title: Togtoh

text:
Togtoh (, Hán Việt: Thác Khắc Thác kỳ) là một huyện của địa cấp thị Hohhot, khu tự trị Nội Mông Cổ, Trung Quốc. Huyện nằm trên bờ bắc của Hoàng Hà và thuộc khúc sông uốn về phía nam. Huyện cách tỉnh lị  về hướng đông bắc, và có dân số khoảng 200.000 người.

Trấn
 Song Hà (双河镇
 Tân Doanh Tử 新营子镇
 Ngũ Thân 五申镇

Hương
 Trung Than (中滩乡)
 Yên Sơn Doanh (燕山营乡)
 Ngũa Thập Gia (伍什家乡)
 Vĩnh Thánh Thành (永圣域乡)
 Cổ Thành (古城乡)
 Nãi Chỉ Cái (乃只盖乡)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang thông tin chính thức

Đơn vị cấp huyện Nội Mông
Hohhot


title: Oliva vicdani

text:
Oliva vicdani là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Olividae, họ ốc gạo hoa.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Oliva


title: Hylophorbus richardsi

text:
Hylophorbus richardsi là một loài ếch trong họ Nhái bầu. Chúng là loài đặc hữu của Papua New Guinea.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

Nguồn
 Richards, S. & Günther, R. 2004. Hylophorbus richardsi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

Hylophorbus
Động vật lưỡng cư Papua New Guinea
Động vật được mô tả năm 2001


title: Siêu tân tinh 2006gy

text:
Siêu tân tinh 2006gy mang ký hiệu SN2006gy được đánh giá là vụ nổ siêu tân tinh (supernova) lớn nhất trong lịch sử, phát ra ánh sáng gấp 5 lần các vụ nổ khác mà con người quan sát được. Vụ nổ bắt đầu được các nhà vũ trụ học tại NASA phát hiện vào ngày 18 tháng 11 năm 2006, kéo dài khoảng 70 ngày (so với vài tuần của các vụ nổ khác). Với quy mô như vậy, các nhà thiên văn học dự đoán ngôi sao này có kích thước gấp khoảng 150 lần Mặt trời.

Ngày 7 tháng 5 năm 2007, NASA và các nhà thiên văn bắt đầu thông báo về kết quả mà họ phân tích được trên các phương tiện truyền thông.

Các thông tin về vụ nổ
Ngôi sao này cách Trái Đất khoảng 240 triệu năm ánh sáng, và được đánh giá là một vụ nổ hiếm hoi trong suốt 400 năm trên dải Ngân Hà

Bằng kết quả phân tích tia X (Quan sát bằng kính viễn vọng X-ray Chandra), các nhà thiên văn cho rằng ngôi sao này không biến thành lỗ đen sau khi nổ như các ngôi sao khác, và nó bỏ qua giai đoạn chết.

Sau vụ nổ, nó bắn ra rất nhiều mảng vỡ và các sóng xung kích cực mạnh

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Light curves and spectra  on the Open Supernova Catalog
 Astronomy Picture of the Day ngày 10 tháng 5 năm 2007
 Giant exploding star outshines previous supernovas (CNN.com)
 Space.com article on SN 2006gy.
 Star dies in brightest supernova, BBC, Tuesday, ngày 8 tháng 5 năm 2007, 03:35 GMT
 The Greatest Show in Space, Time magazine Thursday, May 21st, 2007 Pages 56–57
 Supernova may offer new view of early universe
 Lick Observatory Laser Guide Star Adaptive Optics
 Image SN 2006gy

Chòm sao Anh Tiên
Siêu tân tinh
Cực siêu tân tinh
Thiên thể phát hiện năm 2006


title: 4559 Strauss

text:
4559 Strauss (1989 AP6) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 11 tháng 1 năm 1989 bởi Freimut Börngen ở Tautenburg.

Liên kết ngoài
JPL Small-Body Database Browser ngày 4559 Strauss

Tiểu hành tinh vành đai chính
Thiên thể phát hiện năm 1989


title: Villaines-sous-Bois

text:
Villaines-sous-Bois là một xã ở tỉnh Val-d’Oise, thuộc vùng Île-de-France ở miền bắc nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Val-d’Oise

Tham khảo

Association of Mayors of the Val d'Oise
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
Official website
Mérimée database - Cultural heritage
Land use (IAURIF)

Xã của Val-d'Oise


title: Yakovlev Yak-4

text:
Yakovlev Yak-4 (Tên trong biên chế là Yak-4, BB-22 (Ближний бомбардировщик, "Blizhnij Bombardirivschik", "máy bay ném bom tầm gần") là một máy bay ném bom của Liên Xô trong chiến tranh thế giới II, được phát triển dựa trên loại Ya-22/Yak-2.

Lịch sử
Dự định trước đây là một máy bay trinh sát tốc độ cao, nguyên mẫu Yakovlev Ya-22 được trang bị 2 động cơ Klimov M-103 và thực hiện chuyến bay đầu tiên vào 22 tháng 2 1939. Sau đó, Yakovlev được thông báo thiết kế thêm một máy bay ném bom, chính là BB-22. Điều này đã dẫn đến những thay đổi để thích ứng với vũ khí trang bị và lượng nhiên liệu trên máy bay, công thêm một khoang chứa bom bên trong thân máy bay.

Một loạt BB-22 đầu tiên được hoàn thành vào 31 tháng 12 1939 và bay thử nghiệm vào 20 tháng 2 1940. Cùng thời gian đó, 2 nhà máy được đưa vào sản xuất và thử nghiệm - phiên bản trinh sát chụp ảnh R-12 và phiên bản hộ tống tầm xa I-29 (hay BB-22IS) - chúng được xử lý đặc biệt để bay thử nghiệm. BB-22 được chính thức mang tên Yak-2 vào cuối năm 1940, và được trang bị 2 động cơ 716 kW M-103, có vận tốc cực đại là 530 km/h trên độ cao 8800 m và tầm bay là 800 km.

Vào năm 1940, thiết kế cơ bản xa hơn nữa được thực hiện để cải tiến những vị trí của phi hành đoàn, tầm nhìn và lớp giáp bảo vệ; động cơ M-105 được đưa vào hoạt động với hệ thống nhiên liệu được bảo vệ tốt hơn, tăng tốc độ tối đa lên 574 km/h, tầm hoạt động là 925 km, thêm vào những giá treo bom ở cánh. Sau khi có tên gọi chính thức là Yak-4, máy bay bắt đầu được sản xuất vào mùa thu năm 1940 và khoảng 600 chiếc gồm cả hai phiên bản đã được chế tạo, phần lớn là Yak-4. Chúng không thành công trong hoạt động, nhiều chiếc bị mất ngay vào những ngày đầu cuộc chiến.

Quốc gia sử dụng
 Liên Xô
Không quân Xô viết

Thông số kỹ thuật (Yak-4)

Đặc điểm riêng
Phi đoàn: 2
Chiều dài: 10.18 m (33 ft 5 in)
Sải cánh: 14.00 m (45 ft 11 in)
Chiều cao: n/a
Diện tích : 29.4 m² (316 ft²)
Trọng lượng rỗng: 4.000 kg (8.818 lb)
Trọng lượng cất cánh: 5.845 kg (12.886 lb)
Trọng lượng cất cánh tối đa: n/a
Động cơ: 2× Klimov M-105, công suất 821 kW (1.100 hp) mỗi chiếc

Hiệu suất bay
Vận tốc cực đại: 574 km/h (358 mph)
Tầm bay: 925 km (548 miles)
Trần bay: 10.000 m (32.800 ft)
Vận tốc lên cao: 920 m/min (3.017 ft/min)
Lực nâng của cánh: 199 kg/m² (41 lb/ft²)
Lực đẩy/trọng lượng: 0.28 kW/kg (0.17 hp/lb)

Vũ khí
2× súng máy ShKAS 7.62 mm
800 kg (1.764 lb) bom

Tham khảo

Liên kết ngoài
http://www.aviation.ru/Yak/#4
http://avia.russian.ee/air/russia/yak-2.php

Nội dung liên quan

Máy bay có cùng sự phát triển
Yakovlev Yak-2

Danh sách khác
 Danh sách máy bay quân sự của Liên Xô
 Danh sách máy bay trong Chiến tranh Thế giới II
 Danh sách máy bay ném bom

Máy bay Yakovlev
Máy bay quân sự Liên Xô thập niên 1940
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay hai động cơ cánh quạt
Máy bay cánh dưới


title: Marconne

text:
Marconne là một xã ở tỉnh Pas-de-Calais trong vùng Hauts-de-France của Pháp.

Dân số

Xem thêm
Xã của tỉnh Pas-de-Calais

Tham khảo
INSEE
IGN

Liên kết ngoài
 Marconne on the Quid website

Xã của Pas-de-Calais


title: Milly

text:
Milly là một xã thuộc tỉnh Manche trong vùng Normandie tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 103 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Manche


title: New Berlin (định hướng)

text:
New Berlin có thể chỉ đến vài địa phương ở Hoa Kỳ:

 New Berlin, Illinois
 New Berlin (làng), New York
 New Berlin (thị xã), New York
 New Berlin, Pennsylvania
 New Berlin, Texas
 New Berlin, Wisconsin


title: Trung tâm hạt nhân Yongbyon

text:
Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Hạt nhân Yongbyon là một cơ sở hạt nhân lớn của Bắc Triều Tiên, vận hành các lò phản ứng hạt nhân đầu tiên của Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên. Trung tâm này tọa lạc tại huyện Yongbyon ở tỉnh Bắc Pyongan, cách thủ đô Bình Nhưỡng 103 km về phía Bắc.

Đóng cửa vào năm 2007
Thứ 3, ngày 13 tháng 2 năm 2007, một thỏa thuận đã đạt được trong cuộc đàm phán 6 bên rằng Bắc Triều Tiên sẽ đóng cửa và niêm phong cơ sở hạt nhân Yongbyon, bao gồm trang thiết bị tái chế và mới nhân viên của IAEA trở lại để tiến hành các kiểm tra và giám sát cần thiết. Đổi lại, Bắc Triều Tiên sẽ nhận được trợ giúp năng lượng khẩn cấp từ 5 bên tham gia đàm phán dưới dạng 50.000 tấn dầu nhiên liệu nặng.

Các thanh sát viên của IAEA đã đến địa điểm này vào ngày 26 tháng 8 năm 2007 để thảo luận việc bố trí kiểm tra và giám sát việc đóng cửa nhà máy. Quá trình này đã bị trì hoãn từ tháng 4 do một tranh chấp với Hoa Kỳ trong vấn đề Banco Delta Asia. Ngày 3 tháng 6, một quan chức Hàn Quốc giấu tên đã cho biết quá trình đóng cửa này sẽ có thể bắt đầu sau chuyến hàng chở dầu đầu tiên đến cuối tháng đó. Vào ngày 14 tháng 7, Sean McCormack tuyên bố rằng Bắc Triều Tiên trước đó đã nói với Hoa Kỳ rằng lò phản ứng trước đó đã được đóng cửa. Ông cho rằng Hoa Kỳ hoan nghênh tin này và đang đợi sự kiểm tra của đội thanh sát IAEA. Ngày tiếp theo, nhóm trưởng IAEA Mohamed ElBaradei thông báo xác nhận của Liên Hợp Quốc rằng lò phản ứng đã được đóng trước đó. Ngày 18 tháng 7 năm 2007, IAEA xác nhận rằng tất cả các cơ sở hạt nhân ở Yongbyon đã đóng cửa.

Xem thêm

Bắc Triều Tiên và vũ khí hủy diệt hàng loạt

Tham khảo

Liên kết ngoài
Facilities in the Democratic People´s Republic of Korea Under Agency Safeguards  – IAEA, 31 December 2003
North Korea: No bygones at Yongbyon  – Robert Alvarez, Bulletin of the Atomic Scientists, July 2003
Background information and satellite images of Yongbyon – GlobalSecurity.org
DPRK will re-open Nuclear Facilities to Produce Electricity  – Sin Yong Song, Vice Minister of Power and Coal Industries, 27 January 2003
Visit to the Yongbyon Nuclear Scientific Research Center in North Korea – Siegfried S. Hecker, 21 January 2004
Technical summary of DPRK nuclear program  – Siegfried S. Hecker, 8 November 2005
North Korea’s Corroding Fuel , David Albright, ISIS – Science & Global Security, 1994, Volume 5, pp. 89–97
Disposal of Magnox spent fuel  – BNFL, 14 November 2000
Implementation of the U.S./North Korean Agreed Framework on Nuclear Issues , GAO, June 1997 (GAO/RCED/NSIAD-97-165)

Lò phản ứng hạt nhân
Trung tâm nghiên cứu hạt nhân
Quân đội Nhân dân Triều Tiên


title: Bausendorf

text:
Bausendorf là một xã ở huyện Bernkastel-Wittlich, trong bang Rheinland-Pfalz, Xã Bausendorf có diện tích 11,86 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 1337 người.

Tham khảo

Xã của bang Rheinland-Pfalz
Xã và đô thị ở huyện Bernkastel-Wittlich


title: Zirzow

text:
Zirzow là một đô thị ở huyện Mecklenburgische Seenplatte (trước thuộc huyện Mecklenburg-Strelitz), bang Mecklenburg-Vorpommern, Đức. Đô thị này có diện tích 9,33 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 là 342 người.

Tham khảo

Xã của bang Mecklenburg-Vorpommern
Xã và đô thị ở huyện Mecklenburgische Seenplatte


title: Erioptera diplacantha

text:
Erioptera diplacantha là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Erioptera
Limoniidae ở vùng Australasia


title: Pseudolimnophila aurantiaca

text:
Pseudolimnophila aurantiaca là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Pseudolimnophila
Limoniidae ở vùng Afrotropic


title: Ham-sur-Heure-Nalinnes

text:
Ham-sur-Heure-Nalinneslà một đô thị ở tỉnh Hainaut. Tại thời điểm ngày 1 tháng 1 năm, 2006 Ham-sur-Heure-Nalinnes có dân số 13.364 người. The land area is 45,68 km², với mật độ dân số là 293 người trên mỗi km².

Đô thị Ham-sur-Heure-Nalinnes đã được lập trên cơ sở hợp nhất các đô thị nhỏ hơn vào năm 1977: Cour-sur-Heure (), Ham-sur-Heure (Han-Nålene), Jamioulx (Djanmioû), Marbaix-la-Tour (Marbwê) and Nalinnes (Nålene).

Tham khảo

Liên kết ngoài
  Trang mạng chính thức của đô thị Ham-sur-Heure-Nalinnes

Đô thị của Hainaut


title: Landiras

text:
Landiras  là một xã thuộc tỉnh Gironde trong vùng Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp.

Xem thêm
Xã của tỉnh Gironde

Tham khảo

Xã của Gironde


title: La Liga 1947–48

text:
Thống kê của La Liga ở mùa giải 1947/1948.

La Liga 1947-48 bao gồm các câu lạc bộ sau:

Bảng xếp hạng

Tham khảo

Mùa giải La Liga


title: Tetrisia tricolor

text:
Tetrisia tricolor là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuoidea. Nó được tìm thấy ở tropical Nam Mỹ.

Chú thích

T]]

T
Động vật được mô tả năm 1776


title: Gang dẻo

text:
Gang dẻo (tiếng Anh: malleable iron hoặc malleable cast iron) là loại gang trắng được ủ trong thời gian dài (từ 70 đến 100 giờ đồng hồ liên tục) ở nhiệt độ từ 850 – 1050⁰C để tạo thành một loại gang có tính dẻo cao. Đây là vật liệu có độ bền cao, lại kế thừa được những tính chất tốt vốn có của gang, thậm chí có thể thay thế cho thép trong rất nhiều ứng dụng mà các loại gang khác không có khả năng.

Lịch sử
Theo các nghiên cứu khoảng bốn thập kỷ trước của các nhà luyện kim và khảo cổ Trung Quốc thì gang dẻo (malleable cast iron) đã sớm được sử dụng ở Trung Quốc ít nhất là ba thế kỷ trước Công nguyên (TCN) và nó tiếp tục được sử dụng cho đền thế kỷ thứ 6 Công nguyên (CN) thì dần bị rơi vào quên lãng. Sau này, nó lại được du nhập trở lại từ phương Tây vào đầu thế kỷ 20. Nghiên cứu về kỹ thuật gang dẻo Trung Quốc cổ qua các di chỉ khảo cổ đã được giáo sư Hua Jeming xuất bản vào năm 1982. Ở Tây Âu, kỹ thuật gang dẻo ra đời chậm hơn rất nhiều. Người được cho là có công phát minh ra vật liệu này là Prince Rupert, người Anh, vào năm 1670. Nghiên cứu một cách có hệ thống về gang dẻo được thực hiện lần đầu tiên bởi René Antoine Ferchault de Réaumur, do Sisco và Smith dịch sang tiếng Anh và sau được xuất bản vào năm 1722.

Không ai biết Prince Rupert định dùng gang dẻo của ông vào mục đích gì, nhưng với Réaumur thì mục đích chính khi biến tính gang dẻo của ông là để làm mềm đi bề mặt sản phẩm gang đúc, khi đó bề mặt gang có thể dễ dàng được mài giũa cũng như trang trí bằng chạm khắc.

Sau đó, có lẽ đầu thế kỷ 19 các vật dụng bằng gang dẻo mới được sản xuất với quy mô lớn. Các vật dụng điển hình đã được chế tạo ở California vào năm 1884, gang dẻo được dùng thay cho sắt rèn. Trước khi có sự ra đời của gang dẻo và gang cầu thì họ hợp kim gang chỉ gồm hai loại là gang xám và gang trắng. Gang xám là gang có cacbon chủ yếu tồn tại ở dạng graphit còn gang trắng là loại gang mà cacbon của nó tồn rại ở dạng xe-men-tit (Fe3C) tấm. Khác với gang trắng gang dẻo có hình dáng của xe-men-tit là hoa tuyết vì vậy dẻo hơn.

Tham khảo

Dẻo


title: USS Columbia (CL-56)

text:
USS Columbia (CL-56)  là một tàu tuần dương hạng nhẹ lớp Cleveland của Hải quân Hoa Kỳ, được hoàn tất trong Chiến tranh Thế giới thứ hai. Nó là chiếc tàu chiến thứ sáu của Hải quân Mỹ được đặt cái tên này, theo tên thành phố Columbia thuộc tiểu bang South Carolina. Con tàu được cho nhập biên chế vào tháng 7 năm 1942, và đã phục vụ trong nhiều chiến dịch tại Mặt trận Thái Bình Dương. Giống như hầu hết các tàu chị em cùng lớp, nó được cho xuất biên chế không lâu sau khi chiến tranh kết thúc, được đưa về lực lượng dự bị và không bao giờ phục vụ trở lại; con tàu bị tháo dỡ vào đầu những năm 1960. Columbia được tặng thưởng danh hiệu Đơn vị Tuyên dương Hải quân cùng mười Ngôi sao Chiến trận do thành tích phục vụ trong Thế Chiến II.

Thiết kế và chế tạo

Thiết kế
Lớp Cleveland được thiết kế nhằm mục đích gia tăng tầm xa hoạt động, tăng cường hỏa lực phòng không và sự bảo vệ chống ngư lôi so với các tàu tuần dương Hoa Kỳ trước đây. Cho dù kém hơn ba nòng pháo 6-inch so với những chiếc lớp Brooklyn dẫn trước, hệ thống kiểm soát hỏa lực mới và tiên tiến hơn giúp cho lớp Cleveland có được ưu thế về hỏa lực trong chiến đấu thực tế. Tuy nhiên việc tăng cường thêm dàn hỏa lực phòng không hạng nhẹ cho đến cuối Thế Chiến II khiến các con tàu bị nặng đầu đáng kể.

Chế tạo
Columbia được đặt lườn vào ngày 18 tháng 8 năm 1940 tại xưởng đóng tàu của hãng New York Shipbuilding Corporation ở Camden, New Jersey. Nó được hạ thủy vào ngày 17 tháng 12 năm 1941, được đỡ đầu bởi các cô Jean Adam Paschal và Francis Owens. Con tàu được cho nhập biên chế vào ngày 29 tháng 7 năm 1942, dưới quyền chỉ huy của hạm trưởng, Đại tá Hải quân William A. Heard.

Lịch sử hoạt động

1942-1943
Khởi hành từ Norfolk vào ngày 9 tháng 11 năm 1942, Columbia đi đến Espiritu Santo thuộc New Hebrides vào ngày 10 tháng 12, và gia nhập hoạt động tuần tra về phía Đông quần đảo New Hebrides để hỗ trợ cho việc cũng cố Guadalcanal. Vào ngày 29 tháng 1 năm 1943, trong khi di chuyển ngoài khơi đảo Rennell hỗ trợ cho việc di chuyển các tàu vận chuyển đến Guadalcanal, đội của Columbia chịu đựng một đợt không kích ác liệt, và trong Trận chiến đảo Rennell diễn ra sau đó, máy bay xuất phát từ đất liền và từ tàu sân bay đã tham gia bảo vệ các tàu Mỹ.

Columbia đã trợ giúp vào việc bắn rơi ba máy bay đối phương trong trận này. Đặt căn cứ Efate tại từ ngày 1 tháng 2, Columbia tiếp tục tuần tra tại khu vực quần đảo Solomon, và đến tháng 6 đã tiến hành hoạt động bắn phá và rải mìn trong các ngày 29-30 tháng 6 phối hợp với chiến dịch đổ bộ lên New Georgia. Vào ngày 11–12 tháng 7, nó bắn phá Munda, và chiếc tàu tuần dương tiếp tục tuần tra tại khu vực Đông Nam Solomon cho đến ngày 5 tháng 9, khi nó lên đường đi Sydney cho một đợt đại tu ngắn.

Columbia gia nhập trở lại đội của nó vào ngày 24 tháng 9 ngoài khơi Vella LaVella, tiếp tục hoạt động tuần tra đánh chặn tàu bè Nhật. Khi lực lượng Thủy quân Lục chiến đổ bộ lên Bougainville vào ngày 1 tháng 11, các khẩu pháo của Columbia đã bắn phá các mục tiêu tại đảo Buka và Bonis cũng như tại quần đảo Shortland. Trong đêm 2 tháng 11, lực lượng của nó đã đánh chặn một hải đội Nhật Bản dự định tấn công các tàu vận tải Đồng Minh ngoài khơi Bougainville. Trong Trận chiến vịnh Nữ hoàng Augusta diễn ra sau đó, Columbia đã giúp vào việc đánh chìm tàu tuần dương Nhật Sendai cùng tàu khu trục Hatsukaze, đẩy lui lực lượng tấn công cách xa mục tiêu của chúng. Nó tiếp tục hỗ trợ cho cuộc đổ bộ tại Bougainville và bắn phá các mục tiêu trong khu vực quần đảo Solomon trong suốt tháng 12.

1944
Sau các hoạt động thực tập huấn luyện tại New Hebrides vào tháng 1 năm 1944, Columbia đã giúp vào việc tấn công và chiếm đóng Nissan, một đảo thuộc quần đảo Green, Papua New Guinea, từ ngày 13 đến ngày 18 tháng 2. Vào đầu tháng 3, đội của nó đã càn quét khu vực giữa Truk và Kavieng truy lùng tàu bè đối phương, rồi bảo vệ cho cuộc tấn công và đổ bộ lên Emirau từ ngày 17 đến ngày 23 tháng 3. Ngày 4 tháng 4, Columbia khởi hành từ cảng Purvis cho một đợt đại tu tại San Francisco; nó quay trở lại khu vực quần đảo Solomon vào ngày 24 tháng 8.

Columbia khởi hành từ cảng Purvis vào ngày 6 tháng 9 trong thành phần lực lượng hộ tống cho cuộc đổ bộ lên Palaus, và tiếp tục ở lại ngoài khơi Peleliu để bắn pháo hỗ trợ cho lực lượng trên bờ và bảo vệ tàu bè cho đến khi nó quay trở về đảo Manus vào ngày 28 tháng 9. Nó lên đường vào ngày 6 tháng 10 bảo vệ cho lực lượng chiếm đóng Dinagat và các đảo khác ở lối ra vào vịnh Leyte vốn phải được vô hiệu hóa trước khi toàn hạm đội tấn công Leyte có thể tiến vào vịnh. Các đảo này bị chiếm vào ngày 17 tháng 10, và Columbia lên đường để bắn pháo hỗ trợ cho chính cuộc đổ bộ ba ngày sau đó.

Nhưng trong khi cuộc đổ bộ đang diễn ra, Hạm đội Nhật Bản tiến về phía Nam để kháng cự, và trong đêm 24 tháng 10 cánh phía Nam của đối phương tiến vào eo biển Surigao. Các đợt tấn công dũng cảm bằng xuồng phóng lôi và tàu khu trục đã mở màn cho Trận chiến vịnh Leyte mang tính quyết định. Columbia cùng các tàu tuần dương khác gia nhập cùng các thiết giáp hạm cũ đang chờ sẵn, và trong một cuộc cơ động rất cổ điển, các tàu chiến Mỹ cắt ngang chữ T hàng tàu chiến Nhật. Cuộc đụng độ sau đó đã đánh chìm thiết giáp hạm Yamashiro, và buộc tàu tuần dương hạng nặng Mogami bị hư hại nặng cùng các đơn vị khác phải rút lui. Về sáng, Columbia tiến lên bắn những phát đạn sau cùng kết liễu tàu khu trục Asagumo vốn đã bị đánh hỏng do các cuộc tấn công trước đó.

Sau khi được tiếp đạn tại Manus vào tháng 11, Columbia quay trở lại vịnh Leyte để bảo vệ cho các đoàn tàu vận tải tăng cường khỏi các cuộc không kích. Khi hoạt động từ Kossol Roads thuộc quần đảo Palau trong tháng 12, nó bảo vệ cho các cuộc đổ bộ Lục quân xuống Mindoro, và vào ngày 14 tháng 12 đã bị tổn thất bốn người khi một khẩu đội  bị cướp cò trong một đợt không kích; đây là thiệt hại đầu tiên của Columbia trong chiến tranh.

1945

Vào ngày 1 tháng 1 năm 1945, Columbia lên đường cho cuộc đổ bộ lên vịnh Lingayen; và vào ngày 6 tháng 1, khi các cuộc bắn pháo chuẩn bị được tiến hành, những đợt tấn công cảm tử kamikaze bắt đầu được tung ra. Thoạt tiên Columbia bị một trong những chiếc máy bay kamikaze đâm suýt trúng thân tàu, rồi bị một chiếc thứ hai đâm trúng đuôi tàu bên mạn trái. Chiếc máy bay và quả bom xuyên thủng hai sàn tàu trước khi phát nổ, làm thiệt mạng 13 thành viên thủy thủ đoàn và khiến 44 người khác bị thương, loại khỏi vòng chiếc các tháp pháo phía đuôi và khiến con tàu bốc cháy. Việc lập tức làm ngập nước hai hầm đạn đã ngăn ngừa các vụ nổ tiếp theo, và các biện pháp kiểm soát hư hỏng thực hiện hoàn hảo đã cho phép Columbia hoàn thành nhiệm vụ bắn phá với hai tháp pháo còn lại, và tiếp tục trực chiến để hỗ trợ gần cho các đội phá mìn dưới nước. Đạn pháo được chất dỡ khỏi các hầm đạn phía sau để bổ sung cho các hầm đạn phía trước, hầu hết công việc này phải làm bằng tay.

Vào buổi sáng ngày đổ bộ 9 tháng 1, trong khi Columbia đang ở gần gần bờ và bị bao bọc chung quanh bởi các xuồng đổ bộ khiến hạn chế sự cơ động, nó lại bị một máy bay kamikaze đâm trúng, làm hỏng tháp pháo 6 inch cùng bộ điều khiển hỏa lực, khiến 24 người thiệt mạng và 97 người khác bị thương. Columbia một lần nữa dập tắt các đám cháy, sửa chữa những hư hỏng, rồi lại tiếp tục nhiệm vụ bắn phá và bắn pháo hỗ trợ. Columbia lên đường đêm hôm đó, hộ tống một đoàn tàu vận tải rỗng. Nỗ lực của thủy thủ đoàn trong việc cứu con tàu và thi hành nhiệm vụ không ngừng nghĩ được ghi nhận qua danh hiệu Đơn vị Tuyên dương Hải quân được trao tặng trong chiến dịch này.

Columbia được sửa chữa khẩn cấp tại vịnh San Pedro thuộc đảo Leyte, rồi lên đường cho một lượt đại tu tại khu vực Bờ Tây Hoa Kỳ. Chiếc tàu tuần dương quay trở lại Leyte vào ngày 16 tháng 6, rồi ba ngày sau lại lên đường đi Balikpapan, Borneo, đến nơi vào ngày 28 tháng 6 nơi nó bảo vệ cho hoạt động quét mìn chuẩn bị cho cuộc đổ bộ vốn diễn ra vào ngày 1 tháng 7. Vào ngày đổ bộ, nó đã hỗ trợ cho việc đổ bộ của binh lính Australia, và bắn pháo hỗ trợ trong suốt ngày hôm sau. Sau đó nó gia nhập Lực lượng Đặc nhiệm 95 cho các đợt càn quét tàu bè Nhật Bản trong biển Đông Trung Hoa. Khi chiến tranh kết thúc, Columbia đưa các đội khảo sát đến Truk, căn cứ Nhật Bản quan trọng bị bỏ qua trong chiến tranh; rồi đưa hành khách là quân nhân từ Guam, Saipan và Iwo Jima quay trở về nhà vào ngày 31 tháng 10.

Đi đến khu vực Bờ Đông, Columbia về đến Philadelphia vào ngày 5 tháng 12 để đại tu, rồi tiến hành huấn luyện nhân sự Hải quân Dự bị cho đến ngày 1 tháng 7 năm 1946. Nó được cho xuất biên chế và đưa về lực lượng dự bị tại Philadelphia vào ngày 30 tháng 11 năm 1946, rồi bị bán để tháo dỡ vào ngày 18 tháng 2 năm 1959.

Phần thưởng
Ngoài danh hiệu Đơn vị Tuyên dương Hải quân, Columbia còn được tặng thưởng mười Ngôi sao Chiến trận do thành tích phục vụ trong Thế Chiến II.

Di sản
Columbia đã treo một lá cờ hiệu của Hải quân Liên Hiệp như một lá cờ chiến trận trong suốt quá trình chiến đấu tại Nam Thái Bình Dương trong Thế Chiến II. Đó là nhằm vinh danh thành phố mà nó được đặt tên, thủ phủ của tiểu bang South Carolina, tiểu bang đầu tiên ly khai khỏi Liên Bang. Một đài tưởng niệm con tàu và những người từng phục vụ với nó được xây dựng tại Columbia, South Carolina.

Tham khảo

Ghi chú

Chú thích

Thư mục

Lớp tàu tuần dương Cleveland
Tàu tuần dương của Hải quân Hoa Kỳ
Tàu tuần dương trong Thế Chiến II


title: Ai Cập thuộc La Mã

text:
Tỉnh Ai Cập của La Mã (Tiếng La Tinh: Aegyptus,   [ɛːɡyptos]) được thành lập vào năm 30 TCN sau khi Octavian (sau này là hoàng đế tương lai Augustus) đánh bại Mark Antony cùng người tình Cleopatra VII và sáp nhập vương quốc Ptolemaios của Ai Cập vào đế chế La Mã. Tỉnh này bao gồm phần lớn lãnh thổ Ai Cập ngày nay ngoại trừ bán đảo Sinai (sau này sẽ bị Trajan chinh phục). Tỉnh Aegyptus có biên giới giáp với tỉnh Creta et Cyrenaica ở phía Tây và giáp với Iudaea (sau này là Arabia Petraea) về phía Đông.

Tỉnh Aegyptus đã trở thành nơi cung cấp nguồn ngũ cốc quan trọng nhất cho đế quốc và có một nền kinh tế đô thị phát triển ở mức độ cao. Aegyptus là một trong số những tỉnh miền Đông giàu có nhất của La Mã. Ở Alexandria, thủ phủ của tỉnh này, nó có hải cảng lớn nhất và là thành phố lớn thứ hai của đế chế La Mã.

Lịch sử
Tuy là một tỉnh của đế chế La Mã nhưng Ai Cập lại nằm dưới sự cai trị của một viên quan thái thú do Hoàng đế bổ nhiệm, thay vì một thống đốc xuất thân từ tầng lớp nguyên lão giống như các tỉnh La Mã khác. Viên quan thái thú này lại được lựa chọn từ tầng lớp Kỵ sĩ của đế chế. Vị thái thú đầu tiên của tỉnh Aegyptus, Gaius Cornelius Gallus, đã đặt vùng đất Thượng Ai Cập dưới sự cai trị của đế chế La Mã bằng vũ lực, và thiết lập nên một hệ thống phòng vệ đối với khu vực biên giới phía Nam, vốn đã bị triều đại Ptolemaios từ bỏ trước đó.

Viên thái thú thứ hai, Aelius Gallus, đã tiến hành một cuộc viễn chinh nhằm vào Arabia Petraea và cả Arabia Felix nhưng cuối cùng thì ông ta lại không thành công. Khu vực duyên hải Biển Đỏ của tỉnh Aegyptus chỉ bị người La Mã sáp nhập dưới triều đại của Claudius. Viên thái thú thứ ba, Gaius Petronius, đã cho khơi thông các kênh đào để phục vụ việc tưới tiêu, thúc đẩy sự phục hồi của nông nghiệp. Petronius thậm chí đã chỉ huy một chiến dịch chống lại vương quốc Kush ở Meroe, bởi vì nữ hoàng Imanarenat của họ trước kia đã từng tấn công tỉnh Ai Cập của La Mã. Tuy nhiên do không thể giành được một thắng lợi hoàn toàn, ông ta đã san phẳng thành phố Napata thành bình địa rồi rút lui về phía bắc.

Từ thời Nero trở đi, Aegyptus đã trải qua một kỷ nguyên thịnh vượng kéo dài suốt một thế kỷ. Tuy nhiên, sau khi Jerusalem bị tàn phá vào năm 70 SCN, Alexandria đã trở thành trung tâm chính về tôn giáo và văn hoá của người Do thái, điều này đã dẫn đến những cuộc xung đột về tôn giáo giữa người Hy Lạp và Do Thái trong thành phố. Dưới thời hoàng đế Traianus một cuộc khởi nghĩa của người Do Thái đã nổ ra, điều này đã khiến cho người Do Thái ở Alexandria bị đàn áp và mất tất cả các đặc quyền của họ, mặc dù sau đó họ sớm quay trở lại. Dưới triều đại của Hadrianus, hoàng đế đã hai lần ghé thăm Aegyptus và thành lập thành phố Antinooppolis để tưởng niệm người tình Antinous của ông. Từ triều đại của Hadrianus trở đi, những công trình xây dựng theo phong cách Hy Lạp-La Mã đã được dựng nên trên khắp tỉnh này.

Dưới triều đại của Marcus Aurelius, gánh nặng về thuế má đã khiến cho người dân Ai Cập bản địa đứng lên khởi nghĩa và khiến cho người La Mã phải mất vài năm để dập tắt. Cuộc chiến tranh đồng quê này đã được một người có tên là Isidorus lãnh đạo và nó đã gây ra thiệt hại lớn cho nền kinh tế cũng như đánh dấu sự suy giảm kinh tế bước đầu của Ai Cập. Avidius Cassius, vị tướng La mã chịu trách nhiệm đàn áp cuộc khởi nghĩa này, sau đó đã tự tuyên bố trở thành hoàng đế vào năm 175, và được các quân đoàn ở Syria và Aegyptus thừa nhận. Tuy nhiên, Avidius nhanh chóng bị lật đổ và sát hại chỉ sau ba tháng.

Năm 212, hoàng đế Caracalla (211-217) đã ra chiếu chỉ ban quyền công dân La Mã cho tất cả cư dân Ai Cập cũng như toàn bộ cư dân của đế chế, nhưng chủ yếu là để đánh thuế nhiều hơn.

Xuyên suốt thế kỷ thứ ba, hàng loạt các các cuộc nổi dậy, của cả quân đội và người dân, liên tiếp nổ ra. Năm 250, dưới triều đại Decius, các tín đồ Kitô giáo một lần nữa bị bức hại, nhưng tôn giáo của họ vẫn tiếp tục được truyền bá rộng rãi. Năm 260, viên thái thú của Aegyptus, Mussius Aemilianus, ban đầu đứng về phe Macriani chống lại hoàng đế Gallienus, rồi sau đó sang năm 261, chính bản thân ông ta cũng tự xưng đế nhưng rồi bị Gallienus đánh bại.

Nữ hoàng Zenobia của Palmyra đã đánh bại người La Mã và chinh phục Aegyptus vào năm 269, sau đó bà còn tuyên bố mình là Nữ hoàng Ai Cập. Vị nữ hoàng chiến binh này còn tuyên bố rằng Ai Cập chính là quê cha đất tổ của bà thông qua dòng dõi của Cleopatra VII. Không những vậy, bà còn được giáo dục và quen thuộc với văn hóa Ai Cập, tôn giáo và ngôn ngữ của nó. Tuy nhiên, hoàng đế La Mã Aurelianus đã đánh bại Zenobia và tái chiếm lại tỉnh Ai Cập vào năm 274.

Tiếp đó, vào năm 297, hai vị tướng Probus và Domitius Domitianus còn tiến hành một cuộc nổi loạn ở Aegyptus và tự xưng là hoàng đế. Phải đến năm sau, năm 298, thì hoàng đế Diocletianus mới chiếm lại được Alexandria từ tay Domitius và tiến hành tái tổ chức lại toàn tỉnh. Và đến năm 303, ông ta lại ban hành một sắc lệnh tiến hành các cuộc bức hại mới nhằm vào các tín đồ Kitô giáo. Tuy nhiên, đây cũng là nỗ lực cuối cùng nhằm để ngăn chặn sự phát triển vững chắc của Cơ đốc giáo ở Ai Cập.

Chính quyền La Mã ở Ai Cập

Sau khi đế chế La Mã thế chỗ của triều đại Ptolemaios thống trị Ai Cập, họ đã thực hiện nhiều thay đổi. Bước đầu, ảnh hưởng từ cuộc chinh phục của người La Mã đã giúp củng cố vị trí của người Hy Lạp và nền văn hóa Hy Lạp chống lại ảnh hưởng của nền văn hóa Ai Cập. Một số chức vụ và tên gọi của chúng dưới triều đại Ptolemaios trước kia vẫn được giữ nguyên, một số thì được thay đổi, một số tên gọi sẽ vẫn còn được giữ nguyên nhưng chức năng và quyền hạn có thể đã thay đổi.

Người La Mã đã tiến hành nhiều thay đổi quan trọng trong hệ thống hành chính, nhằm đạt được mức độ hiệu quả cao và tối đa hoá nguồn thu từ thuế. Nhiệm vụ của viên quan thái thú tỉnh Aegyptus bao gồm chịu trách nhiệm về mặt quân sự thông qua việc chỉ huy các quân đoàn lê dương và các cohort cũng như chịu trách nhiệm về mặt tài chính và thu thuế, ngoài ra còn về cả luật pháp.

Cơ Đốc giáo tại Ai Cập
Theo truyền thống, Cơ Đốc giáo bắt đầu được truyền sang Ai Cập ngay từ thập niên 40 của thế kỷ thứ nhất bởi Thánh sử Máccô. Nhà sử học Helmut Koester cho rằng các tín hữu Ai Cập ban đầu chịu ảnh hưởng mạnh từ thuyết ngộ đạo cho tới khi Thượng phụ Demetrius I thành Alexandria dẫn dắt đa số tín hữu đi theo giáo lý chính thống.

Tôn giáo cổ đại của Ai Cập gây ra ít cản trở cách đáng ngạc nhiên đối với sự truyền bá Cơ Đốc giáo. Có lẽ lịch sử lâu dài của tôn giáo cũ trong việc cộng tác với những người cai trị La Mã và Hy Lạp đã khiến các lãnh đạo tôn giáo này mất thẩm quyền. Bên cạnh đó, tôn giáo bản địa có thể đã bắt đầu mất sức hút giữa các tầng lớp thấp hơn khi gánh nặng sưu thuế và các buổi tế lễ do hoàng đế yêu cầu đã làm giảm sút chất lượng cuộc sống. Trong khi đó, với việc quan tâm tới sự khó nghèo và khiêm nhượng, Cơ Đốc giáo đã nhận ra cảm thức thiếu vắng trong dân chúng Ai Cập. Đến khoảng năm 200 thì Cơ Đốc giáo trở thành tôn giáo chính trên đất Ai Cập; thành phố Alexandria là một trong những trung tâm lớn của Cơ Đốc giáo và là nơi có Trường Giáo lý đầu tiên. Truyền thống đan tu cũng được khai sinh từ các sa mạc của Ai Cập.

Trong gần ba trăm năm, những người Cơ Đốc giáo nhiều lúc phải hành đạo một cách lén lút dưới sự cấm đoán của chính quyền La Mã. Một số hoàng đế như Nero ra lệnh bách hại giáo dân trong khắp đế quốc. Nhưng đợt Bách hại Lớn bắt đầu năm 303 dưới thời hoàng đế Diocletianus có lẽ là tàn khốc nhất. Ngày nay Giáo hội Copt ở Ai Cập còn lưu truyền nhiều câu chuyện tử đạo của đợt bách hại này.

Năm 313, Constantinus Đại đế, lúc ấy còn chưa thống nhất được đế quốc, đã hòa với kình địch của ông là Licinius để bãi bỏ sắc lệnh cấm đạo của Diocletianus và cho phép Cơ Đốc giáo được tồn tại hợp pháp trong lãnh thổ của ông.

Một xung đột lớn xảy ra khi Arius, một giáo sĩ tại Alexandria, giảng rằng Giê-su chỉ là một tạo vật của Thiên Chúa và không đồng bản thể (consubstantial) với Chúa Cha. Rất đông giáo sĩ và giáo dân trong đế quốc nghe theo thuyết của ông. Sợ có chia rẽ lớn trong giáo hội, Constantinus Đại đế mời các giám mục trong đế quốc dự Công đồng Nicaea, diễn ra năm 325. Số đông biểu quyết chống, Arius bị đày đi Illyria và sau đó ông sửa đổi thuyết của ông khác đi một chút. Thuyết của ông bị loại bỏ trong khắp đế quốc. Cơ Đốc giáo thoát được một cuộc chia rẽ lớn, mặc dù sau đó có hai hoàng đế La Mã là Constantinus II và Valens tin theo giáo thuyết Arian của ông.

Từ năm 331 đến năm 334, Constantinus Đại đế ra lệnh đóng cửa tất cả các đền thờ không thuộc tín ngưỡng Cơ Đốc giáo. Tình thế đảo ngược trong một thời gian ngắn: đời hoàng đế Julianus, hỗn danh Kẻ bội giáo (361-363), Cơ Đốc giáo lại bị cấm và giáo dân lại bị bách hại. Cuối cùng, vào năm 380 với Chiếu chỉ Thessalonica, Cơ Đốc giáo được hoàng đế Theodosius tuyên bố là quốc giáo. Cũng trong chiếu chỉ này, các tôn giáo khác bị coi là tà giáo và bị cấm. Có lẽ ít lâu sau thời điểm này, tín ngưỡng thờ các thần linh Ai Cập bị mất hẳn.

Giáo hội Copt
Năm 451, hoàng đế Marcianus chủ trì Công đồng Chalcedon, quy tụ hơn 500 vị giám mục. Công đồng này đưa đến phân ly giữa các Giáo hội Chính thống giáo Cựu Đông phương với các Giáo hội Chính thống giáo Hy Lạp (tại Đông Âu và Cận Đông) và Công giáo Rôma (tại Tây Âu). Giáo hội Chính thống giáo Copt trở nên độc lập, nằm trong khối hiệp thông Chính thống giáo Cựu Đông phương cùng với các giáo hội khác tại Armenia, Syria và Ethiopia.

Các tín hữu theo hệ phái Copt không cầu xin ở các vị thánh điều gì, ngoại trừ việc chuyển cầu, nghĩa là làm trung gian cho lời cầu nguyện của họ. Các ngày lễ trọng trong năm là Truyền tin, Giáng sinh, Hiển linh, Thương khó, Phục sinh, Thăng thiên và Ngũ tuần. Mỗi năm họ ăn chay từ lúc mặt trời mọc đến lúc mặt trời lặn trong 210 ngày. Họ cầu nguyện cho sự thống nhất của tất cả các giáo hội Cơ Đốc giáo. Họ cầu nguyện cho sông Nil, cho đất nước Ai Cập, cho hòa bình trên thế giới và cho sự an vui của nhân loại. (Trích www.coptic.net)

Kinh tế

Các tài nguyên kinh tế của Ai Cập vẫn không khác thời nhà Ptolemaios (323 TCN - 30 TCN) nhưng người La Mã đã mang đến một hệ thống thuế khóa phức tạp hơn nhiều. Những loại thuế nhỏ có nhiều đến chóng mặt. Ngũ cốc được chở xuôi dòng sông Nil xuống cung cấp cho cảng Alexandria và để xuất khẩu đi Rome. Mặc dù có rất nhiều vụ dân chúng kêu nài bị quan lại sở tại áp bức bắt đóng thuế nặng quá, nhưng không có chứng tích rõ rệt là giá thuế chính thức có quá cao hay không. Chính quyền La Mã vốn khuyến khích tư hữu hóa đất đai và phát triển các xí nghiệp tư nhân trong các ngành sản xuất, buôn bán, nên nếu thuế quá nặng thì các ngành nghề ấy không phát triển được. Những người nghèo hơn sống nhờ làm tá điền trên các đất thuộc sở hữu của nhà nước hoặc của tư nhân giàu có và họ sống tương đối chật vật vì tiền thuê đất khá nặng.

Nói chung, mức độ dùng tiền tệ và sự phức tạp của kinh tế, ngay ở cấp làng xã, cũng rất cao. Hàng hóa được vận chuyển, trao đổi bằng tiền đồng (thời này chưa có tiền giấy) trên quy mô lớn và, tại các thị trấn và các làng mạc lớn, những hoạt động kỹ nghệ và thương nghiệp phát triển sát theo căn bản nông nghiệp. Vị thống đốc thứ ba là Gaius Petronius (24 TCN - 20 TCN) đốc suất nạo vét các kênh đào từ lâu không được bảo trì, khiến nông nghiệp được chấn hưng trở lại. Khối lượng buôn bán, trong và ngoài lãnh thổ, đều đạt đến đỉnh cao vào thế kỷ 1 và 2. Nhưng đến cuối thế kỷ 3 thì có nhiều vấn đề hiển nhiên. Tiền của hoàng đế ấn hành bị mất giá, thêm quá nhiều thứ thuế làm kiệt quệ người tiêu thụ. Các hội đồng hành chính địa phương thì bất cẩn và ít hữu hiệu. Tình trạng đó đưa đến nhu cầu cải cách dưới thời các hoàng đế Diocletian và Constantine I.

Văn minh
Năm 25 TCN, có nhà địa lý học Strabo ở Alexandria vẽ bản đồ thế giới. "Thế giới" đây bao gồm tất cả các vùng đất mà người Hy Lạp và La Mã thời ấy biết được.

Nhà bác học Heron, cũng người thành Alexandria, sống từ năm 75 CN đến năm 150 CN, đã cống hiến cho nhân loại một bộ bách khoa tự điển toán và vật lý, trong đó ông có nói về cách chế tạo khoảng 100 thứ máy móc hay đồ chơi: ống si-phông, máy mở cửa đền chạy bằng lửa đốt trên bàn thờ, đồng hồ nước, máy tháo hơi, máy nhấc đồ nặng, một loại máy hơi nước kiêm nhiệt kế thô sơ, v.v.

Nhà thiên văn và lượng giác học Claudius Ptolemaeus, hội viên Đại học Alexandria từ năm 125 đến 160 CN, đã vẽ một bản đồ sao gồm 1028 ngôi sao, và viết sách nói về các hành tinh. Ông cũng có viết sách về địa lý, quang học, âm nhạc, v.v.

Giai đoạn cuối của Tỉnh Ai Cập thuộc La Mã (thế kỷ 4-6)

Năm 293, La Mã chuyển thể chế thành Tứ Đầu chế, tức có 4 lãnh tụ cai trị quốc gia. Thể chế này nhanh chóng đưa đến sự tranh quyền của các lãnh tụ. Từ năm 305 đến năm 311 La Mã vỡ thành 2, 3 rồi 4 thế lực đánh nhau. Sau 18 năm tranh chiến, Constantine Đại Đế thống nhất được đế quốc năm 323. Năm 330, ông thiên đô sang Byzantium và đổi tên thành phố này thành Constantinopolis. Năm 395, hậu duệ của ông là Theodosus chết, hai người con chia đôi đế quốc: Tây La Mã thủ đô ở Roma dùng tiếng Latin, Đông La Mã thủ đô ở Constantinople dùng tiếng Hy Lạp. Vua của hai bên đều giữ quốc hiệu là Roma, và đều xưng là Caesar. Ai Cập nằm trong địa phận của Đông La Mã.

Danh từ "Đế quốc Byzantine" là một danh từ được sử gia đời sau đặt ra, và không hề được dùng trong thời đế quốc này còn hiện hữu (330 - 1453). Ngay cả năm mà đế quốc Đông La Mã bắt đầu hiện hữu cũng không được các sử gia nhất trí: 306, 324, 330, 379, 395, v.v. Vì vậy bảo là Ai Cập thuộc La Mã từ 30 TCN đến 642 CN cũng được, mà ngăn thêm một thời kỳ Đông La Mã với một trong các năm 306, 324, 330, 379, 395, v.v. cũng có lý. Và các lý do đáng kể nhất của thời kỳ Đông La Mã là Ai Cập được cai trị bởi một chính quyền đồng ngôn ngữ (Hy Lạp) và đồng giáo phái (Chính thống giáo) - mặc dù giáo hội Ai Cập cũng ngày càng phát triển những sắc thái khác với Chính thống giáo ở thủ đô Constantinople.

Dân Ai Cập được khá yên ổn, ngoài những cuộc bách hại tín đồ Cơ Đốc giáo hoặc pagan giáo, cho đến thập niên 610. Năm 603, hoàng đế nhà Sassanid của Ba Tư là Khosrau II khởi binh tấn công Đông La Mã. Năm 608, quân Ba Tư đến được gần sát chân thành Constantinople, nhưng người Đông La Mã giữ vững được thủ đô. Một viên tướng trẻ, tên là Heraclius, vâng lệnh cha từ Bắc Phi về cứu nước, đã lên ngôi hoàng đế ở Constantinople năm 610, và dần dần khôi phục được nhiều đất đai. Nhưng năm 614, quân Ba Tư lại chiếm được thành Jerusalem. Năm 619, họ chiếm Alexandria, và đến năm 621 thì chiếm được toàn cõi Ai Cập. Năm 626, quân Ba Tư của Khosrau II họp với quân xứ Avars ở Đông Âu bao vây thủ đô Constantinople rất ngặt. Lúc ấy lãnh thổ Đông La Mã chỉ còn lại thành phố Constantinople đang sắp mất. Phía Âu Châu phần lớn đất đai đã bị người Avars lấy mất, phía Á Châu và Ai Cập thì trong tay Ba Tư. Nhờ có quân Khazars và Bulgaria đánh giúp, Heraclius đã phá được vòng vây và dần dần phục hồi được lãnh thổ. Năm 628, Heraclius phản công sâu vào trọng địa của Ba Tư, gần chiếm được thủ đô Ba Tư là Ctesiphon. Thấy Ba Tư đã hỗn loạn, Heraclius không đánh thêm mà lo quay về thâu hồi Ai Cập và ổn định các vùng mới tái chiếm. Năm 629 Heraclius chiếm lại được đất Ai Cập. Kể ra, từ 621 đến 629, Ai Cập bị nội thuộc Ba Tư 9 năm. Lúc ấy quốc giáo của Ba Tư là Hỏa giáo và đa số cư dân Ai Cập theo Cơ Đốc giáo, nên có lẽ những năm thuộc Ba Tư dân chúng đất Ai Cập cũng phải chịu một sức ép về mặt này. Sử ghi rằng, lúc chiếm Jerusalem, quân Ba Tư đã tàn sát phần lớn tín đồ Cơ Đốc giáo trong thành.

Trở về với Đông La Mã, người Cơ Đốc giáo Ai Cập lại bị một sức ép từ sự khác biệt giáo thuyết với giáo hội nhà nước Đông La Mã, đến mức bị bách hại vì sự khác biệt này. Trong khi đó, một cường quốc mới đang hưng khởi ở bán đảo Ả Rập kề bên: quốc gia của người Muslim (Hồi giáo). Năm 636, quân Ả Rập đánh bại quân chủ lực của hoàng đế Heraclius tại trận Yarmuk, gần biên giới Do Thái - Syria ngày nay, khiến Đông La Mã phải bỏ cả vùng Do Thái, Palestine, Syria và Jordania, và không còn đưa quân đến Ai Cập bằng đường bộ được nữa. Tháng 12 năm 639, tướng Ả Rập là Amr Ibn Al-Aas đem 4000 (bốn nghìn) quân vào Ai Cập. Người Ai Cập không ủng hộ mấy quân Đông La Mã, nên họ phải rút vào cố thủ trong các thành trì. Người Ả Rập tăng cường viện binh, và năm 641 thì họ chiếm được Alexandria, và được phần đông người Ai Cập đón tiếp nồng nhiệt. Năm 642 người Ả Rập kiểm soát toàn cõi Ai Cập. Hạm đội Đông La Mã tái chiếm Alexandria năm 645, nhưng họ thua trận năm 646 và lần này thì mất luôn thành phố nguy nga này.

Xem thêm
Bài tổng quát Lịch sử Ai Cập

Tham khảo
 Histoire de Byzance, John Julius Norwich, 1996. Traduction française par Dominique Peters, Editions Perrin 2002.
 Annales de Tacite, traduction d'après Burnouf par H. Bornecque. Ed. Garnier Flammarion 1965.
 Saladin - Rassembleur de l'Islam, Geneviève Chauvel, Editions Pygmalion/Gérard Watelet, Paris 1991.
 Bowman, Alan Keir. 1996. Egypt After the Pharaohs: 332 TCN–AD 642; From Alexander to the Arab Conquest. 2nd ed. Berkeley: University of California Press
 Chauveau, Michel. 2000. Egypt in the Age of Cleopatra: History and Society under the Ptolemies. Translated by David Lorton. Ithaca: Cornell University Press
 Ellis, Simon P. 1992. Graeco-Roman Egypt. Shire Egyptology 17, ser. ed. Barbara G. Adams. Aylesbury: Shire Publications Ltd.
 Hill, John E. 2003. "Annotated Translation of the Chapter on the Western Regions according to the Hou Hanshu." 2nd Draft Edition.
 Hill, John E. 2004. The Peoples of the West from the Weilue 魏略 by Yu Huan 魚豢: A Third Century Chinese Account Composed between 239 and 265 CE Draft annotated English translation.
 Hölbl, Günther. 2001. A History of the Ptolemaic Empire. Translated by Tina Saavedra. London: Routledge Ltd.
 Lloyd, Alan Brian. 2000. "The Ptolemaic Period (332–30 TCN)". In The Oxford History of Ancient Egypt, edited by Ian Shaw. Oxford and New York: Oxford University Press. 395–421
 Peacock, David. 2000. "The Roman Period (30 TCN–AD 311)". In The Oxford History of Ancient Egypt, edited by Ian Shaw. Oxford and New York: Oxford University Press. 422–445
 Shelagh Jameson: Chronology of the campaigns of Aelius Gallus and C. Petronius. In: The Journal of Roman Studies, 58 (1968), S. 71–84.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Early Christian Egypt: Timeline
 The Christian Coptic Orthodox Church Of Egypt

Thành lập 30 TCN
Các lãnh thổ La Mã cổ
Ai Cập thuộc La Mã
Con đường La Mã ở Ai Cập
Đế quốc Đông La Mã
Lịch sử Ai Cập
Thế kỷ 1 TCN ở Ai Cập


title: Sode, Haute-Garonne

text:
Sode là một xã thuộc tỉnh Haute-Garonne trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 608 mét trên mực nước biển.

Biến động dân số

Tham khảo

Xã của Haute-Garonne


title: Tetrazygia elegans

text:
Tetrazygia elegans là một loài thực vật thuộc họ Melastomataceae. Đây là loài đặc hữu của Cuba.

Chú thích

Tham khảo
 Areces-Mallea, A.E. 1998. Tetrazygia elegans. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

Thực vật Cuba
Tetrazygia
Thực vật dễ tổn thương


title: Tập đoàn Essar

text:
Tập đoàn Essar là một tập đoàn công ty đa ngành nghề của Ấn Độ, đó là lĩnh vực viễn thông, hàng hải, thép, năng lượng, dầu khí. Tập đoàn có giá trị thị trường ước tính khoảng 15 tỷ đô la Mỹ và lợi nhuận hàng năm khoảng 2.2 tỷ đô la Mỹ. Tên trụ sở chính của Essar là Hutch Essar và Algoma Steel.

Đứng đầu tập đoàn hiện là ông chủ tịch hội đồng quản trị Shashi Ruia và ông phó là Ravi Ruia.

Tham khảo

Công ty Ấn Độ


title: Eutonia phorophragma

text:
Eutonia phorophragma là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.

Tham khảo

Eutonia
Limoniidae ở vùng Nearctic


title: Samal, Bataan

text:
Samal là một đô thị cấp bốn ở tỉnh Bataan, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2015, đô thị này có dân số 35.298 người trong.

Các đơn vị hành chính

Vvề mặt hành chính, đô thị này được chia thành 14 khu phố (barangay).

 Đ Calaguiman (Pob.)
 Đ Daang Bago (Pob.)
 Ibaba (Pob.)
 Imelda
 Lalawigan
 Palili
 San Juan (Pob.)
 San Roque (Pob.)
 Santa Lucia
 Sapa
 Tabing Ilog
 Gugo
 West Calaguiman (Pob.)
 West Daang Bago (Pob.)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Samal Bataan General Information
 Mã địa lý chuẩn Philipin
 2000 Thông tin điều tra dân số Philipin

Đô thị của Bataan
Khu dân cư trên vịnh Manila


title: Danh sách tiểu hành tinh: 11301–11400

text:
|-
| 11301 - || 1992 XM || 14 tháng 12 năm 1992 || Kiyosato || S. Otomo
|-
| 11302 Rubicon ||  || 27 tháng 1 năm 1993 || Caussols || E. W. Elst
|-
| 11303 - ||  || 14 tháng 2 năm 1993 || Okutama || T. Hioki, S. Hayakawa
|-
| 11304 - || 1993 DJ || 19 tháng 2 năm 1993 || Geisei || T. Seki
|-
| 11305 Ahlqvist ||  || 17 tháng 3 năm 1993 || La Silla || UESAC
|-
| 11306 Åkesson ||  || 17 tháng 3 năm 1993 || La Silla || UESAC
|-
| 11307 Erikolsson ||  || 19 tháng 3 năm 1993 || La Silla || UESAC
|-
| 11308 Tofta ||  || 21 tháng 3 năm 1993 || La Silla || UESAC
|-
| 11309 Malus ||  || 15 tháng 8 năm 1993 || Caussols || E. W. Elst
|-
| 11310 - ||  || 19 tháng 9 năm 1993 || Palomar || H. E. Holt
|-
| 11311 Peleus ||  || 10 tháng 12 năm 1993 || Palomar || C. S. Shoemaker, E. M. Shoemaker
|-
| 11312 - ||  || 14 tháng 1 năm 1994 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 11313 Kügelgen ||  || 3 tháng 4 năm 1994 || Đài quan sát Tautenburg || F. Börngen
|-
| 11314 Charcot ||  || 8 tháng 7 năm 1994 || Caussols || E. W. Elst
|-
| 11315 Salpêtrière ||  || 8 tháng 7 năm 1994 || Caussols || E. W. Elst
|-
| 11316 Fuchitatsuo ||  || 5 tháng 10 năm 1994 || Kitami || K. Endate, K. Watanabe
|-
| 11317 Hitoshi ||  || 10 tháng 10 năm 1994 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 11318 - ||  || 4 tháng 12 năm 1994 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 11319 - || 1995 AZ || 6 tháng 1 năm 1995 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 11320 - || 1995 BY || 25 tháng 1 năm 1995 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 11321 Tosimatumoto ||  || 21 tháng 2 năm 1995 || Geisei || T. Seki
|-
| 11322 Aquamarine || 1995 QT || 23 tháng 8 năm 1995 || Yatsuka || H. Abe
|-
| 11323 Nasu ||  || 21 tháng 8 năm 1995 || Kitami || K. Endate, K. Watanabe
|-
| 11324 Hayamizu ||  || 30 tháng 8 năm 1995 || Kitami || K. Endate, K. Watanabe
|-
| 11325 Slavický || 1995 SG || 17 tháng 9 năm 1995 || Ondřejov || L. Šarounová
|-
| 11326 Ladislavschmied || 1995 SL || 17 tháng 9 năm 1995 || Ondřejov || L. Šarounová
|-
| 11327 - ||  || 17 tháng 9 năm 1995 || Nachi-Katsuura || Y. Shimizu, T. Urata
|-
| 11328 Mariotozzi || 1995 UL || 19 tháng 10 năm 1995 || Colleverde || V. S. Casulli
|-
| 11329 - ||  || 18 tháng 11 năm 1995 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 11330 - ||  || 18 tháng 11 năm 1995 || Nachi-Katsuura || Y. Shimizu, T. Urata
|-
| 11331 - ||  || 17 tháng 3 năm 1996 || Haleakala || NEAT
|-
| 11332 Jameswatt ||  || 15 tháng 4 năm 1996 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 11333 Forman || 1996 HU || 20 tháng 4 năm 1996 || Ondřejov || P. Pravec, L. Šarounová
|-
| 11334 Rio de Janeiro ||  || 18 tháng 4 năm 1996 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 11335 Santiago ||  || 20 tháng 4 năm 1996 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 11336 Piranesi ||  || 14 tháng 7 năm 1996 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 11337 Sandro ||  || 10 tháng 8 năm 1996 || Montelupo || M. Tombelli, G. Forti
|-
| 11338 Schiele ||  || 13 tháng 10 năm 1996 || Kleť || J. Tichá, M. Tichý
|-
| 11339 Orlík ||  || 13 tháng 11 năm 1996 || Kleť || M. Tichý, Z. Moravec
|-
| 11340 - ||  || 14 tháng 11 năm 1996 || Oohira || T. Urata
|-
| 11341 Babbage ||  || 3 tháng 12 năm 1996 || Prescott || P. G. Comba
|-
| 11342 - ||  || 8 tháng 12 năm 1996 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 11343 - ||  || 8 tháng 12 năm 1996 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 11344 - ||  || 14 tháng 12 năm 1996 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 11345 - || 1996 YM || 20 tháng 12 năm 1996 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 11346 - ||  || 10 tháng 1 năm 1997 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 11347 - ||  || 9 tháng 1 năm 1997 || Kushiro || S. Ueda, H. Kaneda
|-
| 11348 Allegra ||  || 30 tháng 1 năm 1997 || Cima Ekar || M. Tombelli, U. Munari
|-
| 11349 Witten ||  || 3 tháng 5 năm 1997 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 11350 Teresa ||  || 29 tháng 8 năm 1997 || Majorca || À. López, R. Pacheco
|-
| 11351 - ||  || 12 tháng 10 năm 1997 || Xinglong || Chương trình tiểu hành tinh Bắc Kinh Schmidt CCD
|-
| 11352 Koldewey ||  || 28 tháng 11 năm 1997 || Caussols || ODAS
|-
| 11353 Guillaume ||  || 5 tháng 12 năm 1997 || Caussols || ODAS
|-
| 11354 - ||  || 5 tháng 12 năm 1997 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 11355 - ||  || 15 tháng 12 năm 1997 || Xinglong || Chương trình tiểu hành tinh Bắc Kinh Schmidt CCD
|-
| 11356 Chuckjones || 1997 YA || 18 tháng 12 năm 1997 || Woomera || F. B. Zoltowski
|-
| 11357 - ||  || 21 tháng 12 năm 1997 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 11358 - ||  || 25 tháng 12 năm 1997 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 11359 Piteglio ||  || 27 tháng 1 năm 1998 || San Marcello || L. Tesi, V. Cecchini
|-
| 11360 Formigine ||  || 24 tháng 2 năm 1998 || Bologna || Osservatorio San Vittore
|-
| 11361 Orbinskij ||  || 28 tháng 2 năm 1998 || Geisei || T. Seki
|-
| 11362 - ||  || 6 tháng 3 năm 1998 || Gekko || T. Kagawa
|-
| 11363 Vives ||  || 1 tháng 3 năm 1998 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 11364 Karlštejn ||  || 23 tháng 3 năm 1998 || Ondřejov || P. Pravec
|-
| 11365 NASA ||  || 23 tháng 3 năm 1998 || Reedy Creek || J. Broughton
|-
| 11366 - ||  || 2 tháng 4 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 11367 - ||  || 23 tháng 4 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 11368 - ||  || 23 tháng 4 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 11369 Brazelton ||  || 17 tháng 8 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 11370 Nabrown ||  || 17 tháng 8 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 11371 Camley ||  || 17 tháng 8 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 11372 - ||  || 17 tháng 8 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 11373 Carbonaro ||  || 17 tháng 8 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 11374 Briantaylor ||  || 23 tháng 8 năm 1998 || Anderson Mesa || LONEOS
|-
| 11375 - ||  || 24 tháng 8 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 11376 Taizomuta ||  || 20 tháng 9 năm 1998 || Kitt Peak || Spacewatch
|-
| 11377 Nye ||  || 17 tháng 9 năm 1998 || Anderson Mesa || LONEOS
|-
| 11378 Dauria ||  || 17 tháng 9 năm 1998 || Anderson Mesa || LONEOS
|-
| 11379 Flaubert ||  || 21 tháng 9 năm 1998 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 11380 - ||  || 16 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 11381 - ||  || 16 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 11382 - ||  || 16 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 11383 - ||  || 16 tháng 9 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 11384 Sartre ||  || 18 tháng 9 năm 1998 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 11385 Beauvoir ||  || 20 tháng 9 năm 1998 || La Silla || E. W. Elst
|-
| 11386 - ||  || 12 tháng 10 năm 1998 || Kushiro || S. Ueda, H. Kaneda
|-
| 11387 - ||  || 28 tháng 10 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 11388 - ||  || 11 tháng 11 năm 1998 || Ondřejov || L. Šarounová
|-
| 11389 - ||  || 11 tháng 11 năm 1998 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 11390 - ||  || 10 tháng 11 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 11391 - ||  || 12 tháng 11 năm 1998 || Kushiro || S. Ueda, H. Kaneda
|-
| 11392 - ||  || 19 tháng 11 năm 1998 || Caussols || ODAS
|-
| 11393 - ||  || 14 tháng 12 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 11394 - ||  || 15 tháng 12 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 11395 - ||  || 15 tháng 12 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 11396 - ||  || 15 tháng 12 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 11397 - ||  || 15 tháng 12 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 11398 - ||  || 23 tháng 12 năm 1998 || Socorro || LINEAR
|-
| 11399 - ||  || 10 tháng 1 năm 1999 || Oizumi || T. Kobayashi
|-
| 11400 Raša ||  || 15 tháng 1 năm 1999 || Đài thiên văn Zvjezdarnica Višnjan || K. Korlević
|-

Tham khảo


title: Metacycla caeruleipennis

text:
Metacycla caeruleipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1888.

Chú thích

Tham khảo

Metacycla


title: Iphinoe ovoideus

text:
Iphinoe ovoideus là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Capulidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Iphinoe


title: Dianthidium texanum

text:
Dianthidium texanum là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cresson mô tả khoa học năm 1878.

Chú thích

Tham khảo

Dianthidium
Động vật được mô tả năm 1878


title: The 3DO Company

text:
The 3DO Company (trước đây là THDO trên thị trường chứng khoán NASDAQ), cũng gọi là 3DO, là một công ty về trò chơi điện tử. Được thành lập vào năm 1991 dưới tên gọi SMSG, Inc (cho nhóm San Mateo Software) bởi đồng sáng lập viên Electronic Arts là Trip Hawkins có mối quan hệ đối tác với bảy công ty khác, bao gồm LG, Matsushita, AT & T, MCA, Time Warner, và Electronic Arts. Sau khi hệ máy trò chơi điện tử quan trọng nhất của The 3DO Company, mục chơi mạng của 3DO Interactive gặp thất bại trên thị trường, công ty rút lui khỏi ngành kinh doanh phần cứng và trở thành một hãng phát triển trò chơi điện tử lớn thứ 3.

Lịch sử

Phát triển hệ máy chơi game
Khi công ty lần đầu tiên được thành lập, mục tiêu ban đầu của công ty là tạo ra một thế hệ kế tiếp, hệ thống trò chơi điện tử đặt cơ sở dựa trên nền tảng – CD, được sản xuất bởi các đối tác khác nhau và được cấp phép kinh doanh; 3DO sẽ thu tiền bản quyền trên mỗi hệ máy bán ra và trên mỗi game được sản xuất. Với các hãng phát hành game, tỷ lệ trả tiền bản quyền giá thấp hơn 3 đô la cho mỗi game là một thỏa thuận rất tốt so với tiền bản quyền phải trả cao hơn cho Nintendo và Sega khi thực hiện game cho các hệ máy của họ. Việc tung ra hệ máy mới của hãng trong tháng 10, năm 1993 đã phát huy tốt, gây nhiều sự chú ý của báo chí trong các phương tiện thông tin đại chúng như một phần của làn sóng đa phương tiện "" trong thế giới máy tính tại thời điểm đó.

Hệ máy 3DO được bán với giá 699 đô la, và hứa sẽ "sớm chấp nhận" không bao giờ để lộ việc trả giá cho tổng số lượng game. Việc thiếu thốn máy rồi sau đó bán hàng chỉ đạt được tỷ lệ bản quyền thấp và chứng minh cho lỗ hổng tai hại. Trong tháng 10 năm 1995, The 3DO Company bán thế hệ máy chơi game kế tiếp, có tên mã là M2 cho Matsushita và thay đổi công việc kinh doanh của mình tập trung vào việc phát triển và phát hành game cho một số game các hệ máy console khác và máy tính.

Hãng phát triển thứ 3
Sau khi từ bỏ hệ máy 3DO, công ty đã mua lại các hãng Cyclone Studios, Archetype Interactive và New World Computing. Hit lớn nhất của công ty là series game Army Men,có đặc điểm là những chú lính đồ chơi có màu xanh lá cây bằng nhựa, được phổ biến bởi bộ phim không mấy liên quan là Toy Story. Cả series Heroes of Magic và đặc biệt là Heroes of Might và Magic từ công ty con New World Computing có thể là một trong những tựa game khá nổi tiếng và phổ biến trong số các game của họ tại thời điểm phát hành. Trong thời gian cuối những năm 1990, công ty phát đã hành một trong những game MMORPG 3D đầu tiên: Meridian 59, chỉ tồn tại cho đến ngày nay trong tay của một số nhà phát triển ban đầu của game.

Với một ngoại lệ, công ty cũng được đón nhận khá tốt từ sản phẩm khác High Heat Baseball và game BattleTanx hầu hết các game khác của công ty đều bị phê bình kịch liệt. Người tiêu dùng cũng đã không còn quan tâm đến việc mua những phần tiếp theo của các bản game 3DO trước đó và họ khá là thất vọng, nhằm phòng ngừa việc định giá nên 3DO software đã buộc những người hỗ trợ cho 3DO lúc ban đầu cuối cùng phải tập trung vào hệ máy trò chơi điện tử PlayStation next-gen kế tiếp của Sony.

Sau khi vật lộn trong nhiều năm, công ty phải nộp đơn phá sản theo Chương 11 vào tháng 5 năm 2003. Nhân viên bị sa thải mà không được trả lương, và thương hiệu game của công ty và tài sản trí tuệ khác đã được bán cho các đối thủ như Microsoft, Namco, CO, và Ubisoft, và cho cả người sáng lập Trip Hawkins, là người đã trả 405.000 đô la cho các quyền đối với một số thương hiệu lớn tuổi và của công ty "bằng sáng chế danh mục đầu tư Internet ". Hawkins đã thành lập Digital Chocolate, một công ty chuyên về trò chơi di động.

Liên kết ngoài

Tham khảo
3DO.com on 26 tháng 9 năm 2003 (courtesy of Internet Archive Wayback Machine)
3DO.com index at Internet Archive Wayback Machine
3DO profile on MobyGames

3DO Today - Large 3DO resource site
A catalogue of 3DO games for the 3DO Multiplayer - run 3DO Kid

Công ty trò chơi điện tử không còn tồn tại
Công ty trò chơi điện tử Mỹ
Công ty phát triển trò chơi điện tử


title: Le Bois-Plage-en-Ré

text:
Le Bois-Plage-en-Ré là một xã trong tỉnh Charente-Maritime Charente-Maritime trong vùng Nouvelle-Aquitaine, tây nam nước Pháp. Xã Le Bois-Plage-en-Ré nằm ở khu vực có độ cao trung bình 11 mét trên mực nước biển. Xã này nằm trên Île de Ré.

Tham khảo

 INSEE commune file

Xã của Charente-Maritime


title: Syntrichalonia exquisita

text:
Syntrichalonia exquisita là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cresson mô tả khoa học năm 1878.

Chú thích

Tham khảo

Syntrichalonia
Động vật được mô tả năm 1878


title: Liechtenstein

text:
Liechtenstein (, phiên âm: "Lích-tân-xtai") (), tên chính thức Công quốc Liechtenstein (), là một quốc gia vùng Alps nhỏ bao quanh bởi các nước không giáp biển ở Trung Âu, giáp với các bang St. Gallen và Graubünden của Thụy Sĩ ở phía tây và bang Voralberg của Áo ở phía đông, có thủ đô là Vaduz, thành phố lớn nhất là Schaan. Liechtenstein có tổng sản phẩm quốc nội GDP trên đầu người cao nhất thế giới khi được điều chỉnh bởi sức mua tương đương và có nợ nước ngoài thấp nhất thế giới. Liechtenstein cũng có tỉ lệ thất nghiệp thấp thứ nhì thế giới là 1,5% (thấp nhất là Monaco).

Lịch sử

Thời tiền sử

Những dấu vết đầu tiên về sự hiện diện của con người ở Liechtenstein là vào thời kỳ Giữa Đồ Đá Cũ. Những khu vực định cư nông nghiệp thời đại đồ đá mới được tìm thấy ở các thung lũng khoảng 5300 năm trước Công Nguyên.

Hai nền Văn hóa Hallstatt và La Tène phát triển nở rộ vào cuối thời kỳ Đồ Sắt trong khoảng 450 năm trước công nguyên có thể do ảnh hưởng từ Hi Lạp và Văn minh Etruscan. Một trong những nhóm bộ lạc quan trọng nhất ở vùng Alpine là Helvetii. Năm 58 trước Công Nguyên BC, tại trận đánh Bibracte, Julius Caesar đã đánh bại các bộ lạc Alpine và đặt vùng này dưới sự cai trị chặt chẽ của Đế quốc La Mã. Đến năm 15 trước Công Nguyên, Tiberius, người được chọn làm Hoàng Đế La Mã, và người em Drusus đã chinh phục toàn bộ vùng Alpine. Liechtenstein được sáp nhập vào tỉnh Raetia của Đế quốc La Mã. Khu vực này được kiểm soát bởi quân đội La Mã đóng tại một trại lính viễn chinh lớn mang tên Brigantium (Áo) gần Hồ Constance và tại Magia (Thụy Sĩ). Một con đường La Mã chạy xuyên qua vùng lãnh thổ. Vào năm 259/60 Brigantium bị phá hủy bởi Alemanni, một tộc người Đức định cư ở vùng này khoảng năm 450.

Vào sơ kỳ Trung Cổ, người Alemanni đã định cư ở phía đông cao nguyên Thụy Sĩ vào Thế kỷ thứ V và tại các thung lũng của dãy Alp vào cuối thế kỷ thứ VIII. Liechtenstein nằm ở phía đông của khu vực người Alemannia sinh sống. Đến thế kỷ thứ VI, toàn bộ khu vực này trở thành một phần của Đế quốc Frankish sau chiến thắng của Clovis I trước người Alemanni tại Tolbiac vào năm 504.

Vùng này sau đó mang tên Liechtenstein dưới sự cai trị của Frankish (các triều đại Merovingian và Carolingian) cho đến khi Đế quốc này bị chia cắt bởi Hiệp ước Verdun năm 843 của Công Nguyên sau cái chết của Charlemagne. Vùng lãnh thổ mà ngày nay là Liechtenstein thuộc về Đông Frank cho đến khi nó được tái hợp với Trung Frank thuộc Đế quốc La Mã Thần thánh khoảng năm 1000 của Công Nguyên. Cho đến khoảng năm 1100, ngôn ngữ chính trong vùng là tiếng Romansh, nhưng sau đó tiếng Đức chiếm ưu thế, và vào năm 1300 một bộ phận dân cư Alemann được gọi dưới cái tên người Walser (bắt nguồn từ Valais) di cư đến đây. Đến thế kỷ XXI, các làng mạc trên núi ở Triesenberg vẫn bảo tồn được phương ngữ Walser.

Thành lập Vương triều

Đến năm 1200, các lãnh địa trên cao nguyên Alpine đều thuộc quyền kiểm soát của nhà Savoy, Zähringer, Habsburg, và Kyburg. Cùng với những khu vực khác, vương quốc này chiếm được các con đường đi qua dãy núi. Khi triều Kyburg sụp đổ vào năm 1264, triều Habsburgs do Vua Rudolph I (Hoàng Đế La Mã Thần Thánh năm 1273) bành trướng lãnh thổ đến phía đông cao nguyên Alpine bao gồm cả lãnh thổ Liechtenstein. Vùng này sau đó được cấp cho Bá tước Hohenems cho đến khi thành lập Vương triều Liechtenstein năm 1699.

Năm 1396 Vaduz (vùng phía nam Liechtenstein) được nâng cấp thành "lãnh địa đế quốc" và nắm dưới sự cai quản trực tiếp duy nhất từ Hoàng Đế La Mã Thần Thánh.

Gia đình Liechtenstein, bắt nguồn từ Lâu đài Liechtenstein ở Hạ Áo mà họ đã sở hữu từ ít nhất năm 1140 đến thế kỷ XIII (và một lần nữa từ 1807 đến sau này). Dòng họ Liechtensteins có được các vùng đất, chủ yếu ở Moravia, Lower Austria, Silesia, và Styria. Tất cả những lãnh thổ này đều được dòng họ này thuê sử dụng từ thời phong kiến do các lãnh chúa mạnh hơn làm chủ, đặc biệt là từ những lãnh chúa Habsburgs, triều Liechtenstein không thể hội đủ điều kiện có một ghế trong nghị viện của Đế quốc, được gọi là Reichstag. Ngay cả khi vài Thái tử Liechtenstein phục tùng các nhà cầm quyền Habsburg với tư cách cố vấn thân cận, và không có lãnh thổ nào chịu sự chi phối trực tiếp từ Hoàng đế, họ giữ những quyền hành ít ỏi trong Đế quốc La Mã Thần Thánh.

Vì lý do này, gia đình nãy đã tìm cách có thêm đất đai để liên kết các vùng đất nhỏ manh múng, độc lập khỏi ảnh hưởng của các lãnh chúa và nắm dưới sự cai quản trực tiếp của Hoàng Đế La Mã. Trong suốt đầu thế kỷ XVII Karl I của Liechtenstein được phong làm Fürst (hoàng tử) bởi Hoàng Đế La Mã Thần Thánh Matthias sau khi đứng về phe ông trong một trận chiến chính trị. Hans-Adam I được phép mua Herrschaft ("quyền làm lãnh chúa") của Schellenberg và thủ phủ Vaduz (vào năm 1699 và 1712) từ Hohenems. Những vùng lãnh thổ Schellenberg và Vaduz đã giúp cho Gia đình này đạt được vị thế chính trị cần thiết.

Thân vương quốc
Ngày 23 tháng 1 năm 1719, sau khi các đất đai đã được mua, Karl VI của Thánh chế La Mã ra một đạo luật cho phép Vaduz và Schellenberg được sáp nhập và thành lập một vùng lãnh thổ mới dưới danh nghĩa Fürstentum (thân vương quốc) với cái tên "Liechtenstein" nhằm vinh danh tùy tùng trung thành, Anton Florian của Liechtenstein". Đây chính là ngày Liechtenstein trở thành một nhà nước có chủ quyền trong Đế quốc La Mã Thần thánh. Đây chỉ là kết quả của một sự tính toán thuần túy về chính trị nên các Hoàng tử Liechtenstein không thăm công quốc của họ trong suốt 100 năm.

Đến đầu thế kỷ XIX, do kết quả của Các cuộc chiến tranh của Napoléon ở châu Âu, Đế quốc La Mã Thần Thánh bị kiểm soát bởi nước Pháp, sau chiến thắng vang dội tại Austerlitz trước Napoleon năm 1805. Hoàng Đế Francis II thoái vị, kết thúc hơn 960 năm chính quyền phong kiến. Napoleon đã tái tổ chức phần lớn của Đế quốc thành Liên bang Rhein. Sự thay đổi về chính trị này đã ảnh hưởng nhiều đến Liechtenstein: các vị thế chính trị, pháp luật, và lịch sử trong đế quốc biến mất. Thân vương quốc này đã dừng các nghĩa vụ đối với bất kỳ lãnh chúa nào ngoài biên giới của nó.

Những tài liệu hiện đại đều ghi nhận chủ quyền của Liechtenstein được xác lập từ những sự kiện này. Hoàng tử của Vương quốc đã dừng các nghĩa vụ đối với bất kỳ thế lực nào. Từ 25 tháng 7 năm 1806, khi Liên bang Rhine được thành lập, mà trong đó Hoàng tử Liechtenstein là một thành viên, trên thực tế là một nước chư hầu, nằm dưới sự bảo trợ của Hoàng Đế Pháp Napoleon I, cho đến khi Liên Bang giải thể vào ngày 19 tháng 9 năm 1813.

Ngay sau đó, Liechtenstein gia nhập Liên minh các quốc gia Đức (20 tháng 6 năm 181524 tháng 8 năm 1866), do Hoàng đế Áo nắm quyền.

Năm 1818, Hoàng tử Johann I ban hành một hiến pháp hạn chế cho vùng đất này. Cùng năm đó Hoàng tử Aloys trở thành thành viên đầu tiên của Nhà Liechtenstein đặt chân lên Thân Vương quốc mang tên gia đình họ. Chuyến viếng thăm tiếp theo là năm 1842.

Những công trình được xây dựng ở thế kỷ XIX bao gồm:
1836, nhà máy gốm sứ đầu tiên được mở.
1861, Ngân hàng Tiết kiệm và Cho vay được thành lập cùng với nhà máy dệt vải cotton đầu tiên.
1868, Quân đội Liechtenstein bị giải thể vì lý do tài chính.
1872, một đường xe lửa nối Thụy Sĩ và Đế quốc Áo-Hung được xây dựng xuyên qua Liechtenstein.
1886, hai cây cầu bắc qua sông Rhine nối với Thụy Sĩ được xây dựng.

Thế kỷ XX
Cho đến cuối Thế Chiến I, Liechtenstein có mối liên hệ chặt chẽ với Đế quốc Áo và sau là Đế quốc Áo-Hung; các hoàng thân tiếp tục kiếm được nhiều của cải từ các bất động sản ở lãnh thổ Habsburg, và họ trải qua phần lớn thời gian ở hai cung điện ở Vienna. Sự tàn phá về kinh tế gây ra bởi chiến tranh buộc nước này phải tham gia vào liên minh tiền tệ và liên minh hải quan với quốc gia láng giềng, Thụy Sĩ.

Vào thời điểm giải thể Đế quốc Áo-Hung, có những tranh cãi rằng Liechtenstein, là một thái ấp của Đế quốc La Mã Thần Thánh, không còn liên kết với nhà nước Áo, do đó không được coi là phần kế thừa chính thức của Đế quốc. Điều đó đối lập với nhận thức của Liechtenstein rằng Hoàng Đế Áo-Hung đã thoái vị vẫn còn mang di sản tinh thần của Đế quốc La Mã Thần Thánh.

Năm 1929, Hoàng tử Franz I 75 tuổi kế thừa ngai vàng. Franz vừa mới cưới Elisabeth von Gutmann, một phụ nữ đến từ Vienna, một người giàu có vì ba bà là một doanh nhân Do Thái đến từ Moravia. Mặc dù Liechtenstein không có đảng Phát xít chính thức nào, một phong trào có cảm tình với Phát xít nổi lên trong đảng Liên Minh Quốc gia.
Những kẻ Phát xít Liechtenstein ở địa phương xác định Elisabeth là "vấn đề" Do Thái của họ.

Tháng 3, 1938, ngay sau sự kiện Phát xít Đức sáp nhập Áo, Hoàng tử Franz nhiếp chính và Hoàng tử Franz Joseph bị rời ngôi vị lần hai. Franz mất tháng 7 cùng năm, và Franz Joseph thừa hưởng ngai vàng. Franz Joseph II đến Liechtenstein lần đầu tiên vào năm 1938, một vài ngày sau sự kiện sáp nhập.

Trong suốt Thế Chiến II, Liechtenstein vẫn giữ vị trí trung lập, và dựa vào quốc gia Thụy Sĩ láng giềng để được trợ giúp và hướng dẫn, trong khi các kho tàng của gia đình hoàng gia từ các vùng đất Bohemia, Moravia, và Silesia được đưa về Liechtenstein để cất giữ. Khi cận kề với chiến tranh, Tiệp Khắc và Ba Lan, đã phong tỏa các tài sản mà họ cho là của Đức, và tước đoạt gần như toàn bộ tài sản của gia đình hoàng gia Liechtenstein trong ba vùng trên. Việc này (dẫn đến tranh chấp đến hiện nay tại Tòa án Công lý Quốc tế) đã lấy đi  đất rừng và nông nghiệp (nổi tiếng nhất là một khu thắng cảnh Lednice–Valtice được UNESCO công nhận), và một vài cung điện và lâu đài của hoàng tộc.

Liechtenstein ban quy chế tị nạn cho 500 lính thuộc Quân đội Quốc gia Nga Thứ Nhất (một lực lượng của Nga đồng minh với quân đội Đức Wehrmacht) khi sắp kết thúc Chiến tranh thế giới lần II. Khoảng 200 trong số đó tình nguyện trở về Liên bang xô Viết. Họ khởi hành trong một chuyến tàu hỏa đến Vienna và sau đó không có một tin tức nào về nhóm người này. Số còn lại ở lại Liechtenstein thêm một năm nữa, được chu cấp bởi Liechtenstein, sau đó do áp lực từ chính quyền Xô Viết trong một chương trình hồi hương. (Ngược lại, do các điều khoản đã ký trong Hội nghị Yalta, Lực lượng Đồng Minh phương Tây chủ trương hồi hương cư dân Xô viết.) Cuối cùng chính phủ Argentina đề nghị quy chế tị nạn cho khoảng 100 người còn lại. Sự kiện này được ghi lại bởi một tượng đài tại thị trấn biên giới Hinterschellenberg. Nó cũng là đề tài cho bộ phim tài liệu Pháp Le dernier secret de Yalta (bí mật Yalta cuối cùng) bởi Nicolas Jallot.

Tuy nhiên, đến năm 2005 một câu truyện được công bố là những lao động Do Thái từ trại tập trung Strasshof, do SS lập nên, đã làm việc tại cái bất động sản ở Áo thuộc sở hữu Nhà Hoàng tử Liechtenstein.

Cư dân Liechtenstein bị cấm vào Czechoslovakia trong suốt Chiến tranh Lạnh. Và gần đây là do các mâu thuẫn liên quan đến Đạo luật Beneš gây tranh cãi khiến cho Liechtenstein không thiết lập quan hệ với Cộng hòa Czech hay Slovakia. Quan hệ ngoại giao được thiết lập giữa Liechtenstein và Cộng hòa Czech ngày 13 tháng 7 năm 2009, và với Slovakia ngày 9 tháng 12 năm 2009.

Trung tâm tài chính

Liechtenstein ở trong tình trạng khánh kiệt sau khi chiến tranh kết thúc ở châu Âu. Hoàng gia Liechtenstein buộc phải bán các kho tàng nghệ thuật của gia đình, bao gồm các bức "Ginevra de' Benci" của Leonardo da Vinci, được mua lại bởi Phòng tranh Nghệ thuật Quốc gia của Hoa Kỳ vào năm 1967 với giá 5 triệu dollar ($ triệu dollar vào năm ), một giá kỷ lục cho một bức tranh.

Tuy nhiên, vào cuối thập niên 1970 nước này sử dụng chính sách thuế tập đoàn thấp để thu hút nhiều công ty, và trở thành một trong những quốc gia thịnh vượng nhất.

Hoàng tử Liechtenstein là một trong sáu vị vua giàu nhất với giá trị tài sản ước lượng khoảng 5 tỉ USD. Dân cư tại đây có mức sống thuộc hàng cao nhất thế giới.

Chính trị

Thể chế nhà nước
 Liechtenstein theo chế độ Quân chủ lập hiến. Đứng đầu nhà nước là Thân quốc vương (Prince).
 Quốc hội có nhiệm kỳ 4 năm, gồm một viện với 25 nghị sĩ được bầu trực tiếp.
 Liechtenstein không có quân đội, chỉ có lực lượng cảnh sát với 26 người.

Các đảng phái chính trị
Từ khi tuyên bố độc lập đến nay, Liechtenstein có 2 đảng chính, đó là Đảng Nhân dân tiến bộ (FBPL) và Đảng Liên minh yêu nước (VU). Trong lịch sử, hai đảng này luôn liên minh với nhau trong Quốc hội, thành lập Chính phủ đoàn kết dân tộc để chống lại ý đồ sáp nhập Liechtenstein vào Áo của Hitler. Chính phủ liên minh này tồn tại gần 60 năm, cho đến sau cuộc bầu cử Quốc hội năm 1997. Tại cuộc bầu cử tháng 2 năm 2009, Đảng Liên minh yêu nước đạt 47,6% số phiếu, tương đương 13 ghế trong Quốc hội, lên cầm quyền. Đảng Nhân dân tiến bộ chỉ đạt 43,5% số phiếu và được 11 ghế. 1 ghế còn lại thuộc về Đảng tự do.

Hiến pháp mới
Trong một cuộc trưng cầu dân ý toàn quốc vào tháng 3 năm 2003, gần hai phần ba số cử tri đã bỏ phiếu ủng hộ hiến pháp mới do Hoàng thân Hans-Adam II đề xuất để thay thế Hiến pháp 1921. Hiến pháp được đề xuất đã bị chỉ trích bởi nhiều người, bao gồm cả Hội đồng châu Âu về nhiều khoản của Hiến pháp mới như mở rộng quyền hạn của chế độ quân chủ (tiếp tục quyền phủ quyết luật pháp, và cho phép Hoàng thân có quyền giải tán chính phủ hoặc bất kỳ bộ trưởng nào).

Chính sách đối ngoại
Trước 1989, Liechtenstein chỉ có quan hệ ngoại giao chính thức với Thụy Sĩ, Áo và Toà thánh Vatican.
Sau khi Hoàng thân Hans-Adam II lên nắm quyền (tháng 11 năm 1989), quan hệ ngoại giao của Liechtenstein được mở rộng đáng kể và cho đến nay, Liechtenstein đã thiết lập quan hệ ngoại giao với gần 100 nước trên thế giới. Năm 1990, Liechtenstein trở thành thành viên chính thức của Liên Hợp Quốc. Ngoài ra, Liechtenstein còn là thành viên của Hội đồng châu Âu, Tổ chức An ninh và Hợp tác châu Âu (OSCE), Khu vực kinh tế châu Âu (EEA) và nhiều tổ chức quốc tế khác. Kể từ sau Thế Chiến thứ 2, Liechtenstein phụ thuộc vào Thụy Sĩ cả về đối nội và đối ngoại. Đại diện ngoại giao của Liechtenstein ở nước ngoài do các đại sứ Thụy Sĩ kiêm nhiệm và qua đó Bộ Ngoại giao Thụy Sĩ thông báo mọi thông tin cho Chính phủ Liechtenstein biết.

Địa lý

Liechtenstein là quốc gia nói tiếng Đức nhỏ nhất thế giới với diện tích 160 km², nằm ở Trung Âu, xen giữa Thụy Sĩ và Áo. Lãnh thổ gồm một phần đất nhỏ ở vùng trung tâm dãy Alpes và vùng đất bồi, phía bờ phải sông Rhine và có dân số hơn 35.000 người.

Liechtenstein nằm ở thượng lưu sông Rhine thuộc thung lũng dãy Alps miền trung của châu Âu, có chung biên giới phía đông với Áo, phía nam và phía tây với Thụy Sĩ. Toàn bộ biên giới phía tây của Liechtenstein được hình thành bởi sông Rhine. Chiều dài từ nam tới bắc đất nước là khoảng 24 km (15 dặm). Điểm cao nhất của Liechtenstein là đỉnh Grauspitz cao 2.599 m (8.527 ft).

Hành chính

Liechtenstein được chia thành 11 công xã gồm: Balzers, Eschen, Gamprin, Mauren, Planken, Ruggell, Schaan, Schellenberg, Triesen, Triesenberg, Vaduz.

Kinh tế

Nền kinh tế của Liechtenstein chủ yếu là công nghiệp, nhưng công nghiệp theo cách nhập nguyên liệu về gia công chế biến. Liechtenstein sản xuất những phụ tùng lắp ráp (chủ yếu dùng để xuất khẩu), điện tử, gốm sứ, tân dược, máy in, văn phòng phẩm, làm răng giả. Cả nước có 35 xí nghiệp phần lớn là các chi nhánh của các công ty Thụy Sĩ với số nhân công khoảng 4.000 người. Nông nghiệp tự cung tự cấp 14%, chủ yếu là chăn nuôi, trồng nho và lúa mì. Nguồn thu nhập của đất nước chủ yếu từ xuất khẩu sản phẩm công nghiệp, thuế (của 15.000 công ty nước ngoài đăng ký ở Vaduz), sản xuất tem phục vụ khách du lịch.

Kinh tế du lịch mang lại cho cư dân nước này nguồn thu nhập cao nhất thế giới.

Nhân khẩu học

Liechtenstein là quốc gia nhỏ thứ tư của châu Âu, sau Vatican, Monaco, San Marino. Dân số Liechtenstein chủ yếu nói tiếng Alemanni.

Ngôn ngữ chính thức là tiếng Đức, tiếng Alemanni, một số phương ngữ của tiếng Đức như tiếng Triesenberg, một phương ngữ được nói tại các đô thị. Theo cuộc điều tra dân số 2000, 87,9% dân số là Kitô hữu, trong đó 78,4% theo Công giáo La Mã, trong khi khoảng 8% là Tin Lành. So với cuộc điều tra dân số năm 1990, tỷ lệ phần trăm của các Kitô hữu đã giảm, trong khi người Hồi giáo và không tôn giáo tăng gấp đôi kích thước. Theo một báo cáo 2009 của Trung tâm Nghiên cứu Pew, người Hồi giáo chiếm khoảng 4,8% dân số.

Giáo dục - Y tế

Ở Liechtenstein, giáo dục là bắt buộc và miễn phí trong 8 năm học (từ 7 đến 16 tuổi). Học sinh tốt nghiệp có thể vào dự bị đại học hoặc trường hướng nghiệp. Trình độ giáo dục ở Liechtenstein khá cao đối với mọi bậc học. Nhiều sinh viên đi du học ở Áo và Thụy Sĩ.

Y tế: Chăm sóc sức khỏe cộng đồng khá tốt. Liechtenstein chỉ có một bệnh viện nhỏ. Chính phủ cung cấp bảo hiểm để người dân có thể sang Áo và Thụy Sĩ chữa bệnh. Ngoài ra, còn có chương trình bảo hiểm dành cho người già, người tàn tật; chương trình trợ cấp xã hội và thất nghiệp. Mọi người dân Liechtenstein đều bắt buộc phải đóng bảo hiểm y tế.

Văn hóa

Tham khảo

Ghi chú

Liên kết ngoài

 The Principality of Liechtenstein
 The Princely House of Liechtenstein
 Statistics Liechtenstein
 Parliament
 Tourism Liechtenstein
 National Art Museum of Liechtenstein

 Princely House of Liechtenstein
 Parliament of Liechtenstein
 Government of Liechtenstein
 Official tourism of Liechtenstein
 Statistics Office of Liechtenstein

 Liechtenstein from UCB Libraries GovPubs

 Liechtenstein profile from the BBC News

Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Đức
Quốc gia Trung Âu
Quốc gia thuộc Liên minh các quốc gia nói tiếng Đức
Vùng cấp ba Liên minh châu Âu
Vùng cấp hai Liên minh châu Âu
Vùng cấp một Liên minh châu Âu
Thân vương quốc
Chư hầu Thánh chế La Mã
Quốc gia châu Âu
Quốc gia nội lục
Quốc gia thành viên Ủy hội châu Âu
Quốc gia thành viên của Liên Hợp Quốc
Bang của Liên bang Rhein
Quốc gia Kitô giáo


title: Lièpvre

text:
Lièpvre () là một xã ở tỉnh Haut-Rhin trong vùng Grand Est ở đông bắc Pháp. Xã này có diện tích 12,55 km², dân số năm 1999 là 1770 người. Khu vực này có độ cao 275 mét trên mực nước biển.

Xem thêm
 Thị trấn của tỉnh Haut-Rhin

Tham khảo
 INSEE

Xã của Haut-Rhin


title: Steganomus nodicornis

text:
Steganomus nodicornis là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1875.

Chú thích

Tham khảo

Steganomus
Động vật được mô tả năm 1875


title: Cheminas

text:
Cheminas là một xã ở tỉnh Ardèche, vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp.

Tham khảo

Xã của Ardèche


title: Quận Tucker, West Virginia

text:
Quận Tucker là một quận thuộc tiểu bang West Virginia, Hoa Kỳ. Theo điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số người . Quận lỵ đóng ở

Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có tổng diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.

Xa lộ

Quận giáp ranh

Thông tin nhân khẩu

Theo điều tra dân  năm 2000, quận đã có dân số 7.321 người, 3.052 hộ gia đình, và 2.121 gia đình sống trong quận hạt. Mật độ dân số là 18 người trên một dặm vuông (7/kmТВ). Có 4.634 đơn vị nhà ở với mật độ trung bình là 11 trên một dặm vuông (4/kmТВ). Cơ cấu dân tộc của cư dân sinh sống ở quận này bao gồm 98,85% người da trắng, 0,07% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,19% người Mỹ bản xứ, 0,01% châu Á, Thái Bình Dương 0,12%, 0,10% từ các chủng tộc khác, và 0,66% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 0,25% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc một chủng tộc nào.

Có 3.052 hộ, trong đó 27,00% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 58,00% là đôi vợ chồng sống với nhau, 7,80% có nữ hộ và không có chồng, và 30,50% là không lập gia đình. 27,20% hộ gia đình đã được tạo ra từ các cá nhân và 13,60% có người sống một mình 65 tuổi hoặc cao tuổi hơn. Cỡ hộ trung bình là 2,35 và cỡ gia đình trung bình là 2,84.

Trong quận, dân số đã được trải ra với 21,30% dưới độ tuổi 18, 6,70% 18-24, 26,40% 25-44, 27,70% từ 45 đến 64, và 17,90% từ 65 tuổi trở lên đã được những người. Độ tuổi trung bình là 42 năm. Đối với mỗi 100 nữ có 95,20 nam giới. Đối với mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 94,10 nam giới.

Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong đã đạt mức USD 26.250, và thu nhập trung bình cho một gia đình là USD 32.574. Phái nam có thu nhập trung bình USD 24.149 so với 17.642 USD của phái nữ. Thu nhập bình quân đầu người là 16.349 USD. Có 14,90% gia đình và 18,10% dân số sống dưới mức nghèo khổ, bao gồm 24,30% những người dưới 18 tuổi và 15,50% của những người 65 tuổi hoặc hơn.

Tham khảo

Quận của West Virginia


title: Untermaßfeld

text:
Untermaßfeld là một đô thị tại huyện Schmalkalden-Meiningen, trong Thüringen, nước Đức. Đô thị này có diện tích 10,79 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 1363 người.

Tham khảo


title: Rurange-lès-Thionville

text:
Rurange-lès-Thionville là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Thionville-Est, tổng Metzervisse. Tọa độ địa lý của xã là 49° 16' vĩ độ bắc, 06° 14' kinh độ đông. Rurange-lès-Thionville nằm trên độ cao trung bình là 202 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 159 mét và điểm cao nhất là 231 mét. Xã có diện tích 8,87 km², dân số vào thời điểm 2005 là 1944 người; mật độ dân số là 218,4 người/km².

Thông tin nhân khẩu

Tham khảo

Xã của Moselle


title: Currimao

text:
Currimao là một đô thị hạng 5 ở tỉnh Ilocos Norte, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2007, đô thị này có dân số 11.305 người trong 2.126 hộ.

Các đơn vị hành chính

Currimao được chia ra 23 barangay.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Pasyalan Ilocos Norte
Mã địa lý chuẩn Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin
Thông tin điều tra dân số năm 2007 của Philipin

Đô thị của Ilocos Norte


title: Limnophila roraimicola

text:
Limnophila roraimicola là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Limnophila (chi ruồi)
Limoniidae ở vùng Neotropic


title: Nelson Moliné Espino

text:
Nelson Moliné Espino là nhà bất đồng chính kiến người Cuba. Ông là chủ tịch của "Liên đoàn thợ thuyền Dân chủ Cuba" (Confederación de Trabajadores Democráticos de Cuba) và là đảng viên của "Đảng 30 tháng 11" (Partido 30 de noviembre).

Ông đã bị chính quyền Cuba bắt trong vụ mùa Xuân đen năm 2003 và bị tuyên án 20 năn tù. Tổ chức Ân xá Quốc tế đã gọi ông là tù nhân lương tâm

Tham khảo

Năm sinh thiếu
Nhà bất đồng chính kiến Cuba
Tù nhân lương tâm
Nhân vật còn sống


title: Chàng Đài Bắc

text:
Rana taipehensis là một loài ếch trong họ Ranidae.
Nó được tìm thấy ở Bangladesh, Campuchia, Trung Quốc, Hồng Kông, Lào, Myanma, Đài Loan, Thái Lan, Việt Nam, có thể cả Macau, và có thể cả Malaysia.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, xavan ẩm, vùng đất ẩm có cây bụi nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng ngập nước hoặc lụt theo mùa, sông, sông có nước theo mùa, đầm nước, hồ nước ngọt, hồ nước ngọt có nước theo mùa, đầm nước ngọt, đầm nước ngọt có nước theo mùa, khu vực trữ nước, ao, đất có tưới tiêu, và đất nông nghiệp có lụt theo mùa. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Hình ảnh

Tham khảo

 van Dijk, P.P., Stuart, B., Lau, M.W.N., Chan, B., Zhigang, Y., Kuangyang, L., Wenhao, C., Dutta, S., Sengupta, S., Ohler, A. & Bordoloi, S. 2004. Rana taipehensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 7 năm 2007.

Liên kết ngoài

T
Động vật lưỡng cư Bhutan
Động vật lưỡng cư Campuchia
Động vật lưỡng cư Trung Quốc
Động vật lưỡng cư Lào
Động vật lưỡng cư Myanmar
Động vật lưỡng cư Đài Loan
Động vật lưỡng cư Thái Lan
Động vật lưỡng cư Việt Nam
Động vật Hồng Kông


title: Haggis

text:
Haggis là món ăn làm từ nội tạng loài cừu (tim, gan và phổi), băm nhỏ với hành tây, bột yến mạch, mỡ ở thận cừu, gia vị, muối, trộn với nhau và theo truyền thống, nhồi trong dạ dày của cừu và luộc trong khoảng ba tiếng đồng hồ. Món Haggis thương mại hiện đại nhất được chuẩn bị trong một vỏ bọc chứ không phải là một dạ dày thật.

Là một loại dồi (pudding) mặn, năm 2001 phiên bản tiếng Anh của Larousse Gastronomique gọi món này là "Mặc dù mô tả thành phần món ăn không phải là ngay lập tức hấp dẫn, Haggis có một kết cấu hấp dẫn tuyệt vời và hương vị thơm ngon".

Haggis là một món ăn truyền thống Scotland được nhớ đến như là món ăn quốc gia của Scotland trong bài thơ Address to a Haggis của Robert Burns năm 1787:
Gương mặt vui tươi, chân thành của bạn đẹp làm sao
Tộc trưởng của họ nhà bánh pudding
Bạn chiếm vị thế trên tất cả ấy
''Bạn xứng đáng với sự vẻ vang này"

Haggis theo truyền thống được ăn cùng với cải củ Thụy Điển (neep) và khoai tây nghiền (tatty) cùng một dram rượu whisky trong bữa ăn khuya theo phong cách Burns.

Tham khảo

Ẩm thực Scotland
Món ăn từ thịt
Thịt cừu


title: Lavaldens

text:
Lavaldens là một xã thuộc tỉnh Isère trong vùng Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 959-2856 mét trên mực nước biển. Theo điều tra dân số năm 1999 của INSEE có dân số là 139 người.

Tham khảo

Xã của Isère


title: Scaptotrigona subobscuripennis

text:
Scaptotrigona subobscuripennis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Schwarz mô tả khoa học năm 1951.

Chú thích

Tham khảo

Scaptotrigona
Động vật được mô tả năm 1951


title: William Pitt Trẻ

text:
William Pitt trẻ (William Pitt the Younger) (28 tháng 5 năm 1759 – 23 tháng 1 năm 1806) là một nhà chính trị Anh cuối thế kỉ 18 và đầu thế kỉ 19. Năm 1783, ông trở thành là vị Thủ tướng Anh trẻ nhất trong lịch sử khi mới 24 tuổi. Ông rời chức vụ này năm 1801 nhưng lại trở lại giữ chức vị thủ tướng năm 1804 cho đến khi qua đời. Ông được gọi là William Pitt trẻ để phân biệt với William Pitt già, cha của ông, người cũng từng là thủ tướng của vương quốc Anh.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thủ tướng Vương quốc Liên hiệp Anh
Sinh năm 1759
Mất năm 1806
Chôn cất tại tu viện Westminster


title: Psodopsis

text:
Psodopsis là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

Chú thích

Tham khảo

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Geometridae


title: Bulbophyllum commersonii

text:
Bulbophyllum commersonii là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.

Chú thích

Tham khảo

The Bulbophyllum-Checklist
The internet Orchid species Photo Encyclopedia

C


title: Hợp chất cơ phospho

text:
Các hợp chất cơ phospho là những hợp chất hữu cơ có chứa liên kết cacbon-phospho (ngoại trừ các este phosphat và phosphit).
Trong các lĩnh vực hoá học môi trường và hoá học công nghiệp, định nghĩa về các hợp chất cơ phospho bao gồm cả các hợp chất của phospho trong đó chỉ cần có một nhóm thế hữu cơ mà không cần phải có một liên kết trực tiếp giữa phospho và cacbon.

Phospho có thể có nhiều trạng thái oxi hoá khác nhau, và người ta thường phân loại các hợp chất cơ phospho thành các dẫn xuất của phospho (V) và phospho (III). Trong một hệ thống danh pháp có tính chất mô tả nhưng không thường xuyên được sử dụng, các hợp chất của phospho được xác định bởi số phối trí δ và hoá trị λ của chúng. Trong hệ danh pháp này một phosphin là một hợp chất δ3λ3.

Các hợp chất cơ phospho(V)

Các este phosphat
Các este phosphat có cấu trúc tổng quát là P(=O)(OR)3. Trong công nghệ các hợp chất này được sử dụng làm các tác nhân chống cháy hay chất dẻo hoá. Các hợp chất này không phải là hợp chất cơ phospho vì chúng không có một liên kết P−C, mà là các este của axit phosphoric. Nhiều dẫn xuất của chúng được tìm thấy trong tự nhiên, thí dụ như phosphatidylcholin. Các este phosphat được tổng hợp bằng phản ứng của phospho oxyclorua với alcohol.

Các axit phosphonic cùng với các este của chúng
Các axit phosphonic và este phosphonat của chúng là các hợp chất chứa nhóm C-PO(OH)2 và C-PO(OR)2 (trong đó R = alkyl, aryl).

Axit 2-aminoethylphosphonic là phosphonat tồn tại trong thiên nhiên đầu tiên được tìm thấy trong các màng của thực vật và nhiều loại động vật vào năm 1959.

Các phosphonat có thể được tổng hợp bằng phản ứng của một trialkyl phosphit với một alkyl halide (phản ứng Michaelis–Arbuzov).

Các α-aminophosphonat, dạng tương tự của các α-amino acid, có thể điều chế được bằng phản ứng ngưng tụ của một hợp chất cacbonyl, amin và dialkyl phosphit (phản ứng Kabachnik-Fields) dưới tác dụng của xúc tác axit Lewis.

Đây là một phản ứng ba cấu tử, đầu tiên amin phản ứng cộng nucleophin vào nhóm cacbonyl sau đó tách nước tạo ra imin, tiếp theo là phản ứng cộng nucleophin của liên kết P-H trong dialkyl phosphit vào liên kết đôi C=N của imin.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 organophosphorus chemistry @ users.ox.ac.uk ; @ www.chem.wisc.edu

Hoá học các hợp chất cơ nguyên tố


title: Homalispa batesii

text:
Homalispa batesii là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1858.

Chú thích

Tham khảo

Homalispa


title: Leptogomphus yayeyamensis

text:
Leptogomphus yayeyamensis là một loài chuồn chuồn ngô thuộc họ Gomphidae. Nó là loài đặc hữu của Nhật Bản.

Chú thích

Tham khảo

 Odonata Specialist Group 1996. Leptogomphus yayeyamensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập ngày 9 tháng 8 năm 2007.

Y
Côn trùng Nhật Bản
Động vật được mô tả năm 1926


title: Protandrena hurdi

text:
Protandrena hurdi là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1976.

Chú thích

Tham khảo

Protandrena
Động vật được mô tả năm 1976


title: Paumomua

text:
Paumomua là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1904 bởi Jacoby.

Các loài
Chi này gồm các loài:
 Paumomua sulcicollis Jacoby, 1904

Chú thích

Tham khảo

Galerucini


title: Rhyacophila mortoni

text:
Rhyacophila mortoni là một loài Trichoptera trong họ Rhyacophilidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Tham khảo

Động vật khu vực sinh thái Indomalaya
Rhyacophila


title: Libnotes nepalica

text:
Libnotes nepalica là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Libnotes
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Givraines

text:
Givraines là một xã trong tỉnh Loiret, vùng Centre-Val de Loire bắc trung bộ nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 95-127 mét trên mực nước biển.

Tham khảo

Xã của Loiret


title: Botryonopa obscura

text:
Botryonopa obscura là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Würmli miêu tả khoa học năm 1976.

Chú thích

Tham khảo

Botryonopa


title: Octon, Hérault

text:
Octon là một xã thuộc tỉnh Hérault trong vùng Occitanie phía nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 125 mét trên mực nước biển. Dân số thời điểm năm 1999 là 397 người.

Tham khảo

Xã của Hérault


title: Trận Bạch Đằng (938)

text:
Trận Bạch Đằng (chữ Hán: 白藤江之戰) năm 938 là một trận đánh giữa quân dân Tĩnh Hải quân (vào thời đó, Việt Nam chưa có quốc hiệu chính thức) do Ngô Quyền lãnh đạo đánh với quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng. Kết quả là người Việt giành thắng lợi lớn nhờ kế sách cắm cọc nhọn dưới lòng sông Bạch Đằng của Ngô Quyền. Trước sự chiến đấu dũng mãnh của người Việt, quá nửa quân Nam Hán chết đuối, hoàng tử Nam Hán là Lưu Hoằng Tháo cũng tử trận. Đây là một trận đánh quan trọng trong lịch sử Việt Nam. Nó đánh dấu cho việc chấm dứt hơn 1000 năm Bắc thuộc của Việt Nam, nối lại quốc thống cho người Việt.

Sau chiến thắng này, Ngô Quyền lên ngôi vua, tái lập đất nước. Ông được xem là một vị "vua của các vua" trong lịch sử Việt Nam. Đại thắng trên sông Bạch Đằng đã khắc họa mưu lược và khả năng đánh trận của ông.

Bối cảnh
Năm 931, Dương Đình Nghệ đánh đuổi quân Nam Hán – một trong 10 nước thời Ngũ đại Thập quốc nằm liền kề với Tĩnh Hải quân – giành lại quyền tự chủ cho người Việt ở Tĩnh Hải quân, tự xưng là Tĩnh Hải quân Tiết độ sứ.

Năm 937, Đình Nghệ bị nha tướng Kiều Công Tiễn giết hại để cướp ngôi Tiết độ sứ. Con rể và là một tướng khác của Đình Nghệ là Ngô Quyền bèn tập hợp lực lượng ra đánh Công Tiễn để trị tội phản chủ. Kiều Công Tiễn sợ hãi, bèn sai người sang cầu cứu Nam Hán. Vua Nam Hán là Lưu Cung nhân cơ hội đó bèn quyết định đánh Tĩnh Hải quân lần thứ hai. Lưu Cung cho rằng Dương Đình Nghệ qua đời thì Tĩnh Hải quân không còn tướng giỏi, bèn phong cho con trai thứ 9 là Lưu Hoằng Tháo làm "Bình Hải tướng quân" và "Giao Chỉ vương", thống lĩnh thủy quân.

Diễn biến

Ngô Quyền bao vây và giết Kiều Công Tiễn
Sau khi tập hợp các hào kiệt trong nước đứng về phía mình, Ngô Quyền mang quân từ Ái Châu ra Bắc đánh Kiều Công Tiễn. Kiều Công Tiễn bị cô lập không chống nổi, trông chờ viện binh của Nam Hán.

Trong khi vua Nam Hán đang điều quân thì Ngô Quyền đã tiến ra thành Đại La (Tống Bình). Kiều Công Tiễn bị túng thế không đủ sức chống lại nên thành nhanh chóng bị giết chết. Lúc đó quân Nam Hán vẫn chưa tiến vào tới biên giới 2 nước.

Kế hoạch của quân Nam Hán
Vua Nam Hán cho con trai là Hoằng Tháo làm Tĩnh Hải quân Tiết độ sứ, đổi tước phong là Giao Vương, đem 2 vạn quân sang với danh nghĩa là cứu Công Tiễn. Lưu Cung hỏi kế ở Sùng Văn hầu là Tiêu Ích. Ích nói:

Vua Nam Hán đang muốn hành quân nhanh để đánh chiếm lại Tĩnh Hải quân, nên không nghe theo kế của Tiêu Ích, sai Hoằng Tháo đem chiến thuyền theo sông Bạch Đằng mà vào. Lưu Cung tự mình làm tướng, đóng ở Hải Môn để làm thanh viện. Hải Môn là một trấn, tên đặt từ thời nhà Đường, vùng mà thời phong kiến gọi là Hải Dương.

Kế hoạch của Ngô Quyền

Ngô Quyền nghe tin Hoằng Tháo sắp đến, ông bảo với các tướng rằng:

Ngô Quyền cho quân sĩ đóng cọc có bịt sắt nhọn xuống lòng sông Bạch Đằng. Khi thủy triều lên, bãi cọc chìm sâu xuống dưới mặt nước nên không bị lộ. Ngô Quyền dự định nhử quân địch vào khu vực này khi thủy triều lên và đợi nước triều rút xuống cho thuyền địch mắc cạn mới giao chiến.

Trận chiến trên sông Bạch Đằng

Vào một ngày cuối đông năm 938, trên sông Bạch Đằng, binh thuyền do Hoằng Tháo chỉ huy vừa vượt biển tiến vào cửa ngõ Bạch Đằng. Quân Nam Hán thấy quân của Ngô Quyền chỉ có thuyền nhẹ, quân ít tưởng có thể ăn tươi, nuốt sống liền hùng hổ tiến vào. Ngô Quyền ra lệnh cho quân bỏ chạy lên thượng lưu. Đợi đến khi thủy triều xuống, ông mới hạ lệnh cho quân sĩ đổ ra đánh. Thuyền chiến lớn của Nam Hán bị mắc cạn và lần lượt bị cọc đâm thủng gần hết. Lúc đó Ngô Quyền mới tung quân ra tấn công dữ dội. Quân Nam Hán thua chạy, còn Lưu Hoằng Tháo bỏ mạng với hơn một nửa quân sĩ.

Kết quả

Vua Nam Hán đang cầm quân tiếp ứng đóng ở biên giới mà không kịp trở tay đối phó. Nghe tin Hoằng Tháo tử trận, Lưu Cung kinh hoàng, đành "thương khóc thu nhặt quân còn lại mà rút lui" (Đại Việt sử ký toàn thư). Từ đó nhà Nam Hán bỏ hẳn mộng xâm lược Tĩnh Hải quân. Lưu Cung cũng than rằng cái tên "Cung" của ông là xấu.

Năm 939, Ngô Quyền lên ngôi vua, xưng là Ngô Vương, lập ra nhà Ngô, đóng đô ở Cổ Loa (Đông Anh, Hà Nội ngày nay).

Di sản
Năm 1288, quân Đại Việt do Trần Thánh Tông, Trần Nhân Tông và Trần Hưng Đạo lãnh đạo giao chiến với quân Nguyên trên sông Bạch Đằng. Trước đó, Trần Hưng Đạo đã cho đóng cọc và phủ cỏ lên trên rồi cho quân khiêu chiến, giả vờ bỏ chạy. Quân Nguyên đuổi theo, quân Đại Việt cố sức đánh lại. Nước triều rút xuống, thuyền quân Nguyên vướng cọc và nghiêng đắm gần hết. Trận này quân Nguyên đại bại, bắt được tướng Nguyên là Ô Mã Nhi, Tích Lệ Cơ Ngọc (là một tướng Hán nhưng nhiều người tưởng là hai tướng) và 400 chiến thuyền.

Nguyên nhân chiến thắng
Chiến thuật quân sự của Ngô Quyền rất độc đáo và đúng như nhận định của Lê Văn Hưu: "Mưu giỏi mà đánh cũng giỏi" hoặc "mưu tài đánh giỏi" như trong Đại Việt Sử ký Toàn thư. Tuy nhiên, theo các nhà quân sự, việc áp dụng chiến thuật lấy cọc nhọn đâm thuyền địch muốn thành công cần có sự kết hợp chặt chẽ với một số mưu mẹo khác.

 Thứ nhất, phải dụ địch đến đúng bãi cọc đã đóng giăng bẫy khi thủy triều còn cao, bãi cọc chưa bị phát lộ.
 Thứ hai, phải nắm rất vững quy luật thủy triều theo từng giờ và tính toán thời điểm để khi thuyền quân địch tới bãi cọc rồi, thủy triều mới rút, có như vậy thuyền địch mới bị mắc cạn và bị cọc đâm.

Chỉ khi có đủ hai điều kiện trên, mưu kế mới phát huy tác dụng. Nếu nước triều rút quá sớm so với dự định, bãi cọc sớm phát lộ, thuyền địch sẽ biết và tránh xa cảnh giác, như vậy mưu sự hỏng. Không những thế, rất có thể chính các thuyền phía quân mình sẽ bị vướng cọc, thành "gậy ông đập lưng ông".

Nếu nước triều rút quá muộn so với dự định, thuyền chiến của địch cứ thế vượt qua, không có trở ngại gì, coi như bãi cọc đóng xuống vô tác dụng. Đây chính là trường hợp mà các nhà quân sự Việt Nam đã ghi lại của trận Bạch Đằng, 981, quân Tống đã vượt qua bãi cọc để vào được đất liền mà không bị trở ngại (tuy nhiên sau đó vẫn bị mắc mưu Lê Hoàn và đại bại).

Vì vậy, để mưu sự thành công, ngoài việc chuẩn bị cọc nhọn một cách bí mật và hoàn thành sớm, việc dụ địch đi theo đúng lộ trình mình muốn và đến vào thời điểm mình muốn mang ý nghĩa quyết định. Mưu sự thành công có thể quyết định toàn bộ cuộc chiến chỉ trong 1 buổi và Ngô Quyền đã thành công bởi mưu kế độc đáo và tính toán, vận dụng chính xác quy luật của tự nhiên.

Người vận dụng lại mưu kế này là Trần Hưng Đạo trong trận Bạch Đằng, 1288 cũng biết cách kết hợp áp dụng chính xác như vậy nên lại lập đại công phá quân Nguyên. Đời sau nghe chuyện dùng cọc đâm thuyền địch có vẻ dễ dàng, nhưng khi áp dụng cụ thể mới thấy không hoàn toàn dễ dàng để có thắng lợi như sử sách đã ghi. Không phải ngẫu nhiên mà cả Ngô Quyền và Trần Hưng Đạo đều được xem là danh tướng trong lịch sử Việt Nam

Ý nghĩa

Trận thắng lớn ở sông Bạch Đằng năm 938 có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với lịch sử Việt Nam, nó đã giúp chấm dứt 1000 năm Bắc thuộc trong lịch sử Việt Nam, mở ra một thời kỳ độc lập tự chủ cho Việt Nam.

Chiến thắng Bạch Đằng có thể coi là trận chung kết toàn thắng của dân tộc Việt Nam trên con đường đấu tranh chống Bắc thuộc, chống đồng hóa, đấu tranh giành lại độc lập dân tộc. Phải đặt trong bối cảnh Bắc thuộc kéo dài sau 1117 năm (179 TCN - 938) mới thấy hết ý nghĩa lịch sử vĩ đại của nó.

Hơn thế nữa, trong hơn 1000 năm Bắc thuộc đó, kẻ thù của dân tộc Việt là một đế quốc lớn mạnh bậc nhất ở phương Đông với chủ nghĩa bành trướng Đại Hán đang lúc phát triển cao độ, nhất là dưới thời Hán, Đường. Tiếp tục công cuộc bành trướng của Tần Thủy Hoàng, nhà Hán đã chinh phục miền Bắc xứ Triều Tiên chiếm đất đai các bộ lạc du mục phía Bắc, mở rộng lãnh thổ về phía Trung Á, xâm lược các nước Hạ Lang, Điền ở Tây Nam. Đầu thế kỷ thứ 7, nhà Tùy bành trướng mạnh về phía Đông, chinh phục Triều Tiên, Lưu Cầu (Đài Loan), Giao Châu, Lâm Ấp, Tây Đồ Quốc..., nhà Đường mở rộng bành trướng về mọi phía, lập thành một đế chế bao la như Đường Thái Tông đã từng tuyên bố: "Ta đã chinh phục được hơn 200 vương quốc, dẹp yên bốn bề, bọn Di Man ở cõi xa cũng lần lượt về quy phục" (theo Đường thư).

Từ đầu Công Nguyên, dân số của đế chế Hán đã lên đến 57 triệu người. Thời gian đó, dân số của Việt Nam chỉ độ một triệu. Sau khi chiếm được Việt Nam, mưu đồ của nhà Hán không phải chỉ dừng lại ở chỗ thủ tiêu chủ quyền quốc gia, bóc lột nhân dân, vơ vét của cả, mà còn tiến tới đồng hóa vĩnh viễn dân tộc Việt, sáp nhập đất đai vào Trung Quốc. Chính sách đồng hóa là một đặc trưng nổi bật của chủ nghĩa bành trướng Đại Hán, đã được thực hiện từ thời Hán và đẩy mạnh tới nhà Đường. Trong toàn bộ tiến trình lịch sử Việt Nam, đây là một trong những thời kỳ vận mạng dân tộc trải qua một thử thách cực kỳ hiểm nghèo.

Ngô Quyền - người anh hùng của chiến thắng oanh liệt trên sông Bạch Đằng năm 938 - trở thành vị vua có "công tái tạo, vua của các vua" theo như nhận định của Đại Việt Sử ký Toàn thư. Ông xứng đáng với danh hiệu là "vị Tổ Trung hưng" của dân tộc như nhà yêu nước Phan Bội Châu lần đầu tiên đã nêu lên trong Việt Nam quốc sử khảo.

Sau chiến thắng Bạch Đằng, Việt Nam bước vào thời kỳ xây dựng đất nước trên quy mô lớn. Đó là kỷ nguyên của văn minh Đại Việt, của văn hóa Thăng Long, kỷ nguyên phá Tống, bình Nguyên, đuổi Minh, một kỷ nguyên rực rỡ của các triều đại Lý, Trần, Lê.

Nhà sử học Ngô Thì Sĩ đánh giá:

Còn theo vua Dực Tông nhà Nguyễn (Tự Đức):

Truyền kì

Sách Việt điện u linh, chương Bố Cái Đại Vương đã thuật lại chuyện Phùng Hưng hiển linh để trợ giúp Ngô Quyền đánh thắng quân Nam Hán:

Thời Ngô Tiên chúa kiến quốc, Bắc binh nhập khấu, Tiên chúa đã lo, nửa đêm hốt nhiên mộng thấy một ông già đầu bạc, y quan nghiêm nhã, tay cầm quạt lông, chống gậy trúc, tự xưng tính danh rằng: Ta lãnh thần binh vạn đội, sẵn sàng mai phục các chỗ yếu hại, chúa công tức tốc tiến binh chống cự, đã có âm trợ, chớ lo phiền chi cả.

Đến khi tiến binh trên Bạch Đằng, quả thấy trên không có tiếng xe ngựa, trận ấy quả được đại tiệp; tiên chúa lấy làm lạ, chiếu kiến lập miếu điện, trang nghiêm có từng hơn xưa, lại sắm thêm quạt lông, cờ hoàng đạo, chiên đồng, trống đại, rồi làm lễ thái lao, con hát đến làm lễ tạ; lịch triều theo đó dần dần thành ra cổ lễ.

Xem thêm
 Các bãi cọc trên sông Bạch Đằng
 Ngô Xương Ngập
 Dương Đình Nghệ
 Ngô Quyền
 Dương Tam Kha
 Kiều Công Tiễn
 Nam Hán
 Lưu Nghiễm
 Nguyễn Tất Tố
 Đào Nhuận

Chú thích

Tham khảo
 An Nam chí lược, soạn giả Lê Tắc; Dịch giả:Ủy ban phiên dịch sử liệu Việt Nam; Nhà Xuất bản: Viện Đại học Huế 1961.
 Đại Việt Sử ký Toàn thư; Soạn giả Lê Văn Hưu, Ngô Sĩ Liên...; Dịch giả Viện Sử học Việt Nam; Nhà Xuất bản Khoa học xã hội Hà Nội, 1993.
 Việt sử tiêu án, soạn giả Ngô Thì Sĩ, Dịch giả: Hội Việt Nam Nghiên cứu Liên lạc Văn hóa Á Châu; Nhà Xuất bản: Văn Sử 1991.
Lịch triều hiến chương loại chí, soạn giả Phan Huy Chú, dịch giả Viện Sử học Việt Nam, Nhà Xuất bản Giáo dục, 2006.
Việt Nam sử lược; soạn giả Trần Trọng Kim, Trung tâm học liệu xuất bản, bản điện tử.

Nhà Ngô
Nam Hán
Lịch sử Việt Nam thời Tự chủ
Năm 938
B
Trận đánh liên quan tới Việt Nam


title: Fusus cygneus

text:
Fusus cygneus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Fasciolariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

cygneus


title: Oncidium croesus

text:
Oncidium croesus là một loài phong lan đặc hữu của Brasil (Pernambuco tới Rio de Janeiro).

Hình ảnh

Tham khảo

C


title: (22420) 1995 WL42

text:
{{DISPLAYTITLE:(22420) 1995 WL42}}

(22420) 1995 WL42 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 28 tháng 11 năm 1995.

Xem thêm
Danh sách các tiểu hành tinh: 22001–23000

Tham khảo

Thiên thể phát hiện năm 1995
Tiểu hành tinh vành đai chính


title: Kāmoke

text:
Kāmoke là một thành phố thuộc quận Gujranwala của Punjab, Pakistan. Thành phố có dân số ước tính 167.300 người. Đây là thành phố lớn thứ 25 quốc gia này. Thành phố là thủ phủ của Kamoke Tehsil. Thành phố nằm ở Grand Trunk Road 21 km so với Gujranwala và 44 km so với Lahore.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố của Pakistan
Punjab (Pakistan)
Kāmoke


title: Trentepohlia auricosta

text:
Trentepohlia auricosta là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

Liên kết ngoài

Tham khảo

Trentepohlia
Limoniidae ở vùng Indomalaya


title: Latirus lignosus

text:
Latirus lignosus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Fasciolariidae.

Miêu tả

Phân bố

Chú thích

Tham khảo

Latirus