title: Viêng Chăn (tỉnh)

text:
Tỉnh Viêng Chăn (còn gọi là khu nông thôn Viêng Chăn) () là một tỉnh của Lào, nằm ở Tây bắc quốc gia. Đến năm 2015, toàn tỉnh có 419.090 người. Tỉnh Viêng Chăn có diện tích 15.927 km2 với 10 huyện nằm ở giữa tây bắc Lào. Tỉnh này giáp tỉnh Xiangkhouang về phía đông bắc, tỉnh Bolikhamxai về phía đông, thủ đô Viêng Chăn và Thái Lan về phía nam, và tỉnh Xaignabouli ở phía tây. Các thị trấn chính là Vang Vieng và Muang Phon Hong. Cách Vang Vieng khoảng vài km về phía nam là một trong những hồ lớn nhất của Lào, hồ Nam Ngum. Phần lớn diện tích này, đặc biệt là các khu rừng ở phía nam, thuộc Khu Bảo tồn Đa dạng sinh học Quốc gia Phou Khao Khouay. Các sông chính chảy qua tỉnh là sông Nam Song, sông Nam Ngum và sông Nam Lik.

Vào giữa thế kỷ 16, Viêng Chăn dưới thời vua Setthathirat đã trở nên thịnh vượng. Nó đã trở thành một trung tâm lớn của giáo lý Phật giáo với nhiều ngôi chùa đã được xây dựng.

Năm 1989, tỉnh này chia thành hai phần là thủ đô Viêng Chăn bao gồm thành phố Viêng Chăn, và tỉnh hiện nay nằm trên diện tích đất còn lại.

Từ năm 2000, du lịch trong khu vực đã tăng vọt, với hàng nghìn lượt ghé thăm Viêng Chăn và Vang Vieng mỗi năm. Trong những năm gần đây, đầu tư mới đã tập trung vào vùng ngoại ô của Viêng Chăn.

Lịch sử
Nhân vật lịch sử Lào vĩ đại, Phra Lak Phra Lam, tuyên bố rằng Hoàng tử Thattaradtha đã thành lập lên tỉnh này khi ông dời bỏ Vương quốc Lào huyền thoại ở "Muong Inthapatha Maha" vì đã không được nối ngôi (thay vào đó là em trai của ông). Thattaradtha thành lập một đô thị gọi là Maha Thani Si Phan Phao trên bờ phía tây của sông Mekong; thành phố này được cho là đã trở thành Udon Thani của Thái Lan ngày nay. Một hôm, một người 7 đầu Naga đã nói với Thattaradtha cần xây dựng một thành phố mới ở bờ phía đông của con sông, đối diện Maha Thani Si Phan Phao. Hoàng tử gọi thành phố này là Chanthabuly Si Sattanakhanahud; đó chính là tiền thân của Viêng Chăn ngày nay.

Trái với Phra Lak Phra Ram, hầu hết các nhà sử học tin rằng thành phố Vientiane là một khu định cư cũ của người Khmer bao xung quanh một ngôi đền Hindu, sau này thay thể bởi Pha That Luang. Chính đức vua cầm quyền Khmer Say Fong là người đã dịch chuyển đến gần ngôi đền giáp Vientiane. Trong thế kỷ 11 và 12, người Lào và người Thái, được cho là, đã di cư vào Đông Nam Á từ Nam Trung Quốc đã lên nằm quyền cai trị khu vực này khi số ít người Khmer còn lại trong khu vực đã bị giết chết, đuổi đi, hoặc đồng hóa thành các cư dân lào hiện nay.

Năm 1354, khi Fa Ngum thành lập vương quốc Lan Xang, Viêng Chăn trở thành một thành phố hành chính quan trọng, mặc dù nó không phải là thủ đô khi đó. Vua Setthathirath chính thức lập nó thành thủ đô Lan Xang vào năm 1563, để ngăn ngừa cuộc xâm lăng của người Miến Điện. Trong vài thế kỷ sau vị trí của Vientiane không ổn định; một số giai đoạn nó trở thành trung tâm phát triển của khu vực nhưng nhiều lần nó nằm dưới sự kiểm soát của Việt Nam, Miến Điện và Xiêm La.

Khi Lan Xang tan rã vào năm 1707, nó đã trở thành một Vương quốc Vientiane độc lập. Năm 1779, nó bị chinh phục bởi thống soái Phraya người Siêm Buddha Yodfa Chulaloke và nó trở thành một nước chư hầu của Xiêm La. Khi vua Anouvong tiến hành một cuộc nổi dậy để trở thành một vương quốc độc lập không thành công, lực lượng của ông đã bị quân Xiêm tiêu diệt vào năm 1827. Thành phố này đã bị đốt cháy thành tro bụi và các hiện vật Lào bị cướp hết, bao gồm tượng Phật và con người. Người Xiêm La đã khống chế Anouvong và phá hủy thành phố chỉ để lại chùa Wat Si Saket còn nguyên trạng, bắt tất cả dân chúng đi. Khi người Pháp đến năm 1867, Vientiane đã bị hư hỏng nặng nề, đã xuống cấp và bị rừng bao phủ. Cuối cùng khu vực này được chuyển sang Pháp vào năm 1893. Nó đã trở thành thủ đô của chính phủ bảo hộ Pháp Lào vào năm 1899. Pháp xây tái lập thành phố và xây dựng lại hoặc sửa chữa các chùa Phật giáo như Pha That Luang, Haw Phra Kaew, và xây dựng nhiều tòa nhà thuộc địa. Theo một sắc lệnh được Thống đốc Paul Doumer ký vào năm 1900, tỉnh này đã được chia thành bốn muang, bao gồm Borikan, Patchoum, Tourakom và Vientiane. Hai năm trước đó, những người đàn ông từ bốn "muang" này đã bị gọi tập trung đến để xây dựng một ngôi nhà cho Pierre Morin, thống soái đầu tiên của Viêng Chăn.

Trong Thế chiến II, Vientiane đã thất thủ và bị lực lượng Nhật chiếm đóng, dưới sự chỉ huy của tường Sako Masanori. Ngày 9 tháng 4 năm 1945, lính nhảy dù của Pháp đến và giải phóng Vientiane vào ngày 24 tháng 4 năm 1945. Khi cuộc nội chiến Lào nổ ra giữa Chính phủ Hoàng gia Lào và quân đội Pathet Lào, Viêng Chăn là vùng không ổn định. Tháng 8/1960, Kong Le nắm giữ thủ đô và tuyên bố rằng Souvanna Phouma trở thành Thủ tướng Chính phủ. Vào giữa tháng 12, Tướng Phoumi chiếm lại thủ đô, lật đổ chính phủ Phouma, và đưa Boun Oum lên làm Thủ tướng Chính phủ. Vào giữa năm 1975, quân đội Pathet Lào tiến về thành phố và lính Mỹ bắt đầu sơ tán thủ đô. Vào ngày 23 tháng 8 năm 1975, một đội ngũ 50 phụ nữ quân đội Pathet được thiết lập, tượng trưng cho "giải phóng" thành phố. Vào ngày 2 tháng 12 năm 1975, đảng Cộng sản của quân đội Pathet Lào đã chiếm Vientiane và đánh bại Vương quốc Lào và kết thúc cuộc Nội chiến Lào; nhưng những thể lực Nổi dậy ở Lào vẫn tiếp tục hoạt động trong rừng sâu (Hmong, Hoàng gia lưu vong và các phần tử cánh hữu) để chống phá quân đội Pathet Lào.

Trong những năm 1950 và 1960 trong Chiến tranh Pháp-Đông Dương và Chiến tranh Việt Nam, hàng ngàn người tị nạn đến tỉnh này. Đến năm 1963, khoảng 128.000 người chạy đến đây, đặc biệt là người Hmong tỉnh Xiengkhouang. Khoảng 150.000 người khác đến vào đầu những năm 1970. Nhiều người tị nạn đến bị nghiện thuốc phiện. Năm 1989, tỉnh này được chia thành hai phần, Thành phố Vientiane có thủ đô Viêng chăn, và khu vực còn lại là tỉnh Viêng chăn hiện nay.

Vào cuối năm 2006, 13 người Khơ me bị bắt ở làng Khon Kean. Một người đã được phóng thích vào tháng 4 năm 2007, và vào ngày 16 tháng 5, chín người khác đã được thả ra sau khi bị giam giữ tại một trại giam của cảnh sát ở Hin Heup. Vientiane đã tổ chức SEA game lần thứ 25 vào tháng 12 năm 2009 đúng dịp kỷ niệm 50 năm SEA Games. Vùng Xaysomboun thi thoảng xảy ra xung đột giữa các quân đội chính phủ và quân nổi dậy người Hmong.

Địa lý

Tỉnh Viêng Chăn, một trong những tỉnh của Lào có diện tích 15.927 km2 với 10 huyện thuộc vùng trung tây bắc Lào. Tỉnh này giáp tỉnh tỉnh Xiangkhouang về phía đông bắc, tỉnh Bolikhamxai về phía đông, thủ đô Viêng Chăn và tỉnh Loei của Thái Lan về phía Nam, và tỉnh Xaignabouli ở phía tây. Các thị trấn chính là Vang Vieng và Muang Phon Hong. Vang Vieng được nối với thủ đồ Vientiane, khoảng 170 km bằng đường bộ về phía nam và cố đô Luang Prabang về phía tây bắc theo Quốc lộ 13, đây cũng là là đường quốc lộ chính trong tỉnh, tiếp theo là Quốc lộ 10. Phần lớn dân số của tỉnh nằm ở các thị trấn và làng mạc dọc theo và gần Quốc lộ 13; nếu đi từ phía năm lên phía bắc sẽ qua các bản Phonsoung, Ban Saka và Toulakhom (dọc theo Quốc lộ 10 về phía đông của Quốc lộ 13), Ban Nalao, Ban Nong Khay, Ban Kang Kang, Ban Vang Khay, Ban Houay Pamon, Ban Namone, Vang Vieng, Ban Nampo, Ban Phatang, Ban Bome Phek, Ban Thieng, Muang Kasi và Ban Nam San Noi gần biên giới với tỉnh Xiangkhouang.

Cách Vang Vieng khoảng vài km về phía nam là Nam Ngum, một trong những hồ lớn nhất của Lào. Phần lớn khu vực này, đặc biệt là các khu rừng ở phía nam, thuộc Khu Bảo tồn Đa dạng sinh học Quốc gia Phou Khao Khouay. Phía đông là Phou Bia, đỉnh núi cao nhất của Lào, phía đông của Ban Thamkalong là một khu rừng rậm mọc trên các ngọn núi. Các sông chính chảy qua tỉnh là sông Nam Song, sông Nam Ngum và sông Nam Lik.

Khí hậu ở tỉnh Viêng Chăn được hình thành và tồn tại nhờ cơ chế nhiệt đới gió mùa, mùa đông lạnh ít mưa, mùa hè nóng nhiều mưa. Lượng bức xạ tổng cộng năm dưới 160 kcal/cm2 và cân bằng bức xạ năm dưới 75 kcal/cm2. Hàng năm chịu ảnh hưởng của khoảng 25 - 30 đợt lạnh. Nhiệt độ trung bình năm tuy không dưới 23ºC, song nhiệt độ trung bình tháng 01dưới 18ºC và biên độ năm của nhiệt độ trên 12ºC.Mùa mưa kéo dài từ tháng 5 đến tháng 10 và chiếm khoảng 80% lượng mưa toàn năm. Mùa ít mưa chủ yếu là mưa nhỏ và mưa phùn kéo dài từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau, trong đó tháng 12 hoặc tháng 01 có lượng mưa ít nhất.Viêng Chăn  có mùa đông lạnh rõ rệt so với các địa phương khác ở phía Nam. Tần số lạnh cao hơn, số ngày nhiệt độ thấp đáng kể, nhất là số ngày rét đậm, rét hại nhiều hơn, mùa lạnh kéo dài hơn và mưa phùn cũng nhiều hơn. Nhờ mùa đông lạnh trong cơ cấu cây trồng của Viêng Chăn  cũng như đồng bằng Bắc Bộ, có cả một vụ đông độc đáo ở miền nhiệt đới.

Các khu bảo tồn
Khu bảo tồn đa dạng sinh học quốc gia Phou Khao Khouay là khu bảo tồn nằm cách thành phố Viêng Chăn 40 km về phía đông bắc. Nó được thành lập vào ngày 29 tháng 10 năm 1993 với diện tích 2.000 km2 mở rộng sang tỉnh Xaisomboun, tỉnh Vientiane, và Bolikhamxay. Địa hình đặc trưng là miền núi, có độ cao từ 200 m - 1.761 m, pha trộn từ "phức hệ trầm tích (Indosinias schist-clay-sandstone) theo lớp tới lộ thiên". Cát sỏi cũng được nhìn thấy chạy lan theo từng lớp. Các vùng đất dốc rộng với những viên đá cát không có đất phủ trên mặt cũng là một phần của địa hình khu vực này. Khu vực này còn có dãy núi rộng với các mỏm đá vôi, các con ngòi và ba con sông lớn là các sông nhánh chảy vào sông Mê Công. Nó có khí hậu gió mùa với lượng mưa hàng năm là 1936,1 mm. Nhiệt độ trung bình năm là 26,6 °C với nhiệt độ tối đa trung bình 31,6 °C và nhiệt độ tối thiểu trung bình là 21,5 °C. Rừng xanh, rừng rụng lá hỗn giao Shorea, rừng khô dipterocarp và rừng thông; đặc biệt là rừng lá kim, các loại cá thể đơn loài gồm Pinus merkusii, Fokienia hodgsonsii, bamboo (mai sanod), và đồng cỏ tạo lập bởi các khu rừng bị cháy. Các loài động vật được tìm thấy ở đây bao gồm voi, hổ, gấu, 13 cặp vượn mũ trắng và langur cùng nhiều loài bò sát, lưỡng cư và chim. Loài green peafowl đã được ghi nhận sinh sống ở đây, gần Bản Nakhay và Bản Nakhan Thoung, dù trước đây đã từng bị coi là tuyệt chủng ở Lào; công tác quản lý bảo tồn đã giúp chúng gia tăng về số lượng.

Khu bảo tồn Ban Na là một khu bảo vệ động vật hoang dã là địa chỉ trekking phổ biến ở các vùng ngoại vi. Môi trường sống được biết đến với tre, rừng rậm và voi hoang dã.

Tràm Chim Quan Trọng IBA Sông Mê Công Thượng nguồn Vientaine rộng 18.230 ha bao gồm một khúc dài khoảng 300 km của Sông Mê Công về phía bắc thủ đô Vientiane. Nó nằm ở hai tỉnh: Xayabury và Vientiane. Đặc điểm địa hình là những con suối nhỏ, bụi rậm, sỏi, đụn cát chưa định hình, vỉa đá và bãi bồi. Các loài chim được nhận bao gồm wire-tailed swallow (Hirundo smithii), small pratincole (Glareola lactea), river lapwing (Vanellus duvaucelii), Jerdon's bush chat (Saxicola jerdoni), và loài great thick-knee (Esacus recurvirostris).

Các đơn vị hành chính trực thuộc
Tỉnh được tạo lập từ 10 đơn vị hành chính cấp huyện sau:

1. Sau khi Muang Meun (ໝື່ນ) nhập vào tỉnh Xaysomboun, nửa phía đông là Muang Hom (ຮົ່ມ), và nửa phía tây là Muang Longxan (ລ້ອງຊານ)

2. Sau khi nhập vào tỉnh Xaysomboun, trong thời kỳ đặc khu, nửa phía tây của nó có tên là Muang Phun (ພູນ),

Dân cư
Dân số của tỉnh tăng lên đáng kể trong giai đoạn từ 1943 (23.200 người) đến 1955 (45.000). Dân cư các dân tộc thiểu số có sự suy giảm mạnh, thống kê năm 1943 là: Lào 41,5%; Người Việt Nam (Annamite) 53%; Trung Quốc 4%; Khác 1,5%. Tổng dân số được báo cáo gần nhất là 388.833 người, vào tháng 3 năm 2015. Muang Phon Hong là tỉnh lị của Tỉnh.

Kinh tế
Từ năm 2000, du lịch trong khu vực đã tăng vọt, với hàng chục nghìn lượt du khách ghé thăm Viêng Chăn và Vang Vieng mỗi năm. Trong những năm gần đây, đầu tư mới đã đi vào vùng ngoại ô của Viêng Chăn. Một nhà máy sản xuất gạch đã được thành lập tại làng Phai Lom và một xưởng sản xuất phân hữu cơ sinh học đã được thành lập ở làng Dong Xiengdy. Một nhà máy sản xuất ngói khác cũng đã được thành lập ở làng Hathdeua, Huyện Keo Oudom. Lonely Planet cho biết về tác động của du lịch đến thị trấn Vang Vieng, "Sự tăng trưởng của Vang Vieng đã gây sốc. Chắc chắn là hồ sơ về thị trấn đã thay đổi và đó là lý do mà du khách lần đầu tiên đến đây - một thị trấn Lào trong một khung cảnh tuyệt đẹp - đã được thay thế bởi các nhà nghỉ nhiều tầng, thậm chí cả chợ địa phương đã di chuyển đến họp tại một chợ được xây dựng khang trang kiên cố ở phía Bắc của thị trấn. Trong làng "Ban Bo" của Thoulakhom, Làng nằm cách Viêng Chăn 60 km, khai thác muối là hoạt động kinh tế bán thời gian; ở đây việc khai thác muối được thực hiện theo phương pháp truyền thống.

Mặc dù du lịch đã phát triển nhanh chóng, hầu hết kế sinh nhai của người dân nông thôn vẫn phụ thuộc vào nông nghiệp. Đồng bằng Vientiane bao gồm tỉnh Viêng Chăn và thủ đô Viên Chăn là một trong sáu vùng sản xuất lúa gạo lớn ở Lào. Thủ công mỹ nghệ và may mặc cũng sử dụng một số lượng đáng kể lao động, hầu hết các làng quê trong tỉnh đều có những người may quần áo, áo sơ mi, màn chống muỗi và khăn trải giường. Bốc thuốc nam và thợ mộc cũng là nghề nghiệp cho một số ít người trong làng. Ở thôn Ban Bo huyện Thoulakhom là một nhà máy khai thác muối, sử dụng hầu hết các cư dân, với phương pháp khai thác truyền thống.

Tính đến năm 2008, các công ty hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực khoáng sản bao gồm: Công ty TNHH Công nghiệp Padeang, Công ty TNHH Phu Bia Ming, Công ty TNHH Xi măng Lào, Xi măng Wanrong I và Công ty Khai khoáng Barite. Đến năm năm 2009, mỗi văn phòng bộ tại Viêng Chăn đã có các cơ sở CNTT, bao gồm "một máy chủ, 10 máy tính cá nhân, phòng họp trực tuyến và một mạng cục bộ kết nối với hạ tầng mạng chính phủ điện tử quốc gia.

Danh thắng
Có rất nhiều hang động trong tỉnh, đặc biệt là ở khu vực Vang Vieng. Đáng chú ý là các hang Patang, Patho Nokham, Vangxang và Tham Chang. Hang Vangxang, còn gọi là Elephant Court, có chứa những tàn tích của một khu bảo tồn cổ trước đây là Vương quốc Lane Xang, ở đó cũng có năm tác phẩm điêu khắc bằng đá sa thạch màu hồng cùng hai bức tượng Phật vĩ đại. Vang Vieng có một số chùa Phật giáo xây dựng từ thế kỷ 16 và 17; trong đó có chùa Wat Si Vieng Song (Wat That), Wat Kang và Wat Si Sum. Du lịch sinh thái là một đóng góp đáng kể cho nền kinh tế của tỉnh, và đơn vị Adventure Lao quản lý hoạt động bơi thuyền kayak trên sông Nam Song, sông Nam Ngum và sông Nam Lik; sản phẩm du lịch này đưa du khách đi qua nhiều làng ven sông. Có một hồ nước nhân tạo gần làng Ban Sivilay với một khu bảo tồn chim.

Nổi tiếng ở Phu Khao Khuay là bản Tat Xai nơi có bảy thác, Thác Tat Xai và thác Tat Luek có chiều cao 40m.

Bản Pako nằm giữa rừng rậm rạp, cách Viêng Chăn 55 km, có các khu nghỉ dưỡng sinh thái được xây dựng trong một khu bảo tồn rừng 40 ha, một điểm thu hút nhiều khách du lịch. Các ngôi nhà trong ngôi làng này được làm bằng tre nứa ở một khu vực tách biệt, nơi các nhà khảo cổ học xác định là một khu định cư 2000 năm trước đây và đã được chứng thực bằng việt tìm ra các hiện vật có liên quan. Một ngôi chùa và thác nước cũng nằm ở đây.

Hồ Nam Ngum trên sông Nam Ngum, trong Khu Bảo tồn Nam Ngum là một dự án tài nguyên nước quan trọng trải dài trên diện tích 1.280 ha vào mùa mưa. Hồ có tổ chức các hoạt động giải trí như đi thuyền buồm và đi dã ngoại. Tại làng Ban Thalad của huyện Keo-Oudom, cách Viêng Chăn khoảng 80 km, có nhiều nhà hàng nổi và các hoạt động thể thao.

Vườn thú Thoulakhom nuôi dưỡng nhiều động vật quí hiếm của Lào.

Tham chiếu

Tra cứu

Tỉnh của Lào


title: Eurya rengechiensis

text:
Eurya rengechiensis là một loài thực vật thuộc họ Theaceae. Đây là loài đặc hữu của Đài Loan.

Chú thích

Tham khảo
 Pan, F.J. 1998. Eurya rengechiensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 21 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Đài Loan
Eurya


title: Sông Yên (Quảng Nam – Đà Nẵng)

text:
Sông Yên là một phân lưu của sông Vu Gia và là một chi lưu của sông Cầu Đỏ.

Dòng chảy
Sông tách ra khỏi sông Vu Gia ở chỗ giáp ranh giữa các xã Đại Cường, Đại An và Đại Nghĩa (huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam), chảy lên phía Bắc qua Thị trấn Ái Nghĩa, qua giáp ranh giữa xã Đại Hiệp (huyện Đại Lộc) với các xã Điện Hồng và Điện Tiến (huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam), rồi chảy qua ranh giới xã Hòa Khương và xã Hòa Tiến, giữa xã Hòa Tiến và Hòa Phong (huyện Hòa Vang, Đà Nẵng) cuối cùng hợp lưu với sông Túy Loan thành sông Cầu Đỏ (sông Cẩm Lệ).

Trên sông tại địa phận xã Hòa Khương và Hòa Tiến có đập thủy lợi An Trạch được xây từ thời Pháp thuộc.

Cá mòi Sông Yên
Cứ khoảng tháng giêng đến tháng 5 âm lịch, người dân ven sông Yên (huyện Hòa Vang, TP Đà Nẵng) lại ngược dòng sông Yên, buông lưới "săn" cá mòi. Cá mòi không chỉ là món đặc sản nơi đây mà nó còn có một truyền thuyết thú vị.

Bắt đầu từ tháng giêng, cá mòi xuất hiện trên sông Yên và việc đánh bắt của người dân nơi đây kéo dài đến tháng 5. Những con cá mòi từ cửa biển sông Hàn ngược sông Cẩm Lệ rồi chạy vào sông Yên. Đến đập nước An Trạch do dòng sông bị chặn lại, nước trên đập đổ xuống, cá mòi đến đây cũng bị chặn lại nên vùng vẫy, tung tăng trong dòng nước mát của sông Yên chờ ngày đẻ trứng rồi lại quay ra biển khơi. Cứ thế đến tháng 1 năm sau cá mòi lại quay lại sông.

Liên quan đến cá mòi có một truyền thuyết thú vị. Theo những người già kể lại, cá mòi là hóa kiếp của chim ngói. Trong bụng cá mòi có mề cá giống y chang mề chim ngói. Hằng năm, khi tiết trời bắt đầu sang thu dịu mát, từng đàn chim ngói bắt đầu bay về biển, chao mình giữa biển cả rồi biến thành cá mòi. Đến mùa xuân năm sau cá mòi lại từ biển chạy ngược về sông Yên.

Mùa xuân là mùa của yêu đương, mùa con cá tìm đến nhau để tự tình vì thế dù xuất hiện từ tháng giêng đến tháng 5 nhưng khoảng thời gian tháng giêng, tháng hai là cá mòi xuất hiện nhiều nhất. Cũng vì thế đây là thời gian người dân xã Hòa Tiến và xã Hòa Khương đánh bắt được nhiều nhất.

Mùa xuân con cá cái mang trứng và đến thì phát dục nên phải vượt nguồn nước chảy mới đẻ. Con đực không muốn rời xa "bạn tình" nên cũng đi theo và cũng là để bảo vệ nòi giống của mình. Đây cũng là dịp để người dân nơi đây được thưởng thức món được sản từ cá mòi.

Các món ăn đặc sản được chế biến từ cá mòi mà người dân Hoà Vang thường làm là: cá mòi nướng chắm nước mắm tiêu, cá mòi chiên ăn với rau mùi, rau thơm hay cá mòi cũng có thể xay nhuyễn để làm chả cá, người dân đánh bắt nhiều còn phơi khô hay làm mắm...

Chú thích

Tham khảo
Tập bản đồ hành chính 64 tỉnh, thành phố, Nhà xuất bản Bản đồ, Hà Nội, 2004.
Ngược sông Yên săn cá mòi

Liên kết ngoài
Yên, sông
Yên, sông


title: Trung Dũng (định hướng)

text:
Trung Dũng là tên của:

Địa danh
 Phường Trung Dũng, thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai
 Xã Trung Dũng, huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên

Tên người
 Trung Dũng: lập trình viên, tỉ phú người Mỹ gốc Việt.
 Trung Dũng: diễn viên, người dẫn chương trình
 Hồ Trung Dũng: ca sĩ


title: Eustroma reticulatum

text:
Eustroma reticulatum là một loài bướm đêm thuộc họ Geometridae. Nó được tìm thấy ở châu Âu, miền tây và miền trung Xibia, miền bắc Mông Cổ, vùng Amur, Khabarovsk, Primorsk, Sakhalin, Kurils, Trung Quốc, bán đảo Triều Tiên và Nhật Bản. Nó là một trong những loài hiếm nhất ở Đại Anh.

Sải cánh dài 20–25 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 7 đến tháng 8.

Ấu trùng ăn tán lá Impatiens noli-tangere.

Phụ loài
Eustroma reticulatum reticulatum (Siberia)
Eustroma reticulatum chosensicola (Amur, Sakhalin, Kurils)
Eustroma reticulatum dictyotum
Eustroma reticulatum obsoletum (Kamchatka)

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
UKmoths
Reintroduction of the netted carpet moth Eustroma reticulatum to Derwentwater, The Lake District, Cumbria, England
Fact Sheet

Động vật được mô tả năm 1775
Eustroma
Côn trùng châu Âu


title: Margny, Marne

text:
Margny là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 199 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Marne


title: Jingle Bells

text:
Jingle Bells (Tiếng chuông ngân), là một bài hát rất nổi tiếng trong chủ đề nhạc Giáng Sinh. Bài hát có sức ảnh hưởng rộng và được đa số những người quan tâm đến lễ Giáng Sinh thuộc mọi lứa tuổi thuộc lòng và hát trong dịp này cũng như được dịch ra nhiều ngôn ngữ trong đó có Tiếng Việt.

Độ ảnh hưởng và phổ biến của bài hát khiến nó nhiều lần bị nhầm tưởng là một bài hát dân ca. Bài hát được sáng tác lần đầu vào năm 1840 với tên gọi "One Horse Open Sleigh". Tác giả của bài hát là James S. Pierpont, một người sinh trưởng tại Medford tiểu bang Massachusetts, rất có năng khiếu về âm nhạc. Ban đầu, bài hát được sáng tác cho ngày lễ Tạ Ơn, nhưng đã bị nhầm thành nhạc Gíang Sinh do được trình diễn lại thành công đêm Gíang Sinh vào lúc mới sáng tác.

Biên soạn
"Jingle Bells" đã được giữ bản quyền với tên ban đầu là "One Horse Open Sleigh" vào ngày 16 tháng 9 năm 1857. Nó được in lại năm 1859 với tiêu đề sửa đổi "Jingle Bells", hoặc " One Horse Open Sleigh". Tình trạng bản quyền của bài hát này có kể từ khi được đưa vào phạm vi công cộng.

Nhà lịch sử âm nhạc James Fuld ghi chú rằng "jingle" trong tiêu đề và mở đầu là một động từ bắt buộc." Tuy nhiên, nó thường được dùng để chỉ một loại chuông.

Hoàn cảnh sáng tác
Năm 1840, Pierpont được giao sáng tác một nhạc phẩm đặc biệt để hát trong dịp Lễ Tạ Ơn. Khi đang ở nhà anh bắt gặp một nhóm người đang đua xe trượt tuyết giữa trời đông lạnh. Anh đã tham gia với họ và chiến thắng, cũng vào lúc đó, anh bị ấn tượng bởi những chiếc chuông kêu lanh canh gắn trên xe ngựa kéo. Bài hát được sáng tác trong đêm đó và được đánh thử nghiệm bằng cây đàn piano của bà hàng xóm Otis Waterman

James tập bài hát đó cho ca đoàn nhà thờ Medford và hoà âm cho bài nhạc để trình diễn vào lễ Tạ ơn, ngày lễ quan trọng và có rất nhiều người tham dự tại New England lúc ấy. Bài hát được hoan nghênh và yêu cầu hát lại vào dịp Gíang Sinh tại nhà thờ dù phần lời bài hát có nội dung không phù hợp lắm với nhà thờ (đề cập đến cảnh ngựa đua xe trượt băng, lối hẹn hò trai gái và cá cược). Lần trình diễn này là một thành công lớn đến nỗi một số khách tới thánh đường dự lễ đã xin bản nhạc đem về địa phương của mình. Vì trình diễn vào lễ Gíang Sinh nên bài hát đã được xem như một bài hát Gíang Sinh thực thụ.

Pierpont tìm được người chịu xuất bản bài hát đó năm 1857,và đến năm 1864 khi tờ báo Salem Evening News đăng bài tường thuật câu chuyện về bản nhạc này khiến bài ca đã mau chóng phổ biến thành bản nhạc phổ thông nhất vùng New England rồi tràn xuống phía nam. 20 năm sau đó, "Jingle Bells" có lẽ là bản nhạc hát dạo mùa giáng sinh được phổ biến nhất và làmột trong những bản nhạc cổ nhất nước Mỹ, Bài hát ghi đậm ảnh hưởng vào những hình ảnh mùa Giáng Sinh trên các thiệp chúc mừng, sách báo, phim ảnh và cả những nhạc bản giáng sinh khác cho đến tận ngày nay.

Lời bài hát

Tiếng Anh
Ngày nay, lời bài hát có sự thay đổi nhỏ so với lời gốc ban đầu

Lời gốc

Dashing through the snow, In a one-horse open sleigh, O'er the hills we go, Laughing all the way. Bells on bobtail ring, Making spirits bright, Oh what sport to ride and sing A sleighing song tonight.
|: chorus:| Jingle bells, jingle bells, Jingle all the way! O what joy it is to ride In a one-horse open sleigh.
A day or two ago I thought I'd take a ride And soon Miss Fannie Bright Was seated by my side The horse was lean and lank Misfortune seemed his lot He got into a drifted bank And we got upset
|: chorus:|
A day or two ago The story I must tell I went out on the snow And on my back I fell A gent was riding by In a one-horse open sleigh He laughed as there I sprawling lie But quickly drove away
|: chorus:|
Now the ground is white Go it while you're young Take the girls tonight and sing this sleighing song Just get a bobtailed bay Two forty is his speed Hitch him to an open sleigh and crack! You'll take the lead.
|: chorus:|

Lời hiện hành

Dashing through the snow

In a one horse open sleigh

O'er the fields we go

Laughing all the way

Bells on bob tails ring

Making spirits bright

What fun it is to laugh and sing

A sleighing song tonight

Oh, jingle bells, jingle bells

Jingle all the way

Oh, what fun it is to ride

In a one horse open sleigh

Jingle bells, jingle bells

Jingle all the way

Oh, what fun it is to ride

In a one horse open sleigh

A day or two ago

I thought I'd take a ride

And soon Miss Fanny Bright

Was seated by my side

The horse was lean and lank

Misfortune seemed his lot

We got into a drifted bank

And then we got upsot

Oh, jingle bells, jingle bells

Jingle all the way

Oh, what fun it is to ride

In a one horse open sleigh

Jingle bells, jingle bells

Jingle all the way

Oh, what fun it is to ride

In a one horse open sleigh yeah

Jingle bells, jingle bells

Jingle all the way

Oh, what fun it is to ride

In a one horse open sleigh

Jingle bells, jingle bells

Jingle all the way

Oh, what fun it is to ride

In a one horse open sleigh

Thu âm và thể hiện

"Jingle Bells" thu lần đầu bởi Edison Male Quartette năm 1898. Năm 1902, the Hayden Quartet thu âm "Jingle Bells".

Wally Schirra and Tom Stafford of Gemini VI (1965).

Năm 1943, Bing Crosby và Andrews Sisters thu âm "Jingle Bells" đạt hạng 19 trên các bảng xếp hạng và bán được hơn một triệu bản. Năm 1941, Glenn Miller và dàn nhạc của ông với Tex Beneke, Marion Hutton, Ernie Caceres và Modernaires về giọng hát đã được công nhận là bản hit hạng 5 trên RCA Victor, Bluebird 11353.

Năm 1935, Benny Goodman và dàn nhạc của ông đạt hạng 18 trên bảng xếp hạng với ghi âm của họ về "Jingle Bells". Năm 1951, Les Paul đã có bản hit hạng 10với một nhiều phiên bản guitar. Năm 1955, Don Charles,từ Copenhagen, Đan Mạch, thu âm một phiên bản mới lạ với tiếng chó sủa cho các giai điệu của "Jingle Bells", bán được một triệu bản. Năm 1966, Dean Martin thu âm bài hát này cho album"The Dean Martin Christmas Album".

Các ca sĩ khác cũng thể hiện và thu âm bài hát này là Perry Como, Frank Sinatra, Louis Armstrong, Duke Ellington, Dave Brubeck, Count Basie, Drake Bell, Ray Brown, Oscar Peterson, Ella Fitzgerald, Nat King Cole,The Hoppers, En Vogue, Boney M, Longines Symphonette và Ann Hampton, Callaway, Basshunter, Diana Krall, S.K.Y., Hydrogen Oxide.

Trong năm 2006, Kimberley Locke đã đạt hạng 1 trên bảng xếp hạng Billboard dành cho các tác phẩm người lớn đương đại bằng bản thu âm "Jingle Bells". Một bản thu khác ghi bởi Tony Bennett xuất hiện trên một ấn bản đặc biệt A Swingin' Christmas (2008), dành riêng cho các nhà bán lẻ Bloomingdales.

Ngày 16/12/1965,trong không gian, các phi hành gia tàu Gemini 6, đã đùa với đài kiểm soát dưới mặt đất rằng họ thấy Ông già Noel lái...phi tuyền và đã chơi bản Jingle Bells bằng kèn Harmonica và truyền nó từ ngoài không gian về Trái đất.

"Jingle bells còn xuất hiện trong nhiều cuốn phim, trong các chương trình truyền hình, và một phần của bản nhạc có khi lại được đưa vào trong một bài ca giáng sinh khác như bản nhạc rất thành công của Bobby Helm:"Jingle Bells Rock" phần lớn là cảm hứng từ Jingle Bells.

Ngày nay, hình như chỗ nào cũng thấy hát Jingle Bells, biến bài hát này thành một trong các bài hát Gíang Sinh phổ biến rộng trên thế giới. Một số bài hát nổi tiếng khác là bản dân ca "We Wish You a Merry Christmas", Feliz Navidaz, Silent Night Holly Night, Santa Claus is coming to town,...

Tại Việt Nam, Đội ca Nhà Thiếu nhi Thành phố Hồ Chí Minh thể hiện lời Việt được biên soạn bởi nhạc sĩ Nguyễn Ngọc Thiện trong chương trình ca nhạc thiếu nhi Thiên thần nhỏ do hãng phim Phương Nam thực hiện năm 1995.

Thương mại

Jingle Bells được sử dụng trong mục đích thương mại với các công ty GameStop, Hyundai, và Denny's.

Chú thích

Xem thêm

 Jingle Belles
 ‘Jingle Bells’, bài hát Giáng sinh bất tử

Ca khúc Giáng sinh
Richard Cheese and Lounge Against the Machine
Kimberley Locke
Judy Garland
Benny Goodman
Bài hát năm 1857


title: Diabrotica tricolor

text:
Diabrotica tricolor là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1887.

Chú thích

Tham khảo

T


title: Boñar

text:
Boñar là một đô thị trong tỉnh León, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2006 (INE), đô thị này có dân số là 2.236 người.

Tham khảo

Đô thị ở León


title: Quận Lincoln, South Dakota

text:
Quận Lincoln là một quận thuộc tiểu bang Nam Dakota, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở , Nam Dakota. Quận được đặt tên theo. Dân số theo điều tra năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là người.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận này có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Các quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

L


title: Tốc độ lắng hồng cầu

text:
Tốc độ lắng hồng cầu (Tiếng Pháp là VS - vitesse de sédimentation[1]; Tiếng Anh là ESR - erythrocyte sediment rate[2] hay sed rate) hay còn gọi là tốc độ máu lắng
Tốc độ máu lắng được xác định như sau:
- Phương pháp Pachenkop:
Dùng ống Pachenkop mao dẫn máu toàn phần đã pha loãng với dung dịch citrat 3% theo tỉ lệ: 4 phần máu lắng một phần dd citrat 3%. Sau đó cắm thẳng đứng vào giá. Đọc kết quả sau 1 giờ, 2 giờ.
Bình thường: giờ 1: 10 mm
 giờ 2: 15 mm
Cách tính kết quả: giờ 1 giữ nguyên số mm mà huyết cầu đã lắng.
 giờ 2 = giờ 1 + (số mm giờ 2 - số mm giờ 1)/2

Tốc độ máu lắng (VS) là tốc độ lắng của huyết cầu sau 1 giờ hay 2 giờ
Cách làm: Dùng ống Westergreen, pha loãng máu và chất chống đông là NatriCitrat nồng độ 7% theo tỉ lệ: Máu/NaCitrate = 1/4. Dựng thẳng đứng ống và đọc kết quả cột huyết tương xuất hiện sau 1 giờ (ví dụ 10 mm/ 1 giờ đầu)
Các yếu tố làm thay đổi (VS): Độ quánh huyết tương, kết cụm hồng cầu, huyết thanh có nhiều kháng thể gama globulin... là những nguyên nhân khiến VS tăng

Tham khảo

 http://dictionary.reverso.net/english-french/erythrocyte%20sedimentation%20rate%20esr
 https://en.wikipedia.org/wiki/Erythrocyte_sedimentation_rate

Huyết học


title: Hylaeus williamsi

text:
Hylaeus williamsi là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Bridwell mô tả khoa học năm 1919.

Chú thích

Tham khảo

W
Động vật được mô tả năm 1919


title: Harminius triundulatus

text:
Harminius triundulatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Mannerheim miêu tả khoa học năm 1853.

Chú thích

Tham khảo

Harminius


title: Sarre-Union

text:
Sarre-Union () là một xã thuộc tỉnh Bas-Rhin trong vùng Grand Est đông bắc Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Bas-Rhin

Tham khảo
 INSEE commune file

Xã của Bas-Rhin


title: La Tour-du-Pin

text:
La Tour-du-Pin là một xã thuộc tỉnh Isère trong vùng Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 339 mét trên mực nước biển. Theo điều tra dân số năm 1999 của INSEE, xã có dân số là 6540 người.
Sông Bourbre chảy theo hướng tây qua phía nam thị trấn.

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Isère
Quận lỵ của Pháp


title: Hemisaga vepreculae

text:
Hemisaga vepreculae là một loài côn trùng thuộc họ Tettigoniidae. Đây là loài đặc hữu của Úc.

Chú thích

Tham khảo
 Orthopteroid Specialist Group 1996. Hemisaga vepreculae . 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 9 tháng 8 năm 2007.

Hemisaga
Côn trùng Úc


title: Sân bay Bremerhaven

text:
Sân bay Bremerhaven (, Bremerhaven-Luneort hay đơn giản là Flughafen Bremerhaven)  là một sân bay ở Luneort, 7,6 km (4,7 mi) về phía tây nam Bremerhaven, Đức.

Ostfriesische Lufttransport cung cấp dịch vụ bay hàng ngày nôi với đảo Düne (Heligoland) và Heide–Büsum, nhưng sân bay Bremerhaven chủ yếu vẫn là một câu lạc bộ và địa điểm bay tư nhân.

Hãng hàng không và tuyến bay

Tham khảo

Liên kết ngoài
Bremerhaven Airport
Bremerhaven Aero Club

Sân bay Đức


title: Helicopsyche theodoce

text:
Helicopsyche theodoce là một loài Trichoptera trong họ Helicopsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Helicopsyche


title: Halictus monozonus

text:
Halictus monozonus là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1945.

Chú thích

Tham khảo

Halictus
Động vật được mô tả năm 1945


title: Núi lửa dạng tầng

text:
Núi lửa tầng hoặc núi lửa hỗn hợp là một núi lửa cao hình nón, gồm có nhiều lớp dung nham, tro núi lửa và bụi núi lửa. Loại núi lửa này có đặc tính là dốc đứng, phun trào có giai đoạn, và có tiếng nổ khi phun trào. Dung nham chảy ra từ các núi lửa loại này thì sền sệt. Dung nham nguội và đóng cứng lại trước khi loang đi xa. Macma của loại núi lửa này được xếp loại axít, có mức độ silicat cao và trung bình (như trong rhyolit, dacit, hay andesit). Nó tương phản với chất macma cơ bản ít sền sệt hơn - chất tạo thành núi lửa hình khiên có nền rộng và có độ nghiêng phẳng hơn (Ví dụ như Mauna Loa ở Hawaii).

Mặc dù các núi lửa tầng đôi khi còn được gọi là núi lửa hỗn hợp, các nhà khoa học về núi lửa thường dùng thuật từ núi lửa tầng để phân biệt giữa các loại núi lửa vì tất cả các núi lửa đủ các kích thước lớn nhỏ đều có cấu tạo (lớp) hỗn hợp — chúng được hình thành từ những vật chất phun trào đổ xuống từng đợt. Núi lửa tầng là một trong các loại núi lửa thường thấy nhất.

Hình thành
Núi lửa tầng là một đặc điểm thông thường của vùng đất bị co vào, tạo thành những chuỗi hay những vòng cung dọc theo phân giới của mảng kiến tạo nơi vỏ đất đại dương bị gập lại dưới lớp vỏ lục địa (Ví dụ các núi lửa vòng cung lục địa như dãy núi Cascade, trung Andes) hoặc với mảng đại dương khác (Ví dụ các núi lửa vòng cung đảo như Nhật Bản, quần đảo Aleut). Chất macma tạo thành các núi lửa tầng nổi lên khi nước nằm cả trong các khoáng chất tích nước và trong đá bazan xốp của vỏ đại dương tầng trên thoát ra vào trong lớp đá ngoài của quyển mềm nằm bên trên phiến đại dương chìm. Việc nước thoát ra từ các khoáng chất tích nước được gọi là "sự khử nước" và xảy ra trong các điều kiện nhiệt độ/áp suất đặc biệt cho từng loại khoáng vật khi mảng kiến tạo co xuống độ sâu thấp hơn. Nước thoát ra từ phiến đang co làm giảm độ nóng chảy của lớp đá nằm chồng bên trên. Lớp đá này sau đó nóng chảy một phần và nổi lên vì tỷ trọng nhẹ hơn so với lớp đá xung quanh và gom lại tạm thời ở nền của thạch quyển. Macma sau đó nhô lên khỏi vỏ đất, hợp với đá giàu silicat hình thành chất hỗn hợp sau cùng. Khi macma lên gần bề mặt, nó gom tụ lại trong một buồng macma nằm bên dưới núi lửa. Áp suất thấp tương đối của chất macma cho phép nước và những chất khí dễ bay hơi khác (CO2, S2-, Cl-) ngấm vào trong chất macma để trở thành một dung dịch, giống như khi ta mở nút một cái chai đựng nước cacbonat. Một khi thể tích khối macma tới hạn và hơi tích tụ và đỉnh núi không ngăn cản được áp lực lớn, vỡ ra và gây nên tiếng nổ bất thình lình.

Hình ảnh

Xem thêm

 Danh sách núi lửa dạng tầng

Tham khảo


title: Saint-Martin-de-Castillon

text:
Saint-Martin-de-Castillon là một xã trong tỉnh Vaucluse thuộc vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur ở đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 486 mét trên mực nước biển.

Sông Calavon chảy theo hướng tây qua thị trấn, tạo thành ranh giới phía tây.

Tham khảo
INSEE

Xã của Vaucluse


title: Hystiopsis exarata

text:
Hystiopsis exarata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Blake miêu tả khoa học năm 1966.

Chú thích

Tham khảo

Hystiopsis


title: Oecetis peleus

text:
Oecetis peleus là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Chú thích

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Oecetis


title: Santa Margherita Ligure

text:
Santa Margherita Ligure là một đô thị ở tỉnh Genova thuộc vùng Liguria, nằm ở vị trí cách khoảng 35 km về phía đông nam của Genova, ở khu vực truyền thống Tigullio.

Santa Margherita Ligure giáp các đô thị sau: Camogli, Portofino, Rapallo.

Đô thị này có một cảng được sử dụng cho du lịch và đánh bắt cá. Một phần đô thị này thuộc Công viên tự nhiên vùng Portofino.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Comune di Santa Margherita Ligure
 Santa Margherita Ligure website
 Santa Margherita Ligure - Info Tourist
 Santa Margherita Ligure - collection of images and videos

Đô thị Thành phố đô thị Genova


title: Shorea faguetiana

text:
Shorea faguetiana (tiếng Anh thường gọi là Yellow Meranti) là một loài thực vật thuộc họ Dipterocarpaceae. Loài này có ở Indonesia, Malaysia, và Thái Lan. Mẫu cao nhất ghi được là 88,3 m thuộc về loài Shorea faguetiana tại Vườn quốc gia Tawau Hills, ở Sabah trên hòn đảo Borneo.

Chú thích

Tham khảo
 Ashton, P. 1998. Shorea faguetiana. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Tham khảo

faguetiana
Thực vật Malesia
Thực vật Đông Dương
Thực vật Thái Lan


title: Uvariopsis tripetala

text:
Uvariopsis tripetala là một loài thực vật thuộc họ Annonaceae. Loài này có ở Ghana và Nigeria. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo
 Hawthorne, W. 1998. Uvariopsis tripetala. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 24 tháng 8 năm 2007.

Uvariopsis
Thực vật Ghana
Thực vật Nigeria
Thực vật dễ tổn thương


title: Ametit

text:
Ametit (tiếng Anh: amethyst) hay còn gọi là thạch anh tím, ngọc tím hay tử ngọc là một loại thạch anh màu tím, thường được sử dụng làm đồ trang sức. Tên gọi xuất phát từ Hy Lạp cổ đại a- ("không") và methustos ("say"), người ta tin rằng người đeo nó sẽ được bảo vệ không bị say rượu.

Truyền thuyết
Trong tiếng Hy Lạp từ amethystos (αμέθυστος) có thể được dịch là "không bị say". Ametit còn được xem là một loại thuốc có thể chống lại sự say rượu, đều này giải thích tại sao các cốc uống rượu thường khảm ametit vào. Trong Thần thoại Hi Lạp, Dionysus, vị thần của rượu theo đuổi một thiếu nữ có tên là Amethystos nhưng nàng đã từ chối tình cảm của ông. Amethystos van xin các vị thần để giữ gìn sự trong trắng,và Artemis xuất hiện, biến cô thành một viên đá màu trắng. Tức giận vì ý định bảo vệ sự trong trắng của Amethystos, Dionysus đổ rượu vào viên đá, làm nó đổi thành viên pha lê màu đỏ tía. Một phiên bản khác cho rằng nữ thần Rhea tặng Dionysus viên đá ametit để giữ gìn sự đúng mực của người uống rượu.

Tính chất hóa học
Ametit là loại thạch anh màu tím ánh hồng nhạt đến tía sẫm, có công thức hóa học là SiO2. Ametit có thể thể hiện một hoặc cả hai màu thứ cấp là đỏ hoặc xanh lam.

Trong thế kỷ 20, màu của ametit được coi là do sự có mặt của mangan. Tuy nhiên, do màu của nó có thể bị thay đổi hoàn toàn thậm chí mất màu khi nung. Vì vậy, người ta nghĩ rằng nó có nguồn gốc từ các chất hữu cơ. Thyocyanat sắt III được cho là có mặt trong ametit và lưu huỳnh cũng được tìm thấy trong khoáng vật này.

Các công trình gần đây cho thấy màu của ametit là do có lẫn tạp chất sắt III. Các nghiên cứu sâu hơn cho thấy sự tương tác phức tạp của sắt và nhôm sẽ tạo nên màu<ref>Cohen Alvin J., 1985, Amethyst color in quartz, the result of radiation protection involving iron', American Mineralogist, quyển 70, trang 1180-1185</ref>.

Khi nung nóng ametit thường chuyển thành màu vàng, và hầu hết citrine, cairngorm của ngành kim hoàn đá quý được coi đơn giản chỉ là "ametit được gia nhiệt". Thạch anh ametit có xu hướng bị mất màu khi bị lộ ra mặt đất.

Ametit tổng hợp rất giống với ametit chất lượng cao. Các đặc điểm hóa học và vật lý đều rất giống với ametit tự nhiên nên rất khó phân biệt một cách chính xác trừ khi dùng những thử nghiệm đá quý học cao cấp tốn kém. Thử nghiệm dựa trên quy luật sinh đôi tên "Brazil law twinning" (một dạng của thạch anh sinh đôi, khi đó cấu trúc thạch anh phải và trái được liên kết tạo thành một tinh thể duy nhất được sử dụng để xác định ametit tổng hợp sẽ dễ dàng hơn. Tuy nhiên về mặc lý thuyết, người ta có thể tạo ra vật liệu tổng hợp này nhưng khó mà tạo ra được với số lượng lớn để cung cấp cho thị trường.

 Cấu tạo
Ametit được cấu tạo bởi sự chồng xếp so le bất quy tắc của thạch anh phải (thạch anh anpha) và trái (thạch anh beta), nên cấu trúc này có thể chịu được lực cơ học.

Do có độ cứng là 7 theo thang độ cứng Mohs, ametit thích hợp làm đồ trang sức.
 Lịch sử
Ametit được người Ai Cập cổ đại dùng làm đá quý và khắc khảm. Người Hy Lạp tin rằng ametit có thể chống lại sự say xỉn, trong khi lính châu Âu thời trung cổ đeo ametit để được bảo vệ khi ra chiến trường. Các chuỗi ametit được tìm thấy trong các hầm mộ kiểu Anglo-Saxon tại Anh.

Hốc đá lớn có ametit tinh kết tinh gầm Santa Cruz phía nam Brasil được trưng bày tại triển lãm năm 1902 ở Düsseldorf, Đức.

 Thuật ngữ khác

Trong giao dịch đá quý người ta sử dụng một số thuật ngữ để mô tả màu của ametit như: "Hoa hồng Pháp" (Rose de France'') thường dùng cho loại có màu hồng phớt xanh nhạt (màu hoa oải hương hoặc hoa tử đinh hương). Màu sang trọng nhất là màu tím đậm với ánh đỏ được gọi là "Siberian". Ngoài Siberi, các loại đá quý có màu này thường gặp ở Uruguay và Zambia.

Phân bố

Ametit được sản xuất rất nhiều ở bang Minas Gerais, Brasil, nơi đây có rất nhiều tinh hốc lớn nằm trong đá núi lửa. Nó cũng được tìm thấy trong các mỏ ở Hàn Quốc. Mỏ ametit lộ thiên lớn nhất thế giới là Maissau, bang Lower Austria, Úc. Một số loại mã não của Brasil và Uruguay chứa nhiều tinh thể ametit bên trong. Ametit hạt nhỏ có ở Nga, đặc biệt gần làng Murzinka cách Ekaterinburg khoảng 120 km, ở đây xuất hiện tinh đám trong hốc đá granit. Một vài nơi ở Ấn Độ cũng có ametit. Zambia là một trong những nhà sản xuất ametit lớn nhất thế giới với sản lượng hàng năm đạt 1.000 tấn.

Ở Hoa Kỳ người ta cũng tìm thấy một vài nơi xuất hiện ametit nhưng các loại này không đủ để làm đồ trang sức. Trong số này cần phải kể đến là núi Amethyst, tiểu bang Texas; Vườn quốc gia Yellowstone; quận Delaware, Pennsylvania; quận Haywood, Bắc Carolina; Deer Hill và Stow, Maine. Chúng cũng được tìm thấy ở vùng hồ Superior. Ametit tương đối phổ biến ở Ontario và Nova Scotia, nhưng rất hiếm gặp ở những nơi khác tại Canada.

Giá trị
Một số loại đá quý hiếm găp có giá được nhiều người biết đến như kim cương, xa-phia, hồng ngọc và ngọc lục bảo, trong khi đó ametit bị mất đi giá trị vì nó được tìm thấy rộng rãi ở nhiều nơi như ở Brasil. Ametit giá trị nhất (gọi là "Deep Russian") thì rất hiếm và giá trị của nó phụ thuộc vào nhu cầu của người sưu tầm nhưng nó vẫn được xếp sau xa-phia và hồng ngọc hạng nhất (xa phia Padparadscha hoặc hồng ngọc "pigeon's blood").

Ametit là biểu trưng cho tháng 2, là một trong các loại đá tượng trưng cho các tháng trong năm (birthstone). Nó cũng là biểu tượng thứ 12 Song Ngư, thứ 1 Bạch Dương, thứ 11 Bảo Bình và thứ 9 Nhân Mã. Những người sinh sau ngày 18 tháng 2 đeo ametit tượng trưng cho ngày sinh của và tướng mạo của họ. Nó là biểu tượng của sự thông thái, niềm đam mê và hành động về tôn giáo, tâm hồn. Các thành viên có chức vụ của Nhà thờ Công giáo ở Roma theo truyền thống đeo các chiếc nhẫn có các hạt ametit lớn.

Chú dẫn

Xem thêm
 Danh sách khoáng vật

Tham khảo

 AMETHYST, the purple variety of quartz
 Amethyst
 The amethyst

Khoáng vật oxide
Đá quý
Oxide silic
Biến thể của thạch anh
Khoáng vật hệ ba phương


Giải vô địch bóng đá U-16 Đông Nam Á 2009 (AFF U-16 Youth Championship 2009) là giải bóng đá lần thứ hai giữa các đội tuyển bóng đá dưới 16 tuổi các quốc gia Đông Nam Á do Liên đoàn bóng đá Đông Nam Á tổ chức tại Băng Cốc, Thái Lan từ ngày 20 tháng 7 đến ngày 2 tháng 8 năm 2009.
Tham gia giải có 9 đội thành viên và một đội thành viên không chính thức.

Địa điểm thi đấu
Sân vận động Rajamangala, Băng Cốc, Thái Lan

Thông tin liên quan
Ngày 9 tháng 7 năm 2009 Liên đoàn bóng đá Đông Nam Á thông báo hoãn Giải vô địch bóng đá U-16 Đông Nam Á 2009 do dịch Cúm A/H1N1 ở Thái Lan
 Tại cuộc họp Ban thi đấu AFF diễn ra từ ngày 13 tháng 7 đến ngày 14 tháng 7 năm 2009 tại Malaysia, nước chủ nhà Thái Lan chính thức xin rút lui khỏi giải.

Vòng bảng
10 đội chia thành hai bảng, mỗi bảng năm đội, đấu vòng tròn một lượt tính điểm, hai đội đầu mỗi bảng tiếp tục tham gia vòng đấu loại trực tiếp.

Bảng A

Bảng B

Đấu loại trực tiếp

Tóm tắt

Bán kết

Tranh hạng ba

Chung kết

Đội vô địch

Cầu thủ ghi bàn

Vua phá lưới

Chú thích

Liên kết ngoài
Trang chủ của giải vô địch bóng đá U-16 Đông Nam Á 2009

Giải đấu bóng đá quốc tế tổ chức bởi Thái Lan
2009


title: An Phong

text:
An Phong là một xã thuộc huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp, Việt Nam.

Địa lý
Xã An Phong nằm ở phía tây bắc huyện Thanh Bình, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Phú Lợi
Phía tây giáp sông Tiền
Phía nam giáp xã Tân Thạnh
Phía bắc giáp huyện Tam Nông.

Xã có diện tích 38,49 km², dân số năm 1999 là 16.936 người, mật độ dân số đạt 440 người/km².

Hành chính
Xã An Phong được chia thành 4 ấp: Nhứt, Nhì, Ba, Thị.

Lịch sử
Quyết định 13-HĐBT ngày 23 tháng 2 năm 1983 của Hội đồng Bộ trưởng, xã An Phong thuộc huyện Thanh Bình.

Chú thích

Tham khảo


title: Codemus teres

text:
Codemus teres là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Dolin in Dolin, Panfilov, Ponomarenko & Pritykina miêu tả khoa học năm 1980.

Chú thích

Tham khảo

Codemus


title: Pseudomonas fluorescens

text:
Pseudomonas fluorescens là một loài vi khuẩn hình roi gram âm. Nó thuộc chi Pseudomonas, dựa vào phân tích 16S rRNA nó được đặt vào nhóm P. fluorescens của chi, mà nó cho mượn tên.

Nghiên cứu thực hiện trên fluorescens Pseudmonas đã cho thấy tiềm năng của loại vi khuẩn có lợi trong xử lý sinh học chống lại các tác nhân gây bệnh của nhiều giống cây trồng. Các kết quả của thí nghiệm cho thấy ở nồng độ cao, Pseudomonas fluorescens thử nghiệm ức chế sản xuất bào tử của nấm gây bệnh thực vật (như Alternaria cajani và Curvularia lunata phát triển trên bề mặt thực vật gây ra bệnh tật). Pseudomonas fluorescens tăng trưởng tối ưu nhiệt độ là 25 độ C cũng có thể tồn tại ở nhiệt độ thấp tới 0 độ C.

Thuốc kháng sinh như pyrrolnitrin, pyoluteorin, và 2,4-diacetylphloroglucinol ức chế sự tăng trưởng phytopathogen được sản xuất bởi Pseudomonas fluorescens Pf-5.
Bệnh do vi khuẩn Ralstonia solanacearum gây ra, đặc biệt gây hại những cây như cà chua, cà tím, khoai tây, thuốc lá.

Tham khảo

Liên kết ngoài
www.pseudomonasfluorescens.org
www.pseudomonas.com, the Pseudomonas genome database
Migula's Systematic Bacteriology (in German)
UV fluorescent Pseudomonas video

Pseudomonas


title: Neorupilia humeralis

text:
Neorupilia humeralis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Lea miêu tả khoa học năm 1925.

Chú thích

Tham khảo

Neorupilia


title: 1109

text:
Năm 1109 là một năm trong lịch Julius.

Sự kiện

Sinh

Mất

Tham khảo

Năm 1109


title: Orthomecyna heterodryas

text:
Orthomecyna heterodryas là một loài bướm đêm thuộc họ Crambidae. Nó là loài đặc hữu của Hawaii.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Insects of Hawaii. Volume 8, Pyraloidea

Orthomecyna
Loài đặc hữu của Hawaii


title: Bragança (tỉnh)

text:
Tỉnh Bragança (; ; ) là một tỉnh của Bồ Đào Nha. Thủ phủ tỉnh đóng tại thành phố Bragança. Dân số tỉnh này là 136.252 người (năm 2011), tỉnh có diện tích 6.608 km². Tỉnh tọa lạc ở góc phía đông bắc biên giới với các vùng Galicia và Castilla và León của Tây Ban Nha, chiếm 7,4% đất của lục địa Bồ Đào Nha. Thủ phủ tỉnh, Bragança, có cự ly 217 km từ Porto, thành phố lớn thứ hai ở Bồ Đào Nha, và 107 km và 169 km so với các thị xã Tây Ban Nha của Zamora và Salamanca. Về hành chính, tỉnh Bragança được chia thành mười hai khu tự quản và 299 giáo.

Các khu tự quản
Tỉnh gồm 12 khu tự quản:

 Alfândega da Fé
 Bragança
 Carrazeda de Ansiães
 Freixo de Espada à Cinta
 Macedo de Cavaleiros
 Miranda do Douro
 Mirandela
 Mogadouro
 Moncorvo
 Vila Flor
 Vimioso
 Vinhais

Tham khảo

Tỉnh của Bồ Đào Nha
Tỉnh Bragança


title: Nicolas Boileau-Despréaux

text:
Nicolas Boileau Despreaux (1 tháng 11 năm 1636 - 13 tháng 3 năm 1711) là một nhà thơ và nhà phê bình người Pháp.
Boileau sinh ra tại rue de Jérusalem, Paris, Pháp. Ông đã được định hướng học luật, nhưng ông đã theo văn chương, gắn mình với La Fontaine, Racine, Molière. Ông là tác giả của Satires và Epistles, L'Art poétique and Le Lutrin, trong đó ông tấn công và sử dụng sự dí dỏm của mình chống lại những gì ông cảm nhận được hương vị xấu trong thời đại của ông.

Boileau đã thực hiện nhiều cải cách hình thức phổ biến của thơ ca Pháp, Blaise Pascal đã làm để cải cách văn xuôi, và được cho lâu dài là Đấng ban pháp luật của Parnassus. Ông đã rất chịu ảnh hưởng của Horace.

Tham khảo

Nhà thơ Pháp
Mất năm 1711
Sinh viên Đại học Paris
Sinh năm 1636
Nhà văn từ Paris
Nhà phê bình văn học Pháp


title: Coevorden

text:
Coevorden () là một đô thị ở đông bắc Hà Lan. Trong đợt tổ chức lại tỉnh này năm 1998, Coevorden được sáp nhập với Dalen, Sleen, Oosterhesselen và Zweeloo.

Các trung tâm dân số
Aalden, Achterste Erm, Ballast, Benneveld, Bovensteenwijksmoer, Coevorden, Dalen, Dalerpeel, Dalerveen, De Bente, De Haar, De Kiel, De Mars, Den Hool, Diphoorn, Eldijk, Erm, Gees, Geesbrug, Grevenberg, 't Haantje, Holsloot, Hoogehaar, Kibbelveen, Klooster, Langerak, Meppen, Nieuwe Krim, Nieuwlande, Noord-Sleen, Oosterhesselen, Padhuis, Pikveld, Schimmelarij, Schoonoord, Sleen, Steenwijksmoer, Stieltjeskanaal, Valsteeg, Veenhuizen, Vlieghuis, Vossebelt, Wachtum, Weijerswold, Wezup, Wezuperbrug, Zweeloo và Zwinderen.

Thành phố Coevorden
Coevorden được lập thành thành phố năm 1408.

Thành phố đã được xây lại đầu thế kỷ 17.

Thành phố kết nghĩa
  Brest, Belarus

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng chính thức
 Bản đồ

Đô thị Drenthe


title: Ampedus dimidiatus

text:
Ampedus dimidiatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được LeConte miêu tả khoa học năm 1861.

Chú thích

Tham khảo

Ampedus