'The Merchant of Feneyjar' er eitt af þekktari leikritum Shakespeares og er enn reglulega flutt í leikhúsinu. Ótrúlega þó virðist þessi mynd vera fyrsta enskuútgáfan sem gerð er fyrir kvikmyndahús frekar en sjónvarp. Nokkrar útgáfur voru gerðar í Bretlandi eða Ameríku á fyrstu dögum kvikmyndahússins, en þær voru allar þöglar. Ástæðan fyrir þessari vanrækslu á leikritinu gæti tengst viðkvæmni um meinta gyðingahatur leikritsins, efni sem hefur verið enn viðkvæmari síðan nasistar komust til valda árið 1933. (Þetta gæti skýrt hvers vegna allar fyrri útgáfur voru gerðar á þögla tímum; árið 1908 eða 1922 hefði verið auðveldara að sýna Shylock sem hreinskilinn illmenni en það væri. í dag). Samt að mínu mati er myndin alls ekki gyðingahatur. Þess ber að muna að á meðan Shakespeare lifði var ekkert gyðingasamfélag í Englandi; gyðingarnir höfðu verið reknir af Edward I seint á 13. öld og var ekki leyft að snúa aftur fyrr en á tímum Cromwells, um fjörutíu árum eftir dauða Shakespeares. Eftir því sem við best vitum ferðaðist Shakespeare aldrei til útlanda og því virðist vel hugsanlegt að hann hafi sjálfur aldrei þekkt neina gyðinga persónulega eða upplifað áhrif gyðingahaturs af eigin raun. Leikritið fjallar ekki eingöngu um gyðingaspurninguna heldur er það meðal annars greining á tærandi áhrifum trúarlegra fordóma. Það gæti í raun verið kóðuð athugun á gagnkvæmri andúð kaþólikka og mótmælenda í Tudor Englandi (eitthvað sem Shakespeare hefði örugglega haft eigin reynslu af) og ákall um aukið umburðarlyndi þeirra á milli. Þá eins og nú, hefðbundin andstæðingur -Semitískar staðalmyndir höfðu alltaf lýst gyðingum sem ágirnd, en aðalsynd Shylocks er ekki ágirnd; ef svo væri, hefði hann örugglega samþykkt tilboð Bassanio um að borga honum sex þúsund dúkötum, tvöfalt hærri upphæð en Antonio fékk að láni. Frekar er reiði Shylocks sem svíður yfir sig og undirrót reiði hans er hvernig komið er fram við hann og gyðingabræður hans af kristnum mönnum í Feneyjum. Ekki aðeins er almennt litið á gyðinga sem annars flokks borgara, heldur eru fjárglæframenn gyðinga eins og Shylock sérstaklega skotmörk fyrir misnotkun, jafnvel þó að þjónustan sem þeir veita sé nauðsynleg fyrir feneyska hagkerfið. Leikritið sýnir spillandi áhrif fordóma. Skoðanir af þessu tagi spilla ekki aðeins kristnum mönnum sem halda þeim, þær geta líka spillt gyðingum sem verða fyrir misnotkun. Hefndarmátt Shylocks er ekki í öllu hlutfalli við misgjörðina sem hann hefur orðið fyrir. Með því að hrækja á hann og kalla hann hund, hagar Antonio sér eins og brjálæðingur, en brjálæði og ofstæki er almennt ekki álitið sem glæpir sem verðskulda dauðarefsingu. Þar að auki reynir Shylock að hefna sín á Antonio, ekki bara fyrir ótvíræða rangindi sem Antonio hefur gert í hans garð, heldur einnig fyrir öll þau rangindi, raunveruleg og ímynduð, sem hann hefur orðið fyrir af hendi kristins samfélags, eins og hjónaband dóttur sinnar. til Lorenzo. Það er leikstjóra myndarinnar, Michael Radford og stjörnu hennar, Al Pacino, til sóma að þeir skilja öll þessi mál. Shylock eftir Pacino hefur í upphafi eins konar reiða reisn yfir sér sem smám saman víkur fyrir hefndarfullri reiði og loks, eftir niðurlægingu hans í réttarhöldunum vegna rökstuðnings Portia, fyrir patos. Við sjáum greinilega að hann hefur verið verkfæri eigin tortímingar, en við getum samt haft samúð með honum. Að mínu mati hefur engin af frammistöðu Pacino, sem ég hef séð, nokkurn tíma jafnast á við það sem hann gaf í fyrstu tveimur 'Godfather' myndunum (ekki 'Scent of a Woman', sem hann hlaut Óskarsverðlaun fyrir, og alls ekki 'Godfather III') , en „Kaupmaðurinn í Feneyjum er sá sem kemst næst þessum viðmiðum. Önnur leikaraframmistaðan sem stóð upp úr var hin lýsandi Portia Lynn Collins, sem talaði línur sínar af mikilli skýrleika og einfaldleika og dregur fram þá gáfur og útsjónarsemi sem gerir persónu hennar meira en bara að rómantískri kvenhetju. Ég var minna hrifinn af Antonio, leikmanni Jeremy Irons, sem virtist of aðgerðalaus. Antonio er flókin persóna; að hluta til tryggur vinur, að hluta depurð íhugandi, að hluta til trúarofstæki og að hluta framtakssamur kapítalisti. Þrátt fyrir að Irons hafi náð fyrstu tveimur af þessum þáttum, var erfitt að sjá fyrir sér að Antonio hans annað hvort hrækti á einhvern af annarri trú eða hættu öllu sínu í áhættusömum viðskiptafyrirtækjum. Túlkun Radfords á leikritinu var ráðist af kvikmyndagagnrýnanda 'Daily Telegraph' sem, þótt hann dáðist að frammistöðu Pacino, líkaði illa við tímabilsviðgjörðina og hélt því fram að Shakespeare þyrfti að vera settur í samtímaumhverfi ef það ætti að hafa "þýðingu" fyrir nútíma áhorfendur, sem vitna í nýlega sviðsuppsetningu sem setti gang í Weimar Þýskalandi. Ég væri mjög ósammála þessari nálgun. Leikhúsið og kvikmyndahúsið eru nokkuð ólíkir miðlar og þó að það hafi verið sláandi módernísk nálgun á Shakespeare í kvikmyndahúsinu (Tólfta kvöldið eftir Trevor Nunn kemur upp í hugann), er hefðbundin nálgun oft sú besta. (Ég valdi td 'Rómeó og Júlíu' eftir Zeffirelli en Baz Luhrmann). Hugmyndin um að við getum aðeins metið Shakespeare í nútíma búningi er hrein vitsmunaleg leti; við erum ekki tilbúin að leggja okkur fram um að sjá okkar merkasta rithöfund í samhengi við samfélag Elísabetar sem framleiddi hann, heldur kjósa hann frekar klæddan upp sem tuttugustu aldar mann. Hefðbundin nálgun Radfords gerir okkur ekki aðeins kleift að meta þetta ofstæki og Hefndarleysi er ævaforn, alhliða vandamál, en skapar líka sjónrænt sláandi kvikmynd. Í leikritinu einkennast atriðin í Feneyjum sjálfum af ólgusömum hasar; þeir sem eru í sveitahúsi Portia í Belmont eru hamingjusamari og friðsælli. Í myndinni voru feneysku ytri atriðin tekin á staðnum á bakgrunni þokukennds, vetrargrás himins, svipað útlitinu sem fékkst í 'Don't Look Now'. Innréttingarnar með kertaljósum, með andlitum skært lýst á móti dökkum bakgrunni, minntu á chiaroscuro áhrif Caravaggio málverks; Mig grunar að þetta hafi verið nokkuð vísvitandi, þar sem Caravaggio var samtímamaður Shakespeares. Öfugt við dimm eða þokukennd Feneyjar einkenndust Belmont atriðin (tekin í heillandi palladískri villu á eyju í stöðuvatni) af sólskini eða friðsælu tunglsljósi. Þetta er ein besta Shakespeare aðlögun síðustu ára; gáfulegt og sjónrænt aðlaðandi útlit á flókið leikrit. 8/10. Nokkrar villur. Við sjáum svartan svan á vatninu fyrir framan húsið hennar Portiu. Þessir fuglar eru innfæddir í Ástralíu og voru ekki kynntir til Evrópu fyrr en langt eftir 1596, dagsetninguna þegar myndin er sett. Einnig er mynd af Portiu í blýkistunni máluð í stíl Flórens Botticelli, sem var virkur um öld fyrir þann dag. Lynn Collins minnir kannski á Botticelli fegurð, en það virðist ólíklegt að feneysk kona seint á 16. öld hefði látið mála sig að hætti Flórens seint á 15. öld.