xử lý khác nhau tùy theo học giả.

Nguyễn Kim Thản phân biệt từ thuần, từ pha, từ phức, từ chắp. Đỗ Hữu Châu chia ra từ láy và từ ghép. Nguyễn Văn Tu phân biệt từ đơn và từ ghép, trong đó có từ ghép bao gồm các từ láy mà tác giả coi là từ đơn ghép với chính nó mà thành. Ngoài ra, những học giả này còn thừa nhận sự tồn tại của cụm từ cố định. M. B. Emeneau coi mỗi từ là một âm tiết, một chữ tách rời nhau. Đây cũng là quan điểm của Gabriel Aubaret, Trương Vĩnh Ký, Trương Vĩnh Tống, Trần Trọng Kim, Phạm Duy Khiêm. Theo họ, những đơn vị gọi là từ ghép, cụm từ cố định, cụm từ tự do không rõ ràng.

Cơ cấu ngữ nghĩa
Đại bộ phận các từ trong tiếng Việt có ba thành tố nghĩa: nghĩa sở chỉ, nghĩa sở biểu và nghĩa kết cấu. Tuy nhiên cũng có những từ chỉ có một hoặc hai loại nghĩa. Ngoài ra, cũng có thể chia các từ về mặt nghĩa thành từ tự nghĩa (bản thân ý nghĩa độc lập) và từ trợ nghĩa (ý nghĩa chỉ bộc lộ rõ khi kết hợp). Nhìn chung có thể phân loại các từ tiếng Việt về mặt nghĩa như sau:

!
! Tự nghĩa
! Trợ nghĩa
|-----
| Có nghĩa sở chỉ, sở biểu và kết cấu
| nhà, đẹp, đi (kiểu 1)
|
|-
| Có nghĩa sở chỉ và kết cấu
|
| sẽ, tuy, với (kiểu 2)
|-----
| Có nghĩa sở biểu và kết cấu
| quốc, thủy, hỏa (kiểu 3)
| búa (chợ búa), lẽo (lạnh lẽo) (kiểu 4)
|-
| Có nghĩa kết cấu
|
| bù, nhìn, bồ, hóng (kiểu 5)
|}

Từ kiểu 3 thường là các từ Hán-Việt.

Hiện tượng đa nghĩa

Cũng như nhiều ngôn ngữ trên thế giới, hiện tượng đa nghĩa trong tiếng Việt cũng có những đặc thù riêng.

Để biểu thị khái niệm mới, tiếng Việt có thiên hướng tạo ra các đơn vị từ vựng mới hơn là phát triển nghĩa của từ vựng có từ trước, đa phần là phát triển các đơn vị từ vựng có hai âm tiết. Số lượng từ vựng có nhiều nghĩa cũng như số nghĩa trong từ đa nghĩa của tiếng Việt đều thấp hơn so với nhiều ngôn ngữ khác.

Hiện tượng đa nghĩa chủ yếu xảy ra ở các từ mà ít ở các ngữ. Các ngữ đa nghĩa thông thường có gốc Hán.

Các từ kiểu 2 (các hư từ) và 4, 5 (đơn thuần nghĩa kết cấu) không có hiện tượng nhiều nghĩa; hiện tượng nhiều nghĩa chỉ xuất hiện ở các từ kiểu 1 (độc lập về nghĩa, hoạt động tự do) và kiểu 3 (độc lập về nghĩa, hoạt động hạn chế). Từ trước đến nay, các nhà Việt ngữ học chủ yếu chú ý hiện tượng nhiều nghĩa của các từ kiểu 1 mà ít chú ý các từ kiểu 3. Ví dụ hiện tượng đa nghĩa đối với các từ kiểu 3: Bình (bằng phẳng): bình dã, bình nguyên, bình địa, bình đẳng...Bình (yên ổn): bình tâm, bình an, ...Bình (thường): bình dị, bình minh, bình thường, bình phục...

Sự mở rộng và thu hẹp ý nghĩa của từ vựng tiếng Việt góp phần hình thành các thủ pháp nghệ thuật văn học như ẩn dụ, hoán dụ, ngoa dụ, uyển ngữ, nhã ngữ,...

Hiện tượng đồng âm

Hiện tượng đồng âm trong tiếng Việt phổ biến hơn các ngôn ngữ Ấn-Âu do âm tiết tiếng Việt gồm 5 thành phần: âm đầu, vần (âm chính, âm cuối và âm đệm) và thanh điệu. Tuy nhiên, không như các ngôn ngữ Ấn-Âu, vì tiếng Việt không biến hình nên chỉ có một loại đồng âm hoàn toàn.

Với quy luật kết hợp ngữ âm của mình, tiếng Việt có thể tạo ra khoảng trên 20.000 âm tiết khác nhau, trong thực tế mới chỉ sử dụng khoảng 6000. Theo Karlgren, số lượng âm tiết tiếng Hán sử dụng chỉ bằng một phần mười của tiếng Việt nên hiện tượng đồng âm trong tiếng Hán phổ biến hơn rất nhiều so với tiếng Việt.

Có 5 kiểu từ khác nhau về nghĩa như trên, nên giữa các kiểu từ có thể xảy ra 14 kiểu quan hệ đồng âm:
Kiểu 1-1: ca1: đồ đựng nước uống; ca2: trường hợp (gốc Pháp cas);
Kiểu 1-2: vả1: tát mạnh vào mặt; vả2: vả lại;
Kiểu 1-3: yếu1: kém về mặt nào đó; yếu2: quan trọng (như trong yếu điểm);
Kiểu 1-4: búa1: một loại dụng cụ; búa2: trong chợ búa;
Kiểu 1-5: cà1: các loại cây họ Cà; cà2: trong cà phê;
Kiểu 2-2: mà1: do (tờ báo mà tôi mua.); mà2: nếu (nếu mà biết nó sẽ mượn.);
Kiểu 2-3: giá1: nếu, giá mà; giá2: đổ cho (giá họa);
Kiểu 2-4: càng1: biểu thị mức độ tăng; càng2: trong cũ càng;
Kiểu 2-5: dù1: dầu, dẫu; dù2: trong bú dù (con khỉ);
Kiểu 3-3: cơ1: đói (như trong cơ cực); cơ2: máy (như trong phi cơ);
Kiểu 3-4: tác1: làm (như trong tác chiến); tác2: như trong tan tác;
Kiểu 3-5: thâm1: sâu (như trong thâm hiểm); thâm2: như trong lâm thâm (tiếng mưa rơi);
Kiểu 4-4: búa1: trong chợ búa; búa2: trong hóc búa;
Kiểu 4-5: lác1: trong khoác lác; lác2: trong lác đác;

Nói chung, hiện tượng đồng âm trong tiếng Việt rất đa dạng nhưng ít gây hiểu lầm, sự hiểu lầm có thể xảy ra ở trường hợp kiểu 1-3 (từ thuần Việt đồng âm với từ Hán-Việt) hoặc kiểu 3-3 (từ Hán-Việt đồng âm với từ Hán-Việt) do các từ kiểu 3 (Hán-Việt) không hoạt động tự do nhưng nghĩa của chúng thường cộng hưởng với nghĩa của từ kết hợp với chúng.

Hiện tượng đồng âm trong tiếng Việt thường thấy trong chơi chữ, ví dụ trong câu đối: da trắng vỗ bì bạch - rừng sâu mưa lâm thâm thì bì bạch có nghĩa là da trắng đồng thời là từ tượng thanh, lâm thâm nghĩa là rừng sâu đồng thời cũng là từ tượng thanh.

Hiện tượng đồng nghĩa

Hiện tượng đồng nghĩa trong tiếng Việt chỉ xảy ra ở những từ độc lập về nghĩa, tức là những từ thuộc kiểu 1 và kiểu 3, có thể nói là những từ thuần Việt và từ Hán-Việt. Có ba loại đồng nghĩa sau:
 Từ thuần Việt đồng nghĩa với từ thuần Việt (1-1). Đây là kiểu đồng nghĩa này được bàn đến nhiều nhất.
 Từ thuần Việt đồng nghĩa với từ Hán-Việt (1-3). Kiểu đồng nghĩa này cũng rất phổ biến trong tiếng Việt. Thông thường từ thuần Việt hoạt động tự do còn từ Hán-Việt hoạt động hạn chế (tức là chỉ hoạt động trong sự cấu tạo của một số ngữ nhất định) và thường mang ý nghĩa khái quát, mờ ảo hơn. Ví dụ: cỏ và thảo (trong thảo dược); một và độc (trong độc lập); nhà và gia (trong gia đình);...
 Từ Hán-Việt đồng nghĩa với từ Hán-Việt (3-3). Kiểu đồng nghĩa này (với các yếu tố Hán-Việt hạn chế) chỉ đóng vai trò cấu tạo các đơn vị từ vựng lớn hơn từ. Ví dụ bằng và hữu đều mang nghĩa "bạn", nhưng cách kết hợp khác nhau: bằng tham gia cấu tạo các ngữ bằng môn, bằng liêu,...; hữu tham gia cấu tạo các ngữ hữu nghị, hữu thiện, hữu tình,...

Hiện tượng trái nghĩa

Các từ trái nghĩa trong tiếng Việt thể hiện sự tương phản về nghĩa trên các khía cạnh phản ánh phẩm chất của đối tượng, ví dụ về thời gian (sớm - muộn, sáng - tối, nhanh - chậm,...); vị trí (trên - dưới, ngoài - trong, trước - sau,...); không gian (đông - tây; ra - vào, xa - gần,...)...

Có hai kiểu đối lập chủ yếu trong từ trái nghĩa tiếng Việt:
 Sự đối lập về mức độ của các thuộc tính, phẩm chất của sự vật, hiện tượng như: cao - thấp, già - trẻ, lớn - bé,...
 Sự đối lập loại trừ nhau, ví du: mua - bán, ra - vào, lên - xuống,...

Các từ trái nghĩa tiếng Việt đa phần gắn liền với tính cân xứng, tức là dung lượng ngữ nghĩa của chúng phải tương đương nhau, ví dụ nhỏ trái nghĩa với to; khổng lồ với tí hon; chứ nhỏ không được coi nhỏ là trái nghĩa của khổng lồ... Tuy nhiên, một từ vẫn có thể tham gia vào nhiều cặp trái nghĩa, ví dụ: mở - đóng (cửa); mở - gấp (vở); mở - đậy (nắp); mở - hạ (màn);...

Đối với từ nhiều nghĩa, mỗi nghĩa cũng có thể có một hoặc vài từ trái nghĩa, ví dụ: cao - thấp (chiều cao); cao - hạ (giá cả);...

Các đơn vị trái nghĩa có thể cấu tạo để tạo thành các cặp từ trái nghĩa, ví dụ: ăn mặn - ăn nhạt; ăn mặn - ăn chay...

Hiện tượng từ tương tự

Trong tiếng Việt tồn tại phổ biến những nhóm từ gần gũi nhau về mặt âm thanh và ý nghĩa. Ví dụ: bắc và bấc giống nhau ở âm đầu và gió bắc hay gió bấc như nhau, nhưng không hoàn toàn giống nhau vì không thể thay thế phương bắc bằng phương bấc; hoặc các nhóm từ có vần -ép tuy ý nghĩa khác nhau nhưng đều mô phỏng tính chất "sát nhau": dẹp, bẹp, xẹp, lép, khép,... Những nhóm từ này gọi là từ tương tự.

Căn cứ vào ngữ âm của từ ngữ, có thể chia từ tương tự trong tiếng Việt thành ba loại:
 Trùng nhau ở âm đầu: bám, bấu, bíu; buộc, bó, băng; chầu, chờ, chực; khênh, khiêng, khuân; phòi, phì, phọt, phun;...
 Trùng nhau ở phần vần: băm, bằm, vằm; bấu, cấu; bớt, ngớt; đớp, tợp, hớp; cái, mái, nái, gái;...
 Trùng nhau ở cả âm đầu và phần vần: băm, bằm; lui, lùi; xoăn, xoắn; đớp, đợp; vấp, vập;...

Căn cứ vào ngữ nghĩa của từ ngữ, có thể chia hiện tượng từ tương tự trong tiếng Việt thành ba loại:
 Có quan hệ tương đồng về nghĩa, ví dụ mồm, miệng, mép, mỏ, môi, mõm, miệng, mồi (mồm dùng cho người, miệng như trong súc miệng, mỏ như trong mỏ vịt,...); hoặc như cái, mái, gái, nái để chỉ giống cái nhưng cách dùng khác nhau.
 Có quan hệ tương cận về nghĩa: bú và vú, chêm và nêm, đan và nan, đệm và nệm,... (quan hệ hành động - đối tượng); gạn và cạn, giết và chết; đập và giập, thắt và chặt,... (quan hệ hành động - kết quả)...
 Có quan hệ tương đồng về tính chất tượng hình, tượng thanh: bét, bẹt, dẹt, kẹt, tẹt,...; bức bối, nhức nhối, bực bội, tức tối,...; khật khưỡng, ngất ngưởng, vật vưỡng, vất vưởng,... lúc lắc, trúc trắc, trục trặc,...

Sử dụng

Phạm vi sử dụng
Căn cứ theo phạm vi sử dụng thì có thể chia từ vựng tiếng Việt thành từ vựng toàn dân và từ vựng hạn chế về mặt xã hội và lãnh thổ.

Từ vựng toàn dân là vốn từ dùng chung cho tất cả những người nói tiếng Việt, thuộc các địa phương khác nhau, các tầng lớp xã hội khác nhau.

Từ địa phương

Từ vựng hạn chế về mặt lãnh thổ gọi là từ địa phương. Từ địa phương tiếng Việt có ba loại:
Từ địa phương dân tộc học: là những từ ngữ biểu thị những sự vật, hiện tượng, hoạt động, lối sống,... chỉ có tại một số địa phương chứ không phổ biến toàn dân, do đó không có từ tương tự trong ngôn ngữ toàn dân. Ví dụ: Nam Bộ Việt Nam có các từ ngữ như: chôm chôm, măng cụt, sầu riêng, tàu hủ ki,... Vùng Nghệ Tĩnh có những từ như: chẻo (một loại nước chấm gồm vừng giã nhỏ trộn mật hoặc đường và nước mắm), nhút (dưa muối từ cây đậu đen, quả mít xanh, cà vàng thái nhỏ trộn lẫn nhau)...
Từ địa phương có sự đối lập về ý nghĩa: là những từ ngữ giống với từ ngữ toàn dân về mặt ngữ âm nhưng mang ý nghĩa khác nhau. Ví dụ: vùng Thái Bình gọi châu chấu (đầu nhọn) là cào cào và cào cào (đầu bằng) là châu chấu; Trung Bộ, Nam Bộ và Hải Dương, Hưng Yên gọi anh trai của mẹ là cậu. Nam Bộ gọi mủ chỉ nhựa, té là ngã, mận là quả roi, chén là bát, củ sắn là củ đậu; ở Hải Hưng hạt tiêu gọi là ớt; Thanh Hóa - Nghệ An - Hà Tĩnh gọi hòm chỉ quan tài...
Từ địa phương có sự đối lập về ngữ âm: là những từ ngữ địa phương chỉ cùng khái niệm với từ toàn dân những có ngữ âm khác. Ví dụ:

! Từ toàn dân
! Hải Dương, Hưng Yên
! Thanh Hóa
! Nghệ An, Hà Tĩnh
! Nam Bộ
|-----
| cá quả|
| cá chuối| cá tràu| cá lóc|-
| cua| rốc| dam|
|-----
| dứa|
| gai|
| thơm, khóm|-
| lợn| ỉn|
|
| heo|-----
| cây xoan|
| cây đu| sầu đâu|
|-
| trâu| tâu|
| tru|
|-----
| nước|
|
| nác|
|-
| gạo|
|
| gấu|
|}

Từ lóng

Từ vựng hạn chế về mặt tầng lớp sử dụng gọi là từ (tiếng) lóng. Tiếng lóng của một tầng lớp nào đó là những từ ngữ có tên gọi song song với từ ngữ toàn dân. Từ lóng có thể thường xuyên thay đổi tùy theo môi trường, hoàn cảnh mà tầng lớp xã hội sản sinh ra nó.

Từ ngữ nghề nghiệp

Từ ngữ chuyên môn trong tiếng Việt là những từ ngữ sử dụng hạn chế trong một nghề nào đó của xã hội, những người không làm nghề đó có thể ít biết hoặc không biết. Ví dụ, nghề nông có các từ ngữ: cày vỡ, cày ải, bón lót, bón đón đòng, bón thúc, gieo thẳng, gieo vại, lúa chia vè, lúa đứng cái, lúa von,...

Ngoài ra trong tiếng Việt còn có nhiều thành ngữ, tục ngữ thể hiện kinh nghiệm, cách thức làm việc,... trong nghề nào đó. Ví dụ trong nghề mộc có các câu: mộc gia nề giảm, cắt cưa đóng đanh,...

Thuật ngữ

Thuật ngữ trong tiếng Việt bao gồm những từ ngữ là tên gọi chính xác của các khái niệm và đối tượng sử dụng giới hạn trong một lĩnh vực chuyên môn của con người. Ví dụ trong toán học có các thuật ngữ: đạo hàm, tích phân, vi phân,... trong ngữ âm học có các thuật ngữ: âm vị, âm tiết, nguyên âm...

Đặc điểm cơ bản của thuật ngữ bao gồm tính chính xác, tính hệ thống, và tính quốc tế.

Mức độ sử dụng
Từ vựng tích cực và từ vựng tiêu cực
Dựa theo tần suất sử dụng của từ vựng tiếng Việt thì có thể chia ra hai lớp: từ vựng tích cực và từ vựng tiêu cực. Từ vựng tích cực là những từ ngữ quen thuộc và sử dụng thường xuyên. Từ vựng tiêu cực là những từ ngữ ít dùng hoặc không được dùng thường xuyên, nó bao gồm các từ ngữ mang sắc thái mới, chưa được dùng rộng rãi hoặc những từ ngữ đã lỗi thời.

Từ ngữ cổ và từ ngữ lịch sử

Dựa theo nguyên nhân làm cho từ vựng lỗi thời có thể chia ra hai loại: từ ngữ cổ và từ ngữ lịch sử. Từ ngữ cổ là những từ ngữ đã biến mất khỏi ngôn ngữ hiện đại hoặc vẫn còn dấu vết trong tiếng Việt hiện đại nhưng ý nghĩa đã bị lu mờ và không còn được dùng độc lập. Ví dụ: trong Túi đã không tiền khôn chác rượu (Quốc âm thi tập) thì chác là mua, khôn là khó...; hoặc như trong Thúc Loan dẻ thằng bé con (Thiên nam ngữ lục) thì dẻ có nghĩa là khinh dẻ...

Khác với từ ngữ cổ, từ ngữ lịch sử không có các từ ngữ đồng nghĩa trong tiếng Việt hiện đại, tuy nhiên khi cần diễn đạt khác khái niệm mang tính chất lịch sử, người ta vẫn phải sử dụng đến chúng. Ví dụ như tên gọi các chức, tước, phẩm, hàm thời phong kiến: án sát, lãnh binh, tuần phủ,.. hay các hình thức thi cử: cử nhân, hoàng giáp, trạng nguyên,...

Từ ngữ mới

Đa số các từ ngữ mới trong tiếng Việt đều xuất phát từ các ngành khoa học tự nhiên và xã hội, nhanh chóng gia nhập vào lớp từ vựng tích cực toàn dân hoặc thuật ngữ chuyên môn nào đó. Thông thường những từ ngữ mới này được phổ biến nhờ các phương tiện truyền thông đại chúng. Ví dụ như: bộ nhớ, bộ vi xử lý, hệ điều hành, cổ phiếu, sàn giao dịch,...

Phong cách học

Sự phát triển

Từ vựng học tiếng Việt
Trước Cách mạng tháng Tám 1945, việc nghiên cứu về từ vựng tiếng Việt còn lẻ tẻ và chưa hệ thống. Sau 1954, từ vựng học tiếng Việt với tư cách một bộ môn ngôn ngữ học thực sự ra đời, thông qua các giáo trình từ vựng học tại hai trường Đại học Tổng hợp Hà Nội và Đại học Sư phạm Hà Nội.

Tại Miền Nam phía nam vĩ tuyến 17 thì Bộ Quốc gia Giáo dục lập nên Ủy ban Quốc gia Soạn thảo Danh từ Chuyên môn để bổ túc và cập nhật hóa từ vựng tiếng Việt khi tiếp cận những học thuật mới.

 Xem thêm

 Chính tả tiếng Việt

Chú thích

Tham khảo

 Nguyễn Thiện Giáp. 2008. Từ vựng học tiếng Việt, Nhà xuất bản Giáo dục.
 Đỗ Hữu Châu. 2007. Từ vựng ngữ nghĩa tiếng Việt, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội.

 Schmidt, Wilhelm. 1906. Die Mon-Khmer-Völker, ein Bindeglied zwischen Völkern Zentralasiens und Austronesiens, 'The Mon-Khmer peoples, a link between the peoples of Central Asia and Austronesia'. Archiv für Anthropologie, Braunschweig, bộ mới, 5:59-109.

 Henri Maspéro. 1912. Études sur la phonétique historique de la langue annamite''.

Tiếng Việt
Tiếng Việt
Tiếng Việt


title: Herbertpur

text:
Herbertpur là một thị xã và là một nagar panchayat của quận Dehradun thuộc bang Uttaranchal, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Herbertpur có dân số 9242 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Herbertpur có tỷ lệ 69% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 75%, và tỷ lệ cho phái nữ là 63%. Tại Herbertpur, 13% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Uttarakhand


title: 19595 Lafer-Sousa

text:
19595 Lafer-Sousa (1999 NW31) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 14 tháng 7 năm 1999 bởi Nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 19595 Lafer-Sousa

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Elephantomyia tarsalba

text:
Elephantomyia tarsalba là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Elephantomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Thạnh Phú, Cái Nước

text:
Thạnh Phú là một xã thuộc huyện Cái Nước, tỉnh Cà Mau, Việt Nam.

Địa lý
Xã Thạnh Phú nằm ở phía bắc huyện Cái Nước, có vị trí địa lý:
Phía đông nam giáp xã Tân Hưng
phía đông giáp xã Lương Thế Trân
Phía tây giáp huyện Trần Văn Thời
Phía nam giáp xã Phú Hưng
Phía bắc giáp thành phố Cà Mau.

Xã Thạnh Phú có diện tích 31,11 km², dân số năm 2019 là 15.913 người, mật độ dân số đạt 512 người/km².

Hành chính
Xã Thạnh Phú được chia thành 6 ấp: Láng Cùng, Nhà Phấn, Phấn Thạnh, Sở Tại, Tân Hòa, Trần Độ.

Lịch sử
Quyết định 326-CP ngày 29 tháng 12 năm 1978 của Hội đồng Chính phủ, xã Lương Thế Trân thuộc huyện Cà Mau, tỉnh Minh Hải.

Quyết định 275-CP ngày 25 tháng 07 năm 1979 của Hội đồng Chính phủ chia xã Lương Thế Trân thành ba xã lấy tên là xã Lương Thế Trân, xã Thạnh Trung và xã Thạnh Phú.

Quyết định 94-HĐBT ngày 30 tháng 8 năm 1983 của Hội đồng Bộ trưởng sáp nhập xã Thạnh Phú của huyện Cà Mau vào huyện Cái Nước.

Nghị định 192/2004/NĐ-CP ngày 23 tháng 11 năm 2004 của Chính phủ về việc thành lập xã Thạnh Phú huyện Cái Nước trên cơ sở 3.111 ha diện tích tự nhiên và 13.725 nhân khẩu của xã Lương Thế Trân thuộc huyện Cái Nước, tỉnh Cà Mau.

Ngày 31 tháng 12 năm 2021, Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau ban hành Quyết định 3118/QĐ-UBND công nhận đô thị Thạnh Phú là đô thị loại V.

Chú thích

Tham khảo


title: Nguyễn Văn Nhân

text:
Nguyễn Văn Nhân có thể là:
Nguyễn Văn Nhơn, danh tướng của chúa Nguyễn Phúc Ánh
Nguyễn Văn Nhân (bác sĩ)
Nguyễn Văn Nhân (họa sĩ) (1840–1917), họa sĩ triều Nguyễn với bút pháp theo lối tả thực của phương Tây


title: Chimarra parana

text:
Chimarra parana là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Chimarra


title: Kaneshiro Takeshi

text:
Kaneshiro Takeshi (sinh ngày 11 tháng 10 năm 1973) thường được biết đến với tên tiếng Hoa Kim Thành Vũ, là nam diễn viên, ca sĩ mang hai dòng máu Nhật Bản và Đài Loan.

Nguồn gốc tên
Kaneshiro Takeshi  là một cái tên phổ biến ở Okinawa. Trong kanji,  là Kaneshiro và  là Takeshi (tên riêng), với các bài đọc bằng tiếng Nhật. Anh sử dụng tên  (Kaneshiro Takeshi) với giới truyền thông Nhật Bản.

Kể từ khi tên riêng được viết bằng ký tự tiếng Trung bằng cả hai quy ước đặt tên giữa tiếng Trung và tiếng Nhật thì phần họ sẽ đặt trước tên riêng, điều này đã giúp Kaneshiro thoải mái hơn (không cần phải tự giới thiệu mình là người Nhật) khi làm việc tại các nước nói tiếng Trung, ví dụ như việc phải giữ hay xóa khoảng cách giữa họ và tên.

Tiểu sử
Mẹ của Kaneshiro là người Đài Loan và cha là người gốc Okinawa, Nhật Bản. Anh được sinh ra và lớn lên tại Đài Bắc nhưng cũng đồng thời mang quốc tịch Nhật Bản.

Cha anh là doanh nhân người Nhật còn mẹ làm nội trợ, anh có hai anh trai; một người hơn anh 7 tuổi và 1 người hơn anh 1 tuổi. Sau khi tốt nghiệp trường cấp hai, trường Quốc tế Nhật ở Đài Bắc (Taipei Japanese Junior High School), anh theo học trường Quốc tế Mỹ ở Đài Bắc (Taipei American School), nơi giúp anh rèn luyện khả năng giao tiếp tiếng Anh.

Trong thời gian đó, anh bắt đầu tham gia đóng quảng cáo và quyết định thôi học để theo đuổi sự nghiệp ca hát và diễn xuất. Anh nói được nhiều thứ tiếng như tiếng Phổ thông, tiếng vùng Phúc Kiến Đài Loan và tiếng Nhật, còn tiếng Anh và tiếng Quảng Đông thì ở mức độ thấp hơn.

Đời tư
Kaneshiro là một tín đồ Phật giáo, sau khi cải đạo năm 1997, anh nói rằng mẹ mình cũng là một Phật tử thành kính. Kaneshiro được biết đến là người kín tiếng với truyền thông. Anh từng nói rằng "Nếu một ngày tôi kết hôn và có con, có lẽ tôi sẽ là người đàn ông toàn tâm cho gia đình. Mỗi ngày tôi sẽ về nhà ăn cơm, làm giúp các việc vặt và chăm sóc bọn trẻ."

Các albums đã phát hành

Những phim điện ảnh đã đóng
Sau đây là một số phim chọn lọc tiêu biểu (không đầy đủ):

Các phim truyền hình đã đóng

Ở Nhật Bản
 The Golden Bowl (2002) ゴールデンボウル)
 Love 2000 二千年の恋)
 God Please give me more time (1998) 神様、もう少しだけ)
 The miracle on a Christmas night (1995) 聖夜の奇跡)

Ở Hồng Kông
 Colour of Armour (1995)

Ở Đài Loan
 Grass Scholar (1992)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Diễn viên Nhật Bản
Sinh năm 1973
Ca sĩ Nhật Bản
Diễn viên Đài Loan
Nhân vật còn sống
Nam ca sĩ Đài Loan
Nam diễn viên điện ảnh Đài Loan
Thần tượng Trung Quốc


title: Limnephilus flavospinosus

text:
Limnephilus flavospinosus là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Trichoptera miền Cổ bắc
Limnephilus


title: Megapenthes porticulata

text:
Megapenthes porticulata là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Van Zwaluwenburg miêu tả khoa học năm 1943.

Chú thích

Tham khảo

Megapenthes


title: Colletes ulrikae

text:
Colletes ulrikae là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Kuhlmann mô tả khoa học năm 2002.

Chú thích

Tham khảo

Colletes
Động vật được mô tả năm 2002


title: Việt Nam tại Olympic Tin học Quốc tế

text:
Việt Nam tham gia Olympic Tin học Quốc tế (IOI) ngay từ khi kỳ thi này được thành lập vào năm 1989. Từ đó đến nay năm nào Việt Nam cũng tham gia đều đặn và đạt thành tích khá cao. Đội Việt Nam đã xếp hạng nhất toàn đoàn vào kỳ IOI 1999 ở Thổ Nhĩ Kỳ trong số 67 quốc gia tham dự, vượt qua các đội mạnh như Nga, Hoa Kỳ,... Học sinh Việt Nam tham gia kỳ thi này sau khi đã vượt qua kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia trung học phổ thông môn Tin học.

Các đoàn học sinh Việt Nam tại IOI
Chú thích:  = Huy chương Vàng;  = Huy chương Bạc;  = Huy chương Đồng;

Xem thông tin đầy đủ về điểm và thứ hạng được cập nhật hàng năm.

Chú ý:  Bạn có thể sắp xếp nội dung theo các nhóm khi bấm vào ký hiệu ô vuông nhỏ ở tiêu đề các cột ở bảng dưới đây.

Chú thích

Tham khảo
Kết quả thi trên trang mạng chính thức Olympic Tin học Quốc tế

Xem thêm
Việt Nam tại Olympic Toán học Quốc tế
Việt Nam tại Olympic Tin học Châu Á - Thái Bình Dương

Liên kết ngoài
Những "cựu chiến binh" OLYMPIC , Tạp chí Thế giới Vi tính (PC World Vietnam)

Việt Nam tại Olympic Khoa học Quốc tế
Olympic Tin học Quốc tế


title: Quận Montgomery, North Carolina

text:
Quận Montgomery là một quận tọa lạc trong bang Bắc Carolina, Hoa Kỳ.  Tại thời điểm năm 2000, quận có dân số 26.823 người. Quận lỵ đóng ở Troy.
Quận được lập ngày năm 1779 từ quận Anson. Quận được đặt tên theo Richard Montgomery, một vị tướng trong chiến tranh cách mạng Mỹ tử trận năm 1775 khi cố chiếm Quebec City, Canada.
Năm 1841, khu vực đất của quận Montgomery ở phía tây sông Pee Dee đã trở thành quận Stanly.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận Montgomery có tổng diện tích 502 dặm Anh vuông (1.299 km²), trong đó, 492 dặm Anh vuông (1.273 km²) là diện tích đất và 10 dặm Anh vuông (26 km²) trong tổng diện tích (2,00%) là diện tích mặt nước.  Quận này nằm giữa rừng quốc gia Uwharrie.

Các thị trấn
Quận được chia thành 7 thị trấn: Biscoe, Candor,  Mount Gilead, Star, Troy.

Các quận giáp ranh
Quận Randolph, Bắc Carolina - Đông bắc
Quận Moore, Bắc Carolina - Đông
Quận Richmond, Bắc Carolina - Nam
Quận Stanly, Bắc Carolina - Tây
Quận Davidson, Bắc Carolina - Tây bắc

Các khu bảo tồn quốc gia
Rừng quốc gia Uwharrie (một phần)

Thông tin nhân khẩu
Theo cuộc điều tra dân số tiến hành năm 2000, quận này có dân số 26.822 người, 9.848 hộ, và 7.189 gia đình sinh sống trong quận này. Mật độ dân số là 55 người trên mỗi dặm Anh vuông (21/km²). Đã có 14.145 đơn vị nhà ở với một mật độ bình quân là 29 trên mỗi dặm Anh vuông (11/km²).  Cơ cấu chủng tộc của dân cư sinh sống tại quận này gồm 69,07% người da trắng, 21,84% người da đen hoặc người Mỹ gốc Phi, 0,40% người thổ dân châu Mỹ, 1,61% người gốc châu Á, 0,04% người các đảo Thái Bình Dương, 5,75% từ các chủng tộc khác, và 1,29% từ hai hay nhiều chủng tộc.  10,43% dân số là người Hispanic hoặc người Latin thuộc bất cứ chủng tộc nào.

Có 9,848 hộ trong đó có 31,00% có con cái dưới tuổi 18 sống chung với họ, 55,60% là những cặp kết hôn sinh sống với nhau, 12,40% có một chủ hộ là nữ không có chồng sống cùng, và 27,00% là không gia đình. 24,10% trong tất cả các hộ gồm các cá nhân và 10,70% có người sinh sống một mình và có độ tuổi 65 tuổi hay già hơn.  Quy mô trung bình của hộ là 2,61 còn quy mô trung bình của gia đình là 3,080,

Phân bố độ tuổi của cư dân sinh sống trong huyện là 24,90% dưới độ tuổi 18, 9,00% từ 18 đến 24, 28,50% từ 25 đến 44, 23,60% từ 45 đến 64, và 14,00% người có độ tuổi 65 tuổi hay già hơn.  Độ tuổi trung bình là 37 tuổi. Cứ mỗi 100 nữ giới thì có 102,60 nam giới. Cứ mỗi 100 nữ giới có độ tuổi 18 và lớn hơn thì, có 100,60 nam giới.

Thu nhập bình quân của một hộ ở quận này là $32.903, và thu nhập bình quân của một gia đình ở quận này là $39.616, Nam giới có thu nhập bình quân $27.832 so với mức thu nhập $21.063 đối với nữ giới. Thu nhập bình quân đầu người của quận là $16.505, Khoảng 10,90% gia đình và 15,40% dân số sống dưới ngưỡng nghèo, bao gồm 19,50% những người có độ tuổi 18 và 17,80% là những người 65 tuổi hoặc già hơn.

Thành phố và thị xã

Biscoe
Candor
Mount Gilead
Star
Troy

Các cộng đồng không hợp nhất
Black Ankle
Ether
Okeewemee
Ophir
Pee Dee
Steeds
Windblow

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Official website

Quận của North Carolina


title: Nomia forbesii

text:
Nomia forbesii là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được W. F. Kirby mô tả khoa học năm 1900.

Chú thích

Tham khảo

Nomia
Động vật được mô tả năm 1900


title: Durumagi

text:
Durumagi Là một biến thể của po, hay áo khoác ngoài trong hanbok, áo truyền thống Triều Tiên. Loại áo này thường được mặc ngoài cùng, bên trong là jeogori (áo jacket) và baji (quần). Durumagi có nghĩa là "áo kín quanh thân", và cũng có tên gọi khác như jumagui (주막의, 周莫衣), juchaui (주차의, 周遮衣) hay juui (주의, 周衣). Durumagi là áo mặc ấm và cũng là áo được dùng cho mục đích nghi lễ.

Nguồn gốc của áo durumagi có ít nhất từ thời kỳ Goguryeo, cho dù ảnh hưởng của Mông Cổ trong thời kỳ Goryeo đã làm thay đổi bề ngoài của loại áo này. Không chỉ phần eo của áo thay đổi thành một [hanbok|goreum], tay áo ngắn và rộng đã được kéo dài ra và thu hẹp lại theo phong cách áo khoác Mông Cổ xurumakci, mà người ta cho rằng tên gọi durumagi xuất phát từ đây.

Trong thời Triều đại Triều Tiên, áo durumagi ít được mặc như áo khoác ngoài nhưng lại được giới quý tộc mặc như áo khoác trong nhà còn giới bình dân thì mặc khi ở ngoài nhà. Năm 1884, vua Gojong của Đế quốc Đại Hàn đã ban dụ quy định thống nhất mẫu áo cho các tầng lớp trong xã hội. Tuy nhiên, chỉ dụ này vấp phải nhiều chống đối và phải đến 10 năm sau, sau cuộc cải cách Gabo năm 1894 thì durumagi mới trở nên phổ biến chung là một trang phục trang trọng.

Tham khảo

Trang phục Triều Tiên


title: 1363 Herberta

text:
1363 Herberta (1935 RA) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 30 tháng 8 năm 1935 bởi Delporte, E. ở Uccle.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 1363 Herberta

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1935


title: La Fouillouse

text:
La Fouillouse là một xã trong tỉnh Loire miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Loire

Tham khảo

Fouillouse


title: Hylaeus dictyotus

text:
Hylaeus dictyotus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Snelling mô tả khoa học năm 1982.

Chú thích

Tham khảo

D
Động vật được mô tả năm 1982


title: Dorygonus

text:
Dorygonus là một chi bọ cánh cứng trong họ
Elateridae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1859 bởi Candèze.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Dorygonus acutus Fleutiaux, 1932
 Dorygonus alluaudi Fleutiaux, 1932
 Dorygonus amaurus Candèze, 1859
 Dorygonus angustus Fleutiaux, 1932
 Dorygonus blairi Fleutiaux, 1932
 Dorygonus brevicollis Fleutiaux, 1932
 Dorygonus brunneus Candèze, 1893
 Dorygonus cavifrons Fleutiaux, 1932
 Dorygonus coquereli Candeze
 Dorygonus famelicus Candeze
 Dorygonus ferruginens Fleutiaux, 1932
 Dorygonus humbloti Fleutiaux, 1932
 Dorygonus impressifrons Schwarz
 Dorygonus intermedius Fleutiaux, 1934
 Dorygonus michaelis Fleutiaux, 1941
 Dorygonus mocquerysi Fleutiaux, 1932
 Dorygonus nigricornis Fleutiaux, 1932
 Dorygonus nigripes Fleutiaux, 1932
 Dorygonus nitidissimus Fleutiaux, 1934
 Dorygonus parallelus Fleutiaux, 1932
 Dorygonus propinquus Fleutiaux, 1934
 Dorygonus pumilus Candèze, 1893
 Dorygonus rufipes Fleutiaux, 1932
 Dorygonus semiustus Candeze
 Dorygonus separatus Fleutiaux, 1932
 Dorygonus sicardi Fleutiaux, 1932
 Dorygonus sordidus Schwarz
 Dorygonus stygius Candeze
 Dorygonus testaceus Fleutiaux, 1932
 Dorygonus umbilicatus Fleutiaux, 1932
 Dorygonus vicinus Fleutiaux, 1934
 Dorygonus viridipennis Fleutiaux, 1934
 Dorygonus xanthobracus Candeze

Chú thích

Tham khảo

Conoderini


title: Kỳ Thư

text:
Kỳ Thư là một xã thuộc huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh, Việt Nam.

Địa giới hành chính
Xã Kỳ Thư nằm ở khu vực trung tâm về địa lý của huyện Kỳ Anh.
Phía bắc giáp xã Kỳ Thọ.
Phía đông giáp xã Kỳ Hải.
Phía nam giáp các xã Kỳ Châu và Kỳ Tân.
Phía tây giáp xã Kỳ Văn.

Giao thông
 Xã Kỳ Thư có Quốc lộ 1 chạy qua.

Kỳ Thư được biết đến với làng làm nón lá nổi tiếng, có những câu hát ví hay

Chú thích


title: Piea

text:
Piea là một đô thị ở tỉnh Asti vùng Piedmont thuộc Ý, nằm ở vị trí cách khoảng 30 km về phía đông của Torino và khoảng 20 km về phía tây bắc của Asti. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 592 người và diện tích là 8,9 km².

Piea giáp các đô thị: Cortanze, Cunico, Montafia, Piovà Massaia, Soglio và Viale.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.piea.at.it

Đô thị tỉnh Asti
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Villiers-Charlemagne

text:
Villiers-Charlemagne là một xã thuộc tỉnh Mayenne trong vùng Pays de la Loire tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 95 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Villierscharlemagne


title: Quách Tĩnh

text:
Quách Tĩnh còn gọi là Quách Tịnh, Quách Tỉnh (tiếng Trung: 郭靖, bính âm: Guō Jìng) là nhân vật chính trong tiểu thuyết Anh hùng xạ điêu của Kim Dung. Quách Tĩnh cũng là nhân vật phụ trong tiểu thuyết Thần điêu hiệp lữ (phần thứ hai của Xạ Điêu Tam Bộ Khúc, bao gồm: Anh hùng xạ điêu, Thần điêu hiệp lữ và Ỷ Thiên Đồ Long Ký).

Quách Tĩnh là con của dũng sĩ chống Kim Quách Khiếu Thiên và Lý Bình. Như vậy Quách Tĩnh gọi Quách Thịnh (nhân vật trong truyện Thủy Hử, một trong 108 anh hùng Lương Sơn Bạc) là cụ tổ. Cái tên Quách Tĩnh là do đạo sĩ phái Toàn Chân, Trường Xuân Tử Khưu Xứ Cơ đặt cho với ý nghĩa mong chàng và người anh em kết nghĩa Dương Khang không quên báo thù mối nhục Tĩnh Khang của Đại Tống ngày trước.

Theo tiểu thuyết mô tả, Quách Tĩnh là người khờ và chậm chạp, mồm mép vụng về, hơi ngốc nghếch. Ngoại hình: mày rậm, mắt to, mặt vuông vức đầy đặn, có tướng mạo của bậc đại trượng phu. Tính tình hào sảng, vô tư, chăm chỉ, chân thật, dũng cảm, hay làm việc nghĩa. Quách Tĩnh lớn lên tại Mông Cổ sau khi cha bị vương gia nước Kim Hoàn Nhan Hồng Liệt sát hại. Từ đó Quách Tĩnh lần lượt bái tướng giỏi của Thành Cát Tư Hãn (Triết Biệt); Giang Nam Thất Quái và Hồng Thất Công làm sư phụ. Chàng học võ công của họ trở thành một trong những người giỏi nhất đương thời, được người đời gọi là Bắc Hiệp. Môn võ công nổi tiếng của Quách Tĩnh là Hàng Long thập bát chưởng - võ công trấn phái của Cái Bang.

Quách Tĩnh lấy Hoàng Dung, con gái Hoàng Dược Sư (một trong Thiên hạ ngũ tuyệt) làm vợ, sinh được ba người con: Quách Phù, Quách Tương và Quách Phá Lỗ.

Thành tích lớn nhất của Quách Tĩnh là lãnh đạo quần hùng võ lâm tham gia bảo vệ thành Tương Dương trước sự xâm lăng của người Mông Cổ trong nhiều năm. Khi thành Tương Dương thất thủ, trừ Quách Tương đang ở Tứ Xuyên nên không về kịp, toàn bộ gia đình Quách Tĩnh đều hy sinh để thể hiện tấm lòng tận trung báo quốc (theo lời kể lại của Diệt Tuyệt sư thái trong truyện Ỷ Thiên Đồ Long ký).

Võ công
Võ công của Quách Tĩnh học được từ rất nhiều người, đầu tiên là từ Giang Nam thất quái. Được Mã Ngọc chân nhân (đại sư huynh của Toàn Chân Thất Tử) truyền dạy bí quyết luyện nội công của phái Toàn Chân khi còn lưu lạc ở sa mạc Mông Cổ. Sau là học được từ Hồng Thất Công môn Hàng Long Thập Bát Chưởng. Về sau lên Đào Hoa đảo, gặp được Chu Bá Thông, được ông truyền thụ hai môn võ lợi hại là Song Thủ Hỗ Bác và bảy mươi hai lộ Không Minh Quyền, lại bị Chu Bá Thông "chơi xấu" dạy Cửu Âm Chân Kinh.

Do tính cách cương nghị, khí phách nên Quách Tĩnh phù hợp hoàn toàn bộ chưởng pháp cương mãnh đệ nhất là "Hàng Long Thập Bát chưởng" (Quách Tĩnh cũng là số ít người sử dụng thành thạo bộ chưởng pháp này). Hàng Long thập bát chưởng là môn võ công trấn phái của cái bang song hành cùng Đả cẩu bổng pháp. Nhờ Hoàng Dung đã dụ Hồng Thất Công bằng những món ăn ngon nên ông đã truyền lại Hàng Long Thập Bát Chưởng lại cho Quách Tĩnh nhưng chỉ truyền 15 chiêu vì nếu truyền hết thì Quách Tĩnh sẽ là đệ tử của ông. Sở dĩ Hồng Thất Công lại có sĩ diện cao, thấy Quách Tĩnh tư chất vốn kém nên không muốn nhận làm đệ tử. Sau này khi Âu Dương Khắc đến bắt nạt các ăn mày trong cái bang (vì một số người trong cái bang đang làm chuyện trượng nghĩa: cứu người ra khỏi tay của Âu Dương Khắc và định dạy cho y 1 bài học). Nhưng võ công của Âu Dương Khắc cao hơn bọn họ nên tất cả đã thua. Quách Tĩnh và Hoàng Dung thấy nên đã ra tay cứu giúp nhưng Quách Tĩnh võ công lúc đó còn kém nên đánh thua. Hồng Thất Công thấy vậy định ra tay nhưng bị Âu Dương Khắc chọc tức rằng cao nhân một đời mà đánh với loại tiểu bối, thắng cũng mất mặt. Lúc đó, Hồng Thất Công đã nhận Quách Tĩnh và Hoàng Dung làm đệ tử rồi truyền nốt 3 chiêu còn lại cho Quách Tĩnh. Quách Tĩnh hoàn thiện 18 chiêu Hàng long thập bát chưởng.

Quách Tĩnh là người duy nhất học và hiểu trọn vẹn bộ "Cửu Âm chân kinh". Chu Bá Thông tìm hiểu lâu năm hơn cả (từ trong vô thức đã tự luyện võ công này) nhưng thiếu mất phần tổng cương chữ Phạn. Nam Đế, Bắc Cái luyện công chương chữ Phạn được dịch sang tiếng Hán nhằm chữa thương nhưng chỉ dừng ở đó. Vương Trùng Dương không luyện Cửu âm chân kinh mà chỉ học một đoạn để khắc chế Ngọc Nữ Tâm Kinh (chính đoạn này được khắc lại và về sau Dương Quá học được), như vậy cũng chỉ là một đoạn thiếu khuyết.

Sau này Quách Tĩnh học được thêm 72 lộ Không Minh Quyền của Chu Bá Thông, cương nhu kết hợp, lấy tinh túy của Cửu Âm chân kinh làm nền tảng, thuật "song thủ hỗ bác" độc nhất vô nhị. Về sau Quách Tĩnh tự nghiên cứu ra nhiều điều như trận pháp của Toàn Chân Thất Tử. Cuối cùng bị Âu Dương Phong ép luyện công, trong vòng một hai tháng võ công đã đại tiến triển. Trong lần Hoa Sơn luận kiếm thứ hai, Hoàng Dược Sư và Hồng Thất Công đều thầm khen ngợi dù cho tuổi đời còn rất trẻ nhưng đã có thể tiếp hơn trăm chiêu với hai người. Khi đến tuổi trung niên thì có thể nói võ công của Quách Tĩnh đã đạt tới mức cao thủ hạng nhất. Trong thiên hạ khi đó, số người có thể đấu ngang ngửa hoặc mạnh hơn ông có lẽ không quá 5 người.

Về nội công thì trích dẫn suy nghĩ của Trương Tam Phong (Ỷ Thiên Đồ Long ký): "Trong một sát na, Trương Tam Phong thấy một luồng lực đạo vô cùng mạnh mẽ theo lòng bàn tay đi vào mình, tuy còn kém xa nội lực của ông về mặt tinh thuần chuyên nhất, nhưng hàng hàng lớp lớp, liên miên bất tuyệt dường như không bao giờ dứt, không bao giờ cùng. Ông kinh hoảng, định thần nhìn kỹ mặt Trương Vô Kỵ, thấy mắt chàng không lộ quang hoa, chỉ ẩn dấu một nét trong sáng, ôn hòa, hiển nhiên đã đạt tới cảnh giới tuyệt đỉnh, bình sinh ông gặp chỉ có vài người như Giác Viễn đại sư, đại hiệp Quách Tĩnh, thần điêu đại hiệp Dương Quá là đạt đến cảnh giới này thôi. Còn đương thời, ngoại trừ chính ông ra, không tìm ra một người thứ hai có mức độ tương đương..." (Trận Hoa Sơn luận kiếm lần thứ 3, Trương Tam Phong khi đó còn là cậu bé đã có dịp gặp được tất cả cao thủ thời đó: Đông Tà Hoàng Dược Sư, Tây Cuồng Dương Quá, Nam Tăng Đoàn Trí Hưng, Bắc Hiệp Quách Tĩnh, Chu Bá Thông, Tiểu Long Nữ, Hoàng Dung, Anh Cô... đến cả Doãn Khắc Tây, Tiêu Tương Tử... không sót một ai. Đến khi về già, ngẫm lại ông cho rằng trong tất cả những người đó nội lực của Quách Tĩnh, Dương Quá và sư phụ Giác Viễn là mạnh nhất)

Năng lực của Quách Tĩnh rất mạnh nhưng chỉ thật sự ấn tượng trong bộ Thần điêu hiệp lữ. Một mình Quách Tĩnh vừa chống chọi rất nhiều binh sĩ Mông Cổ vừa đánh trả Kim Luân Pháp Vương; và nhiều lần một mình địch trăm người để bảo vệ thành Tương Dương.

Quách Tĩnh tuy trí tuệ không có gì nổi trội nhưng cuối cùng võ công lại thuộc hàng đệ nhất. Thậm chí ông còn thông thạo nhiều tài nghệ khác như: đấu vật, bắn cung, binh pháp... Thông qua nhân vật Quách Tĩnh, nhà văn Kim Dung muốn gửi tới thông điệp rằng: một người có tính cách trung hậu, ý chí kiên cường, giàu lòng yêu nước thương dân thì luôn xứng đáng được hưởng những thành quả tốt đẹp nhất.

Phim ảnh
 Anh hùng xạ điêu: đã nhiều lần được dựng thành phim cả ở Trung Quốc, Hồng Kông và Đài Loan.
Các diễn viên đã thủ vai Quách Tĩnh: Bạch Bưu (1976), Huỳnh Nhật Hoa (1983), Huỳnh Văn Hào (1988), Trương Trí Lâm (1994), Lý Á Bằng (2003), Hồ Ca (2008), Dương Húc Văn (2017).

Nguyên mẫu lịch sử
Quách Tĩnh trong tiểu thuyết của Kim Dung được lấy hình mẫu từ nhân vật lịch sử là Quách Bảo Ngọc.

Theo Kim Dung chia sẻ, nhân vật Quách Tĩnh được ông lấy nguyên mẫu từ một danh tướng của Thành Cát Tư Hãn – Quách Bảo Ngọc. Ông là hậu duệ của Quách Tử Nghi – vị đại tướng từng giúp nhà Đường dẹp loạn An Lộc Sơn. Ông tên chữ là Ngọc Thần, người ở huyện Trịnh, Hoa Châu (nay là tỉnh Thiểm Tây, Trung Quốc). Theo Nguyên sử, Quách Bảo Ngọc được miêu tả là người thông minh, đặc biệt thông hiểu thiên văn, giỏi bắn cung, cưỡi ngựa. Ông làm quan dưới triều nhà Kim, được phong tước Phần Dương quận công, trấn thủ Định Châu (nay là tỉnh Hà Bắc, Trung Quốc).

Năm 1211, dân gian bỗng nhiên truyền tụng lời đồng dao rằng: “Vẫy vẫy mũ cao, đến Hà Nam, phong Yên chi”, Quách Bảo Ngọc thấy điềm lạ, bèn xem thiên văn, thấy sao Thái Bạch hiện ra giữa ban ngày. Ông than rằng: “Quân bắc nam hạ, Biện Lượng sắp hàng, trời đổi họ rồi” (ý nói việc nhà Kim sắp bị diệt, thiên hạ sẽ rơi vào tay người khác). Quả nhiên sau đó không lâu, Thành Cát Tư Hãn đem quân chinh phạt nhà Kim. Khi quân Mông Cổ đánh tới, Quách Bảo Ngọc đành phải đem quân ra hàng. Ông là một trong bốn tướng lĩnh người Hán đầu tiên của Đế quốc Mông Cổ thời Thành Cát Tư Hãn (ba viên tướng còn lại là Sử Bỉnh Trực, Trương Nhu và Phạm Chu Cát).

Tham khảo

Nhân vật trong Anh hùng xạ điêu
Nhân vật trong Thần điêu hiệp lữ
Người họ Quách tại Trung Quốc


title: Pouteria collina

text:
Pouteria collina là một loài thực vật thuộc họ Sapotaceae. Loài này có ở Colombia và Ecuador.

Chú thích

Chú thích

Tham khảo

 World Conservation Monitoring Centre 1998. Pouteria collina. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

collina
Thực vật dễ tổn thương


title: Đèo Tam Điệp

text:
Đèo Tam Điệp là tổ hợp đèo trên núi Tam Điệp ở ranh giới tỉnh Ninh Bình và Thanh Hóa, Việt Nam.

Núi Tam Điệp là dãy núi nằm ở vùng ranh giới giữa thành phố Tam Điệp tỉnh Ninh Bình và thị xã Bỉm Sơn cùng huyện Hà Trung tỉnh Thanh Hóa. Dải núi chạy ra biển theo hướng tây bắc – đông nam và có 3 ngọn. "Tam Điệp" là tên chữ được gọi trong sử sách và địa lý cổ Việt Nam, địa danh mốc trên con đường thiên lý cổ thời phong kiến từ Thăng Long vào Nam. Đèo Ba Dội là tên Nôm của đèo Tam Điệp, xuất hiện trong thơ Hồ Xuân Hương, trong tiếng Việt cổ có nghĩa là ba đợt, ba lớp.

Vị trí
Thời phong kiến, con đường Thiên lý, hay có nơi còn gọi là đường "dịch trạm", đường Cái Quan, đường "triều chính" chạy xuyên qua đèo Tam Điệp. Quốc lộ 1 ngày nay qua Tam Điệp, có đoạn không trùng với đường thiên lý cổ, mà vượt qua núi Tam Điệp ở Dốc Xây, ranh giới giữa Ninh Bình và Thanh Hóa. Đoạn đường này do người Pháp mở từ đền Dâu (thành phố Tam Điệp, Ninh Bình) đến đền Sòng (thị xã Bỉm Sơn, Thanh Hóa) vào đầu thế kỷ XX để "nắn" thẳng đường Thiên lý, tránh phải đi qua đèo Tam Điệp cổ cheo leo. Dốc Xây không phải phải là đèo Tam Điệp cổ vì đoạn đường qua dốc Xây chỉ có thể mở được bằng kĩ nghệ hiện đại: Bộc phá phá núi, lấp khe sâu, vực thẳm và kĩ nghệ làm đường ở trình độ cao. Năm 1998 - 1999, nhà nước Việt Nam mới đục xuyên núi để làm một con đường hầm qua núi ở Dốc Xây để đi lại hai chiều thuận lợi. Trước kia do không đủ điều kiện, phương tiện để bạt được quả núi hiểm trở ở Dốc Xây và một số đồi núi khuất khúc phía trong, nên phải đi vòng qua đèo Tam Điệp.

Ba đèo
Đèo giữa là con đường thiên lý cổ băng qua đỉnh núi cao nhất và cũng là đỉnh đèo cao nhất (khoảng 110 m). Ở đây có tấm bia khắc bài thơ "Quá Tam Điệp sơn" của vua Thiệu Trị làm năm 1842 khi đi tuần du qua núi Tam Điệp. Ngày nay, con đường thiên lý cổ chỉ còn là một lối mòn nhỏ, nhiều chỗ cây cối mọc um tùm.
 Đèo phía Bắc: cao khoảng 75–80 m
 Đèo phía Nam: cao khoảng 80–90 m

Trước kia đèo giữa là nơi phân ranh giới giữa hai trấn Thanh Hoa nội và Thanh Hoa ngoại đời Hậu Lê, giữa hai tỉnh Ninh Bình và Thanh Hóa đời Nhà Nguyễn. Nhưng ngày nay, do phân chia lại địa giới, đèo giữa và đèo phía nam thuộc đất thị xã Bỉm Sơn, Thanh Hóa. Chỉ còn đèo phía bắc thuộc thành phố Tam Điệp.

Như vậy, đường thiên lý cổ từ Thăng Long đi đến thành phố Tam Điệp, đến đền Dâu, cách Hà Nội 111 km, thì đi vòng về phía đông nam Quốc lộ 1 ngày nay, lách qua một số núi đá vôi để vượt qua ba đỉnh đèo Tam Điệp, đến đền Sòng tiếp tục đi vào đồng bằng Thanh Hóa. Đền Dâu và đền Sòng là 2 đầu của cái võng đường Thiên lý cổ qua đèo Tam Điệp. Đoạn võng này dài hơn đoạn đường Quốc lộ nắn thẳng ngày nay từ đền Dâu đến đền Sòng khoảng gần 5 km.

Núi Tam Điệp là dải cuối cùng của vòng cung đá vôi Hòa Bình ăn ra gần sát biển. Phía trên nối liền với núi rừng của Hòa Bình - Sơn La. Phía dưới chạy ra gần lợi nước Biển Đông. Phía tây bắc giáp Hòa Bình, có ngọn núi cao tới 570 m. Riêng trong địa phận thành phố Tam Điệp và huyện Yên Mô (Ninh Bình), giáp giới hai huyện Hà Trung và Nga Sơn (Thanh Hóa), núi Tam Điệp dài trên 20 km, rộng từ 2 đến 7 km, với những ngọn núi cao trên dưới 200 m. Đây là ranh giới tự nhiên giữa hai tỉnh Ninh Bình và Thanh Hoá.

Lịch sử
Thời thuộc Nhà Hán, đèo Tam Điệp được gọi là Cửu Chân Quan, là cửa ải giữa quận Cửu Chân (Thanh Hóa ngày nay) và quận Giao Chỉ (Bắc Bộ ngày nay).

Sau khi cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng thất bại (năm 43), căn cứ Cấm Khê mất, một số nghĩa quân lui xuống vùng Tam Điệp - Thần Phù để tiếp tục cuộc chiến đấu.

Đầu thế kỷ X, Dương Đình Nghệ và Ngô Quyền đã dựa vào sự hiểm trở của Tam Điệp để xây dựng và bảo vệ lực lượng ở Thanh Hóa, rồi tiến ra đánh bại quân xâm lược Nam Hán ở thành Đại La (năm 931) và sông Bạch Đằng (năm 938)

Trong cuộc kháng chiến chống quân Mông- Nguyên (thế kỷ XIII), triều đình Nhà Trần đã sử dụng bức trường thành Tam Điệp để bảo vệ hậu phương Ái Châu - Diễn Châu (Thanh Hoá và Nghệ An) và làm chỗ dựa cho căn cứ Thiên Trường - Trường Yên.

Năm 1527, Nhà Mạc thay Nhà Hậu Lê. Nhà Mạc tách lấy hai phủ Trường Yên và Thiên Quan của thừa tuyên Sơn Nam làm Thanh Hoa ngoại trấn. Vì lúc ấy, Nhà Mạc chiếm giữ từ dãy núi Tam Điệp trở ra Bắc để chống lại Nhà Hậu Lê (Nhà Lê Trung Hưng) đóng đô ở Thanh Hóa). Vua Lê Trang Tông (1533- 1548) đã đắp lũy ở Tam Điệp để chống quân Mạc.

Cuối năm 1788, 29 vạn quân Thanh tràn vào chiếm đóng Thăng Long. Nhà Tây Sơn lúc đó chỉ có 1 vạn quân đồn trú ở Thăng Long và Bắc Hà. Ngô Thì Nhậm – một tướng tài của Tây Sơn chủ trương rút quân về lập phòng tuyến Tam Điệp – Biện Sơn cho quân bộ chẹn ở núi Tam Điệp phòng thủ, quân thủy đóng đồn tại hải phận Biện Sơn (Thanh Hóa). Ngày 20 tháng Chạp (tức ngày 15 tháng 1 năm 1789), đại quân do vua Quang Trung chỉ huy từ Phú Xuân (Huế ngày nay) ra đến Tam Điệp nghỉ lại cho quân lính ăn Tết Nguyên đán trước. Từ đêm giao thừa đến mồng 5 tháng 1 năm Kỉ Dậu (ngày 30 tháng 1 năm 1879) quân Tây Sơn kéo ra đại phá quân Thanh ở Thăng Long, kết thúc thắng lợi cuộc tiến công chiến lược thần tốc. Tại đèo Tam Điệp hiện nay vẫn còn dấu tích lịch sử núi Vương Ngự nơi vua Quang Trung đóng quân.

Năm 1842, vua Thiệu Trị đi tuần du qua đèo Tam Điệp đã làm bài thơ "Quá Tam Điệp sơn", 10 tháng sau bài thơ được khắc bia đá, dựng ngay cạnh con đường Thiên lý cổ băng qua đỉnh núi ở giữa, cao nhất. Hiện nay, tấm bia đá đã được tìm thấy trên đỉnh đèo. Năm 1984, người ta đã tìm thấy dấu vết nền nhà bia cũ và cho dựng bia vào đúng vị trí nhà bia cổ. Đỉnh núi có tấm bia này là điểm phân chia địa phận giữa hai tỉnh Ninh Bình và Thanh Hóa.

Đèo Tam Điệp đã được Nhà nước CHXHCN Việt Nam xếp hạng là Di tích lịch sử năm 1985.

Hiện trạng
Hiện nay, đường đèo cổ không còn dùng trong giao thông vì đã có đoạn đường mới từ đền Dâu đến đền Sòng đi lại thuận tiện hơn, nó chỉ còn là một con đường nhỏ mang tên đường Thiên Lý.

Bài thơ "Cửu Chân Quan" của Ngô Thì Sĩ khắc ở vách núi phía nam Kẽm Đó vào thế kỷ XVIII cùng với một số đoạn lũy quanh Kẽm Đó, lũy của nghĩa quân Tây Sơn về lập phòng tuyến Tam Điệp – Biện Sơn, đã bị san phá để khai thác đá hay trồng sắn, trồng khoai, làm lối đi.

Trong thơ ca
Ca dao:
Ăn trầu nhớ miếng cau khô
Trèo lên Ba dội nhớ cô bán hàng

Trong thơ Nguyễn Du:

Đạp mây núi Ba Dội
Kẻ lãng khách lại qua
Trong mắt thu đất lớn
Ngoài khơi thấy biển xa.

Trong thơ Hồ Xuân Hương:

Một đèo, một đèo lại một đèo
Khen ai khéo tạc cảnh cheo leo
Cửa son đỏ loét tùm hum nóc
Hòn đá xanh rì lún phún rêu
Hiền nhân quân tử ai mà chẳng
Mỏi gối chồn chân vẫn muốn trèo.

Vào mùa hạ năm 1842, trong chuyến tuần du phía Bắc, Vua Thiệu Trị một vị vua lãng mạn cũng đã từng qua đây và đã đề thơ vào bia đá. Bài thơ ấy đến nay được bảo vệ bằng một lầu bia cao 4m giữa đỉnh đèo.

Giữa lối xanh um núi chất chồng
Tầng tầng phóng bước cưỡi Cầu Long
Chẳng như Vương Ôc chừa lối tắt
Còn giống La Phù biệt lối thông
Đón gặp thẳm xa xuôi một ngọn
Vươn cao trùng điệp biết bao vòng
Thanh, Ninh hai trấn đây ranh giới
Đúc diệu kỳ quan, lượn khắp vùng

Tham khảo
Trương Đình Tưởng, Địa chí văn hóa dân gian Ninh Bình, Nhà xuất bản Thế giới, Hà Nội, 2004


title: Saint-Germain-du-Puy

text:
Saint-Germain-du-Puy là một xã thuộc tỉnh Cher trong vùng Centre-Val de Loire miền trung Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Cher

Liên kết ngoài
Saint-Germain-du-Puy on the Quid website

Ghi chú
This article is based on the equivalent article from the French Wikipedia, consulted ngày 23 tháng 4 năm 2009.

Saintgermaindupuy


title: Quận Hamilton, Iowa

text:
Quận Hamilton là một quận thuộc tiểu bang Iowa, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở Webster City. Quận được đặt tên theo. Dân số theo điều tra năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là người.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận này có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Quận của Iowa


title: Julian Assange

text:
Julian Paul Assange (; tên khai sinh: Hawkins; sinh ngày 3 tháng 7 năm 1971) là một biên tập viên, nhà xuất bản và nhà hoạt động chính trị người Úc, có công sáng lập WikiLeaks vào năm 2006. WikiLeaks nhận được sự chú ý quốc tế vào năm 2010 sau khi tổ chức này công bố một loạt các thông tin được cung cấp bởi Chelsea Manning, một nhà phân tích tình báo của Quân đội Hoa Kỳ. Những thông tin bị rò rỉ bao gồm video Giết người Ngoài dự kiến trong cuộc không kích Baghdad (tháng 4 năm 2010), nhật trình chiến tranh Afghanistan (tháng 7 năm 2010), nhật trình chiến tranh Iraq (tháng 10 năm 2010), và Cablegate (tháng 11 năm 2010). Sau vụ việc này, chính phủ Hoa Kỳ đã mở một cuộc điều tra hình sự nhắm vào WikiLeaks.

Tháng 11 năm 2010, Thụy Điển ban lệnh bắt giữ Assange trong phạm vi Liên minh Châu Âu với cáo buộc hành vi sai trái tình dục. Assange cho rằng đây chỉ là bước đầu trong quá trình dẫn độ ông sang Hoa Kỳ, bởi vai trò của ông trong vụ phát tán thông tin mật của quốc gia này.

Sau thất bại trong nỗ lực kháng dẫn độ, Assange vi phạm thỏa thuận tại ngoại và tị nạn tại Đại sứ quán Ecuador, London vào tháng 6 năm 2012. Ecuador chấp nhận cho ông tị nạn chính trị vào tháng 8 năm 2012 theo tiêu chí bị khủng bố chính trị, dựa trên giả định rằng nếu ông bị dẫn độ sang Thụy Điển thì rốt cuộc sẽ bị dẫn độ sang Mỹ. Bên khởi tố từ bỏ cuộc điều tra vào năm 2019, phát biểu rằng bằng chứng về vụ án "đã yếu đi đáng kể do một khoảng thời gian dài đã trôi qua kể từ khi diễn ra vụ việc đang được xét đến."

Tổng thống Ecuador Lenín Moreno cho biết vào ngày 27 tháng 7 năm 2018 rằng ông đã bắt đầu đàm phán với chính quyền Anh để rút đơn xin tị nạn cho Assange. Cảnh sát Vương quốc Anh đã vào Đại sứ quán Luân Đôn theo lời mời của Đại sứ Ecuador và bắt Assange vào ngày 11 tháng 4 năm 2019.

Đời tư
Julian Paul Hawkins sinh ngày 3 tháng 7 năm 1971 tại Townsville, Queensland, với cha mẹ là Christine Ann Hawkins (sinh năm 1951), một nghệ sĩ thị giác, và John Shipton, một nhà hoạt động phản chiến và người xây dựng. Hai vợ chồng ly thân trước khi sinh Julian.

Khi Julian Hawkins tròn một tuổi, mẹ ông kết hôn với Richard Brett Assange, một diễn viên, hai người điều hành một công ty nhà hát nhỏ và Assange coi là cha của mình (chọn Assange làm họ). Tên họ Assange là một từ Tây phương hóa tên tiếng Trung Au Sang, từ một người đàn ông Đài Loan kết hôn với một phụ nữ đảo Torres Strait trên đảo Thursday. Mẹ ông có một ngôi nhà ở vịnh Nelly trên đảo Magnetic, nơi họ thỉnh thoảng tới đó cho đến khi nó bị lửa thiêu rụi.

Christine và Brett Assange ly dị khoảng năm 1979. Christine Assange sau đó đã có quan hệ với Leif Meynell, còn được gọi là Leif Hamilton, một thành viên của giáo phái Úc The Family, người mà cô có một đứa con trai trước khi hai người chia tay vào năm 1982. Assange có một tuổi thơ sống du mục, và đã từng sống ở hơn ba mươi  thị trấn Úc khi ông đến tuổi thiếu niên, và cuối cùng ông định cư với mẹ và anh trai cùng cha khác mẹ ở Melbourne, Victoria.

Ông theo học nhiều trường, bao gồm Trường tiểu học Goolmangar ở New South Wales (1979 ví1983)  và trường trung học bang Townsville, cũng như được học tại nhà. Ông học lập trình, toán học và vật lý tại Đại học Central Queensland (1994)  và Đại học Melbourne (2003-2006), nhưng không hoàn thành để có bằng cấp.

Khi còn ở tuổi thiếu niên, Assange kết hôn với một người phụ nữ tên Teresa và năm 1989 họ có một con trai, Daniel Assange, hiện là một nhà thiết kế phần mềm. Hai vợ chồng ly thân và ban đầu tranh chấp quyền nuôi con. Assange là người chăm sóc chính của Daniel trong phần lớn thời thơ ấu. Assange có những đứa con khác; trong một bức thư ngỏ gửi Tổng thống Pháp François Hollande, ông tuyên bố rằng đứa con út của ông sống ở Pháp với mẹ. Ông cũng nói rằng gia đình ông đã phải đối mặt với các mối đe dọa tử vong và quấy rối vì công việc của ông, buộc họ phải thay đổi danh tính và bớt liên lạc với ông.

Hacking

"Chiến công" đầu tiên của Julian là bẻ khoá chương trình của chiếc máy tính Commodore 64.  Cậu say mê  khám phá những thông điệp mà những nhà lập trình tạo ra trong các đoạn code. "Tôi bị cuốn hút bởi sự đơn giản trong mối quan hệ tương tác với máy tính. Điều này cũng giống như chơi cờ: quy tắc chơi rất đơn giản, nhưng để giải được các nước cờ thì bao giờ cũng phức tạp" – báo New Yorker dẫn lời Assange.

Năm 16 tuổi, Assange quyết định thử làm hacker thực thụ. Chàng trai nhanh chóng được giới giang hồ ngả mũ kính chào vì khả năng bẻ khoá được đa số các hệ thống bảo vệ. Cùng một số người bạn Assange thành lập một nhóm hacker có nguyên tắc hành động rất hào hiệp: "Không gây hại đối với hệ thống máy tính mà bạn đột nhập vào. Không thay đổi thông tin lưu trữ trong hệ thống đó. Không chia sẻ thông tin với tất cả".

Chàng trai Julian khi đó phải lòng một cô bé 16 tuổi. Họ dọn đến ở chung với nhau. Vài năm sau hai người kết hôn và có con. Cặp vợ chồng trẻ trải qua một số thời khắc phức tạp  liên quan đến hoạt động không mấy hợp pháp của Julian. Có lần cảnh sát đã tích thu toàn bộ các thiệt bị máy tính của anh, sau khi kết tội anh biển thủ tiền của Citibank. Tội này sau đó Assange được minh oan. "Kể từ đó tôi hiểu rằng cần phải thận trọng hơn" – Assange kể.

Cảnh điền viên gia đình của Assange kéo dài không lâu. Năm 1991, anh đột nhập thành công vào mạng viễn thông của Công ty Nortel và sa lưới.

Assange thất bại trong việc thuyết phục ban lãnh đạo Nortel không báo cho cảnh sát, nên có thể bị bắt bất cứ lúc nào và có nguy cơ bị án phạt từ 10 năm. Vào thời điểm khó khăn đó, vợ của Assange đã quyết định chia tay với người chồng hacker. 3 năm sau, phiên toà xét xử Assange diễn ra và đưa ra phán quyết rằng hành động của anh không gây thiệt hại cho Nortel. Phiên toà kết thúc với việc Assange phải nộp tiền phạt, nhưng anh không gọi được vợ đem con trở lại.

Website WikiLeaks.org được Assange dựng lên khi đã giã từ nghiệp hacker. Mục đích của website này là đăng tải những tài liệu mật theo tinh thần mà Assange tuyên bố là "đấu tranh với bộ máy kiểm duyệt toàn thế giới". Assange tụ tập một nhóm những người đồng quan điểm, làm việc ngày đêm để dự án ra đời. Dốc toàn tâm toàn lực vào cuộc chơi mới, Assange làm việc quên ăn quên ngủ. Anh ngồi lỳ trước máy tính, hàng tháng liền không ra khỏi phòng.

Cần ghi nhận rằng những tài liệu đầu tiên mà Wikileaks đăng tải không hề hấp dẫn quảng đại quần chúng. Trong số đó có thông tin về Alpha Sigma Tau  - hội sinh viên bí mật được thành lập tại một trường đại học của Mỹ, "hiến chương" của hội Tam hoàng, điều lệ của một giáo phái đa thê. Nhưng đến năm 2007 thì Wikileaks bắt đầu xuất hiện những văn bản đầu tiên gây chấn động, mà tiêu biểu là thông tin về những vụ biển thủ tài chính của ông Daniel Arap Moi – cựu Tổng thống Kenya. Và mãi đến năm 2010, "vinh quang thực sự" mới đến với Assange sau khi Wikileaks đăng tải những tài liệu phơi bày sự thật cuộc chiến của Mỹ tại Afghanistan và Iraq.

Theo đuổi sự nghiệp phơi bày những bí mật chính trị, ngoại giao..., bỏ sang một bên phong cách sống truyền thống, tự đặt mình và các đồng nghiệp vào vòng nguy hiểm, Assange tiếp tục đi theo những "lý tưởng" đặt ra từ thời trai trẻ tin tặc của mình. Rất khó để xác định xem ông nghiêm túc đến cỡ nào trong việc theo đuổi vinh quang, hay vinh quang tự tìm đến ông. Nhưng có điều rõ ràng là công việc của Assange đã thu hút sự chú ý của toàn thế giới

Tính đến cuối tháng 11 năm 2010, Julian Assange được tạp chí Forbes xếp hạng 68 trong Danh sách những người quyền lực nhất thế giới.

Ngày 11/04/2019, ông Julian Assange đã bị cảnh sát Thủ đô Luân Đôn, Anh bắt giữ tại Đại sứ quán Ecuador sau 7 năm tị nạn tại đây.

Chú thích

Dẫn nguồn

Liên kết ngoài

Người Úc
Hacker
WikiLeaks
Nhân vật còn sống
Sinh năm 1971


title: Ansonia guibei

text:
Ansonia guibei là một loài cóc thuộc họ Bufonidae.
Đây là loài đặc hữu của Malaysia.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông ngòi.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất nơi sống.

Tham khảo

 Inger, R., Das, I., Stuebing, R., Lakim, M. & Yambun, P. 2004. Ansonia guibei. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Ansonia


title: Psilogramma ulrichroesleri

text:
Psilogramma ulrichroesleri là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở Papua New Guinea.

Chú thích

Tham khảo

Psilogramma
Động vật đặc hữu Papua New Guinea


title: Froidos

text:
Froidos  là một xã thuộc tỉnh Meuse trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 210 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Meuse


title: Nyceryx lunaris

text:
Nyceryx lunaris là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở Ecuador.

Cá thể trưởng thành có lẽ mọc cánh quanh năm.

Chú thích

Tham khảo

Nyceryx


title: Caecilia crassisquama

text:
Caecilia crassisquama là một loài lưỡng cư thuộc họ Caeciliidae.
Đây là loài đặc hữu của Ecuador.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, các đồn điền, vườn nông thôn, và rừng thoái hóa nghiêm trọng.

Chú thích

Tham khảo
 Cisneros-Heredia, D., Almandáriz, A. & Wilkinson, M. 2004. Caecilia crassisquama. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Caecilia
Động vật lưỡng cư Ecuador
Động vật đặc hữu Ecuador


title: Massimo Ambrosini

text:
Massimo Ambrosini (sinh 29 tháng 5 năm 1977) tại Pesaro là cựu tiền vệ người Italia, chủ yếu chơi ở vị trí tiền vệ phòng ngự. Anh được biết tới khi có thời gian thành công cùng câu lạc bộ A.C. Milan khi anh dành tới 18 năm sự nghiệp của mình thi đấu tại đây, có được nhiều danh hiệu lớn nhỏ, và là đội trưởng trong khoảng thời gian 2009-2013, sau khi Paulo Maldini giải nghệ. Ambrosini giải nghệ vào năm 2014 chỉ sau một mùa giải cùng câu lạc bộ A.C.F. Fiorentina. Ở cấp độ đội tuyển quốc gia, anh cùng đội tuyển Italia thi đấu tại Thế vận hội Mùa hè 2000, 2 Giải vô địch bóng đá châu Âu và giành ngôi á quân tại Giải vô địch bóng đá châu Âu 2000.

Đội tuyển quốc gia
Ambrosini xuất hiện lần đầu ở đội tuyển năm 1999 trong trận Ý gặp Croatia, sau đó anh cùng đội tuyển Ý tham dự Olympics mùa hè 2000, và Euro 2000. Anh không tham dự được WC 2002, Euro 2004 và WC 2006 vì các chấn thương liên tiếp.

Cuộc sống cá nhân
Massimo Ambrosini đã kết hôn với một người phụ nữ Ý tên là Paola Ambrosini. Ambrosini có hai con cùng vợ, con trai Federico Ambrosini sinh ngày 11 tháng 5 năm 2009, và con gái Angelica Ambrosini sinh ngày 21 tháng 11 năm 2011 .

Danh hiệu

AC Milan
Serie A: 1996, 1999, 2004, 2011
Cúp Italia: 2003
Siêu Cup Ý: 2004
Cúp C1: 2003, 2007
Siêu cúp Châu âu: 2003, 2007
World Cup các câu lạc bộ: 2007

Đội tuyển Ý
Hạng nhì Euro 2000

Tham khảo

Cầu thủ bóng đá A.C. Milan
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Ý
Cầu thủ bóng đá Ý
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá ACF Fiorentina
Tiền vệ bóng đá
Cầu thủ bóng đá Serie A
Cầu thủ bóng đá Thế vận hội Mùa hè 2000
Cầu thủ bóng đá Thế vận hội Ý
Cầu thủ bóng đá A.C. Cesena
Cầu thủ đội tuyển bóng đá trẻ quốc gia Ý


title: Sân bay Kushiro

text:
là một sân bay ở Kushiro, Hokkaidō, Nhật Bản. Sân bay này có 1 đường băng bề mặt nhựa đường, dài 2500 m.

Các hãng hàng không và các tuyến điểm
Hiện có các hãng hàng không sau đang hoạt động tại sân bay này:

All Nippon Airways (Osaka-Itami, Sapporo-Okadama, Tokyo-Haneda)
Hokkaido Air System (Asahikawa, Hakodate, Sapporo-Chitose, Sapporo-Okadama)
Japan Airlines (Nagoya-Chubu, Osaka-Kansai, Tokyo-Haneda)
Korean Air (Sân bay quốc tế Incheon) (thuê bao mùa Hè)

Tham khảo

List of destinations from Kushiro
Sân bay Kushiro Airport Website (in Japanese)

Kushiro


title: 25814 Preesinghal

text:
25814 Preesinghal (tên chỉ định: 2000 DF24) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi dự án Nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất Lincoln ở Socorro, New Mexico, ngày 29 tháng 2 năm 2000. Nó được đặt theo tên Preeti Singhal, an American high school student whose biochemistry project won second place ở the 2009 Giải thưởng Khoa học và Kỹ thuật Intel.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 25001–26000

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thiên thể phát hiện năm 2000


title: Les Croûtes

text:
Les Croûtes  là một xã ở tỉnh Aube, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aube

Tham khảo

Croutes


title: Dinozé

text:
Dinozé là một xã, nằm ở tỉnh Vosges trong vùng Grand Est của Pháp. Xã này có diện tích 2,89 kilômét vuông, dân số năm 1999 là 464 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 342 m trên mực nước biển.

Hành chính

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Dinozé trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Dinoze


title: Saint-Soulan

text:
Saint-Soulan  là một xã của tỉnh Gers, thuộc vùng Occitanie, tây nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Gers

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintsoulan


title: Paracercion plagiosum

text:
Paracercion plagiosum là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.

Paracercion plagiosum được Needham miêu tả khoa học năm 1930.

Chú thích

Tham khảo

Paracercion


title: Acanthoscelides machala

text:
Acanthoscelides machala là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Johnson miêu tả khoa học năm 1990.

Chú thích

Tham khảo

M


title: Acrocercops poliocephala

text:
Acrocercops poliocephala là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Loài này có ở Queensland.

Tham khảo

Acrocercops


title: Geranomyia ganesa

text:
Geranomyia ganesa là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Geranomyia
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Apatania

text:
Apatania là một chi Trichoptera trong họ Apataniidae. Đây là chi đặc trưng thuộc họ họ Apataniidae.

Các loài
Chi này gồm các loài:
Apatania aberrans
 Apatania aison
 Apatania alberta
 Apatania amathira
 Apatania arizona
 Apatania auctumnalis
 Apatania auricula
 Apatania avyddhagada
 Apatania barri
 Apatania bhimagada
 Apatania bicruris
 Apatania biwaensis
 Apatania blacki
 Apatania brevis
 Apatania carpathica
 Apatania cedri
 Apatania chasica
 Apatania chokaiensis
 Apatania cimbrica
 Apatania comosa
 Apatania complexa
 Apatania copiosa
 Apatania crassa
 Apatania crymophila
 Apatania cypria
 Apatania devisaraspali
 Apatania dirghabahu
 Apatania doehleri
 Apatania eatoniana
 Apatania extenta
 Apatania fimbriata
 Apatania forsslundi
 Apatania grandimera
 Apatania hamardabanica
 Apatania helvetica
 Apatania hirtipes
 Apatania hispida
 Apatania immensa
 Apatania incerta
 Apatania insularis
 Apatania intermedia
 Apatania irinae
Apatania ishikawai
 Apatania isimongolica
 Apatania kalariana
Apatania koizumii
 Apatania kyotoensis
 Apatania lenica

 Apatania majuscula

 Apatania malaisei

 Apatania maritima

 Apatania meridiana

 Apatania mirabilis

 Apatania moharamana

 Apatania momoyaensis

 Apatania mongolica

 Apatania muliebris

 Apatania muliebris ssp. jemtlandica

 Apatania muliebris ssp. kulteriana

 Apatania muliebris ssp. scherfi

 Apatania nielseni

 Apatania nigra

 Apatania nikkoensis

 Apatania olympica

 Apatania parvula

 Apatania praevolans

 Apatania robusta

 Apatania rossi

 Apatania sachalinensis

 Apatania sarkandensis

 Apatania schmidi

 Apatania schmidiana

 Apatania semicircularis

 Apatania shirahatai

 Apatania shoshone

 Apatania sinensis

 Apatania sorex

 Apatania spiculata

 Apatania stigmatella

 Apatania stylata

 Apatania subtilis

 Apatania subtilis ssp. frigoris

 Apatania sulciformis

 Apatania taiwanensis

 Apatania tavala

 Apatania tcharvakensis

 Apatania tenuispina

 Apatania theischingerorum

 Apatania tridigitulus

 Apatania trifurca

 Apatania tsudai

 Apatania ulmeri

 Apatania vepsica

 Apatania volscorum

 Apatania wallengreni

 Apatania yenchingensis

 Apatania zonella

 Apatania zonella ssp. dalecarlica

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Apataniidae


title: Laboissière-en-Santerre

text:
Laboissière-en-Santerre là một xã ở tỉnh Somme, vùng Hauts-de-France, Pháp.

Địa lý
Thị trấn này tọa lạc trên đường D68, khoảng 27 dặm Anh về phía đông nam của Amiens.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Somme

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Laboissière-en-Santerre trên trang mạng của INSEE
 Laboissière-en-Santerre trên trang mạng của Quid

Xã của Somme


title: Genevilla

text:
Genevilla là một đô thị trong tỉnh và cộng đồng tự trị Navarre, Tây Ban Nha. Đô thị này có dân số là 111 người. Đô thị nằm ở độ cao m trên mực nước biển, cách tỉnh lỵ km.

Tham khảo

Đô thị ở Navarre
Khu dân cư ở Navarre


title: Phường 10, Gò Vấp

text:
Phường 10 là một phường thuộc quận Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam.

Phường là nơi đặt trụ sở nhiều cơ quan hành chính quan trọng của quận như: Ủy ban Nhân dân và Hội đồng nhân dân.

Địa lý
Phường 10 nằm ở trung tâm quận Gò Vấp, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp Phường 7 và Phường 17 với ranh giới là đường Nguyễn Oanh
Phía tây giáp Phường 11 với ranh giới là đường Thống Nhất
Phía nam giáp quận Tân Bình, đông nam giáp Phường 3
Phía bắc giáp Phường 16 và Phường 17 với ranh giới là đường Nguyễn Văn Lượng.

Phường có diện tích 1,65 km², dân số năm 2021 là 45.872 người,  mật độ dân số đạt 27.801 người/km².

Hành chính
Phường 10 được chia thành 12 khu phố và 179 tổ dân phố.

Chú thích

Xem thêm


title: Moncofa

text:
Moncofa là một đô thị trong tỉnh Castellón, Cộng đồng Valencia, Tây Ban Nha. Đô thị Moncofa có diện tích 14,53 km², dân số theo điều tra năm 2010 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha là 6107 người. Đô thị Moncofa nằm ở khu vực có độ cao 6 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Đô thị ở Castellón


title: Semiotus imperialis

text:
Semiotus imperialis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Guerin miêu tả khoa học năm 1844.

Chú thích

Tham khảo

Semiotus


title: (31141) 1997 TN18

text:
{{DISPLAYTITLE:(31141) 1997 TN18}}(31141) 1997 TN18 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 3 tháng 10 năm 1997.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 31001–32000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1997
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Acalymma quadrivittatum

text:
Acalymma quadrivittatum là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Latreille miêu tả khoa học năm 1813.

Chú thích

Tham khảo

Acalymma


title: Navales

text:
Navales là một đô thị ở tỉnh Salamanca, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha, đô thị này có dân số 364 người.

Tham khảo

Đô thị ở Salamanca


title: 3176 Paolicchi

text:
3176 Paolicchi (1980 VR1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 13 tháng 11 năm 1980 bởi Z. Knezevic ở Piszkesteto.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 3176 Paolicchi

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1980


title: Gonomyia megarhopala

text:
Gonomyia megarhopala là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gonomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Vassimont-et-Chapelaine

text:
Vassimont-et-Chapelaine  là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 159 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Vassimontetchapelaine


title: Casaletto Lodigiano

text:
Casaletto Lodigiano là một đô thị ở tỉnh Lodi trong vùng Lombardia của Italia, cách khoảng 20 km về phía đông nam của Milano và khoảng 13 km về phía tây của Lodi. Tại thời điểm 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 2.278 người và diện tích là 9,9 km².

Đô thị Casaletto Lodigiano bao gồm các frazioni (các đơn vị trực thuộc, chủ yếu là thôn làng) Gugnano and Mairano.

Casaletto Lodigiano giáp các đô thị: Cerro al Lambro, San Zenone al Lambro, Bascapè, Salerano sul Lambro, Caselle Lurani.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Thành phố và thị trấn ở Lombardia
Đô thị tỉnh Lodi


title: Brandonvillers

text:
Brandonvillers  là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 118 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Marne


title: Lambis millepeda

text:
Lambis millepeda là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Strombidae, họ ốc nhảy.

Miêu tả

Phân bố

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1758
Lambis


title: Phúc Lâm (định hướng)

text:
Phúc Lâm có thể là tên gọi của:

Địa danh
 Xã Phúc Lâm, huyện Mỹ Đức, Hà Nội;

Đình, chùa
 Đình Phúc Lâm, tọa lạc tại số 17 phố Nguyễn Công Trứ, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội;
 Chùa Phúc Lâm (Bắc Ninh), nằm tại làng Tam Tảo, xã Phú Lâm, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh;
 Chùa Phúc Lâm (Thái Bình), nằm tại làng Đồng Đại, xã Đồng Thanh, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình;
 Chùa Phúc Lâm (Hải Phòng), chùa ở số 121 phố Dư Hàng, quận Lê Chân, Hải Phòng, chùa có tên nôm là Dư Hàng;
 Chùa Phúc Lâm (quận Tây Hồ), nằm ở số 120 đường Yên Phụ, quận Tây Hồ, Hà Nội;
 Chùa Phúc Lâm (huyện Đông Anh), nằm ở xã Mai Lâm, huyện Đông Anh, Hà Nội;
 Chùa Phúc Lâm (huyện Thanh Oai), còn gọi là chùa Dạo, nằm tại làng Dụ Tiền, xã Thanh Thùy, huyện Thanh Oai, Hà Nội.

Nhân vật
 Tên huý của vua Thuận Trị nhà Thanh (Trung Quốc).
 Phúc Lâm Công chúa, húy là Nhàn Gia, con vua Dục Đức nhà Nguyễn (Việt Nam).

Xem thêm
 Xã Phước Lâm, huyện Cần Giuộc, Long An


title: Dicranomyia nubleana

text:
Dicranomyia nubleana là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Dicranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Großenrade

text:
Großenrade là một đô thị thuộc huyện Dithmarschen, trong bang Schleswig-Holstein, nước Đức. Đô thị Großenrade có diện tích 10,4 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 522 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Dithmarschen


title: Novillard

text:
Novillard là một làng và xã tại tỉnh Territoire de Belfort, vùng Franche-Comté.

Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra nhân khẩu năm 1999, xã này có dân số 205.The estimation for 2004 was 234.

Xem thêm
Xã của tỉnh Territoire de Belfort

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Territoire de Belfort


title: Hexatoma kolthoffi

text:
Hexatoma kolthoffi là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Hexatoma
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: (35771) 1999 JE6

text:
{{DISPLAYTITLE:(35771) 1999 JE6}}

(35771) 1999 JE6 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Yoshisada Shimizu và Takeshi Urata ở Đài thiên văn Nachi-Katsuura ở Nachikatsuura, Wakayama, Nhật Bản, ngày 11 tháng 5 năm 1999.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 35001–36000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1999
Được phát hiện bởi Takeshi Urata
Được phát hiện bởi Yoshisada Shimizu
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Afranthidium guillarmodi

text:
Afranthidium guillarmodi là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Mavromoustakis mô tả khoa học năm 1951.

Chú thích

Tham khảo

Afranthidium
Động vật được mô tả năm 1951


title: Xuân Trúc

text:
Xuân Trúc là một xã thuộc huyện Ân Thi, tỉnh Hưng Yên, Việt Nam.

Địa lý
Xã Xuân Trúc nằm ở phía tây huyện Ân Thi, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp thị trấn Ân Thi và các xã Quảng Lãng, Vân Du
Phía tây giáp xã huyện Khoái Châu
Phía nam giáp các huyện Kim Động, Khoái Châu và xã Quảng Lãng
Phía bắc giáp huyện Yên Mỹ và xã Vân Du.

Xã Xuân Trúc có diện tích 7,69 km², dân số năm 2019 là 9.838 người, mật độ dân số đạt 1.279 người/km².

Hành chính
Xã Xuân Trúc được chia thành 6 thôn: Cù Tu, Trúc Đình, Trúc Nội, Trúc Lẻ, Xuân Nguyên, Tượng Cước.

Giao thông
Xã Xuân Trúc có quốc lộ 38 và tỉnh lộ 200D chạy qua.

Có đường nối hai đường cao tốc (Hà Nội-Hải Phòng & Cầu Giẽ- Ninh Bình) chạy qua địa phận Thôn Tượng Cước - Xuân Trúc.

Chú thích

Tham khảo


title: Sawang Daen Din (huyện)

text:
Sawang Daen Din () là một huyện (Amphoe) ở phía tây của tỉnh Sakon Nakhon, đông bắc Thái Lan.

Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ) là: Charoen Sin, Wanon Niwat, Phang Khon, Waritchaphum, Song Dao của tỉnh Sakon Nakhon, Chai Wan, Nong Han, Thung Fon và  Ban Dung của tỉnh Udon Thani.

Lịch sử
Tiền thân của huyện là Mueang Sawang Daen Din, which đã được chuyển thành an Amphoe trong đợt cải cách hành chính thesaphiban khoảng năm 1900.

Năm 1939, đơn vị này đã được đổi tên từ Ban Han thành Sawang Daen Din.

Hành chính
Huyện này được chia thành 16 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia ra thành 178 làng (muban). Có hai thị trấn (thesaban tambon) - Sawang Daen Din nằm trên một phần của tambon Sawang Daen Din, và Don Chiang nằm trên một phần của tambon Waeng. Có 16 Tổ chức hành chính tambon.

Các con số không có trong bảng này là tambon nay tạo thành huyện Charoen Sin.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 amphoe.com

Sawang Daen Din


title: Paracolletes submacrodontus

text:
Paracolletes submacrodontus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Rayment mô tả khoa học năm 1934.

Chú thích

Tham khảo

Paracolletes
Động vật được mô tả năm 1934


title: Surpierre

text:
Surpierre là một đô thị thuộc huyện Broye, trong bang Fribourg, Thụy Sĩ. Tháng 1 năm 2005, Surpiere được bổ sung đô thị cũ Praratoud.

Tham khảo

Đô thị của bang Fribourg


title: Chlorolepiota

text:
Chlorolepiota là một chi nấm trong họ Agaricaceae.

Các loài
 Chlorolepiota brunneotincta
 Chlorolepiota indica
 Chlorolepiota mahabaleshwarensis

Tham khảo

Liên kết ngoài
Index Fungorum

Agaricaceae


title: Villalcón

text:
Villalcón là một đô thị trong tỉnh Palencia, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 82 người.

Tham khảo

Đô thị ở Palencia


title: Gesualdo, Campania

text:
Gesualdo (AV) là một đô thị (comune) thuộc tỉnh Avellino trong vùng Campania của Ý. Gesualdo (AV) có diện tích km2, dân số là người (thời điểm ngày 1/5/2009).

Tham khảo

Đô thị tỉnh Avellino
Thành phố và thị trấn ở Campania


title: Centris semicaerulea

text:
Centris semicaerulea là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1874.

Chú thích

Tham khảo

Centris
Động vật được mô tả năm 1874