title: Cuộc nổi dậy Lê Duy Lương

text:
Cuộc nổi dậy Lê Duy Lương (khởi phát: 1832, kết thúc: 1837 hoặc 1838) là cuộc nổi dậy của đa số người Mường ở Hòa Bình và Thanh Hóa dưới sự lãnh đạo của con cháu nhà Lê, của các tù trưởng họ Quách và họ Đinh với danh nghĩa "phù Lê" trong lịch sử Việt Nam.

Bối cảnh sơ lược
Mặc dù các vua đầu triều Nguyễn có nhiều cố gắng, nhưng các mặt nông, công, thương đều suy đốn và đình trệ, làm cho các tầng lớp nhân dân mà đại bộ phận là dân lao động nghèo lâm vào cảnh sống ngày càng cơ cực.

Chẳng những nhà Nguyễn không cải thiện được tình tình mà trái lại, ngày càng thêm rối ren. Nạn chiếm đoạt và tập trung ruộng đất của giới địa chủ, nạn những nhiễu của giới quan lại, chế độ thu tô thuế và lao dịch khắc nghiệt, thêm vào đó là nạn thiên tai và ôn dịch xảy ra luôn...tất cả đã làm cho mâu thuẫn xã hội ngày càng gay gắt, càng làm bùng lên làn sóng đấu tranh quyết liệt của các tầng lớp nhân dân nghèo đói ở khắp mọi miền đất nước chống lại chế độ cai trị của nhà Nguyễn.

Căn cứ sử biên niên của triều Nguyễn, thì chỉ tính trong nửa đầu thế kỷ 19 đã có gần 400 cuộc nổi dậy, trong đó riêng thời Minh Mạng có tới 254 cuộc, lớn nhất là các cuộc nổi dậy của: Phan Bá Vành (1821-1827), Lê Văn Khôi (1833-1836), Nông Văn Vân (1833-1836) và Lê Duy Lương (1832-1838).

Nguyên nhân
Giữa năm Nhâm Tuất (1802) vua Gia Long chiếm xong Bắc Hà. Để ngăn ngừa những ý đồ "phù Lê", nhà vua cho thi hành chính sách mua chuộc con cháu nhà Lê. Trong số đó, có Lê Duy Hoán là cháu vua Lê Hiển Tông, được phong tước Diên Tự công cùng một vạn mẫu đất ruộng và 1.016 dân ở Thanh Hóa để dùng vào việc thờ tự các vua Lê.

Theo quyển Quốc triều sử toát yếu, thì tháng 5 năm Đinh Sửu (1817), Lê Duy Hoán và Nguyễn Văn Thuyên (con tướng Nguyễn Văn Thành) có tội phải giết.

Theo giáo sư Nguyễn Phan Quang thì âm mưu chống lại nhà Nguyễn của con cháu nhà Hậu Lê đã có mầm mống từ đó (1817).

Đến khi Minh Mạng nối ngôi, nhà vua lần lượt ban hành một số chính sách nhằm thâu tóm mọi quyền hành một cách độc đoán. Trong đó có một chính sách đã làm nên hai cuộc nổi dậy rộng lớn, đó là cuộc nổi dậy của Nông Văn Vân và cuộc nổi dậy này. Theo sử liệu thì:

Tháng 12 năm Mậu Tý (1828), vua Minh Mạng cho đặt chế độ "lưu quan", tức cử quan lại người Kinh đến ở cạnh các thổ ti, nhằm trực tiếp khống chế họ và tiến hành thu thuế các loại như miền xuôi. Sau đó (1829), nhà vua còn cho bỏ lệ thế tập (cha truyền con nối) của các thổ ti vùng dân tộc ít người, phân chia các đất ấy thành châu, huyện lớn nhỏ tùy theo diện tích và dân số.

Ở các triều đại trước, các thổ ti (hay lang đạo) được hưởng nhiều ưu đãi, thỉnh thoảng họ mới phải triều cống nhà vua mà thôi. Khi ấy tại Hòa Bình, có họ Đinh và họ Quách là hai trong số những họ lang đạo lớn, vốn từng được các vua Lê trọng đãi nên âm thầm tính chuyện khôi phục lại nhà Lê, để địa vị và quyền lợi của họ vẫn được như cũ.

Vì hàm ơn xưa, và cũng vì mưu tính lật đổ chế độ đương thời, nên khi Lê Duy Hoán bị bắt giam, đứa con nhỏ (3 tuổi) thứ hai của ông là Lê Duy Lương, liền được các thủ hạ là anh em họ Quách (Quách Tất Công<ref>Quách Tất Công và Quách Tất Tại là con của Quách Tất Tự, từng chung quân thứ với tả quân Lê Văn Duyệt. Sau, ông Tự được ông Duyệt đề cử cho coi quản các xã: Sơn Âm, Chân Lại, Trường Môn, Bằng Lương, và phòng giữ đồn Chi Nê. Trong cuộc nổi dậy, các con ông Tự đều nắm giữ vai trò quan trọng, nhất là Quách Tất Công. Vua Minh Mạng nói: (Quách Tất) Công làm ngụy thống tướng, phàm các đảng giặc đều do y cai quản...y không phải là minh chủ nhưng là kẻ chủ mưu (Quốc triều sử toát yếu, tr, 139. Lời vua Minh Mạng dẫn lại theo Nguyễn Phan Quang, tr. 193).</ref>, Quách Tất Tại, Quách Tất Tế,...) đem về cất giấu ở Sơn Âm (Hòa Bình).

Vừa lớn lên, anh em họ Quách đưa Lê Duy Lương vào ở Thạch Bi (Hòa Bình) âm thầm khai khẩn ruộng, rèn vũ khí, vận động binh lính và nhân dân, chuẩn bị làm cuộc nổi dậy đánh đổ nhà Nguyễn, lập lại nhà Lê.

Diễn biến
Cuộc nổi dậy Lê Duy Lương gồm hai giai đoạn:
Giai đoạn 1 (1832-1833)
Trải qua một thời gian dài chuẩn bị, mở đầu là cuộc binh biến ở đồn Ninh Thiện (thuộc Nghệ An) vào tháng 2 năm Nhâm Thìn (1832). Khoảng thời gian ấy, ở phủ Trấn Ninh có hai viên chỉ huy là Trần Tứ và Đỗ Bảo cũng theo tờ thư của Lê Duy Lương, hô hào quân các đội giết chết chánh đội Đỗ Trọng Thai và 8 người lính, đoạt khí giới, rồi theo đường núi Kỳ Sơn, Hội Nguyên mà đi ra Bắc. Dọc đường bị tổng đốc An Tĩnh Tạ Quang Cự sai quân chặn bắt được và cả hai đều phải tội lăng trì.

Hai vụ khởi binh thiếu đồng bộ này, làm cho vua Minh Mạng khiến các địa phương là Thanh Hóa, Ninh Bình, Hà Nội, Sơn Tây phải "phòng triệt cho nghiêm".

Vì bị theo dõi nghiêm nhặt, nên mãi đến tháng 3 năm sau (Quý Tỵ [1833]), cuộc nổi dậy mới chính thức bùng nổ với trận đánh chiếm đồn Chi Nê (nay thuộc huyện Lạc Thủy, tỉnh Hòa Bình).

Nhờ Lê Duy Nhiên đi liên hệ từ trước nên cùng thời gian này, các lang đạo họ Đinh (Đinh Thế Giáp, Đinh Thế Đức, Đinh Công Trịnh,...) ở Thạch Bi (thuộc Hòa Bình) cùng Ba Nhàn-Tiền Bột ở Sơn Tây, mang khoảng 3000 quân đến hiệp lực, rồi chia nhau đi đánh phá các nơi. Sau đó, quân nổi dậy (đa phần là người Mường ở ba huyện là Lạc Hóa, Phụng Hóa, An Hóa cùng lưu dân nghèo đến từ vùng đồng bằng Bắc Bộ), đã chiếm giữ được ba châu huyện là Lạc Thổ, Phụng Hóa, Yên Hóa, và bao vây thành trấn Hưng Hóa.

Sách Quốc triều sử toát yếu chép:Tháng 3 năm Quý Tỵ (1833), giặc trốn ở Ninh Bình là Lê Duy Lương cùng thổ ty xã Sơn Âm là anh em Quách Tất Công hiệp đảng khởi ngụy. Lương làm Minh chúa, tự xưng Đại Lê huyền tôn, tạo ấn ngụy, phong chức ngụy; đem dân thổ ba huyện là Lạc Thổ, Phụng Hóa, An Hóa làm quân, cùng những tù phạm trốn và dân đói ở các hạt gần đó theo nhiễu, quân nó đến vài ngàn; quan quân thường bị hại.

Việc tâu lên, vua Minh Mạng liền phái Tổng đốc An Tĩnh Tạ Quang Cự cùng Tham tán Hoàng Đăng Thận mang 2.000 biền binh, năm con voi đến Ninh Bình.
Nhà vua lại cử thêm các tướng là: hộ phủ Thanh Hóa Nguyễn Đăng Giai, lãnh binh Hưng Hóa Phạm Văn Điển, phó lãnh binh Nam Định Lương Văn Liễu, thủy sư Hà Nội Nguyễn Văn Quyền; tức tốc mang quân thủy bộ do mình coi quản tới hội tiễu, rồi cùng tiến đánh giải vây và chiếm lại các nơi trên.
Trước lực lượng hùng mạnh này, quân nổi dậy chống giữ không nổi đành phải bỏ các nơi chiếm được, rút về Xích Thổ và Sơn Âm.

Để tận diệt, tháng 4 (âm lịch) năm 1833, vua Minh Mạng lại bổ thống chế Nguyễn Văn Trọng lãnh chức tổng trấn Thanh Hóa, phó đô ngự sử Hà Duy Phiên sung làm than tán quân vụ, dẫn thêm quân đến phối hợp, rồi chia ra làm nhiều mũi cùng kéo đến vây đánh Sơn Âm, nơi đặt đại bản doanh của quân nổi dậy.
Trong đạo dụ của nhà vua có đoạn chỉ thị các tướng như sau:
...Đánh thẳng vào sào huyện Sơn Âm...Đốt hết của ăn của để và bắt hết dân làng ấy, cho giặc mất chỗ nương tựa...Bè đảng tộc thuộc của thủ nghịch phải giết hết, không được để sót một mống nào. Vợ con, của cải người Sơn Âm, theo như dụ trước, đều tịch thu hết để làm của thưởng...

Trước hàng vạn quân triều cùng voi và đại bác, các căn cứ chính của quân nổi dậy lần lượt bị phá vỡ. Sau nhiều ngày giáp chiến ác liệt, đến khoảng tháng 6 (âm lịch) cùng năm (1833) thì Lê Duy Lương và Lê Duy Nhiên đều bị tham tán Hoàng Đăng Thuận bắt sống.

Ngay sau đó, Lê Duy Lương và Lê Duy Nhiên đều bị đóng cũi đưa về Huế xử lăng trì.

Giai đoạn 2 (1836-1838)
Mặc dù Lê Duy Lương không còn nữa, nhưng cuộc nổi dậy do ông làm "minh chủ" vẫn chưa chấm dứt.
Khoảng ba năm sau (1836), các thủ lĩnh họ Quách, họ Đinh chạy thoát, lại suy tôn một người họ Lê khác tên là Lê Duy Hiển làm "minh chủ", lại liên kết với các lang đạo Mường ở Quan Hóa, Cẩm Thủy, Lang Chánh (vùng thượng du Thanh Hóa), để tiếp tục công cuộc đang dở dang.

Cuối năm đó, quân nổi dậy đánh chiếm được châu lỵ Quan Hóa là Hồi Xuân. Nhờ vậy, thế lực của quân nổi dậy nhanh chóng lan đến các vùng Lôi Dương, Thủy Nguyên, Nông Cống (Thanh Hóa), Quỳ Châu (Nghệ An) ở phía Nam, và Ninh Bình ở phía Bắc.

Hay tin, tháng 2 năm Đinh Dậu (1837), vua Minh Mạng phong tướng Tạ Quang Cự làm Ninh Bình kinh lược đại thần, phong tham tán Hà Duy Phiên làm phó, để cùng đem quân đến đàn áp.
Đang lúc ấy, Hà Công Kim và Đinh Kim Bảng chỉ huy một đạo quân nổi dậy đánh chiếm được châu Lang Chánh, giết chết viên tri châu là Hồ Tố Thiện.
Lập tức nhà vua điều động thêm hai tướng nữa, đó là đại thần Trương Đăng Quế làm kinh lược đại sứ Thanh Hóa, để hiệp với tổng đốc mới của An Tĩnh là Phạm Văn Điển cùng mang quân đi phối hợp.

Bị các đạo quân triều tấn công dữ dội và dồn dập ở khắp nơi, lực lượng nổi dậy phải lui dần. Ở mặt trận Ninh Bình, tướng Tạ Quang Cự phái lãnh binh Trần Hữu Lễ đem quân chặn đường núi Thạch Bi, rồi tự mình đốc quân tiến đánh Quỳnh Côi. Vì địa hình hiểm trở, quan quân trải bao khóc nhọc mới bắt được Quách Tất Công ở Thượng Lũng, rồi bị tướng Cự lôi ra chém chết.

Theo thông tin trong sách Đại cương lịch sử Việt Nam thì quân nổi dậy tiếp tục bị bao vây và truy đuổi, đến năm 1838, thì "minh chủ" Lê Duy Hiển cùng các tướng lĩnh nghĩa quân lần lượt bị bắt giải về Huế. Đến lúc đó, cuộc đấu tranh này mới chấm dứt hẳn .

Tuy nhiên theo Quốc triều sử toát yếu thì Lê Duy Hiển bị Tạ Quang Cự và Hà Duy Phiên bắt sống vào tháng 4 (âm lịch) năm Đinh Dậu (1837). Trong khoảng thời gian đó, các tướng lĩnh cũng lần lượt bị bắt hoặc bị giết chết. Đến tháng 5 (âm lịch) thì vua Minh Mạng đem việc đã dẹp yên đảng giặc trong hai tỉnh là Ninh Bình và Thanh Hóa thông dụ trong ngoài đều biết .

Sau khi bị đánh dẹp
Vua Minh Mạng cho xóa sổ xã Sơn Âm, chia hết ruộng đất cho xã khác, đồng thời đày dân làng này ra ở các xã duyên hải của tỉnh Ninh Bình để quản thúc.

Vì có chuyện Lê Duy Lương dấy binh, cho nên nhà vua truyền bắt dòng dõi nhà Lê đem đày vào ở Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định. Cứ chia cho 15 người ở một huyện và phát cho 10 qua tiền và 2 mẫu ruộng để làm ăn.
Mãi đến Tự Đức năm thứ hai (1849), nhờ lời tâu của Thái bảo Tạ Quang Cự và Đại học sĩ Võ Xuân Cẩn, nhà vua chấp thuận cho sửa sang đền miếu nhà Lê, cấp tự điền và cử người coi sóc các nơi ấy. Con cháu nhà Lê đều được tùy tiện chọn nơi yên ở.

Và cũng vì chế độ lưu quan đã gây nhiều bất mãn và phiền toái, vào những năm trước khi thực dân Pháp xâm lược, vua Tự Đức cũng đã bỏ chế độ này.

Lời bàn
Lời bàn chỉ để tham khảo:
Phạm Văn Sơn:
Gia Long mặc dầu đã toàn thắng, nhưng chưa nắm được hết nhân tâm. Nhân dân và sĩ phu Bắc Hà vẫn còn có óc "hoài Lê". Khi vua Quang Trung ra Bắc, diệt Trịnh, đuổi Thanh được mau lẹ một phần cũng do sự ủng hộ của sĩ dân Bắc Hà bởi ngọn cờ chính nghĩa "phù Lê". Nhưng đến khi Gia Long bước lên ngai vàng thì sĩ dân Bắc Hà bắt đầu mất hết cảm tình, do đấy mầm loạn được nhen nhúm dần lên. Sau đó, là khi Minh Mạng mới cầm quyền được hai năm, những cuộc nổi dậy nhỏ ở những vùng quê đã nổi dậy như ong, rồi tiếp theo là các cuộc nổi dậy lớn...Những vụ có tính chất chính trị và cách mạng, tức nhằm mục đích lật đổ chế độ, dưới đời Minh Mạng là vụ Phan Bá Vành, Nông Văn Vân, Lê Văn Khôi và Lê Duy Lương .

Nguyễn Phan Quang:
Lê Duy Lương là "minh chủ" đã giương cao ngọn cờ "phù Lê", có xu thế phát triển sau khi Lê Duy Hoán bị giết. Đây là cuộc đấu tranh rộng lớn của nhân dân (chủ yếu là các tộc người miền núi), nhằm chống lại đường lối cai trị hà khắc của vua Minh Mạng, thói nhũng nhiễu của các quan lại địa phương, tái lập lại triều đại nhà Lê mà theo họ là tốt hơn.
Vua Minh Mạng nói: "Ta cho giặc Vân (Nông Văn Vân) là loại giặc nhỏ, không ví được như (Lê Duy) Lương". Cách so sánh của nhà vua không hẳn đã thỏa đáng, nhưng cũng chứng tỏ triều đình nhà Nguyễn đã nhìn thấy tầm quan trọng của cuộc nổi dậy này. Và đúng như vua Minh Mạng đã phát hiện, tuy trên danh nghĩa, cuộc nổi dậy do con cháu nhà Lê, nhưng về thực chất thì lại là của các lang đạo họ Quách (Quách Tất Công đứng đầu) và họ Đinh, vì địa vị và quyền lợi của họ không còn được như trước (tức dưới triều nhà Lê).

Trương Hữu Quýnh (chủ biên):
Mặc dù có những hành động liên kết với cuộc nổi dậy của Ba Nhàn và Tiền Bột, nhưng giống như các cuộc nổi dậy khác ở thời kỳ này, cuộc nổi dậy của Lê Duy Lương vẫn mang đậm tính chất địa phương. Triều đình nhà Nguyễn buổi ấy, vẫn nắm trong tay một lực lượng quân sự lớn, đã lợi dụng những sai lầm, sơ hở của cuộc nổi dậy để đàn áp và tận diệt.
Đây là một trong số ít cuộc nổi dậy "có thanh thế to mà quan quân phải đánh dẹp khó nhọc" (Trần Trọng Kim), đã góp phần làm rệu rã nền thống trị của nhà Nguyễn, làm xã hội Việt Nam lúc bấy giờ ngày thêm rối ren, phức tạp và đầy rẫy khó khăn .

 Chú thích

Sách tham khảo
Quốc sử quán triều Nguyễn, Quốc triều sử toát yếu. Nhà xuất bản Văn Học, 2002.
Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam chính biên liệt truyện. Nhà xuất bản Văn Học, 2004.
Trần Trọng Kim, Việt Nam sử lược (quyển 2). Trung tâm Học Liệu xuất bản, Sài Gòn, 1971.
Phạm Văn Sơn, Việt sử tân biên (quyển 4). Tủ sách sử học Việt Nam xuất bản, Sài Gòn, 1961.
Trương Hữu Quýnh (chủ biên)-Phan Đại Doãn-Nguyễn Cảnh Minh, Đại cương lịch sử Việt Nam (tập 1). Nhà xuất bản giáo dục, 2007.
Nguyễn Phan Quang, Việt Nam thế kỷ 19'' (1802-1884). Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh, 2002.

L


title: Andrei Maratovich Babitsky

text:
Babitsky (sinh ngày 26/9/1964 tại Matxcơva - mất ngày 1/4/2022 tại Donetsk, Ukraine) là một nhà báo Nga và là phóng viên chiến tranh của Đài châu Âu Tự Do. Ông nổi tiếng bởi những bài tường thuật về chiến tranh ở Chechnya và những sự thử thách liên tiếp của ông với chính quyền Nga.

Babitsky có quan điểm hòa bình với Chechnya và tạo mối quan hệ tốt với những người lính Chechnya. Ông đã tìm phỏng vấn người đội trưởng du kích của quân đội Chechnya.

Babitsky có liên lạc lần cuối với những người đồng nghiệp vào ngày 15/1/2000 rồi mất tích. Có những lời đồn rằng ông đã bị quân đội Nga bắt giam. Chính quyền Nga đã phủ nhận có liên quan đến vấn đề này.

Nhưng đến ngày 28/1, họ thừa nhận đã bắt giam Babitsky vào ngày 23/1 vì tội "tham gia vào một việc thành lập quân đội bất hợp pháp". Sau nhiều rắc rối, cuối cùng Babitsky cũng được phóng thích và quay trở về với nghề báo.

Xem thêm
 Brief Legal Evaluation of Circumstances Attending to Andrei Babitsky’s Detention , Glastnost Defense Foundation
 Babitsky's "crime" and punishment CPJ Press Freedom Online
 Babitsky's War , television documentary

Tham khảo

Nhà báo Liên Xô
Nhà báo Nga
Sinh năm 1964
Mất năm 2022
Nhà văn từ Moskva


title: La Chapelle-Taillefert

text:
La Chapelle-Taillefert là một xã thuộc tỉnh Creuse trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền trung nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Creuse

Tham khảo

Liên kết ngoài
 La Chapelle-Taillefert on the Quid website

Xã của Creuse


title: Vezzano Ligure

text:
Vezzano Ligure là một đô thị ở tỉnh La Spezia trong vùng Liguria của Ý, có cự ly khoảng 80 km về phía đông nam của Genoa và khoảng 7 km về phía đông bắc của La Spezia. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 7.345 người và diện tích là 18,4 km².

Đô thị Vezzano Ligure có các frazioni (các đơn vị dân cư cấp dưới, chủ yếu là các làng) Bottagna, Corea, Fornola, Lago Scuro, Piano di Valeriano, Piano di Vezzano I, Piano di Vezzano II, Prati di Vezzano, Sarciara, và Valeriano.

Vezzano Ligure giáp các đô thị sau: Arcola, Bolano, Follo, La Spezia, Santo Stefano di Magra, Sarzana.

Quá trình biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune-vezzanoligure.it/

Đô thị tỉnh La Spezia


title: Euchoristea

text:
Euchoristea là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Chú thích

Tham khảo

 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hadeninae


title: Montloué

text:
Montloué  là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Aisne

Tham khảo

Montloue


title: Wormaldia congenera

text:
Wormaldia congenera là một loài Trichoptera hóa thạch trong họ Philopotamidae.

Tham khảo

Hóa thạch Bộ Cánh lông
Wormaldia


title: Astyris

text:
Astyris là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Columbellidae.

Các loài
Các loài thuộc chi Astyris bao gồm:
 Astyris amiantis Dall, 1919
 Astyris amphissella (Dall, 1881)
 Astyris angeli Espinosa, Fernandez-Garcès & Ortea, 2004
 Astyris appressa Dall, 1927
 Astyris bonariensis Castellanos & Deambrosi, 1967
 Astyris crumena Dall, 1924
 Astyris diaphana A. E. Verrill, 1882
 Astyris embusa Dall, 1927
 Astyris enida Dall, 1927
 Astyris euribia Dall, 1927
 Astyris frumarkernorum Garcia, 2009
 Astyris georgiana Dall, 1927
 Astyris hypodra (Dall, 1916)
 Astyris kobai Golikov & Kussakin, 1962
 Astyris labecula Gould, 1862
 Astyris lunata (Say, 1826)
 Astyris multilineata (Dall, 1889)
 Astyris perlucida Dall, 1927
 Astyris profundi (Dall, 1889)
 Astyris projecta Dall, 1927
 Astyris pura A. E. Verrill, 1882
 Astyris raveneli (Dall, 1889)
 Astyris rolani Espinosa, Fernandez-Garcès & Ortea, 2004
 Astyris rosacea (Gould, 1840)
 Astyris sagenata Dall, 1927
 Astyris salmonea (Barnard, 1963)
 Astyris stemma Dall, 1927
 Astyris suavis (Smith, 1906)
 Astyris verrilli (Dall, 1881)
 Astyris vidua Dall, 1924

Chú thích

Tham khảo

Columbellidae


title: 1454 Kalevala

text:
1454 Kalevala (1936 DO) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 16 tháng 2 năm 1936 bởi Yrjö Väisälä ở Turku.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 1454 Kalevala

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1936
Asteroids named from Finnish mythology
Được phát hiện bởi Yrjö Väisälä


title: Phaelota vaishakha

text:
Phaelota vaishakha là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Prathapan & Viraktamath miêu tả khoa học năm 2004.

Chú thích

Tham khảo

Phaelota


title: Giao hưởng số 9 (Dvořák)

text:
Giao hưởng số 9 cung Mi thứ "Từ Thế giới Mới", Op.95, B. 178 hay còn được cả thế giới biết đến với tên gọi khác là "Giao hưởng Thế giới Mới" (tiếng Anh: From the New World hoặc New World; tiếng Séc: Symfonie č. 9 e moll „Z nového světa") là bản giao hưởng xuất sắc của Antonín Dvořák. Ông viết bản này vào năm 1893 trong suốt quãng thời gian A.Dvořák làm giám đốc Nhạc viện Quốc gia Âm nhạc Hoa Kỳ (từ 1892 - 1895). Vượt xa các bản giao hưởng nổi tiếng nhất đương thời, đây là một trong số các tác phẩm làm rung động hàng triệu con tim của mọi thính giả trên khắp thế giới. Trước đây bản giao hưởng này thường được đánh số 5. Neil Armstrong đã mang theo một bản thu âm của giao hưởng số 9 trong chuyến hành trình lên Mặt trăng của Apollo 11.

Nhạc khí
Đây là bản giao hưởng được soạn cho một dàn nhạc bao gồm các nhạc cụ:

 2 flute (có thể thay thế bởi một hoặc hai piccolo).
 2 oboe (cũng thường được thay bởi một hoặc hai cor anglais).
 2 clarinet cung La trưởng (ở Chương II chuyển sang cung Si giáng trưởng).
 2 bassoon.
 4 horn cung Mi trưởng và Đô trưởng.
 2 trumpet cung Mi trưởng, Đô trưởng và Mi giáng trưởng.
 2 tenor trombone.
 bass trombone.
 tuba (chỉ xuất hiện ở chương II).
 timpani.
 kẻng ba góc (chỉ xuất hiện ở chương III).
 cymbal (chỉ xuất hiện ở chương IV).
 bộ dây

Cấu trúc
Bản giao hưởng chia làm bốn chương như đa phần các bản giao hưởng khác:
 I. Adagio - Allegro molto.
 II. Largo.
 III. Scherzo: Molto vivace - Poco sostenuto.
 IV. Allegro con fuoco.

Đón nhận
Tại buổi ra mắt ở Carnegie Hall, mỗi chương nhạc kết thúc với những tràng pháo tay vang dội khiến Dvořák cảm thấy cần đứng lên và cúi chào. Đây là một trong những thành công trước công chúng to lớn nhất trong sự nghiệp của Dvořák. Ngay khi bản giao hưởng này được xuất bản, nhiều dàn nhạc châu Âu đã biểu diễn nó. Alexander Mackenzie chỉ huy dàn nhạc London Philharmonic trong buổi ra mắt châu Âu của tác phẩm vào ngày 21 tháng 6 năm 1894. Clapham nói rằng đây là bản giao hưởng đã trở thành "một tác phẩm được yêu thích nhất mọi thời đại" và tại thời điểm mà âm nhạc của Dvořák chỉ được đón nhận ở không quá mười quốc gia, bản giao hưởng này đã vươn tới toàn bộ phần còn lại của thế giới âm nhạc và trở thành tác phẩm "ưa chuộng của quốc tế". Nó được biểu diễn (tới năm 1978) nhiều hơn bất cứ giao hưởng nào khác tại Royal Festival Hall, London và được yêu cầu cực kì nhiều tại Nhật Bản.

Nhiều chủ đề từ bản giao hưởng được sử dụng rộng rãi ở các chương trình ti vi, phim ảnh, anime, trò chơi điện tử và quảng cáo.

Giao hưởng của Antonín Dvořák


title: Danh sách tiểu hành tinh: 26301–26400

text:
|-
| 26301 Hellawillis ||  || 16 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 26302 Zimolzak ||  || 16 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 26303 - ||  || 18 tháng 9 năm 1998 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 26304 - ||  || 20 tháng 9 năm 1998 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 26305 - ||  || 20 tháng 9 năm 1998 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 26306 - ||  || 20 tháng 9 năm 1998 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 26307 Friedafein ||  || 16 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 26308 ||  || 16 tháng 9 năm 1998 || Steward Observatory || N. Danzl
|-
| 26309 - || 1998 TG || 10 tháng 10 năm 1998 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 26310 - ||  || 14 tháng 10 năm 1998 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 26311 - ||  || 14 tháng 10 năm 1998 || Caussols || ODAS
|-
| 26312 - ||  || 14 tháng 10 năm 1998 || Anderson Mesa || LONEOS
|-
| 26313 - ||  || 14 tháng 10 năm 1998 || Anderson Mesa || LONEOS
|-
| 26314 Škvorecký ||  || 16 tháng 10 năm 1998 || Kleť || J. Tichá, M. Tichý
|-
| 26315 - ||  || 21 tháng 10 năm 1998 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 26316 - ||  || 22 tháng 10 năm 1998 || Reedy Creek || J. Broughton
|-
| 26317 - ||  || 27 tháng 10 năm 1998 || Catalina || CSS
|-
| 26318 - ||  || 28 tháng 10 năm 1998 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 26319 Miyauchi ||  || 16 tháng 10 năm 1998 || Nanyo || T. Okuni
|-
| 26320 - ||  || 18 tháng 10 năm 1998 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 26321 - ||  || 11 tháng 11 năm 1998 || Gnosca || S. Sposetti
|-
| 26322 - ||  || 12 tháng 11 năm 1998 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 26323 Wuqijin ||  || 10 tháng 11 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 26324 - ||  || 10 tháng 11 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 26325 - ||  || 10 tháng 11 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 26326 - ||  || 14 tháng 11 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 26327 - ||  || 10 tháng 11 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 26328 Litomyšl || 1998 WQ || 18 tháng 11 năm 1998 || Kleť || M. Tichý, Z. Moravec
|-
| 26329 - ||  || 16 tháng 11 năm 1998 || Catalina || CSS
|-
| 26330 - ||  || 20 tháng 11 năm 1998 || Gekko || T. Kagawa
|-
| 26331 Kondamuri ||  || 21 tháng 11 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 26332 Alyssehrlich ||  || 21 tháng 11 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 26333 Joachim ||  || 21 tháng 11 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 26334 Melimcdowell ||  || 21 tháng 11 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 26335 - ||  || 21 tháng 11 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 26336 Mikemcdowell ||  || 21 tháng 11 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 26337 Matthewagam ||  || 21 tháng 11 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 26338 - ||  || 19 tháng 11 năm 1998 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 26339 - ||  || 9 tháng 12 năm 1998 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 26340 Evamarková ||  || 13 tháng 12 năm 1998 || Kleť || J. Tichá, M. Tichý
|-
| 26341 - ||  || 9 tháng 12 năm 1998 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 26342 - ||  || 14 tháng 12 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 26343 - ||  || 14 tháng 12 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 26344 - ||  || 15 tháng 12 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 26345 Gedankien ||  || 15 tháng 12 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 26346 - ||  || 15 tháng 12 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 26347 - ||  || 15 tháng 12 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 26348 - ||  || 15 tháng 12 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 26349 - ||  || 15 tháng 12 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 26350 - ||  || 15 tháng 12 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 26351 - ||  || 15 tháng 12 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 26352 - ||  || 15 tháng 12 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 26353 - || 1998 YP || 16 tháng 12 năm 1998 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 26354 - ||  || 16 tháng 12 năm 1998 || Woomera || F. B. Zoltowski
|-
| 26355 Grueber ||  || 23 tháng 12 năm 1998 || Linz || E. Meyer
|-
| 26356 Aventini ||  || 16 tháng 12 năm 1998 || San Marcello || L. Tesi, A. Boattini
|-
| 26357 Laguerre ||  || 27 tháng 12 năm 1998 || Prescott || P. G. Comba
|-
| 26358 - ||  || 16 tháng 12 năm 1998 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 26359 - ||  || 27 tháng 12 năm 1998 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 26360 - ||  || 17 tháng 12 năm 1998 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 26361 ||  || 10 tháng 1 năm 1999 || Nachi-Katsuura || Y. Shimizu, T. Urata
|-
| 26362 - ||  || 7 tháng 1 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 26363 - ||  || 8 tháng 1 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 26364 - ||  || 13 tháng 1 năm 1999 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 26365 - ||  || 14 tháng 1 năm 1999 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 26366 - ||  || 14 tháng 1 năm 1999 || Višnjan Observatory || K. Korlević
|-
| 26367 ||  || 2 tháng 2 năm 1999 || Dynic || A. Sugie
|-
| 26368 Alghunaim ||  || 10 tháng 2 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 26369 - ||  || 12 tháng 2 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 26370 - ||  || 12 tháng 2 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 26371 - ||  || 12 tháng 2 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 26372 - ||  || 12 tháng 2 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 26373 - ||  || 12 tháng 2 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 26374 - ||  || 12 tháng 2 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 26375 ||  || 20 tháng 2 năm 1999 || Kitt Peak || C. A. Trujillo, J. X. Luu
|-
| 26376 Roborosa ||  || 11 tháng 3 năm 1999 || Ondřejov || P. Pravec
|-
| 26377 - ||  || 16 tháng 3 năm 1999 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 26378 - ||  || 6 tháng 4 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 26379 - ||  || 20 tháng 4 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 26380 - ||  || 12 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 26381 - ||  || 18 tháng 5 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 26382 - ||  || 8 tháng 6 năm 1999 || Anderson Mesa || LONEOS
|-
| 26383 - ||  || 20 tháng 6 năm 1999 || Catalina || CSS
|-
| 26384 ||  || 31 tháng 8 năm 1999 || Xinglong || Beijing Schmidt CCD Asteroid Program
|-
| 26385 - ||  || 7 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 26386 Adelinacozma ||  || 9 tháng 9 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 26387 - ||  || 2 tháng 10 năm 1999 || Fountain Hills || C. W. Juels
|-
| 26388 - ||  || 3 tháng 10 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 26389 Poojarambhia ||  || 7 tháng 10 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 26390 Rušin ||  || 19 tháng 10 năm 1999 || Ondřejov || P. Kušnirák
|-
| 26391 - ||  || 8 tháng 11 năm 1999 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-
| 26392 - ||  || 9 tháng 11 năm 1999 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 26393 Scaffa ||  || 3 tháng 11 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 26394 Kandola ||  || 3 tháng 11 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 26395 Megkurohara ||  || 14 tháng 11 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 26396 Chengjingjie ||  || 14 tháng 11 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 26397 Carolynsinow ||  || 15 tháng 11 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 26398 - ||  || 15 tháng 11 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 26399 Rileyennis ||  || 15 tháng 11 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-
| 26400 Roshanpalli ||  || 15 tháng 11 năm 1999 || Socorro || LINEAR
|-

Tham khảo


title: Pammene ignorata

text:
Pammene ignorata là một loài bướm đêm thuộc họ Tortricidae. In châu Âu it is được tìm thấy ở Đảo Anh, the Benelux, Fennoscandia, Thụy Sĩ, Áo, Cộng hòa Séc, Hungary, Ba Lan và vùng Baltic, phía đông đến phần phía đông của the Palearctic ecozone.

Sải cánh dài 10–12 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 5 đến tháng 7.

Ấu trùng ăn Tilia và Ulmus species.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 UKmoths
 Fauna Europaea

Pammene
Côn trùng châu Âu


title: Thaikkad

text:
Thaikkad là một thị trấn thống kê (census town) của quận Thrissur thuộc bang Kerala, Ấn Độ.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Thaikkad có dân số 7749 người. Phái nam chiếm 47% tổng số dân và phái nữ chiếm 53%. Thaikkad có tỷ lệ 86% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 86%, và tỷ lệ cho phái nữ là 86%. Tại Thaikkad, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Kerala


title: Ambulyx clavata

text:
Ambulyx clavata là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở Sundaland.

Ấu trùng ăn Lagerstroemia species.

miêu tả

Chú thích

Tham khảo

Ambulyx
Động vật được mô tả năm 1929


title: Garden State (phim)

text:
Garden State do Zach Braff đạo diễn, viết kịch bản và kiêm diễn viên chính.Phim nói về Andrew Largeman (Braff) diễn viên, bồi bàn 26 tuổi trở về nhà tại New Jersey sau khi mẹ mất.Khi anh trở về dự tang lễ, đó là những ngày nặng nề u ám nhất trong cuộc đời chàng trai hiền lành, nhưng rồi khi Andrew sắp trốn chạy khỏi nó là lúc anh gặp Sam (Natalie Portman), cô gái ngây thơ trong trắng đã thổi một luồng gió mới vào cuộc đời nặng nề của Andrew, giúp anh cởi mở hơn để sẵn sàng đối mặt với những ký ức đau buồn năm xưa.Tựa đề phim ám chỉ nickname của New Jersey.

Phim thực hiện trong 25 ngày của tháng 4 và 5 năm 2003 và được đánh giá cao.

Tham khảo

Phim năm 2004
Phim hài-chính kịch Mỹ
Phim hãng Fox Searchlight Pictures
Phim hài lãng mạn Mỹ
Phim hài lãng mạn thập niên 2000
Phim về tuổi mới lớn của Mỹ
Phim Mỹ
Phim đạo diễn đầu tay
Phim về gia đình bất thường
Phim chính kịch lãng mạn thập niên 2000
Phim chính kịch Mỹ
Phim chính kịch lãng mạn Mỹ


title: Hydrobiosella neocaledoniae

text:
Hydrobiosella neocaledoniae là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Tham khảo

Hydrobiosella


title: Fours-en-Vexin

text:
Fours-en-Vexin  là một xã thuộc tỉnh Eure trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 le site de la commune de Fours en Vexin (bằng tiếng Pháp)

Xem thêm
Xã của tỉnh Eure

Foursenvexin


title: Breviceps bagginsi

text:
Breviceps bagginsi là một loài ếch trong họ Nhái bầu. Chúng là loài đặc hữu của Nam Phi.

Các môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng đồng cỏ ôn đới và các đồn điền. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 Minter, L. 2004. Breviceps bagginsi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Breviceps
Động vật lưỡng cư Nam Phi
Động vật được mô tả năm 2003
Loài sắp bị đe dọa


title: Khánh Hưng (định hướng)

text:
Khánh Hưng có thể là một trong số các địa danh Việt Nam sau đây:

 Xã Khánh Hưng, huyện Trần Văn Thời, tỉnh Cà Mau
 Xã Khánh Hưng, huyện Vĩnh Hưng, tỉnh Long An
 Thị xã cũ Khánh Hưng, tỉnh lỵ của tỉnh Ba Xuyên thời Việt Nam Cộng hòa; nay là thành phố Sóc Trăng.


title: Sân bay Kronoby

text:
Sân bay Kronoby (; )  là một sân bay nằm cách thành phố Kokkola 19 km về phía nam và cách Jakobstad 30 km về phía đông bắc, ở đô thị Kronoby. Các hãng hoạt động tại đây có Finnair và Finncomm Airlines. Trong mùa Đông, sân bay này phục vụ các hãng bay thuê bao đi Nam Âu. Sân ba này có 2 đường băng. Năm 2006, có 98.176 lượt khách thông qua sân bay này.

Các hãng hàng không và các tuyến điểm
 Finnair (Helsinki)
 Finncomm Airlines (Helsinki, Tampere)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Sân bay Kronoby

Sân bay Phần Lan


title: Cà Mau

text:
Cà Mau là một tỉnh ven biển ở cực nam của Việt Nam, nằm trong khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Toàn bộ địa phận Cà Mau nằm trên Bán đảo Cà Mau.

Năm 2019, Cà Mau là đơn vị hành chính Việt Nam đông thứ 26 về số dân, xếp thứ 41 về Tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP), xếp thứ 38 về GRDP bình quân đầu người. Với 1.229.600 người dân, GRDP đạt 53.229 tỉ Đồng (tương ứng với 2,3118 tỉ USD), GRDP bình quân đầu người đạt 47,1 triệu đồng (tương ứng với 2.028 USD), tốc độ tăng trưởng GRDP đạt 7,00%.

Cà Mau là một vùng đất trẻ, mới được khai phá khoảng trên 300 năm. Vùng đất Cà Mau ngày xưa được Mạc Cửu dẫn người Hoa đến khai phá. Sau khi Mạc Cửu dâng toàn đất này thần phục Nhà Nguyễn, Mạc Thiên Tứ con của Mạc Cửu đã vâng lệnh triều đình Chúa Nguyễn lập ra đạo Long Xuyên. Qua nhiều lần thay đổi về hành chính, đến ngày 1 tháng 1 năm 1997, tỉnh Cà Mau được tái lập theo Nghị quyết của Quốc hội khóa IX, kỳ họp thứ 10, ngày 6 tháng 11 năm 1996 về việc điều chỉnh địa giới hành chính, chia tách tỉnh Minh Hải thành tỉnh Cà Mau và tỉnh Bạc Liêu.

Nguồn gốc tên gọi
Tên gọi Cà Mau (chính tả cũ: Cà-mau) được hình thành do người Khmer gọi tên vùng đất này là "Tưk Kha-mau" (tiếng Khmer: តឹកខ្មៅ), có nghĩa là nước đen. Do Nước đen là màu nước đặc trưng do lá tràm của thảm rừng tràm U Minh bạt ngàn rụng xuống làm đổi màu nước. Cà Mau là xứ đầm lầy ngập nước, có nhiều bụi lác mọc tự nhiên và hoang dã. Chính vì lẽ đó từ thuở xưa đã có câu ca dao:

Địa lý

Khái quát

Tỉnh Cà Mau là mảnh đất tận cùng của tổ quốc với 3 mặt tiếp giáp với biển, cách thành phố Cần Thơ 180 km, cách Thành phố Hồ Chí Minh 350 km, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp Biển Đông với đường bờ biển 107 km
Phía tây và phía nam giáp Vịnh Thái Lan với đường bờ biển 147 km
Phía bắc giáp tỉnh Bạc Liêu và tỉnh Kiên Giang.

Phần lãnh thổ đất liền của tỉnh Cà Mau nằm trong tọa độ từ 8o34' - 9o33' vĩ Bắc và 105o25' - 104o43' kinh Đông.
Toạ độ các điểm cực của tỉnh Cà Mau:
Điểm cực Đông tại 105o25' kinh Đông thuộc xã Tân Thuận, huyện Đầm Dơi.
Điểm cực Tây tại 104o43' kinh Đông thuộc xã Đất Mũi, huyện Ngọc Hiển.
Điểm cực Nam tại 8o34’ vĩ Bắc thuộc xã Viên An, huyện Ngọc Hiển.
Điểm cực Bắc tại 9o33' vĩ Bắc thuộc xã Biển Bạch, huyện Thới Bình.

Thành phố Cà Mau nằm trên trục đường Quốc lộ 1 và quốc lộ 63. Là tỉnh nằm trong Vùng kinh tế trọng điểm vùng đồng bằng sông Cửu Long. Đường bờ biển của tỉnh Cà Mau có độ dài gần 254 km (dài thứ 2 cả nước), trong đó có 107 km bờ Biển Đông và 147 km bờ Biển Tây. Biển Cà Mau tiếp giáp với vùng biển các nước như Thái Lan, Malaysia, Indonesia và là trung tâm của vùng biển quốc tế ở Đông Nam Á.

Điều kiện tự nhiên
Cà Mau là vùng đất thấp, khu vực rìa phía nam thường xuyên bị ngập nước. Cà Mau có 5 nhóm đất chính gồm: đất phèn, đất than bùn, đất bãi bồi, đất mặn và đất kênh rạch.

Rừng Cà Mau là loại hình sinh thái đặc thù, rừng sinh thái ven biển ngập mặn được phân bố dọc ven biển với chiều dài 254 km. Bên cạnh đó, Cà Mau còn có hệ sinh thái rừng tràm nằm sâu trong lục địa ở các huyện U Minh, Trần Văn Thời, Thới Bình quy mô 35.000 ha. Diện tích rừng ngập mặn ở Cà Mau chiếm 77% rừng ngập mặn của vùng đồng bằng sông Cửu Long.

Tỉnh Cà Mau mang đặc trưng của khí hậu nhiệt đới gió mùa cận xích đạo, với nền nhiệt độ cao vào loại trung bình trong tất cả các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long. Khí hậu Cà Mau được chia thành 2 mùa là mùa mưa và mùa khô. Trong đó, mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 11, mùa khô từ tháng 12 đến tháng 4 năm sau. Lượng mưa ở Cà Mau trung bình có 165 ngày mưa/năm, với 2.360 mm. Độ ẩm trung bình năm là 85,6%, nhiệt độ trung bình hàng năm là 26,50C. Trong đó, nhiệt độ trung bình cao nhất trong năm là vào tháng 4, khoảng 27,60C, nhiệt độ trung bình thấp nhất vào tháng 1, khoảng 250C. Biển nhiệt độ trung bình trong 1 năm là 2,70C. Năm 2014, nhiệt độ thấp nhất ở đây đã xuống tới 20 độ C (tháng 1) (trước đó vào tháng 12 năm 2013 đã xuống còn 18 độ C). Nhiệt độ cao nhất là 38 độ C khi đang trong mùa khô vào tháng 4 năm 2016.

Bán đảo Cà Mau

Cà Mau là một dải đất hình tam giác, có chiều dài tối đa là 130 dặm và độ cao trung bình là 7 feet so với mực nước biển. Sự hình thành của nó gần như hoàn toàn là kết quả của trầm tích của sông Mekong, cũng là kết quả của quá trình hình thành Mũi Bai ở cuối bán đảo.

Khí hậu Cà Mau là nhiệt đới xa-van (Koppen: Aw) với lượng ẩm quanh năm trừ hai đến ba tháng mùa đông khí hậu tương đối khô hạn.

Quần đảo thuộc Cà Mau

Quần đảo Hòn Khoai
Quần đảo Hòn Khoai bao gồm 5 hòn đảo sát nhau:
 Hòn Khoai (tên khác: Giáng Tiên, Độc Lập, Hòn Lớn)
 Hòn Sao  là hòn đảo lớn thứ hai nằm về phía đông Hòn Khoai với khoảng cách 1,35 km, có diện tích khoảng 64 ha.
 Hòn Đồi Mồi, hay Hòn Rùa , nằm cạnh Hòn Sao, chỉ cách 400 mét về đông bắc, diện tích nhỏ chỉ khoảng 2,6 ha.
 Hòn Tương , hay Hòn Thỏ nằm sát bờ cực bắc Hòn Khoai, diện tích nhỏ bé chỉ khoảng 1,5 ha.
 Hòn Đá Lẻ  nằm vị trí cách xa so với 4 hòn của cụm đảo, cách đảo Hòn Khoai 7,7 km về phía đông nam, chỉ là 1 cụm đá đen trơ trọi dài khoảng 125 m, rộng nhất 34m và cao nhất khoảng 7 m. Đây là vị trí Điểm A2 của Đường cơ sở của Việt Nam.
Tổng diện tích 4 km².

Cụm đảo Hòn Đá Bạc
Hòn Đá Bạc ở xã Khánh Bình Tây huyện Trần Văn Thời, tỉnh Cà Mau.
 Hòn Trọi (Hòn Đá Bạc Lẻ, Hòn Đá Lẻ)
 Hòn Lớn (Hòn Đá Bạc)
 Hòn Ông Ngộ

Cụm đảo Hòn Chuối
 Hòn Chuối

Hành chính

Tỉnh Cà Mau có 9 đơn vị hành chính cấp huyện, bao gồm 1 thành phố và 8 huyện. Được phân chia thành 101 đơn vị hành chính cấp xã gồm có 9 thị trấn, 10 phường và 82 xã.

Lịch sử

Thời phong kiến
Sách Gia Định Thành Thông Chí của Trịnh Hoài Đức có chép "Thời Gia Long, những giồng đất cao ráo ở ven sông Ông Đốc, sông Gành Hào, sông Bảy Háp và một vài phụ lưu mới có người khai khẩn, lập thành xóm, ấp. Tuy vậy, đến thời Tự Đức Cà Mau vẫn là vùng rừng đước, vẹt, tràm, không mấy ai đến lập nghiệp vì thiếu nước ngọt và ruộng quá nhiều phèn".

Cuối thế kỷ 17, Mạc Cửu là tướng của nhà Minh do không chấp nhận triều đình nhà Thanh nên đã dẫn một số người Trung Hoa đến vùng Hà Tiên sinh sống. Sau khi Mạc Cửu dâng toàn bộ phần đất này thần phục nhà Nguyễn, Mạc Thiên Tứ con của Mạc Cửu đã vâng lệnh triều đình chúa Nguyễn lập ra đạo Long Xuyên.

Vào năm 1808, Thời Gia Long thứ 7, đổi tên đạo Long Xuyên thành huyện Long Xuyên, thuộc trấn Hà Tiên. Năm 1825, Thời Minh Mạng thứ 6, nhà Nguyễn đã đặt ra một quan tri huyện để cai trị.

Thời Pháp thuộc

Ngày 15 tháng 6 năm 1867, thực dân Pháp thành lập hạt Cà Mau gồm địa bàn huyện Long Xuyên cũ. Tuy nhiên đến ngày 1 tháng 8 năm 1877, thực dân Pháp lại giải thể hạt Cà Mau, nhập vào địa bàn hạt Rạch Giá.

Ngày 18 tháng 2 năm 1882, chính quyền Pháp lấy một phần đất Bạc Liêu thuộc tỉnh Sóc Trăng, một phần đất Cà Mau thuộc Rạch Giá hợp thành tỉnh Bạc Liêu. Thời Pháp thuộc, Cà Mau là một quận của tỉnh Bạc Liêu, quận lỵ đặt tại làng An Xuyên thuộc tổng Quản Long.

Năm 1903, thực dân Pháp lập đại lý hành chính Cà Mau gồm 3 tổng Quảng Long, Quảng Xuyên, Long Thủy. Ngày 16 tháng 5 năm 1911, Toàn quyền Đông Dương quyết định nâng lên thành quận Cà Mau thuộc tỉnh Bạc Liêu. Ngày 5 tháng 10 năm 1917, quận Cà Mau gồm 2 tổng Quảng Xuyên, Quảng Long và các làng Tân Lộc, Tân Lợi, Tân Phú, Thới Bình của tổng Long Thủy.

Ngày 6 tháng 4 năm 1923, tách các làng Tân Lợi, Tân Lộc, Thới Bình của tổng Long Thủy lập tổng mới Long Thới, thuộc quận Cà Mau (có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 1924). Ngày 24 tháng 9 năm 1938, tách tổng Quảng Xuyên khỏi quận Cà Mau lập quận mới Quảng Xuyên. Ngày 14 tháng 9 năm 1942, lập cơ sở hàng chính Tân An thuộc quận Cà Mau. Ngày 5 tháng 4 năm 1944, lập quận Thới Bình bao gồm tổng Thới Bình. Ngày 6 tháng 10 năm 1944, đổi tên quận Thới Bình thành quận Cà Mau Bắc, đổi tên quận Quảng Xuyên thành quận Cà Mau Nam. Sau đó lại hợp nhất 2 quận này thành một quận Cà Mau thuộc tỉnh Bạc Liêu.

Giai đoạn 1956-1975
Ngày 9 tháng 3 năm 1956, theo Sắc lệnh 32/VN, chính quyền Việt Nam Cộng hòa lấy quận Cà Mau và 4 xã của quận Giá Rai là Định Thành, Hoà Thành, Tân Thành, Phong Thạnh Tây lập thành tỉnh Cà Mau, tỉnh lỵ ban đầu có tên là Cà Mau.

Ngày 22 tháng 10 năm 1956, Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Ngô Đình Diệm ký Sắc lệnh 143/VN để " thay đổi địa giới và tên Đô thành Sài Gòn – Chợ Lớn cùng các tỉnh và tỉnh lỵ tại Việt Nam". Địa giới và địa danh các tỉnh ở miền Nam thay đổi nhiều, một số tỉnh mới được thành lập. Theo Sắc lệnh này, địa phận Nam Phần của Việt Nam Cộng Hoà gồm Đô thành Sài Gòn và 22 tỉnh. Lúc này, tỉnh Cà Mau được đặt tên mới là tỉnh An Xuyên, còn tỉnh lỵ đổi tên là "Quản Long". An Xuyên chính là tên của làng sở tại trước kia thuộc tổng Quản Long, vốn là nơi đặt quận lỵ quận Cà Mau trước năm 1956. Lúc này, xã An Xuyên cũng được đổi tên thành xã Tân Xuyên thuộc

quận Quản Long và là nơi đặt tỉnh lỵ Quản Long của tỉnh An Xuyên.

Tỉnh An Xuyên khi đó gồm 6 quận: Quản Long, Thới Bình, Sông Ông Đốc, Cái Nước, Đầm Dơi và Năm Căn.

Tuy nhiên, Mặt trận Dân tộc Giải phóng Miền Nam Việt Nam và sau này là Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam cùng với Việt Nam Dân chủ Cộng hòa không công nhận tên gọi tỉnh An Xuyên mà vẫn gọi theo tên cũ là tỉnh Cà Mau.

Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, chính quyền quân quản Cộng hòa miền Nam Việt Nam ban đầu vẫn duy trì tỉnh Cà Mau cho đến đầu năm 1976. Lúc này, chính quyền Cách mạng cũng bỏ danh xưng "quận" có từ thời Pháp thuộc và lấy danh xưng "huyện" (quận và phường dành cho các đơn vị hành chánh tương đương khi đã đô thị hóa). Tỉnh Cà Mau lúc bấy giờ có 6 huyện: Thới Bình, Trần Văn Thời, Cái Nước, Ngọc Hiển, Châu Thành, Duyên Hải và thị xã Cà Mau.

Ngày 20 tháng 9 năm 1975, Bộ Chính trị ra Nghị quyết số 245-NQ/TW về việc bỏ khu, hợp tỉnh trong toàn quốc "nhằm xây dựng các tỉnh thành những đơn vị kinh tế, kế hoạch và đơn vị hành chính có khả năng giải quyết đến mức cao nhất những yêu cầu về đẩy mạnh sản xuất, tổ chức đời sống vật chất, văn hóa của nhân dân, về củng cố quốc phòng, bảo vệ trị an, và có khả năng đóng góp tốt nhất vào sự nghiệp chung của cả nước". Theo Nghị quyết này, tỉnh Cà Mau, tỉnh Bạc Liêu và hai huyện Vĩnh Thuận, An Biên (ngoại trừ 2 xã Đông Yên và Tây Yên) của tỉnh Rạch Giá sẽ hợp nhất lại thành một tỉnh, tên gọi tỉnh mới cùng với nơi đặt tỉnh lỵ sẽ do địa phương đề nghị lên.

Nhưng đến ngày 20 tháng 12 năm 1975, Bộ Chính trị lại ra Nghị quyết số 19/NQ điều chỉnh lại việc hợp nhất tỉnh ở miền Nam Việt Nam cho sát với tình hình thực tế, theo đó tỉnh Cà Mau và tỉnh Bạc Liêu được tiến hành hợp nhất vào ngày 1 tháng 1 năm 1976 với tên gọi ban đầu là tỉnh Cà Mau - Bạc Liêu.

Tỉnh Minh Hải giai đoạn 1976-1996

Ngày 10 tháng 3 năm 1976, Ban đại diện Trung ương Đảng và Chính phủ đổi tên tỉnh Cà Mau - Bạc Liêu thành tỉnh Minh Hải, đồng thời thị xã Bạc Liêu cũng được đổi tên thành thị xã Minh Hải và trở thành tỉnh lỵ của tỉnh Minh Hải. Tuy nhiên, đến năm 1984, thị xã Minh Hải được đổi về tên cũ là thị xã Bạc Liêu và tỉnh lỵ cũng được dời về thị xã Cà Mau.

Tỉnh Cà Mau từ năm 1997 đến nay
Ngày 6 tháng 11 năm 1996, Quốc hội ban hành Nghị quyết về việc chia tỉnh Minh Hải thành hai tỉnh Bạc Liêu và Cà Mau, nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 1997.

Tỉnh Cà Mau có 7 đơn vị hành chính trực thuộc, gồm thị xã Cà Mau (tỉnh lỵ) và 6 huyện: Cái Nước, Đầm Dơi, Ngọc Hiển, Thới Bình, Trần Văn Thời, U Minh.

Ngày 14 tháng 4 năm 1999, Chính phủ ban hành Nghị định số 21/1999/NĐ-CP về việc thành lập thành phố Cà Mau thuộc tỉnh Cà Mau trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của thị xã Cà Mau.

Ngày 17 tháng 11 năm 2003, Chính phủ ban hành Nghị định 138/2003/NĐ-CP. Theo đó, điều chỉnh một phần diện tích và dân số của huyện Ngọc Hiển để tái lập huyện Năm Căn; điều chỉnh một phần diện tích và dân số của huyện Cái Nước để tái lập huyện Phú Tân.

Tỉnh Cà Mau có 1 thành phố và 8 huyện như hiện nay.

Ngày 6 tháng 8 năm 2010, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1373/QĐ-TTg về việc công nhận thành phố Cà Mau là đô thị loại II trực thuộc tỉnh Cà Mau.

Ngày 26 tháng 7 năm 2022, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 891/QĐ-TTg của về việc công nhận xã An toàn khu thuộc tỉnh Cà Mau.

Kinh tế

Tuy Cà Mau có nhiều tiềm năng, thế mạnh, nhưng khi mới chia tách, xuất phát điểm về kinh tế - xã hội rất thấp kém. Kinh tế thuần nông với cơ cấu nông - lâm - thủy sản chiếm tỷ trọng 63,40%, công nghiệp - xây dựng chỉ đạt 16,96%, dịch vụ chỉ đạt 19,64%. Kết cấu hạ tầng kinh tế yếu kém, thu nhập bình quân đầu người 296 USD, đời sống người dân còn rất nhiều khó khăn, tỷ lệ hộ nghèo chiếm 27,9%, lao động qua đào tạo, dạy nghề 15%, hộ sử dụng điện 16%, sử dụng máy điện thoại bình quân 4,5 máy cho 100 dân. Sau hơn 20 năm tái lập (1997 - 2018), thu nhập bình quân đầu người tăng 4,75 lần, năm 2018 đạt 2.000 USD. Từ cơ cấu nông nghiệp chiếm đến 63,40%, công nghiệp 16,96%, dịch vụ 19,64% vào năm 1997, đến năm 2018 cơ cấu nông nghiệp chỉ còn 8%, công nghiệp tăng lên 43%, dịch vụ 49%.

Năm 2011, diện tích gieo trồng lúa của tỉnh ước đạt 128 ngàn hécta, chiếm 82,7% diện tích cây trồng của tỉnh. Sản lượng lúa ước đạt 532.000 tấn. Hoạt động chăn nuôi gia súc và gia cầm phát triển chậm, chủ yếu là chăn nuôi nhỏ lẻ, chưa mang tính chất công nghiệp, do đó chưa đáp ứng đủ nhu cầu tiêu dùng của người dân trong tỉnh và còn gặp nhiều khó khăn. Tổng đàn heo năm 2011 ước đạt 221,2 ngàn con. Đàn gia cầm ước đạt 1.521,2 ngàn con đang có xu hướng giảm, nguyên nhân chủ yếu một phần là do tác động của chuyển dịch một phần diện tích đất trồng lúa sang nuôi tôm, ở vùng nuôi tôm do thiếu thức ăn và nguồn nước bị nhiễm mặn nên hoạt động chăn nuôi gia súc, gia cầm khó phát triển.

Năm 2011, diện tích rừng tập trung của tỉnh đạt 102.973 ha, Diện tích mặt nước nuôi trồng thủy sản khoảng 296.300 ha. Sản lượng thủy sản nuôi trồng năm 2011 ước đạt 248,4 ngàn tấn, tăng gần 4,4 lần so với năm 1997, tăng bình quân 12,8%/năm. Giá trị sản xuất bình quân trên 1 ha mặt nước nuôi trồng thủy sản không ngừng tăng, năm 2011 ước đạt 47,2 triệu đồng/ha, tăng 4,8 lần so với năm 1997, tăng bình quân 13,4%/năm. Diện tích nuôi tôm chiếm 90% diện tích nuôi trồng thủy sản của tỉnh. Sản lượng thủy sản đánh bắt tuy tăng chậm so với nuôi trồng nhưng cơ cấu sản xuất cũng chuyển dịch theo hướng tăng sản lượng khai thác xa bờ, giảm khai thác gần bờ có nguy cơ làm cạn kiệt nguồn lợi thủy sản và ô nhiễm môi trường nước ven biển. Sản lượng thủy hải sản khai thác đạt 155 ngàn tấn vào năm 2011, bình quân mỗi năm tăng 4,3%. Tổng giá trị sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp năm 2011 trên địa bàn tỉnh đạt 17.500 tỷ đồng, gấp 10,5 lần năm 1997 và gấp 6,1 lần năm 2000, tăng bình quân hằng năm trên 18%.

Từ đầu năm 2012 đến ngày 30 tháng 1 năm 2013, thu ngân sách được 309 tỷ đồng, đạt 6,2% dự toán năm, bằng 90,2% so với cùng kỳ. Chi ngân sách 587 tỷ đồng, Giá trị sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp đạt 372 tỷ đồng, Sản lượng điện ước đạt 155 triệu KWh, Sản lượng đạm 10.000 tấn. Sản lượng chế biến thủy sản xuất khẩu khoảng 1.069 tấn. Kim ngạch xuất khẩu đạt 11 triệu USD, tăng 16,3% so với cùng kỳ. Kim ngạch nhập khẩu 1,28 triệu USD. Năm 2018, giá trị sản xuất của thủy sản so với Tổng giá trị sản xuất của Nông nghiệp – Lâm nghiệp – Thủy sản  là 59,1%.

Năm 2019, tổng sản phẩm trong tỉnh tăng 7% so với năm 2018. Khu vực nông, lâm, ngư nghiệp chiếm 29,2% GRDP; công nghiệp, xây dựng chiếm 26,1%; dịch vụ chiếm 40,9%; thuế nhập khẩu, thuế sản phẩm chiếm 3,8%. Tổng vốn đầu tư toàn xã hội đạt 13.810 tỉ đồng. Thu ngân sách đạt 5.654 tỉ đồng, vượt 23,7% dự toán, tăng 19,9% so với cùng kì. Chi ngân sách đạt 10.066 tỉ đồng, bằng 103% dự toán, tăng 11% so với cùng kì. Kim ngạch xuất khẩu đạt 1.168 triệu USD, bằng 97,3% kế hoạch, tăng 3,6% so với cùng kì.

Xã hội

Giáo dục
Hiện nay toàn tỉnh Cà Mau có 2 trường Đại học và 4 trường Cao đẳng. Danh sách các trường Đại học, Cao đẳng ở Cà Mau:
Trường Đại học Bình Dương (phân hiệu Cà Mau)
Trường Đại học Tôn Đức Thắng (phân hiệu Cà Mau)
Cao đẳng Sư phạm Cà Mau
Cao đẳng Y tế Cà Mau
Cao đẳng Cộng đồng Cà Mau
Cao đẳng nghề Việt Nam - Hàn Quốc Cà Mau

Y tế

Bệnh viện đa khoa tỉnh Cà Mau: 16, đường Hải Thượng Lãn Ông, Phường 6, TP. Cà Mau
Bệnh viện Sản - Nhi Cà Mau: 85 Lý Thường Kiệt, Phường 6, Tp. Cà Mau, tỉnh Cà Mau
Bệnh viện Mắt và Da liễu tỉnh Cà Mau: đường Hải Thượng Lãn Ông, Phường 6, TP Cà Mau
Bệnh viên Lao và Bệnh phổi tỉnh Cà Mau: đường Hải Thượng Lãn Ông, Phường 6, TP Cà Mau

Dân số

Cà Mau là tỉnh có dân số đứng thứ 9 trong khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (hơn các tỉnh Trà Vinh, Vĩnh Long, Hậu Giang và Bạc Liêu). Sau 10 năm, quy mô dân số Cà Mau giảm 12.462 người. Bình quân dân số qua các giai đoạn giảm dần: Dân số bình quân giai đoạn 1989 - 1999 tăng 2,32%/năm; dân số bình quân giai đoạn 1999 - 2009 tăng 0,76%/năm; dân số bình quân giai đoạn 2009 - 2019 giảm 0,10%/năm.

Tính vào thời điểm 00 giờ ngày 01/4/2019, tổng số dân của tỉnh Cà Mau là 1.194.476 người. Trong đó, dân số nam là 604.901 người, chiếm 50,64%; dân số nữ là 589.575 người, chiếm 49,36%. Dân số khu vực thành thị là 271.063 người, chiếm 22,69%; dân số khu vực nông thôn là 923.413 người, chiếm 77,31% dân số toàn tỉnh. Tỷ lệ đô thị hóa tính đến năm 2022 đạt 28,4%.

Trong tổng dân số trên địa bàn tỉnh Cà Mau, người Kinh chiếm đa số, chiếm 97,19% với 1.160.852 người; kế tiếp là dân tộc Khmer, chiếm 2,19% với 26.110 người; tiếp theo là dân tộc Hoa, chiếm 0,53% với 6.343 người; còn lại các dân tộc khác, chiếm 0,1% với 1.171 người (chủ yếu là các dân tộc Tày 148 người, Thái 119 người, Mường 198 người, Gia Rai 299 người, Ba Na 108 người, Chăm 91 người, Nùng 58 người, Ê Đê 36 người,...).

Đến thời điểm Tổng điều tra năm 2019, trên địa bàn tỉnh Cà Mau có 26.356 người theo tôn giáo, chiếm 2,21 % tổng dân số toàn tỉnh. Trong đó, số người theo Công giáo là đông nhất với 15.421 người, chiếm 58,51% tổng số người theo tôn giáo và chiếm 1,29% tổng dân số toàn tỉnh. Xếp thứ hai là số người theo Phật giáo với 6.795 người, chiếm 25,78% những người theo tôn giáo và chiếm 0,57% dân số toàn tỉnh, xếp thứ 3 là số người theo đạo Cao Đài với 2.310 người, chiếm 8,76% những người theo tôn giáo và chiếm 0,19% dân số toàn tỉnh. Các tôn giáo còn lại chiếm tỷ trọng nhỏ, không đáng kể.

Mật độ dân số của tỉnh Cà Mau năm 2019 là 229 người/km2, tăng 3 người/km2 so với năm 2009. Với kết quả này, Cà Mau là tỉnh có mật độ dân số thấp hơn mật độ dân số chung vùng Đồng bằng sông Cửu Long (423 người/km2); thấp nhất so với các tỉnh trong khu vực Đồng bằng sông Cửu Long và thấp hơn mật độ dân số chung của cả nước (290 người/km2). Thành phố Cà Mau là đơn vị có mật độ dân số đông nhất 908 người/km2. Huyện Ngọc Hiển là đơn vị có mật độ dân số thấp nhất so với các đơn vị với 94 người/km2; kế đến là huyện Năm Căn 118 người/km2 và huyện U Minh 131 người/km2.

Tỷ số giới tính của dân số Cà Mau là 102,6 nam/100 nữ. Tỷ số giới tính của Cà Mau cao hơn tỷ số giới tính chung của cả nước và cao hơn khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Kết quả Tổng điều tra năm 2019 cho thấy tỉnh Cà Mau có cơ cấu dân số vàng, vì tỷ trọng dân số từ 15 – 64 tuổi chiếm 68,78%; tỷ trọng dân số dưới 15 tuổi và từ 65 tuổi trở lên chiếm lần lượt là 23,45% và 7,7%. Như vậy, Cà Mau là tỉnh đang trong thời kỳ “cơ cấu dân số vàng” khi có hai người trong độ tuổi lao động thì có một người phụ thuộc.

Tỷ suất sinh thô năm 2019 là 11,2 trẻ sinh sống/1.000 dân và tỷ số giới tính khi sinh là 102 bé trai/100 bé gái. Tỷ suất sinh thô và tỷ số giới tính khi sinh của tỉnh thấp hơn tỷ suất sinh thô và tỷ số giới tính khi sinh chung của cả nước và khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Tuổi thọ trung bình năm 2019 của người dân là 75,0 tuổi, nam giới là 72,6 tuổi, nữ giới là là 77,5 tuổi. Tuổi thọ trung bình của người Cà Mau cao hơn tuổi thọ trung bình chung của cả nước kể cả nam và nữ và bằng tuổi thọ trung bình chung của khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Tỷ lệ biết chữ của dân số từ 15 tuổi trở lên là 96,6%, tăng 1,11 điểm phần trăm so với năm 2009. Tỷ lệ biết đọc, biết viết cao hơn so với cả nước và vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Số người có trình độ học vấn từ trung học phổ thông trở lên chiếm 18,2% tổng dân số từ 15 tuổi trở lên, tăng 3,26% so với năm 2009.

Đến đầu năm 2017, trên địa bàn tỉnh Cà Mau, người Kinh chiếm đại đa số, với khoảng 1.180.000 người, chiếm trên 96% dân số và sinh sống hầu hết ở các nơi trong tỉnh. Tiếp theo là người Khmer khoảng 33.439 người, chiếm 2,73% dân số, sống tập trung tại các ngôi chùa ở cả thành thị và nông thôn, tạo thành các xóm người Khmer, sinh sống bằng nghề trồng lúa, rau màu, chăn nuôi, khai thác thủy sản, mua bán nhỏ. Người Hoa có 9.418 người, chiếm 0,76% dân số, chủ yếu sống ở khu vực thành thị, sinh sống bằng nghề mua bán. Còn lại là các dân tộc khác như: Mường, Thái, Tày, Nùng, Giao, Gia rai, Ê đê, Chăm, Chu ru, Si la, người nước ngoài.

Tổng số hộ nghèo và cận nghèo trong đồng bào dân tộc thiểu số khoảng 3.940 hộ, chiếm 32,93%; trong đó, hộ nghèo khoảng 3.073 hộ, chiếm 25,68%; hộ cận nghèo khoảng 867 hộ, chiếm 7,25%.

Đồng bào các dân tộc trong tỉnh Cà Mau đều có bản sắc văn hóa, phong tục, tạp quán riêng nhưng luôn đoàn kết, hòa quyện với nhau, góp phần tạo nên sự đa dạng, phong phú đậm đà bản sắc dân tộc.

Thời gian qua, Đảng, Nhà nước đã quan tâm đầu tư sửa chữa, nâng cấp và đầu tư xây dựng mới các ngôi chùa, nhà sinh hoạt văn hóa cộng đồng, lò hỏa táng, tạo điều kiện thuận lợi cho bà con đồng bào dân tộc thiểu số tập trung sinh hoạt vào các dịp lễ, Tết.

Đến nay, đời sống đồng bào dân tộc thiểu số trong tỉnh có bước phát triển đáng kể. Nhiều hộ được cấp đất ở, đất sản xuất, tặng nhà ở, cung cấp nước sạch, giải quyết việc làm, học sinh được cử tuyển; các nơi sinh hoạt văn hóa, lễ hội cộng đồng, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, dạy chữ Khmer… được quan tâm giải quyết. Kết cấu hạ tầng nhất là về điện nông thôn, đường giao thông, trường học, trạm y tế, hệ thống cung cấp nước sạch…được đầu tư xây dựng.. Tỷ lệ hộ nghèo trong đồng bào dân tộc thiểu số giảm bình quân mỗi năm từ 3-4%/năm.

Đến đầu năm 2017, tỉnh Cà Mau có 373.327 tín đồ, chiếm 30,7% so với dân số; 1.132 chức sắc; 1.913 chức việc. Có tổng số 142 tổ chức tôn giáo cơ sở; 134 cơ sở thờ tự. Bao gồm:

- Phật giáo gồm: Phật giáo Bắc Tông, Phật giáo Hoa Tông, Phật giáo Nam Tông. Trong đó:

+ Phật giáo Bắc tông có tổng số 41 cơ sở thờ tự; 277.865 phật tử, tu sĩ, chức sắc, chức việc, hoàn thượng, thượng tọa, ni trưởng, ni sư, đại đức, sư cô, sadi, sadini, thức xoa mana.

+ Phật giáo Hoa Tông có 02 cơ sở thờ tự; 2.180 phật tử, cư sĩ.

+ Phật giáo Nam Tông có 07 cơ sở thờ tự; 25.215 phật tử, sư, hòa thượng, thượng tọa, đại đức, chức việc.

- Công giáo: có 19 cơ sở thờ tự; 22.360 giáo dân, linh mục.

- Tin lành gồm: Tin lành Việt Nam (miền Nam), Tin lành BaptitVN, Tin lành Liên hữu Cơ đốc, Tin lành Chứng nhân Giê-hô-va, Tin lành Cơ đốc Phục lâm. Trong đó:

+ Tin lành Việt Nam (miền Nam) có 08 cơ sở thờ tự; 4.472 tín hữu, mục sư, truyền đạo.

+ Tin lành BaptitVN có 34 điểm nhóm; 1.105 tín hữu, mục sư, nữ truyền đạo, chức việc.

+ Tin lành Liên hữu Cơ đốc có 01 điểm nhóm; 49 tín hữu, mục sư.

+ Tin lành Chứng nhân Giê-hô-va có 01 điểm nhóm; 136 tín hữu, chức việc.

+ Tin lành Cơ đốc Phục lâm có 01 điểm nhóm; 32 tín hữu, chức việc.

- Cao đài gồm có: Cao Đài Minh Chơn đạo, Cao Đài Tây Ninh, Cao Đài Tiên Thiên. Trong đó:

+ Cao Đài Minh Chơn đạo có 23 cơ sở thờ tự; 13.436 nhơn sanh, chức sắc, chức việc.

+ Cao Đài Tây Ninh có 09 cơ sở thờ tự; 13.277 nhơn sanh, chức sắc, chức việc.

+ Cao Đài Tiên Thiên có 02 cơ sở thờ tự; 715 nhơn sanh, chức sắc, chức việc.

- Tịnh độ cư sĩ phật hội: có 22 cơ sở thờ tự; 14.691 tín đồ, chức sắc, chức việc.

- Phật giáo Hòa Hảo: có 01 cơ sở thờ tự; 1.056 đồng đạo, chức việc.

Đồng bào các tôn giáo ở Cà Mau tích cực tham gia các hoạt động từ thiện xã hội như: hỗ trợ đồng bào nghèo nhân dịp lễ, tết, bắc cầu giao thông nông thôn, khám và cấp phát thuốc miễn phí cho bệnh nhân nghèo, hỗ trợ mổ tim cho người nghèo....

Du lịch

Do đặc điểm tự nhiên, Cà Mau là tỉnh cuối cùng nơi cực Nam Tổ quốc, Mũi Cà Mau có cột mốc tọa độ quốc gia nên du lịch địa lý rất hấp dẫn du khách trong và ngoài nước.

Với 2 hệ sinh thái rừng ngập mặn, ngập lợ đan xen giữa những rừng cây là những dòng sông uốn lượn, từng là điểm mở đường Hồ Chí Minh trên biển (bến Vàm Lũng, huyện Ngọc Hiển); nơi chứng kiến, tiễn đưa những đứa con miền Nam tập kết ra Bắc, mang theo cây vú sữa miền Nam gởi tặng Bác Hồ (cửa sông Ông Đốc, huyện Trần Văn Thời); những dòng sông với nhiều chiến công hiển hách (Tam Giang, Cái Lớn, Cái Tàu, sông Ông Đốc, Đầm Dơi).

Dưới tán rừng là những đầm tôm, ruộng lúa cùng các vườn cây ăn trái, sân chim tự nhiên, với nhiều loại chim quý hiếm… tạo nên các tuyến du lịch sinh thái hấp dẫn. Các đảo Hòn Khoai, Hòn Chuối, Hòn Đá Bạc, Hòn Buông, bãi Khai Long… là những nơi còn giữ được vẻ đẹp nguyên thủy của tự nhiên.

Ngoài ra, Cà Mau còn có nhiều di tích lịch sử cấp Quốc gia, cấp tỉnh; nhiều lễ hội truyền thống như lễ hội nghinh Ông, vía Bà, đua ghe ngo… mang đậm bản sắc văn hoá của 3 dân tộc anh em kinh – hoa – khmer.

Về Cà Mau du khách còn nghe kể chuyện Bác Ba Phi, đơn ca tài tử, đi thuyền trên sông nước, thưởng thức những món ăn đặc sản của rừng, của biển…

Giao thông

Tỉnh Cà Mau có Quốc lộ 1, quốc lộ 63, đường cao tốc Bắc – Nam phía Đông và quốc lộ Quản Lộ - Phụng Hiệp nằm cách Thành phố Hồ Chí Minh 380 km và thành phố Cần Thơ 180 km. Từ Thành phố Cà Mau có thể đi lại các tỉnh vùng đồng bằng sông Cửu Long dễ dàng. Các sông lớn như sông Bảy Háp, sông Gành Hào, sông Đốc, sông Trẹm... rất thuận tiện cho giao thông đường thủy đi lại khắp vùng đồng bằng sông Cửu Long và Thành phố Hồ Chí Minh

Cảng Năm Căn là cảng quan trọng trong hệ thống cảng ở đồng bằng sông Cửu Long. Cảng được đầu tư xây dựng ở vị trí vòng cung đường biển của vùng Đông Nam Á. Cảng Năm Căn có nhiều điều kiện thuận lợi trong việc mở rộng giao thương với các nước trong vùng như: Singapore, Indonesia, Malaysia... Hiện nay, năng lực hàng hóa thông qua cảng trên 10.000 tấn/năm.

Cảng hàng không Cà Mau là sân bay vệ tinh, trực thuộc Cụm cảng Hàng không miền Nam. Đây là sân bay hàng không dân dụng cấp 4C có khả năng tiếp nhận các loại máy bay như ATR-72, AN-2, MI-17,Airbus A220, KingAir B200 và các loại máy bay khác có trọng tải cất cánh tương đương.

Tỉnh kết nghĩa
 Tỉnh Ninh Bình, Việt Nam.
 Tỉnh Bạc Liêu, Việt Nam

Ở Ninh Bình có các công trình phục vụ phát triển kinh tế xã hội mang tên các địa danh của tỉnh Cà Mau như: rạp Kim Mau, cống Tân Hưng, cống Biện Nhị, đường Cà Mau, sông Cà Mau, cầu Cà Mau, trạm bơm Rạch Ráng, cầu Chà Là, đê Năm Căn.

Ở Cà Mau có khoảng 100.000 người quê gốc ở Ninh Bình đang sinh sống. Ban Liên lạc đồng hương Ninh Bình tại Cà Mau họp mặt mỗi năm 1 lần. Trường Nội trú Cà Mau - Ninh Bình được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân vì "Đã có thành tích đặc biệt xuất sắc trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước".

Danh nhân
Nguyễn Tấn Dũng: Nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Thủ tướng Chính phủ nước CHXHCN Việt Nam
Nguyễn Thiện Nhân: Nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh
Lê Phước Thọ: Nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Trưởng ban Tổ chức Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
Huỳnh Đảm: Nguyên Chủ tịch Uỷ ban Trung ương Mặt trận tổ quốc Việt Nam
Dương Thanh Bình:Trưởng Ban Dân nguyện Quốc hội Việt Nam
Nhà cách mạng Trần Văn Thời: Bí thư tỉnh ủy Bạc Liêu thời Pháp thuộc
Anh hùng Liệt sĩ Phan Ngọc Hiển: Lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Hòn Khoai
Các anh hùng Liệt sĩ tiêu biểu: Hồ Thị Kỷ, Quách Văn Phẩm, Lý Văn Lâm, Nguyễn Việt Khái, Lương Thế Trân
Nhà thơ Lê Giang
Nhà văn Nguyễn Ngọc Tư
Diễn viên hài kịch Lê Vũ Cầu

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

https://ipec.camau.gov.vn/wps/portal/gioi-thieu/tochucbomay/ubndtinh
http://camau.dcs.vn/
https://camau.gov.vn/wps/portal

Từ gốc Khmer
Vịnh Thái Lan
Tỉnh ven biển Việt Nam


title: Theodore von Kármán

text:
Theodore von Kármán là nhà khoa học chuyên ngành khí động lực.

Từ hồi nhỏ, von Kármán đã sớm bộc lộ trí thông minh. Khi lên 6 tuổi, cậu bé Kármán có thể tính nhẩm những phép nhân phức tạp nhanh hơn cả người anh trai mình làm tính trên giấy.

Năm 22 tuổi, ông tốt nghiệp tại trường Đại học hoàng gia Joseph (Hungary), chuyên ngành kĩ thuật cơ khí với tấm bằng loại ưu. Sau khi thực hiện nghĩa vụ quân sự, ông tiếp tục nghiên cứu dưới sự hướng dẫn của giáo sư Ludwig Prandtl.

Sau khi nhận bằng tiến sĩ, von Kármán dành bốn năm nghiên cứu cùng Prandtl về thuyết lớp biên và nguyên lý cánh máy bay. Năm 1913, von Kármán sang Đức làm giáo sư tại trường Đại học Aachen, và sau đó là giám đốc của Viện Khí động lực Aachen.

Năm 1930, ông sang Hoa Kỳ làm giám đốc Phòng thí nghiệm Khí động lực Guggenheim (GALCIT) tại Caltech, đưa GALCIT trở thành cơ quan nghiên cứu hàng đầu về tên lửa của Hoa Kỳ.

Năm 1932, von Kármán đã đưa ra dạng giản hoá quan trọng mô tả dòng khí chuyển động nhanh hơn tốc độ âm thanh (siêu thanh). Dạng phương trình này (Kármán-Moore) còn được ứng dụng cho đến ngày nay.

Trong Chiến tranh thế giới thứ II, Đại tướng Arnold của Hoa Kỳ đã chọn Von Kármán là cố vấn khoa học cho Không lực Hoa Kỳ.

Von Kármán qua đời năm 1963 tại Aachen, Đức. Ông được chôn cất tại Pasadena, California (cùng thành phố với JPL).

Vinh danh
Ông được truy tặng Huân chương Quốc gia về Khoa học đầu tiên ở Hoa Kỳ (1963). Chính tổng thống Hoa Kỳ thời bấy giờ - John F. Kennedy đã đọc lời chia buồn tại tang lễ của ông. Tên của von Kármán được khắc vào Sảnh danh vọng của Hàng không Quốc gia Hoa Kỳ (National Aviation).

Một viện thủy khí động lực ở Bỉ mang tên ông (von Kármán Institute for Fluid Dynamics - VKI).

Chú thích

Nhà khoa học gốc Hungary
Khí động lực học
Nhà vật lý Hungary
Quý tộc Áo
Sinh năm 1881
Mất năm 1963
Giáo sư Viện Công nghệ California
Người Budapest
Người được ghi danh tại Đại sảnh Danh vọng Nhà phát minh Quốc gia
Cựu sinh viên Đại học Göttingen


title: Ymir (thần thoại)

text:
Ymir, còn được gọi là Aurgelmir giữa những người khổng lồ, là người đầu tiên của chủng tộc khổng lồ băng và là một nhân vật quan trọng trong thần thoại Bắc Âu. Nhưng sau này, ông đã chết sớm dưới tay các con trai của Borr. Ông có một con trai, một con gái được sinh ra từ hai cánh tay mình (sau này thành đôi vợ chồng Bergelmir - tổ tiên của người khổng lồ) và con út Thrudgelmir được sinh ra từ đôi chân (Þrúðgelmir người khổng lồ sáu đầu, sau  chết đuối trong máu của cha mình khi ông chết).

Tham khảo

Thần thoại Bắc Âu


title: Fleutiauxellus niponicus

text:
Fleutiauxellus niponicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Kishii miêu tả khoa học năm 1957.

Chú thích

Tham khảo

Fleutiauxellus


title: Lễ hội Mah Grợ

text:
Lễ hội Mah Grợ là một lễ hội của người Khơ Mú, một lễ hội khá cổ xưa, mộc mạc bản chất của tộc người làm nghề nương rẩy lâu đời. Có ý nghĩa tổng kết mùa vụ năm qua và bắt đầu một vụ mùa mới, đây là sản phẩm văn hóa tinh thần, tâm linh có nguồn gốc. Điệu múa Vêlr Guông, giữ vai trò chính trong phần sinh hoạt, giao lưu của cộng đồng.

Hình thành
Tháng giêng, tháng hai đến tháng ba, tháng tư âm lịch là phát rẫy, đốt nương gieo trồng hạt xuống đất. Họ làm lễ Palr Hmal Phlưa - Lễ xin lửa với hồn bếp.

Tháng ba, tháng tư thời tiết thất thường, có năm hạn làm cây lúa khó mọc. Trẻ em làm trò cầu mưa, trai gái mặc áo mưa đứng giữa rời không mưa. Múa Sạp, Múa mắc ba chân. Đi đến từng nhà đi đến từng nhà, đến nhà nào, nhà ấy lấy chậu nước dội vào đám trẻ "mưa đấy, mưa rồi đấy".

Tháng tám, tháng chín âm lịch, cây lúa đã trổ bông. Bà con chủ nương trong vai "Mẹ lúa" (Ma ngọ) lên nương cắt những bông xanh làm cốm, bông vàng đem về luộc chín, khơi khô mới giã, làm gạo luộc thóc non, cốm và gạo non (thóc luộc) dành để làm lễ Mah Quai: (Mah = làm ăn, Quai = khoai) ý nghĩa là dâng cơm, lúa non cho tổ tiên, ma nhà. Lễ này nhà nào năm nào cũng phải làm, nhưng trong bản không tổ chức ăn cùng ngày, các gia đình còn tránh ngày kiêng lửa.

Lễ hội Mah Grợ trong bản những gia đình kinh tế khấm khá sẽ thay nhau làm và chỉ có làm lễ mah grợ với múa Velr guông.

Phần lễ
Nghi thức phần lễ là có một mâm cúng tổ tiên, có ba con gà.

Con thứ nhất cắt tiết, cắt mỏ, tiết ở mỏ gà bôi vào đầu gối của những người trong nhà, nói khấn: "Do bò trèo đèo núi làm nương, đầu gối yếu mềm, nay sửa lại cho mạnh, cho cứng".

Con thứ hai, cắt tiết, quệt tiết gà vào bồ thóc, rổ khoai, nói khấn: "Thóc năm nay tốt sang năm khoai thóc tốt hơn".

Con thứ ba cắt tiết, đem xuống dưới gầm sàn bôi vào đầu con trâu, con trâu được phủ miếng vải khuýt, vải trắng trên lưng và hai sừng buộc hoa rừng vào cặp sừng. Ông chủ nói khấn: "Trâu ơi, trâu phải khỏe, đẻ nhiều con, tinh phải cứng, hổ phải sợ, sang năm trâu giúp ta làm nên cửa nhà, giàu có".

Phần hội
Bữa cơm của chủ nhà ăn xong, mẹ lúa và những người trong gia đình đem rổ khoai, bí đỏ đã đồ chín nhừ ra giữa nhà để bắt đầu cuộc bôi khoai, bí chín vào áo mọi người. Ai bốc được thứ gì ăn một miếng còn lại bôi vào áo ông bà chủ nhà rồi khách, ai được bôi nhiều người đó sẽ gặp nhiều may mắn. Sau cuộc bôi bí là cuộc uống rượu cần chum to, lần lượt các cụ ông, đến lượt các cụ bà rồi đến khách quý, uống rượu cần hết lượt mới bước vào cuộc vui nhảy múa.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Lễ hội Mah Grợ và điệu múa Vêlr Guông của dân tộc Khơ Mú

Lễ hội của người Khơ Mú


title: Fusinus pauciliratus

text:
Fusinus pauciliratus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Fasciolariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Fusinus


title: Coelioxys rufocincta

text:
Coelioxys rufocincta là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1931.

Chú thích

Tham khảo

R
Động vật được mô tả năm 1931


title: Phanom (huyện)

text:
Phanom () là một huyện (amphoe) ở tây nam của tỉnh Surat Thani, miền nam Thái Lan.

Địa lý
Huyện nằm trong khu vực đồi của dãy núi Phuket, với 60% diện tích là đồi núi. Phía tây bắc là Vườn quốc gia Khao Sok, tây nam là Vườn quốc gia Khlong Phanom. Huyện này là nơi kết thúc phía đông của đèo qua núi nối Takua Pa với Surat Thani.

Các huyện giáp ranh là: (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ) Ban Ta Khun, Khiri Rat Nikhom, Khian Sa và Phrasaeng của Surat Thani, Plai Phraya của tỉnh Krabi, Thap Put, Mueang Phang Nga, Kapong, Takua Pa và Khura Buri của tỉnh Phang Nga.

Lịch sử

Huyện được thành lập năm 1890, lúc đó tên là Khlong Cha Un (คลองชะอุ่น). Sau này đã được đổi tên thành Phak Phanom (ปากพนม), do trụ sở huyện đã được dời đến Phak Phanom, và tên được rút ngắn thành Phanom. Năm 1910, huyện bị hạ cấp thành một tiểu huyện (king amphoe) trực thuộc Khirirat Nikhom. Ngày 14 tháng 11 năm 1971, tiểu huyện này được nâng thành huyện.

Hành chính
Huyện này được chia thành 6 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia ra thành 56 làng (muban). Phanom là thị trấn (thesaban tambon) và nằm trên tambon Phang Kan và một phần của tambon Phanom. Mỗi một trong số 6 tambon được quản lý bởi một Tổ chức hành chính tambon.

Tham khảo

Liên kết ngoài
amphoe.com

Phanom


title: Thorius aureus

text:
Thorius aureus là một loài kỳ giông trong họ Plethodontidae.
Nó là loài đặc hữu của México.

Môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.
Nó bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Parra Olea, G. & Wake, D. 2004. Thorius aureus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Tham khảo

Thorius
Động vật lưỡng cư México
Động vật được mô tả năm 1994
Động vật đặc hữu México


title: Trittau

text:
Trittau là một đô thị ở Schleswig-Holstein, Đức, cự ly 30 km về phía đông của Hamburg. Đây là trung tâm hành chính và kinh tế của Amt Trittau, thuộc huyện Stormarn. Đô thị này gồm các làng Grönwohld, Lütjensee, Großensee, Rausdorf và Grande.
Trittau nằm gần rừng Hahnheidet. Các sông gần đó là sông Aue và sông Bille.

Tham khảo

Xã và đô thị ở huyện Stormarn


title: Craterocephalus lacustris

text:
The Kutubu hardyhead (Craterocephalus lacustris) là một loài cá thuộc họ Atherinidae. Nó là loài đặc hữu của Lake Kutubu in the Kikori River system, Papua New Guinea.

Nguồn

Craterocephalus
Động vật được mô tả năm 1940


title: Tu Mơ Rông

text:
Tu Mơ Rông (còn viết là Toumorong, Tou Morong, Tu Mrong) là một huyện thuộc tỉnh Kon Tum, Việt Nam.

Địa lý

Vị trí địa lý
Huyện Tu Mơ Rông nằm ở phía đông bắc tỉnh Kon Tum, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp huyện Kon Plông
Phía tây giáp huyện Ngọc Hồi
Phía nam giáp huyện Đăk Tô và huyện Đăk Hà
Phía bắc giáp huyện Đăk Glei và huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam.

Huyện Tu Mơ Rông có diện tích 857,2 km², dân số năm 2019 là 27.411 người, mật độ dân số đạt 32 người/km². Dân cư bản địa là người Xơ Đăng nhóm Hà Lăng.

Địa hình
Địa danh Tu Mơ Rông (Tu Mrong) với tọa độ 107°58' kinh đông, 14°52' vĩ bắc có dữ liệu địa lý được ghi trên nhiều website.

Huyện có địa hình phức tạp, bị chia cắt nhiều bởi các sông suối, hợp thủy và núi cao. Địa hình thấp dần từ Bắc xuống Nam và từ Đông sang Tây. Huyện có nhiều bậc thềm địa hình, tạo nên nhiều kiểu địa hình đa dạng: gò đồi, vùng trũng và núi cao xen kẽ nhau khá phức tạp. Trong đó mỗi bậc là địa hình đồi núi bao quanh tạo thành những thung lũng hẹp. Nhìn chung địa hình toàn huyện có ba dạng địa hình chính:
 Địa hình núi trung bình: Phân bổ ở sườn núi phía Nam dãy núi Ngọc Linh; núi Ngọc Tu Măng, Ngọc Puôk, Ngọc Păng. Độ cao trung bình so với mặt nước biển 1.000-2.333 m; gồm các dãy núi phía Bắc và Đông Bắc huyện, thuộc địa bàn các xã Đăk Na, Ngọc Lây, Tê Xăng, Măng Ri, Ngọc Yêu. Độ dốc khu vực này trên 250; có nhiều thung lũng hẹp và sâu.
 Địa hình núi thấp: Có độ cao trung bình 800-1.000 m, phân bổ ở phía Bắc và Đông của huyện, có nhiều thung lũng hẹp và sâu.
 Địa hình thấp được bồi tụ: Có độ cao trung bình dưới 800 m; phân bổ ở khu vực phía Nam và Tây Nam huyện.

Khí hậu
Khí hậu huyện Tu Mơ Rông là khí hậu Tây Trường Sơn; khu vực phía Đông Bắc gián tiếp ảnh hưởng của khí hậu Đông Trường Sơn. Chia làm 2 tiểu vùng khí hậu:
 Tiểu vùng 1: Là khu vực trung tâm và phía Tây của huyện, bao gồm các xã Đăk Hà, Đăk Tờ Kan, Đăk Rơ Ông, Đăk Sao, Tu Mơ Rông. Tổng nhiệt độ năm từ 7.000-7.500°C; nhiệt độ trung bình tháng lạnh nhất (tháng 12, 1) đạt dưới 18°C; nhiệt độ trung bình tháng cao nhất (tháng 4) khoảng 23°C. Lượng mưa hàng năm tương đối cao, phổ biến từ 2.200-2.400 mm; mùa mưa bắt đầu từ tháng 5 và kết thúc vào đầu tháng 11. Phù hợp với cây có nguồn gốc á nhiệt đới.
 Tiểu vùng 2: Thuộc khu vực Đông Bắc huyện bao gồm các xã Đăk Na, Măng Ri, Tê Xăng, Ngọc Lây, Ngọc Yêu,.... Tổng nhiệt độ năm từ 6.500-7.000°C. Nhiệt độ trung bình tháng lạnh nhất (tháng 12, 1) xuống dưới 18°C; nhiệt độ trung bình tháng cao nhất (tháng 4) khoảng 23°C. Lượng mưa hàng năm tương đối cao phổ biến từ 2.200-2.400 mm; mùa mưa bắt đầu từ tháng 5 và kết thúc vào đầu tháng 11; Tháng có lượng mưa và số ngày mưa cao là tháng 8,9,10,11.

Chế độ nhiệt tại huyện là chế độ nhiệt đới gió mùa cao nguyên; nền nhiệt tương đối thấp, nhưng có sự phân hóa rõ rệt giữa các vùng theo độ cao. Nhiệt độ tại khu vực phía Tây Nam cao hơn khu vực Đông Bắc, chênh lệch phổ biến từ 1-2°C. Nhiệt độ không khí đạt thấp nhất vào tháng 1 và tháng 12, đạt cao nhất vào tháng 4,5. Các tháng 1,2,11,12 có nhiệt độ trung bình dưới 19°C (lạnh); các tháng còn lại nhiệt độ trung bình từ 20-23°C.

Chế độ mưa tại khu vực huyện phụ thuộc vào chế độ gió mùa và địa hình. Mùa mưa bắt đầu từ tháng 5 và cho đến hết tháng 10 là do tác động của gió mùa Tây Nam mang lại. Từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau do tác động trực tiếp của gió mùa Đông Bắc bị chặn bởi dãy Trường sơn là mùa khô. Lượng mưa tại khu vực Đông Bắc huyện đạt trên 2.400 mm; tại khu vực còn lại của huyện lượng mưa phổ biến 2.000-2.400 mm.

Độ ẩm không khí: Khu vực Đông Bắc có độ ẩm lớn hơn khu vực phía Tây Nam huyện; độ ẩm đạt thấp nhất xảy ra vào tháng 3 phổ biến từ 74-75%; cao nhất xảy ra vào các tháng 7,8,9 phổ biến là 91-92%.

Đất đai
Căn cứ vào một số kết quả điều tra nghiên cứu về phân loại lập bản đồ đất tỉnh Kon Tum theo phân loại định lượng FAO- UNESCO, đặc điểm thổ nhưỡng huyện Tu Mơ Rông có 4 nhóm đất chính và bảy loại đất, cụ thể như sau:
 Nhóm đất phù sa suối (Py): Có diện tích 1.182 ha, chiếm 1,4% tổng diện tích toàn huyện, nhóm đất này được hình thành do sản phẩm bồi tụ của sông suối lớn như lưu vực sông Đăk Tờ Kan; nhóm đất này phân bổ ở xã Đăk Hà, Đăk Rơ Ông, Đăk Tờ Kan và Đăk Sao.
 Nhóm đất xám (X); Có diện tích 79.255 ha, chiếm 92,8% tổng diện đất toàn huyện, phân bố ở tất cả các xã, gồm ba loại đất:
 Đất xám, đỏ vàng: Diện tích có 1.419 ha, chiếm 1,7% diện tích đất toàn huyện. Đất phân bổ ở tất cảc các xã trên toàn huyện trên đá biến chất (1.200 ha) và macma axit (219 ha). Hầu hết diện tích đất có độ dốc 15-250 có 1.227 ha, diện tích đất dốc <150 có 192 ha. Ở độ dốc thấp <150 có thể sử dụng trồng các loại hoa màu, cây ăn quả, cây công nghiệp; diện tích có độ dốc >150 thuận lợi cho việc khoanh nuôi bảo vệ hoặc trồng mới rừng.
 Đất xám giàu mùn, tích nhôm: Diện tích 70.044 ha, chiếm 82% tổng diện tích toàn huyện, được hình thành trên đá biến chất; toàn bộ diện tích đất có tầng dày đất mịn trên 100 cm, nhưng phân bổ ở độ dốc >250, đất này thuận lợi để sử dụng cho mục đích lâm nghiệp.
 Đất xám, sỏi sạn nâu, đỏ vàng: Diện tích 7.792 ha, chiếm 9,1% diện tích đất toàn huyện. Đất phân bố ở tất cả các xã trong huyện, trong đó tập trung chủ yếu ở xã Đăk Tờ Kan, Đăk Rơ Ông (4.048 ha), xã Đăk Hà (1.965 ha), xã Tu Mơ Rông (1.435 ha), xã Ngọc Yêu (344 ha). Toàn bộ diện tích đất có tầng dày trên 50 cm, trong đó phân bổ chủ yếu ở độ dốc >250 (7.671 ha), diện tích đất ~150 chỉ có 121 ha. Đất có độ dốc <150 có thể sử dụng trồng hoa màu, cây ăn quả, chè. Đất có độ dốc trên 150 nên khoanh nuôi hoặc trồng rừng.
 Nhóm đất đỏ (Fd): Diện tích đất đỏ có 1.589 ha, phát triển trên đá bazan, gồm hai loại đất:
 Đất đỏ chua, tầng mặt giàu mùn: Đất được hình thành trên đá bazan, phân bổ ở xã Ngọc Yêu. Toàn bộ diện tích đất có tầng dày dày trên 100 cm, độ dốc >250, ít có khả năng sử dụng cho nông nghiệp.
 Đất đỏ chua, tầng mặt giàu mùn: Đất được hình thành trên đá bazan có diện tích 84 ha, chiếm 0,1% diện tích đất toàn huyện, phân bổ ở xã Ngọc Yêu. Toàn bộ diện tích đất có tầng dày trên 100 cm, độ dốc <80. Hướng sử dụng là trồng các loại cây hoa màu, cây ăn quả, cây công nghiệp lâu năm.
 Nhóm đất mùn axit trên núi cao: Diện tích có 3.361 ha, chiếm 3,9% diện tích đất toàn huyện, phân bổ ở các xã Đăk Na (1.010 ha), Đăk Sao (50 ha), Măng Ri (1.464 ha), Ngọc Lây (837 ha). Toàn bộ diện tích đất phân bố ở độ dốc >250, tầng dày > 100 cm; loại đất này sử dụng cho mục đích lâm nghiệp và phát triển cây dược liệu:
 Diện tích đất theo độ dốc tầng dày: Toàn huyện có 8.676 ha đất phân bố ở độ dốc <150, chiếm 10,2% tổng diện tích đất toàn huyện, trong đó đất có tầng dày đất mịn >70 cm là 8.267 ha, có khả năng sử dụng cho phát triển nông nghiệp, chủ yếu là đất xám (6.383 ha) và đất phù sa (1.033 ha).
 Diện tích đất có độ dốc >150 cần sử dụng cho mục đích lâm nghiệp như trồng rừng, khoanh nuôi bảo vệ rừng hoặc sử dụng nông lâm kết hợp; trồng bời lời, ca ri, quế....

Nguồn nước
 Nguồn nước mặt: Trên địa bàn huyện không có sông lớn mà chỉ có suối nhỏ và hệ thống suối đầu nguồn của các sông sau:
 Lưu vực sông Đăk PSi: nằm trong địa bàn huyện có diện tích lớn nhất tập trung ở phía Đông-Nam huyện; gồm các hệ thống suối như: Suối nước Chim, suối Đăk PSi, suối Đăk Lây, suối Đăk Ter, suối Đăk Xe,....
 Lưu vực sông Đăk Tờ Kan: thuộc địa bàn huyện chủ yếu ở phía Tây-Nam của huyện (xã Đăk Tờ Kan, Đăk Rơ Ông).
 Lưu vực sông Pô Kô: Các suối thuộc lưu vực sông Pô Kô phân bố chủ yếu ở phía Tây-Bắc huyện (xã Đăk Na, Đăk Sao).
 Nguồn nước ngầm: Nguồn nước ngầm trên địa bàn huyện tuy khá phong phú nhưng việc khai thác gặp nhiều khó khăn do địa hình chia cắt, không bằng phẳng nên mặt nước ngầm ở mỗi vùng có khác nhau. Nước ngầm có chất lượng tốt, hiện nay khai thác chủ yếu cho sinh hoạt (khoan giếng, đào giếng).

Tiềm năng
Do đặc thù là huyện có độ cao so với mực nước biển trên 1.000 m nên phù hợp cho việc phát triển cây chè tuyết, cà phê catimo, dong riềng..., mặt khác với đặc thù là huyện có diện tích đất lâm nghiệp lớn (88,97% so tổng diện tích tự nhiên) đây là điều kiện thuận lợi trong việc phát triển nguồn nguyên liệu giấy và phát triển một số cây dược liệu như Sâm Ngọc Linh (một giống sâm quý ở núi Ngọc Linh), sơn tra, ngũ vị tử, hồng đẳng sâm... là nguồn nguyên liệu chính để phát triển tiểu thủ công nghiệp, công nghiệp chế biến nông lâm sản và dược liệu.

Tiềm năng lớn về du lịch được xác định là cảnh quan thiên nhiên (khu du lịch sinh thái Ngọc Linh), di tích lịch sử (Khu căn cứ cách mạng của Tỉnh ủy KonTum, huyện ủy H80); các di sản văn hóa truyền thống vật thể và phi vật thể lâu đời của dân tộc bản địa (tộc người Xê Đăng).

Hành chính
Huyện Tu Mơ Rông có 11 đơn vị hành chính cấp xã, bao gồm 11 xã: Đăk Hà (huyện lỵ), Đăk Na, Đăk Rơ Ông, Đăk Sao, Đăk Tờ Kan, Măng Ri, Ngọc Lây, Ngọc Yêu, Tê Xăng, Tu Mơ Rông và Văn Xuôi.

Lịch sử
Trước đây dưới thời Việt Nam Cộng hòa, đã từng có quận Tu Mrong (còn viết là Tou Mrong hay Tou Morong). Quận này được thành lập theo Nghị định số 367-BNV/HC/NĐ ngày 8 tháng 7 năm 1958 trên cơ sở tách ra từ quận Đăk Tô (khi đó thường viết là Đak Tô hay Dak To) bao gồm 4 tổng, 13 xã.

Huyện Tu Mơ Rông được thành lập vào ngày 9 tháng 6 năm 2005 theo Nghị định số 76/2005/NĐ-CP của Chính phủ. Tổng diện tích tự nhiên của huyện là 85.718,4 ha, dân số khoảng 25,5 nghìn người bao gồm 11 xã với 93 thôn, làng (chính thức có 91 thôn).

Giao thông
Huyện có 02 tuyến đường giao thông chính:
Trục tỉnh lộ 672: từ huyện Đăk Tô (Kon Tum) qua đèo Măng Rơi, qua các xã Đăk Hà, Tu Mơ Rông, từ đấy chia thành 03 tuyến giao thông: Đường Nam Quảng Nam qua xã Ngọk Lây tiếp giáp với huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam về đến thành phố Tam Kỳ, điểm cuối là xã Tam Thanh. Đường Ngok Hoàng-Măng Bút-Tu Mơ Rông-Mường Hoong-Ngok Linh bắt đầu từ Ngọc Hoàng-Măng Bút, huyện Kon Plông (Kon Tum) đi qua xã Ngọk Yêu, xã Tu Mơ Rông, xã Tê Xăng, xã Măng Ri đến Mường Hoong - Ngọk Linh, huyện Đắk Glei (Kon Tum) và ra đường Hồ Chí Minh.
Trục tỉnh lộ 678: từ xã Đăk Trăm, huyện ĐăkTô đi qua xã Đăk Tờ Kan, xã Đăk Rơ Ông vượt đèo Văn Loan qua xã Đăk Sao, xã Đăk Na, dự kiến đường tránh lũ sẽ bắt đầu từ xã Đăk Na đi xã Đăk Kroong, huyện Đăk Glei (KonTum).

Chú thích

Tham khảo

 Trang chủ huyện Tu Mơ Rông


title: Lussac, Charente

text:
Lussac là một xã thuộc tỉnh Charente trong vùng Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp. Xã này có độ cao trung bình 155 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Charente


title: Esternay

text:
Esternay là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 158 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Marne


title: Sorbon

text:
Sorbon là một xã ở tỉnh Ardennes, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc nước Pháp.

Tham khảo

Xã của Ardennes


title: Gonomyia curvispina

text:
Gonomyia curvispina là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gonomyia
Limoniidae ở vùng Palearctic


title: Amietia angolensis

text:
Amietia angolensis (tên tiếng Anh: Common River Frog) là một loài ếch trong họ Pyxicephalidae. Trước đây nó được xếp vào họ Ranidae.
Nó được tìm thấy ở Angola, Botswana, Burundi, Cộng hòa Dân chủ Congo, Eritrea, Ethiopia, Kenya, Lesotho, Malawi, Mozambique, Rwanda, Nam Phi, Swaziland, Tanzania, Uganda, Zambia, Zimbabwe, và có thể cả Namibia.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, xavan khô, xavan ẩm, vùng đất ẩm có cây bụi nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đồng cỏ khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất thấp, đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng ngập nước hoặc lụt theo mùa, đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao, sông, đầm nước, hồ nước ngọt, đầm nước ngọt, đất canh tác, vùng đồng cỏ, vườn nông thôn, các vùng đô thị, các khu rừng trước đây bị suy thoái nặng nề, ao, và kênh đào và mương rãnh. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Hình ảnh

Tham khảo

 John Poynton, Alan Channing, Kim Howell, Malcolm Largen, Robert Drewes, Stefan Lötters 2008. Amietia angolensis. 2010 IUCN Red List of Threatened Species. Version 2010.4. Truy cập 16 tháng 12 năm 2010.
 Poynton, J.C., Channing, A., Howell, K., Largen, M., Drewes, R. & Lötters, S. 2004. Afrana angolensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

Động vật lưỡng cư châu Phi
Amietia
Động vật lưỡng cư Angola
Động vật lưỡng cư Ethiopia
Động vật lưỡng cư Nam Phi
Động vật được mô tả năm 1866


title: Ctenicera idahoensis

text:
Ctenicera idahoensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Knull miêu tả khoa học năm 1958.

Chú thích

Tham khảo

Ctenicera


title: Symplecta mckinleyana

text:
Symplecta mckinleyana là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Symplecta
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Hóa thân

text:
Hóa thân có thể là một trong những nghĩa sau:
Khái niệm Hóa thân trong Phật giáo.
Tiểu thuyết Hóa thân (Die Verwandlung) của Franz Kafka.


title: Gonomyia ornatipes

text:
Gonomyia ornatipes là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở Afrotropisch và miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gonomyia
Limoniidae miền nhiệt đới châu Phi
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Mogurnda furva

text:
The black mogurnda (Mogurnda furva) là một loài cá thuộc họ Cá bống đen. Nó là loài đặc hữu của Papua New Guinea. Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước ngọt.

Chú thích

Tham khảo

Mogurnda


title: Gonnostramatza

text:
Gonnostramatza là một đô thị ở tỉnh Oristano trong vùng Sardinia, có khoảng cách khoảng 60 km về phía tây bắc của Cagliari và cách khoảng 30 km southvề phía đông của Oristano. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 968 người và diện tích là 17,5 km².

Gonnostramatza giáp các đô thị: Collinas, Gonnoscodina, Masullas, Mogoro, Siddi.

Quá trình thay đổi dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.comune.gonnostramatza.or.it

Đô thị tỉnh Oristano


title: Conopini

text:
Conopini là một tông ruồi trong họ Conopidae.

Các chi và phân chi

Chi Conops Linnaeus, 1761
Phân chi Asiconops Chen, 1939
Phân chi Conops Linnaeus, 1761
Phân chi Diconops Camras, 1957
Phân chi Sphenoconops Camras, 1955
Chi Leopoldius Rondani, 1843
Chi Physocephala Schiner, 1861
Chi Physoconops Szilady, 1926
Phân chi Aconops Kröber, 1917
Phân chi Gyroconops Camras, 1955
Phân chi Pachyconops Camras 1955

Chú thích

Tham khảo

Conopidae
Động vật ký sinh


title: Pheraeus

text:
Pheraeus là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu.

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Liên kết ngoài

Moncini


title: Harmonville

text:
Harmonville là một xã, nằm ở tỉnh Vosges trong vùng Grand Est của Pháp. Xã này có diện tích 15,13 kilômét vuông, dân số năm 1999 là 185 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 313 m trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Harmonville trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Xã của Vosges


title: Meursault

text:
Meursault là một xã trong tỉnh Côte-d'Or, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté của nước Pháp, có dân số là 1.598 người (thời điểm 1999). Meursault nằm khoảng 7 km về phía nam của Beaune và giáp ranh về phía nam với Puligny-Montrachet và Blagny. Rượu vang trắng của Meursault là một trong những loại rượu vang trắng ngon. Giá một chai thường không dưới 15 Euro, thông thường trong khoảng 25 đến 35 Euro một chai (thời điểm 2005).

Nhân khẩu học

Tham khảo

Xã của Côte-d'Or


title: Aliger

text:
Aliger là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ ốc nhảy Strombidae.

Aliger trước đây là đồng nghĩa của Lobatus Swainson, 1837.

Các loài
Các loài thuộc chi Aliger bao gồm:
†Aliger dominator (Pilsbry & Johnson, 1917)
†Aliger galliformis (Pilsbry & Johnson, 1917)
 Aliger gallus (Linnaeus, 1758):
 Aliger gigas (Linnaeus, 1758)

 Đồng nghĩa
 Aliger costatus (Gmelin, 1791): syn. Lobatus costatus (Gmelin, 1791)

Chú thích

Tham khảo
 Collection of Poems by Margarita Aliger (English Translations)
 Thiele, J. (1929-1935). Handbuch der systematischen Weichtierkunde. Jena, Gustav Fischer, 1154 pp. Vol. 1 part 1: 1-376 [between 4 September and 21 October 1929]; Vol. 1 part 2: 377-778 [before 31 October 1931]; Vol. 2 part 3: 779-1022 [before 19 January 1934]; Vol. 2 part 4: i-iv, 1023–1154, i-vi for volume 1 [before 27 March 1935]. Dates from Bieler, R. & Boss, K. J. (1989), Nemouria, 34.
 Liverani V. (2014) The superfamily Stromboidea. Addenda and corrigenda. In: G.T. Poppe, K. Groh & C. Renker (eds), A conchological iconography. pp. 1-54, pls 131–164. Harxheim: Conchbooks.
 Maxwell S.J., Dekkers A.M., Rymer T.L. & Congdon B.C. (2020). Towards resolving the American and West African Strombidae (Mollusca: Gastropoda: Neostromboidae) using integrated taxonomy. The Festivus. 52(1): 3-38.

Họ Ốc nhảy


title: Phân cấp hành chính Colombia

text:
Cộng hòa Colombia có ba cấp hành chính địa phương.

Cấp thứ nhất
File:Departments of colombia.svg
Cấp hành chính địa phương thứ nhất của Colombia bao gồm 33 đơn vị trong đó có 32 tỉnh (tiếng Tây Ban Nha: Departamento) và một quận thủ đô (Distrito Capital). Mỗi một tỉnh có tỉnh trưởng (gobernador) và Hội đồng tỉnh nhiệm kỳ bốn năm do dân bầu. Tỉnh trưởng không được làm hai nhiệm kỳ liên tục trở lên. Tỉnh có một số quyền tự chủ nhất định được quy định bởi hiến pháp.

Sau đây là danh sách 33 đơn vị hành chính địa phương cấp một của Colombia.

Cấp thứ hai
Trừ thành phố thủ đô Bogota, các tỉnh đều được chia thành các thành phố, thị xã trực thuộc tỉnh và các huyện. Cấp này được gọi chung là municipio. Hiện Colombia có 1118 municipio, trong đó có 43 thành phố, thị xã.

Đứng đầu mỗi municipio là một Alcalde do dân bầu.

Xem thêm: Danh sách các đơn vị hành chính địa phương cấp 2 của Colombia

Xã
Các huyện lại được chia thành các xã (corregimiento). Đứng đầu xã là một corregidor.

Các thành phố, thị xã không chia thành xã.

Tham khảo


title: Arna bipunctapex

text:
Arna bipunctapex là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Loài này có ở Ấn Độ tới Đông Dương và ở Đài Loan và Sundaland.

Ấu trùng ăn các loài cây Sepium, Terminalia, Shorea và Caerya.

Chú thích

Tham khảo
Moths of Borneo

B
B
B
Động vật được mô tả năm 1891


title: Ta'if

text:
Ta'if (; ()) là một thành phố thuộc vùng Mecca của Ả Rập Xê Út. Thành phố nằm trên độ cao 1.879 m, trên sườn của dãy núi Sarawat. Dân số thành phố là khoảng 1,2 triệu người và được ví như thủ đô mùa hè. Thành phố là trung tâm của một vùng nông nghiệp nổi tiếng với nho, lựu, sung, hoa hồng và mật ong.

Cư dân tại Ta'if phần lớn là tín đồ Hồi giáo Sunni thuộc phái Hanbali và Maliki. Ngoài ra, thành phố còn có một lượng đáng kể ngoại kiều, chủ yếu đến từ châu Á, Thổ Nhĩ Kỳ và các quốc gia Ả Rập khác.

Trong thế kỷ VI, thành phố Tā'if nằm dưới quyền chi phối của bộ lạc Banu Thaqif, họ vẫn sống trong và quanh thành phố cho đến nay. Có đề xuất rằng các bộ lạc Do Thái định cư gần Taif sau khi phải di dời vì người Cơ Đốc giáo Ethiopia.

Thị trấn nằm cách khoảng 100 km về phía đông nam của Mecca. Thành phố có tường bao bọc từng là một trung tâm tôn giáo do có tượng của nữ thần Allāt, bà về sau gọi là "quý bà Tā'if."

Trong Năm Con voi 570, thành phố có liên quan đến nhiều sự kiện.

Cả Ta'if và Mecca đều là nơi người hành hương lui đến, Ta'if có bối cảnh dễ chịu hơn Mecca và người Ta'if có quan hề mậu dịch mật thiết với người Mecca. Người dân Ta'if canh tác nông nghiệp và trồng cây ăn quả bên cạnh hoạt động mậu dịch.

Khí hậu
Ta'if có khí hậu sa mạc nóng (phân loại khí hậu Köppen BWh), với mùa hè nóng bức và mùa đông ôn hòa.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố của Ả Rập Xê Út
Khu dân cư ở vùng Makkah


title: Vennes

text:
Vennes là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Doubs


title: Tipula vaillantiana

text:
Tipula vaillantiana là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Indomalaya.

Chú thích

Tham khảo

Chi Ruồi hạc


title: 22912 Noraxu

text:
22912 Noraxu (1999 TF31) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 4 tháng 10 năm 1999 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 22912 Noraxu

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1999


title: Louvroil

text:
Louvroil  là một xã ở tỉnh Nord ở miền bắc nước Pháp. Xã này có diện tích 5,9 km², dân số năm 1999 là 7251 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 133 mét trên mực nước biển.

Cự ly khoảng  về phía tây nam Maubeuge.

Xem thêm
Xã của tỉnh Nord

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Nord


title: Higuera

text:
Higuera là một đô thị trong tỉnh Cáceres, cộng đồng tự trị Extremadura Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là ki-lô-mét vuông, dân số năm 2007 là người với mật độ người/km². Đô thị này có cự ly km so với tỉnh lỵ Cáceres.

Tham khảo

Đô thị ở Cáceres


title: Nomada symphyti

text:
Nomada symphyti là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Stoeckhert mô tả khoa học năm 1930.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1930


title: 7496 Miroslavholub

text:
7496 Miroslavholub (1995 WN6) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 27 tháng 11 năm 1995 bởi M. Tichy ở Klet. Nó được đặt theo tên Miroslav Holub, a Czech immunologist, poet và essayist.

Tham khảo

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 7496 Miroslavholub

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1995


title: Aisey-et-Richecourt

text:
Aisey-et-Richecourt là một xã thuộc tỉnh Haute-Saône trong vùng Franche-Comté phía đông nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Haute-Saône

Tham khảo
INSEE

Xã của Haute-Saône


title: Älvdalens (đô thị)

text:
Đô thị Älvdalen (Älvdalens kommun) là một đô thị thuộc hạt Dalarna ở trung bộ Thụy Điển. Thủ phủ là thị trấn Älvdalen.

Hai giáo khu Särna và Idre đã được chuyển từ Thụy Điển sang Na Uy theo hiệp ước Brömsebro ngày 13/8 1645. Năm 1971, ba đô thị Särna, Idre (được tách từ Särna năm 1916) và Älvdalen đã được hợp nhất để lập đô thị như ngày nay.

Các địa phương
 Brunnsberg
 Evertsberg
 Idre
 Klitten
 Rot
 Särna
 Väsa
 Västermyckeläng
 Åsen
 Älvdalen

Tham khảo

Liên kết ngoài
Älvdalen Municipality – Trang mạng chính thức

Đô thị của hạt Dalarna
Đô thị của Thụy Điển
Đô thị hạt Dalarna
Đô thị Thụy Điển


title: Chính trị Nhật Bản

text:
Nền chính trị Nhật Bản được thành lập dựa trên nền tảng của một thể chế quân chủ lập hiến và Cộng hòa đại nghị (hay chính thể quân chủ đại nghị) theo đó Thủ tướng giữ vai trò đứng đầu Chính phủ và chính Đảng đa số. Quyền hành pháp thuộc về chính phủ. Lập pháp độc lập với chính phủ và có quyền bỏ phiếu bất tín nhiệm với chính phủ, trong trường hợp xấu nhất có thể tự đứng ra lập chính phủ mới. Tư pháp giữ vai trò tối quan trọng và đối trọng với chính phủ và hai viện quốc hội (the Diet) gồm thượng viện và hạ viện). Hệ thống chính trị Nhật được thành lập dựa trên hình mẫu cộng hoà đại nghị của Anh quốc và chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ các nước dân luật ở châu Âu, cụ thể là hình mẫu của nghị viện Đức Bundestag. Vào 1896 chính quyền Nhật thành lập bộ luật dân sự Minpo dựa trên mô hình của bộ luật dân sự Pháp. Mặc dù có thay đổi sau Thế chiến II nhưng bộ luật cơ bản còn hiệu lực đến nay.

Thiên hoàng
Hoàng gia và Nhà nước Nhật do Thiên hoàng đứng đầu. Theo Hiến pháp Nhật Bản thì "Thiên hoàng là biểu tượng của quốc gia và cho sự thống nhất của dân tộc". Thiên hoàng sẽ tham gia vào các nghi lễ của quốc gia nhưng không giữ bất kì quyền lực chính trị nào, thậm chí trong các tình huống khẩn cấp của quốc gia. Quyền lực này sẽ do Thủ tướng và các thành viên nghị viện đảm nhận. Hiến pháp đóng vai trò tối cao đối với người Nhật, đặc biệt trong công tác xây dựng luật pháp. Vai trò chính trị của Thiên hoàng hiện vẫn còn nhiều bí ẩn, ví dụ như trong các dịp ngoại giao quan trọng của Nhật, Thiên hoàng sẽ là người đảm nhận các nghi thức quan trọng như là một người đứng đầu quốc gia (chào cờ hay tham gia lễ duyệt binh). Hiện tại Nhật Bản là quốc gia quân chủ duy nhất trên thế giới mà hoàng đế (Emperor) là nguyên thủ quốc gia hay nói cách khác Nhật Bản là Đế chế duy nhất còn lại trên thế giới. Tuy nhiều quốc gia khác vẫn tồn tại chế độ quân chủ nhưng nhà vua chỉ xưng vương: quốc vương, nữ vương (king, queen).

Nhánh hành pháp
Hành pháp có trách nhiệm báo cáo các vấn đề thường niên lên quốc hội. Đứng đầu nội các là Thủ tướng, được chỉ định bởi hoàng đế về hình thức dưới sự giới thiệu của quốc hội. Bắt buộc là công dân Nhật Bản và là thành viên của một trong hai viện quốc hội. Nội các được Thủ tướng và một vài bộ trưởng đứng đầu chỉ định và chịu trách nhiệm trước quốc hội. Thủ tướng phải là thành viên nghị viện được sự tín nhiệm của hạ viện và có quyền bổ nhiệm và cách chức các bộ trưởng và là người đứng đầu Đảng đa số tại hạ viện. Đảng bảo thủ tự do LDP đương quyền từ 1955, ngoại trừ có một thời gian phải tiến hành chia sẻ quyền lực với Đảng đối lập vào 1993; Đảng đối lập lớn nhất hiện tại là Đảng Dân chủ Nhật Bản-JDP.

Nhánh lập pháp
Theo quy định hiến pháp, nghị viện gồm hai viện là cơ quan quyền lực nhất trong ba nhánh lập pháp hành pháp và tư pháp. Nghị viện sẽ giới thiệu cho Nhật hoàng để chỉ định người đứng đầu hành pháp (thủ tướng) và tư pháp (chánh án tối cao).

Nhánh tư pháp
Tư pháp Nhật Bản độc lập với hai nhánh hành pháp và lập pháp. Thẩm phán tối cao sẽ được chỉ định bởi Nhật hoàng theo giới thiệu của quốc hội.
Tư pháp Nhật được định hình từ hệ thống luật tục (customary law), dân luật và thông luật, bao gồm vài cấp bậc toà án trong đó cao nhất là Tối cao pháp viện. Hiến pháp Nhật được công bố 3/11/1946 và có hiệu lực từ 3/5/1947 gồm cả Bản tuyên ngôn nhân quyền giống như của Hoa Kỳ và quyền xét xử lại của Tối cao pháp viện. Nhật không có ban bồi thẩm trong các phiên tòa xét xử, và không có Tòa hành chính (bảo vệ quyền lợi công dân trước cơ quan hành chính nhà nước) và Toà tiểu án.

Công tác làm luật
Dù có sự gia tăng không ngừng về các vấn đề trong nước và quốc tế, công tác làm luật không có gì thay đổi kể từ thời kì sau thế chiến II. Mối quan hệ chồng chéo của Đảng đương quyền với quan chức cao cấp và các nhóm hưởng lợi gây ra khó khăn trong việc xác định ai là người ra các quyết định chính cho công tác làm luật.

Nhân tố quan trọng đối với các cá nhân tham gia công tác làm luật là sự thuần nhất giữa những đóng góp tích cực của họ trong môi trường chính trị và kinh doanh. Những người này thường là nhóm nhỏ xuất sắc nhất tốt nghiệp từ các trường đại học danh tiếng như Đại học tổng hợp Tokyo hay Waseda.

Bằng cách đó họ có thể đem đến cảm giác tin tưởng cho cộng đồng (trong và ngoài tổ chức) cũng như các cuộc hôn nhân giữa những chính trị gia tương lai với gia đình các nhà tài phiệt Zaikai. Nghỉ hưu khi đến 50 tuổi và sau đó giữ các chức vụ cao cấp tại các công ty công và tư cũng là một trong hình thức phổ biến của nhà làm luật ở Nhật. Từ cuối những năm 80 hầu hết Thủ tướng hậu chiến tranh của Nhật đều có một quá khứ trong ngành dân chính.

Thời kì sau chiến tranh
Đảng phái chính trị nhanh chóng được phục hồi gần như ngay khi bắt đầu thời kì bị chiếm đóng. Phe cánh tả như Đảng xã hội Nhật và Đảng Cộng sản Nhật nhanh chóng được thành lập trở lại cùng với sự ra đời của nhiều Đảng bảo thủ khác. Seiyokai và Rikken Minseito cũng nhanh chóng quay lại, tình hình tương tự với Jiyuto và Shimpoto. Cuộc tổng tuyển cử đầu tiên sau chiến tranh vào năm 1948 đã có sự tham gia của nữ giới (được trao quyền vào năm 1947) với kết quả đưa phó chủ tịch Jiyuto Yoshida Shigeru lên làm thủ tướng 1878-1967. Đợt bầu cử 1947 phe chống Yoshida rời bỏ Jiyuto gia nhập Shimpoto và thành lập Minshuto. Nhờ sự chia rẽ trong tầng lớp bảo thủ này, phe cánh tả đã chiếm được đa số ở nghị viện và được thành lập nội các nhưng chỉ tồn tại chưa đến một năm. Sau cùng phe xã hội cánh tả dần suy yếu và một lần nữa, Yoshida trở lại nắm quyền 1948 và tiếp tục cương vị Thủ tướng đến 1954.

Công việc phục chức cho 80, 000 công chức phục vụ trong thời kì chiến tranh đã được chính phủ tiến hành ngay cả trước khi người Nhật nhận lại quyền điều hành đất nước đầy đủ từ lực lượng chiếm đóng, những người này sau đó được xem xét và phần đông quay lại phục vụ ở các vị trí trước đây. Tranh cãi nổ ra về mức giới hạn chi tiêu quân đội và quyền lực của Nhật hoàng gián tiếp gây nên thất bại của cuộc bầu cử tháng 10/1952. Sau vài lần tổ chức lại lực lượng vũ trang, năm 1954 Cục phòng vệ Nhật được thành lập như một cơ quan phụ trách các vấn đề về công dân (một lực lượng như cảnh sát hơn là quân đội), đặc biệt hạn chế dùng các thuật ngữ quân đội ("xe tăng" chỉ được gọi là "phương tiện chuyên dụng" trên giấy tờ). Chiến tranh lạnh cũng đưa đến nhiều thay đổi cho chính trị Nhật, cuộc chiến Triều Tiên tác động đến chính sách tái thiết kinh tế của Hoa Kỳ cho Nhật, sự dè dặt với chính trị gia Cộng sản, cùng chính sách hạn chế phạm vi hoạt động của các công đoàn tại Nhật Bản.

Sự rạn nứt không ngừng của phe cánh hữu và thành công của phe xã hội nắm quyền đưa đến thỏa hiệp liên minh của phe bảo thủ chủ trương tự do kinh tế Jiyuto với Minshuto và một nhóm nhỏ còn lại của Đảng Dân Chủ cũ cùng thành lập Đảng Dân Chủ Tự Do (LDP) - Jiyu Minshuto vào tháng 11/1955. Đảng này sau đó nắm quyền từ 1955-1993 khi bị thay bởi phe thiểu số trong chính phủ. LDP có một thời gian dài thành công do sự lãnh đạo thu hút các mối ủng hộ từ thành phần chính trị gia chứng kiến từ thời Nhật bại trận và bị chiếm đóng, Đảng này cũng giành được nhiều hậu thuẫn từ các cựu quan chức,lãnh đạo địa phương, thương gia, nhà báo và nhiều thành phần khác. Được ủng hộ không kém là Đảng Komeito, được lập vào 1964 như một nhánh khác của Đảng Soka Gakkai. Komeito nhấn mạnh đến các giá trị truyền thống của Nhật Bản và đã thu hút được nhiều sự chú ý của thành phần dân nghèo thành thị cũng như nông thôn đặc biệt là với phụ nữ. Giống các Đảng xã hội trước đây về chính sách cải cách từng bước và dần xoá bỏ Hiệp ước hỗ trợ phòng thủ Mỹ-Nhật.

Quan hệ quốc tế
Nhật Bản hiện là thành viên Liên hiệp quốc và là thành viên không thường trực của Hội đồng bảo an; một trong các thành viên "G4" tìm sự chấp thuận cho vị trí thành viên thường trực.

Hiến pháp hiện tại không cho phép dùng sức mạnh quân sự để phát động chiến tranh chống một nước khác mặc dù vẫn cho phép duy trì Lực lượng phòng vệ gồm các đơn vị lục, không và hải quân. Nhật đã triển khai lực lượng không chiến đấu đến phục vụ cho công cuộc tái thiết Iraq trong cuộc chiến vừa qua, một ngoại lệ đầu tiên kể từ sau Chiến tranh thế giới thứ II.

Hiện Nhật là thành viên của nhiều tổ chức quốc tế gồm G8, Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) và Hội nghị thượng đỉnh Đông Á (EAS) và là một nước hào phóng trong các công tác cứu trợ và các nỗ lực phát triển các dự án quốc tế chiếm khoảng 0,19% Tổng thu nhập quốc dân (GNI) năm 2004.

Tranh chấp với Nga khu vực đảo Kuril phía Bắc, khu đảo Liancourt ("Dokdo" ở Hàn Quốc, "Takeshima" ở Nhật), với Trung Quốc và Đài Loan với loạt đảo Senkaku, với riêng Trung Quốc về tình trạng hiện tại của Okinotorishima. Hầu hết các tranh chấp này đi kèm với việc sở hữu nguồn lợi thủy sản và tài nguyên xung quanh trong đó có cả dầu và khí đốt.

Những năm gần đây Nhật đang nổ ra các mối bất đồng với Bắc Triều Tiên về vấn đề bắt cóc công dân Nhật từ 1977-1983 và chương trình vũ khí hạt nhân của nước này.

Xem thêm
 Chính phủ Nhật Bản
 Luật pháp Nhật Bản
 Honebuto no hōshin

Tham khảo

Đọc thêm

Liên kết ngoài
 Nghiên cứu về nước Nhật
 Thảo luận về các chính sách hiện tại của Nhật Bản
Project về Nhật Bản (ĐH S. Carolina)

bn:জাপান#রাজনীতি


title: Labidostomis cheni

text:
Labidostomis cheni là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Lopatin miêu tả khoa học năm 1995.

Chú thích

Tham khảo

Labidostomis


title: Telmatobius vellardi

text:
Telmatobius vellardi là một loài ếch trong họ Leptodactylidae. Chúng là loài đặc hữu của Ecuador.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng cây bụi nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao, đồng cỏ ở cao nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, và sông. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nguồn
 Merino-Viteri, A., Coloma, L.A. & Ron, S. 2004. Telmatobius vellardi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 22 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Telmatobius
Động vật lưỡng cư Ecuador
Động vật lưỡng cư Andes
Động vật đặc hữu Ecuador


title: Công Lý (xã)

text:
Công Lý là một xã thuộc huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam, Việt Nam.

Phía bắc và tây giáp xã Chính Lý, phía đông giáp xã Nguyên Lý, phía nam giáp Sông Châu Giang xã Đức Lý. Xã Công Lý cách trung tâm huyện Lý Nhân là Thị trấn Vĩnh Trụ 1 km về phía nam. Diện tích xã Công Lý là:598,58ha, dân số: 10.035 nhân khẩu(2012)

Xã Công Lý bao gồm hai thôn là:
Thôn Phú Đa và Thôn Mạc Hạ. Có 18 xóm. Các xóm Thống Nhất xóm Vương xóm Bá, xóm Tiền Vinh, xóm Cát Tường, xóm Tân Hưng, xóm Đồng Hưng, xóm Thái Đường, xóm Hòa Bình, xóm Tân Tiến,xóm Tân Trung, xóm Tân Thịnh thuộc thôn Mạc Hạ. Các xóm1, xóm2, xóm3, xóm4, xóm5,xóm6 thuộc thôn Phú Đa.

Tham khảo