title: Trịnh–Nguyễn phân tranh

text:
Trịnh–Nguyễn phân tranh (chữ Hán: 鄭阮紛爭) là thời kỳ phân chia lãnh thổ giữa chế độ "vua Lê chúa Trịnh" ở phía Bắc sông Gianh (Đàng Ngoài) và chúa Nguyễn cai trị ở miền Nam (Đàng Trong), mở đầu khi Trịnh Tráng đem quân đánh Nguyễn Phúc Nguyên năm 1627 và kết thúc vào năm 1777 khi chúa Nguyễn sụp đổ.

Ban đầu, cả thế lực họ Trịnh và họ Nguyễn đều mang khẩu hiệu "phù Lê diệt Mạc" để lấy lòng thiên hạ và thề trung thành với triều Hậu Lê. Sau khi nhà Mạc đã bị đánh đổ, trên danh nghĩa, cả Chúa Trịnh và Chúa Nguyễn đều là 2 vị bề tôi của nhà Hậu Lê, cả Đàng Trong lẫn Đàng Ngoài đều là lãnh thổ của nhà Lê. Nhưng trên thực tế thì cả hai tập đoàn phong kiến này đều tạo thế lực cát cứ cho riêng mình như 2 nước riêng biệt, vua nhà Hậu Lê đã không còn thực quyền nên không ngăn chặn được sự phân tranh giữa hai họ Trịnh–Nguyễn. Nước Đại Việt trong giai đoạn này bị chia cắt khoảng 150 năm.

Bối cảnh

Năm 1527, Mạc Đăng Dung cướp ngôi nhà Hậu Lê lập ra nhà Mạc. Năm 1533, tướng cũ của nhà Lê là Nguyễn Kim lập con vua Lê Chiêu Tông lên ngôi, tức là Lê Trang Tông. Năm 1545, Nguyễn Kim bị sát hại, con rể là Trịnh Kiểm lên thay. Để nắm trọn binh quyền, Trịnh Kiểm đầu độc giết con cả của Nguyễn Kim là Nguyễn Uông. Em của ông là Nguyễn Hoàng lo sợ bị anh rể hại, nên nghe theo lời khuyên của Nguyễn Bỉnh Khiêm, xin vào trấn thủ Thuận Hóa. Trịnh Kiểm cho rằng đất ấy là nơi xa xôi, hoang vu nên đồng ý cho đi, với hy vọng rằng khi đụng độ với quân nhà Mạc, Nguyễn Hoàng sẽ bị giết chết dưới tay chúng. Tuy nhiên, ngạc nhiên thay, Nguyễn Hoàng không những đánh bại được quân nhà Mạc, mà lại còn lấy được lòng dân Thuận Hóa nữa.

Mải đối phó với nhà Mạc ở phương bắc, Trịnh Kiểm cho Nguyễn Hoàng kiêm trấn thủ luôn Quảng Nam. Năm 1570, Trịnh Kiểm chết, con cả là Trịnh Cối lên thay. Cối không màng chính sự, bị em là Trịnh Tùng đoạt quyền. Cối cùng đường đầu hàng nhà Mạc và chết già ở đất Bắc.

Trịnh Tùng nắm đại quyền, thao túng triều đình, cho người ám sát vua Lê Anh Tông lập vua nhỏ là Thế Tông. Năm 1592, Trịnh Tùng đánh chiếm được Thăng Long, đuổi họ Mạc chạy lên Cao Bằng. Khi rước được vua Lê về kinh thành, Trịnh Tùng bắt đầu tính tới người cậu Nguyễn Hoàng ở phuơng nam.

Chiến tranh ngầm
Cuộc chiến Trịnh–Nguyễn thực sự diễn ra từ năm 1627 nhưng đó là chỉ tính về mặt quân sự. Nếu tính cả trên mặt trận ngoại giao, xung đột giữa hai bên đã nổ ra từ nhiều năm trước.

Nguyễn Hoàng trốn về Nam

Năm 1593, Trịnh Tùng triệu Nguyễn Hoàng ra Bắc với lý do để cùng đánh tàn dư họ Mạc còn tản mát ở Bắc bộ. Hoàng vâng lệnh mang quân ra bắc, phá tan quân Mạc ở Hà Trung và Sơn Nam, sau đó được Tùng giao trách nhiệm trấn giữ Sơn Nam.

Nguyễn Hoàng đóng quân ở Sơn Nam được 8 năm cố tìm cách thoát về nam. Năm 1600, nhân họ Mạc nổi dậy, Hoàng ngầm xúi giục các hàng tướng Mạc cũ là Phan Ngạn, Bùi Văn Khuê, Ngô Đình Nga nổi loạn để lấy cớ đi dẹp. Trịnh Tùng mải đối phó họ Mạc ở Cao Bằng, họ Vũ ở Tuyên Quang (tức Chúa Bầu) nên đồng ý cho Nguyễn Hoàng đi dẹp. Hoàng nhân cơ hội đó chạy thẳng ra biển đi thoát về nam.

Thấy Nguyễn Hoàng trốn thoát, Trịnh Tùng sai người cầm thư vào nam dụ ra lần nữa nhưng Hoàng không ra, sau đó lại bỏ không nộp thuế đều đặn cho miền bắc. Để xoa dịu tình hình, Hoàng gả con gái là Ngọc Tú cho con Tùng là Tráng (tức là cháu lấy cô).

"Ta không nhận sắc"
Năm 1613, Nguyễn Hoàng qua đời, người con trai thứ 6 là Nguyễn Phúc Nguyên lên thay, tức là Sãi vương (hay chúa Sãi). Năm 1623, Bình An Vương Trịnh Tùng qua đời, con là Trịnh Tráng lên thay, tức là Thanh Đô Vương.

Sử sách nhà Nguyễn chép rằng, năm 1627, lấy cớ Nguyễn Phúc Nguyên bỏ không nộp thuế cho vua Lê, Trịnh Tráng làm sắc đứng tên vua Lê gửi trách Nguyễn, đòi đích thân hoặc sai con tải thuế ra bắc. Theo kế của mưu sĩ Đào Duy Từ, Phúc Nguyên một mặt lo tăng cường phòng thủ, một mặt tìm cách trả lại sắc thư.

Theo giai thoại, vì lực lượng yếu không thể ra mặt trả sắc thư cho chúa Trịnh, chúa Nguyễn sai đúc mâm hai đáy, để sắc thư kèm theo một bài thơ do Đào Duy Từ viết, cho vào đáy dưới, bên trên để vàng bạc, rồi sai Văn Khuông mang ra bắc tạ với chúa Trịnh. Khuông dâng mâm lên chúa Trịnh rồi giả cách về công quán nghỉ, trốn luôn về nam. Phía Trịnh phát giác mâm hai đáy bèn mở ra, bên trong có tờ sắc thư và một bài thơ chữ Hán như sau:

Âm Hán-Việt:

Các bầy tôi dưới quyền chúa Trịnh không giải được nghĩa bài thơ. Mãi sau Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan mới giải được nghĩa rằng:

Câu đầu ý là chữ "mâu" (矛) bỏ nét phẩy. Chữ "mâu" không có nét phẩy thì thành ra chữ "dư" (予), nghĩa là "ta", "tôi".
Câu thứ hai ý là chữ "mịch" (覔) bỏ chữ "kiến" (見). Chữ "mịch" sau khi bỏ chữ "kiến" thì còn lại chữ "bất" (不), nghĩa là "không".
Câu thứ ba ý là chữ "ái" (愛) bỏ chữ "tâm" 心. Chữ "ái" không có chữ "tâm" thì thành ra chữ "thụ" (受), nghĩa là "nhận".
Câu cuối ý là chữ "lai"(來) ghép với chữ "lực" (力). Chữ "lai" đem ghép với chữ "lực" thì thành chữ "sắc" (勑).

Ẩn ý của bài thơ này là "dư bất thụ sắc" (予不受勑), nghĩa là "Ta không nhận sắc".

Theo sử sách nhà Nguyễn, sau khi hiểu được nghĩa bài thơ, nhận ra câu trả lời ngang ngạnh của Nguyễn Phúc Nguyên, Trịnh Tráng tức giận quyết định khởi đại binh vào nam. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu đều cho rằng điều này không phải là sự thật. Trên thực tế, người giải được bài thơ của Đào Duy Từ là Phùng Khắc Khoan đã mất từ năm 1613, trước đó 14 năm rồi. Không những thế, trong chính cuốn sử biên niên Đại Nam thực lục của nhà Nguyễn cũng chép rằng, sau khi Văn Khuông dâng mâm xong trốn về, tướng Nguyễn đóng ở biên giới đã chủ động đánh lấn sang đất Trịnh gây hấn trước, do đó Trịnh Tráng mới động binh vào nam, dẫn tới cuộc đại chiến đầu tiên giữa Trịnh và Nguyễn.

Sau này, các sử gia hiện đại tìm ra rằng chân tướng của sự việc này không giống những gì sử nhà Nguyễn chép. Chiếc mâm đồng hai đáy và bài thơ mà Đào Duy Từ dụng tâm khổ trí làm ra thì có thể có, nhưng thực ra phía Trịnh đã không phát giác ra cái mâm có hai đáy và do đó chúa Trịnh không phải tức giận về bài thơ này. Nhà Nguyễn muốn cha ông mình – chúa Sãi – đấm được họ Trịnh một cú đòn ngoại giao ngoạn mục, nhưng trên thực tế quả đấm đó "chỉ trúng vào không khí". Các sử gia nhà Nguyễn đã sơ hở khi ghi rằng Trạng Bùng làm người giải bài thơ của mưu sĩ họ Đào, nhưng lại quên rằng lúc đó Trạng Bùng đã qua đời từ lâu (ông qua đời năm 1613). Theo các nhà nghiên cứu, việc chúa Nguyễn tiếp tục không nộp thuế, cũng không ra nộp mình và cũng không sai con ra nhận sắc lệnh của vua Lê (chúa Trịnh nhân danh), rồi họ Nguyễn chủ động gây hấn mới là lý do để Trịnh Tráng khởi binh.

Chiến tranh 1627-1672

Cuộc chiến đầu tiên 1627

Tháng 3 năm 1627, Trịnh Tráng khởi 20 vạn đại quân thủy bộ vào nam, cùng các tướng Nguyễn Khải, Lê Khuê chia làm hai đạo tiến vào, hội binh ở cửa Nhật Lệ. Phía Nguyễn cử các tướng Nguyễn Hữu Dật, Nguyễn Vệ, Nguyễn Phúc Trung đón đánh.

Quân Trịnh chủ động tấn công nhưng không chọc thủng được tuyến phòng thủ của quân Nguyễn. Phía Nguyễn có lợi thế là đại bác kiểu Bồ Đào Nha nên làm quân Trịnh sợ chạy dạt. Hai tướng Trịnh là Nguyễn Khải và Lê Khuê đều thua chạy.

Trong lúc hai bên tiếp tục giằng co thì Nguyễn Hữu Dật phao tin ở miền bắc, Trịnh Gia và Trịnh Nhạc âm mưu làm phản. Trịnh Tráng nghi ngờ vội thu quân về bắc.

Quân Trịnh rút về, Nguyễn Phúc Nguyên theo kế của Đào Duy Từ gấp rút xây lũy Trường Dục (Lũy Thầy) để phòng thủ.

Năm 1631, con trưởng chúa Nguyên là thế tử Kỳ chết, con thứ hai là Lan được lập làm thế tử, con thứ tư là Anh ra thay Kỳ trấn giữ Quảng Nam. Anh bất mãn không được làm thế tử, mưu thông đồng với chúa Trịnh, bèn viết thư hẹn làm nội ứng cho Trịnh Tráng.

Quân Trịnh Nam tiến lần thứ hai 1633
Năm 1633, Trịnh Tráng khởi binh nam tiến lần thứ hai, đóng ở cửa Nhật Lệ. Chúa Nguyễn cử Nguyễn Hữu Dật, Nguyễn Hữu Tiến làm tướng ra đánh. Trịnh Tráng đang đợi suốt hơn 10 hôm không thấy hiệu làm nội ứng của Anh thì bị quân Nguyễn đánh úp, quân Trịnh hoảng loạn tan vỡ bỏ chạy. Trịnh Tráng rút về bắc, để lại con rể là Nguyễn Khắc Liệt trấn thủ châu Bắc Bố Chính.

Chiến sự 1634-1642
Năm 1634, Đào Duy Từ chết, năm sau Nguyễn Phúc Nguyên chết, thế tử Lan lên thay, tức là Thượng vương.

Năm 1635, Tôn Thất Anh là em của Nguyễn Phúc Lan đang là Trấn thủ Quảng Nam, nghe tin anh lên ngôi liền bí mật đầu hàng chúa Trịnh, cho đắp lũy Cu Đê để cố thủ, bày thủy quân ở Đà Nẵng chống lại chúa. Chúa cho mời chú của mình là Tường Quận công Nguyễn Phúc Khê vào bàn. Ông Khê cứng rắn, quyết đánh không nhân nhượng, xin ông đặt phép nước lên tình nhà rồi cùng Nguyễn Phúc Yên kéo quân vào đánh, bắt được Anh rồi đem giết đi.

Năm 1637, Thượng vương Lan sai Nguyễn Đình Hùng mang quân đánh úp chiếm Nam Bố Chính, giết tướng trấn thủ là Nguyễn Tịch.

Quân Nguyễn đánh ra Bố Chính
Năm 1640, tướng Trịnh là Nguyễn Khắc Liệt mang quân đánh phá Nam Bố Chính rồi rút về. Chúa Nguyễn theo kế phản gián của Nguyễn Hữu Dật, viết thư cho Trịnh Tráng nói Liệt mưu thông đồng với chúa Nguyễn nên mặt ngoài gây chiến mà bên trong muốn hàng. Mặt khác, Nguyễn Phúc Lan thúc quân đánh Khắc Liệt. Khắc Liệt thua chạy, viết thư cầu cứu. Trịnh Tráng tin lời gièm của bên Nguyễn nên khi Liệt xin viện binh, Tráng điều Trịnh Kiều mang quân vào cứu, thực ra là để thay Liệt.

Kiều theo lệnh đến nơi nhưng không cứu Liệt mà chặn đường bắt Liệt mang về nộp chúa Trịnh, do đó quân Nguyễn nhân thời cơ đánh chiếm luôn Bắc Bố Chính vào tháng 6 năm 1640. Nguyễn Khắc Liệt bị Trịnh Tráng xử tử.

Quân Trịnh Nam tiến lần ba 1643
Tháng 2 năm 1643, Trịnh Tráng điều quân vào nam đánh Nam Bố Chính. Chúa Trịnh cử hai con là Tạc và Lệ đi tiên phong, cùng các tướng Phạm Công Trứ, Nguyễn Danh Thọ, Nguyễn Quang Minh.

Quân Trịnh ồ ạt tiến công giết chết tướng Nguyễn là Bùi Công Thắng, chiếm lại Bắc Bố Chính, tiến lên đóng ở cửa Nhật Lệ. Sau khi hai con ra quân được một tháng, chúa Trịnh rước vua Lê Thần Tông cùng đi nam chinh. Tháng 4, chúa Trịnh sai Trịnh Đào đánh lũy Trung Hòa. Quân Nguyễn phòng thủ vững chắc, Trịnh Đào không hạ được lũy.  Hai bên đối trận chưa phân thắng bại, gặp lúc mùa hè, khí hậu oi bức, quân Trịnh bị bệnh nhiều nên Trịnh Tráng đành ra lệnh lui quân.

Thủy chiến cảng Eo

Tháng 6 năm 1643, theo đề nghị của chúa Trịnh, ba tàu chiến Hà Lan (trước gọi là Hòa Lan) là Wojdenes (De Wijdeness), Waterhond và Vos tiến vào cửa Thuận An đánh chúa Nguyễn. Thế tử Nguyễn Phúc Tần chưa được lệnh của cha vẫn mang quân ra nghênh chiến, làm một tàu của Hà Lan bị va phải đá ngầm rồi chìm, chiếc chỉ huy bị quân Nguyễn vây chặt nên thuyền trưởng phải tự đốt tàu, chiếc còn lại chạy thoát được.

Nam tiến lần thứ tư 1648
Tháng 2 âm lịch năm 1648, Trịnh Tráng sai Lê Văn Hiểu khởi binh nam tiến lần thứ tư, dẫn bộ binh đánh Nam Bố Chính, còn thủy quân đánh cửa Nhật Lệ. Cha con Trương Phúc Phấn cố thủ ở lũy Trường Dục, quân Trịnh đánh không hạ được.

Thế tử Tần mang quân cứu viện ra Quảng Bình, chia quân thủy phục ở sông Cẩm La, sai Nguyễn Hữu Tiến mang quân đánh úp quân Trịnh lúc nửa đêm. Quân Trịnh thua lớn, bị thủy quân Nguyễn chặn đánh chạy đến tận sông Gianh.

Tháng 3 năm 1648, quân Nguyễn định vượt sông Gianh đánh ra Bắc Bố Chính thì nghe tin chúa Nguyễn ngã bệnh chết trên thuyền trên đường về Thuận Hóa nên phải lui binh. Con chúa Lan là Nguyễn Phúc Tần lên thay, tức là Hiền vương.

Trịnh Tráng lui binh, sai Lê Văn Hiểu giữ Hà Trung, Lê Hữu Đức đóng ở Hoành Sơn, Phạm Tất Toàn giữ Bắc Bố Chính.

Đại chiến 1655 – 1660: Giằng co ở Nghệ An
Cuộc chiến lần thứ năm là cuộc chiến dài nhất, lớn nhất trong cuộc xung đột Trịnh - Nguyễn và là lần duy nhất quân Nguyễn chủ động đánh ra bắc.

Quân nam chiếm 7 huyện Nghệ An
Tháng 4 năm 1655, chúa Nguyễn sai Nguyễn Hữu Tiến, Nguyễn Hữu Dật mang quân vượt sông Gianh đánh Bắc Bố Chính. Tướng Trịnh là Phạm Tất Toàn đầu hàng. Tiến và Dật thừa thắng tiến lên đánh Hoành Sơn, Lê Hữu Đức thua chạy. Tiến và Dật đánh luôn Hà Trung, Lê Văn Hiểu thua chạy nốt, cùng Đức lui về giữ An Trường (Nghệ An).

Trịnh Tráng thấy các tướng thua luôn, sai Trịnh Thượng làm thống lĩnh mang quân vào nam, triệu các tướng cũ về. Lê Văn Hiểu bị thương, nửa đường chết, còn Đức bị giáng chức.

Trịnh Thượng lãnh binh, tiến quân bộ vào huyện Kỳ Hoa, chia quân thủy tiến đến cửa Kỳ La. Hữu Tiến rút về nam sông Gianh. Trịnh Thượng thấy địch vô cớ rút, biết có mưu nhử nên không đuổi, đóng lại Lạc Xuyên, chia quân ra giữ Hà Trung. Hữu Tiến, Hữu Dật thấy địch không đuổi, liền chia quân thủy bộ đánh ra. Quân Trịnh hai cánh đều thua, quân thủy bỏ Kỳ La về Châu Nhai, quân bộ bỏ Lạc Xuyên về giữ An Trường. Thế là 7 huyện Nghệ An ở phía nam sông Lam là Kỳ Hoa, Thạch Hà, Thiên Lộc, Nghi Xuân, La Sơn, Hương Sơn, Thanh Chương về tay chúa Nguyễn.

Trịnh Toàn cầm quân
Trịnh Tráng giáng chức Thượng rồi cử con là Trịnh Tạc vào làm Thống lĩnh. Hữu Tiến thấy viện binh Trịnh bèn lui về giữ Hà Trung. Gặp lúc họ Mạc phía bắc quấy rối, Trịnh Tạc phải rút về bắc, để Đào Quang Nhiêu ở lại đóng ở An Trường, Vũ Văn Thiêm lãnh thủy quân đóng ở Khu Độc; Thân Văn Quang và Mẫn Văn Liên đóng ở Tiếp Vũ.

Năm 1656, Hữu Tiến đánh Tiếp Vũ, Quang và Liên bỏ chạy. Hữu Dật phá tan thủy quân của Văn Thiêm, Thiêm cũng chạy. Quân Nguyễn hợp lại đụng Đào Quang Nhiêu, Nhiêu bại trận chạy về giữ An Trường.

Trịnh Tráng bèn cử con út là Trịnh Toàn vào cứu viện. Toàn đốc quân tiến đến Thạch Hà, sai Nhiêu và Dương Hồ tiến lên đóng ở Đại Nại và Hương Bộc, Văn Thiêm tiến lên cửa Châu Nhai (cửa khẩu sông Lam). Hữu Dật sai Nguyễn Cửu Kiều một lần nữa đánh tan Văn Thiêm, Thiêm lại bỏ chạy. Dật sang bờ sông Lam hợp binh với Kiều kéo đến Đại Nại. Quân bộ của Hữu Tiến đánh Nhiêu ở Hương Bộc, Trịnh Toàn mang quân đến cứu, đánh bại quân Nguyễn. Sau đó Toàn lại sang đánh quân Nguyễn ở Đại Nại, giết chết Cửu Kiều, quân Nguyễn thua to, chạy về Hà Trung. Toàn và Nhiêu cùng đuổi đến Tam Lộng lại bị Tiến và Dật đánh bại, phải rút về An Trường.

Sách Việt Nam sử lược mô tả trận này hai bên có thắng có thua, sách Đại Việt Sử ký Toàn thư của Lê - Trịnh mô tả trận này quân Trịnh thắng lớn, ngược lại sách Đại Nam thực lục tiền biên của nhà Nguyễn soạn sau này lại mô tả trận này quân Nguyễn thắng. Các nhà nghiên cứu thống nhất với Việt Nam sử lược rằng hai bên có thắng có thua: sau trận thắng đầu quân Trịnh bị thua, nếu không đang đà thắng lợi phải tiến lên chứ không thể lui về giữ An Trường.

Trịnh Tráng bệnh nặng, thế tử Trịnh Tạc cầm quyền điều hành. Thấy Trịnh Toàn rất có uy tín với quân sĩ, Trịnh Tạc lo lắng. Tạc sai con là Căn mang quân vào Nghệ An, tiếng là tăng viện nhưng để kìm chế Trịnh Toàn. Tháng 4 năm 1657, Trịnh Tráng chết, Tây Định vương Trịnh Tạc lên thay. Biết anh em chúa Trịnh bất hòa, chúa Nguyễn sai người đến dụ nhưng Toàn cự tuyệt. Chúa Trịnh cử Trịnh Căn thay Toàn làm Thống lĩnh, triệu Toàn về kinh. Thủ hạ của Toàn một số người sang với Trịnh Căn, một số hàng Nguyễn. Toàn về kinh, chúa Trịnh lấy cớ trách Toàn không chịu tang cha rồi giam vào ngục và giết đi.

Trịnh Căn lãnh binh
Tháng 6 năm 1657, Trịnh Căn chia quân sai Hoàng Thể Giao, Lê Thì Hiến và Trịnh Thế Công vượt sông Lam đánh tướng Nguyễn là Tống Hữu Đại ở huyện Thanh Chương. Do có người tiết lộ, Hữu Tiến biết trước phòng bị nên quân Trịnh bị thua rút về bờ bắc sông Lam.

Hai bên tạm hưu chiến cầm cự ở sông Lam, chỉ giao tranh những trận nhỏ. Tháng 6 năm 1658, tù trưởng Lang Công Chấn ở Quỳnh Lưu theo Nguyễn, mang quân đánh Trịnh, bị quân Trịnh đánh bại bắt được giải về Thăng Long. Tháng 7, quân Nguyễn vượt sông Lam thắng được Nguyễn Hữu Tá ở huyện Hưng Nguyên nhưng bị Lê Thì Hiến đánh bại phải rút về. Tháng 12, quân Trịnh đánh huyện Hương Sơn, thắng quân Nguyễn. Tháng 8 năm 1660, quân Trịnh lại đánh Nghi Xuân bị bại trận.

Chiến tranh hậu phương
Trong khi ngoài mặt trận diễn ra các trận đánh lẻ tẻ thì phía trong mỗi bên đều lo củng cố hậu phương. Hữu Dật nhân lúc ngưng chiến tung gián điệp ra bắc dụ Phạm Hữu Lễ trấn thủ Sơn Tây, Văn Dũ trấn thủ Hải Dương làm phản Trịnh, lại hẹn họ Vũ ở Tuyên Quang và họ Mạc ở Cao Bằng cùng nổi dậy. Tuy nhiên do lực lượng các cánh này đều yếu, nhất là hai cánh Vũ, Mạc đều có ý đồ riêng. Tất cả có ý chờ quân Nguyễn vượt sông Lam, bắc tiến thật gấp mới ra mặt. Trong khi đó, quân Nguyễn cũng không hùng hậu, đi đánh xa lâu ngày đã mệt, cũng có ý chờ miền bắc có biến mới dám đánh lớn. Hai bên dùng dằng chờ nhau. Chúa Trịnh biết Hữu Lễ thông đồng với Nguyễn bèn dụ và giết chết. Ngoài biên cương, Trịnh Căn cũng cầm quân rất nghiêm, xử tử tướng Hoàng Nghĩa Chấn vì đố kỵ không tiếp ứng cho Đào Quang Nhiêu, sau đó lại giết Nguyễn Đức Dương vì bán trộm lương cho quân Nguyễn. Bên kia, Hữu Dật cũng giết hàng tướng Phạm Tất Toàn vì có ý về bắc.

Các tướng Nguyễn nảy sinh mâu thuẫn. Hữu Tiến và thuộc tướng ghét Hữu Dật vì Dật được chúa Nguyễn tin yêu hơn. Trịnh Căn nhân đó sai người mang vàng đến dụ nhưng Dật không nghe, báo hết cho chúa Nguyễn biết.

Trịnh Căn thu hồi đất cũ
Tháng 9 năm 1660, Trịnh Căn chia quân, sai Hoàng Nghĩa Giao và Lê Thì Hiến đang đêm vượt sông Lam đánh Lận Sơn. Cánh quân của Giao đến Lận Sơn bị Nguyễn Hữu Dật vây ngặt, mấy thuộc tướng tử trận. Trịnh Căn thấy vậy mang quân bộ đến cứu Giao, lại điều quân thủy tiến lên áp sát quân Nguyễn mà bắn, đánh tan Dật, Dật thua chạy về Khu Độc. Cánh quân của Thì Hiến và Mẫn Văn Liên đụng độ Nguyễn Hữu Tiến ở Tả Ao, tuy Liên bị tử trận nhưng quân Trịnh phá được lũy, đánh bại được Hữu Tiến. Tiến phải rút về Nghi Xuân.

Nguyễn Phúc Tần mang quân tiếp ứng, đóng ở Quảng Bình. Hữu Dật muốn khoe công với chúa bèn lẻn về ra mắt Tần, thuật chuyện các chiến công vừa lập ngoài mặt trận. Tần ban cho Dật thanh bảo kiếm và sai quay lại đánh tiếp. Tiến nghe tin đó càng ghét Dật. Nhân lúc quân mới hàng ở Nghệ An bỏ trốn nhiều, tướng sĩ Nguyễn đều ngã lòng, Tiến bàn rút lui, chỉ có Dật không nghe.

Chúa Trịnh tăng viện cho Trịnh Căn. Tháng 11 năm 1660, biết bên Nguyễn các tướng bất hòa, quân lại bỏ trốn, Trịnh Căn sai Lê Thì Hiến và Lê Sĩ Triệt đánh huyện Nghi Xuân, Hoàng Nghĩa Giao và Nguyễn Năng Thiệu đánh huyện Thiên Lộc, phá tan quân Nguyễn. Quân Trịnh lấy lại 7 huyện ở Nghệ An mất từ năm 1655.

Hữu Tiến thua trận buộc phải rút quân, nhưng vì ghét Dật nên giả cách hạ lệnh đánh An Trường và bí mật rút về Nam Bố Chính mà không báo cho Dật biết. Quân Trịnh đang đà thắng, sang sông đánh Khu Độc. Dật biết tin Tiến rút rồi, bèn làm nghi binh khiến quân Trịnh không dám đuổi gắt. Về đến Hoành Sơn, Dật gặp Tiến, vừa lúc Trịnh Căn thúc quân đuổi tới, hai bên giao tranh ác liệt và cùng thiệt hại lớn.

Hai bên bèn hưu chiến, Trịnh Căn lui về giữ Kỳ Hoa, Hữu Tiến giữ Nhật Lệ, Hữu Dật giữ Đông Cao. Trịnh Căn sai Đào Quang Nhiêu trấn thủ Nghệ An kiêm Bắc Bố Chính, còn mình rút về bắc.

Cuộc chiến thứ sáu 1661–1662
Sau 1 năm nghỉ binh, nhân vừa thắng quân Nguyễn, tháng 10 năm 1661, Trịnh Tạc mang vua Lê Thần Tông cử đại binh vào nam, cử Trịnh Căn làm thống lĩnh cùng các tướng Hoàng Thể Giao, Đào Quang Nhiêu, Lê Thì Hiến vượt sông Gianh.

Nguyễn Hữu Dật trấn thủ Nam Bố Chính chia quân đắp lũy thế thủ, quân Trịnh đánh mấy tháng không hạ được. Tháng 3 năm 1662, quân viễn chinh mệt mỏi, lương hết, chúa Trịnh bèn rút quân về bắc. Hữu Dật đuổi theo đến sông Gianh rồi rút về.

Cuộc chiến thứ bảy 1672
Vua Lê Thần Tông rồi Lê Huyền Tông qua đời, Lê Gia Tông lên ngôi. Sau khi dứt được họ Mạc ở Cao Bằng (1667), năm 1672, chúa Trịnh lại cử binh nam tiến, sai Trịnh Căn lĩnh thủy binh, Lê Thì Hiến lĩnh bộ binh.

Bên Nguyễn năm 1666, Nguyễn Hữu Tiến chết. Chúa Nguyễn cử em là Hiệp làm chủ tướng cùng Hữu Dật và Nguyễn Mỹ Đức ra chống cự, tự chúa Nguyễn ra tiếp ứng. Quân Trịnh hăng hái đánh lũy Trấn Ninh mấy lần suýt hạ được nhưng Hữu Dật cố sức chống đỡ. Quân Trịnh đánh mãi không thắng phải rút về Bắc Bố Chính, Trịnh Căn lại bị ốm nên Trịnh Tạc rút đại quân về kinh, cử Lê Thì Hiến, Lê Sĩ Triệt ở lại trấn thủ.

Chia đôi đất nước
Trước sau trong 46 năm ròng rã, hai bên Trịnh–Nguyễn đánh nhau lớn 7 lần và một số lần đánh nhau quy mô nhỏ hơn. Chiến trường chủ yếu ở hai bờ sông Gianh, vùng Nghệ An, Hà Tĩnh và Quảng Bình ngày nay.

Hai bên đều có lợi thế và nhược điểm nên không thể tiêu diệt được nhau, tuy cùng mang khẩu hiệu "Phù Lê". Sau nhiều năm giao chiến, cả hai bên đều kiệt quệ về sức người sức của nên phải chấp nhận đình chiến, chia cắt lâu dài. Sông Gianh, sử sách hay gọi là Linh Giang, trở thành ranh giới chia nước Đại Việt thành Đàng Trong và Đàng Ngoài.

Họ Trịnh không thể tiến vào chiếm Thuận Hóa nên tập trung diệt tàn dư nhà Mạc ở Cao Bằng (1677), dứt họ Vũ ở Tuyên Quang (1699), củng cố địa bàn Bắc Bộ. Họ Nguyễn không thể ra Thăng Long nên dồn sức diệt Chiêm Thành, lấn sang Chân Lạp để mở mang bờ cõi vốn nhỏ hẹp về phía nam. Hai bên đều có những chúa cai trị giỏi nên ổn định được lãnh thổ suốt hơn 100 năm.

Cuộc chiến cuối cùng 1774-1775

Quân Trịnh lại nam tiến
100 năm sau khi đình chiến, có một biến cố lớn ở Đàng Trong làm xáo trộn cả Nam Hà lẫn Bắc Hà. Ba anh em Tây Sơn nổi dậy khởi nghĩa nhân lúc chính quyền họ Nguyễn lục đục rơi vào tay quyền thần Trương Phúc Loan. Khi thủ lĩnh Tây Sơn là Nguyễn Nhạc làm chủ được Nam Trung Bộ thì họ Trịnh nhận thấy thời cơ tiêu diệt họ Nguyễn đã đến.

Đầu tiên dùng danh nghĩa đánh Tây Sơn giúp Chúa Nguyễn, tháng 9 âm lịch năm 1774, chúa Tĩnh Đô vương Trịnh Sâm cử lão tướng Việp quận công Hoàng Ngũ Phúc (thường gọi là quận Việp) làm Bình nam thượng tướng quân, Bùi Thế Đạt làm phó tướng mang 36.000 quân nam tiến.

Quân Trịnh tiến tới địa giới Bắc Bố Chính, tướng Nguyễn là Trần Giai chạy sang đầu hàng, làm hướng đạo cho quân Trịnh. Hoàng Ngũ Phúc vượt sông Gianh. Chúa Nguyễn biết ý Trịnh muốn đánh chiếm nên điều quân kháng cự.

Quận Việp đánh chiếm Phú Xuân
Được sứ giả họ Nguyễn là Kiêm Long gợi ý, Hoàng Ngũ Phúc sai Hoàng Đình Thể tiến đánh lũy Trấn Ninh. Các tướng Nguyễn làm nội ứng mở cửa đầu hàng. Quân Trịnh chiếm được Quảng Bình.

Tháng 11 năm 1774, Trịnh Sâm tự cầm thủy quân vào Nghệ An làm thanh viện cho quận Việp. Quận Việp đánh Lưu Đồn, thống suất bên Nguyễn là Tống Hữu Trường bỏ chạy. Quận Việp tiến đến Hồ Xá dùng chiêu bài khác, lấy cớ trừng phạt Trương Phúc Loan chuyên quyền để nam tiến tiếp.

Quân Nguyễn yếu thế không chống nổi, Định vương Nguyễn Phúc Thuần phải trói Trương Phúc Loan nộp quân Trịnh. Giết Loan rồi, Hoàng Ngũ Phúc lại dùng lý do giúp Nguyễn đánh Tây Sơn để tiến vào Phú Xuân hội binh. Chúa Nguyễn sai các tướng trá hàng để quấy rối Quảng Bình, Bố Chính sau lưng quân Trịnh, nhưng các cánh quân đó bị quân Trịnh nhanh chóng phá tan. Chúa Nguyễn điều Tôn Thất Chí, Nguyễn Văn Chính ra đánh đều bị quận Việp đánh bại. Quận Việp sai Hoàng Đình Thể, Hoàng Nghĩa Phác theo đường núi qua thác Trầm Ma đánh tan quân Nguyễn, giết chết Chính.

Đầu năm 1775 quân Trịnh tiến vào Phú Xuân. Chúa Nguyễn không chống nổi phải bỏ chạy vào Quảng Nam. Quân Trịnh chiếm toàn bộ Thuận Hóa.

Tây Sơn tạm thời theo Trịnh

Nguyễn Nhạc nhân chúa Nguyễn bỏ chạy vào Quảng Nam bèn mang quân hai đường thủy bộ ra đánh. Nguyễn Phúc Thuần vội bỏ Quảng Nam theo đường biển trốn vào Gia Định, để lại Nguyễn Phúc Dương.

Tháng 2 năm 1775, Trịnh Sâm từ Hà Trung trở về kinh, hạ lệnh cho quận Việp đánh Quảng Nam. Quân Tây Sơn cũng tiến ra, lùng bắt được Phúc Dương. Tháng 4, quân Trịnh vượt đèo Hải Vân và đụng độ với quân Tây Sơn. Hoàng Ngũ Phúc đang đà thắng lợi, sai Hoàng Đình Thể, Hoàng Phùng Cơ đánh bại quân Tây Sơn ở Cẩm Sa. Nguyễn Nhạc phải rút quân về Quy Nhơn.

Nhân lúc Nguyễn Nhạc thua trận, tướng Nguyễn là Tống Phúc Hiệp từ Bình Khang đánh ra Phú Yên, quân Tây Sơn lại thua phải co về Quy Nhơn. Tình thế của Nguyễn Nhạc rất nguy ngập, bèn sai người đến chỗ Hoàng Ngũ Phúc xin đầu hàng và làm tiên phong cho chúa Trịnh để đánh chúa Nguyễn. Quân Trịnh đi xa bấy giờ đã mệt mỏi, quân sĩ nhớ nhà, Hoàng Ngũ Phúc cũng muốn mượn sức Tây Sơn diệt họ Nguyễn nên nhân danh chúa Trịnh cho Nguyễn Nhạc hàng, sai Nguyễn Hữu Chỉnh đem sắc, ấn, cờ đến phong Nguyễn Nhạc làm "Tây Sơn trưởng hiệu tráng tiết tướng quân".

Tuy thế, quận Việp lão luyện vẫn không lui quân, đóng sát địa giới Quảng Ngãi, định chờ nếu Tây Sơn bại trận sẽ tiến vào chiếm Quảng Ngãi và Quy Nhơn. Nhân lúc Tây Sơn mang quân vào đánh Phú Yên, quận Việp liền lấn tới đóng quân ở Chu Ổ thuộc Quảng Ngãi.

Thịnh quá hóa suy, suy quá lại thịnh

Tháng 7 năm 1775, nghe tin Nguyễn Huệ thắng quân Nguyễn chiếm lại Phú Yên, quận Việp án binh lại. Theo yêu cầu của Nguyễn Nhạc, quận Việp phong chức cho Nguyễn Huệ làm "Tây Sơn hiệu tiền tướng quân". Ít lâu sau, quân Trịnh bị bệnh dịch chết khá nhiều, quận Việp tuổi già sức yếu bèn bỏ Quảng Nam lui về Phú Xuân, sau đó giao lại thành này cho Bùi Thế Đạt, còn mình dẫn đại quân về bắc. Tháng 10 năm đó, quận Việp bị bệnh chết trên đường về.

Lần đầu tiên sau 150 năm nam chinh, họ Trịnh tiến tới Quảng Nam, mở cương thổ cho vua Lê thời trung hưng tới gần được như thời Lê Thánh Tông của Lê sơ trước đây. Cũng lần đầu tiên, họ Nguyễn mất toàn bộ đất căn bản Thuận - Quảng, bị dồn vào Nam Bộ, mảnh đất họ Nguyễn đã đặt bộ máy hành chính của mình chưa đầy 100 năm.

Cuộc nam tiến lần thứ 8 năm 1774 – 1775 của quân Trịnh cũng là trận chiến Trịnh–Nguyễn cuối cùng. Từ đây hai bên bị địa bàn của Tây Sơn ngăn cách và không còn tái chiến. Sau 8 cuộc chiến vẫn không bên nào diệt được bên nào, nhưng không lâu sau đó cả Trịnh và Nguyễn đều bại dưới tay Tây Sơn.

Sau trận 1774, lãnh thổ họ Trịnh quản lý phát triển đến cực thịnh. Nhưng sau khi quận Việp chết, phía Trịnh từ chúa đến quân đều có ý tận hưởng chiến thắng, lơ là phòng bị biên cương phía nam. Chỉ hơn 10 năm sau thắng lợi ở Phú Xuân, chính kinh thành Thăng Long của họ Trịnh bị thất thủ và họ Trịnh mất theo. Trong khi đó, sau khi bị đánh bật khỏi mảnh đất cuối cùng là Nam Bộ phải đi lưu vong, họ Nguyễn đã trở về và khôi phục lại lãnh thổ. Cuối cùng vì những biến cố có lợi, họ Nguyễn trở thành người cai trị cả nước.

Nhận định

Lợi thế, nhược điểm
Trong cuộc chiến 7 lần thế kỷ 17, tuy họ Trịnh có danh nghĩa vua Lê, có lực lượng mạnh hơn, lợi thế về nhân lực đông đảo, vật chất dồi dào hơn nhưng quân phải đi đánh đường xa thường mệt mỏi và lương thảo không vận kịp, mặt khác Bắc Hà luôn có mối lo các lực lượng cát cứ ở hậu phương nên không thể dốc toàn lực, toàn tâm vào cuộc chiến.

Phía họ Nguyễn dù lực lượng ít hơn nhưng được đánh tại đất nhà, có hai tướng giỏi là Hữu Tiến và Hữu Dật, lại có các chiến lũy kiên cố. Qua nhiều năm giao chiến khi tiến khi lui, cuối cùng họ Nguyễn từ Thuận Hóa lấn được ra tới sông Gianh, chiếm được Nam Bố Chính. Hơn nữa, ngoài đất đai, họ Nguyễn còn mang về được một lượng nhân lực khá lớn để khai khẩn những vùng đất mới khai thác phía nam. Điều đó cũng có ý nghĩa rất quan trọng trong việc phát triển thế lực của họ Nguyễn lúc đó cũng như sau này.

Phía Trịnh trong giai đoạn đầu đã mắc sai lầm chủ quan, ỷ vào lợi thế của mình, đánh giá chưa đúng về thực lực của họ Nguyễn nên hay bị thua trận. Tuy nhiên, khi đánh ra Nghệ An, chính quân Nguyễn cũng bộc lộ nhược điểm của đạo quân phải đánh xa nhà nên không thể tự mình tiếp tục duy trì ưu thế bắc tiến. Ngay các danh tướng nhiều mưu mẹo như Hữu Dật, Hữu Tiến cũng lực bất tòng tâm, không thể có đủ lực lượng để dàn ra khắp mặt trận nhằm thực hiện tấn công tổng lực ra bắc mà có ý hoãn binh, trông chờ vào các lực lượng quấy rối ở hậu phương địch để chia sức quân Trịnh. Mặt khác, vì lực lượng có hạn, quân viễn chinh của Nguyễn không còn đủ sức đương đầu với phía Trịnh đông quân nhiều tướng, hết lớp này đến lớp khác (Lê Văn Hiểu đến Trịnh Thượng, rồi Trịnh Toàn, lại Trịnh Căn) được điều ra mặt trận. Khi họ Trịnh củng cố nhân sự, siết chặt lại đội ngũ thì ưu thế nhân lực vật lực được phát huy rõ hiệu quả.

Một nhân tố khác giúp hai bên đứng vững là các tướng ngoài mặt trận của hai bên, mặc dầu tài năng ở mức độ khác nhau nhưng nhìn chung đều là những người cần cù, trung thành. Trịnh Toàn bị dụ hàng ở thời điểm ngoài gặp địch mạnh, trong bị anh bức bách không khác gì Trịnh Cối trước đây, thủ hạ sợ vạ lây đều đã hàng Nguyễn, thế nhưng Toàn vẫn không hàng như Cối mà chấp nhận cái chết. Lê Văn Hiểu thua trận, thân bị thương, bị chúa gọi về trị tội cũng không nghe theo lời dụ của Hữu Dật. Nguyễn Hữu Dật cũng bị dụ khi vừa thua trận và bị các tướng ganh ghét, nhưng cũng không đổi dạ thay lòng. Những trường hợp sang đầu hàng bên kia không nhiều và không nắm trọng trách nên không gây ảnh hưởng quyết định tới kết quả cuộc chiến.

So sánh với chiến tranh Lê–Mạc
Lê–Mạc và Trịnh–Nguyễn đều là những cuộc nội chiến trường kỳ trong lịch sử Việt Nam, gây ra hậu quả chia đôi nước Đại Việt trong 250 năm. Tuy nhiên, so với Chiến tranh Lê–Mạc thời Nam Bắc triều, mức độ của Chiến tranh Trịnh–Nguyễn có phần bớt nghiêm trọng hơn vì những lý do sau:

Về tính đối kháng
Lê–Mạc là kẻ thù không đội trời chung. Nhà Mạc cướp ngôi Lê, Lê khôi phục rồi chống Mạc, họ Lê mang mối thù giết vua cướp ngôi với họ Mạc nên quyết không thể có chuyện nghị hòa. Lê và Mạc phải đánh nhau một mất một còn để chứng minh mình là "chính thống", nhất là nhà Minh dùng chiêu bài lập lờ, không dứt khoát công nhận ai. Chiến tranh Lê–Mạc vì vậy chỉ có thể kết thúc khi một bên bị tiêu diệt.

Giữa họ Trịnh và Nguyễn, xuất phát vốn là hai họ thông gia, ông tổ của 2 họ là người trong một nhà. Trịnh Kiểm lấy chị Nguyễn Hoàng là Ngọc Bảo, đến Trịnh Tráng lại lấy con gái Nguyễn Hoàng cũng là cô họ của mình là Ngọc Tú. Trước khi dùng "binh", Trịnh và Nguyễn đã dùng "lễ" trong thời gian khá dài vì cả hai trên danh nghĩa đều là quan của nhà Lê, đều lấy danh nghĩa "phò tá vua Lê" để cai trị nhân dân. Khi 2 bên thấy khó thắng được nhau thì cũng có thể quay sang bàn việc nghị hoà, không cần phải cố đánh liều chết với nhau. Và thực tế thì sau 7 lần xuất binh, cả hai bên đều chán nản nên đã nghị hòa với nhau và duy trì giới tuyến suốt cả một thế kỷ.

Thời gian, mật độ
Chỉ trừ lần đụng độ thứ năm kéo dài 5 năm (1655–1660), các cuộc đụng độ khác giữa Trịnh và Nguyễn đều kéo dài chỉ vài tháng, thậm chí trong chưa đầy một tháng; khoảng cách giữa các cuộc chiến cũng khá dài, thường là 5–7 năm, có khi dài tới hàng chục năm. Giữa các cuộc chiến có thời gian đình chiến giúp cả hai bên củng cố thực lực. Trong khi đó, cuộc Chiến tranh Lê–Mạc trong 60 năm diễn ra với mật độ liên tục, gần như chỉ một vài năm lại có một cuộc hành quân bắc tiến hoặc nam tiến của bên này hoặc bên kia.

Lực lượng của Lê và Mạc nhìn chung ngang nhau nên cả hai bên "ăn miếng trả miếng", lúc thủ lúc đánh. Còn khi đụng đầu với Trịnh, Nguyễn chủ yếu ở thế phòng thủ, dùng chiến lũy kiên cố, địa hình hiểm trở để cản đường nam tiến của Trịnh. Lúc đó Nguyễn chưa lấy được đất Chiêm Thành và Thủy Chân Lạp nên lực lượng còn hạn chế, vì vậy sau cuộc chiến Nghệ An 1655–1660, Nguyễn không thể tái diễn một cuộc chiến dài hơi như vậy với Trịnh.

Địa bàn
Chiến tranh Trịnh–Nguyễn chỉ diễn ra ở phạm vi Trung Bộ, thuộc các tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình. Chiến tranh Lê–Mạc trải khắp gần như toàn lãnh thổ Đại Việt khi đó, từ Bắc Bộ tới Thanh–Nghệ và có lần tới Thuận Hóa. Vì thế ảnh hưởng và thiệt hại của quân, dân hai bên trong chiến tranh Lê–Mạc lớn hơn so với chiến tranh Trịnh–Nguyễn.

Chính sách cai trị
Nhân tố quan trọng hơn cả giúp các chúa Trịnh và chúa Nguyễn ngồi vững và giữ được cơ nghiệp là chính sách cai trị phù hợp. Ngoài danh nghĩa "phù Lê", các chúa đều lấy được lòng dân tại khu vực mình cai quản để huy động nhân lực, vật lực vào cuộc chiến. Hơn nữa, các thế hệ đầu của chúa Trịnh, chúa Nguyễn đều là những người có tài, có thể giải quyết nhanh chóng, dứt điểm những rạn nứt từ bên trong chính quyền mình, chủ yếu là những người trong cùng một nhà có ý đồ khác, không để những xung đột nội bộ lan rộng làm ảnh hưởng tới toàn cục.

Sử sách không chép rõ thiệt hại về người qua từng cuộc chiến là bao nhiêu nhưng chắc chắn con số thương vong của hai bên phải tới hàng vạn người. Ngoài ra, nhân dân trong vùng chiến sự bị thiệt hại nhiều hơn cả.

Hơn 100 năm sau, các lũy Trấn Ninh, Trường Dục vẫn vững chắc như xưa, nhân lực vật lực của Đàng Trong đã tăng thêm nhiều, bấy giờ không còn kém Đàng Ngoài nữa, lẽ ra cơ đồ của Chúa Nguyễn phải càng thêm vững. Nhưng cuối thời chúa Nguyễn, quyền thần làm loạn, sưu cao thuế nặng, chúa Nguyễn thì ham mê tửu sắc khiến lòng người Đàng Trong chia lìa bởi sự cai trị rối ren. Kết quả là lũy cao, đất hiểm không còn giúp được họ Nguyễn cản đường quân Trịnh nam tiến như 7 lần trước. Quân Trịnh đánh tới như cuốn chiếu, tướng của Chúa Nguyễn thi nhau hàng Trịnh, giúp quận Việp lập công.

Sau thành quả chiếm Phú Xuân, đến lượt Chúa Trịnh say sưa chiến thắng, tưởng như cơ nghiệp của mình đã vượt được cha ông. Đất đai rộng hơn, quân số và dân số đông thêm, của cải giàu lên, các mối lo cát cứ ở hậu phương không còn, lẽ ra cơ đồ của họ Trịnh phải hùng mạnh hơn trước. Thế nhưng, chính sự Chúa Trịnh cũng lại lâm vào cảnh rối ren, tướng lười quân kiêu, nhân dân chán ghét nhà Chúa; còn lấy việc mất Thuận Hóa (về tay Tây Sơn) làm may, bởi thế cơ đồ họ Trịnh lại bị mất mau chóng hơn cả nhà Mạc trước kia, dù họ Mạc vốn chỉ có vùng Bắc Bộ.

Như vậy, có thể thấy tài đức của người lãnh đạo có thu phục, đoàn kết được nhân dân hay không mới mang yếu tố quyết định sự mất còn của đất nước, còn quân đông đất rộng cũng chỉ là nhân tố thứ yếu.

Quân lực đôi bên

Quân số

Dân số hai bên chênh lệch nhiều khiến ảnh hưởng lớn tới việc tăng cường quân số. Tính về diện tích lãnh thổ Đàng Ngoài rộng gấp 2 đến 3 lần lãnh thổ Đàng Trong. Về dân số thì đầu thế kỷ XVII, từ năm 1600 đến 1650, dân số dưới sự cai trị của chúa Trịnh khoảng dưới 5 triệu người, trong khi dân số của chúa Nguyễn khoảng 500.000-1.000.000 người. Quân số của hai bên không được thống kê đầy đủ, thường xuyên bị phóng đại để nghi binh, những thống kê chủ yếu chỉ là con số ước đoán của những người đương thời bấy giờ:

Sử gia Phan Khoang trong Việt sử xứ Đàng Trong có thống kê quân số như sau:
Không nói rõ năm: Chúa Nguyễn có chừng 22.740 quân chính quy. Chúa Trịnh có chừng 50.000 quân đóng ở Thăng Long (khi đánh nhau sẽ huy động thêm dân binh, hương binh ở địa phương). Số quân này thường xuyên bị hai phe "nói phao" đôi lúc quân số bị phao từ 10 vạn lên 18 vạn (Trịnh); Nguyễn phóng đại lên 26 vạn. Quân số mỗi phe có thể có tối đa là 20 vạn chính quy và địa phương, và quân chúa Nguyễn lúc nào cũng ít hơn số quân Trịnh.
Thủy binh: quân Trịnh có ưu thế lớn với chừng 600 chiến thuyền to hơn tàu châu Âu và trên mỗi thuyền có 3 đại bác, 25 người chèo và binh sĩ. Trong khi chúa Nguyễn có 200 chiến thuyền.
Một giáo sĩ khác tên Bénigne Vachet: chúa Nguyễn có 40.000 lính: 15.000 thủ Bắc, 9.000 giữ phủ chúa, 6.000 bảo vệ hoàng thân và đại thần và 10.000 binh trấn giữ các khu vực tỉnh lỵ khác. Chiến thuyền 200. Quân bộ chúa Trịnh không có nói, nhưng quân thủy thì khẳng định gấp 3, 4 lần quân chúa Nguyễn. Một tu sĩ tên Choisy kể năm 1697, chúa Nguyễn có 131 chiếc thuyền (chưa tính chiến thuyền địa phương), có chừng 60 tay chèo, 2 pháo thủ, 3 sĩ quan chỉ huy, 2 trống trận.
Các lần chiến tranh
1627 không ghi quân số.
1633 không ghi quân số.
1643 như trên, nhưng có tàu châu Âu đến đòi giúp chúa Trịnh.
1648 không ghi, quân Nguyễn huy động 100 voi, quân Trịnh bị bắt là 3 vạn và hai tướng. Nguyễn Hữu Tiến di chuyển 3000 quân đóng ở Võ Xá để thủ. Các tướng Trịnh được tha, còn các binh sĩ Trịnh thì chia nhỏ ra cho đi khai hoang hết.
1655 và 1660 chúa Trịnh bố phòng 1 vạn rưỡi binh thủ nam Chúa Nguyễn không ghi rõ số quân.
1661 và 1662 không ghi.
1672 Chúa Trịnh có 10 vạn phóng đại lên 18 vạn, chúa Nguyễn thì không rõ thực bao nhiêu nhưng phóng đại lên 26 vạn.
Giáo sĩ Cristophoto Borri trong Xứ đàng trong năm 1621:
"Thế lực của chúa rất mạnh đến nỗi khi ngài muốn ngài có thể tuyển ngay được tám mươi ngàn quân binh chiến đấu. Với tất cả lực lượng này ngài vẫn sợ chúa Đàng Ngoài vốn có lực lượng lớn hơn gấp 4 lần"

Nguyễn Quang Ngọc trong sách Tiến trình lịch sử Việt Nam:
Chúa Trịnh có thể huy động ngay lập tức 200.000 quân, 600 thuyền chiến, 500 thuyền vận tải và 500 voi chiến.
Chúa Nguyễn chỉ có thể huy động tối đa 40.000 quân và 200 chiến thuyền nhưng bù lại có một hệ thống chiến lũy hết sức dày đặc và đường tiếp vận lương thực của chúa Trịnh vào rất khó khăn.
William Dampier, một nhà du hành từng đến Đàng Ngoài năm 1688 có ghi nhận là quân đội chúa Trịnh có chừng 70.000-80.000 quân thường trực, trong số đó hầu hết là bộ binh trang bị súng tay, ở kinh thành chúa có thường trực voi chiến 200 thớt, ngựa chiến 300 con, nuôi béo khỏe. Charles Maybon và Henri Russier ước tính quân đội Đàng Ngoài khoảng 100.000 người, 500 voi, 500 chiến thuyền lớn trang bị 3 súng thần công mỗi chiếc.

Trong Đại Việt sử ký toàn thư, Bản kỷ tục biên ghi nhận thời Nam Bắc triều, quân Trịnh theo phò nhà Lê có lực lượng kỵ binh khá mạnh. Trịnh Tùng từng sử dụng 400 quân thiết kỵ làm trợ chiến để đẩy lùi cuộc xâm lấn của quân Bắc triều. Năm 1592, ông huy động tới 5000 kỵ binh nặng, trang bị giáp sắt cho cả ngựa để vây hãm Đông Kinh của nhà Mạc.

Một ghi chép của người phương Tây về lực lượng quân sự Đàng Ngoài dưới thời Thanh Đô vương Trịnh Tráng cho rằng vào năm 1640 ông này có trong tay hơn ba mươi vạn bộ binh, 2.000 thớt voi trận và 102 ngàn kỵ binh(!). Con số này là khá lớn, lại không ghi rõ cách tính ra sao (có tính cả quân địa phương và dân phu hay không) nên còn cần làm rõ.

Quân đội chúa Trịnh
Binh chia ra làm hai hạng: Ưu binh và Nhất binh. Ưu binh là lính mộ ở ba phủ thuộc tỉnh Thanh Hóa và bốn phủ thuộc tỉnh Nghệ An. Nhất binh là lính tuyển ở bốn trấn ngoài Bắc: Sơn Nam, Kinh Bắc (Bắc Ninh), Hải Dương, Sơn Tây cứ 5 xuất đinh bắt một người sung quân ngũ. Lính Ưu binh đóng ở Kinh đô, được nhiều đặc ân, đặc quyền như được cấp công điền và cả chức sắc.

Lính Nhất binh phục vụ tại các trấn, phục dịch các quan, có việc loạn ly và chiến tranh mới được gọi đến, không thì về làm ruộng.

Đến đời chúa Trịnh Doanh (1720–1767) có nhiều giặc giã ở nhiều nơi nên phải gọi lính tứ trấn, động viên cả thảy được 115.000 người hợp thành các đơn vị lớn nhỏ như sau:

Đội gồm có: 20 người.
Cơ gồm 20 đội có: 400 người.
Vệ gồm từ 5 đến 6 cơ: 2000 hay 2400 người (Bên Vệ có Tư là đơn vị có 100 người).

Quân đội chúa Nguyễn
Binh có hai loại đầu, cũng như ngoài Bắc được gọi đi quân dịch; những trai tráng khỏe mạnh sung thẳng vào quân ngũ và một số được gọi dần có tính cách trừ bị. Việc binh bị đối với các chúa miền Nam là một việc quan trọng nhất, gồm những đơn vị dưới đây:

Ở hạ tầng là Thuyền hay Tiểu đội, có từ 30 đến 50 người cùng làng hay thuộc làng lân cận. Đội có từ hai ba đến năm Thuyền do một Đội trưởng hay một Cai đội trông. Cơ gồm có nhiều đội thường có tới từ 6 đến 10 Thuyền, có cơ đặc biệt gồm có tới 60 thuyền. Quân số có từ 250 đến 600 người, do một cai cơ hay trưởng cơ chỉ huy.
Thời đó có 5 cơ: Trung cơ, Tả cơ, Hữu cơ, Hậu cơ và Tiền cơ.
Dinh gồm có một số quân ngang với cơ do một Trưởng dinh điều kiển. Dưới quyền Trưởng dinh có các Trưởng cơ (theo sự khảo cứu của các sử gia Pháp quân số của các đơn vị trong binh đội Nam Hà hay thay đổi về quân số, nghĩa là quân số khi thăng khi giảm không nhất định).

Các tướng tham chiến chủ yếu của hai bên

Quân Trịnh
Trịnh Tạc
Trịnh Toàn
Trịnh Căn
Đào Quang Nhiêu
Lê Thì Hiến
Lê Sĩ Triệt
Nguyễn Khắc Liệt
Lê Văn Hiểu
Hoàng Ngũ Phúc
 Bùi Thế Đạt
Hoàng Phùng Cơ
Hoàng Đình Thể

Quân Nguyễn
 Nguyễn Phúc Tần
Đào Duy Từ
Nguyễn Hữu Dật
Nguyễn Hữu Tiến
Trương Phúc Phấn
Tống Hữu Đại
Nguyễn Cửu Kiều
Tôn Thất Tráng

Kết luận
Trong vòng 45 năm (từ năm 1627 đến năm 1672), hai họ Trịnh–Nguyễn đánh nhau 7 lần với những trận chiến ác liệt, có khi kéo dài năm này qua năm khác. Cuộc chiến tranh đã làm hao tổn sức người sức của, triệt phá đồng ruộng, xóm làng. Cuộc chiến tranh cũng dẫn đến việc chia đôi lãnh thổ của nước Đại Việt thống nhất thành giang sơn riêng của hai dòng họ.

Chú giải

Chú thích

Tham khảo
Biên niên lịch sử cổ trung đại Việt Nam - Viện Sử học, 1988
Các triều đại Việt Nam - Quỳnh Cư, Đỗ Đức Hùng, Nhà xuất bản Thanh niên, 2001
Việt Nam sử lược - Trần Trọng Kim
Đại Nam thực lục, tập 1
Đại Việt Sử ký Toàn thư
Khâm định Việt sử Thông giám cương mục
Thời Nam Bắc triều - Việt Chương, Nhà xuất bản Phụ nữ, 2001
Asia in the Making of Europe, The University of Chicago Press, 1993.

Xem thêm
Khởi nghĩa Tây Sơn
Loạn năm Giáp Ngọ
Chiến tranh Tây Sơn-Chúa Trịnh
Chiến tranh Tây Sơn-Đại Thanh
Chiến tranh Tây Sơn-Chúa Nguyễn, 1787-1802

Thế kỷ 17
Nội chiến Việt Nam
Chiến tranh liên quan tới Việt Nam
Xung đột thế kỷ 17
Xung đột năm 1627
Chiến tranh liên quan tới Cộng hòa Hà Lan
Lịch sử quân sự Đàng Trong
Thế kỷ 17 ở Việt Nam


title: 6641 Bobross

text:
6641 Bobross (1990 OK2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 29 tháng 7 năm 1990 bởi H. E. Holt ở Palomar.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 JPL Small-Body Database Browser ngày 6641 Bobross

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Henry E. Holt
Thiên thể phát hiện năm 1990


title: Nomada placitensis

text:
Nomada placitensis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1903


title: Yukoana taiwana

text:
Yukoana taiwana là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Ôhira miêu tả khoa học năm 1968.

Chú thích

Tham khảo

Yukoana


title: Silesis girardi

text:
Silesis girardi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia & Schimmel miêu tả khoa học năm 1991.

Chú thích

Tham khảo

Silesis


title: 2493 Elmer

text:
2493 Elmer (1978 XC) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 1 tháng 12 năm 1978 bởi Harvard College ở trạm Agassiz.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 2493 Elmer

Tiểu hành tinh Gefion
Thiên thể phát hiện năm 1978
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Bruchidius aureus

text:
Bruchidius aureus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Arora miêu tả khoa học năm 1977.

Chú thích

Tham khảo

A


title: Dronero

text:
Dronero là một đô thị tại tỉnh Cuneo trong vùng Piedmont của Italia, vị trí cách khoảng 70 km về phía tây nam của Torino và khoảng 15 km về phía tây bắc của Cuneo. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 7.142 người và diện tích là 58,9 km².

Đô thị Dronero có các frazione (đơn vị cấp dưới) Tetti Monastero Pratavecchia Ricogno Ponte Bedale.

Dronero giáp các đô thị: Busca, Caraglio, Cartignano, Castelmagno, Montemale di Cuneo, Monterosso Grana, Pradleves, Roccabruna, San Damiano Macra và Villar San Costanzo.

Lịch sử thay đổi dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.dronero.cn.it

Đô thị tỉnh Cuneo
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Quickborn

text:
Quickborn là một đô thị thuộc huyện Pinneberg, trong bang Schleswig-Holstein, nước Đức. Đô thị này có diện tích 43,16 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 20.208 người. Quickborn có cự ly khoảng 17 km về phía đông Elmshorn, 20 km về phía bắc Hamburg.

Quickborn kết nghĩa với Uckfield, East Sussex, Anh.

Tham khảo

Đô thị ở Schleswig-Holstein
Xã và đô thị ở huyện Pinneberg


title: Copadichromis flavimanus

text:
Copadichromis flavimanus là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Nó là loài đặc hữu của Malawi. Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước ngọt.

Chú thích

Tham khảo

 Kazembe, J., Makocho, P. & Mailosi, A. 2005. Copadichromis flavimanus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Động vật Malawi
F
Động vật được mô tả năm 1960
Cá nước ngọt châu Phi


title: Aubérive

text:
Aubérive  là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 113 mét trên mực nước biển.

Sông Suippe chảy qua thị trấn.

Tham khảo

Xã của Marne


title: Peam Ro

text:
Huyện Peam Ro () là một huyện nằm ở tỉnh Prey Veng, thuộc vùng Đông Nam Campuchia. Huyện lỵ nằm ở thị trấn Neak Leung trên tuyến quốc lộ 1. Huyện Peam Ro có 8 xã, thị trấn là:
Ba Baong: Ponley, Doung, Chouk Chey, Ba Baong, Nikom Preah Soramrit Sihanouk
Banlich Prasat: Prasat Lech, Prasat Cheung, Prasat Kaeut, Preaek Cham, Preaek Reang, Doek Dar
Neak Loeang: Neak Loeang, Preaek Ta Sa, Preaek Thum, Stueng Slout, Stueng Santepheap
Peam Mean Chey: Thmei, Boeng K'aek, Boeng Phsaot, Chamkar Veaeng, Banlich
Peam Ro: Peam Kaoh, Thkov, Bati, Chambak Prang, Chak Khlanh
Preaek Khsay Ka: Preaek Khsay, Otdam
Preaek Khsay Kha: Phum Muoy, Phum Pir, Phum Bei, Phum Buon, Phum Pram, Phum Prammuoy
Prey Kandieng: Prey Kandieng, Prey Khla, Prey Angkonh, Prey Kampeaeng, Chan, Sdau, Ponley.

Chú thích

Tham khảo
Dữ liệu về huyện Peam Ro năm 2009.

Tỉnh Prey Veng
Huyện Campuchia


title: Scalptia aliguayensis

text:
Scalptia aliguayensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cancellariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Scalptia


title: Torrebesses

text:
Torrebesses là một đô thị trong tỉnh Lérida, cộng đồng tự trị Cataluña Tây Ban Nha. Đô thị Torrebesses có diện tích là 27,61 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là 299 người với mật độ 10,38 người/km². Đô thị Torrebesses có cự ly km so với tỉnh lỵ Lérida.

Tham khảo

Đô thị ở Lérida


title: Di sản rừng mưa nhiệt đới của Sumatra

text:
Di sản rừng mưa nhiệt đới của Sumatra là một khu vực rừng mưa nhiệt đới ở Sumatra là một Di sản thế giới được UNESCO công nhận từ năm 2004. Nó bao gồm ba vườn quốc gia nằm trên đảo Sumatra của Indonesia là Gunung Leuser, Kerinci Seblat và Bukit Barisan Selatan. Đây là một khu vực có tầm quan trọng về đa dạng sinh học và là môi trường sống tự nhiên quan trọng trong việc bảo tồn một số loài. Di sản này đang bị liệt vào danh sách di sản thế giới bị đe dọa do săn trộm, khai thác gỗ bất hợp pháp, lấn chiếm nông nghiệp và kế hoạch xây dựng đường băng qua địa điểm này.

Vị trí
Di sản rừng mưa nhiệt đới của Sumatra bao gồm ba vườn quốc gia Gunung Leuser (8.629,75 km²), Kerinci Seblat (13.753,5 km²), Bukit Barisan Selatan (3.568 km²). Tổng diện tích của cả di sản này là 25.000 km². Nó bao gồm diện tích đáng kể của các khu rừng trên đảo Sumatra.

Cả ba vườn quốc gia đều nằm trên sống núi Barisan, được gọi là Andes của Sumatra, là khu vực có cảnh quan tuyệt đẹp. Khu vực còn là nơi có Gunung Tujuh là hồ cao nhất Đông Nam Á, Kerinci là đỉnh cao nhất Sumatra, ngoài ra là rất nhiều hồ núi lửa nhỏ, khu ven biển và sông băng trong khung cảnh rừng tự nhiên.

Cả ba vườn quốc gia đều là khu vực đa dạng sinh học nổi bật khi là nhà của 50% số loài thực vật của Sumatra với ít nhất 92 loài địa phương. Trong đó có quần thể hoa đơn tính lớn nhất thế giới (Rafflesia arnoldii), hoa cao nhất thế giới (Amorphophallus titanum)

Động thực vật
Vườn quốc gia Gunung Leuser là một trong 18 khu vực của Indonesia được Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên liệt kê trong danh sách 200 vùng sinh thái có tầm quan trọng toàn cầu. Khu vực có tổng cộng 174 loài động vật có vú, trong đó có 3 loài đặc hữu, 21 loài bị đe dọa; 380 loài chim, trong đó có 13 loài đặc hữu và 52 loài bị đe dọa. Những loài đáng chú ý nhất tại đây gồm Đười ươi, Tê giác Sumatra, Khỉ đuôi lợn phương nam, Chim ruồi xanh Rück, Ngan cánh trắng. Một số loài thực vật đáng chú ý gồm Amorphophallus titanum và Rafflesia arnoldii

Kerinci Seblat là nhà của 85 loài động vật có vú, trong đó có 5 loài đặc hữu và 23 loài bị đe dọa; 370 loài chim trong đó có 13 loài đặc hữu và 58 loài bị đe dọa. Đáng chú ý có Báo gấm Borneo, Lợn vòi, Tê giác Sumatra, Cu đất Sumatra, Ngan cánh trắng và đặc biệt là loài Hổ Sumatra khi nó là nơi có số lượng loài này cao nhất, khiến nó trở thành một trong số 12 khu bảo tồn hổ có tầm quan trọng toàn cầu. Một số loài thực vật quan trọng gồm Hopea beccariana và Shorea ovalis.

Bukit Barisan Selatan là nơi có 98 loài động vật có vú trong đó có 1 loài đặc hữu và 25 loài bị đe dọa; 379 loài chim trong đó có 7 loài đặc hữu và 58 loài bị đọa; 59 loài bò sát và lưỡng cư. Đáng chú ý nhất khi nó là nhà của quần thể Voi Sumatra và Rùa da.

Tham khảo

Liên kết ngoài

UNESCO World Heritage website

Sumatra
Sumatra


title: Leptocerus bangsaenensis

text:
Leptocerus bangsaenensis là một loài Trichoptera thuộc họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Chú thích

Leptocerus


title: Fenestrelle

text:
Fenestrelle là một đô thị ở tỉnh Torino trong vùng Piedmont của Italia, có vị trí cách khoảng 50 km về phía tây của Torino, nước Ý. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 603 người và diện tích là 49,2 km².

Fenestrelle giáp các đô thị: Meana di Susa, Mattie, Usseaux, Pragelato, Roure, và Massello.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.fenestrelle.to.it/

Đô thị tỉnh Torino
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Närke

text:
(Nericia) ilà một trong những tỉnh truyền thống của Thụy Điển (landskap). Tỉnh này giáp ranh với Västergötland, Värmland, Västmanland, Södermanland và Östergötland. Diện tích của Närke là 4.100 km² và dân số là 193.857.

Cũng giống như các tỉnh của Thuỵ Điển hiện nay không còn chức năng hành chính.

Tham khảo

Tỉnh của Thụy Điển


title: Notalina parkeri

text:
Notalina parkeri là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Chú thích

Tham khảo

Notalina


title: Tấn trò đời

text:
Tấn trò đời (tiếng Pháp: La Comédie humaine) là tập hợp loạt tiểu thuyết, truyện ngắn, kỳ ảo và tiểu luận được xuất bản từ năm 1829-1850 của đại văn hào Honoré de Balzac. Tấn trò đời được xem là "một trong những công trình bát ngát mênh mông nhất mà một con người dám đơn độc cấu tứ".

Tấn trò đời gồm 137 tác phẩm trong đó có 87 tác phẩm đã hoàn thiện (tiểu thuyết, tiểu luận, khảo cứu), 49 tác phẩm còn bỏ ngỏ (trong đó có một số tác phẩm chỉ có tên tựa đề) và một cuốn được gộp chung với cuốn khác. 137 tác phẩm này được Balzac gộp lại vào năm 1842 chia thành 3 phần: nghiên cứu về thói quen, nghiên cứu triết học và nghiên cứu bản chất.

Những tác phẩm trong Tấn trò đời vừa gắn kết với nhau, vừa có thể tồn tại độc lập. Người ta có thể hiểu một tác phẩm mà không cần đọc các tác phẩm còn lại. Những câu chuyện hoàn toàn khác nhau, chỉ có nhân vật được lặp lại, xuất hiện nhiều lần. Ví dụ trong chuyện này, nhân vật A có thể là nhân vật chính, nhưng trong chuyện khác anh ta lại là nhân vật phụ, là một người có liên quan đến nhân vật chính. Balzac quan niệm xã hội là một chỉnh thể, tất cả các sự kiện đều tác động, ảnh hưởng, chi phối lẫn nhau một cách hết sức chặt chẽ như trong giới tự nhiên. Tất cả những đặc điểm ấy gây cho độc giả ấn tượng như đang sống trong một xã hội có thực.

Tuy nhiên, những tác phẩm trong Tấn trò đời là một khối thống nhất vì tất cả cùng vẽ nên bức tranh xã hội Pháp nửa đầu thế kỷ 19.

Tựa đề "Tấn trò đời" được Balzac đặt theo tên tác phẩm Thần khúc (Divina commedia) của Dante Alighieri (1265-1321). Balzac muốn cho thấy ý định của ông khi viết các tác phẩm trong "Tấn trò đời": tả về cái địa ngục ngay giữa xã hội con người. Nhà văn có dụng ý chọn cái tên đối lập với tên tác phẩm nổi tiếng của Dante có thiên đường và địa ngục.

Balzac đã có ý định tập hợp các tác phẩm từ rất sớm. Năm 1830, ông đã cho in 6 tác phẩm vào một quyển sách chung với nhan đề Cảnh đời tư. Hai năm sau Cảnh đời tư được bổ sung thêm hai tác phẩm nữa. Năm 1834 sự tập hợp mở rộng thêm một bước, nhiều tác phẩm được sắp xếp dưới một nhan đề chung là Khảo luận phong tục, chia làm 6 cảnh, đồng thời nhà văn còn dự kiến có thêm các phần Khảo luận triết học và Khảo luận phân tích. Năm 1842, ý định tập hợp và sắp xếp các tác phẩm thành hệ thống của Balzac mới thực hiện được đầy đủ. Nhan đề dự kiến trước đó Khảo luận xã hội được thay bằng Tấn trò đời. Do ông mất khi mới 51 tuổi nên nhiều tiểu thuyết chỉ có tên chứ chưa có nội dung và các tác phẩm chữ nghiêng là các tác phẩm chưa viết xong. Dưới đây là danh mục Tấn trò đời do Balzac sắp xếp năm 1845, các tác phẩm Bà chị họ Bette, Ông anh họ Pons, Một tay làm ăn kinh doanh, Gaudissart II và Những phiền hà vặt vãnh của đời sống vợ chồng chưa có tên trong danh mục:

Phần 1: Khảo luận phong tục
 Những cảnh đời tư: 1. Những đứa trẻ; 2. Một ký túc xá nữ; 3. Bên trong trường trung học; 4. Cửa hiệu Mèo-chơi-bóng; 5. Vũ hội ở Sceaux; 6. Hồi ký của hai người vợ trẻ; 7. Túi tiền; 8. Modeste Mignon; 9. Một bước khởi đầu trong cuộc đời; 10. Albert Savarus; 11. Thù truyền kiếp; 12. Một gia đình kép; 13. Yên ấm gia đình; 14. Phu nhân Firmiani; 15. Khảo luận về phụ nữ; 16. Cô nhân tình hờ; 17. Một người con gái của Eve; 18. Đại tá Chabert; 19. Lời truyền đạt; 20. Thạch lựu trang; 21. Người đàn bà bị bỏ rơi; 22. Honorine; 23. Béatrix; 24. Gobseck; 25. Người đàn bà tuổi ba mươi; 26. Lão Goriot; 27. Pierre Grassou; 28. Lễ cầu hồn của kẻ vô thần; 29. Luật Đình chỉ; 30. Khế ước hôn nhân; 31. Chàng rể và mẹ vợ; 32. Khảo luận khác về phụ nữ.
 Những cảnh đời tỉnh lẻ: 33. Bông huệ trong thung; 34. Ursule Mirouet; 35. Eugenige Grandet; -Những người độc thân: 36. Pierrette; 37. Cha xứ ở Tours; 38. Cô gái xua cá; -Người Paris ở tỉnh lẻ: 39. Gaudissart trứ danh; 40. Những người nhăn nheo; 41. Nàng thơ của quận; 42. Một nữ diễn viên trên đường du hành; 43. Người phụ nữ ưu việt; -Những sự đối địch: 44. Kẻ độc đáo; 45. Những người thừa kế họ Boirouge; 46. Cô gái già; -Người tỉnh lẻ ở Paris: 47. Phòng cổ vật; 48. Jacques de Metz; 49. Ảo tưởng tiêu tan: Phần 1. Hai chàng thi sĩ, Phần 2. Một vĩ nhân tỉnh lẻ ở Paris, Phần 3. Những đau khổ của nhà phát minh.
 Những cảnh đời Paris: Truyện mười ba người: 50. Ferragus (đoạn thứ nhất); 51. Nữ công tước De Langeais (đoạn thứ hai); 52. Cô gái mắt vàng (đoạn thứ ba); 53. Những viên chức; 54. Sarrasine; 55. Câu chuyện hưng vong của César Birotteau; 56. Nhà ngân hàng Nucingen; 57. Facino Cane; 58. Bí mật của nữ vương tước De Cadignan; 59. Bước thăng trầm của kỹ nữ; 60. Hóa thân cuối cùng của Vautrin(1); 61. Các bậc quyền quý, bệnh viện và dân chúng; 62. Một ông hoàng của giới lưu đãng; 63. Những diễn viên không tự biết; 64. Mẫu trò chuyện Pháp; 65. Cảnh tòa án; 66. Những người tiểu tư sản; 67. Giữa các nhà thông thái; 68. Hiện trạng kịch trường; 69. Mặt trái của lịch sử hiện đại.
 Những cảnh đời chính trị: 70. Một mẩu chuyện dưới thời Khủng bố; 71. Lịch sử và tiểu thuyết; 72. Một vụ mờ ám; 73. Hai kẻ tham vọng; 74. Tùy viên sứ quán; 75. Tạo ra một Nội các như thế nào; 76. Nghị viên miền Arcis; 77. Z. Marcas.
 Những cảnh đời binh nghiệp: 78. Những người lính của nền Cộng hòa; 79. Bước vào chiến dịch; 80. Người xứ Vandée; 81. Những người Chouan; Người Pháp ở Ai Cập: 82. Nhà tiên tri (đoạn một); 83. Quan tổng đốc (đoạn hai); 84. Một mối đam mê nơi sa mạc (đoạn ba); 85. Đạo quân lưu động; 86. Tổng tài vệ binh; 87. Thời Vienne: Một trận đánh (Phần một), Đạo quân bị bao vây (Phần hai), Đồng bằng Wagram (Phần ba); 88. Chủ quán; 89. Người Anh ở Tây Ban Nha; 90. Mạc Tư Khoa; 91. Giao chiến ở Dresde; 92. Những người rớt lại phía sau; 93. Những người ủng hộ; 94. Một chuyến tuần tra; 95. Cầu nổi; 96. Chiến dịch Pháp; 97. Chiến trường cuối cùng; 98. Tù trưởng; 99. Pénissière; 100. Tên cướp biển người Algérie.
 Những cảnh đời thôn dã: 101. Nông dân; 102. Thầy thuốc nông thôn; 103. Thẩm phán hòa giải; 104. Cha xứ làng quê; 105. Vùng phụ cận Paris.

Phần 2: Khảo luận triết học: 106. Phédon thời nay; 107. Miếng da lừa; 108. Jésus-Christ ở Flandre; 109. Melmoth quy thiện; 110. Massimila Doni; 111. Kiệt tác không người biết; 112. Gambara; 113. Đi tìm tuyệt đối; 114. Chủ tịch Fritot; 115. Nhà bác ái; 116. Đứa con bị nguyền rủa; 117. Vĩnh biệt; 118. Họ Marana; 119. Người trưng binh; 120. El Verdugo; 121. Thảm kịch bên bờ biển; 122. Tiên sinh Cornélius; 123. Quán đỏ; 124. Người tuẫn nạn thuộc giáo phái Calvin(2); 125. Lời bộc bạch của anh em Ruggieri(3); 126. Hai giấc mộng(4); 127. Chàng Abeilard mới; 128. Thuốc trường sinh; 129. Cuộc đời và sự phiêu lưu của một tư tưởng; 130. Những kẻ bị lưu đày; 131. Louis Lambert; 132. Séraphita.
Phần 3: Khảo luận phân tích: 133. Giải phẫu học giáo giới; 134. Sinh lý học hôn nhân; 135. Bệnh lý học đời sống xã hội; 136. Chuyên luận về đức hạnh; 137. Đàm thoại triết học và chính trị về những điều hoàn thiện của thế kỷ XIX.

Chú thích
 Sau này được gộp chung và trở thành phần 4 trong Bước thăng trầm của kỹ nữ.
 Phần 1 của tiểu thuyết Về Catherine de Médicis.
 Phần 2 của tiểu thuyết Về Catherine de Médicis.
 Phần 3 của tiểu thuyết Về Catherine de Médicis.

Tham khảo

Văn học Pháp
Vũ trụ giả tưởng


title: Deronectes costipennis

text:
Deronectes costipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Brancucci miêu tả khoa học năm 1983.

Loài này phân bố ở Zimbabwe.

Chú thích

Tham khảo

Bọ nước
Deronectes


title: Bộ trưởng Nội vụ Hoa Kỳ

text:
Bộ trưởng Nội vụ Hoa Kỳ (tiếng Anh: United States Secretary of the Interior) là người đứng đầu Bộ Nội vụ Hoa Kỳ.

Không nên nhầm lẫn Bộ Nội vụ Hoa Kỳ với khái niệm về bộ nội vụ tại các quốc gia khác (bộ nội vụ ở các quốc gia khác tương đương trước hết là với Bộ Nội an Hoa Kỳ và thứ đến là Bộ Tư pháp Hoa Kỳ), bộ này tương đương với các bộ về tài nguyên và môi trường.

Bộ Nội vụ Hoa Kỳ trông coi các cơ quan như Cục Quản lý Đất đai Hoa Kỳ, Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ, và Sở Công viên Quốc gia Hoa Kỳ. Bộ trưởng Nội vụ Hoa Kỳ cũng phục vụ trong ban đặt trách Quỹ Công viên Quốc gia Hoa Kỳ và cũng là người bổ nhiệm các cá nhân công dân vào ban đặc trách này. Bộ trưởng là thành viên trong nội các của Tổng thống Hoa Kỳ.

Vì các chính sách và hoạt động của Bộ Nội vụ và nhiều cơ quan của nó có một tầm ảnh hưởng lớn tại miền Tây Hoa Kỳ, nên Bộ trưởng Nội vụ Hoa Kỳ thường là người đến từ một tiểu bang miền Tây; chỉ có một trong số các cá nhân giữ chức vụ này từ năm 1949 là người không phải đến từ một tiểu bang nằm ở phía tây sông Mississippi. Bộ trưởng Nội vụ Hoa Kỳ là người đứng vị trí thứ 8 kế vị Tổng thống Hoa Kỳ.

Đương kim Bộ trưởng Nội vụ của chính phủ Joe Biden là Deb Haaland từ tiểu bang New Mexico.

Danh sách các Bộ trưởng Nội vụ Hoa Kỳ

Tham khảo

Liên kết ngoài
 List of Secretaries of the Interior
 ''The Department of Everything Else: Highlights of Interior History  (1989)

Nội vụ

de:US-Innenministerium
nds:Bunnsministerium för'd Innere


title: Hyloscirtus estevesi

text:
Hyloscirtus estevesi là một loài ếch trong họ Nhái bén. Chúng là loài đặc hữu của Venezuela.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là sông.

Nguồn
 La Marca, E. 2004. Hyloscirtus estevesi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Hyloscirtus


title: Arctoconopa australis

text:
Arctoconopa australis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Tham khảo

Arctoconopa
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Wintersheim

text:
Wintersheim là một đô thị ở bang Rheinland-Pfalz. Đô thị này thuộc huyện Mainz-Bingen nước, Đức.

Đô thị này nằm ở Rhenish Hesse với cự ly khoảng 9 km về phía tây Rhine, giữa Mainz và Worms.

Người dân nổi bật
 Christian Dettweiler, nhà nông học
 Peter Dettweiler, chuyên gia phổi

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Mainz-Bingen


title: Melanotus suwonensis

text:
Melanotus suwonensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Lee miêu tả khoa học năm 1998.

Chú thích

Tham khảo

Melanotus


title: Speyeria edwardsii

text:
Speyeria edwardsii là một loài bướm ngày thuộc họ Nymphalidae of North America. It is common from Alberta phía tây đến Manitoba và phía nam as far as miền bắc New Mexico.
 Wingspan ranges from .

Larva feed on Viola nuttallii.

Similar Species
Great Spangled Fritillary – S. cybele
Callippe Fritillary – S. callippe

Chú thích

Tham khảo

Speyeria
Bướm Canada


title: Semiliquidambar

text:
Semiliquidambar (bán phong hạ theo tiếng Trung) là một chi thực vật, gần đây nhất được xếp vào họ Altingiaceae, dù trước đó thường coi là thuộc họ Hamamelidaceae. Các nghiên cứu gần đây cho rằng chúng không phải là một chi thực thụ, tuy nhiên các loài được xếp vào chi thường là lai ghép của các loài Altingiaceae khác; việc phân loại khoa học của cả họ này hiện đang được xem xét từ sau những kết quả nghiên cứu của ngành phát sinh chủng loài phân tử

Hiện có 3 loài được xếp vào Semiliquidambar:

 Semiliquidambar cathayensis, H.T. Chang
 Semiliquidambar caudata
Semiliquidambar chingii

Chú thích

Tham khảo
Flora of China

Họ Tô hạp


title: Muricopsis ghisottii

text:
Muricopsis (Muricopsis) ghisottii là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Muricopsis


title: Parimatidium

text:
Parimatidium là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1938 bởi Spaeth.

Các loài
Các loài trong chi này gồm:
 Parimatidium atra (Pic, 1926)
 Parimatidium bahianum (Spaeth, 1938)
 Parimatidium bicolorata (Uhmann, 1948)
 Parimatidium bicoloricornis (Pic, 1926)
 Parimatidium clermonti (Pic, 1934)
 Parimatidium columbica (Weise, 1910)
 Parimatidium curvipes (Uhmann, 1951)
 Parimatidium cyanipenne (Boheman, 1850)
 Parimatidium exigua (Uhmann, 1930)
 Parimatidium garleppi (Uhmann, 1937)
 Parimatidium grayella (Baly, 1858)
 Parimatidium jataiensis (Pic, 1923)
 Parimatidium latifrons (Weise, 1910)
 Parimatidium magna (Weise, 1910)
 Parimatidium marginicolle (Boheman, 1850)
 Parimatidium ovatula (Uhmann, 1948)
 Parimatidium plaumanni (Uhmann, 1937)
 Parimatidium pygidialis (Uhmann, 1940)
 Parimatidium romani (Weise, 1921)
 Parimatidium rubricatum (Guérin-Méneville, 1844)
 Parimatidium rubrum (Boheman, 1850)
 Parimatidium rubrum (Boheman, 1850)
 Parimatidium spaethi (Bondar, 1941)
 Parimatidium tibialis (Baly, 1858)
 Parimatidium uhmanni (Pic, 1934)
 Parimatidium zikani (Spaeth, 1938)

Chú thích

Tham khảo

Imatidiini


title: Setodes carinatus

text:
Setodes carinatus là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Setodes


title: Mastema (bướm đêm)

text:
Mastema là một chi bướm đêm thuộc họ Blastobasidae.

Tham khảo

Blastobasidae


title: Mohnia krampi

text:
Mohnia krampi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Buccinidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Mohnia


title: Bad Schwanberg

text:
Bad Schwanberg là một thị xã thuộc bang Steiermark, huyện Deutschlandsberg. Thị xã nằm ở sườn đông của dãy núi Koralpe bên sông Schwarze Sulm, một nhánh chính của sông Sulm.

Tham khảo


title: Escombres-et-le-Chesnois

text:
Escombres-et-le-Chesnois  là một xã ở tỉnh Ardennes, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Ardennes

Tham khảo

Escombresetlechesnois


title: Haplolabida

text:
Haplolabida là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae

Larentiinae


title: 19551 Peterborden

text:
19551 Peterborden (1999 JL62) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 10 tháng 5 năm 1999 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 19551 Peterborden

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Lepidiolamprologus nkambae

text:
Lepidiolamprologus nkambae là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Nó là loài đặc hữu của Zambia. Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước ngọt.

Nguồn
 Bigirimana, C. 2005. Lepidiolamprologus nkambae . 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Lepidiolamprologus
Động vật Zambia
Động vật đặc hữu Zambia


title: Bematistes aganice

text:
Bematistes aganice là một loài bướm ngày thuộc họ Nymphalidae. Loài này có ở miền nam và tây nam Châu Phi.

Sải cánh dài 60–65 mm đối với con đực và 70–75 mm đối với con cái. Con trưởng thành bay quanh năm, nhưng phổ biến hơn từ tháng 10/tháng 11 đến tháng 3.

Ấu trùng ăn Passiflora edulis, Passiflora incarnata, Passiflora caerulea và Adenia gummifera.

Phụ loài
Bematistes aganice aganice (Cape to KwaZulu-Natal, Transvaal, miền nam Mozambique, miền đông Zimbabwe)
Bematistes aganice montana (Butler, 1888) (từ miền đông Kenya tới miền bắc Tanzania)
Bematistes aganice nicega Suffert (miền nam Tanzania, miền nam Zaire (Shaba), đông bắc Zambia, miền bắc Malawi)
Bematistes aganice nyassae Carpenter (miền nam Malawi)
Bematistes aganice orientalis Ungemach (tây nam Ethiopia, miền nam Sudan, miền bắc Uganda)
Bematistes aganice ugandae van Someren, 1936 (bờ bắc hồ Victoria)

Chú thích

Tham khảo

A


title: Euphorbia robivelonae

text:
Euphorbia robivelonae là một loài thực vật thuộc họ Euphorbiaceae. Đây là loài đặc hữu của Madagascar. Môi trường sống tự nhiên của chúng là sông có nước theo mùa ngòi. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Haevermans, T. 2004. Euphorbia robivelonae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Madagascar
R


title: Danh sách nhân vật chính trong Kinh Thánh

text:
Kinh Thánh là thuật ngữ chung chỉ các loại sách được tôn kính trong các tôn giáo như: Do Thái giáo, Kitô giáo, Hồi giáo. Do Thái giáo chỉ có Kinh thánh Do Thái còn gọi là Tanakh, họ không chấp nhận sử dụng thuật ngữ Cựu Ước dù rằng phần lớn sách của Cựu Ước là nằm trong Tanakh. cũng không chấp nhận quy điển Thánh Kinh hoặc Tân Ước mà Kitô giáo chọn lọc. Kitô giáo gọi Kinh Thánh là tất cả các sách Cựu Ước và Tân Ước. Sau đây là danh sách nhân vật lớn trong Kinh Thánh.

Kinh Thánh Do Thái

Các tiên tri

Các tư tế
 Aaron
 Elazar
 Eli
 Phinehas

Chi tộc Israel
Theo Sách Sáng thế, chi tộc Israel là dòng dõi của các người con trai của Jacob (Giacóp). Jacob là người được nhận lời chúc phúc của cha mình là Isaac, sau này tên của Jacob là Israel. Mười hai người con trai của ông trở thành tổ tiên của Mười hai Chi tộc Israel.

 Chi tộc Asher
 Chi tộc Benjamin
 Chi tộc Dan
 Chi tộc Gad
 Chi tộc Issachar
 Chi tộc Joseph, họ chia thành hai chi tộc nhỏ:
 Chi tộc Ephraim
 Chi tộc Menasheh
 Chi tộc Judah
 Chi tộc Levi
 Chi tộc Naphtali
 Chi tộc Reuben
 Chi tộc Simeon
 Chi tộc Zebulun

Tân Ước

Chúa Giêsu và những người liên quan
Giêsu
 Đức Mẹ Maria
 Thánh Giuse

Các tông đồ
Nhóm Mười Hai:
Phêrô (Simon Kefa)
Anrê (người anh em của Simon)
Giacôbê, con ông Dêbêđê
Gioan, con ông Dêbêđê (cho rằng đây là Gioan, Tông đồ Thánh sử)
Philípphê
Batôlômêô
Tôma
Mátthêu
Giacôbê, con ông Anphê
Giuđa (Tađêô)
Simôn Quá Khích
Giuđa Ítcariốt (người phản bội)

Những người khác:
Phaolô
Titô
Mátthia

Tư tế
 Caipha, thượng tế
 Dacaria, cha của Gioan Tẩy Giả

Tiên tri
 Agabus
 Anna
 Simêon
 Gioan Tẩy Giả

Other believers

 Apollos
 Aquila
 Banaba
 Dionysius the Areopagite
 Epaphras, fellow prisoner of Paul (), fellow worker ()
 Giuse người Arimathy
 Ladarô
 Luca
 Máccô
 Mátta
 Maria Mađalêna
 Maria, em Mátta
 Nicôđêmô
 Onesimus
 Philemon
 Priscilla
 Silas
 Sopater
 Stêphanô, tử đạo tiên khởi
 Timothy

Nhà cầm quyền
 Hêrôđê
 Herod Antipas
 Pontius Pilate
 Agrippa I
 Felix

Chú thích


title: Saint-Tropez

text:
Saint-Tropez (;  trong phương ngữ Provençal) là một xã của Pháp, cách Nice  về phía tây, thuộc tỉnh Var của vùng Provence-Alpes-Côte d'Azur miền đông nam Pháp. Đây cũng là thị trấn chính ở tổng Saint-Tropez.

Saint-Tropez nằm trên Côte d’Azur và từng chỉ là một làng chài nhỏ cho tới đầu thế kỷ XX. Đây là nơi đầu tiên ở vùng duyên hải này được giải phóng khỏi quân Trục trong Chiến tranh Thế giới II. Sau chiến tranh, nó trở thành một khu nghỉ dưỡng nổi tiếng, đồng thời vang danh nhờ những nghệ sĩ La Nouvelle Vague trong điện ảnh và phong trào âm nhạc Yé-yé.

Trong tiếng Pháp, cư dân Saint-Tropez được gọi là  (). Saint-Tropez cũng hay được gọi tắt là St-Trop ().

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Office of tourism of Saint-Tropez
 St Tropez Web Radio

Xã của Var


title: Stenopodius insularis

text:
Stenopodius insularis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Blaisdell miêu tả khoa học năm 1939.

Chú thích

Tham khảo

Stenopodius


title: Parlasco

text:
Parlasco là một đô thị trong tỉnh Lecco, trong vùng Lombardia của Ý, cự ly khoảng 60 km về phía bắc của Milan và khoảng 20 km về phía bắc của Lecco. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 147 người và diện tích là 3,0 km².

Parlasco giáp các đô thị: Bellano, Esino Lario, Perledo, Taceno, Vendrogno.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.parlasco.lc.it/

Đô thị tỉnh Lecco
Thành phố và thị trấn ở Lombardia


title: Nassarius siquijorensis

text:
Nassarius siquijorensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Nassariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Nassarius
Động vật được mô tả năm 1852


title: Crucispora

text:
Crucispora là một chi nấm trong họ Agaricaceae.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Crucispora at Index Fungorum

Agaricaceae


title: Địa lý Ấn Độ

text:
Địa lý Ấn Độ đa dạng, bao gồm nhiều miền khí hậu khác biệt từ những dãy núi phủ tuyết cho đến các sa mạc, đồng bằng, rừng mưa nhiệt đới, đồi, và cao nguyên. Ấn Độ bao gồm một phần lớn của tiểu lục địa Ấn Độ nằm trên mảng kiến tạo Ấn Độ, phần phía Bắc của mảng Ấn-Úc. Ấn Độ có bờ biển dài 7.516 km, phần lớn Ấn Độ nằm ở bán đảo Nam Á vươn ra Ấn Độ Dương. Ấn Độ giáp Biển Ả Rập về phía Tây Nam và giáp Vịnh Bengal về phía Đông và Đông Nam. Ấn Độ có diện tích 3.287.263 km², xếp thứ 7 trên thế giới về diện tích, trong đó phần đất liền chiếm 90,44%, diện tích mặt nước chiếm 9,56%. Ấn Độ có biên giới trên đất liền giáp với Bangladesh (4.053 km), Bhutan (605 km), Myanmar (1.463 km), Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (3.380 km), Nepal (1690 km) và Pakistan (2.912 km). Đỉnh núi cao nhất có độ cao 8.598 m, điểm thấp nhất là Kuttanad với độ cao -2,2 m. Các sông dài nhất là sông Brahmaputra, sông Hằng. Hồ lớn nhất là hồ Chilka.

Vùng đồng bằng Ấn-Hằng phì nhiêu chiếm phần lớn ở phía Bắc, miền Trung và Đông Ấn Độ. Về phía Tây của quốc gia này là sa mạc Thar, một hoang mạc hỗn hợp đá và cát. Biên giới phía Đông và Đông Bắc của quốc gia này là dãy Himalayas. Đỉnh cao nhất ở Ấn Độ là lãnh thổ tranh chấp với Pakistan; theo tuyên bố của Ấn Độ, đỉnh cao nhất (nằm ở khu vực Kashmir là K2, với độ cao 8.611 m. Đỉnh cao nhất ở trong lãnh thổ không tranh chấp của Ấn Độ là Kangchenjunga, với độ cao 8.598 m. Khí hậu Ấn Độ đa dạng từ khí hậu xích đạo ở cực Nam đến Alpine ở khu vực đỉnh Himalayas.

Ấn Độ giáp Pakistan và Afghanistan về phía Tây Bắc. Chính quyền Ấn Độ xem toàn bộ bang Jammu và Kashmir là một phần của Ấn Độ. Bang này giáp một phần của Afghanistan. Trung Quốc, Bhutan và Nepal ở phía Bắc, Myanmar về phía Đông và Bangladesh về phía Đông của Tây Bengal. Sri Lanka được tách biệt khỏi Ấn Độ bằng một eo biển hẹp được tạo ra bởi Eo biển Palk và Vịnh Mannar. Về mặt hành chính, Ấn Độ được chia thành 28 bang, và 7 lãnh thổ liên bang được chính quyền liên bang quản lý. Các đơn vị hành chính này được phân chia chủ yếu theo biên giới dân tộc và ngôn ngữ hơn lý do địa lý.

Phát triển địa chất
Ấn Độ nằm hoàn toàn trên mảng Ấn Độ, một mảng kiến tạo chính được hình thành khi nó tách ra từ lục địa cổ đại Gondwana (lục địa cổ xưa, bao gồm phần phía nam của siêu lục địa của Pangea). Mảng Ấn-Úc được chia thành các mảng Ấn Độ và mảng Úc. Khoảng 90 triệu năm trước, trong giai đoạn cuối kỷ Creta, mảng Ấn Độ bắt đầu di chuyển về phía bắc vào khoảng 15 cm / năm (6 in / năm). Khoảng 50 đến 55 triệu năm trước, trong thế Eocen của Đại Tân sinh, mảng va chạm với châu Á sau khi trải dài từ 2.000 đến 3.000 km (1.243 đến 1.864 mi), nó đã di chuyển nhanh hơn bất kỳ mảng nào đã biết. Vào năm 2007, các nhà địa chất Đức đã xác định rằng mảng Ấn Độ có thể di chuyển rất nhanh vì nó chỉ dày bằng một nửa so với các mảng khác trước đây đã hình thành Gondwana. Sự va chạm với mảng Á - Âu dọc theo biên giới hiện tại giữa Ấn Độ và Nepal đã hình thành nên vành đai kiến tạo sơn tạo ra cao nguyên Thanh Tạng và dãy Himalaya. Tính đến năm 2009, mảng Ấn Độ đang di chuyển về phía đông bắc với tốc độ 5 cm / năm (2 in / năm), trong khi mảng Á - Âu đang di chuyển về phía bắc chỉ với 2 cm / năm (0,8 in / năm). Ấn Độ do đó được gọi là "lục địa nhanh nhất". Điều này khiến mảng Á-Âu bị biến dạng và mảng Ấn Độ nén với tốc độ 4 cm / năm (1,6 in / năm).

Các vùng địa lý
Ấn Độ có thể được chia thành sáu vùng địa lý, đó là:

 Dãy núi phía Bắc
 Cao nguyên Deccan
 Đồng bằng Ấn-Hằng
 Sa mạc Thar
 Vùng đồng bằng ven biển
 Các đảo

Dãy núi phía Bắc
Một cánh cung núi lớn bao gồm dãy Himalaya thuộc Nepal, Hindu Kush và Patkai được xác định tại tiểu lục địa phía bắc Ấn Độ. Chúng được hình thành bởi sự va chạm của mảng kiến tạo liên tục của các mảng Ấn Độ và mảng Á-Âu. Những ngọn núi trong các dãy núi này bao gồm một số ngọn núi cao nhất thế giới, chúng như một hàng rào tự nhiên cản trở đối gió lạnh. Chúng cũng tạo thuận lợi cho gió mùa, từ đó ảnh hưởng đến khí hậu ở Ấn Độ. Sông có nguồn gốc từ những ngọn núi chảy qua các đồng bằng Ấn-Hằng màu mỡ. Những ngọn núi này được các nhà sinh vật học công nhận là ranh giới giữa hai vùng sinh thái tuyệt vời của Trái đất: vùng khí hậu ôn đới Cổ Bắc giới bao phủ phần lớn Á-Âu và vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới Indomalaya bao gồm tiểu lục địa Ấn Độ, Đông Nam Á và Indonesia.

Dãy Himalaya là dãy núi cao nhất thế giới, với đỉnh núi cao nhất, đỉnh Everest (8.848 mét [29.029 ft]) trên biên giới Nepal-Trung Quốc. Chúng tạo thành biên giới đông bắc của Ấn Độ, tách nước này khỏi Đông Bắc Á. Đây là một trong những dãy núi trẻ nhất thế giới và mở rộng gần như không bị gián đoạn với 2.500 km (1.600 dặm), có diện tích 500.000 km² (190.000 dặm vuông). Dãy Himalaya kéo dài từ Jammu và Kashmir ở phía bắc đến Arunachal Pradesh ở phía đông. Các bang này cùng với Himachal Pradesh, Uttarakhand, và Sikkim nằm chủ yếu ở vùng Himalaya. Nhiều đỉnh ở Himalaya cao hơn 7.000 m (23.000 ft) và đường băng tuyết nằm trong khoảng từ 6.000 m (20.000 ft) ở Sikkim đến khoảng 3.000 m (9.800 ft) ở Kashmir. Kanchenjunga, trên biên giới Sikkim - Nepal, là điểm cao nhất trong khu vực do Ấn Độ quản lý. Hầu hết các đỉnh núi ở dãy Himalaya đều có tuyết rơi suốt cả năm. Himalaya đóng vai trò như một rào cản đối với gió katabatic lạnh lẽo thổi xuống từ Trung Á. Do đó, Bắc Ấn Độ được giữ ấm hoặc chỉ được làm mát nhẹ vào mùa đông; vào mùa hè, hiện tượng tương tự làm cho Ấn Độ tương đối nóng.

Xem thêm
Danh sách điểm cực trị của Ấn Độ

Tham khảo

Địa lý Ấn Độ

de:Indien#Geographie und Landesnatur


title: Eleutherodactylus orpacobates

text:
Eleutherodactylus orpacobates là một loài ếch trong họ Leptodactylidae. Chúng là loài đặc hữu của Colombia.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Ramírez Pinilla, M.P., Osorno-Muñoz, M., Rueda, J.V., Amézquita, A. & Ardila-Robayo, M.C. 2004. Eleutherodactylus orpacobates. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

orpacobates


title: 7226 Kryl

text:
7226 Kryl (1984 QJ) là một tiểu hành tinh nằm phía ngoài của vành đai chính được phát hiện ngày 21 tháng 8 năm 1984 bởi A. Mrkos ở Klet.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 7226 Kryl

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1984


title: Wings of War (game)

text:
Wings of War là tên một game hành động trên không(điều khiển máy bay) do Silver Wish Games thiết kế-phát triển và phát hành bởi Gathering of Developers.Game cho người chơi nhập vai một phi công vào thời thế chiến I.Người chơi sẽ theo phe Royal Air Force(phe Đồng Minh) đối đầu với lực lượng Luftwaffe(phe Liên Minh).Trò chơi thể hiện được các phong cách nhào lộn trên không, rượt theo máy bay địch và cho phép người chơi trang bị thêm tên lửa để tiêu diệt kẻ thù dễ hơn.

Cách chơi
Sau khi người chơi tạo nhân vật, trò chơi sẽ đưa ra nhiều điều chỉnh và nhiệm vụ cho người chơi(bao gồm 2 phần chơi:chiến dịch và cấp tốc).Trong phần chơi chiến dịch, người chơi sẽ điều khiển các loại máy bay như máy bay ném bom, tiêm kích, do thám...để đánh địch và tăng số điểm của mình bằng cách hạ máy bay địch.Trong phần chơi cấp tốc, người chơi sẽ có dịp đọ sức với các máy bay địch, trang bị thêm vũ khí và ghi điểm trong mỗi lần bắn trúng.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Статья и реценция на AG
 Описание на Bestgamer

Trò chơi trên Windows
Trò chơi điện tử năm 2004
Trò chơi Xbox


title: Sách Dân Số

text:
Sách Dân số hay Dân số ký (tiếng Do Thái: במדבר, Bamidbar) là cuốn sách thứ tư trong Kinh thánh Do Thái và Cựu Ước. Sách dân số cũng là cuốn thứ tư trong Ngũ Kinh Môisê, bốn cuốn còn lại là Sáng thế, Xuất hành, Lêvi và Đệ nhị luật.

Sách Dân số ghi những cuộc kiểm tra lại dân số trong 12 chi tộc Israel sau khi rời khỏi Ai Cập để đi đến Đất Hứa. Cuốn sách này có thể được chia thành ba phần:
 Kiểm tra dân số ở Sinai và chuẩn bị lễ toàn thiêu. (1-10:10).
 Lên đường hành trình từ Sinai về Moab với những khó khăn mà Israel gặp phải và tám lần trách móc, yêu sách của họ với Thiên Chúa về cuộc hành trình này. (10:11-21:20).
 Các thỏa thuận tại đồng bằng Moab trước khi băng qua sông Jordan (21:21-36).

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Sách Dân số (Nhóm Phiên dịch CGKPV) - Ủy ban Kinh Thánh, Hội đồng Giám mục Việt Nam
 Dân số Ký - Thư Viện Tin Lành.
 Bản dịch tiếng Việt của sách Dân số - Nhóm phiên dịch các giờ Kinh Phụng vụ - HĐGMVN

D
D


title: Cortes y Graena

text:
Cortes y Graena là một đô thị ở tỉnh Granada, cộng đồng tự trị Andalusia, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 của Viện thống kê Tây Ban Nha (INE), đô thị này có dân số là 1033 người. Diện tích đô thị này là 22 ki-lô-mét vuông. Đô thị này nằm ở độ cao 971 m trên mực nước biển.

Tham khảo

Đô thị ở Granada


title: Montsaugeon

text:
Montsaugeon là một xã thuộc tỉnh Haute-Marne trong vùng Grand Est đông bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 332 mét trên mực nước biển.

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintloupsuraujon


title: Manjeri

text:
Manjeri là một thành phố và khu đô thị của quận Malappuram thuộc bang Kerala, Ấn Độ.

Địa lý
Manjeri có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 38 mét (124 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Manjeri có dân số 83.704 người. Phái nam chiếm 49% tổng số dân và phái nữ chiếm 51%. Manjeri có tỷ lệ 80% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 81%, và tỷ lệ cho phái nữ là 78%. Tại Manjeri, 15% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Kerala


title: Colaspoides clavipes

text:
Colaspoides clavipes là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 2004.

Chú thích

Tham khảo

Colaspoides


title: Tổng công ty 91

text:
Tổng công ty 91 là tên gọi chung phổ thông cho các nhóm doanh nghiệp nhà nước của Việt Nam được thành lập theo Quyết định số 91/Ttg của Thủ tướng Chính phủ Việt Nam về việc thí điểm thành lập tập đoàn kinh doanh.

Mặc dù tinh thần của Quyết định số 91/Ttg là hướng tới thành lập các tập đoàn kinh doanh, song vào thời điểm năm 1994, tập đoàn kinh doanh là hình thức tổ chức doanh nghiệp còn rất mới mẻ ở Việt Nam. Vì vậy, các nhóm doanh nghiệp được thành lập theo quyết định nói trên không được gọi là tập đoàn ngay mà được gọi chung là các tổng công ty 91. Cho tới tận năm 2006, các tổng công ty 91 mới được từng bước chuyển thành các tập đoàn thực sự.

Việc thành lập bất cứ tổng công ty 91 nào cũng đều thuộc thẩm quyền quyết định của Chính phủ. Hội đồng quản lý của tổng công ty 91 gồm từ 7 đến 9 thành viên do Thủ tướng Chính phủ bổ nhiệm. Tổng công ty 91 phải có ít nhất 7 thành viên, phải có vốn pháp định tối thiểu 1000 tỷ đồng.

Khác với một tổng công ty 90, một tổng công ty 91 có thể hoạt động đa ngành tuy vẫn được yêu cầu theo đuổi một ngành kinh doanh chủ đạo. Mục đích thành lập các tổng công ty 91 là để phát huy vai trò của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Tuy nhiên, do năng lực quản lý và vốn hạn chế, các tổng công ty 91 chưa phát huy được chức năng của mình và chưa làm lợi cho các công ty thành viên.

Tới năm 2003, có tất cả 18 tổng công ty 91 đã được thành lập. Từ năm 2004, một số tổng công ty 91 bắt đầu tiến hành cổ phần hóa các công ty thành viên của mình.

Danh sách các tổng công ty 91

 Tập đoàn Dệt May Việt Nam
 Tập đoàn Bảo Việt
 Tập đoàn Điện lực Việt Nam,
 Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam,
 Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam'',
 Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam,
 Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam,
 Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam,
 Tập đoàn Công nghiệp Hóa chất Việt Nam,
 Tập đoàn Công nghiệp – Viễn thông Quân đội
 Tổng công ty Tàu thủy Việt Nam
 Tổng công ty Sông Đà,
 Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam
 Tổng công ty Thép Việt Nam,
 Tổng công ty Hàng hải Việt Nam
 Tổng công ty Lương thực miền Bắc,
 Tổng công ty Lương thực miền Nam
 Tổng công ty Giấy Việt Nam,
 Tổng công ty Hàng không Việt Nam,
 Tổng công ty Công nghiệp Xi măng Việt Nam,
 Tổng công ty Cà phê Việt Nam,
 Tổng công ty Đường sắt Việt Nam,

Tham khảo

Quyết định số 91/Ttg của Thủ tướng Chính phủ Việt Nam về việc thí điểm thành lập tập đoàn kinh doanh.
Chỉ thị số 573/1996/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ Về việc tạo điều kiện cho các Tổng công ty nhà nước do Thủ tướng Chính phủ quyết định thành lập sớm hoạt động ổn định
"Thời của tập đoàn", Báo Nhân Dân

91
Tập đoàn kinh doanh Việt Nam


title: Weyersheim

text:
Weyersheim là một xã thuộc tỉnh Bas-Rhin trong vùng Grand Est đông bắc Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Bas-Rhin

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Bas-Rhin


title: Santo Niño, South Cotabato

text:
Santo Niño là một đô thị hạng 4 ở tỉnh South Cotabato, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2000 của Philipin, đô thị này có dân số 36.228 người trong 7.082 hộ.

Các đơn vị hành chính

Sto. Niño được chia thành 10 barangay.

 Ambalgan
 Guinsang-an
 Katipunan
 Manuel Roxas
 Panay
 Poblacion
 San Isidro
 San Vicente
 Teresita
 Sajaneba

Tham khảo

Liên kết ngoài

Mã địa lý chuẩn Philipin
Thông tin điều tra dân số Philipin năm 2000

Đô thị của South Cotabato


title: Pachydiplax longipennis

text:
Pachydiplax longipennis là một loài chuồn chuồn ngô trong họ Libellulidae. Chúng phân bố chủ yếu ở Hoa Kỳ.

Hình ảnh

Tham khảo

Pachydiplax
Chuồn chuồn Bắc Mỹ
Động vật được mô tả năm 1839


title: Megandrena mentzeliae

text:
Megandrena mentzeliae là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Zavortink mô tả khoa học năm 1972.

Chú thích

Tham khảo

Megandrena
Động vật được mô tả năm 1972


title: Miraclathurella bicanalifera

text:
Miraclathurella bicanalifera là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Miraclathurella


title: Monasterolo Casotto

text:
Monasterolo Casotto là một đô thị tại tỉnh Cuneo trong vùng Piedmont của Italia, vị trí cách khoảng 80 km về phía nam của Torino và khoảng 30 km về phía đông của Cuneo. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 120 người và diện tích 7,7 km².

Monasterolo Casotto giáp các đô thị: Lisio, Mombasiglio, Pamparato, San Michele Mondovì, Scagnello, Torre Mondovì và Viola.

Lịch sử thay đổi dân số

Tham khảo

Đô thị tỉnh Cuneo
Thành phố và thị trấn ở Piemonte


title: Les Molières

text:
Les Molières là một xã ở tỉnh Essonne thuộc vùng Île-de-France miền bắc nước Pháp.

Theo điều tra dân số năm 1999, dân số xã này là  người. Ước tính dân số năm 2007 là .

Danh xưng cư dân địa phương Les Molières trong tiếng Pháp là Molièrois.

Tham khảo

Mayors of Essonne Association
 INSEE commune file

Liên kết ngoài
Land use (IAURIF)

Xã của Essonne


title: Alangium longiflorum

text:
Alangium longiflorum là một loài thực vật]] thuộc họ Alangiaceae. Loài này có ở Indonesia, Malaysia, và Philippines.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Alangium longiflorum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

L
Thực vật dễ tổn thương
Thực vật được mô tả năm 1912
Thực vật Philippines


title: Mortal Kombat (phim 1995)

text:
Mortal Kombat: The Movie là một bộ phim hành động và phiêu lưu được làm năm 1995 của đạo diễn Paul WS Anderson. Đây là bộ phim dựa trên dòng trò chơi điện tử đối kháng Mortal Kombat ra mắt vào năm 1992. Được dựa theo nguyên tác trò chơi điện tử, chúng ta sẽ bắt đầu cuộc hành trình của các chiến binh Johnny Cage, Sonya Blade và chiến binh Liu Kang cùng vị thần sấm tên Raiden tham gia vào một cuộc chiến tên gọi " Cuộc Chiến Sinh Tử " do phù thủy Shang Tsung tổ chức trên một hòn đảo xa lạ. Trong cuộc chiến này bọn họ phải giành được chiến thắng trong mười trận đấu liên tiếp nhằm bảo vệ cho thế giới của bọn họ trước cuộc xâm lăng của một thế giới khác gọi là Trung Gian.

Tuy bộ phim được dựa theo trò chơi điện tử về mặt ý tưởng, nhưng nội dung của nó lại làm luôn đến nội dung của trò chơi Mortal Kombat II làm năm 1993 và có một kết thúc không giống với trò chơi. Bối cảnh của bộ phim được quay tại Los Angelesvà tại Thái Lan trước khi lên rạp vào ngày 18/8/1995 tại Bắc Mỹ. Do kết cấu bộ phim làm hay và đúng nguyên tác mẫu nên giới mộ điệu hâm mộ trò chơi gần như biết nó qua sự chuyển thành công trong khi giới phê bình lại trỉ trích gay gắt bộ phim. Sau ba tuần liên tiếp lên rạp, bộ phim thu về $ 122.195.920 triệu và trở thành bộ phim có doanh thu cao nhất hồi đó. Hai năm sau đó, bộ phim tiếp theo tên Mortal Kombat: Annihilation ra đời!

Nội dung diễn biến bộ phim
Câu truyện bắt đầu từ em trai của Liu Kang tên Chan Kang, đã bị gã phù thủy Shang Tsung giết hại trong giải đấu thứ chín. Liu Kang người chiến binh không bao giờ tin vào giải đấu Cuộc Chiến Sinh Tử đành quay về nhà và tìm hiểu xem vì sao em anh ta lại chết. Tại đây trong ngôi đền Minh Giáo của ông nội, Liu Kang đã gặp thần sấm Raiden và tự ý cho mình cái quyền được báo thù và tham gia vào giải đấu khi nó được bắt đầu.

Khi Liu Kang lên thuyền tham gia giải đấu, anh gặp siêu sao điện ảnh Johnny Cage và nữ điệp viên của Lực lượng Dặc Biệt tên Sonya Blade. Họ liên thủ với nhau lại khi lên đảo và bắt đầu cuộc chiến với những kẻ thù mà họ không mong đợi và luật lệ là phải đánh thắng trước khi giáp mặt với đương kim vô địch hoàng tử người Shokan với bốn tay tên Goro.

Trong cuộc chiến đó anh gặp mặt công chúa Kitana, được biết dưới tư cách là con gái của Shao Kahn đang được Reptile bảo vệ canh giữ. Shang Tsung đã nhắc nhở rất nhiều với đám lâu nhâu về việc công chúa Kitana nay đã 1000 tuổi và là người kế giữ ngai vàng hợp pháp của Shao Kahn trong tương lai, việc họ giành được chín trận thắng liên tiếp thực sự là kì tích và cảm thấy bất an trước cuộc chiến thứ mười này, mặc dù có sự giúp đỡ của hai kẻ thù tử chiến mạnh nhất là Scorpion (bò cạp) và Sub-Zero (lạnh lùng). Tuy nhiên khi Liu Kang đấu với Kitana, cô ta lại huỷ thi đấu và tự bại trận nên Shang Tsung đành phải thay đổi cuộc chơi.

Shang Tsung lúc này muốn Sonya Blade là đối tượng sẽ mở cánh cửa cho đạo quân của Shao Kahn bước sang nên đã cho Kano kẻ tử thù của Sonya ra thế mạng. Tuy nhiên khi làm vậy hắn lại mất Scorpion (bò cạp) vào tay Johnny Cage và Sub-Zero (lạnh lùng) vào tay của Liu Kang khi cả hai gã mạnh nhất bị tiêu diệt, tuy tức giận nhưng do còn quân át chủ bài với hoàng tử Goro nên Shang Tsung vẫn cầm trịnh trên tay.

Do quá tin vào sức mạnh bất diệt, cuối cùng Goro lại bị Cage giết khi hắn ta bất cẩn. Shang Tsung lúc này bắt giữ Sonya và kéo về Trung Gian để tiến hành kế hoạch. Raiden sau khi biết truyện đã đưa Liu Kang và Cage đến đó, tại đây họ chiến đấu và tiêu diệt Reptile rồi giải phóng cho Kitana khỏi sự theo dõi của hắn. Tại đây Kitana đã dẫn đường cho họ đến pháo đài của Shang Tsung.

Khi Shang Tsung sắp hoàn tất công việc mở cổng, Liu Kang và đám bạn xuất hiện trong việc giả dạng các tăng ni và cản hắn ta lại. Shang Tsung bực mình bèn thách thức Cage tham gia Cuộc Chiến Sinh Tử nhưng đã bị Liu Kang thách thức lại, do Liu Kang là truyền nhân của Kung Lao nên Shang Tsung đành chấp nhận tham chiến. Cả hai quyết đấu giữ dội nhưng do Liu Kang vượt trội hơn Shang Tsung nên hắn ta không thể thắng, khi biết điểm yếu của Liu Kang là người em trai đã mất Chan Kang, Shang Tsung đã biến thành em của Liu Kang và thuyết phục Liu Kang đầu hàng. Do đã có tâm lý vượt qua nỗi lòng. Liu Kang đập tan bùa phép của Shang Tsung và tiêu diệt hắn, cùng với việc giải phóng các linh hồn đang bị hắn giam giữ trong người.

Chan Kang lúc này được giải thoát, hai anh em gặp nhau rồi nói lời từ biệt. Liu Kang lúc này đã dành chức đương kim vô địch giải đấu Cuộc Chiến Sinh Tử đầu tiên. Anh cùng tất cả mọi người về nhà trong sự vui mừng và hân hoan của dân chúng, nhưng ngay lúc này gã hoàng đế Shao Kahn đã xuất hiện với cái bóng rất lớn trên ngôi đền Minh Giáo và đòi tất cả hãy dâng linh hồn cho hắn ta. Raiden lúc này nhìn lên và nói rằng: " Ta không nghĩ như thế " rồi cùng tất cả chuẩn bị cho Cuộc Chiến Sinh Tử kế tiếp.

Các diễn viên đóng phim

Robin Shou - thủ vai - Liu Kang
Linden Ashby - thủ vai - Johnny Cage
Bridgette Wilson - thủ vai - Sonya Blade
Christopher Lambert - thủ vai - Raiden
Talisa Soto - thủ vai - Công chúa Kitana
Trevor Goddard - thủ vai - Kano
Cary-Hiroyuki Tagawa - thủ vai - Shang Tsung
François Petit - thủ vai - Sub-Zero
Chris Casamassa - thủ vai - Scorpion
Keith Cooke - thủ vai - Reptile
Kevin Michael Richardson - lồng tiếng cho kĩ xảo nhân vật - Goro
Gregory McKinney - thủ vai - Jax
Frank Welker - lồng tiếng cho kĩ xảo nhân vật - Shao Kahn
Steven Ho - thủ vai - Chan Kang
Hakim Alston - thủ vai - Fighting Monk

Phần kế tiếp
Bắt đầu từ hội chợ E3 năm 1997, khi dòng Game Mortalkombat thứ 4 ra đời với công nghệ 3D cùng với những màn trình diễn ấn tượng cùng những đánh giá cao chót vót về game đã gây được sự chú ý mạnh mẽ khắp nước Mỹ,tuy chỉ được xếp thứ 32 trong tổng số loạt game hay nhất được chú ý nhưng cái mà mọi người càng bất ngờ hơn khi một phần tiếp theo của phim Mortal Kombat: The Movie đã ra đời với tên gọi Mortal Kombat:Annilation

Tham khảo

Liên kết ngoài

California

California

Phim năm 1995
Phim hành động Mỹ
Phim lấy bối cảnh trên các đảo
Phim kỳ ảo thập niên 1990
Phim tiếng Anh
Phim quay tại Los Angeles
Phim hãng New Line Cinema
Phim võ thuật kỳ ảo
Phim Mỹ
Phim hành động thập niên 1990