title: Papua New Guinea

text:
Papua New Guinea (; Hiri Motu: Papua Niu Gini, phiên âm tiếng Việt: Pa-pu-a Niu Ghi-nê), tên đầy đủ là Nhà nước Độc lập Papua New Guinea là một quốc gia quần đảo ở châu Đại Dương bên bờ Thái Bình Dương, gồm phía Đông của đảo New Guinea và nhiều đảo xa bờ biển (phía Tây của New Guinea là hai tỉnh Papua và Tây Papua của Indonesia). Papua New Guinea nằm vào phía Tây Nam Thái Bình Dương, ở một vùng được gọi là Mélanésie từ đầu thế kỷ 19. Thủ đô của Papua New Guinea, Port Moresby là một trong số các thành phố lớn của nước này.

Papua New Guinea là một trong những quốc gia có nhiều dân tộc nhất trên thế giới, với hơn 850 ngôn ngữ thổ dân và nhiều dân tộc như vậy, nhưng chỉ vào khoảng 5 triệu người. Đây cũng là một trong những nước có dân số sống tại nông thôn nhiều nhất, chỉ 18% người sống ở những trung tâm thành thị. Đây cũng là nước ít được thám hiểm nhất trên thế giới, không chỉ về địa lý mà còn về văn hóa, nhiều loài động thực vật được cho là chỉ có ở Papua New Guinea.

Từ nguyên

Papua là một từ ngữ dùng để chỉ dạng tóc xoăn tít của dân bản xứ, New Guinea có nghĩa là "Ghi-nê mới" (Tân Ghi-nê). Một nhà thám hiểm đã tình cờ phát hiện ra thổ dân trên hòn đảo này, nhưng ông lại ngạc nhiên vì ngờ ngợ đây là thổ dân da đen ở Guinée với mái tóc xoăn tít (người Guinea không có tóc xoăn như thế) và lại ở rất xa Guinea, nên ông đặt tên cho thổ dân mới phát hiện là Papua New Guinea''' (người Ghi-nê tóc xoăn tít). Và các tên đó trở thành tên quốc gia.

 Lịch sử

Những di cốt con người đã được tìm thấy có niên đại từ khoảng 50,000 năm trước. Những cư dân cổ xưa này có lẽ có nguồn gốc ở Đông Nam Á, người Đông Nam Á lại có nguồn gốc từ châu Phi 50,000 tới 70,000 năm trước. New Guinea là một trong những vùng đất đầu tiên sau châu Phi và Âu Á là nơi có người hiện đại sinh sống, với cuộc di cư đầu tiên ở cùng khoảng thời gian cuộc di cư của Australia. Nông nghiệp độc lập phát triển tại các vùng cao nguyên New Guinea khoảng năm 7,000 trước Công Nguyên, khiến đây là một trong số ít khu vực thực hiện thuần hoá thực vật nguyên thủy của thế giới. Một cuộc di cư lớn của những người nói ngôn ngữ Nam Đảo (Austronesia) tới các vùng ven biển khoảng 2,500 năm trước, và nó trùng khớp với sự xuất hiện của đồ gốm, lợn, và một số kỹ thuật đánh cá. Gần đây hơn, khoảng 300 năm trước, khoai lang đã du nhập vào New Guinea từ Moluccas từ Nam Mỹ bởi đế chế thuộc địa thống trị vùng đất này khi ấy, Bồ Đào Nha. Sản lượng thu hoạch cao hơn rất nhiều từ khoai lang đã biến đổi toàn bộ nền nông nghiệp truyền thống, khoai lang đã chiếm hầu hết chỗ của khoai sọ, sản phẩm chủ yếu trước đó, và khiến dân cư tại các vùng cao nguyên tăng lên đáng kể.

Trước thế kỷ XIX người phương Tây ít biết về hòn đảo này, dù các thương gia từ Đông Nam Á đã tới New Guinea từ 5,000 trước để mua lông chim seo cờ làm bút, và các nhà thám hiểm Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha đã tới hòn đảo này ngay từ thế kỷ XVI (1526 và 1527 Dom Jorge de Meneses). Tên kép của nước này là những kết quả của lịch sử hành chính phức tạp của nó trước khi giành độc lập. Từ papua xuất phát từ pepuah một từ tiếng Malay miêu tả mái tóc quăn của người Melanesia, và "New Guinea" (Nueva Guinea) là cái tên do nhà thám hiểm người Tây Ban Nha Yñigo Ortiz de Retez đặt ra, vào năm 1545 ông đã lưu ý thấy sự tương đồng giữa người dân ở đây với những người ông từng thấy trước đó dọc theo bờ biển Guinea của châu Phi.

Nửa phía bắc nước này rơi vào tay người Đức năm 1884 với tên gọi New Guinea Đức. Trong Thế Chiến I, nó bị Australia chiếm đóng, nước đã bắt đầu quản lý New Guinea Anh, phần phía nam, được đổi tên lại là Papua năm 1904. Sau Thế Chiến I, Australia được Hội quốc liên uỷ quyền cai quản New Guinea Đức cũ. Trái lại Papua, được coi là một Lãnh thổ Bên ngoài của Khối thịnh vượng chung Australia, dù theo pháp luật nó vẫn thuộc sở hữu của người Anh, một vấn đề có tầm quan trọng lớn với hệ thống pháp lý của đất nước sau khi độc lập năm 1975. Sự khác biệt này trong vị thế pháp lý có nghĩa Papua và New Guinea có cơ quan hành chính hoàn toàn riêng biệt, nhưng cả hai đều do Australia kiểm soát.

Chiến dịch New Guinea (1942-1945) là một trong những chiến dịch quân sự lớn thời Thế Chiến II. Xấp xỉ 216,000 binh sĩ, thủy thủ và phi công Nhật, Australia và Mỹ đã chết trong Chiến dịch New Guinea. Hai vùng lãnh thổ đã được gộp vào trong Lãnh thổ Papua và New Guinea sau Thế Chiến II, và sau đó được gọi đơn giản là "Papua New Guinea". Bộ máy hành chính của Papua được mở cho sự giám sát của Liên hiệp quốc. Tuy nhiên, một số vị thế đã tiếp tục (và đang tiếp tục) chỉ được áp dụng ở một vùng lãnh thổ. một vấn đề rất phức tạp ngày nay bởi sự điều chỉnh biên giới của Papua tại các tỉnh liền kề với sự chú tâm tới đường bộ tiếp cận và các nhóm ngôn ngữ, vì thế những vị thế được áp dụng ở một phía biên giới vốn đã không còn tồn tại nữa.

Quá trình giành độc lập một cách hoà bình từ Australia, quyền lực đô thị trên thực tế, diễn ra ngày 16 tháng 9 năm 1975, và hai bên vẫn có quan hệ gần gũi (Australia vẫn là nhà cung cấp viện trợ song phương lớn nhất cho Papua New Guinea).

Một cuộc nổi dậy ly khai diễn ra năm 1975-76 trên đảo Bougainville đã dẫn tới sự thay đổi kéo dài 11 giờ với bản thảo Hiến pháp Papua New Guinea để cho phép Bougainville và mười tám quận khác của Papua New Guinea thời tiền độc lập có vị thế trong liên bang như là các tỉnh. Cuộc nổi dậy lại diễn ra và làm thiệt mạng 20,000 người từ năm 1988 tới khi nó được giải quyết năm 1997. Sau cuộc nổi dậy, Bougainville tự trị đã bầu Joseph Kabui làm tổng thống, nhưng ông đã được vị phó là John Tabinaman kế vị. Tabinaman vẫn là lãnh đạo cho tới khi một cuộc bầu cử nhân dân mới diễn ra tháng 12 năm 2008, với James Tanis là người giành chiến thắng. Cuộc nổi dậy chống người Trung Quốc, có sự tham gia của hàng chục nghìn người, nổ ra tháng 5 năm 2009.

 Chính trị

Papua New Guinea là một thành viên Khối thịnh vượng chung, và Quốc vương Charles III là nguyên thủ quốc gia. Theo thoả ước hiến pháp, chuẩn bị cho bản thảo hiến pháp, và được Australia, bên đã chấm dứt quyền quản lý mẫu quốc, hy vọng, Papua New Guinea sẽ lựa chọn việc duy trì liên kết của mình với chế độ quân chủ Anh. Tuy nhiên, những người sáng lập, cho rằng các nghi lễ hoàng gia có một dấu ấn khiến nhà nước mới độc lập sẽ không thể có được một hệ thống nghi lễ bản xứ - vì thế Chế độ quân chủ vẫn được giữ lại. Quốc vương được đại diện bởi Toàn quyền Papua New Guinea, hiện là Sir Paulias Matane. Papua New Guinea và Quần đảo Solomon là các quốc gia bất thường trong Khối thịnh vượng chung bởi các Toàn quyền của họ thực tế bởi nhánh lập pháp lựa chọn chứ không phải bởi hành pháp, như tại một số nền dân chủ nghị viện.

Quyền hành pháp thực tế nằm trong tay Thủ tướng, người lãnh đạo nội các. Thủ tướng hiện nay là Sir Michael Somare. Nghị viện quốc gia đơn viện có 109 ghế, trong số đó 20 ghế thuộc các thống đốc của 19 tỉnh và Quận thủ đô quốc gia (NCD). Các ứng cử viên thành viên nghị viện được bầu khi thủ tướng kêu gọi một cuộc bầu cử quốc gia, tối đa 5 năm sau cuộc bầu cử quốc gia trước đó. Trong những năm đầu độc lập, sự bất ổn định của hệ thống đảng khiến những cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm thường xảy ra trong nghị viện khiến các chính phủ thường xuyên sụp đổ và lại cần tới các cuộc bầu cử quốc gia, theo các điều khoản của dân chủ nghị viện. Trong những năm gần đây, các chính phủ nối tiếp nhau đã thông qua điều luật ngăn chặn những cuộc bỏ phiếu đó được diễn ra sớm hơn 18 tháng từ cuộc bầu cử quốc gia. Điều này được cho là đã dẫn tới sự ổn định lớn hơn, dù có lẽ đã làm giảm tín nhiệm của nhánh hành pháp của chính phủ.

Các cuộc bầu cử tại PNG thu hút rất nhiều ứng cử viên. Sau khi độc lập năm 1975, các thành viên được bầu theo hệ thống first past the post, với người thắng cuộc thường giành chưa tới 15% phiếu. Các cuộc cải cách bầu cử năm 2001 đưa ra hệ thống Bầu cử Ưu đãi Giới hạn (LPV), một phiên bản của Bỏ phiếu Lựa chọn. bầu cử toàn quốc năm 2007 là cuộc bầu cử đầu tiên sử dụng LPV.

 Luật pháp

Nghị viện đơn viện ban hành pháp luật theo cùng cách như tại các hệ thống pháp lý khác có "nội các," "chính phủ chịu trách nhiệm," hay "nghị viện dân chủ": nó được nhánh hành pháp đề xuất với nhánh lập pháp, được tranh luận và, nếu được thông qua, sẽ trở thành luật khi nhận được sự đồng ý của hoàng gia thông qua Toàn quyền. Hầu hết luật pháp hiện thực tế là những quy định do phe quan liêu áp dụng theo luật trao quyền đã được Nghị viện thông qua từ trước.

Mọi điều luật thông thường được Nghị viện ban hành phải tương thích với Hiến pháp. Các toà án có quyền phán xử về tình trạng hợp hiến của các điều luật, cả trong các cuộc tranh luận trước toà và về một sự tham khảo khi không có tranh cãi mà chỉ là một câu hỏi về sự khó hiểu của pháp luật. Khá bất thường trong số các nước đang phát triển, nhánh tư pháp của chính phủ tại Papua New Guinea vẫn khá độc lập, và những chính phủ hành pháp tiếp nối nhau vẫn tiếp tục tôn trọng quyền lực của nó.

"Luật bên dưới" — có nghĩa là, luật phong tục của Papua New Guinea — gồm luật phong tục Astralia như nó bắt đầu có hiệu lực ngày 16 tháng 9 năm 1975 (ngày độc lập), và sau đó là các quyết định của các toà án của PNG. Các toà án hoạt động tuân theo Hiến pháp, và gần đây, Underlying Law Act, để có xem xét tới "phong tục" của các cộng đồng truyền thống, với một quan điểm để xác định xem các phong tục nào là chung cho toàn bộ đất nước và có thể được tuyên bố là một phần của luật bên dưới. Trên thực tế, điều này đã cho thấy rất khó khăn, và hầu như đã bị lờ đi. Các điều luận chủ yếu được phỏng theo luật của các quốc gia khác, nhất là Australia và Anh. Sự biện hộ trong các toà án giống với mẫu hình đối lập của các quốc gia luật phong tục khác.

 Vùng, tỉnh và quận

Papua New Guinea được chia thành bốn vùng, mục tiêu phân chia chủ yếu không phải về quản lý hành chính mà khá quan trọng trong nhiều lĩnh vực khác như quản lý, thương mại, thể thao và các hoạt động khác.

Quốc gia này có 20 khu vực phân chia có vị thế cấp tỉnh: 18 tỉnh, Vùng Tự trị Bougainville và Quận Thủ đô Quốc gia. Mỗi tỉnh được chia thành một hay nhiều quận, và chúng lại được chia thành một hay nhiều khu vực Quản lý Cấp Địa phương.

Các tỉnh là các đơn vị hành chính cấp thứ nhất của quốc gia. Các chính quyền tỉnh là các chi nhánh của chính phủ quốc gia — Papua New Guinea không phải là một liên bang gồm các tỉnh. Các khu vực phân chia cấp tỉnh gồm như sau:

 Trung ương
 Chimbu (Simbu)
 Cao nguyên phía Đông
 Đông New Britain
 Đông Sepik
 Enga
 Vịnh
 Madang
 Manus
 Vịnh Milne
Morobe
New Ireland
Bắc (Tỉnh Oro)
Bougainville (vùng tự trị)
Cao nguyên phía Nam
Tỉnh Tây (Fly)
Cao nguyên phía Tây
Tây New Britain
Tây Sepik (Sandaun)
Quận Thủ đô Quốc gia

Nghị viện đã thông qua việc thành lập hai tỉnh nữa vào năm 2012: Tỉnh Hela, sẽ gồm một phần của Tỉnh Cao nguyên phía Nam hiện tại, và Tỉnh Jiwaka, sẽ được thành lập bằng cách chia Tỉnh Cao nguyên phía Tây.

 Địa lý

Với diện tích 462,840 km², Papua New Guinea là nước rộng thứ 54 trên thế giới.

Papua New Guinea chủ yếu là núi non (đỉnh cao nhất là Núi Wilhelm độ cao 4,509 m; 14,793 ft) và chủ yếu được bao phủ bởi những cánh rừng mưa nhiệt đới, cũng như những khu vực đất ướt rất rộng bao quanh các con sông Sepik và Fly.
Papua New Guinea được bao quanh bởi các rặng san hô ngầm đang được quản lý chặt chẽ để bảo tồn.

Nước này nằm trên Vành đai Núi lửa Thái Bình Dương, ở điểm va chạm của nhiều đĩa kiến tạo. Có một số núi lửa đang hoạt động, và những vụ phun trào thường xuyên xảy ra. Động đất cũng là điều thường thấy, thỉnh thoảng đi kèm với các trận sóng thần.

Vùng lục địa của quốc gia là nửa phía đông của đảo New Guinea, nơi có các thị trấn lớn nhất, gồm cả thủ đô Port Moresby và Lae; các hòn đảo lớn khác của Papua New Guinea gồm New Ireland, New Britain, Manus và Bougainville.

Papua New Guinea là một trong số ít khu vực gần xích đạo có tuyết rơi, xảy ra ở những nơi có độ cao lớn trong lục địa.

 Sinh thái
Papua New Guinea là một phần của vùng sinh thái Australasia, gồm cả Australia, New Zealand, đông Indonesia, và nhiều nhóm đảo Thái Bình Dương, gồm cả Quần đảo Solomon và Vanuatu.

Về địa lý, hòn đảo New Guinea là nhánh mở rộng phía bắc của đĩa kiến tạo Indo-Australian, hình thành một phần của một lục địa duy nhất Australia-New Guinea (cũng được gọi là Sahul hay Meganesia). Nó được nối với mảng Australia bởi một thềm lục địa nông qua Eo biển Torres, ở những thời cổ đại còn nổi lên như một cầu lục địa — đặc biệt trong những kỷ băng hà khi mực nước biển thấp hơn hiện tại.

Vì thế, nhiều giống chim và thú có vú ở New Guinea có những quan hệ gene chặt chẽ với các giống loài tương tự ở Australia. Đặc trưng chung nhất của hai phía là sự tồn tại của nhiều loài động vật có vú có túi, gồm kangaroo và possum, không có ở bất kỳ nơi nào khác.
Nhiều hòn đảo khác bên trong lãnh thổ PNG, gồm cả New Britain, New Ireland, Bougainville, Đảo Đô đốc, Đảo Trobriand, và Quần đảo Louisiade, chưa bao giờ được kết nối với New Guinea bằng những cầu lục địa, và chúng không có nhiều loài động vật có vú và những loài chim không bay được vốn thường thấy tại New Guinea và Australia.

Australia và New Guinea là những phần của siêu lục địa cổ Gondwana, bắt đầu tan rã thành những lục địa nhỏ hơn ở thời kỳ Cretaceous, 65-130 triệu năm trước. Australia cuối cùng tách hoàn toàn khỏi Nam Cực khoảng 45 triệu năm trước. Toàn bộ các vùng đất của Australasia là nơi sinh sống của quần thực vật Nam Cực, có nguồn gốc từ quần thực vật của nam Gondwana, gồm cả podocarps họ tùng bách và các loài thông Araucaria, và sồi miền nam (Nothofagus) lá rộng. Những họ cây này vẫn hiện diện tại Papua New Guinea.

Bởi đĩa kiến tạo Indo-Australian (gồm các lục địa Ấn Độ, Australia, và thềm Ấn Độ Dương ở giữa) trôi về phía bắc, nó va chạm với Đĩa Âu Á, và sự va chạm của hai đĩa đã đẩy lên dãy Himalayas, các đảo Indonesia và Rặng Trung tâm của New Guinea. Rặng Trung tâm trẻ và cao hơn các ngọn núi của Australia, cao tới mức nó có một số sông băng hiếm ở xích đạo. New Guinea là một phần của chí tuyến ẩm, và nhiều loài thực vật thuộc rừng mưa nhiệt đới Indomalaya, trải dài suốt các eo biển hẹp từ châu Á, pha trộn với hệ thực vật Australia và Antarctic cổ.

Các vùng sinh thái trên cạn
Papua New Guinea gồm một số vùng sinh thái trên cạn:
 Rừng nhiệt đới đất thấp Đảo Đô đốc
 Rừng mưa núi Rặng Trung tâm
 Rừng mưa núi Bán đảo Huon
 Rừng mưa Quần đảo Louisiade
 Rừng mưa đất thấp New Britain-New Ireland
 Rừng mưa núi New Britain-New Ireland
 Đước New Guinea
 Rừng đầm lầy nước ngọt và rừng mưa đất thấp Bắc New Guinea
 Rừng mưa núi Bắc New Guinea
 Rừng mưa Quần đảo Solomon (gồm Bougainville và Buka)
 Rừng mưa Đông Nam Papuan
 Rừng đầm lầy nước ngọt Nam New Guinea
 Rừng mưa đất thấp Nam New Guinea
 Rừng mưa Đảo Trobriand
 Đồng cỏ và savanna Xuyên Fly
 Đồng cỏ sub-alpine Rặng Trung tâm

 Kinh tế

Papua New Guinea có nhiều tài nguyên thiên nhiên, nhưng việc khai thác gặp khó khăn vì điều kiện địa hình, chi phí cao cho việc phát triển hạ tầng, nhiều vấn đề nghiêm trọng về luật pháp và quy định, và hệ thống đứng tên đất đai khiến việc xác định các chủ sở hữu đất cho mục đích đàm phán thoả thuận khai thác khó khăn. Nông nghiệp là nguồn sống cho khoảng 85% dân số. Các trầm tích khoáng sản, gồm dầu mỏ, đồng, và vàng, chiếm 72% nguồn thu từ xuất khẩu. Nước này cũng có một ngành công nghiệp cà phê đáng chú ý. Cựu thủ tướng Sir Mekere Morauta đã tìm cách tái lập tính toàn thể của các định chế nhà nước, ổn định đồng tiền tệ kina, tái lập sự ổn định của ngân sách quốc gia, tư nhân hoá các doanh nghiệp nhà nước thích hợp, và đảm bảo tình trạng hoà bình tại Bougainville sau thoả thuận năm 1997 chấm dứt tình trạng bất ổn đòi ly khai tại Bougainville. Chính phủ Morauta có những thành công đáng chú ý trong việc thu hút sự giúp đỡ của quốc tế, đặc biệt giành được sự ủng hộ của IMF và Ngân hàng Thế giới trong việc tìm kiếm các khoản cho vay hỗ trợ phát triển. Những thách thức lớn nhất phải đối mặt của Thủ tướng hiện nay, Sir Michael Somare, gồm tạo được lòng tin hơn nữa của nhà đầu tư, tiếp tục các nỗ lực tư nhân hoá tài sản chính phủ, và duy trì sự ủng hộ của các thành viên Nghị viện.

Tháng 3 năm 2006 Hội đồng vì Chính sách Phát triển của Liên hiệp quốc đã kêu gọi chuyển Papua New Guinea từ danh sách quốc gia đang phát triển xuống danh sách quốc gia kém phát triển bởi tình trạng trì trệ kinh tế và xã hội kéo dài. Tuy nhiên, một cuộc đánh giá của Quỹ Tiền tệ Quốc tế vào cuối năm 2008 thấy rằng "một sự tổng hợp của các chính sách tiền tệ và thuế khoá thận trọng, và giá cả các mặt hàng khoáng sản xuất khẩu cao trên thế giới, đã củng cố cho tình trạng tăng trưởng kinh tế và ổn định vi mô gần đây của Papua New Guinea. Tăng trưởng GDP thực, ở mức hơn 6% năm 2007, có nền tảng vững và được trông đợi sẽ tiếp tục cao trong năm 2008."

 Sở hữu đất đai
Chỉ khoảng 3% đất đai của Papua New Guinea nằm trong tay tư nhân; nó được giữ trong tay tư nhân theo luật Cho thuê Nhà nước 99 năm, hay nó thuộc Nhà nước. Rõ ràng không có quyền sở hữu toàn quyền; một số ít chủ sở hữu toàn quyền được tự động chuyển đổi sang Cho thuê Nhà nước khi chúng được chuyển giao giữa người bán và người mua. Đất đai không chuyển nhượng thuộc sở hữu phong thục bởi các chủ sở hữu truyền thống. Tình trạng chính thức của seisin thay đổi theo từng nền văn hoá. Nhiều tác gia cho rằng đất đai thuộc sở hữu cộng đồng của các dòng họ truyền thống; tuy nhiên, những cuộc nghiên cứu gần hơn thường cho thấy rằng những mảnh đất nhỏ nhất mà người sở hữu nó không thể chia nhỏ tiếp thuộc người đứng đầu một đại gia đình và các con cháu của họ, hay chỉ riêng các con cháu của họ nếu họ đã chết đi gần đây. Đây là một vấn đề tối quan trọng bởi một vấn đề phát triển kinh tế là xác định thành viên của các nhóm và chủ sở hữu đất đai theo phong tục. Những tranh cãi giữa các công ty khai mỏ và lâm nghiệp và các nhóm chủ sở hữu thường biến thành vấn đề liệu các công ty có tham gia vào mối quan hệ hợp đồng về việc sử dụng đất với chủ sở hữu thực sự không. Tài sản phong tục - thường là đất đai - không thể được phân chia bởi ý chí; nó chỉ có thể được thừa hưởng theo phong tục của người đã mất.

 Nhân khẩu

Papua New Guinea là một trong những quốc gia hỗn tạp nhất thế giới. Có hàng trăm nhóm sắc tộc bản xứ tại Papua New Guinea, đa số thuộc nhóm được gọi là Papuans, tổ tiên của họ đã tới vùng New Guinea từ hàng chục nghìn năm trước. Nhiều bộ tộc Papuan tại các vùng xa xôi vẫn chỉ có tiếp xúc ban đầu với thế giới bên ngoài. Các nhóm khác là người Austronesian, tổ tiên của họ đã tới vùng này chưa tới bốn ngàn năm trước. Cũng có nhiều người từ các vùng khác của thế giới hiện sinh sống tại đây, gồm cả người Trung Quốc, người châu Âu, người Australia, người Phillippines, Polynesian và Micronesian. Ở thời điểm đầu độc lập năm 1975, có 40,000 người nước ngoài (chủ yếu là người Australia và người Trung Quốc) tại Papua New Guinea.

Papua New Guinea có nhiều ngôn ngữ hơn bất kỳ một quốc gia nào khác, với hơn 820 ngôn ngữ bản địa, chiếm 12% tổng số ngôn ngữ của thế giới. Các ngôn ngữ bản địa được xếp hạng thành hai nhóm lớn: các ngôn ngữ Austronesian và phi Austronesian (hay các ngôn ngữ Papuan). Có ba ngôn ngữ chính thức tại Papua New Guinea. tiếng Anh là một ngôn ngữ chính thức và là ngôn ngữ của chính phủ và hệ thống giáo dục, nhưng không được sử dụng rộng rãi. Ngôn ngữ chung chủ yếu của đất nước là Tok Pisin (thường được gọi trong tiếng Anh là New Guinea Pidgin hay Melanesian Pidgin), nhiều cuộc tranh cãi trong Nghị viện, nhiều chiến dịch thông tin và quảng cáo, và mãi đến gần đây, một tờ báo quốc gia Wantok, được xuất bản bằng ngôn ngữ này. Nơi duy nhất Tok Pisin không có vị thế chủ chốt là vùng phía nam Papua, nơi người dân thường sử dụng ngôn ngữ chính thức thứ ba, Hiri Motu. Dù nằm trong vùng Papua, Port Moresby có dân số đa dạng và chủ yếu sử dụng Tok Pisin, và ở một mức độ nhỏ hơn là tiếng Anh, với Motu được dùng như ngôn ngữ bản xứ tại các làng lân cận. Với con số trung bình chỉ 7,000 người sử dụng trên mỗi ngôn ngữ, Papua New Guinea có sự đa dạng ngôn ngữ lớn hơn bất kỳ một quốc gia nào khác trên thế giới ngoại trừ Vanuatu.

 Sức khoẻ

Chi tiêu công ở mức 3% GDP năm 2004, trong khi chi tiêu tư ở mức 0.6% GDP.
PNG có tỷ lệ mắc HIV và AIDS cao nhất vùng Thái Bình Dương và là nước thứ tư tại vùng châu Á Thái Bình Dương đáp ứng tiêu chí để HIV/AIDS trở thanh bệnh dịch. Thiếu nhận thức về HIV/AIDS là một vấn đề lớn, đặc biệt tại các vùng nông thôn. Có 5 bác sĩ trên 100,000 dân vào đầu những năm 2000.

Hệ thống chăm sóc sức khỏe được mở rộng trên toàn quốc bệnh nhân chỉ phải trả một khoản tiền nhỏ cho việc khám, chữa bệnh và thuốc men. Mỗi tỉnh đều có bệnh viện, nhưng thường thiếu thốn trang thiết bị y tế. Các phương thuốc và cách chữa bệnh dân gian được người dân sử dụng nhiều. Các căn bệnh như sốt rét, lao, sởi... còn khá phổ biến.

 Tôn giáo

Các toà án và chính chính phủ thực hiện tán thành quyền theo hiến pháp về tự do ngôn luận, tư tưởng và tín ngưỡng, và không điều luật nào vi phạm vào những quyền đó từng được thông qua, dù Sir Arnold Amet, cựu Trưởng Công tố Papua New Guinea một người công khai ủng hộ Pentecostal Christianity, thường hối thúc cơ quan lập pháp và những định chế khác ngăn cản các hoạt động của Hồi giáo bên trong đất nước.

Cuộc điều tra dân số năm 2000 cho thấy 96% nhân dân là thành viên của một Giáo hội Kitô giáo; tuy nhiên, nhiều công dân kết hợp niềm tin Kitô giáo của họ với một số hình thức tín ngưỡng bản xứ truyền thống. Các tỷ lệ phần trăm tín đồ từ cuộc điều tra như sau:
 Giáo hội Công giáo Rôma (27.0%)
 Giáo hội Lutheran Tin Lành Papua New Guinea (19.5%)
 Giáo hội Thống nhất (11.5%)
 Giáo hội Cơ Đốc Phục Lâm (10.0%)
 Phong trào Ngũ Tuần (8.6%)
 Phong trào Tin Lành (5.2%)
 Giáo hội Anh giáo Papua New Guinea (3.2%)
 Baptist (0.5%)
 Baha'i (0,3%)
 Giáo hội Các Thánh hữu Ngày sau của Chúa Giêsu Kitô (0.4%)
 Nhân chứng Giê-hô-va (0.3%)
 Cứu thế quân (0.2%)
 Các phái Kitô giáo khác (8.0%)

Các tôn giáo nhỏ như Đức tin Bahá'í (15,000 hay 0.3%), trong khi Hồi giáo tại Papua New Guinea chiếm xấp xỉ 1,000 tới 2,000 người hay khoảng 0.04%, (chủ yếu là người nước ngoài định cư có nguồn gốc châu Phi và Đông Nam Á nhưng một số người tại các thị trấn đã cải đạo). Các giáo hội phi Kitô giáo truyền thống và các nhóm tôn giáo phi Kitô giáo có hoạt động trên khắp đất nước. Hội đồng các Giáo hội Papua New Guinea đã nói rằng có cả các nhà truyền giáo của Hồi giáo và Khổng giáo hoạt động, và hoạt động truyền giáo từ nước ngoài nói chung khá mạnh.

Các tôn giáo truyền thống, như Korowai, thường là vật linh. Một số thường có các yếu tố của sự thờ cúng tổ tiên, dù sự tổng quát bị hoài nghi bởi sự đặc biệt hỗn tạp của các xã hội Melanesian. Chiếm ưu thế trong các truyền thống bộ lạc là đức tin vào masalai, hay các linh hồn ma quỷ, được cho là "đầu độc" con người, gây ra thiên tai và cái chết, và việc thực hiện Puri Puri tại các cao nguyên.

 Văn hoá

Ước tính có hơn một nghìn nhóm văn hoá khác nhau tại Papua New Guinea. Vì sự đa dạng này, nhiều phong cách thể hiện văn hoá đã xuất hiện; mỗi nhóm đã tạo ra các hình thức thể hiện riêng của mình trong nghệ thuật, nhảy múa, vũ khí, trang phục, ca hát, âm nhạc, kiến trúc và những thứ khác.
Đa phần các nhóm văn hoá khác nhau đó sở hữu ngôn ngữ riêng. Người dân thường sống tại các làng theo kiểu tự cung tự cấp. Tại một số vùng người dân sắn bắn và hái lượm các loại thực vật hoang dã (như khoai lang) để phụ thêm vào bữa ăn. Những người có kỹ năng săn bắn, trồng cấy và đánh cá rất được tôn trọng.

Trên sông Sepik, có truyền thống khắc gỗ, thường dưới hình thức cây cối hay động vật, thể hiện các tinh thần của tổ tiên.

Vỏ sò không còn được dùng làm tiền tệ tại Papua New Guinea nữa, như tại một số khu vực khác — vỏ sò bị huỷ bỏ vị thế tiền tệ năm 1933. Tuy nhiên, di sản này vẫn hiện diện trong một số phong tục địa phương; trong một số nền văn hoá, để có được cô dâu, chú rể phải mang đến một số vỏ trai cạnh vàng như đồ dẫn cưới. Tại các cùng khác, đồ dẫn cưới được trả theo chiều dài của tiền vỏ sò, lợn, cassowaries hay tiền mặt; ở những nơi khác, đồ dẫn cưới không được sử dụng, và các cô dâu phải trả của hồi môn.

Người dân tại các vùng cao nguyên có các lễ nghi địa phương nhiều màu sắc được gọi là "sing sings". Họ sơn mình và mặc lông chim, đeo ngọc trai và da thú để thể hiện tinh thần của các loài chim, cây hay núi non. Thỉnh thoảng một sự kiện quan trọng, như một trận đánh huyền thoại, được thể hiện tại buổi lễ âm nhạc đó.

 Giáo dục

Hệ thống giáo dục phổ thông của Papua New Guinea gồm tiểu học 7 năm, trung học 3 năm và trung học cao (lớp 11 và 12). Trẻ em đến trường từ năm 7 tuổi. Tuy nhiên, việc đóng học phí ở tất cả các cấp đã khiến cho nhiều trẻ không thể đến trường và nhiều học sinh phải bỏ dở chương trình học. Những học sinh tốt nghiệp trung học sẽ được nhận học bổng của Nhà nước và vào học một trong hai viện đại học hoặc các trường kĩ thuật và sư phạm.

Papua New Guinea có sáu viện đại học cùng một số định chế giáo dục cấp ba khác. Hai viện đại học có vị thế ngay từ khi thành lập là Đại học Papua New Guinea tại Quận Thủ đô Quốc gia, và Đại học Kỹ thuật Papua New Guinea ở bên ngoài Lae, tại Tỉnh Morobe.

Bốn viện đại học khác trước kia là trường đại học, được thành lập gần đây sau khi được chính phủ công nhận. Chúng là Đại học Goroka ở Tỉnh cao nguyên phía Đông, Đại học Ngôi Lời (do Dòng Truyền giáo Ngôi Lời của Giáo hội Công giáo điều hành) tại Tỉnh Madang, Đại học Vudal ở Tỉnh Đông New Britain và Đại học Phục lâm Thái Bình Dương (do Giáo hội Phục lâm An thất nhật điều hành) ở Quận Thủ đô Quốc gia.

 Thể thao

Thể thao là một phần quan trọng của văn hoá Papua New Guinea và rugby league là môn thể thao phổ biến nhất. Tại một quốc gia nơi các cộng đồng cách xa nhau và nhiều người sống với mức độ tồn tại tối thiểu, rugby đã được miêu tả như là một sự thay thế cho chiến tranh bộ lạc như một cách giải thích sự cuồng nhiệt của người dân địa phương với môn này (như một vấn đề của sống và chết). Nhiều người Papua New Guinea đã trở nên nổi tiếng khi đại diện cho quốc gia của mình hay chơi ở một giải chuyên nghiệp nước ngoài. Thậm chí các cầu thủ liên đoàn rugby Australia từng chơi ở giải (Australia) State of Origin, được cổ vũ mạnh mẽ hàng năm ở PNG, thuộc trong những người nổi tiếng nhất quốc gia này. State of Origin là sự kiện quan trọng trong năm của hầu hết người dân Papua New Guinea, dù sự cổ vũ nhiệt tình tới mức nhiều người đã thiệt mạng sau những cuộc đụng độ bạo lực khi cổ vũ cho đội của mình. Đội tuyển rugby quốc gia Papua New Guinea thường đấu với Đội tuyển rugby quốc gia Australia mỗi năm tại Port Moresby. Sức chứa giới hạn của sân vận động trong sự kiện này thường gây ra những vụ bạo loạn; các khán giả xung đột với cảnh sát chống bạo động trong trận đấu năm 2006. Hơn 50% dân số nam dưới 20 tuổi chơi rugby.

Các môn thể thao chính khác tại Papua New Guinea là bóng đá, rugby union, Aussie rules và, ở đông Papua, cricket.

 Vận tải

Vận tải tại Papua New Guinea bị hạn chế nhiều bởi địa hình núi non của nước này. Port Moresby không được kết nối bằng đường bộ với bất kỳ một thị trấn lớn khác nào, và nhiều làng ở xa xôi chỉ có thể được tiếp cận bằng máy bay hạng nhẹ hoặc đi bộ. Vì thế, giao thông đường không là hình thức giao thông quan trọng duy nhất. Papua New Guinea có 578 đường băng, đa số chúng chưa được trải nhựa.

 Xem thêm

 Hệ thống trao thưởng của Papua New Guinea
 Các nỗ lực bảo vệ đa dạng sinh thái tại Papua New Guinea
 Viễn thông Papua New Guinea
 Giáo dục Papua New Guinea
 Quan hệ nước ngoài Papua New Guinea
 Danh sách các phái bộ ngoại giao tại Papua New Guinea
 Danh sách nhân vật Papua New Guinea
 Các danh sách thành phố & thị trấn tại Papua New Guinea theo dân số
 Danh sách quận và các Khu vực Quản lý cấp Địa phương Papua New Guinea
 Quân đội Papua New Guinea
 Du lịch Papua New Guinea

 Ghi chú

 Tham khảo

 Liên kết ngoài

 Chính phủ

 Prime Minister of Papua New Guinea
 Chief of State and Cabinet Members
 General information

 Papua New Guinea  at UCB Libraries GovPubs''

 Papua New Guinea Business Directory
 PNG Links & Search
 Languages of PNG
 PNG Government Website Links
 GoPNG Who's Who
 PNG News Media Links
 Blogs, Forums Etc Linkages
 Provincial Factsheet
 PNG Online Business Directory
 http://www.mofahcm.gov.vn/vi/mofa/cn_vakv/

Quốc gia thành viên Khối Thịnh vượng chung Anh
Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Anh
Đảo quốc
Quốc gia thành viên của Liên Hợp Quốc
Quốc gia Melanesia
Quốc gia Australasia

Đông Nam Á hải đảo
Vương quốc Thịnh vượng chung
Khởi đầu năm 1975 ở Papua New Guinea


title: Cubo de Benavente

text:
Cubo de Benavente là một đô thị trong tỉnh Zamora, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 159 người.

Tham khảo

Đô thị ở Zamora


title: Plantea (bướm đêm)

text:
Plantea là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Loài
 Plantea aulombardi (Plante, 1991)

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database
Plantea at funet

Xylenini
Cuculliinae


title: Gonomyia pulchripes

text:
Gonomyia pulchripes là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Gonomyia
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Albrecht I của Đức

text:
Albrecht I. von Habsburg (tháng 7 năm 1255 – 1 tháng 5 năm 1308) là vua La Mã, Công tước Áo, và là con trưởng của vua La Mã Rudolf I và Gertrud Anna von Hohenberg.

Ngày 20 tháng 12 năm 1274 Albrecht kết hôn với Elisabeth, con gái của Bá tước Meinhard II xứ Gorizia-Tyrol. Được tấn phong làm vua La Mã - Đức ngày 24 tháng 8 năm 1298. Bị cháu là Johann Parricida ám hại ngày 1 tháng 5 năm 1308 ở Windish bên dòng sông Reuss.

Tham khảo

Vua Đức
Hoàng đế La Mã
Vua bị giết
Quý tộc Áo
Vương tộc Habsburg


title: Họ Loa kèn Peru

text:
Họ Loa kèn Peru (danh pháp khoa học: Alstroemeriaceae) là một họ thực vật hạt kín, với khoảng 170-200 loài trong 5-6 chi, bản địa của khu vực châu Mỹ, từ Trung Mỹ tới miền nam Nam Mỹ cũng như New Zealand và Australia (New South Wales tới Tasmania). Hệ thống APG II năm 2003 (không thay đổi so với hệ thống APG năm 1998) xếp họ này vào bộ Liliales, trong nhánh monocots. Hệ thống APG III năm 2009 mở rộng họ này ra so với định nghĩa của APG II, bao gồm luôn cả họ Luzuriagaceae như là phân họ Luzuriageae.

Các chi
Danh sách các chi dưới đây lấy theo định nghĩa rộng cho họ này.
 Phân họ Alstroemerieae Bernhardi: Khoảng 165-200 loài trong 3-4 chi. Sinh sống trong khu vực nhiệt đới và ôn đới thuộc Trung Mỹ và Nam Mỹ.
 Alstroemeria (gồm cả Ligtu, Lilavia, Priopetalon, Taltalia): Khoảng 65 loài loa kèn Peru.
 Bomarea (gồm cả Danbya, Dodecasperma, Sphaerine, Vandesia, Wichuraea): Khoảng 100 loài
 Leontochir (một số phân loại gộp nó vào trong chi Bomarea)
 Schickendantzia (một số phân loại gộp nó vào trong chi Alstroemeria)
 Phân họ Luzuriageae Bentham & Hooker = Luzuriagaceae Lotsy: Khoảng 5 loài trong 2 chi. Sinh sống trong khu vực từ Peru tới Tierra del Fuego, quần đảo Falkland, New Zealand và Australia (New South Wales tới Tasmania).
 Luzuriaga (gồm cả Enargea)
 Drymophila

Chi Alstroemeria, thường gọi là loa kèn Peru, là những loài cây trồng lấy hoa phổ thông và trồng trong vườn. Chi Bomarea chứa các loài dây leo ra những bông hoa hình chuông, mọc thành cụm có màu sắc khác nhau.

Các chi Eustrephus, Geitonoplesium từng được xếp trong họ Luzuriagaceae, nay thuộc họ Asparagaceae, tương ứng trong các phân họ Lomandroideae và Hemerocallidoideae.

Phát sinh chủng loài
Cây phát sinh chủng loài dưới đây lấy theo APG III.

Thư viện ảnh

Ghi chú

 Alstroemeriaceae trên website của APG.

 Alstroemeriaceae  trong L. Watson và M.J. Dallwitz (1992 trở đi), The families of flowering plants .
 Luzuriagaceae  trong L. Watson và M.J. Dallwitz (1992 trở đi), The families of flowering plants .
 NCBI Taxonomy Browser
 links at CSDL, Texas

Tham khảo


title: Phyllonorycter zelkovae

text:
Phyllonorycter zelkovae là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Nhật Bản (Honsyu và Kyusyu).

Sải cánh dài 6–7 mm.

Ấu trùng ăn Zelkova serrata. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ. The mine is ptychonomous và created on the lower surface of the leaves.

Chú thích

Tham khảo

Phyllonorycter


title: Lipotriches levicauda

text:
Lipotriches levicauda là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1919.

Chú thích

Tham khảo

Lipotriches
Động vật được mô tả năm 1919


title: Castel Gandolfo

text:
Castel Gandolfo (; ) là một thị trấn nằm cách Roma  về phía đông nam. Nằm trên dãy đồi Alban với hồ Albano ngay cạnh, Castel Gandolfo có dân số khoảng 8.834 người.

Tham khảo

Đô thị tỉnh Roma
Đô thị Thành phố trung tâm Thủ đô Roma


title: (14378) 1989 TA16

text:
{{DISPLAYTITLE:(14378) 1989 TA16}}

(14378) 1989 TA16 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henri Debehogne ở Đài thiên văn La Silla ở Chile ngày 4 tháng 10 năm 1989.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 14001–15000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1989
Được phát hiện bởi Henri Debehogne
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Donzy

text:
Donzy là một xã trong tỉnh Nièvre, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté của nước Pháp, có dân số là 1659 người (thời điểm 1999).

Nhân khẩu học

Tham khảo

Xã của Nièvre


title: Geranomyia memnonia

text:
Geranomyia memnonia là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Geranomyia
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Nomada chrysopyga

text:
Nomada chrysopyga là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Morawitz mô tả khoa học năm 1871.

Chú thích

Tham khảo

Nomada
Động vật được mô tả năm 1871


title: Xenoda cyanipennis

text:
Xenoda cyanipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 2004.

Chú thích

Tham khảo

Xenoda


title: Drymelater fusiformis

text:
Drymelater fusiformis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1902.

Chú thích

Tham khảo

Drymelater


title: Lê Thị Hoa

text:
Nàng Hoa hay Lê Thị Hoa (; 2 TCN - 41) là một nữ tướng thời Hai Bà Trưng, khởi nghĩa tại vùng Nga Sơn (Thanh Hóa).

Tiểu sử
Theo thần phả đã có sự sửa đổi, Lê Thị Hoa sinh ngày 15 tháng 11 năm Kỷ Mùi (2 TCN), con gái ông Lê Thái và bà Dương Thị Tạo ở thôn Thượng Linh, xã Cảo Linh, huyện Thiên Bản, phủ Nghĩa Hưng, đạo Nam Sơn (nay là thôn Thượng Linh (làng Giềng), xã Đại Thắng, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định). Tương truyền lúc mới sinh ra bà có khuôn mặt trắng như trứng gà bóc và nụ cười như hoa nên được đặt tên là Lê Thị Hoa. Năm 18 tuổi bà kết hôn cùng ông Mai Tiến (19 tuổi) người cùng huyện là người văn võ toàn tài.

Bà cùng ông Mai Tiến sinh được 3 người con là Mai Đạt (sinh năm Mậu Dần 18), Mai Thỏa (sinh năm Canh Thìn 20), Mai An (sinh năm Nhâm Ngọ 22). Sau đó cả gia đình chuyển sang huyện Gia Lâm khi ông Mai Tiến ra làm quan huyện. Ở Gia Lâm bà sinh hạ thêm người con thứ tư là Mai Trí (năm Ất Dậu 25).

Năm 34 nhà Đông Hán cử Tô Định sang làm Thái thú ở Giao Chỉ. Tô Định là một viên thái thú vô cùng tàn bạo, một mặt vơ vét của cải của dân Giao Chỉ, một mặt thẳng tay đàn áp những người chống đối ách Bắc thuộc. Bấy giờ lòng căm phẫn của các tầng lớp nhân dân Giao Chỉ đối với ách thống trị tàn bạo của nhà Đông Hán ngày một dâng cao, chỉ chờ có cơ hội là giáng bão lửa xuống bè lũ xâm lược.

Mai Tiến làm quan hết sức thanh liêm, thương dân như con nên được nhân dân tôn kính, song điều đó lại trái với chính sách cai trị của phong kiến đô hộ phương Bắc. Đây là nguyên nhân khiến ông bị Thái thú Tô Định một kẻ tàn bạo và háo sắc âm mưu hãm hại, bắt giết vào năm Bính Tuất. Ngay trong đêm đó bà Lê Thị Hoa đã cùng 4 người con và những người thân tín rời khỏi huyện Gia Lâm tới thôn Thượng Linh (làng Giềng), xã Đại Thắng, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định (quê ngoại của bà) với lòng quyết tâm trả thù cho chồng. Tại đây bà chiêu mộ nghĩa sĩ chống lại Tô Định, nhưng do lực lượng còn mỏng nên phải rút về phủ Trường An lấy vùng đất Yên Nội (nay thuộc huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa) là nơi khởi nghiệp trả thù cho chồng và đánh đuổi quân xâm lược.

Khởi nghĩa
Ở vùng đất Yên Nội, bà cùng 4 người con trai lúc đó đã trưởng thành (Mai Đạt 22 tuổi, Mai Thỏa 20 tuổi, Mai An 18 tuổi và Mai Trí 15 tuổi) tập hợp, kêu gọi nhân dân khai phá vùng đất mới và luyện tập chiến trận chuẩn bị khởi nghĩa với số quân lên đến 2000 người. Cùng thời gian này ở vùng Hát Môn - Mê Linh (nay là Vĩnh Phúc) Hai Bà Trưng đã nổi dậy khởi nghĩa chống lại Tô Định. Theo lời hiệu triệu của Trưng Nhị bà Lê Thị Hoa đã tham gia vào cuộc khởi nghĩa này. Lê Thị Hoa cùng với Lê Chân (Hải Phòng), Thánh Thiên (Bắc Giang), Phùng Thị Chính (Hà Tây), Lý Thị Ngọc Ba (Hà Tây) là những nữ tướng quan trọng dưới trướng của Hai Bà Trưng. Năm Canh Tý (40), quân khởi nghĩa đánh Tô Định thua to phải chạy về Bắc Quốc, thu giang sơn về một mối. Năm đó Trưng Vương lên ngôi vua phong tước, thưởng thực ấp cho tướng sỹ có công. Riêng nữ tướng Lê Thị Hoa từ chối nhận tước mà chỉ nhận thực ấp nhỏ ở vùng Yên Nội (Nga Sơn) và cho dân được miễn tô thuế, binh dịch trong hai năm. Lê Thị Hoa cùng các con trở lại Nga Sơn để xây dựng vùng này thành một nơi dân cư đông đúc, trù phú và bà mất vào mùa xuân năm sau (41), ngày 25 tháng 2 âm lịch.

Tưởng niệm
Tấm lòng trung trinh với dân với nước và sự hy sinh anh dũng của bà Lê Thị Hoa, ngay từ thuở ấy, nhân dân Nga Sơn đã lập đền thờ bà tại xã Nga Thiện (Nga Sơn) vẫn còn đến ngày nay. Đền thờ bà có đôi câu đối:

Thệ báo Tô cừu, thanh Bắc khấu
Nghĩa phù Trưng chủ, phục Nam bang.

Nghĩa là:

Thề trả mối thù với Tô Định, trừ khử giặc Bắc
Giữ nghĩa phò Trưng Vương, khôi phục nước Nam.

Tên Lê Thị Hoa được đặt cho một số con đường ở nhiều tỉnh của Việt Nam.

Xem thêm
Hai Bà Trưng
Lê Chân
Nga Sơn

Chú thích

Tham khảo
Nữ tướng Lê Hoa -Thủy tổ dòng họ Mai Đức (Số 64)
Đền thờ Nữ Tướng Lê thị Hoa
Cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng (năm 40 - 43 công nguyên)

Khởi nghĩa Việt Nam thời Bắc thuộc lần 1
Người Hà Nam
Người Thanh Hóa
Nữ tướng của Hai Bà Trưng


title: Charkhari

text:
Charkhari là một thành phố và là nơi đặt ban đô thị (municipal board) của quận Mahoba thuộc bang Uttar Pradesh, Ấn Độ.

Địa lý
Charkhari có vị trí  Nó có độ cao trung bình là 184 mét (603 foot).

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Charkhari có dân số 23.823 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Charkhari có tỷ lệ 58% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 68%, và tỷ lệ cho phái nữ là 47%. Tại Charkhari, 16% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

Tham khảo

Thành phố thuộc bang Uttar Pradesh


title: Tricliona paksensis

text:
Tricliona paksensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Kimoto & Gressitt miêu tả khoa học năm 1982.

Chú thích

Tham khảo

Tricliona


title: Herreshoffia

text:
Herreshoffia là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo
Natural History Museum Lepidoptera genus database

Xanthorhoini


title: Tháng 2 năm 2007

text:
Trang này liệt kê những sự kiện quan trọng vào tháng 2 năm 2007.

Thứ sáu, ngày 2 tháng 2
Liên đoàn bóng đá Ý hoãn các trận đấu bóng đá trên toàn quốc sau khi những người hâm mộ nổi loạn ở thành phố Catania. 24h
Ủy ban liên chính phủ về Thay đổi khí hậu của Liên Hợp Quốc kết luận rằng sự nóng lên của khí hậu toàn cầu hơn 90% nguyên nhân là do con người. BBC

Thứ bảy, ngày 3 tháng 2
Chính phủ Nga bắt đầu điều tra về tuyết màu cam thối đã rơi xuống một vùng 1.500 km² tại Omsk. Tin Việt

Chủ nhật, ngày 4 tháng 2
Singapore giành chức vô địch AFF Cup 2007

Thứ ba, ngày 6 tháng 2
Tổng thống Hoa Kỳ George W. Bush yêu cầu Quốc hội duyệt ngân sách hơn 2.900 tỉ đôla trong đó gần 700 tỉ được dùng cho các chi tiêu mới về quân sự trong Chiến tranh Iraq.

Chủ nhật, ngày 11 tháng 2

Đại học Harvard bổ nhiệm Drew Gilpin Faust làm nữ hiệu trưởng đầu tiên. BBC
Người Thụy Điển Anja Pärson đoạt huy chương vàng trong cả năm bộ môn trượt tuyết Alpine, lần đầu tiên tại Giải vô địch thế giới.

Thứ hai, ngày 12 tháng 2
Theo Bộ Quốc phòng, Israel đã thử thành công tên lửa Arrow.
Tòa án tại Stuttgart quyết định rằng cựu thành viên Phái Hồng quân Brigitte Mohnhaupt sẽ được tha tù gần 30 năm sau vụ Mùa Thu Đức.

Thứ ba, ngày 13 tháng 2

Mã Anh Cửu (Ma Ying-jeou), chủ tịch Quốc Dân Đảng, từ chức sau khi bị Văn phòng Công tố Tối cao Đài Loan buộc tội biển thủ trong nhiệm kỳ Thị trưởng Đài Bắc. BBC
Trong cuộc đàm phán sáu bên, Triều Tiên đồng ý đóng cửa lò phản ứng hạt nhân tại Yongbyon để được viện trợ nhiên liệu và được bắt đầu bình thường hóa quan hệ với Hoa Kỳ và Nhật Bản. BBC VNN

Thứ tư, ngày 14 tháng 2

Các nhà lãnh đạo Anh giáo hội họp tại Tanzania và có thể ly giáo do vấn đề linh mục đồng tính.
Nghị viện Serbia bác bỏ kế hoạch của Liên Hợp Quốc về Kosovo. VNN VOA
Gurbanguly Berdimuhammedow được công bố là người thắng cử Tổng thống Turkmenistan. BBC VOA

Thứ năm, ngày 15 tháng 2
Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc Ban Ki-moon cho rằng chính phủ Sudan đã bội ước cho phép phái đoàn nhân quyền vào Darfur.

Thứ sáu, ngày 16 tháng 2

Thẩm phán Ý ra lệnh bắt 26 người Mỹ phải ra tòa sau khi Nghị viện châu Âu chỉ trích chương trình dẫn độ đặc biệt (extraordinary rendition) của CIA.
Các nước G8, cũng như Brasil, Trung Quốc, Ấn Độ, México, và CH Nam Phi, chấp thuận Tuyên ngôn Washington để thay cho Nghị định thư Kyoto vào năm 2009.

Thứ bảy, ngày 17 tháng 2
Tòa án Thổ Nhĩ Kỳ kết án tù chung thân đối với bảy thành viên al-Qaeda về vai trò trong vụ nổ bom tại Istanbul năm 2003.
Hạ viện Hoa Kỳ thông qua nghị quyết không bắt buộc chống kế hoạch của Tổng thống George W. Bush tăng lên quân số trong Chiến tranh Iraq.
Tổng bãi công ở Guinée tiếp tục trong khi Tổng thống Lansana Conté áp dụng thiết quân luật.

Chủ nhật, ngày 18 tháng 2

Người Á Đông trên thế giới đón Tết Đinh Hợi.

Thứ năm, ngày 22 tháng 2
Hoa Kỳ đồng ý ngừng chỉ huy Quân đội Hàn Quốc vào năm 2012.
Thủ tướng Anh Tony Blair tuyên bố sẽ rút 1.600 quân Anh khỏi Chiến tranh Iraq.

Thứ bảy, ngày 24 tháng 2
Tổng thống Ý Giorgio Napolitano không chấp nhận đơn từ chức của Thủ tướng Romano Prodi.

Chủ nhật, ngày 25 tháng 2
Phim The Departed giành 4 giải Oscar, trong đó có giải Phim hay nhất và Đạo diễn xuất sắc nhất, đem lại cho đạo diễn Martin Scorsese giải Oscar đầu tiên trong sự nghiệp.

Thứ hai, ngày 26 tháng 2

Tòa án Quốc tế vì Công lý nói Serbia không phạm tội diệt chủng trong chiến tranh tại Bosna nhưng đã không chặn vụ thảm sát Srebrenica.

Thứ ba, ngày 27 tháng 2

Chỉ số Sàn giao dịch chứng khoán Thượng Hải rơi 9%, lần sụt giá lớn nhất trong vòng 10 năm, làm các thị trường chứng khoán trên thế giới cũng rơi. BBC

Thứ tư, ngày 28 tháng 2
Hai bức tranh của Pablo Picasso có giá trị khoảng 66 triệu USD bị ăn cắp tại Paris. BBC VOA

Tham khảo

Tháng hai
Năm 2007


title: Actinidia rudis

text:
Actinidia rudis là một loài thực vật]] thuộc họ Actinidiaceae. Đây là loài đặc hữu của Trung Quốc.

Chú thích

Tham khảo

 China Plant Specialist Group 2004. Actinidia rudis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 20 tháng 8 năm 2007.

rudis
Thực vật đặc hữu Trung Quốc
Thực vật dễ tổn thương


title: Saint-Jean-de-Serres

text:
Saint-Jean-de-Serres là một xã ở tỉnh Gard. Xã này có diện tích 8,26 kilômét vuông, dân số năm 1999 là 444 người. Khu vực này có độ cao trung bình 125 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
Thị trấn của tỉnh Gard

Tham khảo
 INSEE commune file

Saintjeandeserres


title: Ancyla cretensis

text:
Ancyla cretensis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1902.

Chú thích

Tham khảo

Ancyla
Động vật được mô tả năm 1902


title: Xenoplia

text:
Xenoplia là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Colletes alocochila

text:
Colletes alocochila là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Moure mô tả khoa học năm 1956.

Chú thích

Tham khảo

Colletes
Động vật được mô tả năm 1956


title: Quận Richland, South Carolina

text:
Quận Richland là một quận trong tiểu bang South Carolina. Năm 2000, dân số quận là 320.677 người, năm 2007, Cục điều tra dân số Hoa Kỳ ước tính dân số đã đạt 364.001 người, đây là quận có dân số đông thứ nhì ở tiểu bang South Carolina, chỉ sau quận Greenville. Quận lỵ là Columbia, là thủ phủ bang. Đây cũng là trung tâm dân số của tiểu bang South Carolina.

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có tổng diện tích 772 square miles (1.999 km²), trong đó, 756 dặm Anh vuông (1.959 km²) là diện tích đất và 15 dặm Anh vuông (40 km²) trong tổng diện tích (1,98%) là diện tích mặt nước. Quận Richland nằm ở trung độ bang South Carolina.

Các quận giáp ranh
Quận Fairfield, Nam Carolina - Bắc
Quận Kershaw, Nam Carolina - Đông bắc
Quận Sumter, Nam Carolina - Đông
Quận Calhoun, Nam Carolina - Nam
Quận Lexington, Nam Carolina - Tây
Quận Newberry, Nam Carolina - Tây bắc

Các khu bảo tồn quốc gia
 Congaree National Park

Thông tin nhân khẩu

Theo cuộc điều tra dân số tiến hành năm 2000, quận này có dân số 320.677 người, 120.101 hộ, và 76.384 gia đình sinh sống trong quận này. Mật độ dân số là 424 người trên mỗi dặm Anh vuông (164/km²). Đã có 129,793 đơn vị nhà ở với một mật độ bình quân là 172 trên mỗi dặm Anh vuông (66/km²). Cơ cấu chủng tộc của dân cư sinh sống tại quận này gồm 50,29% người da trắng, 45,16% người da đen hoặc người Mỹ gốc Phi, 0,24% người thổ dân châu Mỹ, 1,72% người gốc châu Á, 0,08% người các đảo Thái Bình Dương, 1,16% từ các chủng tộc khác, và 1,35% từ hai hay nhiều chủng tộc. 2,72% dân số là người Hispanic hoặc người Latin thuộc bất cứ chủng tộc nào.

Có 120,101 hộ trong đó có 31,50% có con cái dưới tuổi 18 sống chung với họ, 43,70% là những cặp kết hôn sinh sống với nhau, 16,30% có một chủ hộ là nữ không có chồng sống cùng, và 36,40% là không gia đình. 29,10% trong tất cả các hộ gồm các cá nhân và 7,30% có người sinh sống một mình và có độ tuổi 65 tuổi hay già hơn. Quy mô trung bình của hộ là 2,44 còn quy mô trung bình của gia đình là 3,05,

Cơ cấu độ tuổi dân cư quận này như sau 24,20% dưới độ tuổi 18, 13,80% từ 18 đến 24, 31,60% từ 25 đến 44, 20,60% từ 45 đến 64, và 9,80% người có độ tuổi 65 tuổi hay già hơn. Độ tuổi trung bình là 33 tuổi. Cứ mỗi 100 nữ giới thì có 93,20 nam giới. Cứ mỗi 100 nữ giới có độ tuổi 18 và lớn hơn thì, có 89,80 nam giới.

Thu nhập bình quân của một hộ ở quận này là $39.961, và thu nhập bình quân của một gia đình ở quận này là $49.466, Nam giới có thu nhập bình quân $34.346 so với mức thu nhập $25.909 đối với nữ giới. Thu nhập bình quân đầu người của quận là $20.794, Khoảng 10,10% gia đình và 13,70% dân số sống dưới ngưỡng nghèo, bao gồm 17,50% những người có độ tuổi 18 và 12,00% là những người 65 tuổi hoặc già hơn.

Các khu vực dân cư

Các thành phố và thị trấn
Arcadia Lakes (pop. 833)
Blythewood (pop. 500)
Cayce (một phần) (pop. 12,597)
Columbia (pop. 124,818)
Eastover (pop. 830)
Forest Acres (pop. 10,908)
Irmo (pop. 11,039)

Unincorporated communities

Arthurtown
Ballentine
Boyden Arbor
Dentsville (Pop. 13,009)
Eau Claire
Gadsden
Harbison
Hilton
Hopkins
Horrell Hill
Killian
Kingville
Lake Murray

Leesburg
Lykes
Olympia
Pontiac
Riverside
St. Andrews (Pop. 21,814)
Spring Hill
State Park
Wateree
Windsor Estates
White Rock
Woodfield (Pop. 9,238)
Northeastside (Pop.2,854)

Liên kết ngoài
 Official Website

Ghi chú

Quận của South Carolina

Vùng đô thị Columbia, South Carolina


title: Brachiolia

text:
Brachiolia là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.

Các loài
Brachiolia amblopis (Meyrick, 1911)
Brachiolia egenella (Walker, 1864)
Brachiolia obscurana Razowski, 1966
Brachiolia wojtusiaki Razowski, 1986

Xem thêm
Danh sách các chi của Tortricidae

Chú thích

Tham khảo

 tortricidae.com

Tortricini


title: Galerucella vartiani

text:
Galerucella vartiani là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Lopatin miêu tả khoa học năm 1966.

Chú thích

Tham khảo

Galerucella


title: Gentingen

text:
Gentingen là một đô thị thuộc huyện Bitburg-Prüm, bang Rhineland-Palatinate, Đức.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Bitburg-Prüm


title: Công viên Tao Đàn

text:
Công viên Tao Đàn (hay Công viên Văn hóa Tao Đàn) là một công viên tại Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam.

Công viên được giới hạn bởi 4 tuyến đường: Nguyễn Thị Minh Khai, Huyền Trân Công Chúa, Nguyễn Du và Cách Mạng Tháng Tám thuộc địa bàn phường Bến Thành.

Lịch sử

Nguyên khu đất này thuộc khuôn viên Dinh Toàn quyền của Pháp. Năm 1869, người Pháp cho xây con đường Miss Clavell tách khu vườn khỏi Dinh. Ba mặt còn lại là rue Chasseloup-Laubat phía bắc, rue Verdun phía tây, và rue Taberd phía nam. Khu vườn chính thức mang tên Jardin de la Ville, nhưng người Việt quen gọi đó là Vườn Ông Thượng hay Vườn Bồ-Rô, có lẽ là phiên âm theo préau (tiếng Pháp, nghĩa là "sân lát gạch").

Tiếp theo, thành phố xây dựng thêm cơ sở trong khu vườn cho Hội Hiếu nhạc (Société philharmonique) năm 1896, Hội Tam Điểm (Franc-maçonnerie) năm 1897, và Câu lạc bộ Thể thao Sài Gòn (Cercle Sportif Saigonnais) năm 1902 gồm sân bóng đá, hồ bơi và sân quần vợt. Sân đá bóng đó lúc bấy giờ là sân duy nhất đủ tiêu chuẩn đón những đội bóng ngoại quốc đến đấu. Năm 1926, ở góc đường Chasseloup-Laubat và Verdun, chính phủ lại xây thêm Viện Dục nhi (Institut de puériculture) để giáo dục trẻ em. Sau khi người Pháp rút lui, Dinh Toàn quyền trở thành Phủ Tổng thống và tên vườn đổi là "Vườn Tao Đàn". Bốn con đường chung quanh cũng đổi tên thành đường Huyền Trân Công chúa, Hồng Thập tự, Lê Văn Duyệt và Nguyễn Du. Viện Dục nhi thì được dùng làm Bộ Y tế thời Việt Nam Cộng hoà. Vườn vẫn giữ là công viên chính của thành phố.

Sau năm 1975
Vườn Tao Đàn đổi tên là "Công viên Văn hoá Tao Đàn", và có khu dành riêng cho trẻ em chơi. Câu lạc bộ Thể thao Sài Gòn cũng đổi tên là Câu lạc bộ Văn hóa, với một số cửa hàng buôn bán và Cung Văn hóa Lao động Thành phố Hồ Chí Minh. Công ty Lương thực Sài Gòn cũng mở trụ sở ở đây. Tuy nhiên, vườn vẫn được biết đến với đặc trưng là có nhiều cây xanh. Công viên còn là nơi trưng bày triển lãm hoa xuân mỗi dịp trước Tết Nguyên Đán. Đường Trương Định chạy giữa công viên, chia công viên làm hai phần. Hiện đang có dự án bãi đậu xe và trung tâm thương mại ngầm bên dưới công viên do một công ty trong nước đầu tư. Năm 1992, Đền tưởng niệm các vua Hùng được xây dựng trong công viên, và được trùng tu vào cuối năm 2011.

Hình ảnh

Chú thích

Xem thêm
 Thảo Cầm Viên Sài Gòn
 Công viên Gia Định
 Công Viên Hoàng Văn Thụ
 Công viên Lê Thị Riêng
 Công viên Lê Văn Tám
 Công viên 30 tháng 4
 Công viên 23 tháng 9
 Công viên Bách Tùng Diệp
 Công viên nước Đầm Sen

Tao Đàn
Quận 1


title: Micrapatetis

text:
Micrapatetis là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Các loài
 Micrapatetis albiviata Hampson, 1910
 Micrapatetis flavipars Hampson, 1910
 Micrapatetis icela Turner, 1920
 Micrapatetis leucozona Turner, 1902
 Micrapatetis orthozona Meyrick, 1897
 Micrapatetis pyrastis Hampson, 1910

Tham khảo

 Micrapatetis at funet.fi
 Natural History Museum Lepidoptera genus database

Hadeninae


title: Villeneuve-le-Roi (tổng)

text:
Tổng Villeneuve-le-Roi là một tổng thuộc tỉnh Val-de-Marne trong vùng Île-de-France.

Các xã

|-
| Ablon-sur-Seine || align="right" | 4 867 || align="right" | 94 480 || align="right" | 94 001
|-
| Villeneuve-le-Roi || align="right" | 18 292 || align="right" | 94 290 || align="right" | 94 077
|}

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang mạng của tổng hội đồng Val-de-Marne

Villeneuve-le-Roi


title: Pseudodiabrotica metallica

text:
Pseudodiabrotica metallica là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1892.

Chú thích

Tham khảo

Pseudodiabrotica


title: Achaea violaceofascia

text:
Achaea violaceofascia là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở Châu Phi, bao gồm Madagascar, Seychelles và Réunion.

Liên kết ngoài
==Chú thích==

Côn trùng Madagascar
Achaea (bướm đêm)


title: Bondeval

text:
Bondeval là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.

Dân số

Theo điều tra dân của năm 1999, dân số là 440.
Ước tính cho năm 2006 là 456.

Xem thêm
Xã của tỉnh Doubs

Tham khảo

INSEE
IGN

Xã của Doubs


title: Bryograpta

text:
Bryograpta là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Erebidae


title: Tân Bửu

text:
Tân Bửu là một xã thuộc huyện Bến Lức, tỉnh Long An, Việt Nam.

Địa lý
Xã Tân Bửu nằm ở phía đông huyện Bến Lức, có vị trí địa lý:
Phía đông nam giáp xã Mỹ Yên
Phía tây nam giáp các xã An Thạnh và Thanh Phú
Phía tây bắc giáp xã Tân Hòa
Phía đông, tây, đông bắc giáp Thành phố Hồ Chí Minh.

Xã có diện tích 17,93 km², dân số năm 1999 là 7.910 người, mật độ dân số đạt 441 người/km².

Hành chính
Xã được chia thành 7 ấp: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7.

Lịch sử
Dưới thời Pháp thuộc, Tân Bửu là một làng thuộc tổng Long Hưng Hạ, quận Trung Quận (còn được gọi là quận Gò Đen), tỉnh Chợ Lớn.

Sau năm 1956, các làng được gọi là xã. Vào năm 1957, chính quyền Việt Nam Cộng hòa giải thể tỉnh Chợ Lớn và sáp nhập phần lớn quận Gò Đen cũ (gồm ba tổng Long Hưng Thượng, Long Hưng Trung và Tân Phong Hạ) vào tỉnh Gia Định, riêng tổng Long Hưng Hạ được sáp nhập vào quận Bến Lức mới thành lập thuộc tỉnh Long An, xã Tân Bửu thuộc quận Bến Lức.

Sau năm 1975, xã Tân Bửu sáp nhập với xã Thanh Hà thành xã Tân Thanh thuộc huyện Bến Lức.

Ngày 11 tháng 3 năm 1977, huyện Bến Lức sáp nhập với huyện Thủ Thừa thành huyện Bến Thủ, xã Tân Thanh thuộc huyện Bến Thủ.

Ngày 24 tháng 3 năm 1979, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định 128-CP. Theo đó:
Thành lập xã Thanh Phú trên cơ sở sáp nhập một phần diện tích và dân số của xã Tân Thanh (thuộc địa giới xã Thanh Hà cũ) với xã Long Phú (sau khi điều chỉnh địa giới hành chính để thành lập thị trấn Bến Lức)
Đổi tên xã Tân Thanh thành xã Tân Bửu.

Ngày 14 tháng 1 năm 1983, huyện Bến Thủ được chia lại thành hai huyện Bến Lức và Thủ Thừa, xã Tân Bửu trở lại thuộc huyện Bến Lức.

Ngày 31 tháng 8 năm 1992, thành lập xã Tân Hòa trên cơ sở một phần diện tích, dân số của các xã Tân Bửu và Lương Hòa.

Chú thích

Tham khảo


title: Trấn Ninh, An Thuận

text:
Huyện tự trị dân tộc Bố Y và dân tộc Miêu Trấn Ninh (chữ Hán giản thể:镇宁布依族苗族自治县, Zhènníng BùyīzúMiáozú Zìzhìxiàn, âm Hán Việt: Trấn Ninh Bố Y tộc Miêu tộc Tự trị huyện) là một huyện tự trị thuộc địa cấp thị An Thuận, tỉnh Quý Châu, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này dân số năm 1999 là 331.028 người. Mã số bưu chính là 561200

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang web Trấn Ninh

An Thuận, Quý Châu
Đơn vị cấp huyện Quý Châu


title: Cidnopus marginellus

text:
Cidnopus marginellus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Perris miêu tả khoa học năm 1864.

Chú thích

Tham khảo

Cidnopus


title: Drapetes viedmai

text:
Drapetes viedmai là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Cobos miêu tả khoa học năm 1963.

Chú thích

Tham khảo

Drapetes


title: Tin tức

text:
Tin tức là thông tin về các sự kiện hiện tại. Điều này có thể được cung cấp thông qua nhiều phương tiện khác nhau: truyền miệng, in ấn, hệ thống bưu chính, phát thanh truyền hình, thông tin điện tử hoặc qua lời kể của các nhà quan sát và nhân chứng cho các sự kiện.

Các chủ đề phổ biến cho các báo cáo tin tức bao gồm chiến tranh, chính phủ, chính trị, giáo dục, y tế, môi trường, kinh tế, kinh doanh, thời trang và giải trí, cũng như các sự kiện thể thao, sự kiện kỳ quặc hoặc bất thường. Các tuyên bố của chính phủ, liên quan đến các nghi lễ hoàng gia, luật pháp, thuế, y tế công cộng và tội phạm, đã được mệnh danh là tin tức từ thời cổ đại. Con người thể hiện một mong muốn gần như phổ quát để tìm hiểu và chia sẻ tin tức, điều họ thỏa mãn bằng cách nói chuyện với nhau và chia sẻ thông tin. Sự phát triển công nghệ và xã hội, thường được thúc đẩy bởi các mạng lưới truyền thông và gián điệp của chính phủ, đã tăng tốc độ tin tức có thể lan truyền, cũng như ảnh hưởng đến nội dung của nó. Thể loại tin tức như chúng ta biết ngày nay có liên quan chặt chẽ với báo viết, có nguồn gốc từ Trung Quốc, đóng vai trò như một bản tin và sự lan truyền, với báo và giấy in, đến Châu Âu.

Ý nghĩa

Sự mới mẻ
Như tên của nó, "tin tức" thường bao hàm việc trình bày thông tin mới. Tính mới của tin tức mang đến cho nó một chất lượng không chắc chắn, giúp phân biệt nó với các cuộc điều tra cẩn thận hơn về lịch sử hoặc các ngành học thuật khác. Trong khi các nhà sử học có xu hướng xem các sự kiện là biểu hiện liên quan đến nguyên nhân của các quá trình cơ bản, các câu chuyện tin tức có xu hướng mô tả các sự kiện một cách cô lập và loại trừ thảo luận về các mối quan hệ giữa chúng. Tin tức mô tả rõ ràng thế giới trong quá khứ hiện tại hoặc ngay lập tức, ngay cả khi các khía cạnh quan trọng nhất của một câu chuyện tin tức đã xảy ra từ lâu trong quá khứ hay dự kiến sẽ xảy ra trong tương lai. Để tạo ra tin tức, một quá trình đang diễn ra phải có một số "điểm chốt", một sự kiện trong thời gian neo nó đến thời điểm hiện tại. Liên quan, tin tức thường đề cập đến các khía cạnh của thực tế có vẻ bất thường, lệch lạc hoặc khác thường. Do đó, câu nói nổi tiếng rằng "Chó cắn người" không phải là tin tức, mà "người cắn chó" sẽ là tin tức.

Một hệ quả khác của tính mới của tin tức là, vì công nghệ mới cho phép phương tiện truyền thông mới phổ biến tin tức nhanh hơn, các hình thức truyền thông 'chậm hơn' có thể chuyển từ 'tin tức' sang 'phân tích'.

Hàng hóa
Theo một số lý thuyết, "tin tức" là bất cứ thứ gì ngành công nghiệp tin tức bán ra. Báo chí, được hiểu rộng rãi theo cùng một nghĩa, là hành động hoặc nghề nghiệp của việc thu thập và cung cấp tin tức. Từ góc độ thương mại, tin tức chỉ đơn giản là một đầu vào, cùng với giấy (hoặc máy chủ điện tử) cần thiết để tạo ra một sản phẩm cuối cùng để phân phối ra thị trường. Một cơ quan tin tức cung cấp tài nguyên này để "bán buôn" và các nhà xuất bản nâng chất lượng của nó lên để bán lẻ.

Giọng điệu
Hầu hết các nhà cung cấp giá trị tin tức vô tư, trung lập và khách quan, mặc dù khó có thể đưa tin mà không thiên vị về mặt chính trị. Nhận thức về các giá trị này đã thay đổi rất nhiều theo thời gian khi 'báo chí lá cải' chuyên đưa tin giật gân đã trở nên phổ biến. Michael Schudson đã lập luận rằng trước kỷ nguyên của Thế chiến I và sự gia tăng đồng thời của tuyên truyền, các nhà báo không nhận thức được khái niệm sai lệch trong đưa tin, chưa nói đến việc tích cực sửa chữa tin sai. Tin tức đôi khi cũng được cho là miêu tả sự thật, nhưng mối quan hệ này là khó nắm bắt và đạt chuẩn mực.

Nghịch lý thay, một tài sản khác thường được quy cho tin tức là chủ nghĩa giật gân, tập trung không cân xứng vào, và phóng đại, câu chuyện cảm xúc cho tiêu dùng công cộng. Tin tức này cũng không liên quan đến tin đồn, thực tiễn con người chia sẻ thông tin về những người khác cùng quan tâm. Một chủ đề giật gân phổ biến là bạo lực; do đó, một thành ngữ cho tin tức khác nói rằng "nếu tin có chảy máu, tin sẽ lên hàng đầu".

Tin tức đáng quan tâm
Tin tức được định nghĩa là một chủ đề có đủ sự liên quan đến công chúng hoặc khán giả đặc biệt để đảm bảo sự chú ý hoặc đưa tin của báo chí.

Nhiều giá trị tin tức dường như là phổ biến trên các nền văn hóa. Mọi người dường như quan tâm đến tin tức ở mức độ mà nó có tác động lớn, mô tả các xung đột, xảy ra gần đó, liên quan đến những người nổi tiếng và đi chệch khỏi các quy tắc xảy ra hàng ngày. Chiến tranh là một chủ đề tin tức phổ biến, một phần vì nó liên quan đến các sự kiện chưa biết mà có thể gây nguy hiểm đến từng cá nhân.

Tham khảo
Truyền hình tại Việt Nam
Tin tức chính thống Vietnamnet
Thời sự (VTV)

Thuật ngữ truyền hình
Xã hội học tri thức

Giao tiếp


title: Hamadryas guatemalena

text:
Hamadryas guatemalena là một loài bướm thuộc họ Nymphalidae. Nó được tìm thấy ở miền nam Bắc Mỹ tới miền trung Nam Mỹ.

Sải cánh dài 76–98 mm. Chúng bay quanh năm ở khu vực nhiệt đới trong phạm vi phân bố và vào tháng 8 trong khu vực ôn đới của phạm vi phân bố.

Ấu trùng ăn các loài Euphorbiaceae. Các thể trưởng thành ăn dịch trái cây thối và phân động vật.

Chú thích

Tham khảo

Butterflies of North America

Hamadryas (Nymphalidae)


title: Ancyloscelis nigricornis

text:
Ancyloscelis nigricornis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Rodriguez & Roig-Alsina mô tả khoa học năm 2004.

Chú thích

Tham khảo

Ancyloscelis
Động vật được mô tả năm 2004


title: La Hiniesta

text:
La Hiniesta là một đô thị trong tỉnh Zamora, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 364 người.

Tham khảo

Đô thị ở Zamora


title: Megachile donata

text:
Megachile donata là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Mitchell mô tả khoa học năm 1930.

Chú thích

Tham khảo

D
Động vật được mô tả năm 1930


title: Saint-Moré

text:
Saint-Moré là một xã của Pháp,tọa lạc ở tỉnh Yonne trong vùng Bourgogne-Franche-Comté.

Hành chính

Biến động dân số

Xem thêm
 Xã của Yonne

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Saint-Moré trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia

Saint-More


title: Harscheid

text:
Harscheid  là một đô thị thuộc huyện Ahrweiler, bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị Harscheid có diện tích 3,13 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 145 người.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz


title: Opsyra

text:
Opsyra là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.

Loài
 Opsyra chalcoela (Hampson, 1902)

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database
Opsyra at funet

Hadeninae


title: Zorochros recellentus

text:
Zorochros recellentus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Dolin miêu tả khoa học năm 1995.

Chú thích

Tham khảo

Zorochros


title: Drapetes tomentosus

text:
Drapetes tomentosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Bonvouloir miêu tả khoa học năm 1859.

Chú thích

Tham khảo

Drapetes


title: Quản trị công ty

text:
Quản trị công ty cổ phần, gọi tắt là quản trị công ty, là một hệ thống các thiết chế, chính sách, luật lệ nhằm định hướng, vận hành và kiểm soát công ty cổ phần. Quản trị công ty cũng bao hàm mối quan hệ giữa nhiều bên, không chỉ trong nội bộ công ty cổ phần như các cổ đông, ban giám đốc điều hành, hội đồng quản trị mà còn những bên có lợi ích liên quan bên ngoài công ty: cơ quan quản lý Nhà nước, các đối tác kinh doanh và cả môi trường, cộng đồng, xã hội.

Cơ chế này được xây dựng và liên tục cải tiến chính vì nhu cầu bức bách đối với sức khỏe của công ty cổ phần và sự lành mạnh của xã hội nói chung.

Một số định nghĩa
Quản trị công ty có nhiều định nghĩa do cách tiếp cận khác nhau cũng như do nó bao hàm nhiều hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh.
"Quản trị công ty là một lĩnh vực kinh doanh học nghiên cứu cách thức khuyến khích quá trình quản trị kinh doanh hiệu quả trong các công ty cổ phần bằng việc sử dụng các cơ cấu động viên lợi ích, cấu trúc tổ chức và quy chế - quy tắc. Quản trị công ty thường giới hạn trong phạm vi câu hỏi về cải thiện hiệu suất tài chính, chẳng hạn, những cách thức nào mà người chủ sở hữu doanh nghiệp khuyến khích các giám đốc của họ sử dụng để đem lại hiệu suất đầu tư cao hơn".
"Quản trị công ty là cách thức mà các nhà cung cấp nguồn vốn cho doanh nghiệp, nhà đầu tư đảm bảo thu được lợi tức từ các khoản đầu tư của họ."
"Quản trị công ty là hệ thống được xây dựng để điều khiển và kiểm soát các doanh nghiệp. Cấu trúc quản trị công ty chỉ ra cách thức phân phối quyền và trách nhiệm trong số những thành phần khác nhau có liên quan tới công ty cổ phần như Hội đồng quản trị, Giám đốc, cổ đông, và những chủ thể khác có liên quan. Quản trị công ty cũng giải thích rõ quy tắc và thủ tục để ra các quyết định liên quan tới vận hành công ty. Bằng cách này, Quản trị công ty cũng đưa ra cấu trúc thông qua đó người ta thiết lập các mục tiêu công ty, và cả phương tiện để đạt được mục tiêu hay giám sát hiệu quả công việc."
"Quản trị công ty có thể được hiểu theo nghĩa hẹp là quan hệ của một doanh nghiệp với các cổ đông, hoặc theo nghĩa rộng là quan hệ của doanh nghiệp với xã hội..." (Financial Times, 1997).
"Quản trị công ty nhắm tới mục tiêu thúc đẩy sự công bằng doanh nghiệp, tính minh bạch và năng lực chịu trách nhiệm".
"Quản trị công ty là chủ đề mặc dù được định nghĩa không rõ ràng nhưng có thể coi như đó là tập hợp các đối tượng, mục tiêu và thể chế để đảm bảo điều tốt đẹp cho cổ đông, nhân viên, khách hàng, chủ nợ và thúc đẩy danh tiếng, vị thế của nền kinh tế."

Những nội dung chủ yếu của quản trị công ty

Thứ nhất, các thành viên Hội đồng Quản trị của công ty đều phải là những nhân vật độc lập để kiểm soát và kiềm chế quyền lực của Ban Giám đốc, đồng thời bảo vệ quyền lợi của các cổ đông.
Thứ hai, sử dụng và tín nhiệm các kế toán viên, các công ty kiểm toán để lập và đệ trình báo cáo tài chính có tính xác thực nhằm giúp cổ đông có thông tin đầy đủ, xác thực khi đầu tư vào công ty.
Thứ ba, luôn sử dụng các nhà phân tích tài chính để xem xét, phân tích các triển vọng kinh doanh và mức độ lành mạnh về tài chính của các công ty đang và sẽ phát hành chứng khoán ra công chúng nhằm cung cấp đầy đủ thông tin cho công chúng muốn đầu tư.

Các quan hệ ảnh hưởng đến quản trị công ty
Các công ty đại chúng chịu nhiều ảnh hưởng bởi các yếu tố bên ngoài hơn các loại công ty khác. Dưới đây là những yếu tố mà lý thuyết quản trị công ty cho là quan trọng nhất tác động đến hoạt động của một công ty đại chúng.

Tuy nhiên, về các yếu tố này còn có những quan điểm khác, xuất phát từ quan niệm về doanh nghiệp khác nhau. Adam Smith và các nhà đầu tư coi doanh nghiệp là một thực thể giành được nguồn lực từ các nhà đầu tư, người lao động và đối tác cung cấp để sản xuất ra hàng hóa, dịch vụ cho khách hàng. Những lý thuyết gia theo tư tưởng Marxism và một số người khác cho rằng doanh nghiệp chiếm dụng các nguồn lực của người lao động, đối tác cung cấp và luồng tiền của khách hàng nhằm phục vụ lợi ích của những người chủ sở hữu công ty. Nói một cách khác, theo quan điểm này thì doanh nghiệp coi trọng lợi ích của chủ sở hữu hơn lợi ích của người lao động, đối tác cung cấp và khách hàng. Tùy từng quan điểm mà các yếu tố hay những người có lợi ích liên quan có thể khác đi.

Các mô hình quản trị công ty
Mô hình tài chính giản đơn: Xây dựng trên quan điểm tài chính, mô hình quản trị công ty này chú trọng việc xây dựng các quy định và sự khuyến khích (chính là những hợp đồng, giao ước một cách rõ ràng hay tiềm ẩn) nhằm định hình một cách có hiệu quả hành vi của những người điều hành theo đúng mong muốn của các chủ sở hữu. Những quy định và sự khuyến khích đề cập đến ở đây phần nhiều là do công ty tự thiết lập chứ không phải hệ thống pháp lý, quản lý Nhà nước và điều tiết cũng như những yếu tố về văn hóa trong nền kinh tế và bản chất của chủ sở hữu. Tuy vậy, bản chất của chủ sở hữu đã làm nảy sinh những vấn đề khó khăn trong quản trị. Trong nhiều trường hợp, những nhà đầu tư là các định chế tài chính như quỹ tương hỗ, quỹ hưu trí...là cổ đông lớn của các công ty đại chúng. Thế nhưng những thể chế này chỉ lại đại diện cho các cổ đông thực sự của doanh nghiệp, những người đã góp tiền vào đó. Điều này dẫn đến tăng chi phí trung gian nếu muốn những người điều hành doanh nghiệp hành động vì lợi ích của các cổ đông thực sự. Đây là cái mà các lý thuyết gia gọi là Chủ nghĩa Tư bản Ủy thác hay Chủ nghĩa xã hội Quý hưu trí. Mặt khác, những người điều hành doanh nghiệp có xu hướng đặt lợi ích của họ lên trên lợi ích cổ đông vì thế cần có những hợp đồng ràng buộc để loại trừ điều này. Trên thực tế, việc đó là không khả thi vì không thể lường trước mọi tình huống sẽ phát sinh. Những nhà quản lý được tự do hành động trong một số tình huống sẽ ngăn cản quá trình tối đa hóa giá trị doanh nghiệp vì họ chiếm đoạt những giá trị đó cho bản thân mình. Các công ty đại chúng có cổ phần phân tán lại gặp phải vấn đề là những cổ đông nhỏ sẽ không bỏ thời gian, chi phí ra để giám sát những người điều hành do tình trạng kẻ đi xe không trả tiền. Hơn nữa cổ đông nhỏ thường thiếu quyền lực và những thông tin cần thiết để có thể phản ứng với tình trạng điều hành không thích hợp. Luật chống giao dịch nội gián trong nhiều tình huống cũng ngăn cản cổ đông có được các thông tin cần thiết để giám sát, điều chỉnh những người điều hành doanh nghiệp.
Mô hình vai trò quản lý:
Mô hình những người có lợi ích liên quan:
Mô hình kinh tế chính trị:
Các mô hình khác:

Các cơ chế quản trị công ty tại Hoa Kỳ

Vụ Enron sụp đổ được xem là hậu quả của Quản trị doanh nghiệp yếu kém và lệch lạc, chính vì vậy, ngay sau đó, hàng loạt kiến nghị xuất phát từ vụ này và nhằm làm tăng sức mạnh của Quản trị doanh nghiệp đã được đệ trình lên Sở Giao dịch Chứng khoán New York - NYSE ngày 6 tháng 6 năm 2002, bao gồm:
 Bắt buộc các công ty niêm yết phải có đa số thành viên HĐQT là độc lập.
 Phải định nghĩa rõ hơn thế nào là một thành viên HĐQT "độc lập". Ví dụ, một thành viên độc lập không được có quan hệ vật chất với công ty. Một nhân viên cũ cho đến năm năm sau khi thôi việc mới được vào HĐQT công ty.
 Trao thêm quyền cho các thành viên HĐQT độc lập này để họ thực hiện nhiệm vụ kiểm soát và kiềm chế Ban Giám đốc một cách hiệu quả hơn; yêu cầu họ có những phiên họp thường kỳ ở cấp điều hành không có ban giám đốc hiện diện; đồng thời, yêu cầu các thành viên HĐQT độc lập chỉ định và tiết lộ công khai danh tính của thành viên HĐQT sẽ chủ tọa các phiên họp này, nhằm tạo điều kiện cho một thành viên HĐQT độc lập làm đối trọng với quan chức điều hành cao nhất: Tổng giám đốc (CEO) của công ty.
 Yêu cầu các công ty niêm yết phải có một ủy ban tiến cử/quản trị công ty gồm toàn thành viên HĐQT độc lập để xem xét việc bổ nhiệm những người mới vào HĐQT và định hình cơ chế quản trị của công ty. Tương tự, bộ phận phụ trách về lương và các khoản thù lao cho công ty cũng phải gồm toàn thành viên HĐQT độc lập.
 Gia tăng quyền lực và trách nhiệm của Ban kiểm soát và công ty kiểm toán, kể cả giao cho họ quyền quyết định thuê mướn hay sa thải các kiểm toán viên độc lập, và phê duyệt bất kỳ quan hệ phi kiểm toán đáng kể nào với các kiểm toán viên độc lập.
 Các công ty niêm yết phải công bố công khai và đầy đủ những nguyên tắc quản trị công ty của mình, bao gồm các tiêu chuẩn về năng lực, trách nhiệm, mức thù lao của thành viên HĐQT, v.v...
 Yêu cầu các công ty niêm yết thực hiện cũng như công bố thông tin một bộ quy tắc về hành vi cũng như đạo đức kinh doanh áp dụng cho các thành viên HĐQT, các quan chức và nhân viên của công ty.

Tham khảo
Corporate Governance: Its scope, concerns & theories.

Kinh doanh
Quản trị kinh doanh
Quản lý
Quản trị doanh nghiệp
Quản lý kỷ lục


title: Teilhède

text:
Teilhède  là một xã ở tỉnh Puy-de-Dôme trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes miền trung nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Puy-de-Dôme

Tham khảo
INSEE

Xã của Puy-de-Dôme


title: 1576 Fabiola

text:
1576 Fabiola (1948 SA) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 30 tháng 9 năm 1948 bởi Arend, S. ở Uccle.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser 1576 Fabiola

Tiểu hành tinh vành đai chính
Được phát hiện bởi Sylvain Julien Victor Arend
Thiên thể phát hiện năm 1948


title: Zanclomenophra

text:
Zanclomenophra là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Boarmiini


title: Ypsolopha mienshani

text:
Ypsolopha mienshani là một loài bướm đêm thuộc họ Ypsolophidae. Nó được tìm thấy ở Sơn Tây ở Trung Quốc.

Chú thích

Tham khảo

Ypsolopha


title: Stenoptilodes debbiei

text:
Stenoptilodes debbiei là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Nó được tìm thấy ở Ecuador.

Sải cánh dài khoảng 26 mm. Con trưởng thành bay vào tháng 6.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Review of the Neotropical species trong họ Pterophoridae, part I: Ochyroticinae, Deuterocopinae, Pterophorinae (Platyptiliini, Exelastini, Oxyptilini) (Lepidoptera)

Stenoptilodes
Động vật đặc hữu Ecuador
Côn trùng Nam Mỹ


title: Cryptolabis taciturna

text:
Cryptolabis taciturna là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Cryptolabis
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Megapenthes lucius

text:
Megapenthes lucius là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1863.

Chú thích

Tham khảo

Megapenthes


title: Litholacon conicicollis

text:
Litholacon conicicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Dolin in Dolin, Panfilov, Ponomarenko & Pritykina miêu tả khoa học năm 1980.

Chú thích

Tham khảo

Litholacon


title: Mặt Trời lặn

text:
nhỏ|Toàn bộ quá trình Mặt Trời lặn ở vùng cao nguyên của Hoang mạc Mojave.|228x228px

nhỏ|Mặt Trời lặn, hoàng hôn và các giai đoạn của chạng vạng tối

Mặt Trời lặn (Hán-Việt: nhật lạc) là sự biến mất hàng ngày của Mặt Trời phía dưới đường chân trời do kết quả của sự tự quay của Trái Đất.

Trong thiên văn thời gian Mặt Trời lặn được định nghĩa là thời điểm rìa phía trên của Mặt Trời biến mất phía dưới đường chân trời ở phía Tây. Do sự khúc xạ ánh sáng của khí quyển nên đường đi của các tia sáng từ Mặt Trời đang lặn bị làm lệch nhiều gần đường chân trời, làm cho Mặt Trời lặn thiên văn biểu kiến xảy ra khi Mặt Trời đã khoảng một lần đường kính của nó ở phía dưới đường chân trời. Mặt Trời lặn không nên nhầm lẫn với hoàng hôn, theo nghĩa chính xác là thời điểm kết thúc của chạng vạng buổi tối khi bóng tối sụp xuống, với hoàng hôn thiên văn là lúc Mặt Trời đã xuống 18 độ phía dưới chân trời.

Thời gian
Thời gian xảy ra Mặt Trời lặn dao động theo thời gian của năm cũng như vĩ độ của người quan sát. Thời gian địa phương chính xác của Mặt Trời lặn cũng phụ thuộc vào kinh độ chính xác của mỗi vị trí trong phạm vi múi giờ đã cho. Các thay đổi nhỏ mỗi ngày cũng như các thay đổi nửa năm có thể nhận thấy về thời điểm Mặt Trời lặn là do sự nghiêng của trục tự quay của Trái Đất, hình dạng phỏng cầu của nó cũng như chuyển động của hành tinh xanh trên quỹ đạo xung quanh Mặt Trời của nó. Mặc dù một vài dị thường biểu kiến cũng tồn tại nhưng nguyên nhân chính là sự nghiêng trục tự quay và quỹ đạo elip của Trái Đất. Tại Bắc bán cầu, Mặt Trời lặn sớm nhất không trùng với ngày diễn ra đông chí (khoảng 22 tháng 12), mà xảy ra sớm hơn trong tháng 12. Tương tự, Mặt Trời lặn muộn nhất không xảy ra vào ngày có hạ chí (khoảng 21 tháng 6), mà thay vì thế xảy ra muộn hơn vào cuối tháng 6 hay đầu tháng 7, phụ thuộc vào vĩ độ của người quan sát. Hiện tượng tương tự xảy ra ở Nam bán cầu, ngoại trừ các ngày tháng tương ứng sẽ là khoảng thời gian nào đó trước 21 tháng 6 trong mùa đông và khoảng thời gian nào đó sau 22 tháng 12 trong mùa hè ở bán cầu này, có thể trong tháng 1 của năm kế tiếp. Ngay cả trên xích đạo, Mặt Trời mọc và Mặt Trời lặn cũng dịch chuyển một vài phút (trước và sau 6 h đối với Mặt Trời mọc và trước hay sau 18 h đối với Mặt Trời lặn) trong suốt cả năm.

Do sự nghiêng trục tự quay của Trái Đất, cho dù Mặt Trời lặn xảy ra khi nào và xảy ra ở đâu thì nó luôn luôn ở góc phần tư Tây Bắc từ điểm phân tháng 3 (xuân phân ở Bắc bán cầu hay thu phân ở Nam bán cầu) tới điểm phân tháng 9 (thu phân ở Bắc bán cầu hay xuân phân ở Nam bán cầu), và ở góc phần tư Tây Nam từ điểm phân tháng 9 cho tới điểm phân tháng 3 năm sau. Mặt Trời lặn chính xác ở phía Tây chỉ trong các ngày diễn ra điểm phân. Tuy nhiên độ dài thời gian bằng nhau giữa ban ngày và ban đêm trên thực tế không xảy ra tại các ngày có các điểm phân do người ta tính thời điểm Mặt Trời mọc lẫn thời điểm Mặt Trời lặn theo rìa phía trên của Mặt Trời chứ không phải theo tâm của đĩa Mặt Trời. Ngoài ra, do ánh sáng từ Mặt Trời bị uốn cong do khúc xạ trong khí quyển nên người ta còn nhìn thấy Mặt Trời sau khi nó đã ở dưới đường chân trời về mặt hình học. Mặt Trời cũng được nhìn thấy to hơn khi nó ở trên đường chân trời và đây là một ảo giác quang học khác, tương tự như ảo giác Mặt Trăng.

Màu sắc

Các sắc thái đỏ và cam chói của bầu trời khi xảy ra Mặt Trời mọc và khi Mặt Trời lặn chủ yếu là do tán xạ ánh sáng Mặt Trời bởi các hạt bụi, tro cùng các sol khí dạng lỏng và rắn khác có trong khí quyển Trái Đất. Các sắc màu đỏ và cam được gia tăng này khi Mặt Trời mọc và khi Mặt Trời lặn về mặt toán học được giải thích bằng thuyết Mie hay xấp xỉ lưỡng cực rời rạc. Khi không có các hạt nhỏ này trong tầng đối lưu, chẳng hạn sau các trận mưa dông lớn thì sắc màu đỏ còn lại và ít mãnh liệt hơn được giải thích bằng tán xạ Rayleigh đối với ánh sáng Mặt Trời của các phân tử không khí. Các sắc màu khi Mặt Trời lặn nói chung rực rỡ và chói lọi hơn các sắc màu của bầu trời khi Mặt Trời mọc, do nói chung có nhiều hạt nhỏ và sol khí trong không khí buổi chiều so với không khí buổi sáng. Không khí ban đêm cũng thường là lạnh hơn và ít gió hơn, cho phép các hạt bụi, tro bị trầm lắng xuống thấp hơn trong khí quyển, làm giảm lượng tán xạ Mie vào lúc Mặt Trời mọc. Tán xạ Mie giảm xuống cũng tương ứng với sự sụt giảm lượng ánh sáng đỏ và cam tán xạ khi Mặt Trời mọc. Tuy nhiên, cường độ màu khi Mặt Trời mọc có thể vượt qua cường độ màu sắc khi Mặt Trời lặn nếu như có các đám cháy lớn ban đêm, phun trào núi lửa hay bão bụi ở phía đông của người quan sát. Một loạt các vụ phun trào núi lửa gần đây, chẳng hạn các vụ phun trào của núi Pinatubo năm 1991 và Krakatoa năm 1883, là đủ lớn để tạo ra các Mặt Trời mọc và Mặt Trời lặn đáng ghi nhớ trên toàn thế giới.
trái|nhỏ|Một video timelapse về Mặt Trời lặn ở Tokyo
Trong khi tro và bụi từ các vụ phun trào núi lửa có xu hướng làm giảm sắc màu khi Mặt Trời lặn khi chúng bị mắc lại trong phạm vi tầng đối lưu, thì khi bị giữ trong tầng bình lưu thì các đám mây mỏng chứa các giọt nhỏ axít sulfuric từ núi lửa có thể sinh ra các sắc màu sau khi Mặt Trời lặn rất đẹp và rực rỡ, gọi là ráng chiều (vãn hà dư huy). Một loạt các vụ phun trào núi lửa gần đây, chẳng hạn các vụ phun trào của núi Pinatubo năm 1991 và Krakatoa năm 1883, đã sinh ra các đám mây chứa axít sulfuric tại tầng bình lưu đủ lớn để tạo ra các ráng chiều sau Mặt Trời lặn đáng ghi nhớ (và cả ráng trước Mặt Trời mọc) trên khắp thế giới. Các đám mây ở cao độ lớn phục vụ như là tấm gương phản chiếu ánh sáng Mặt Trời (bị đỏ hóa mạnh vẫn còn rọi tới tầng bình lưu sau Mặt Trời lặn) xuống mặt đất.

Các chùm tia xuất hiện khi Mặt Trời lặn chiếu qua các khe hở trên tầng mây hoặc giữa các vật thể như núi hay các tòa nhà được gọi là các tia hoàng hôn, mang màu sắc vàng cam của Mặt Trời lặn. Đôi khi ngay trước Mặt Trời mọc hay ngay sau sau Mặt Trời lặn thì người ta có thể quan sát được tia chớp lục.

Một số màu sắc đa dạng nhất lúc chạng vạng có thể được tìm thấy ở bầu trời đối diện phía đông sau khi Mặt Trời lặn lúc hoàng hôn. Tùy thuộc vào điều kiện thời tiết và loại mây hiện tại, những màu này có quang phổ rộng và có thể tạo ra những ấn tượng lạ thường.

Mặt Trời lặn trên hành tinh khác

Mặt Trời lặn trên các hành tinh khác xuất hiện khác với Mặt Trời lặn trên Trái Đất do các khác biệt về khoảng cách từ hành tinh tới Mặt Trời và các khác biệt về điều kiện khí quyển.

Do Sao Hỏa ở xa Mặt Trời hơn so với Trái Đất nên Mặt Trời xuất hiện tại đây chỉ có kích thước cỡ hai phần ba kích thước mà người ta nhìn thấy khi Mặt Trời lặn trên Trái Đất. Mặc dù Sao Hỏa có ít oxy và nitơ, nhưng nó bị che phủ bằng bụi màu đỏ thường xuyên bị cuộn lên không trung do các trận gió nhẹ nhưng có vận tốc lớn. Ít nhất một vài ngày Sao Hỏa có Mặt Trời lặn/hoàng hôn kéo dài hơn và đỏ màu hơn so với Mặt Trời lặn điển hình trên Trái Đất. Một nghiên cứu chỉ ra rằng tới 2 h sau hoàng hôn, ánh sáng Mặt Trời vẫn còn tiếp tục được bụi Sao Hỏa ở trên cao trong khí quyển phản xạ, tạo ra ánh sáng khuếch tán rực rỡ.

Xem thêm
 Mặt Trời mọc
 Ráng, bao gồm cả ráng chiều
 Bình minh
 Hoàng hôn
 Phương trình Mặt Trời mọc
Giờ vàng
Bóng của Trái Đất
 Chạng vạng

Thư viện ảnh

Ghi chú

Liên kết ngoài

 Tính toán vị trí chính xác của Mặt Trời - Thời gian Mặt Trời mọc/Mặt Trời lặn trên toàn thế giới
 Tính toán Mặt Trời mọc và Mặt Trời lặn
 Mặt Trời lặn tại vị trí của bạn của Wolfram Alpha
 Diễn giải vật lý đầy đủ bằng các thuật ngữ đơn giản
 Bảng tính Excel với các hàm VBA để tính Mặt Trời mọc/Mặt Trời lặn, giữa trưa, tranh tối tranh sáng (bình minh và hoàng hôn), và vị trí của Mặt Trời (góc phương vị và cao độ); của Greg Pelletier, biên dịch từ chương trình tính toán trực tuyến của NOAA cho vị trí Mặt Trời và Mặt Trời mọc/Mặt Trời lặn
 sun.exnatura.org Lịch Mặt Trời mọc/Mặt Trời lặn trực tuyến với cơ chế tìm kiếm vị trí tương tác
 Các sắc màu của hoàng hôn và Mặt Trời lặn

Hiện tượng của Mặt Trời
Hiện tượng tự nhiên của Trái Đất
Biểu tượng
Phần của ngày
Hiện tượng Trái Đất
Thành phần trong ngày
Chiều tối


title: Euthria bernardi

text:
Euthria bernardi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Buccinidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Euthria


title: Podeonius malaysianus

text:
Podeonius malaysianus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 2006.

Chú thích

Tham khảo

Podeonius


title: Khí quyển Sao Diêm Vương

text:
Khí quyển Sao Diêm Vương là lớp khí mỏng bao quanh hành tinh lùn, có thành phần gồm khí nitơ, mêtan, và cacbon mônôxít. Chúng có nguồn gốc từ băng trên bề mặt bốc hơi tạo thành. Áp suất bề mặt trong khí quyển thay đổi từ 6,5 tới 24 μbar. Người ta cho rằng quỹ đạo êlip dẹt của Sao Diêm Vương có ảnh hưởng lớn đến khí quyển của nó: khi Diêm Vương Tinh chuyển động ra xa Mặt Trời, bầu khí quyển của nó bị đóng băng dần và rơi trở lại bề mặt. Khi Sao Diêm Vương đến gần Mặt Trời hơn, nhiệt độ bề mặt tăng lên, băng trên bề mặt thăng hoa thành khí. Quá trình này tạo ra hiệu ứng nhà kính ngược; giống như mồ hôi làm lạnh cơ thể khi nó toát ra bề mặt da, sự thăng hoa này làm lạnh bề mặt của Sao Diêm Vương. Các nhà khoa học sử dụng mảng kính thiên văn vô tuyến Submillimeter Array gần đây đã phát hiện ra rằng nhiệt độ trên bề mặt Sao Diêm Vương vào khoảng , lạnh hơn 10 K so với giá trị trước đó.

Do có mặt mêtan, một loại khí nhà kính mạnh, hiện tượng đảo ngược nhiệt độ trong khí quyển của Sao Diêm Vương đã xảy ra, với nhiệt độ trung bình ấm hơn 36 K ở độ cao trên 10 km so với bề mặt. Tầng khí quyển thấp hơn có độ tập trung mêtan cao hơn so với tầng khí quyển trên cao.

Chứng cứ đầu tiên cho thấy Sao Diêm Vương có bầu khí quyển được tìm thấy tại Đài quan sát trên không Kuiper (Kuiper Airborne Observatory) năm 1985, dựa trên quá trình quan sát một ngôi sao bị che khuất bởi Sao Diêm Vương. Khi một thiên thể không có bầu khí quyển di chuyển ra phía trước ngôi sao thì ánh sáng từ ngôi sao bị biến mất một cách đột ngột; trong trường hợp của Diêm Vương Tinh, ngôi sao mờ dần dần đi. Từ tốc độ mờ dần, người ta tính ra được áp suất khí quyển bằng 0,15 pascal, xấp xỉ 1/700.000 so với của Trái Đất. Những kết quả này được củng cố mạnh mẽ bằng những quan sát mở rộng trong quá trình che khuất xảy ra vào năm 1988.

Năm 2002, sự kiện Sao Diêm Vương che khuất một ngôi sao khác đã được quan sát và phân tích bởi đội đứng đầu bởi Bruno Sicardy ở Đài quan sát Paris, James L. Elliot ở MIT, và Jay Pasachoff ở Williams College. Kết quả họ thu được thật ngạc nhiên, áp suất khí quyển ước tính bằng 0,3 pascal, cho dù thời điểm này Sao Diêm Vương nằm xa Mặt Trời hơn so với thời điểm năm 1988 và do đó bầu khí quyển phải lạnh và loãng hơn. Một cách giải thích cho sự khác biệt này là năm 1987, cực nam của Sao Diêm Vương bắt đầu đi ra khỏi bóng tối trong suốt 120 năm, gây ra hiện tượng nitơ thăng hoa từ băng ở cực nam. Phải mất hàng thập kỉ để khí nitơ dư thừa ngưng tụ lại trong bầu khí quyển khi nó bị đóng băng trên chỏm băng tối vĩnh cửu ở cực bắc. Các đỉnh nhọn trong biểu đồ dữ liệu từ các nghiên cứu này cho thấy khả năng có gió thổi trong khí quyển của Sao Diêm Vương. Đội MIT-Williams College gồm James Elliot, Jay Pasachoff, và đội do Leslie Young dẫn đầu từ Viện nghiên cứu Tây Nam Southwest Research Institute cũng quan sát sự che khuất của Sao Diêm Vương vào ngày 12 tháng 6 năm 2006 tại Australia.

Tháng 10 năm 2006, Dale Cruikshank ở Trung tâm nghiên cứu Ames thuộc NASA (người đồng lãnh đạo dự án New Horizons) và các đồng nghiệp thông báo họ phát hiện ra dấu vết của êtan trong quang phổ trên bề mặt của Sao Diêm Vương. Lượng êtan này được sinh ra từ sự quang phân hay sự phân ly do bức xạ (sự chuyển đổi hợp chất hóa học do ánh sáng hay bức xạ) của mêtan đóng băng trên bề mặt Sao Diêm Vương hay lơ lửng trong bầu khí quyển của nó.

Tham khảo

Sao Diêm Vương
D


title: Dolichopeza fluminis

text:
Dolichopeza fluminis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Tham khảo

Dolichopeza


title: Chu Tiêu

text:
Chu Tiêu (朱標; 10 tháng 10, 1355 - 17 tháng 5, 1392), còn gọi là Ý Văn Thái tử (懿文太子), là một vị Thái tử của nhà Minh. Ông là cha ruột của Minh Huệ Đế Chu Doãn Văn.

Ban đầu, thụy hiệu của ông khi mất là Ý Văn Thái tử. Về sau này, ông được Minh Huệ Đế truy tôn thụy hiệu là Hiếu Khang Hoàng đế (孝康皇帝), miếu hiệu là Hưng Tông (兴宗). Đến khi Minh Thành Tổ Vĩnh Lạc Hoàng đế đăng ngôi, ông lại được cải thành Ý Văn Thái tử.

Thân thế
Chu Tiêu là đích trưởng tử của Minh Thái Tổ Chu Nguyên Chương và Hiếu Từ Cao Hoàng hậu Mã thị. Ông cũng là cha đẻ của đích tôn Chu Doãn Văn, sau trở thành Minh Huệ Đế. Chu Tiêu là anh ruột của Minh Thành Tổ Chu Đệ, người đã giết con ông để tranh ngôi báu, gây nên điều tiếng về sau.

Chu Tiêu tuy là con của Minh Thái Tổ Chu Nguyên Chương, vị Hoàng đế khai quốc triều Minh nổi tiếng nghiêm khắc, nhưng tính nết của ông lại ngược hẳn với cha mình. Ông là một người có tâm hồn nhân hậu, hiền hòa, gần như đến mức nhu nhược, nhiều lần cũng khiến Minh Thái Tổ cảm thấy phật lòng vì ông không giống mình. Dù vậy, dẫu sao ông cũng là đích trưởng tử, lại không có lỗi lầm gì, và Minh Thái Tổ vốn đặt rất nhiều kỳ vọng ở ông, nên đã làm nhiều hành động để giúp đỡ cho ông lên ngôi sau này, chẳng hạn như việc Minh Thái Tổ tàn sát các công thần, vì sợ sau này khi Chu Tiêu lên ngôi, họ sẽ cậy công làm càn.

Thái Tổ nhận thấy Thái tử nhu nhược, khó mà điều khiển nổi những công thần bướng bỉnh không thuần, trước khi ông qua đời còn giúp cho con cháu diệt trừ tận gốc. Tống Liêm là thầy của Thái tử, từ những năm đầu đã theo làm tham mưu cho Thái Tổ vào sinh ra tử chốn quân trường, lập được nhiều công to, làm quan đến chức Học sĩ Thừa chỉ tri chế cáo. Vì có con trai liên quan đến vụ án mưu phản của Hồ Duy Dung mà bị Thái Tổ kết án, Thái tử thấy thầy bị kết án chém, ra sức cầu xin cho thầy. Để dạy bảo Thái tử, ông cho mang một cây roi lớn có đầy gai nhọn quẳng xuống đất, bảo Thái tử nhặt lên. Thái tử có vẻ lúng túng, nhà vua liền dạy rằng:

Cây roi có gai ngươi không nhặt, vậy để ta róc hết cái gai nhọn thay ngươi nhé?

Thái tử thông minh hiểu được ý của cha, nhưng cũng không cho là đúng, liền khuyên giải Phụ hoàng một cách khéo léo rằng:

Trên mà có vua Nghiêu Thuấn, thì dưới sẽ có dân Nghiêu Thuấn.

Ngụ ý là làm vua không được tàn bạo. Thái Tổ rất giận dữ, liền tóm lấy ghế quẳng về hướng Thái tử.

Chu Tiêu đã chịu áp lực quá nặng, nên đã lâm bệnh và qua đời năm 1392 lúc ông 38 tuổi, Minh Thái Tổ đã truy thụy cho ông là Ý Văn Thái tử (懿文太子), lại cho mai táng tại phía đông của Hiếu lăng - lăng mộ của mình, người đời gọi là Đông lăng (东陵). Sau khi ông mất, Minh Thái Tổ lập con của ông là Chu Doãn Văn làm Hoàng Thái tôn. Sau này Thái tôn kế vị đã truy tôn đế hiệu cho cha. Tuy nhiên Yến vương Chu Đệ sau khi cướp được ngôi của cháu đã bãi bỏ đế hiệu của Chu Tiêu đổi gọi là Ý Văn Thái tử như cũ.

Thời Nam Minh, Chu Tiêu được Minh An Tông Chu Do Tung truy tôn thụy hiệu đầy đủ là Hòa Thiên Kính Đạo Hiến Ý Cần Mẫn Thuần Văn Độ Vũ Minh Nhân Từ Hiếu Khang Hoàng đế (和天敬道憲懿勤敏淳文度武明仁慈孝康皇帝), miếu hiệu Hưng Tông (興宗).

Phả thi
Chu Tiêu đã viết một bài phả thi gồm 20 chữ, dùng để làm tên đệm cho con cháu của ông về sau:

Doãn Văn Tuân Tổ Huấn

Khâm Vũ Đại Quân Thăng

Thuận Đạo Nghi Phùng Cát

Sư Lương Thiện Dụng Thịnh

Tiếc thay, chỉ có Minh Huệ Đế sử dụng chữ Văn (文) để đặt tên lót cho 2 người con của ông. Yên vương Chu Đệ sau đó cướp ngôi, đã cho giết hết con của Chu Tiêu và 2 người con của Huệ Đế. Người cháu nội duy nhất còn sống sót của Chu Tiêu, Chu Văn Khôn (朱文坤), con trai duy nhất của Doãn Thông, là người đã tiếp nối đặt tên theo cuốn phả thi này cho con cháu của mình.

Gia thất

Thê thiếp
 Hiếu Khang Hoàng hậu Thường thị (孝康皇后常氏; 1355 - 1378), con gái Khai Bình vương Thường Ngộ Xuân (常遇春), sau cải thành Kính Ý Thái tử phi (敬懿太子妃), thời Nam Minh được phục vị Hiếu Khang Hoàng hậu
 Thái hậu Lã thị (太后呂氏; mất sau năm 1403), con gái Thái thường tự khanh Lã Bản (吕本), sau cải thành Ý Văn Thái tử phi (懿文太子妃)

Hậu duệ

Con trai
Chu Hùng Anh (朱雄英; 1 tháng 12, 1374 - 12 tháng 6, 1382), mẹ là Thường thị, yểu vong. Thái Tổ cảm thương người cháu nội xấu số, ban thuỵ là Ngu Hoài vương (虞懷王), cho nghỉ chầu, quần thần phải mặc phục tang màu trắng, bắt đi bộ để tống táng tại đỉnh núi Tử Kim Sơn, Nam Kinh
Chu Doãn Văn (朱允炆), mẹ là Lã thị, lên ngôi lấy hiệu Minh Huệ Đế
Chu Doãn Thông (朱允熥; 29 tháng 11, 1378 - 1417), mẹ là Thường thị, Huệ Đế phong Ngô vương (吳王), thái ấp ở Hàng Châu, Thành Tổ giáng phong Quảng Trạch vương (廣澤王), đày đến Chương Châu (Phúc Kiến ngày nay), sau bị phế thành thứ dân, giam tại Phượng Dương rồi mất. Thời Nam Minh, phục vị Ngô Điệu vương (吳悼王). Có một con trai là Chu Văn Khôn (朱文坤)
Chu Doãn Kiên (朱允熞; 27 tháng 7, 1385 - tháng 9, 1402), mẹ là Lã thị, Huệ Đế phong Hoành vương (衡王), Thành Tổ giáng phong Hoài Ân vương (懷恩王), đày đến Kiến Xương, sau bị phế thành thứ dân, giam tại Phượng Dương rồi mất. Thời Nam Minh, được cải thành Hoành Mẫn vương (衡愍王)
Chu Doãn Hy (朱允𤐤; 13 tháng 7, 1391 - 3 tháng 2, 1407), mẹ là Lã thị, Huệ Đế phong Từ vương (徐王), Thành Tổ giáng phong Phu Huệ vương (敷惠王) rồi Âu Ninh vương (甌寧王), chết trong biển lửa. Thời Nam Minh, phục vị Từ Giản vương (徐簡王)

Con gái
 Giang Đô Công chúa (江都公主), sau giáng Quận chúa, lấy Cảnh Tuyền (耿璿), con trai Trường Hưng hầu Cảnh Bỉnh Văn (耿炳文)
 Nghi Luân Quận chúa (宜倫郡主), lấy Vu Lễ (于礼)
 Tam hoàng tôn nữ, chết yểu
 Nam Bình Công chúa (南平郡主; ? - 1412), sau giáng Quận chúa, không rõ hôn sự

Tham khảo

 Minh sử, quyển 115, liệt truyện đệ 3, Hưng Tông Hiếu Khang Hoàng đế

Sinh năm 1355
Mất năm 1392
Hoàng tử nhà Minh
Người thừa kế chưa bao giờ lên ngôi
Hoàng tử


title: Laons

text:
Laons  là một xã thuộc tỉnh Eure-et-Loir trong vùng Centre-Val de Loire ở bắc trung bộ nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 166 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Eure-et-Loir


title: Ba Bể (huyện)

text:
Ba Bể là một huyện thuộc tỉnh Bắc Kạn, Việt Nam.

Địa lý
Huyện Ba Bể nằm ở phía tây bắc tỉnh Bắc Kạn, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp huyện Ngân Sơn
Phía tây giáp huyện Chợ Đồn và huyện Na Hang, tỉnh Tuyên Quang
Phía nam giáp huyện Bạch Thông
Phía bắc giáp huyện Pác Nặm và huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng.

Huyện Ba Bể có diện tích 678 km², dân số năm 2004 là 47.000 người. Huyện lỵ là thị trấn Chợ Rã nằm trên quốc lộ 279, cách thành phố Bắc Kạn khoảng 50 km về hướng tây bắc.

Ngoài trục đường chính là quốc lộ 279, huyện còn có một số con đường như tỉnh lộ 254 đi về huyện Chợ Đồn, tỉnh lộ 201 đi về huyện Bạch Thông ở phía nam và đường liên tỉnh 212 sang Cao Bằng ở phía bắc.

Hành chính
Huyện Ba Bể có 15 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm thị trấn Chợ Rã (huyện lỵ) và 14 xã: Bành Trạch, Cao Thượng, Chu Hương, Địa Linh, Đồng Phúc, Hà Hiệu, Hoàng Trĩ, Khang Ninh, Mỹ Phương, Nam Mẫu, Phúc Lộc, Quảng Khê, Thượng Giáo, Yến Dương.

Lịch sử
Dưới thời nhà Nguyễn, địa bàn huyện Ba Bể hiện nay thuộc tỉnh Thái Nguyên. Vào năm 1900, toàn quyền Đông Dương ra nghị định tách một phần đất của tỉnh Thái Nguyên để thành lập tỉnh Bắc Kạn, huyện Ba Bể lúc này là một phần châu Chợ Rã thuộc tỉnh Bắc Kạn.

Ngày 25 tháng 3 năm 1948, Chủ tịch Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra Sắc lệnh số 148-SL, bãi bỏ các danh từ, phủ, châu, quận để thống nhất gọi là huyện. Châu Chợ Rã được gọi là huyện Chợ Rã.

Ngày 12 tháng 5 năm 1964, Bộ Nội vụ ban hành Quyết định số 150-NV. Theo đó:
 Đổi tên xã Thượng Minh thành xã Chu Hương
 Đổi tên xã Tân Dân thành xã Yến Dương
 Đổi tên xã Quảng Thành thành xã Địa Linh
 Đổi tên xã Hưng Đạo thành xã Hà Hiệu
 Đổi tên xã Minh Phúc thành xã Phúc Lộc
 Đổi tên xã Việt Hùng thành xã Cao Trĩ
 Đổi tên xã Thạch Sơn thành xã Nghiên Loan
 Đổi tên xã Việt Xô thành xã Giáo Hiệu
 Đổi tên xã Việt Hoa thành xã Nhạn Môn
 Đổi tên xã Hùng Cường thành xã Bằng Thành
 Đổi tên xã Đại Đồng thành xã Bộc Bố
 Đổi tên xã Hưng Thịnh thành xã Công Bằng
 Đổi tên xã Liên Minh thành xã Xuân La
 Đổi tên xã Mẫu Ninh thành xã Khang Ninh
 Đổi tên xã Văn Y thành xã An Thắng.

Ngày 29 tháng 12 năm 1964, Bộ Nội vụ ban hành Quyết định số 341-NV chia xã Khang Ninh thành hai xã Khang Ninh và Nam Mẫu, đồng thời sáp nhập xóm Pác Ngoi của xã Quảng Khê vào xã Nam Mẫu.

Ngày 21 tháng 4 năm 1965, tỉnh Bắc Kạn sáp nhập với tỉnh Thái Nguyên thành tỉnh Bắc Thái, huyện Chợ Rã thuộc tỉnh Bắc Thái, bao gồm thị trấn Chợ Rã và 25 xã: An Thắng, Bằng Thành, Bành Trạch, Bộc Bố, Cao Tân, Cao Thượng, Cao Trĩ, Chu Hương, Cổ Linh, Công Bằng, Địa Linh, Đồng Phúc, Giáo Hiệu, Hà Hiệu, Hoàng Trĩ, Khang Ninh, Mỹ Phương, Nam Mẫu, Nghiên Loan, Nhạn Môn, Phúc Lộc, Quảng Khê, Thượng Giáo, Xuân La, Yến Dương.

Ngày 29 tháng 12 năm 1978, huyện Chợ Rã được sáp nhập vào tỉnh Cao Bằng vừa tái lập.

Ngày 6 tháng 11 năm 1984, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 144-HĐBT đổi tên huyện Chợ Rã thành huyện Ba Bể.

Ngày 6 tháng 11 năm 1996, huyện Ba Bể được chuyển trở lại tỉnh Bắc Kạn vừa được tái lập.

Ngày 28 tháng 5 năm 2003, Chính phủ ban hành Nghị định số 56/2003/NĐ-CP. Theo đó, tách 10 xã: An Thắng, Bằng Thành, Bộc Bố, Cao Tân, Cổ Linh, Công Bằng, Giáo Hiệu, Nghiên Loan, Nhạn Môn và Xuân La để thành lập huyện Pác Nặm.

Huyện Ba Bể còn lại thị trấn Chợ Rã và 15 xã: Bành Trạch, Cao Thượng, Cao Trĩ, Chu Hương, Địa Linh, Đồng Phúc, Hà Hiệu, Hoàng Trĩ, Khang Ninh, Mỹ Phương, Nam Mẫu, Phúc Lộc, Quảng Khê, Thượng Giáo, Yến Dương.

Ngày 1 tháng 2 năm 2020, sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của xã Cao Trĩ vào xã Thượng Giáo.

Huyện Ba Bể có 1 thị trấn và 14 xã như hiện nay.

Địa lý

Địa hình
Ba Bể có dện tích đất rộng lớn, trong đó đất lâm nghiệp chiến 80%, đất nông nghiệp chiếm 10%. Địa hình Ba Bể hiểm trở, hình thù kỳ thú do có những dãy núi cao xen lẫn những khối núi đá vôi . Núi đá, núi đất chiếm phần lớn diện tích. Đặc trưng là dãy núi Phja Bjooc được gọi nhà mái nhà của 3 huyện Ba Bể, Chợ Đồn, Bạch Thông với độ cao 1.578m

Về sông, Ba Bể có nhiều sông suối với lòng sâu, nổi bật là 2 con sông chảy qua đó là Sông Năng và Sông Chợ Lùng. Sông Năng bắt nguồn từ dãy núi cao Phja Giạ ( thuộc huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng), sông Chợ Nùng bắt nguồn từ phía Nam huyện Ba Bể theo hướng Đông Nam - Tây Bắc. Đường thuỷ sông Năng phối hợp với các đường bộ tạo nên hệ thống giao thông tương đối thuận lợi thông thương giữa các huyện Ba Bể, huyện Chợ Đồn, Na Hang (Tuyên Quang). Cũng nhờ hệ thống sống được phối hợp thông minh với hệ thống đương bộ nên giao thông thúc đẩy cho giao thương giữa các huyện Ba Bể, huyện Chợ Đồn, Nan Hang (Tuyên Hoang).  Cũng chính từ ự bồi đắp của các con sông, suối đã tạo cho Ba Bể những bồn địa, những thung lũng lòng máng, lòng chảo, đất đai màu mỡ.

Về hồ, Ba Bể nổi tiếng với Hồ Ba Bể, hồ nước ngọt tự nhiên lớn nhất Việt Nam nằm ở độ cao khoảng 145m so với mực nước biển, Hồ Ba Bể (tỉnh Bắc Kạn) được Hội nghị Hồ nước ngọt thế giới tổ chức tại Mỹ công nhận là một trong 20 hồ nước ngọt đặc biệt của thế giới cần được bảo vệ.

Khí hậu
Nhiệt độ trung bình năm từ 21oC – 23oC mùa đông thường xuất hiện sương muối băng giá hoặc có những đợt mưa phùn, gió bấc kéo dài Mùa mưa nhiều xã ven sông Năng thường bị ngập lụt. Ba Bể mang kiểu khí hậu nhệt đới gió mùa với nhiệt độ trung bình năm từ 21 độ đến 23 độ. Mùa đông khi hậu có phần khắc nghiệt với sương muối, băng giá, mưa phùn và gió bấc kéo dài. Mưa mưa gây ra ngập lụt ở một số xã ven sống Năng .

Tài nguyên thiên nhiên
Các loại khoáng sản có ở Ba Bể đó là: vàng sa khoáng, khoáng sắt và sắt - mangan, đá hoa (biến chất từ đá vôi).

Về trồng trọt, người dân Ba Bể trồng nhiều lọa cây thương phẩm đem lạ giá trị kinh tế cao như: hồng không hạt,, hoa Lily, ngô, đậu tương, trúc. Ngoài  ra, khí hậu và địa hình ở đây còn thích hợp cho việc trồng lúa, các loại rau, ngô, và các loại cây công nghiệp - cây ăn quả như mía, bông, cam, quýt, chuối.

Về chăn nuôi, ở đây người dân phần lớn chăn nuôi đại gia súc như trâu, dê, bò, một vài loại chim muông, thú rừng như công, trĩ, nai, khỉ.

Bên cạnh đó, những khi rừng có nhiều gỗ quý (đinh, lim, nghiến, táu…) cùng nhiều cây dược liệu. Nổi bật là  Vườn Quốc gia Ba Bể - di sản thiên nhiên quý giá với hệ thống rừng nguyên sinh trên núi đá vôi  với  417 loài thực vật và 299 loài động vật có xương sống. Nơi đây bảo tồn nhiều loài động vật quý  hiếm như phượng hoàng đất, gà lôi, vọc mũi hếch… cùng 49 loài cá nước ngọt quý hiếm như cá chép kính, cá rầm xanh, cá chiên…

Với cảnh quan đặc biệt, Ba Bể còn là điểm du lịch thu hút khách thăm quan - những người yêu thích cảnh vật hoang sơ của núi rừng Tây Bắc.

Thành tựu &  Giải thưởng

 Xếp hạng cấp tỉnh di tích lịch sử Cốc Lùng thôn Bản Hon, xã Bành Trạch, huyện Ba Bể (là nơi Bác Hồ dừng chân trong hành trình từ Pác Bó đến Tân Trào để lãnh đạo Tổng khởi nghĩa giành chính quyền Cách mạng Tháng 8-1945).
 Công nhận Vườn di sản Asean vào năm 2004 cho Vườn quốc gia Ba Bể (2004)
 UNESCO công nhận là Khu Ramsar thứ 3 của Việt Nam (2011).
 Xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt cho hồ Ba Bể (Tháng 9//2012)

Du lịch
Hồ Ba Bể nằm ở phía tây huyện, thuộc khu vực Vườn quốc gia Ba Bể
Động Hua Mạ là một thắng cảnh thuộc khu vực vườn quốc gia Ba Bể. Động nằm bên dòng sông Lèng và thuộc bản Pắc Ngòi, xã Quảng Khê huyện Ba Bể. Động Hua Mạ nằm ở lưng chừng ngọn núi Cô Đơn nằm giữa khu Lèo Pèn (Rừng Ma) cây cối xanh rì, rậm rạp. Động Hua Mạ ăn sâu vào lòng núi theo hướng Đông - Nam quanh năm u tịch và được người dân bản địa gọi là hang Lèo Pèn .
Động Puông là thắng cảnh thuộc khu vực Vườn quốc gia Ba Bể, là đoạn sông Năng chảy xuyên qua núi đá vôi Lũng Nham, thuộc huyện Ba Bể, cách trung tâm thị trấn Chợ Rã khoảng 5 km .

Tham khảo

Liên kết ngoài


title: Tectarius coronatus

text:
Tectarius coronatus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Littorinidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Tectarius


title: Poix-Terron

text:
Poix-Terron  là một xã ở tỉnh Ardennes, thuộc vùng Grand Est ở phía bắc nước Pháp.

Xem thêm
 Xã của tỉnh Ardennes

Tham khảo

Poixterron


title: Giáo hoàng Gioan III

text:
Gioan III (Latinh: Joannes III) là người kế nhiệm Giáo hoàng Pelagius I và là vị Giáo hoàng thứ 61 của Giáo hội Công giáo. Theo niên giám tòa thánh năm 1806 thì ông đắc cử Giáo hoàng vào năm 560 và ở ngôi trong 13 năm. Niên giám tòa thánh năm 2003 xác định triều đại của ông bắt đầu từ ngày 17 tháng 7 năm 561 và kết thúc vào ngày 13 tháng 7 năm 574.

Truyền thống cho rằng John III sinh tại Rôma với tên khai sinh là Catelinus. Trong suốt triều Giáo hoàng của ông quân Lombard xâm lăng nước Ý tạo ra một thảm cảnh thất vọng. Ngài cứu nước Ý thoát khỏi người Man Di, vì trong cuộc tiến công tàn bạo của quân Lombard theo lệnh Narsete, ngài đã tập họp tất cả những người dân Ý chống lại những hành động dã man của quân xâm lăng.

Chú thích

Tham khảo

 265 Đức Giáo hoàng, Thiên Hựu Nguyễn Thành Thống, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, xuất bản tháng 5 năm 2009.
 Các vị Giáo hoàng của giáo hội toàn cầu, Hội đồng Giám mục Việt Nam
 Tóm lược tiểu sử các Đức Giáo hoàng, Đà Nẵng 2003, Jos. TVT chuyển ngữ từ Tiếng Anh.

Gioan 3
Mất năm 574
Năm sinh không rõ
Giáo hoàng người Ý


title: Platiana vermiculata

text:
Platiana vermiculata là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 1998.

Chú thích

Tham khảo

Platiana


title: Rhyacophila verrula

text:
Rhyacophila verrula là một loài Trichoptera trong họ Rhyacophilidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Trichoptera miền Tân bắc
Rhyacophila