title: Pompey

text:
Pompey, còn gọi là Pompey Vĩ đại hay Pompey thành viên Tam Hùng (chữ viết tắt tiếng Latinh cổ: CN·POMPEIVS·CN·F·SEX·N·MAGNVS, Gnaeus hay Cnaeus Pompeius Magnus) (26 tháng 9 năm 106 TCN – 28 tháng 9 năm 48 TCN) là một nhà lãnh đạo quân sự, chính trị lỗi lạc của Cộng hòa La Mã. Đến từ một tỉnh thuộc Ý, sau những chiến tích về quân sự, ông đã thiết lập được một vị trí cho riêng mình trong dòng quý tộc La Mã và được Lucius Cornelius Sulla phong tước hiệu Magnus (Vĩ đại).

Pompey là đối thủ của Marcus Licinius Crassus và là đồng minh của Gaius Julius Caesar. Ba nhà chính trị đã thống trị Cộng hòa La Mã thời kỳ cuối qua một liên minh chính trị gọi là Liên minh tam hùng lần thứ 1. Sau cái chết của Crassus, Pompey và Caesar trở thành đối thủ của nhau, cạnh tranh cho ngôi vị cầm quyền của toàn Đế chế La Mã, đây được gọi là nội chiến của Caesar. Pompey chiến đấu bên phía Optimates, một phe bảo thủ theo chủ nghĩa truyền thống trong hội đồng nhà nước La Mã, và đã bị đánh bại bởi Caesar. Pompey sau đó phải tới Ai Cập ẩn náu và bị ám sát tại đó.

Khởi nghiệp và sự nghiệp chính trị
Cha của Pompey, Gnaeus Pompeius Strabo là một chủ nô người Italia giàu có đến từ vùng Picenum. Một trong những "người mới" sẽ có ảnh hưởng chính trị đến sự thống trị tại La Mã suốt những năm cuối của chế độ cộng hòa. Pompeius Strabo theo truyền thống trở thành cursus honorum, trở thành quan coi quốc khố trong năm 104 TCN, pháp quan trong năm 92 TCN và thành chấp chính quan năm 89 TCN, và thu nhận tiếng xấu về sự tham lam, tàn nhẫn,tham quyền chính trị. Ông mất vào 87 TCN, có thể do sét đánh hay do bệnh dịch hạch hoặc do cả hai, trong cuộc chiến tranh của hai phe Marius-Sulla lần thứ nhất. Mới 19 tuổi, Pompey đã được thừa kế đất đai,sự trung thành của các quân đoàn của ông.

Pompey đã được thấy phục vụ trong quân đội dưới quyền cha của ông trong 2 năm. Và đã tham gia vào lúc cuối của cuộc nội chiến Marsic chống lại người Ý. Vài năm tiếp theo,phe cánh của Marius đã nắm quyền kiểm soát Ý. Pompey, lúc này là một optimas, đã bị cử làm một chức vụ thấp. Ông trở lại Rome, bị truy tố vì tội tham ô và cướp bóc nhưng đã được thả nhanh chóng.

Trong vài năm sau, phe Marius chiếm giữ Ý. Vào năm 83 TCN, Sulla trở về từ Hy Lạp, và Pompey đưa 3 quân đoàn lê dương Picinea hỗ trợ việc chống lại chế độ Marius của Gnaeus Papirius Carbo.

Tiếp đó, Sulla và các đồng minh của ông ta đánh đuổi phe Marius khỏi Ý và Rome: Sulla, bây giờ là độc tài của Rome, đã rất ấn tượng bởi khả năng tự tin của chàng Pompey trẻ tuổi. Ông ta ban tặng ông danh hiệu Imperator và cho phép ông kết hôn với con gái riêng là Aemilia Scaura. Aemilia - đã kết hôn và đang mang thai -buộc phải ly dị chồng và Pompey ly dị Antistia Mặc dù Aemilia mất trong khi sinh con ngay sau đó, việc kết hôn xác nhận sự trung thành của Pompey và thúc đẩy mạnh mẽ sự nghiệp của ông.

Sicilia và châu Phi
Mặc dù bị loại vì là privatus trẻ từ honorem cursus, Pompey đã rất giàu và là chỉ huy của 3 quân đoàn kì cựu. Đối với phần còn lại của cuộc chiến tranh tại Ý, Pompey đã cho thấy mình là người xuất sắc nhất trong số các tướng lĩnh của Sulla. Cùng với cuộc chiến tranh trên toàn Ý, Sulla gửi Pompey đến chống lại phe đảng của Marius tại Sicilia sau đó là châu Phi. Năm 82 TCn, Pompey đoạt lại Sicilia, đảm bảo nguồn cung cấp lương thực cho Rome. Ông đã hành quyết Gnaeus Papirius Carbo và những người ủng hộ.<ref>Valerius Maximus, Facta et dicta memorabilia, 6.2.8]</ref>
Năm 81 TCN ông chuyển sang tỉnh La Mã của châu Phi, nơi ông đã đánh bại Gnaeus Domitius Ahenobarbus và Hiarbas, vua Numidia, sau khi một trận chiến ác liệt.

Vì một chuỗi chiến thắng liên tục này, ông đã tung hô là hoàng đế ở quân đội ở chiến trường châu Phi. Ông trở lại Rome trong cùng năm, và đã nhận được sự chào đón nhiệt tình của nhân dân. Ông được ca ngợi bởi Sulla như là Magnus (vĩ đại). Pompey chỉ dùng tiêu đề này vào cuối sự nghiệp của mình.

Khi Pompey yêu cầu một cuộc diễu hành chiến thắng cho chiến thắng ở châu Phi, Sulla từ chối, vì nó sẽ là một tiền lệ chưa từng có, thậm chí bất hợp pháp, danh dự cho một privatus trẻ -muốn vậy ông phải giải tán những quân đoàn của mình.

 Quintus Sertorius và Spartacus
Sự nghiệp của Pompey dường như đã được thúc đẩy bởi mong muốn vinh quang quân sự và coi thường khó khăn chính trị truyền thống. Trong cuộc bầu cử chấp chính quan của năm 78 TCN, ông ủng hộ Lepidus chống lại ý muốn của Sulla. Năm 78, khi Sulla mất; và sau đó Lepidus nổi loạn, Pompey đã đàn áp ông ta thay mặt cho viện nguyên lão. Sau đó ông ta đòi hỏi toàn bộ quyền lực cho chức tổng đốc ở Hispania  để đối phó với vị tướng của phe Marius là Quintus Sertorius, người đã tiến hành cuộc chiến kéo dài ba năm qua chống lại Quintus Caecilius Metellus Pius, một trong những tướng lĩnh tài năng nhất của Sulla. Các tầng lớp quý tộc La Mã bác bỏ yêu cầu của ông - họ đã bắt đầu lo sợ sự trẻ trung, nổi tiếng và một vị tướng tài năng. Pompey viện cớ để thử và cố gắng thuyết phục: ông đã từ chối giải tán quân đoàn của ông cho đến khi yêu cầu của ông đã được chấp nhận. Viện nguyên lão, miễn cưỡng cấp cho ông danh hiệu tổng đốc một tỉnh, quyền hạn tương đương Metellus, và phái ông đến Hispania.

Pompey ở lại đó từ năm 76-71 trước Công nguyên. Pompey cũng đã mất một thời gian lâu dài vì không thể kết thúc cuộc chiến tranh do chiến thuật du kích của Sertorius '. Mặc dù ông không bao giờ có thể đánh bại Sertorius một cách quyết định(và ông gần như gặp thảm họa tại trận Sucro), ông đã giành được nhiều chiến dịch thắng lợi chống lại sĩ quan cấp dưới của ông ta. Cuối cùng, Pompey cố gắng để đè bẹp phe bình dân khi Sertorius bị sát hại bởi cấp dưới của mình là Perperna Marcus Vento, người đã bị đánh bại trong năm 72TCN bởi vị tướng trẻ, trong trận chiến đầu tiên giữa họ. Đầu năm 71, toàn bộ Hispania đã bị chinh phục. Pompey cho thấy mình là một con người tài năng trong việc tổ chức có hiệu quả và một người cai trị công bằng ở hành tỉnh bị chinh phục, mở rộng sự kiểm soát của ông từ Hispania tới phía nam Gaul. Vào một khoảng thời gian trong năm 71 trước Công nguyên, ông đã quay về Ý, cùng với quân đội của ông.

Trong khi đó, Crassus đã phải đối mặt với Spartacus để kết thúc cuộc chiến tranh nô lệ lần thứ ba của Rome. Crassus đánh bại Spartacus, nhưng trên đường hành quân của mình hướng tới Rome, Pompey đã bắt gặp những tàn dư của quân đội Spartacus, ông bắt giữ 5.000 người trong số họ và tuyên bố công trạng đã đàn áp cuộc nổi dậy, mà chọc giận Crassus

Quay trở lại Rome, Pompey trở nên cực kì nổi tiếng. Ngày 31 tháng 12, năm 71 trước Công nguyên, ông đã ban cho một lễ khải hoãn cho chiến thắng của ông ở Hispania. Đối với những kẻ ca tụng mình, ông là vị tướng xuất sắc nhất thời đại ấy, rõ ràng được các vị thần sủng ái và có thể bảo vệ quyền lợi cho người dân. Ông đã thành công trong việc đối mặt với Sulla và viện nguyên lão của ông ta, ông hay ảnh hưởng của ông có thể đã khôi phục lại các quyền lợi truyền thống của người bình dân và các đặc quyền bị mất mát dưới chế độ độc tài của Sulla.

Vì vậy, Pompey đã được phép bỏ qua một truyền thống cổ của La Mã, chỉ người nào đã 39 tuổi và thậm chí cũng không phải là một nguyên lão, ông được bầu làm chấp chính quan nhờ số phiếu áp đảo, và đảm nhiệm chức vụ vào năm 70 trước Công nguyên với Crassus là cộng sự.

 Bị ám sát
Vào ngày 28 tháng 9, Achillas đến tàu của Pompey cùng với Lucius Septimius, người từng là một trong những sĩ quan của Pompey, và Savius đi trên một chiếc thuyền đánh cá trong công cuộc chạy trốn đoàn quân của Julius Caesar sau khi phe của ông bại trận.Các cộng sự của Pompey đã tỏ ra nghi ngờ và khuyên Pompey nên đưa con tàu của mình trở lại vùng biển rộng ngoài tầm với của các mũi tên của người Ai Cập. Sau màn chào hỏi Lucius Septimius đâm một kiếm vào Pompey và rồi Achillas và Savius đâm Pompey bằng dao găm. Những người trên tàu của Pompey có thể thấy điều này và chạy trốn. Gió thuận lợi và vì điều này người Ai Cập đã không theo đuổi họ. Đầu của Pompey bị cắt đứt và cơ thể bị ném xuống biển. Pompey đã chết sau ngày sinh nhật thứ sáu mươi của mình. Khi Caesar đến Ai Cập vài ngày sau đó, ông đã lấy làm kinh hãi. Ông quay đi với sự ghê tởm với người đàn ông đã mang đầu của Pompey đến. Đầu Pompey được đưa đến Cornelia và chôn cất tại biệt thự Alban.

Chú thích

Tham khảo

 Abbott, Frank Frost (1901). A History and Description of Roman Political Institutions. Elibron Classics (ISBN 0-543-92749-0).
 Boak, Arthur E.R. A History of Rome to 565 A.D. (MacMillan, New York, 1922)
 De Souza, P., Piracy in the Graeco-Roman World, Cambridge University Press, 2002. ISBN 9780521012409
 Cassius Dio, Roman History, Volume 3 (Loeb Classical Library, 1914)
 Goldsworthy, Adrian. In the name of Rome: The Men Who Won the Roman Empire. London: Weidenfeld & Nicolson, 2004 (hardcopy, ISBN 0-297-84666-3); New York: Phoenix Press, (paperback, ISBN 0-7538-1789-6).
 Greenhalgh, Peter. Pompey The Republican Prince, George Weidenfield and Nicolson Ltd, 1981, ISBN 0297778811
 Hillman, Thomas P. The Reputation of Cn. Pompeius Magnus among His Contemporaries from 83 to 59 B.C., Diss. New York 1989.
 Holland, Tom. Rubicon – The Triumph and Tragedy of the Roman Republic, Abacus, London, 2004, ISBN 0-349-11563-X
 Nicols, Marianne Schoenlin. Appearance and Reality. A Study of the Clientele of Pompey the Great, Diss. Berkeley/Cal. 1992.
 Plutarch, [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives/Pompey*.html Parallel Lives, Life of Pompey (Loeb Classical Library, 1917)
 Seager, Robin. Pompey the Great: A Political Biography. Oxford: Blackwell Publishing, 2002 (hardcover, ISBN 0-631-22720-2; paperback, ISBN 0-631-22721-0).
 Southern, Pat. Pompey the Great: Caesar's Friend and Foe. Stroud, Gloucestershire, UK: Tempus Publishing, 2002 (paperback, ISBN 0-7524-2521-8).
 Stockton, David. The First Consulship of Pompey, Historia 22 (1973), 205-218.
 Tröster, Manuel. Roman Hegemony and Non-State Violence. A Fresh Look at Pompey’s Campaign against the Pirates, Greece & Rome 56 (2009), 14-33.
 Van Ooteghem, J. Pompée le Grand. Bâtisseur d’Empire. Brussels 1954.
 Wylie, Graham J. Pompey Megalopsychos, Klio'' 72 (1990), 445-456.

Liên kết ngoài

 Pompey mục từ trong sách lịch sử của Mahlon H. Smith
 Pompey's War  Jona Lendering kể chi tiết về sự chinh phục Judea của Pompey.

Sinh năm 106 TCN
Mất năm 48 TCN
Tướng La Mã cổ đại
Julius Caesar


title: Spice Girls

text:
Spice Girls là một nhóm nhạc nữ mang phong cách pop nổi tiếng của nước Anh, nhóm được thành lập vào năm 1994. Nhóm gồm 5 thành viên, trong đó mỗi thành viên đều có một biệt danh đặc trưng cho phong cách của mình: Melanie Brown ("Scary Spice"), Melanie Chisholm ("Sporty Spice"), Emma Bunton ("Baby Spice"), Geri Halliwell ("Ginger Spice"), và Victoria Beckham, trước đây là Adams ("Posh Spice"). Họ đã ký hợp đồng với hãng đĩa Virgin Records và phát hành đĩa đơn đầu tay của họ "Wannabe" vào năm 1996. Ca khúc ngay lập tức trở thành đĩa đơn quán quân ở các bảng xếp hạng của hơn 30 quốc gia. Nhờ đó Spice Girls đã được nổi lên như một "hiện tượng toàn cầu". Album đầu tay của họ, Spice đã bán được hơn 30 triệu bản trên toàn thế giới, trở thành album bán chạy nhất bởi một nhóm nữ trong lịch sử âm nhạc. Album tiếp theo của nhóm, Spiceworld cũng tiêu thụ được hơn 20 triệu bản trên toàn thế giới. Tổng cộng họ đã bán được hơn 100 triệu bản trên toàn thế giới, khiến họ trở thành nhóm nhạc nữ thành công nhất mọi thời đại, và là hiện tượng nhạc pop thành công nhất nước Anh kể từ The Beatles.

Những thành tựu được ghi nhận trong sự nghiệp của nhóm bao gồm doanh số album cao kỷ lục, 9 đĩa đơn quán quân tại Vương quốc Anh (trong đó có 3 đĩa đơn quán quân 3 mùa Giáng sinh liên tiếp), tour diễn tái hợp 2007-2008, thời trang mang tính biểu tượng như bộ váy Union Jack của Halliwell, một bộ phim chiếu rạp, Spice World, và những biệt danh "ngũ vị hương" được công nhận toàn cầu. Với việc nâng tầm khái niệm quyền lực của phái nữ trong cuộc sống "Girl Power", Spice Girls đã trở thành biểu tượng văn hóa phổ biến những năm 1990.

Danh sách đĩa nhạc
Spice (1996)
Spiceworld (1997)
Forever (2000)
Greatest Hits (2007)

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Official Website
 Official YouTube Channel

Spice Girls
Ban nhạc thập niên 1990
Ban nhạc thập niên 2000
Người đoạt giải BRIT
Nhóm nhạc nữ
Người đoạt giải Ivor Novello
Nghệ sĩ của Virgin Records


title: Cyrtonus rotundatus

text:
Cyrtonus rotundatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Herrich-Schaeffer miêu tả khoa học năm 1838.

Chú thích

Tham khảo

Cyrtonus


title: Canari

text:
Canari là một xã ở tỉnh Haute-Corse trên đảo Corse, Pháp. Xã này có diện tích 16,67 km², dân số năm 1999 là 323 người. Khu vực này có độ cao 360 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Haute-Corse


title: Nội chiến Congo thứ hai

text:
{{Infobox military conflict
|image=
|caption= Các nạn nhân bị hãm hiếp đã được tái hòa nhập thành công vào cộng đồng của họ, tập hợp   Binh sĩ Quân đội Congo vào năm 2001   Binh sĩ nổi dậy Congo ở thị trấn phía bắc của Gbadolite vào năm 2000
|partof=Nội chiến Congo và hậu quả của Nạn diệt chủng Rwanda
|conflict=Chiến tranh Congo lần thứ nhấtChiến tranh Congo lần thứ hai
|date=Chiến tranh Congo lần 1: 24 tháng 10 năm 1996 - 16 tháng 5 năm 1997()Chiến tranh Congo lần 2: 2 tháng 8 năm 1998 - 18 tháng 7 năm 2003()
|result= Kết quả quân sự không rõ
 Thỏa thuận Sun City
Cộng hòa Dân chủ Congo được thành lập dưới thể chế đa đảng, lãnh đạo bởi Joseph Kabila là tổng thống và Jean-Pierre Bemba là thủ tướng.
 Hiệp định Pretoria; Rwandan rút quân khỏi Congo để đổi lấy cam kết giải giáp lực lượng dân quân Hutu.
 Chính phỉ lâm thời Cộng hòa Dân chủ Congo được thành lập, phát triển bởi MONUC.
 Tiếp tục Xung đột Ituri.
 Sự bắt đầu của Xung đột Kivu.
|place=Cộng hòa Dân chủ Congo
|combatant1=Chiến tranh Congo lần 1:
FAZ
White LegionInterahamweCNDD-FDDUNITAADFFLNCChiến tranh Congo lần 2:Phe ủng hộ chính phủ:Các lực lượng chống Uganda: LRA (Alleged)
 ADF
 UNRF II
 FNI
Các nhóm dân quân chống Rwanda: FDLR
 Mai-Mai
 Interahamwe
 RDR
 ALiR
 Các lực lượng Hutu liên kết khác
''Các lực lượng chống Burundi: CNDD-FDD
 FROLINA
|combatant2= 'Chiến tranh Congo lần 1:ADFL Rwanda UgandaBurundi AngolaSPLA Eritrea
Mai MaiChiến tranh Congo lần 2:Các nhóm dân quân Rwanda liên kết khác: RCD
 RCD-Goma
 BanyamulengeCác nhóm Uganda liên kết: MLC
 Forces for Renewal
 UPC
 Các nhóm dân quân Tutsi liên kết khácLực lượng chống MPLA: UNITAForeign state actors:  Uganda Rwanda Burundi
Note: Rwanda và Uganda đã chiến tranh vào tháng 6 năm 2000 trên lãnh thổ Congo.
|commander1=CHDC Congo: Laurent-Désiré Kabila (1997–2001) Joseph Kabila (2001–2003)Namibia: Sam NujomaDimo HamaamboMartin ShalliZimbabwe: Robert Mugabe Emmerson Mnangagwa Constantine Chiwenga Perence ShiriAngola: José Eduardo dos Santos João de Matos
 Chad: Idriss Déby
|commander2=MLC:Jean-Pierre BembaRCD: Ernest Wamba dia WambaTutsi groups:  Laurent NkundaUganda: Yoweri MuseveniRwanda: Paul KagameBurundi: Pierre Buyoya
|strength1=Chiến tranh Congo lần 1:Zaire: khoảng 50,000Interahamwe:50,000-100,000 tất cảUNITA: khoảng 1,000 tới 2,000Chiến tranh Congo lần 2:Mai Mai: 20–30,000 dân quânInterahamwe: 20,000+
|strength2=Chiến tranh Congo lần 1:ADFL:57,000Rwanda:3,500-4,000Angola:1,000+Eritrea: 1 tiểu đoàn Chiến tranh Congo lần 2:RCD: không rõRwanda: 8,000+
|casualties1=Chiến tranh Congo lần 1:10,000-15,000 giết10,000 đào tẩu hàng ngàn đầu hàngChiến tranh Congo lần 2: ?
|casualties2=Chiến tranh Congo lần 1:3,000-5,000 bị giếtChiến tranh Congo lần 2:2,000 người Uganda4,000 thương vong của phiến quân
|casualties3=Chiến tranh Congo lần 1:222,000 người tị nạn mất tích Tổng cộng: 250,000 người chếtChiến tranh Congo lần 2: 5,4 triệu chết (1998–2008)350,000+ chết do bạo lực (1998–2001)|}}Nội chiến Congo () có thể là một trong các cuộc chiến sau:

 Cuộc khủng hoảng ở Cộng hòa Dân chủ Congo (1960-1965), từ ngày quốc gia này giành được độc lập từ Bỉ cho tới khi cựu tổng thống Mobutu Sese Seko lên nắm quyền.
 Nội chiến Congo lần I (1996-1997), dẫn đến sự lật đổ Mobutu của Laurent Kabila.
 Nội chiến Congo lần II (1998-2002) với sự tham gia của chín quốc gia dẫn đến các cuộc chiến lẻ tẻ hiện nay mặc dù đã có hòa bình trên phương diện chính thức.Nội chiến Congo''' được nói tới trong bài này là cuộc xung đột từ năm 1998 phần lớn trên lãnh thổ Cộng hòa Dân chủ Congo (trước là Zaïre). Cuộc chiến này lôi kéo chín nước châu Phi và khoảng 20 nhóm vũ trang, đây là cuộc chiến tranh giữa các nước lớn nhất trong lịch sử châu Phi hiện đại. Theo Ủy ban cứu trợ quốc tế, hơn 3,8 triệu người bị chết vì cuộc chiến này từ 1998 đến nay, phần lớn vì thiếu ăn hay bệnh tật. Hàng triệu người khác bị đuổi ra khỏi nhà hay đang tìm kiếm nơi nương náu ở các nước bên cạnh CHDC Congo. Dù là vài sáng kiến và thỏa thuận hòa bình đã thành công một phần dẫn đến sự công nhận hòa bình chính thức năm 2002, các nhóm vũ trang vẫn không buông súng và chiến tranh vẫn không suy giảm và vẫn tiếp diễn đến tháng 2 năm 2005.

Chiến tranh Congo lần 1

Chiến tranh Congo lần 2

Tham khảo

Chiến tranh liên quan tới Cộng hòa Dân chủ Congo
Chiến tranh liên quan tới Angola
Chiến tranh liên quan tới Burundi
Chiến tranh liên quan tới Rwanda
Chiến tranh liên quan tới Uganda
Chiến tranh liên quan tới Zimbabwe
Lịch sử châu Phi


title: Chabria quinquemaculata

text:
Chabria quinquemaculata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 2002.

Chú thích

Tham khảo

Chabria


title: Hươu sao

text:
Hươu sao (Cervus nippon) là một loài hươu có nguồn gốc ở phần lớn Đông Á và được du nhập đến nhiều nơi khác trên thế giới. Trước đây được tìm thấy từ miền bắc Việt Nam ở miền nam đến vùng Viễn Đông của Nga ở miền bắc, hiện nay nó không phổ biến ở những khu vực này, ngoại trừ Nhật Bản, nơi loài này sinh sôi quá mức. Ở Nhật Bản, tên của nó bắt nguồn từ shika (鹿), từ tiếng Nhật có nghĩa là "con nai". Ở Nhật Bản, loài này được gọi là nihonjika (ニ ホ ン ジ カ （日本 鹿）, "hươu Nhật Bản").

Phân loại
Hươu sao là một thành viên của giống Cervus, một nhóm hươu còn được gọi là "hươu thực thụ". Trước đây, hươu sao được xếp cùng giống này này với chín loài khác. Hiện nay, chỉ còn lại loài hươu sao và hươu đỏ, chúng được chia thành ba loài riêng biệt: hươu đỏ châu Âu, hươu đỏ Trung Á và nai sừng tấm Mỹ (mặc dù điều này vẫn còn gây tranh cãi). Bằng chứng DNA gần đây cho thấy những con hươu này không có quan hệ họ hàng chặt chẽ như người ta vẫn nghĩ trước đây, dẫn đến việc tạo ra các loài và giống mới.

Các giống Rucervus, Rusa và Przewalskium là nơi hầu hết các loài Cervus trước đây thuộc về. Tổ tiên của tất cả các loài Cervus có lẽ có nguồn gốc từ Trung Á và giống hươu sao. Tất cả các loài Cervus đều có thể lai tạo và tạo ra con lai ở những khu vực chúng cùng tồn tại (ví dụ, hươu sao được đưa vào lai với hươu đỏ bản địa ở Cao nguyên Scotland, nơi đây là mối đe dọa nghiêm trọng đối với nguồn gen của quần thể hươu đỏ).

Loài phụ
Tình trạng ô nhiễm gen nghiêm trọng đã xảy ra ở nhiều quần thể, đặc biệt là ở Trung Quốc. Do đó, tình trạng của nhiều loài phụ vẫn chưa rõ ràng. Trạng thái của C. n. hortulorum đặc biệt không chắc chắn và trên thực tế có thể có nguồn gốc hỗn hợp, do đó nó không được liệt kê ở đây

 C. n. aplodontus, bắc Honshu
 C. n. Grassianus, Sơn Tây, Trung Quốc
 C. n. keramae, Quần đảo Kerama thuộc quần đảo Ryukyu, Nhật Bản
 C. n. kopschi, miền nam Trung Quốc
 C. n. quýt, miền bắc và đông bắc Trung Quốc
 C. n. mantchuricus, đông bắc Trung Quốc, Triều Tiên và Viễn Đông Nga.
 C. n. nippon, nam Honshu, Shikoku và Kyushu
 C. n. pseudaxis, miền bắc Việt Nam (hươu sao Việt Nam)
 C. n. pulchellus, đảo Tsushima
 C. n. sichuanicus, miền tây Trung Quốc
 C. n. soloensis, Nam Philippines (Du nhập lâu đời ở đảo Jolo (nguồn gốc phân loài không rõ), có thể đã tuyệt chủng DD)
 C. n. taiouanus, Đài Loan (hươu sao Đài Loan)
 C. n. yesoensis, Hokkaido

Phần mô tả
Hươu sao một trong số ít loài hươu không bị mất đốm khi trưởng thành. Các mẫu đốm thay đổi theo khu vực. Các loài phụ trên đất liền có các đốm lớn hơn và rõ ràng hơn, trái ngược với các phân loài Đài Loan và Nhật Bản, các đốm này gần như không nhìn thấy. Nhiều quần thể được giới thiệu đến từ Nhật Bản, vì vậy chúng cũng thiếu các đốm đáng kể.

Màu sắc của lông từ màu gỗ dái ngựa đến màu đen, và các cá thể màu trắng cũng được biết đến. Trong suốt mùa đông, bộ lông trở nên sẫm màu hơn và xù xì hơn và các đốm ít nổi bật hơn, và một chiếc bờm hình thành ở mặt sau cổ của con đực. Chúng là động vật ăn cỏ có kích thước trung bình, mặc dù chúng có sự thay đổi kích thước đáng kể trên một số phân loài và sự dị hình giới tính đáng kể, với con đực luôn lớn hơn nhiều so với con cái. Chúng có thể cao từ 50 đến 110 cm (20 đến 43 in) ở vai và từ 95 đến 180 cm (37 đến 71 in) ở chiều dài đầu và thân. Đuôi dài khoảng 7,5–13 cm (3,0–5,1 in).

Phân loài lớn nhất là hươu sao Mãn Châu (C. n. Mantchuricus), trong đó con đực thường nặng khoảng 68–109 kg (150–240 lb) và con cái nặng 45–50 kg (99–110 lb), với vảy lớn. lên tới 160 kg (350 lb), mặc dù đã có ghi nhận về những con bò đực giống hươu Yezo sika nặng tới 170 kg (370 lb) hoặc 200 kg (440 lb). Ở kích thước khác, ở hươu sika Nhật Bản (C. n. Nippon), con đực nặng 40–70 kg (88–154 lb) và con cái nặng 30–40 kg (66–88 lb). Tất cả các hươu sao đều nhỏ gọn và có chân thanh lịch, với đầu ngắn, cắt tỉa, hình nêm và dáng vẻ sôi nổi. Khi được báo động, chúng thường có bộ lông loe ra đặc biệt, rất giống nai sừng tấm Mỹ.

Hươu sao có sừng thẳng đứng, mập mạp với một chiếc chùy nhô lên từ đỉnh lông mày và một bức tường rất dày. Một mốc trung gian hướng về phía trước ngắt dòng lên trên cùng, thường được chia. Đôi khi, gạc hươu sao phát triển một số vết cọ (vùng bằng phẳng). Con cái có một cặp mụn đen đặc biệt trên trán. Gạc có thể dài từ 28 đến 45 cm (11 đến 18 in) đến hơn 80 cm (30 in), tùy thuộc vào phân loài. Hươu đực cũng có bờm đặc biệt trong thời kỳ giao phối của chúng (mùa động dục)

Hành vi
Hươu sao có thể hoạt động cả ngày, dù ở những khu vực có nhiều người quấy rầy, chúng có xu hướng hoạt động về đêm. Di cư theo mùa được biết là xảy ra ở các khu vực miền núi, chẳng hạn như Nhật Bản, với phạm vi mùa đông thấp hơn tới 700 m (2.300 ft) so với phạm vi mùa hè. Lối sống khác nhau giữa các cá thể, với một số xảy ra đơn lẻ trong khi những con khác được tìm thấy trong các nhóm đơn giới. Các đàn lớn tập trung vào mùa thu và mùa đông. Con đực thường sống một mình trong nhiều năm đôi khi tạo thành bầy đàn cùng nhau. Những con cái chỉ tạo thành đàn trong mùa sinh sản. Hươu sao là loài có giọng hú cao, với hơn 10 âm thanh riêng lẻ, từ tiếng huýt sáo nhẹ đến tiếng hét lớn

Hươu sao đực có tính lãnh thổ và giữ hậu cung động vật trong thời gian động dục của chúng, cao điểm từ đầu tháng 9 đến tháng 10, nhưng có thể kéo dài đến mùa đông. Kích thước lãnh thổ thay đổi theo loại môi trường sống và kích thước của hươu đực; những con hươu đực mạnh, ưu tú có thể chứa tới 2 ha (5 acres). Các vùng lãnh thổ được đánh dấu bằng một loạt các hố nông hoặc "vết cắt", tức là các hố đào (rộng tới 1,6m và sâu 0,3m) với chân trước hoặc sừng, để con đực đi tiểu và từ đó tỏa ra mùi xạ hương nồng nàn. Các cuộc chiến giữa những con đực đối địch để tranh chấp lãnh thổ, xảy ra bằng cách sử dụng móng guốc và sừng, đôi khi rất khốc liệt và kéo dài và thậm chí có thể gây tử vong.

Thời gian mang thai kéo dài 7 tháng. Dấu hiệu (không) đẻ ra một con hươu con, nặng 4,5 đến 7 kg (9,9 đến 15,4 lb), được ương đến 10 tháng. Hươu mẹ giấu con trong lớp lông rậm rạp kể từ khi được sinh ra ngay lập tức, hươu con vẫn rất yên tĩnh và tĩnh lặng trong khi đợi cho đến khi mẹ quay lại để bú. Hươu con trở nên độc lập từ 10 đến 12 tháng sau khi sinh, và đạt được thành thục sinh dục khi được 16 đến 18 tháng ở cả hai giới. Tuổi thọ trung bình là 15 đến 18 năm trong điều kiện nuôi nhốt, mặc dù một trường hợp được ghi nhận là sống 25 năm 5 tháng. Hươu sao có thể lai với hươu đỏ, họ hàng gần nhất; con cháu lai có thể có những ưu điểm thích nghi hơn những họ hàng thuần chủng.

Ở tỉnh Nara, Nhật Bản, hươu còn được gọi là "hươu cúi đầu", vì chúng cúi đầu trước khi được cho ăn shika senbei đặc biệt (鹿 せ ん べ い, được gọi là "bánh quy hươu"). Tuy nhiên, hươu cúi đầu để báo hiệu rằng chúng sắp húc đầu. Do đó, khi một con người cúi đầu trước một con hươu, con hươu cũng có cùng một tư thế và có thể lao tới và làm bị thương con người. Hươu húc đầu vừa để chơi vừa để khẳng định sự thống trị, cũng như dê. Hươu sao được tìm thấy khắp thành phố Nara và nhiều công viên và đền thờ như Tōdai-ji, vì chúng được coi là sứ giả của các vị thần Shinto.[Cần dẫn nguồn]

Môi trường sống
Hươu sao được tìm thấy trong các khu rừng ôn đới và cận nhiệt đới ở Đông Á, thích những khu vực có mật độ dày đặc và tuyết rơi không quá 10–20 cm (3,9–7,9 in). Chúng có xu hướng kiếm ăn trong những khoảng rừng thưa thớt. Các quần thể được giới thiệu được tìm thấy ở các khu vực có môi trường sống tương tự với phạm vi bản địa của chúng, bao gồm Tây và Trung Âu, Đông Hoa Kỳ và New Zealand.

Số lượng
Hươu sao sinh sống trong các rừng cây ôn đới và cận nhiệt đới, thường ở những khu vực thích hợp cho việc trồng trọt và khai thác của con người. Phạm vi của chúng bao gồm một số khu vực đông dân cư nhất trên thế giới, nơi những khu rừng đã bị chặt phá hàng trăm năm trước. Tình trạng số lượng của chúng thay đổi đáng kể ở các quốc gia khác nhau. Mặc dù toàn bộ loài này đang phát triển mạnh, nhưng nó đang bị đe dọa và tuyệt chủng ở nhiều khu vực.

Cho đến nay, Nhật Bản có số lượng huơu sao bản địa lớn nhất trên thế giới. Mặc dù dân số chính xác là không chắc chắn, nó có khả năng nằm trong khoảng hàng trăm nghìn và vẫn đang tăng lên, [cần dẫn nguồn] chủ yếu do những nỗ lực bảo tồn gần đây và sự tuyệt chủng của loài săn mồi chính của nó, sói Nhật Bản (Canis lupus hodophilax), hết một thế kỷ trước. Không có kẻ thù chính của nó, dân số của hươu sao bùng nổ và hiện tại nó đã quá đông ở nhiều khu vực, gây ra mối đe dọa cho cả rừng và đất nông nghiệp. Các nỗ lực hiện đang được thực hiện để kiểm soát số lượng của nó thay vì bảo tồn nó. Không có phân loài nào của nó có nguy cơ tuyệt chủng ngoại trừ hươu Kerama (C. n. Keramae) trên quần đảo Kerama nhỏ bé. Năm 2015, Bộ Môi trường Nhật Bản ước tính dân số Nhật Bản là 3.080.000 con, bao gồm cả Hokkaido.

Trung Quốc từng có quần thể hươu sao lớn nhất, nhưng nạn săn bắn và mất môi trường sống hàng ngàn năm đã khiến số lượng giảm xuống dưới 1000. Trong số năm loài phụ ở Trung Quốc, hươu sao Bắc Trung Quốc (C. n. Mandy) được cho là đã tuyệt chủng trong tự nhiên từ những năm 1930; hươu sao Sơn Tây (C. n. grassianus) đã không được nhìn thấy trong tự nhiên kể từ những năm 1980 và cũng được cho là đã tuyệt chủng trong tự nhiên. Tình trạng của hươu sao Mãn Châu ở Trung Quốc là không rõ ràng, mặc dù nó cũng được cho là đã tuyệt chủng và những người nhìn thấy ở đó thực sự là quần thể hoang dã.

Hươu sao Nam Trung Quốc (C. n. Kopschi) và hươu sao Tứ Xuyên (C. n. Sichuanicus) là những loài phụ duy nhất còn tồn tại trong tự nhiên. Loài thứ nhất tồn tại trong các quần thể phân mảnh khoảng 300 ở đông nam Trung Quốc, trong khi loài thứ hai được tìm thấy trong một quần thể duy nhất trên 400. Quần thể hoang dã có khả năng cao hơn nhiều so với tự nhiên, mặc dù hầu hết chúng là hậu duệ của những con lai đã được thuần hóa phân loài. Tất cả các loài phụ đều hiện diện trong điều kiện nuôi nhốt, nhưng việc thiếu môi trường sống thích hợp và các nỗ lực của chính phủ đã ngăn cản việc tái sinh sản của chúng.

Hươu sao Đài Loan (C. n. Taioanus) đã bị tuyệt chủng trong tự nhiên gần hai thập kỷ trước khi các cá thể từ các vườn thú được đưa đến Vườn Quốc gia Khẩn Đình; Số lượng hiện nay là 200. Các chương trình tái sản xuất cũng đang được tiến hành ở Việt Nam, nơi hươu sao Việt Nam (C. n. pseudaxis) đã tuyệt chủng hoặc gần như vậy. Nga có một quần thể tương đối lớn và ổn định với 8.500-9.000 cá thể thuộc phân loài Mãn Châu, nhưng điều này chỉ giới hạn ở một khu vực nhỏ ở Primorsky Krai. Số lượng nhỏ có thể tồn tại ở Triều Tiên, nhưng tình hình chính trị khiến việc điều tra là không thể. Loài này đã tuyệt chủng ở Hàn Quốc, không có kế hoạch tái du nhập loài.

Quần thể du nhập
Hươu sao đã được đưa vào một số quốc gia khác, bao gồm Estonia, Latvia, Lithuania, Áo, Bỉ, Đan Mạch, Pháp, Đức, Ireland, Hà Lan, Na Uy, Thụy Sĩ, Nga, Romania, New Zealand, Úc, Philippines (Đảo Jolo), Ba Lan, Thụy Điển, Phần Lan, Canada, Vương quốc Anh và Hoa Kỳ (Maryland, Oklahoma, Nebraska, Pennsylvania, Wisconsin, Virginia, Indiana, Michigan, Minnesota, Maine, Wyoming, Washington và Kansas). Trong nhiều trường hợp, chúng ban đầu được giới thiệu như động vật cảnh trong các khu đất công viên, nhưng đã tự phát triển trong tự nhiên. Trên đảo Spieden thuộc quần đảo San Juan của Washington, chúng được giới thiệu như một loài thú săn

Ở Vương quốc Anh và Ireland, một số quần thể hoang dã riêng biệt hiện đang tồn tại.[Cần dẫn nguồn] Một số trong số này nằm ở những khu vực biệt lập, ví dụ như trên đảo Lundy, nhưng những quần thể khác lại tiếp giáp với quần thể của hươu đỏ bản địa. Vì đôi khi hai loài lai tạp nên một mối quan tâm bảo tồn nghiêm trọng tồn tại. Trong nghiên cứu đánh giá tác động tiêu cực của các loài động vật có vú du nhập vào châu Âu, hươu sao được tìm thấy là một trong những loài gây hại nhất cho môi trường và kinh tế, cùng với chuột nâu và chuột xạ hương. Vào những năm 1900, Vua Edward VII đã tặng một cặp hươu sao cho John, Nam tước Montagu thứ hai của Beaulieu. Cặp này đã trốn thoát vào Sowley Wood và là cơ sở của hươu sao được tìm thấy ở New Forest ngày nay. [Cần dẫn nguồn] Chúng rất sung mãn, việc tuyển chọn phải được giới thiệu vào những năm 1930 để kiểm soát số lượng của chúng.

Việc săn bắt
Trên toàn bộ phạm vi ban đầu của nó và trong nhiều lĩnh vực mà nó đã được giới thiệu, hươu sao được coi là một mỏ đá đặc biệt được đánh giá cao và khó nắm bắt của các vận động viên thể thao. Ở Anh, Ireland và lục địa Châu Âu, hươu sao thể hiện các chiến lược sinh tồn rất khác nhau và chiến thuật thoát khỏi hươu bản địa. Chúng có xu hướng rõ rệt là sử dụng biện pháp che giấu trong những trường hợp chẳng hạn như hươu đỏ chạy trốn, và chúng được nhìn thấy là ngồi xổm và nằm úp bụng khi nguy hiểm đe dọa.

Ở Quần đảo Anh, hươu sao được nhiều người coi là mối đe dọa nghiêm trọng đối với các khu rừng mới đã thành lập, và các cơ quan lâm nghiệp công và tư áp dụng các chính sách kiểm tra nghiêm ngặt quanh năm. Những kẻ săn mồi chính của hươu sao bao gồm hổ, chó sói, báo hoa mai và gấu nâu. Chi Linh Miêu và Đại bàng vàng nhắm mục tiêu là hươu con.

Nhung hươu
Nhung hươu (gạc chưa trưởng thành) là một thành phần phổ biến trong y học cổ truyền Trung Quốc, và hươu sao ở Trung Quốc đã được thuần hóa từ lâu để buôn bán nhung hươu, cùng với một số loài khác. Ở Đài Loan, cả hươu sao Đài Loan Formosan và hươu sambar Formosan (Cervus unicolor swinhoei) đều được nuôi để lấy nhung. Nhật Bản là quốc gia duy nhất ở Đông Á không nuôi hươu sao để lấy nhung. Những con hươu khác được nuôi để buôn bán nhung hươu là hươu Thorold (Cervus albirostris), hươu đỏ Trung Á (Cervus affinis) và nai sừng tấm Mỹ (Cervus canadensis).

Tham khảo

Xem thêm
 Hươu ở Anh
 Công viên Nara

N
Động vật Triều Tiên
Động vật có vú Đài Loan
Động vật có vú Nhật Bản
Động vật có vú châu Á
Động vật được mô tả năm 1838
Động vật có vú Triều Tiên


title: Phó vương quốc Peru

text:
Phó vương quốc Peru hay Phó vương phủ Peru (tiếng Tây Ban Nha:Virreinato del Perú) là một đơn vị hành chính thuộc địa của Tây Ban Nha được thành lập vào năm 1542. Lãnh thổ này bao gồm hầu hết khu vực do Tây Ban Nha cai trị tại Nam Mỹ, lỵ sở đặt tại Lima. Phó vương quốc Peru là một trong hai phó vương quốc duy nhất của Tây Ban Nha tại châu Mỹ từ thế kỷ 16 đến thế kỷ 17.

Cùng có mặt tại Nam Mỹ là thuộc địa Brasil của Bồ Đào Nha. Vì Tây Ban Nha không ngăn cản sự bành trướng của người Bồ Đào Nha nên lãnh thổ phó vương quốc Peru bị thu hẹp. Khi Hiệp ước Tordesillas trao trả phần lớn Nam Mỹ lại cho Tây Ban Nha nhưng vào thời điểm đó Tây Ban Nha đã thống nhất với Bồ Đào Nha. Việc thành lập Phó vương quốc Tân Granada và Phó vương quốc Río de la Plata (tách ra từ Peru) đã làm giảm đi tầm quan trọng của Lima và lợi nhuận từ thương mại trên vùng Andes đã đổ về Buenos Aires, trong khi đó các ngành khai mỏ và dệt sa sút đã đẩy nhanh qua trình suy tàn của Phó vương quốc Peru. Cuối cùng, phó vương quốc đã bị tan rã cùng với Đế quốc Tây Ban Nha, khi các phong trào dân tộc độc lập bắt đầu vào thế kỷ 19. Phong trào này đã dẫn đến việc hình thành các nước cộng hòa hiện đại gồm Peru, Chile, Colombia, Panama, Ecuador, Bolivia, Paraguay, Uruguay và Argentina trên các lãnh thổ đã từng một hay nhiều lần trực thuộc Phó vương quốc Peru.

Lịch sử

Thám hiểm và định cư
Sau khi người Tây Ban Nha xâm chiếm Peru (1532-1537), "Audiencia" đầu tiên được lập ra. Năm 1542, người Tây Ban Nha thành lập Phó vương quốc Tân Castile, và không lâu sau đó đã thường được gọi là Phó vương quốc Peru. Năm 1544, Hoàng đế Thánh La Mã Charles V (Charles I của Tây Ban Nha) đã chỉ định Blasco Núñez Vela là phó vương Peru đầu tiên, nhưng phó vương quốc đã không hoạt động cho đến khi Phó vương Francisco de Toledo được cử đến vào năm 1572. Sau đó ông đã đi kiểm tra với phạm vi rộng tại thuộc địa.

Francisco de Toledo, "một nhà quản lý vĩ đại trong thời đại loài người", đã thành lập Tòa án dị giáo và công bố luật pháp áp dụng tương tự cho cả người Tây Ban Nha và người Anh-điêng (người da đỏ), xóa bỏ quyền lực của những Encomienda và giảm bớt hệ thống Mita cũ, hay chế độ lao động cưỡng bức với người bản địa. Ông đã cải thiện sự an toàn trong phó vương quốc với những công sự, cầu và Armada del Mar del Sur (Đội tàu phương Nam) để chống lại bọn hải tặc. Francisco de Toledo cũng đã đựt dấu chấm hết cho nhà nước Vilcabamba của người bản địa, hành hình Tupac Amaru của Inca và phát triển kinh tế từ thương mại độc quyền và khai mỏ, đặc biệt là các mỏ bạc tại Potosí.

Đồng bằng Amazon và một khu vực lớn lân cận đã từng được coi là lãnh thổ của Tây Ban Nha theo Hiệp ước Tordesillas và các chuyến thám hiểm như của Francisco de Orellana, ngoài ra Hiệp ước Tordesillas đã đưa ra điều này một cách vô nghĩa từ năm 1580 đến 1640 khi Tây Ban Nha kiểm soát Bồ Đào Nha. Tuy nhiên, Luis Jerónimo de Cabrera, Đệ tứ bá tước Chinchón đã gửi ba đội viên chinh để thám hiểm sông Amazon dưới sự chỉ huy của Cristóbal de Acuña.

Nhiều quần đảo tại Thái Bình Dương được các tàu của người Tây Ban Nha viếng thăm trong thế kỷ 16, nhưng họ đã không nỗ lực để trao đổi hàng hóa hay thuộc địa hóa chúng. Các đảo này gồm có New Guinea (khám phá ra bởi Yñigo Ortiz de Retez năm 1545), Quần đảo Solomon (bởi Pedro Sarmiento de Gamboa năm 1568) và Quần đảo Marquises (bởi Álvaro de Mendaña de Neira năm 1595)

Việc cưỡng ép người dân bản địa cải sang Thiên Chúa giáo bắt đầu từ năm 1609, nhưng một số khu vực do người những người Bandeirantes từ Brasil chiếm giữa và họ mở rộng các hoạt động của mình ra khắp đồng bằng và khu vực kế cận Matto Grosso vào thế kỷ 17 và 18. Các nhóm này có được sự thuận lợi vì ở vị trí xa xôi và nước triều ở vùng cửa sông Amazon (là lãnh thổ Bồ Đào Nha). Trong lúc đó, người Tây Ban Nha áp đặt luật lệ của mình lên những nô lệ là người bản địa, đưa họ ra khỏi các điểm thương mại quan trọng và đưa sâu vào khu vực nội địa của đồng bằng.

Một cuộc tấn công bất ngờ nổi tiếng trong lịch sử đã diễn ra với mục đích chống lại những người Tây Ban Nha năm 1628 và kết quả là 60.000 người bản địa đã bị nô dịch hóa. Năm 1617, Francisco de Borja y Aragón đã chia đôi chính quyền ở Río de la Plata thành Buenos Aires và Paraguay, cả hai đều là lãnh thổ phụ thuộc của Phó vương quốc Peru. Phó vương Borja y Aragón cũng thành lập Tribunal del Consulado, một tòa án đặc biệt và một bộ phận hành chính để quản lý thương mại trong phó vương quốc. Diego Fernández de Córdoba, Hầu tước xứ Guadalcázar đã cải tổ hệ thống ngân khố và đã chấm dứt việc tranh giành đẫm máu giữa các gia tộc về vấn đề đất đai.

Các phó vương khác, như Fernando Torres, Borja y Aragón, Fernández de Cabrera hay Fernández Córdoba cũng phát triển hải quân thuộc địa và củng cố cảng cảng để chống lại các hoạt động của hải tặc vốn do một người Anh tên là Thomas Cavendish lãnh đạo. Fernández de Cabrera đã đè bẹp một cuộc nổi dậy của những người da đỏ Uru và Mapuche.

Thời kỳ 1643-1713

Các Phó vương đã bảo vệ bờ biển Thái Bình Dương khỏi những kẻ buôn lậu người Pháp và hải tặc người Anh và Hả Lan. Họ đã mở rộng lực lượng hải quân, củng cố các cảng Valdivia, Valpara íso, Arica và Callao và xây tường thành tại Lima năm 1686 và tại Trujillo từ năm 1685-1687. Thuy vậy, tên hải tặc nổi tiếng người Anh tên là Henry Morgan đã chiếm Chagres và giành được rồi sau đó cướp phá thành phố Panama trong những tháng đầu cuae năm 1670. Các lực lượng Peru cũng đã bị đẩy lui bởi những cuộc tấn công của Edward David (1684 và 1686), Charles Wager và Thomas Colb (1708) và Woldes (1709-1711). Hòa ước Utrecht đã đồng ý để người Anh gửi tàu và hàng hóa thẳng đến Portobello.

Trong thời kỳ này, các cuộc nổi dậy diễn ra thường xuyên. Khoảng năm 1656, Pedro Bohórquez đã tự lên ngôi Inca (hoàng đế) của người da đỏ Calchaquí, và sau đó đã khuyến khích những người bản địa nổi dậy. Từ năm 1665 cho đến 1668, có hai người chủ mỏ vàng tên là José và Gaspar Salcedo đã nổi dậy chống lại chính quyền thuộc địa. Giới tăng lữ đã chống đối việc bổ nhiệm tổng giám mục từ Tây Ban Nha. Phó vương Diego Ladrón de Guevara thi hành những hành động đàn áp có giới hạn một cuộc nổi sậy của nô lệ tại đồn điện ở Huachipa de Lima. Các trận động đất khủng khiếp cũng đã diễn ra tại phó vương quốc vào các năm 1655 và 1687, ngoài ra một số dịch bệnh lớn cũng đã xảy ra.

Dưới thời kỳ quản lý của Baltasar de la Cueva Enríquez, luật dành cho người Da đỏ đã được soạn thảo. Phó vương Diego Ladrón de Guevara đã tăng thêm sản lượng bạc tại các mỏ ở Potosí, và đã khuyến khích sản xuất tại các mỏ khác ở San Nicolás, Cojatambo và Huancavelica. Các nhà thờ Los Desamparados (1672), La Buena Muerte và chuyển đổi mục đích của Misnimos de San Francisco de Paula đã hoàn thành và mở cửa, Bệnh viện Espiritu Santo tại Lima và San Bartolomé đã được xây dựng

Cải cách Bourbon (1713-1806)
Năm 1717, Phó vương quốc Tân Granada được thành lập từ các lãnh thổ phía bắc, gồm các Audiencas Bogotá, Quito và Panama. Sau đó là thành lập Phó vương quốc Riso de la Plata từ các vùng phía nam mà nay là Argentina, Bolivia, Paraguay và Uruguay vào năm 1776. Hiệp ước Tordesillas được ký kết từ 256 năm trước đã bị thay thế bởi Hiệp ước Madrid vào năm 1750, hiệp ước mới này công nhận quyền kiểm soát của Bồ Đào Nha tại các vùng đất mà nước này đang sử dụng tại Nam Mỹ. Sự chiếm giữa này của Bồ Đào Nha đã dẫn tới Chiến tranh Guarani vào năm 1756.

Một số phó vương đã có ảnh hưởng về mặt khoa học, cginhs trị và kinh tế với Phó vương quốc, Manuel de Amat y Juniet đã chuẩn bị một đội viễn chinh tới Tahiti. Phó vương [[Teodoro de Croix cũng đã phi tập trung hóa quyền lực qua việc thành lập tám intendencias ở khu vực Audiencia Lima, và hai tại Tổng úy Chile.

Một trận động đất đã phá hủy Lima và Callao vào năm 1746. Phó vương Amat y Juniet sau đó đã xây dựng nhiều công trình công cộng khác nhau ở Lima, bao gồm đấu trường bò tót đầu tiên. Manuel de Guirior cũng đã cải tiến việc chăm sóc sức khỏe tại 10 bệnh viện ở Lima và thành lập một trại trẻ mồ côi.

Chiến tranh giữa Tây Ban Nha và Anh một lần nữa lại xảy ra (1739-1748) và đã dẫn tới việc Amat y Juniet đã cho xây dựng pháo đài Real Felipe tại Callao vào năm 1774. Tuy thế, trong suốt thời kỳ này, người da đỏ bản địa đã không bị đàn áp hoàn toàn. Chỉ riêng trong thế kỷ 18; đã có mười bốn cuộc nổi dậy lớn diễn ra, quan trọng nhất trong đó là của Juan Santos Atahualpa năm 1742, và Nổi dậy Sierra của Tupac Amaru II vào năm 1780. Cuộc nổi dậy Comunero đã khởi phát tại Paraguay từ năm 1721 đến 1732. Năm 1767, các thầy tu dòng Tên đã bị trục xuất ra khỏi thuộc địa.

Kết thúc (1806-1824)

Phó vương José Fernando de Abascal y Sousa đã ban hành các cải cách về giáo dục, tái tổ chức quân đội, và dập tắt các cuộc nổi dậy địa phương. Trong thời kỳ quản lý của ông, Tòa án dị giáo Lima đã bị hủy bỏ theo quyết định của Nghị viện tại Tây Ban Nha.

Khi các cuộc chiến tranh giành độc lập nổ ra vào năm 1810, Peru là trung tâm của những người bảo hoàng. Abascal đã cho sáp nhập trở lại các tỉnh Córdoba, Potosí, La Paz, Charcas, Chile và Quito (Ecuador) vào phó vương quốc Peru.

Năm 1812, chiến sự ác liệt tại Guayaquil đã tàn phá một nửa thành phố. Huân tước Cochrane, điều khiển một hải quân Chile mới thành lập, đã không thành công trong việc tấn công Guayaquil và El Callao, nhưng vào ngày 4 tháng 2 ông đã giành được Valdivia, một địa điểm chiến lược và điều này trở thành một sự củng cố rất lớn cho phó vương quốc. Tuy nhiên năm 1826, địa điểm này đã rơi vào tay những người nổi dậy. Tây Ban Nha đã thử cố gắng thu hồi lại những thuộc địa cũ nhưng đều vô ích và năm 1879, nước này đã chính thức công nhận nền độc lập của Peru.

Chính trị

Thị trấn Lima do Pizarro thành lập vào ngày 18 tháng 1 năm 1535 với tên gọi "Ciudad de los Reyes" (Thành phố của các vị Vua/Đạo sĩ), đô thị này trở thành nơi đặt trụ sở của phó vương quốc. Với vai trò là nơi đặt trụ sở của một thực thể kiểm soát gần như toàn bộ Nam Mỹ, ngoại trừ khu vực Brasil do Bồ Đào Nha thống trị, Lima đã trở thành một thành phố hùng mạnh. Trong thế kỷ 16, 17 và hầu hết thế kỷ 18, tất cả sự giàu có của thuộc địa tại Nam Mỹ được tạo ra bởi khai thác bạc đã đi qua Lima để tới eo đất Panama rồi từ đó đi tới Sevilla, Tây Ban Nha. Khi bắt đầu thế kỷ 18, Lima đã trở thành một thành phố thuộc địa khang trang và có dáng vẻ quý phái, thành phố cũng là nơi đặt Đại học Hoàng gia và Giáo hoàng San Marcos và là thành trì chính của Tây Ban Nha tại châu Mỹ

Về mặt chính trị, phó vương quốc được chia tiếp thành các audiencias với vai trò tòa án tối cao, nhưng cũng có chức năng hành chính và lập pháp. Mỗi audiencias phải chịu trách nhiệm với phó vương Peru. Các đại phận nằm dưới sự de dọa về mặt quân sự được nhóm thành các tổng Đại úy, như Vương quốc Chile (thành lập năm 1541 và trở thành tổng đại úy năm 1789), những lãnh thổ này có quyền chỉ huy tương đối tự chủ về mặt quân sự và chính trị.

Kinh tế

Khi Phó vương quốc Peru được thành lập, những kẻ xâm chiếm đã rất giàu có từ những mỏ vàng và bạc trên dãy núi Andes, và Peru trở thành nguồn cung cấp chính cho sự giàu sanh và sức mạnh của Tây Ban Nha ở Nam Mỹ. Đồng tiền đầu tiên được đúc cho Peru (mà thực ra cho cả Nam Mỹ) xuất hiện từ giữa những năm 1568 và 1570. Phó vương Manuel de Oms y de Santa Pau đã gửi một số tiền khổng lồ (1.600.000 peso) cho nhà vua để trang trải chi phí cho Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha. Đây có thể chỉ là một phần tài sản bởi đã có phát hiện về nhiều mỏ tại Caraboya. Vàng từ các mỏ tại Potosí, Bolivia đã được lưu hành trên khắp thế giới. Phó vương Luis Jerónimo Fernández de Cabrera đã ngăn cấm buôn bán trực tiếp giữa hai phó vương quốc Peru và Tân Tây Ban Nha, ngược đãi người Bồ Đào Nha gốc Do Thái, vốn là những nàh buôn chủ yếu ở Lima khi đó.

Nhân khẩu
Một thống kê của Quipucamayoc cuối cùng cho biết có 12 triệu cư dân tại Inca Peru; 45 sau, dưới thời Phó vương Tiledo, con số thống kê cho thấy chỉ còn lại 1.100.000 người Anh-điêng (người da đỏ). Mặc dù hành động này chưa đến mức diệt chủng song kết quả gây ra là tương đương. Các thành phố Inca đã được sang tên thánh bằng tiếng Tây Ban Nha và được xây lại thành các đô thị của người Tây Ban Nha, mỗi trung tâm xung quanh quảng trường gồm có một nhà thờ đối diện với tòa nhà chính quyền. Chỉ một vài thành phố Inca như Cuzco vẫn giưa lại được các công trình nền bản địa của lớp gạch tường thành.

Phó vương José de Armendáriz đã tái lập hệ thống mag nhờ đó các những người Inca có thể chứng minh mình vốn là quý tộc sẽ được tái công nhận. Năm 1790, Phó vương Francisco Gil de Taboada đã tiến hành một cuộc thống kê dân số nghiêm túc. Tiếp đó, tàu chở những nô lệ da đen đã tới Peru vào năm 1806, một nam nô lệ trưởng thành được bán với giá 600 peso.

Chú thích

Cựu quốc gia quân chủ Nam Mỹ
Lịch sử Peru
Cựu quốc gia Nam Mỹ
Phó vương quốc của Đế quốc Tây Ban Nha

Cựu thuộc địa ở Nam Mỹ
Colombia thuộc địa
Thực dân Tây Ban Nha tại châu Mỹ
Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Tây Ban Nha


title: Tân Thành, Đức Trọng

text:
Tân Thành là một xã thuộc huyện Đức Trọng, tỉnh Lâm Đồng.

Xã Tân Thành có diện tích 22.7 km², dân số năm 2018 là 5782 người, mật độ dân số đạt 255 người/km². Người dân ở đây sinh sống chủ yếu dựa vào nuôi tằm, trồng cà phê,...

Lịch sử
Xã Tân Thành được tách ra từ xã Tân Hội không lâu nên nền kinh tế cũng đang trên đà từng bước hoàn thiện và chỉnh trang.

Tham khảo


title: Saint-Martin-de-l'Arçon

text:
Saint-Martin-de-l'Arçon là một xã thuộc tỉnh Hérault trong vùng Occitanie phía nam nước Pháp.

Xem thêm
Thị trấn của tỉnh Hérault

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintmartindelarcon


title: Serres-Sainte-Marie

text:
Serres-Sainte-Marie  là một xã thuộc tỉnh Pyrénées-Atlantiques trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền tây nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Pyrénées-Atlantiques

Tham khảo
 INSEE

Xã của Pyrénées-Atlantiques


title: Caraguata lorcha

text:
Caraguata lorcha là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bechyne miêu tả khoa học năm 1958.

Chú thích

Tham khảo

Caraguata


title: Marumba poliotis

text:
Marumba poliotis là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở Ấn Độ.

Chú thích

Tham khảo

Marumba


title: Novacastria

text:
Novacastria là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1983 bởi Selman Selman & Lowman.

Các loài
Chi này gồm các loài:
 Novacastria nothofagi Selman & Lowman, 1983

Chú thích

Tham khảo

Gonioctenini


title: Miconia macbrydeana

text:
Miconia macbrydeana là một loài thực vật có hoa trong họ Mua. Loài này được Wurdack mô tả khoa học đầu tiên năm 1978.

Chú thích

Liên kết ngoài

M
Thực vật được mô tả năm 1978
Thực vật Ecuador


title: Uran

text:
Uran là một thành phố và là nơi đặt hội đồng đô thị (municipal council) của quận Raigarh thuộc bang Maharashtra, Ấn Độ.

Địa lý
Uran có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 21 mét (68 feet).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Uran có dân số 23.254 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Uran có tỷ lệ 79% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 83%, và tỷ lệ cho phái nữ là 75%. Tại Uran, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Maharashtra


title: Nhân vật phụ của Kyo Kara Maou!

text:
Dưới đây là danh sách các nhân vật phụ của Kyo Kara Maou!.

Adelbert von Grantz
Lúc Yuuri mới lạc đến thế giới xa lạ, cậu bị dân làng của thế giới loài người xua đuổi. Adelbert đã ra tay giúp Yuuri và làm phép thuật khiến cậu hiểu và nói được ngôn ngữ của thế giới này. Mặc dù anh là một nhân vật có vẻ già dặn và lạnh lùng, nhưng Adelbert cũng là con người khá là tốt và đã từng cứu mạng Yuuri nhiều lần.
Adelbert là nhân vật quan trọng đầu tiên Yuri gặp ở Shin Mazoku. Anh là hôn phu của Julia và sau cái chết của vợ chưa cưới, anh đã từ bỏ Shin Mazoku, vì nghĩ rằng Mazoku là sai lầm. Anh tin rằng Mazoku chỉ đơn giản là món đồ chơi của "Original King". Tuy ban đầu là kẻ thù, nhưng dần dần Adellbert bắt đầu âm thầm bảo vệ Yuuri, sau khi được Conrad cho biết rằng cậu mang linh hồn của Julia. Anh cũng muốn Yuuri cho anh thấy liệu cậu có đủ khả năng để trở thành vị vua mới hay không.

Shibuya Shōri

Biết rõ Yuuri là Maou từ lâu (từ lúc hai anh em còn nhỏ) nên Shori đã lên quyết tâm sẽ bảo vệ đứa em trai bé bỏng khỏi mọi nguy hiểm. Shori làm việc cho Maou Trái Đất (Ma Vương ở Trái Đất) và sau này khi đến thế giới Mazoku, anh được nữ tiên tri Ulrike dạy pháp thuật để bảo vệ Yuuri (về sau Shori trở nên rất mạnh, không thua gì em mình). Trong tương lai, Shori trở thành người kế nghiệp Maou Trái Đất.

Anissina von Karbelnikoff
Anissina vốn là bạn từ bé của Gwendal, cũng chính là người đã dạy cho anh biết đan len. Cô rất tinh quái, sôi nổi, dù có hơi dữ. Đặc điểm nổi bật nhất của Anissina chính là mái tóc đuôi ngựa dài cùng trang phục giống kiểu nữ quản gia hơn là nhà phát minh. Tính tình cũng như sở thích của cô hoàn toàn trái ngược với Gwendal. Nếu Gwendal lạnh lùng, ít nói, trầm lặng và thích đan len, thì Anissina lại rất đáo để, nhiệt tìnht và mê phát minh sáng tạo. Từ nhỏ, Anissna đã hay bắt nạt, ăn hiếp Gwendal dù chơi thân với anh. Lớn lên, cô luôn chế ra những thứ máy móc kỳ cục nhất (nhưng lâu lâu mấy phát minh ấy cũng có ích) và bắt Gwendal là vật thí nghiệm, rượt anh chạy khắp hoàng cung. Khi mà Gwendal đã đi vắng hay trốn thoát, "người bất hạnh" tiếp theo Anissina nhắm tới sẽ là Gunter.

Nếu đàn ông không có ở lâu đài, tất nhiên là Anissina trở thành chủ. Khi cô làm chủ nhân (tạm thời) của lâu đài, các phát minh của cô có thể thấy ở bất cứ góc nào. Tên của các phát minh này thường kết thúc với chữ "kun". Thỉnh thoảng, khi Yuuri và các đồng đội đi công vụ ở xa mà lâu đài bị tấn công bất ngờ, Anissina sẽ kiêm luôn nhiệm vụ lãnh đạo các người hầu, quân lính chiến đấu bảo vệ lâu đài.

Ngoài việc dành tâm trí và sức lực cho những phát minh, cô còn dành thời gian viết những truyện phiêu lưu mạo hiểm, mà trong đó cô là hình tượng anh hùng. Cô bé Greta hay đọc những cuốn sách này để giải trí, còn Yuuri và Wolfram thường nghi ngờ liệu những cuốn sách như thế có phù hợp với trẻ em không.

Cecilie von Spitzberg
Cecilie là mẹ ruột của ba anh em Gwendal, Conrad và Wolfram (3 người đó có ba người cha khác nhau) và cũng là Nữ hoàng Quỷ đời trước. Cecilie là người vô cùng xinh đẹp, quý phái, ham vui và thích đồ trang sức. Bà thường đi du ngoạn tìm kiếm tình yêu hàng tháng trời trên một con tàu thủy sang trọng, và gây ra không ít rắc rối. Cecilie có đặc điểm là trẻ lâu, dường như không có tuổi.

Lúc đầu, Cecilie trông có vẻ là người đểnh đoảng nhí nhố, thực ra bà lại là người sắc sảo, thông minh và rất chu đáo. Được Yuuri thay thế chức Maou, Cecilie tận dụng khoảng thời gian rảnh rỗi của mình để đi tìm bạn trai mới cho "nhiệm vụ tự do và dễ dàng của tình yêu" như bà đã từng bảo. Bà có "hứng thú" nhiều nhất với Yuuri, anh trai của Yuuri là Shori, và cả ông bạn thời thơ ấu Raven. Cecilie có kĩ năng sử dụng roi da rất đáng nể. Khi chiến đấu, bà có thể thay trang phục thường ngày sang áo da màu đỏ và mặt nạ nhanh chóng một cách kì lạ. Trang phục và kĩ năng của bà làm cho kẻ thù khiếp sợ, nếu bọn chúng có gặp lại bà lần thứ hai chắc chắn sẽ nhụt chí ngay. Tên Cecilie của bà dựa theo tên Celi, phát âm trong tiếng Nhật là "Cheri". Các fan của bà thường gọi là "Cheri", một số khác dùng tên "Celi".

Susanna Julia von Wincott
Ở phần II, Yuuri biết được sự thật là ngoài linh hồn của Vua Quỷ, trong cậu còn tồn tại linh hồn của thầy thuốc Julia, một trong 3 người phụ nữ nổi tiếng nhất vương quốc. Cô là người mà Conrad yêu thầm và là vợ chưa cưới của Adelbert von Grantz. Julia cũng yêu Adelbert (theo như lời Conrad nói) dù đây là cuộc hôn nhân do gia đình sắp đặt. Vị Maou đầu tiên, Shinou, người lập ra Shin Mazoku (thủ đô của Mazoku), đồng thời là vị thần bảo hộ cho mazoku, đã chọn Julia làm linh hồn của Maou đời thứ 27. Vì thế, Julia buộc phải chết để giao linh hồn mình cho Conrad đem đến Trái Đất. Sau đó Yuuri ra đời, trở thành vị Maou mạnh nhất, vĩ đại nhất.

Julia là một cô gái vô cùng xinh đẹp, nết na, mái tóc dài màu bạch kim và đôi mắt xanh lơ. Dòng họ Wincott của cô là một trong bốn dòng họ lớn đã có mặt từ thời kì lập quốc. Tổ tiên Julia ngày xưa từng có công trạng với Shinou trong cuộc chiến chống lại thế lực bóng tối và cũng là một trong những thuộc thân cận nhất phụng sự Shinou. Cô sở hữu phép thuật trị lành mọi vết thương và cả sức mạnh làm ấm lòng người khác. Khi ở cạnh Julia, mọi người đều cảm thấy yên ổn, dễ chịu. Cách đây 20 năm, khi Conrad đi chiến đấu bảo vệ vương quốc, Julia đã tặng cho anh sợi dây chuyền có viên ngọc xanh dương của mình như là lời cầu chúc cho anh được bình an. Conrad giữ gìn nó rất cẩn thận. Về sau, Conrad trao lại sợi dây này cho Yuuri.

Shinou
Shinou được biết đến sơ qua ở phần I và được giới thiệu kĩ hơn ở phần II. Ông là vị Maou đầu tiên và cũng là người sáng lập ra vương quốc Mazoku. Shinou và Great Sage là hai người cực kì vĩ đại đối với vương quốc. Họ được biết đến như thần bảo hộ cho Shin Mazoku và được vẽ chân dung treo ở trong lâu đài. Shinou là người đã chọn Yuuri làm Maou mạnh nhất để hoàn thành nguyện vọng tiêu diệt "Soushi" (thế lực bóng tối) đang giam cầm ông. Cũng chính ông đã trợ giúp cho Yuuri, Murata đi lại giữa hai thế giới an toàn. Thanh kiếm thần kì mà Yuuri sở hữu từng thuộc về Shinou.

Có một điều lạ là Shinou rất giống Wolfram, từ khuôn mặt đến màu tóc. Ông như bản sao của Wolfram khi trưởng thành vậy.

Great Sage (nhà hiền triết vĩ đại)
Kiếp trước của Murata Ken. Ông là một trong hai người đứng đầu tạo ra đất nước Mazoku, có quyền hạn ngang ngửa với Shinou. Ngoài ra, Great Sage còn như một người bạn tin cậy nhất của Shinou, luôn ở bên cạnh động viên và chăm sóc cho Shinou rất chu đáo.

Tham khảo

Kyo


title: Eurypedus

text:
Eurypedus là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1834 bởi Gistel.

Các loài
Chi này gồm các loài:
 Eurypedus thoni Barber, 1946

Chú thích

Tham khảo

Physonotini


title: Cái Răng (định hướng)

text:
Cái Răng là một quận nội thành thuộc thành phố Cần Thơ, Việt Nam. Địa danh này bắt nguồn từ tên một con rạch đổ ra sông Cần Thơ tại khu vực trung tâm quận. Ngoài ra, tên gọi Cái Răng còn có thể chỉ:

 Chợ nổi Cái Răng: một trong số các chợ nổi lớn của vùng Đồng bằng sông Cửu Long
 Cầu Cái Răng: cầu bắc qua sông Cần Thơ, nối liền hai quận Ninh Kiều và Cái Răng
 Thị trấn cũ Cái Răng thuộc huyện Châu Thành, tỉnh Cần Thơ cũ; nay là phường Lê Bình, quận Cái Răng.

Cái Răng
Cần Thơ


title: Melanotus kamaunensis

text:
Melanotus kamaunensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Vats & Chauhan miêu tả khoa học năm 1991.

Chú thích

Tham khảo

Melanotus


title: Mía

text:
Mía là tên gọi chung của một số loài trong chi Mía (Saccharum), bên cạnh các loài lau, lách. Chúng là các loại cỏ sống lâu năm, thuộc tông Andropogoneae của họ Hòa thảo (Poaceae), bản địa khu vực nhiệt đới và ôn đới ấm của Cựu thế giới. Chúng có thân to mập, chia đốt, chứa nhiều đường, cao từ 2-6 m. Tất cả các dạng mía đường được trồng ngày nay đều là các dạng lai ghép nội chi phức tạp. Chúng được trồng để thu hoạch nhằm sản xuất đường.

Các loài
Một số loài mía được liệt kê dưới đây.
 Saccharum barberi: Mía
 Saccharum bengalense: Mía Bengal
 Saccharum edule : Mía
 Saccharum officinarum: Mía (loài này có được trồng tại Việt Nam)
 Saccharum sinense: Mía lau

Tính chất
Trên cây mía, thông thường phần ngọn sẽ nhạt hơn phần gốc (trong chiết nước mía). Đó là đặc điểm chung của thực vật: chất dinh dưỡng (ở đây là hàm lượng đường) được tập trung nhiều ở phần gốc (vừa để nuôi dưỡng cây vừa để dự trữ). Đồng thời, do sự bốc hơi nước của lá mía, nên phần ngọn cây lúc nào cũng phải được cung cấp nước đầy đủ để cung cấp cho lá, gây ra hàm lượng nước trong tỉ lệ đường/nước phần ngọn sẽ nhiều hơn phần gốc, làm cho ngọn cây mía nhạt hơn.

Đặc điểm sinh trưởng

Nhiệt độ
Mía là loại cây nhiệt đới nên đòi hỏi điều kiện độ ẩm rất cao. Nhiệt độ bình quân thích hợp cho sự sinh trưởng của cây mía là 15-26⁰C. Giống mía nhiệt đới sinh trưởng chậm khi nhiệt độ dưới 21⁰C và ngừng sinh trưởng khi nhiệt độ 13⁰C và dưới 5⁰C thì cây sẽ chết. Những giống mía á nhiệt đới tuy chịu rét tốt hơn nhưng nhiệt độ thích hợp cũng giống như mía nhiệt đới.

Thời kì nảy mầm mía cần nhiệt độ trên 15⁰C tốt nhất là từ 26-33⁰C. Mía nảy mầm kém ở nhiệt độ dưới 15⁰C và trên 40⁰C. Từ 28-35⁰C là nhiệt độ thích hợp cho mía vươn cao. Sự dao động biên độ nhiệt giữa ngày và đêm liên quan tới tỉ lệ đường trong mía. Giới hạn nhiệt độ thích hợp cho thời kì mía chín từ 15-20⁰C. Vì vậy tỉ lệ đường trong mía thường đạt ở mức cao nhất cho các vùng có khí hậu lục địa và vùng cao.

Ánh sáng
Mía là cây nhạy cảm với ánh sáng và đòi hỏi cao về ánh sáng. Thiếu ánh sáng, mía phát triển không tốt, hàm lượng đường thấp. Mía cần thời gian tối thiểu là 1200 giờ tốt nhất là trên 2000 giờ. Quang hợp của cây mía tỉ lệ thuận với cường độ và độ dài chiếu sáng. Thiếu ánh sáng cây hút phân kém do đó phân đạm, lân, kali chỉ hiệu quả khi ánh sáng đầy đủ. Vì vậy ở vùng nhiệt đới và á nhiệt đới mía vươn cao mạnh nhất khi bắt đầu vào mùa hè có độ dài ngày tăng lên. Chính vì vậy, nó là nhân tố quan trọng quyết định năng suất và sản lượng mía.

Độ ẩm
Mía là cây cần nhiều nước nhưng lại sợ úng nước. Mía có thể phát triển tốt ở những vùng có lượng mưa từ 1500 mm/năm. Giai đoạn sinh trưởng mía yêu cầu lượng mưa từ 100-170 mm/tháng. Khi chín cần khô ráo, mía thu hoạch sau một thời gian khô ráo khoảng 2 tháng sẽ cho tỉ lệ đường cao. Bởi vậy các nước nằm trong vùng khô hạn nhưng vẫn trồng mía tốt còn những nơi mưa nhiều và phân bố đều trong năm thì việc trồng mía không hiệu quả.

Gió bão làm cây đổ dẫn đến làm giảm năng suất, giảm phẩm chất của cây. Chính vì vậy gió cũng là dấu hiệu quan trọng trong công tác dự báo lên kế hoạch và chế biến làm sao tốn ít chi phí mà giá trị sản xuất cũng như phẩm chất của mía nguyên liệu vẫn cao.

Độ cao
Độ cao có liên quan đến cường độ chiếu sáng cũng như mức chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm, do đó ảnh hưởng đến khả năng tích tụ đường trong mía, điều đó ảnh hưởng đến hoạt động của các khâu trong quy trình chế biến. Giới hạn về độ cao cho cây mía sinh trưởng và phát triển ở vùng xích đạo là 1600 m, ở vùng nhiệt đới là 700-800 m...

Đất trồng
Mía là loại cây công nghiệp khoẻ, dễ tính, không kén đất, vậy có thể trồng mía trên nhiều loại đất khác nhau, từ 70% sét đến 70% cát. Đất thích hợp nhất cho mía là những loại đất xốp, tầng canh tác sâu, có độ phì cao, giữ ẩm tốt và dễ thoát nước. Có thể trồng mía có kết quả trên cả những nơi đất sét rất nặng cũng như trên đất than bùn, đất hoàn toàn cát, đất chua mặn, đất đồi, khô hạn ít màu mỡ. Yêu cầu tối thiểu với đất trồng là có độ sâu, độ thoáng nhất định, độ PH không vượt quá giới hạn từ 4-9, độ pH thích hợp là 5,5-7,5. Độ dốc địa hình không vượt quá 15⁰, đất không ngập úng thường xuyên. Những vùng đất đai bằng phẳng cơ giới vận tải tương đối thuận lợi đều có thể bố trí trồng mía. Ngoài ra người ta có thể canh tác mía ở cả những vùng gò đồi có độ dốc không lớn lắm ở vùng trung du miền núi. Tuy nhiên ở những vùng địa bàn này cần bố trí các rãnh mía theo các đường đồng mức để tránh xói mòn đất. Ngành trồng mía chỉ có thể cho hiệu quả kinh tế cao khi hình thành những vùng chuyên canh có quy mô lớn.

Giá trị kinh tế
Mía là cây công nghiệp lấy đường quan trọng của ngành công nghiệp đường. Đường là một loại thực phẩm cần có trong cơ cấu bữa ăn hàng
ngày của nhiều quốc gia trên thế giới, cũng như là loại nguyên liệu quan trọng của nhiều ngành sản xuất công nghiệp nhẹ và hàng tiêu dùng
như bánh kẹo...

Về mặt kinh tế chúng ta nhận thấy trong thân mía chứa khoảng 80-90% nước dịch, trong dịch đó chứa khoảng 16-18% đường. Vào thời kì mía chin già người ta thu hoạch mía rồi đem ép lấy nước. Từ nước dịch mía được chế lọc và cô đặc thành đường. Có hai phương pháp chế biến bằng thủ công thì có các dạng đường đen, mật, đường hoa mai. Nếu chế biến qua các nhà máy sau khi lọc và bằng phương pháp ly tâm, sẽ được các loại đường kết tinh, tinh khiết.

Ngoài sản phẩm chính là đường những phụ phẩm chính của cây mía bao gồm:

 Bã mía chiếm 25-30% trọng lượng mía đem ép. Trong bã mía chứa trung bình 49% là nước, 48% là xơ (trong đó chứa 45-55% cellulose) 2,5% là chất hoà tan (đường). Bã mía có thể dùng làm nguyên liệu đốt lò, hoặc làm bột giấy, ép thành ván dùng trong kiến trúc, cao hơn là làm ra Furfural là nguyên liệu cho ngành sợi tổng hợp. Trong tương lai khi mà rừng ngày càng giảm nguồn nguyên liệu làm bột giấy, làm sợi từ cây rừng giảm đi thì mía là nguyên liệu quan trọng để thay thế.

 Mật gỉ chiếm 3-5% trọng lượng đem ép.  Thành phần mật gỉ trung bình chứa 20% nước, đường saccaro 35%, đường khử 20%, tro 15%, protein 5%, sáp 1%, bột 4% trọng lượng riêng. Từ mật gỉ cho lên men chưng cất rượu rum, sản xuất men các loại. Một tấn mật gỉ cho một tấn men khô hoặc các loại axit axetic, hoặc có thể sản xuất được 300 lít tinh dầu và 3800 l rượu. Từ một tấn mía tốt người ta có thể sản xuất ra 35-50 lít cồn 96, một ha với kỹ thuật sản xuất hiện đại của thế kỷ 21 có thể sản xuất 7000-8000 lít cồn để làm nhiên liệu. Vì vậy khi mà nguồn nhiên liệu lỏng ngày càng cạn kiệt thì người ta đã nghĩ đến việc thay thế năng lượng của thế kỷ 21 là lấy từ mía.

 Bùn lọc chiếm 1,5-3% trọng lượng mía đem ép. Đây là sản phẩm cặn bã còn lại sau khi chế biến đường. Trong bùn lọc chứa 0,5% N, 3% Protein thô và một lượng lớn chất hữu cơ. Từ bùn lọc có thể rút ra sáp mía để sản xuất nhựa xêrin làm sơn, xi đánh giầy, vv...Sau khi lấy sáp bùn lọc dùng làm phân bón rất tốt.

Theo ước tính giá trị các sản phẩm phụ phẩm còn cao hơn 2-3 lần sản phẩm chính là đường.

Mía còn là loại cây có tác dụng bảo vệ đất rất tốt. Mía thường trồng từ tháng 10 đến tháng 2 hàng năm là lúc lượng mưa rất thấp. Đến mùa mưa, mía được 4-5 tháng tuổi, bộ lá đã giao nhau thành thảm lá xanh dày, diện tích lá gấp 4-5 lần diện tích đất làm cho mưa không thể rơi trực tiếp xuống mặt đất có tác dụng tránh xói mòn đất cho các vùng đồi trung du. Hơn nữa mía là cây rễ chum và phát triển mạnh trong tầng đất từ 0-60cm. Một ha mía tốt có thể có 13-15 tấn rễ, sau khi thu hoạch bộ rễ để lại trong đất cùng với bộ lá là chất hữu cơ quý làm tăng độ phì của đất.

Canh tác và sử dụng

Thư tịch lịch sử đã nhắc đến mía từ năm 510 TCN. Thời đó Đế quốc Ba Tư dưới triều vua Darius I bành trướng biên cương. Khi chinh phạt Ấn Độ sử gia Ba Tư ghi rằng đó là "loại cây sồi cung cấp mật ong mà không có ong".

Thế kỷ 21 có khoảng 200 quốc gia và lãnh thổ trồng mía đường, sản xuất khoảng 1.324,6 triệu tấn (khoảng gấp 6 lần sản lượng củ cải đường). Tính đến năm 2005, Brasil đứng đầu bảng, sản xuất nhiều mía đường nhất thế giới; thứ nhì là Ấn Độ. Mía dùng để sản xuất đường cát, xirô Falernum, mật mía, rum, đồ uống không cồn, cachaça (một loại rượu của Brasil) và cồn để làm nhiên liệu. Bã mía còn lại sau khi ép đường có thể làm chất đốt - dùng trong nhà máy- lẫn điện năng - thường được bán cho các nhà cung cấp điện/hệ thống lưới điện. Do chứa nhiều xenluloza nên mía cũng được dùng để sản xuất giấy và bìa các tông, được rao bán là "thân thiện môi trường" vì làm từ phụ phẩm của kỹ nghệ đường.

Xơ mía từ giống mía Bengal (Saccharum munja hay Saccharum bengalense) cũng được dùng để làm thảm, vách ngăn cùng các thứ gia dụng như giỏ, rổ v.v tại Tây Bengal. Sợi mía này cũng được dùng trong Upanayanam - một nghi lễ thờ cúng của Ấn Độ giáo tại Ấn Độ.

Việt Nam
Ở Việt Nam miền Trung là vùng đất truyền thống trồng mía. Việc canh tác mía lấy ngọn mía cắm xuống đất để mọc thành cây mía. Năm sau thì có thể chặt thân mía thu hoạch, gọi là mía tơ năm đầu tiên. Gốc để nguyên, chỉ xới đất thêm và bón cho mọc lại. Mía thu hoạch năm thứ nhì gọi là mía gốc. Đến năm thứ ba thì phải chặt cả gốc, trồng lại từ đầu vì năng suất kém dần.

Sản xuất

Tại Ấn Độ, các bang Uttar Pradesh (38,57 %), Maharashtra (17,76 %) và Karnataka (12,20 %)  là các nơi sản xuất nhiều mía đường nhất của nước này.

Tại Hoa Kỳ, mía đường được trồng ở quy mô thương mại tại Florida, Hawaii, Louisiana, Texas và Puerto Rico.

Chữa bệnh

Có thể dùng nước mía để chữa bệnh viêm dạ dày mãn tính theo công thức sau: Nước mía - rượu nho mỗi thứ một ly rồi trộn vào nhau, uống mỗi ngày 2 lần (sáng, tối) (bài thuốc dân gian). Ngoài ra, với một số bệnh khác có thể chữa bằng mía (xem thêm phần Liên kết ngoài).

Xem thêm
 Chi Mía
 Đường
 Nước mía

Chú thích

Tham khảo
 Cây mía với đồng bào dân tộc thiểu số ở Tân Kỳ


title: Tectonatica rizzae

text:
Tectonatica rizzae là một loài ốc biển săn mồi, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Naticidae, họ ốc Mặt Trăng.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Tectonatica


title: Heptispa doncikeri

text:
Heptispa doncikeri là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Pic mô tả khoa học năm 1929.

Chú thích

Tham khảo

Heptispa


title: Euryglossa grisea

text:
Euryglossa grisea là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Alfken mô tả khoa học năm 1907.

Chú thích

Tham khảo

Euryglossa
Động vật được mô tả năm 1907


title: Nghệ thuật Síp

text:
Lịch sử nghệ thuật Síp (tiếng Hy Lạp: Κυπριακής τέχνης) có thể được truy nguồn gốc từ 10 ngàn năm trước, sau sự phát hiện một loạt hình ảnh khắc thời Chalcolithic tại các làng ở Khoirokoitia và Lempa, , và hòn đảo này cũng là quê hương của nhiều tranh thần tượng nghệ thuật cao từ thời Trung Cổ.

Lịch sử hình thành và phát triển
Thời hiện đại, lịch sử nghệ thuật Síp bắt đầu với họa sĩ Vassilis Vryonides (1883-1958) người đã theo học tại Viện hàn lâm Nghệ thuật ở Venice. Tuy nhiên, có thể cho rằng hai người cha sáng lập nghệ thuật hiện đại Síp là Adamantios Diamantis (1900-1994), người từng theo học trường Cao đẳng Nghệ thuật Hoàng gia tại London, và Christopheros Savva (1924-1968), người cũng từng theo học ở London, tại Trường Nghệ thuật St Martins. Ở nhiều khía cạnh hai nghệ sĩ này đã lập ra khuôn mẫu cho nền nghệ thuật Síp sau này, và cả hai phong cách nghệ thuật và hình mẫu của họ vẫn còn để lại ảnh hưởng cho tới ngày nay. Đặc biệt đa số nghệ sĩ Síp vẫn đang được đào tạo tại Anh Quốc, dù các trường nghệ thuật tại Hy Lạp và các trường nghệ thuật trong nước cũng ngày càng được nhiều sinh viên lựa chọn, như trường Cao đẳng Nghệ thuật Síp, Đại học Nicosia và Viện Công nghệ Frederick.

Một trong các đặc điểm của nghệ thuật Síp là khuynh hướng hội họa tượng trưng, dù nghệ thuật khái niệm cũng đang được một số trường nghệ thuật ủng hộ, đáng chú ý nhất là Trung tâm Nghệ thuật Thành phố Nicosia  . Các gallery nghệ thuật có mặt tại tất cả các thị trấn lớn, và cũng có một thị trường nghệ thuật thương mại lớn và sôi động. Síp từng đăng cai tổ chức festival nghệ thuật quốc tế Manifesta năm 2006, nhưng nó bị huỷ bỏ ở phút trót sau một cuộc tranh cãi giữa các nhà tổ chức Hà Lan và Bộ giáo dục và văn hoá Síp về địa điểm của một số sự kiện Manifesta tại khu Thổ Nhĩ Kỳ ở thủ đô Nicosia. Cuộc tranh cãi sôi nổi về sự kiện này đã khiến một số câu hỏi được đưa ra tại Síp về việc liệu Manifesta có phải là một âm mưu được CIA giật dây để phá hoại phía Síp Hy Lạp trong các cuộc đàm phán đang diễn ra về việc tái thống nhất Síp.

Các nghệ sĩ nổi tiếng khác của Síp gồm Rhea Bailey, Mihail Kkasialos, Ioannis Kissonergis, Theodoulos Gregoriou, Helene Black, George Skoteinos, Kalopedis family, Nicos Nicolaides, Stass Paraskos, Arestís Stasí, Telemachos Kanthos, Konstantia Sofokleous và Chris Achilleos.

Xem thêm


title: Tom

text:
Tom  có thể đề cập đến:
 là từ viết tắt của tên gọi Thomas

Nghệ sĩ
 Tom Cross (biên tập viên): Biên tập viên điện ảnh và truyền hình người Mỹ
Tom Cruise (1962-): Diễn viên, đạo diễn phim người Mỹ
 Tom Felton (1987-): Nam diễn viên, ca sĩ người Anh
 Tom Ford (1961): Nhà thiết kế thời trang, diễn viên và đạo diễn người Mỹ
Tom Hanks (1956-): Diễn viên, đạo diễn phim người Mỹ
 Tom Hardy (1977-): Diễn viên người Anh.
 Tom Hiddleston (1981-): Diễn viên người Anh.
 Tom Holland (1996-): Nam diễn viên, vũ công người Anh
 Tom Hooper (đạo diễn) (1972): Đạo diễn phim và truyền hình cho các nước Anh và Úc
 Tom Jones (ca sĩ) (1940-): Ca sĩ xứ Wales
 Tom Lehrer (1928-): Nhạc sĩ, nghệ sĩ piano, nhà trào phúng và nhà toán học Mỹ
 Tom Nicon (1988-2010): Nam người mẫu Pháp
 Tom Noonan (1951-): Diễn viên, đạo diễn và biên kịch người Mỹ
 Tom Nuyens (1973-): Người mẫu và Mister Bỉ, Mister World 1996
 Tom Odell (1990-): Ca sĩ-nhạc sĩ người Anh
 Tom Petty (1950-): Nhạc sĩ, ca sĩ, nhạc công và diễn viên người Mỹ
 Tom Rodriguez (1987-): Nam ca sĩ, diễn viên, người mẫu người Mỹ gốc Philippines
 Tom Selleck (1945-): Diễn viên, người viết kịch bản và nhà sản xuất phim người Mỹ
Tom Welling (1977-): Diễn viên phim người Mỹ
 Tom Werner (1950-): Doanh nhân Hoa Kỳ, chủ tịch Boston Red Sox và chủ tịch Liverpool F.C..
 Tom Wilkinson (1948-): Diễn viên người Anh

Cầu thù, vận động viên
 Tom Eastman (1991-): Hậu vệ người Anh
 Tom Huddlestone (1986-): Cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp người Anh
 Tom Lawrence (1994-): Cầu thủ người xứ Wales
 Tom Simpson (1937-1967): Một trong những cua rơ xe đạp chuyên nghiệp thành công nhất nước Anh
 Tom Starke (1981-): Cầu thủ bóng đá người Đức
 Tom Taylor (1880-1945): Cầu thủ bóng đá nghiệp dư người Canada
 Tom Thorpe (1993-): Cầu thủ bóng đá người Anh
 Tom Williams (1980-): Cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp người Anh
 Robert Tom (1978-): Cầu thủ bóng đá người Vanuatu

Nhân vật giả tưởng
 Mèo Tom trong bộ phim hoạt hình Tom và Jerry
 Tom Jones (phim): Phim Anh năm 1963 dựa theo cuốn tiểu thuyết nổi tiếng về nhân vật cùng tên
 Tom Swift: Nhân vật chính trong trong loạt tiểu thuyết phiêu lưu, viễn tưởng dành cho lứa tuổi thiếu niên gồm 5 kỳ của Mỹ
 Tom Sawyer: Nhân vật chính trong tiểu thuyết phiêu lưu của nhà văn Mark Twain năm 1876 và có nhiều phim chuyển thể

Địa danh, địa lý
 Sông Tom, tại Nga.
 Núi Tom, tại Mỹ
 Thành phố Tom Bean, Texas
 Quận Tom Green, Texas
 Xã Tom, Quận Benton, Missouri
 Khác
 Giải Tom W. Bonner về Vật lý hạt nhân
 Tom yum hay tom yam: Một loại canh chua cay ăn nóng đặc trưng trong ẩm thực Thái Lan, Lào
 Tom N Toms: Chuỗi cửa hàng cà phê ở Hàn Quốc

Xem thêm


title: Epeolus alpinus

text:
Epeolus alpinus là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1893.

Chú thích

Tham khảo

Epeolus
Động vật được mô tả năm 1893


title: 8434 Columbianus

text:
8434 Columbianus (6571 P-L) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 9 năm 1960 bởi Cornelis Johannes van Houten, Ingrid van Houten-Groeneveld và Tom Gehrels ở Đài thiên văn Palomar.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 8434 Columbianus

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Cornelis Johannes van Houten
Được phát hiện bởi Ingrid van Houten-Groeneveld
Được phát hiện bởi Tom Gehrels
Thiên thể phát hiện năm 1960


title: Ubbergen

text:
là một đô thị và thị xã ở phía đông Hà Lan.

Các trung tâm dân cư

Beek, Berg en Dal, Erlecom, Groenlanden, Kekerdom, Leuth, Ooij, Persingen, Tiengeboden, Ubbergen và Wercheren.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức

Đô thị cũ Gelderland


title: Erythroxylum jamaicense

text:
Erythroxylum jamaicense là một loài thực vật thuộc họ Erythroxylaceae. Đây là loài đặc hữu của Jamaica.

Chú thích

Tham khảo
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Erythroxylum jamaicense. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Jamaica
jamaicense
Thực vật đặc hữu
Thực vật dễ tổn thương


title: Schiedlberg

text:
Schiedlberg là một đô thị thuộc huyện Steyr-Land thuộc bang Oberösterreich, Áo. Đô thị  có diện tích 30 km², dân số thời điểm năm 2006 là 1271 người.

Tham khảo


title: Geranomyia nigripleura

text:
Geranomyia nigripleura là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Geranomyia
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: La Cambe

text:
La Cambe là một xã ở tỉnh Calvados, thuộc vùng Normandie ở tây bắc nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Calvados

Tham khảo

Cambe


title: Quận Wyandot, Ohio

text:
Quận Wyandot là một quận thuộc tiểu bang Ohio, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở thành phố Upper Sandusky. Dân số theo điều tra năm 2020 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là 21900 người. Quận được đặt tên theo người da đỏ Wyandot, những người sống ở đây trước và sau cuộc chạm trán với người châu Âu. Quận được thành lập bởi cơ quan lập pháp tiểu bang từ các bộ phận của các quận Crawford, Marion, Hardin và Hancock vào ngày 3 tháng 2 năm 1845.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận này có diện tích 1060 km2, trong đó có 1,8 km2 là diện tích mặt nước.

Các quận giáp ranh
Quận Seneca (Hướng Bắc)
Quận Crawford (Hướng Đông)
Quận Marion (Hướng Nam)
Quận Hardin (Hướng Tây Nam)
Quận Hancock (Hướng Tây Bắc)

Thông tin nhân khẩu

Điều tra dân số năm 2000

Theo điều tra dân số  năm 2000, có 22.908 người, 8.882 hộ gia đình và 6.270 gia đình sống trong quận. Mật độ dân số là 56 người trên một dặm vuông (22 / km 2 ). Có 9.324 đơn vị nhà ở với mật độ trung bình là 23 trên một dặm vuông (9 / km 2 ). Thành phần chủng tộc của quận là 97,91% da trắng , 0,14% da đen hoặc người Mỹ gốc Phi , 0,08% người Mỹ bản địa , 0,50% châu Á , 0,74% từ các chủng tộc khác và 0,62% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 1,46% dân số là người gốc Tây Ban Nha hoặc La tinh thuộc bất kỳ chủng tộc nào. Theo Điều tra dân số 2000, có 45,6% là người Đức , 19,5% người Mỹ , 7,0% người Anh và 6,9% gốc Ailen.

Có 8.882 hộ gia đình, trong đó 33,10% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 57,90% là các cặp vợ chồng sống chung, 9,20% có chủ hộ là nữ không có chồng và 29,40% là những người không có gia đình. 25,40% tổng số hộ gia đình đã được tạo thành từ các cá nhân và 11,70% có người sống một mình 65 tuổi trở lên có người sống một mình. Quy mô hộ trung bình là 2,53 và quy mô gia đình trung bình là 3,03.

Trong quận, dân số được trải đều, với 25,80% dưới 18 tuổi, 8,20% từ 18 đến 24, 27,90% từ 25 đến 44, 22,70% từ 45 đến 64 và 15,40% 65 tuổi hoặc lớn hơn. Tuổi trung bình là 37 tuổi. Cứ 100 nữ thì có 95,10 nam. Cứ 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 92,50 nam giới.

Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong quận là $ 38,839, và thu nhập trung bình cho một gia đình là $ 45,173. Nam giới có thu nhập trung bình là 31.716 đô la so với 22.395 đô la đối với nữ. Thu nhập bình quân đầu người của quận là 17.170 đô la. Khoảng 3,80% gia đình và 5,50% dân số ở dưới mức nghèo khổ , bao gồm 5,20% những người dưới 18 tuổi và 5,10% những người 65 tuổi trở lên.

Điều tra dân số năm 2010
Theo Điều tra Dân số Hoa Kỳ năm 2010 , có 22.615 người, 9.091 hộ gia đình và 6.236 gia đình sống trong quận. Mật độ dân số là 55,6 người trên một dặm vuông (21,5 / km 2 ). Có 9.870 đơn vị nhà ở với mật độ trung bình là 24,3 trên một dặm vuông (9,4 / km 2 ). Thành phần chủng tộc của quận là 96,9% người da trắng, 0,6% người châu Á, 0,2% người Mỹ da đỏ, 0,2% người da đen hoặc người Mỹ gốc Phi, 1,1% từ các chủng tộc khác và 1,0% từ hai chủng tộc trở lên. Những người gốc Tây Ban Nha hoặc La tinh chiếm 2,2% dân số.  Về tổ tiên, 43,3% là người Đức , 11,8% là người Mỹ , 11,2% là người Ailen, và 8,6% là người Anh.

Trong số 9.091 hộ gia đình, 32,1% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 53,2% là các cặp vợ chồng sống chung, 10,2% có chủ hộ là nữ không có chồng, 31,4% là những người không có gia đình và 26,5% của tất cả các hộ được tạo thành từ các cá nhân. Quy mô hộ trung bình là 2,46 và quy mô gia đình trung bình là 2,95. Tuổi trung bình là 40,5 tuổi.

Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong quận là $ 47,216 và thu nhập trung bình cho một gia đình là $ 57,461. Nam giới có thu nhập trung bình là $ 40.320 so với $ 30.027 đối với nữ giới. Thu nhập bình quân đầu người của quận là 22.553 đô la. Khoảng 4,6% gia đình và 8,2% dân số dưới mức nghèo khổ , bao gồm 11,0% những người dưới 18 tuổi và 8,2% những người từ 65 tuổi trở lên.

Tham khảo

Quận của Ohio


title: Eucera lycii

text:
Eucera lycii là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1897.

Chú thích

Tham khảo

Eucera
Động vật được mô tả năm 1897


title: Clinostigma harlandii

text:
Clinostigma harlandii là loài thực vật có hoa thuộc họ Arecaceae. Loài này được Becc. mô tả khoa học đầu tiên năm 1910.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Clinostigma
Thực vật được mô tả năm 1910


title: Pristiterebra macleani

text:
Pristiterebra macleani là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Terebridae, họ ốc dài.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Pristiterebra


title: Süderstapel

text:
Süderstapel () là một đô thị thuộc huyện Schleswig-Flensburg, trong bang Schleswig-Holstein, nước Đức. Đô thị Süderstapel có diện tích 16,91 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 1082 người.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Schleswig-Flensburg


title: Tituboea capensis

text:
Tituboea capensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 1987.

Chú thích

Tham khảo

Tituboea


title: Chizé

text:
Chizé là một xã trong tỉnh Deux-Sèvres trong vùng Nouvelle-Aquitaine ở phía tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình từ mét trên mực nước biển.

Sông Boutonne chảy qua thị trấn.

Tham khảo
 INSEE

Xã của Deux-Sèvres


title: Tần Kỳ

text:
Tần Kỳ (chữ Hán: 秦琪, phiên âm Qin Qi, mất năm 200) là một nhân vật hư cấu trong tiểu thuyết lịch sử Tam Quốc diễn nghĩa của nhà văn La Quán Trung. Trong triểu thuyết này Tần Kỳ được mô tả là một vị tướng của Tào Tháo - một bá vương trong thời kỳ Tam Quốc của lịch sử Trung Quốc, Tần Kỳ được giao nhiệm vụ là tướng giữ cửa quan tại sông Hoàng Hà. Ông đã bị Quan Vũ giết hại khi ngăn không cho ông này tìm về với người anh kết nghĩa của mình là Lưu Bị, điều đó được thể hiện trong điển tích "qua năm ải, chém sáu tướng" tại Hồi thứ 27, trong đó Tần Kỳ là viên tướng bị chém cuối cùng.

Thân thế
Trong Tam Quốc diễn nghĩa, Tần Kỳ là cháu của Sái Dương (chữ Hán: 蔡陽, phiên âm: Cai Yang), là một viên tướng dưới quyền của Tào Tháo, Sái Dương đã đem gửi gắm người cháu của mình cho Hạ Hầu Đôn để theo con đường binh nghiệp, Hạ Hầu Đôn đã bổ nhiệm cho Tần Kỳ làm bộ tướng và phụ trách canh giữ của ải Hoàng Hà, kiêm phụ trách tàu thuyền, vận chuyển... đây là nhiệm vụ quan trọng vì phía bắc của ải là địa phận của Viên Thiệu, một lãnh chúa đối đầu với Tào Tháo.

Chặn Quan Vũ và bị giết

Sau khi Quan Vũ đã vượt qua bốn cửa ải và chém liên tục nhiều tướng, cuối cùng ông ta đã đến được sông Hoàng Hà, biên giới với Hà Bắc. Tần Kỳ được tin liền dẫn quân ra xét hỏi, Quan Vũ trả lời muốn sang Hà Bắc tìm anh là Lưu Huyền Đức, xin cho nhờ bến đò. Tần Kỳ yêu cầu xuất trình công văn của Tào Tháo nhưng Quan Vũ từ chối vì theo ông ta là do "không chịu quyền phép của thừa tướng, còn có công văn gì?"

Tần Kỳ kiên quyết không cho qua vì: "Ta vâng lệnh Hạ Hầu tướng quân giữ cửa ải này. Ngươi dù có cánh cũng không bay qua được!" Để uy hiếp, Quan Vũ đã liệt kê ra cả trường hợp mấy tướng đã bị ông này giết trước đó, nhưng Tần Kỳ đáp trả mạnh mẽ rằng:

Quan Công hỏi thêm rằng:

Tần Kỳ giận dữ vì tự ái khi bị đem ra so sánh như vậy, liền thúc ngựa lại đánh Quan Vũ. Hai ngựa gặp nhau mới được một hiệp, Quan Vũ đã dùng đao chém đầu Tần Kỳ đã rơi xuống. Và tiếp tục cuộc hành trình.

Diễn biến sau đó
Sau khi biết tin Tần Kỳ bị chém, Hạ Hầu Đôn nổi giận vì ái ngại đã để cho Tần Kỳ do Sái Dương gửi gắm chết nên đã đuổi theo và kịch chiến với Quan Vũ, Trương Liêu xuất hiện đã can ngăn kịp thời. Sái Dương sau khi biết tin Tần Kỳ bị chém cũng bất chấp lệnh của Tào Tháo dẫn quân truy sát Quan Vũ để báo thù cho Tần Kỳ và cũng đã bị Quan Vũ chém tại Cổ Thành sau ba hồi trống của Trương Phi.

Trong tác phẩm Trọng Tương vấn Hán
Trong tác phẩm Trọng Tương vấn Hán, Tần Kỳ được đề cập đến là hậu kiếp của Dương Tu một trong sáu tướng phản bội Hạng Vũ, nên đã phải trả giá vì hành vi của kiếp trước.

Tham khảo

 Tam Quốc diễn nghĩa, La Quán Trung, Hồi 28

Xem thêm
 Khổng Tú
 Biện Hỉ
 Danh sách nhân vật hư cấu trong Tam quốc diễn nghĩa
 Danh sách sự kiện hư cấu trong Tam quốc diễn nghĩa

Nhân vật Tam quốc diễn nghĩa
Người Trung Quốc giả tưởng


title: Paratriarius vespertina

text:
Paratriarius vespertina là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1859.

Chú thích

Tham khảo

Paratriarius


title: Himantandraceae

text:
Himantandraceae là một họ thực vật hạt kín. Họ này được nhiều nhà phân loại học công nhận.

Hệ thống APG III năm 2009 (không đổi so với Hệ thống APG II năm 2003 và Hệ thống APG năm 1998), cũng công nhận họ này và gán nó vào bộ Magnoliales trong nhánh magnoliids. Họ chỉ bao gồm 1 chi có danh pháp Galbulimima F.M.Bailey (đồng nghĩa: Himantandra, F.Muell. ex Diels), gồm 2 loài cây gỗ và cây bụi có chứa tinh dầu, sinh sống tại khu vực nhiệt đới tại Celebes, New Guinea và Australia. Quan hệ họ hàng gần với họ Degeneriaceae. Lá mọc so le hay thành vòng, có cuống, mép lá nguyên, gân lá hình lông chim, không có lá kèm. Hoa lưỡng tính. Bao hoa với đài và tràng hoa phân biệt. Nhị 15-35, bộ nhụy 6-10 lá noãn. Bầu nhụy thượng. Đính noãn đỉnh. Quả dày cùi thịt, dạng quả tụ.

Liên kết ngoài

 Dân tộc thực vật học Galbulimima belgraveana
 Galbulimima belgraveana tại webssite của Entheology.org
 Phân loại trong NCBI
 Liên kết tại CSDL, Texas


title: Xylophanes elara

text:
Xylophanes elara là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở Paraguay, Surinam, Venezuela, Bolivia và Brasil.
Con trưởng thành bay từ tháng 3 đến tháng 4 và một lần nữa vào tháng 8 in Bolivia.
Ấu trùng có thể ăn các loài Rubiaceae và Malvaceae.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Xylophanes


title: Aroz, Haute-Saône

text:
Aroz là một xã thuộc tỉnh Haute-Saône trong vùng Bourgogne-Franche-Comté phía đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Saône

Tham khảo
INSEE

Xã của Haute-Saône


title: Mandelieu-la-Napoule

text:
Mandelieu-La Napoule là một xã ở tỉnh Alpes-Maritimes, vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur ở đông nam nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Alpes-Maritimes

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Official tourism Website: in French, in English
 Map of Mandelieu-La Napoule  (PDF)
 Chateau de La Napoule
 Henry Clews, Jr.

Mandelieulanapoule


title: Tarquinia

text:
Tarquinia, tên cũ Corneto và Tarquinii, là một thành phố cổ ở tỉnh Viterbo, Lazio, Ý.

Người ta cho rằng Tarquinii (Etruscan Tarchnal) đã là một thành phố thịnh vượng khi Demaratus of Corinth mang những người công nhân Hy Lạp đến. Đây là thủ phủ của 12 thành phố của Etruria và xuất hiện trong thời kỳ sớm nhất của lịch sử La Mã là quê hương của hai vị vua Tarquinius Priscus và Tarquinius Superbus.

Kết nghĩa
  - Jaruco, Cuba
  - Rabat, Malta

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức của Tarquinia
 Tarquinia - Cổ sử Ý

Tham khảo

Etruscan sites
Di sản thế giới tại Ý
Đô thị tỉnh Viterbo


title: Francisco Gento

text:
Francisco "Paco" Gento López (22 tháng 10 năm 1933 – 18 tháng 1 năm 2022) là một cựu cầu thủ bóng đá người Tây Ban Nha chơi ở vị trí chạy cánh trái. Ông được IFFHS (Liên đoàn thống kê và lịch sử bóng đá quốc tế) bầu chọn là cầu thủ bóng đá Tây Ban Nha vĩ đại nhất và cầu thủ bóng đá thế giới vĩ đại thứ 30 trong thế kỷ 20.

Gento bắt đầu sự nghiệp của mình tại Racing Santander vào năm 1952 và chuyển đến Real Madrid vào mùa giải tiếp theo. Ông đồng giữ kỷ lục chơi 8 trận chung kết cúp châu Âu với Paolo Maldini và có 6 lần vô địch, cũng như giành 12 chức vô địch La Liga. Trong sự nghiệp thi đấu quốc tế kéo dài 14 năm, Gento có 43 lần khoác áo tuyển Tây Ban Nha, chơi tại World Cup vào các năm 1962 và 1966 .

Sau khi Alfredo Di Stéfano qua đời, Gento được bổ nhiệm làm Chủ tịch danh dự của Real Madrid. Tới nay, ông vẫn là cầu thủ duy nhất trong lịch sử bóng đá có 6 lần vô địch Cúp C1 châu Âu.

Sự nghiệp câu lạc bộ

Ông đã chơi ở Primera División với Racing Santander trong mùa giải 1952–53. Khi ấy, Ông vẫn đang chơi chủ yếu cho đội B tại Santander khi một đợt vi rút cúm khiến anh ấy được thăng hạng lên đội một trước trận đấu trên sân nhà với Real Madrid. Đó là màn trình diễn của anh ấy trong trận đấu, mà Madrid đã ký hợp đồng với anh ấy ba ngày sau đó. Ông trở thành một cầu thủ huyền thoại của câu lạc bộ thủ đô, mặc áo số 11 và được coi là một trong những cầu thủ vĩ đại nhất của Tây Ban Nha.

La Galerna del Cantábrico (The Gale of the Cantabrian Sea), như đã được biết đến, chơi bên ngoài cánh trái và được chú ý nhờ kỹ năng cầm bóng và khả năng ghi bàn từ vị trí tiền vệ. Năm 1967, sau sự ra đi của Alfredo Di Stéfano và sự nghỉ hưu của Ferenc Puskás, ông trở thành đội trưởng của một đội trẻ, được biết đến ở Tây Ban Nha với cái tên Ye-yé , vì sự nổi tiếng của The Beatles vào thời điểm đó.

Gento không ghi bàn trong mùa giải đầu tiên và chịu sức ép từ chủ tịch câu lạc bộ Santiago Bernabéu. Chủ tịch đã thất bại trước lập luận của Di Stéfano "anh ta nhanh nhẹn và sút bóng như một khẩu đại bác. Điều đó không thể học được, đó là bẩm sinh. Chúng tôi có thể dạy anh ta phần còn lại".

Trong số các danh hiệu khác, Gento đã giành được cúp châu Âu với kỷ lục sáu lần cùng Real Madrid từ năm 1955 đến năm 1966, là cầu thủ Madrid duy nhất góp mặt trong tất cả các trận thắng. Ông đã đóng góp với 30 bàn thắng trong 89 trận đấu tại Cúp Châu Âu trong sự nghiệp.

Gento đã chơi trong 8 trận chung kết Cúp C1 châu Âu, với thành tích 6–2, và anh ấy cũng góp mặt ở trận chung kết châu Âu thứ 9 trong trận chung kết Cúp các nhà vô địch Cúp C1 1970–71 mà Real Madrid thua Chelsea. Anh giữ kỷ lục này cùng với Paolo Maldini của Milan , người có thành tích kém hơn 5–3. Đồng đội huyền thoại của Gento tại Real Madrid, Alfredo Di Stéfano, kỷ lục 5–2 đứng thứ ba.

Ở trong nước, Gento đã thu về 12 danh hiệu La Liga trong thời gian khoác áo Madrid. Ông ấy đã ghi 128 bàn trong 428 lần ra sân cho câu lạc bộ, một sự trở lại mạnh mẽ cho một cầu thủ chạy cánh, đặc biệt là khi ông thường kiến tạo cho các đồng đội Di Stéfano và Puskás. Anh ấy đã giành được 23 danh hiệu cho câu lạc bộ, đó vẫn là một kỷ lục hoàn toàn cho đến khi bị Marcelo san bằng năm 2022 với danh hiệu Supercopa de España 2021–22 khi Gento qua đời.

Sau khi từ giã sự nghiệp bóng đá vào năm 1971, ông đã huấn luyện nhiều đội hạng dưới khác nhau, chẳng hạn như Castilla, Castellón , Palencia và Granada. Năm 1978–79 , ông dẫn dắt Palencia thăng hạng lên Segunda División lần đầu tiên trong lịch sử của họ. Sau đó, anh đảm nhận vai trò đại sứ cho Real Madrid khắp châu Âu, cùng với Di Stéfano. Sau khi Di Stéfano qua đời vào năm 2014, Gento trở thành chủ tịch danh dự của câu lạc bộ.

Sự nghiệp quốc tế
Gento chơi cho đội tuyển quốc gia Tây Ban Nha từ năm 1955 đến 1969, giành được 43 lần khoác áo và ghi 5 bàn. Anh ra mắt vào ngày 18 tháng 5 năm 1955 trong trận hòa 1-1 với Anh tại Madrid. Ban đầu ông được biết đến với cái tên "La tercera G " (chữ G thứ ba) vì đã kế nhiệm vị trí của Agustín Gaínza và Guillermo Gorostiza. Đối thủ của anh ấy cho vị trí của mình là người bạn Enrique Collar của Atlético Madrid, và cặp đôi này đã chơi cùng nhau tại FIFA World Cup 1962 ở Chile.

Trong vòng loại Cúp các quốc gia châu Âu năm 1964, Gento được xếp cùng với Collar dưới thời tân huấn luyện viên José Villalonga, nhưng Tây Ban Nha bị loại sau trận thua trên sân nhà trước Bỉ vào ngày 1 tháng 12 năm 1963; Carlos Lapetra vào thay vị trí của anh ấy trong trận chung kết mà Tây Ban Nha đã giành chiến thắng. Do phong độ và thể lực được cải thiện trong nửa sau của mùa giải 1965–66, ông được triệu tập tham dự FIFA World Cup 1966 ở Anh, chơi cả ba trận thuộc vòng bảng.

Một thời gian ngắn trước khi bước sang tuổi 36, Gento được khoác áo lần thứ 43 và cuối cùng vào ngày 15 tháng 10 năm 1969 bởi người đồng đội cũ của anh, László Kubala, trong chiến thắng 6–0 trước Phần Lan đã bị loại ở vòng loại FIFA World Cup 1970. Anh đã kết thúc kém kỷ lục 46 lần thi đấu của Ricardo Zamora.

Cuộc sống cá nhân
Hai em trai của Gento, Julio (1939–2016) và Antonio (1940–2020) cũng chơi bóng chuyên nghiệp; người sau này cũng chơi cho Real Madrid, nhưng họ không thành công như người anh trai Francisco của mình.

Các cháu trai của ông cũng là vận động viên - José Luis Llorente và Toñín Llorente chơi bóng rổ, trong khi Paco Llorente và Julio Llorente là cầu thủ bóng đá.  Cháu trai Marcos Llorente , con trai của Paco Llorente, cũng là một cầu thủ bóng đá.

Gento qua đời vào ngày 18 tháng 1 năm 2022, ở tuổi 88. Real Madrid cho biết trong một tuyên bố, "Real Madrid xin gửi lời chia buồn cùng tình yêu và tình cảm của mình tới vợ Mari Luz, các con trai Francisco và Julio, của ông, cháu gái Aitana và Candela cùng tất cả những người thân, đồng nghiệp và những người thân yêu của ông, ông sẽ luôn được các Madridista và tất cả những người hâm mộ bóng đá nhớ đến như một trong những người vĩ đại nhất của họ."

Di sản
Được coi là một trong những cầu thủ Tây Ban Nha vĩ đại nhất mọi thời đại và là một trong những cầu thủ vĩ đại nhất từ trước đến nay ở vị trí của anh, Gento là một cầu thủ chạy cánh trái cực kỳ nhanh nhẹn, với nhãn quan và khả năng kỹ thuật tuyệt vời, giúp anh trở thành một nhà hỗ trợ đắc lực. Ngoài khả năng kiểm soát và khả năng sáng tạo, anh còn là một mối đe dọa ghi bàn nhờ khả năng tấn công từ xa.

Thống kê sự nghiệp

Danh hiệu

Câu lạc bộ

Real Madrid
La Liga (12): 1953–54, 1954–55, 1956–57, 1957–58, 1960–61, 1961–62, 1962–63, 1963–64, 1964–65, 1966–67, 1967–68, 1968–69
Copa del Rey (2): 1961–62, 1969–70
European Cup (6): 1955–56, 1956–57, 1957–58, 1958–59, 1959–60, 1965–66
Intercontinental Cup (1): 1960
Small Club World Cup (1): 1956
Latin Cup (2): 1955, 1957

Cá nhân
World Soccer World XI: 1960, 1961, 1962
Golden Foot Legends Award: 2004
World Soccer: The 100 Greatest Footballers of All Time
IFFHS Legends

Kỷ lục
Vô địch La Liga nhiều nhất: 12
Vô địch châu Âu nhiều nhất: 6
Xuất hiện tại chung kết châu Âu nhiều nhất: 8 (ngang với Paolo Maldini)
 Giành danh hiệu nhiều thứ 2 với Real Madrid: 24

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Thống kê thành tích ở đội tuyển quốc gia của Francisco Gento
 Bàn thắng của Francisco Gento ở các Cúp châu Âu

Sinh năm 1933
Cầu thủ bóng đá Tây Ban Nha
Cầu thủ bóng đá Real Madrid
Mất năm 2022
Huấn luyện viên bóng đá Tây Ban Nha
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Tây Ban Nha
Tiền đạo bóng đá
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1966
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1962


title: Physetobasis

text:
Physetobasis là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: 375 Ursula

text:
375 Ursula ( hoặc  ) là một trong các tiểu hành tinh lớn nhất ở vành đai chính. Nó được Auguste Charlois phát hiện ngày 18.9.1893 ở Nice. Không biết rõ nguồn gốc tên của nó.

Các quan sát một lần nó che khuất một ngôi sao ngày 15.11.1984 cho 6 dây cung, chỉ cho thấy một đường kính ước tính là 216±10 km.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1893


title: Catoptria osthelderi

text:
Catoptria osthelderi là một loài bướm đêm thuộc họ Crambidae. Nó được tìm thấy ở châu Âu. The Imago can only be distinguished from Catoptria permutatellus by microscopic research of the genitalia.

Sải cánh dài 22–29 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 6 đến tháng 9 tùy theo địa điểm.

Ấu trùng ăn various mosses.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 http://www.waarneming.nl/soort.php?id=20255

Catoptria
Côn trùng châu Âu


title: Linh Sơn, Khâm Châu

text:
Linh Sơn (chữ Hán giản thể: 灵山县, bính âm: Língshān Xiàn, âm Hán Việt: Linh Sơn huyện) là một huyện thuộc địa cấp thị Khâm Châu, khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện Linh Sơn có diện tích 3.550 km², dân số năm 2002 là 1.360.000 người. Về mặt hành chính, huyện Linh Sơn được chia thành 19 trấn: Linh Thành, Tam Hải, Tân Vu, Phong Đường, Bình Sơn, Thạch Đường, Phật tử, Bình Nam, Yên Đôn, Đàn Vu, Na Long, Tam Long, Lục Tầng, Cựu Châu, Thái Bình, Sa Bình, Vũ Lợi, Văn Lợi, Bách Lao.

Tham khảo

Đơn vị cấp huyện Quảng Tây


title: Siparuna piloso-lepidota

text:
Siparuna piloso-lepidota là một loài thực vật thuộc họ Monimiaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador.

Chú thích

Tham khảo

 Montúfar, R. & Pitman, N. 2004. Siparuna piloso-lepidota. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Ecuador
Siparuna


title: 3822 Segovia

text:
3822 Segovia (1988 DP1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 21 tháng 2 năm 1988, bởi T. Seki ở Geisei.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 3822 Segovia

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1988


title: Tipula wrangeliana

text:
Tipula wrangeliana là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: Andrena hallii

text:
Andrena hallii là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Dunning mô tả khoa học năm 1898.

Chú thích

Tham khảo

H
Động vật được mô tả năm 1898


title: Cardiophorus vetustus

text:
Cardiophorus vetustus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Boheman miêu tả khoa học năm 1851.

Chú thích

Tham khảo

Cardiophorus


title: Tây Bán cầu

text:
Tây Bán cầu là một nửa bề mặt của Trái Đất nằm ở phía Tây kinh tuyến gốc. Trong ngữ cảnh địa chính trị, thuật ngữ này được dùng để chỉ châu Mỹ mặc dù về mặt địa lý thì một số khu vực của các châu lục khác cũng nằm trên bán cầu này. Thuật ngữ này cũng được dùng trong ngữ cảnh dân số học để chỉ những người (và nhà nước hay chính quyền) sống hay tồn tại trong khu vực này. Sự khác biệt cơ bản giữa ý nghĩa địa lý và địa chính trị là sự loại bỏ các phần của châu Phi, châu Âu và châu Nam Cực (cũng như mỏm phía đông của châu Á) khi nói đến nó theo nghĩa sau.

Từ bán cầu là một thuật ngữ hình học có nghĩa văn chương là "nửa quả cầu" và trong địa lý thì thuật ngữ được sử dụng khi phân chia Trái Đất thành hai nửa. Đường phân chia rõ ràng nhất là đường xích đạo, tạo ra Bắc bán cầu và Nam bán cầu. Các bán cầu này dựa trên các điểm tham chiếu rõ ràng là Bắc cực và Nam cực, được định nghĩa theo trục tự quay của Trái Đất và theo đó người ta định nghĩa đường xích đạo. Bất kỳ định nghĩa nào của đông bán cầu hay Tây Bán cầu đòi hỏi việc chọn lựa kinh tuyến một cách tùy hứng (cộng với kinh tuyến tương ứng ở đầu kia của Trái Đất). Thông thường kinh tuyến gốc được sử dụng, nó chạy qua Greenwich, London để xác định đường đổi ngày quốc tế ở đầu kia của Trái Đất ở đường có kinh độ 180°. Người nào đó có thể cho rằng sự lựa chọn này có tính thiên vị mang đặc trưng châu Âu rõ nét, điều này dẫn tới là thuật ngữ địa chính trị phổ biến của 'châu Mỹ' là có tính chất tương tự như thế.

Thuật ngữ đông bán cầu nói chung không phải là phổ biến trong ý nghĩa địa chính trị như từ này.

Xem thêm
 Đường đổi ngày quốc tế
 Đông Bán cầu
 Bắc Bán cầu
 Nam Bán cầu

Tham khảo

Bán cầu Trái Đất


title: Atopsyche huanucu

text:
Atopsyche huanucu là một loài Trichoptera trong họ Hydrobiosidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Tham khảo

Chú thích

Trichoptera vùng Tân nhiệt đới
Atopsyche


title: Hydrorybina

text:
Hydrorybina là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.

Chú thích

Tham khảo

Odontiinae


title: K-Lite Codec Pack

text:
K-Lite Codec Pack là một bộ sưu tập các codec âm thanh và video cho Microsoft Windows cho phép hệ điều hành và phần mềm của phát các định dạng âm thanh và video khác nhau thường không được hệ điều hành hỗ trợ. K-Lite Codec Pack cũng bao gồm một số công cụ liên quan, bao gồm cả Media Player Classic Home Cinema (MPC-HC), Media Info Lite và Codec Tweak Tool.

Phiên bản
K-Lite (Mega) Codec Pack có nhiều phiên bản khác nhau cho như cầu sử dụng khác nhau, tất cả đều miễn phí, sau đây là danh sách phiên bản.

Basic
Phiên bản cơ sở để chơi các định dạng video phổ biến, kể cả AVI, MKV, MP4, OGM, and FLV.

Standard
Phiên bản tiêu chuẩn, dùng để chơi hầu hết các định dạng video chung nhất, phiên bản này được thiết kế dành cho người dùng thông thường.

Full
Phiên bản đầy đủ hỗ trợ hầu hết các định dạng audio và video. Nó cũng hỗ trợ encoding. Phiên bản này dành cho người dùng nâng cao và những người cần chỉnh sửa video, mã hóa video.

Corporate
Phiên bản Corporate là phiên bản đặc biệt sử dụng cho môi trường corporate. Nó gần như phiên bản đầy đủ, trừ một vài mục, nhưng gần như là rất mạnh.

Mega
Gói K-Lite Mega Codec Pack tập hợp K-Lite Codec Pack (Full) và Real Alternative. Trước đây nó chứa cả QuickTime Alternative..

64-bit
Gói 64-bit K-Lite Codec Pack để sử dụng với các trình chơi 64-bit trên các hệ thống windows 64-bit.

Sau phiên bản 10.0.0, các codec 64 bit được tích hợp vào các phiên bản thông thường. Trước phiên bản này, có một phiên bản 64 bit được thiết kế riêng cho các hệ điều hành 64 bit.

Media Players
Hiện tại hầu hết các phiên bản (trừ Basic) đều chứa Media Player Classic (bản Homecinema hoặc "standard"). Trước đây một vài bản chứa BSPlayer.

Các định dạng tệp hỗ trợ
K-Lite Codec Pack hỗ trợ các định dạng sau. Tùy thuộc vào phiên bản sử dụng mà sẽ hỗ trợ một số lượng định dạng hay tất cả định dạng.

AVI (.avi.divx)
 MPEG-PS (.mpeg.mpg.m1v.m2v)
 MPEG-TS (.ts.m2ts)
 Matroska (.mkv.mka)
 MP4 (.mp4.m4v)
 Ogg (.ogm.ogg)
 DVD/VCD/XVCD (.vob.dat)
 Flash Video (.flv)
 QuickTime (.mov.hdmov)
 RealMedia (.rm.rmvb.ra.ram)
 3GP (.3gp.3gpp.3g2.3gp2)
 MP3 (.mp3)
 MPEG-4 Audio (.m4a.aac)
 FLAC (.flac)
 MusePack (.mpc.mpp)
 WavPack (.wv)
 OptimFrog (.ofr.ofs)
 Monkey's Audio (.ape)
 True Audio (.tta)
 Apple Lossless Audio Codec (.alac)
 AC3/DTS (.ac3.dts)
 AMR (.amr)
 AMV (.amv)
 Trackers (.xm.s3m.it.mod.umx)

Chú ý
Một vài spyware và viruses tự ngụy trang là K-Lite Codec Pack để nhử nạn nhân chạy phần mềm. Hãy tải xuống chương trình ở nguồn tin cậy.

Tính hợp pháp
Theo RealNetworks, thì K-Lite (Mega) Codec Pack vi phạm các điều khoản bản quyền của họ. Trong khi các phiên bản khác nhau trước đây của K-Lite Codec Pack chứa một vài codecs thương mại không có hợp đồng, những codecs đó đã bị xóa khỏi gói.

Xem thêm
 Comparison of video codecs
 QuickTime Alternative
 QT Lite
 Real Alternative
 Media Player Classic
 ffdshow

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Codec Guide (website chính thức của K-Lite Codec Pack)
 (bản so sánh khả năng của các gói)

Phần mềm cho Windows
Video codecs
Codec


title: Tak (tỉnh)

text:
Tak (tiếng Thái: ตาก, phiên âm: Tác) là một tỉnh miền Bắc của Thái Lan. Các tỉnh lân cận (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ) là: Mae Hong Son, Chiang Mai, Lamphun, Lampang, Sukhothai, Kamphaeng Phet, Nakhon Sawan, Uthai Thani và Kanchanaburi. Phía tây giáp bang Kayin của Myanmar.

Địa lý

Đập Bhumibol (đặt tên theo vua Bhumibol Adulyadej, tên cũ là đập Yanhee) ở huyện Sam Ngao của tỉnh Tak và được xây dựng từ năm 1958 đến 1964. Đập ngăn sông Ping, một trong hai nguồn của sông Chao Phraya. Hồ nhân tạo có diện tích 300 km² và là hồ lớn nhất Thái Lan. Tỉnh này có các vườn quốc gia như Vườn quốc gia Taksin Maharat, Vườn quốc gia Namtok Pha Charoen, Vườn quốc gia Lan Sang và Vườn quốc gia Khun Phawo. Khu bảo tồn động vật hoang dã Thungyai Naresuan có chung một nửa diện tích hồ với Kanchanaburi và Khu bảo tồn động vật hoang dã Huai Kha Khaeng ở biên giới với Uthai Thani và là di sản thế giới.

Ở phía tây tỉnh Tak, vùng đồi Tenasserim gặp dãy núi Dawna. Một trong số ít các con đường xuyên quốc gia và các điểm xuyên biên giới vào Myanmar là tại Mae Sot. Về phía tây bắc của Mae Sot, con đường chính ở phía Thái Lan chạy qua biên giới cho đến khi nó quay thẳng về phía bắc theo hướng Mae Hong Son.

Tỉnh Tak có diện tích 16.406 km² và cách 426 km về phía bắc Bangkok.

Lịch sử
Tak là một vương quốc lịch sử được xây dựng cách đây hơn 2.000 năm, thậm chí trước cả thời kỳ Sukhothai. Vương quốc cổ đại đạt đỉnh cao vào khoảng thế kỷ thứ nhất. Đến thế kỷ thứ 5, thủ đô của vương quốc này được chuyển về phía nam đến Lavo (tỉnh Lopburi ngày nay). Một thành phố tên là Ban Tak được thành lập bởi Jamadevi (พระนาง จาม เทวี), công chúa của vương quốc Lavo, vào khoảng năm 663. Nó trở thành một phần của vương quốc Sukhothai thông qua các trận chiến do Ramkhamhaeng Đại đế lãnh đạo và hình thành pháo đài chính ở mặt trận phía tây. Thành phố đã được di chuyển xa hơn về phía tây và được đổi tên thành Mueang Rahang khi vương quốc Ayuthaya bị thất thủ vào tay người Miến Điện dưới triều đại của vua Maha Thammaracha. Thành phố đã được chuyển trở lại phía đông của sông Ping trong thời kỳ đầu Bangkok.

Vua Taksin là phó thống đốc của Tak trước khi vương quốc Ayutthaya thất thủ trong cuộc chiến với Miến Điện. Vì tên của ông Sin, ông được gọi là Tak-Sin trong thời gian ở Tak.

Các đơn vị hành chính

Tỉnh này có 8 huyện (Amphoe) và 1 huyện nhỏ (King Amphoe). Các huyện lại được ra 63 xã (tambon) và 493 thôn (mubaan).

Người tị nạn
Theo dữ liệu từ UNHCR năm 2006, gần 100.000 người tị nạn có đăng ký 130.000 từ Myanmar trú ngụ tại các lều tị nạn ở tỉnh Tak trong đó lều Mae La là cái lớn nhất với hơn 45.000 người Karen tị nạn.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Province page from the Tourist Authority of Thailand
 Golden Jubilee Network province guide

Tỉnh của Thái Lan