Þann 14. júní 1905, í rússnesku byltingunni það ár, gerðu sjómenn um borð í rússneska orrustuskipinu Potemkin uppreisn gegn kúgandi foringjum sínum. Svekkt yfir annars flokks meðferð sem þeir fá, og þá sérstaklega maðk-smitaða kjötið sem þeir eru neyddir til að borða, ákveða áhöfn skipsins, undir forystu hins innblásna bolsévikska sjómanns Grigory Vakulinchuk (Aleksandr Antonov), að tíminn sé kominn fyrir a. byltingu. Og þannig byrjar hin hrífandi klassík Sergei M. Eisensteins um rússneskan áróður, „Bronenosets Potyomkin / The Battleship Potemkin.“ Myndin sjálf er full af skínandi dæmum um töfrandi sjónrænt myndefni: gleraugu skipstjórans sem steypt var af stóli hanga fínlega úr hliðarreipinu yfir sem honum hafði verið kastað; lík látins uppreisnarmanns liggur friðsælt á ströndinni, á brjósti hans stendur "DREPT FYRIR SÚPSKÁL"; nærmyndir af krepptum hnefum þeirra hundruða áhorfenda sem loksins eru orðnir leiðir á keisarastjórninni; leiðinlegur barnavagnaferill niður Odessu-tröppurnar þar sem örvæntingarfullir áhorfendur horfa á með öndina í hálsinum (þetta atriði var eftirminnilega „fáið“ af Brian De Palma fyrir sérstaklega spennuþrungið atriði í „The Untouchables“); tunnum fjölmargra kanóna er ógnvekjandi jafnað í átt að orrustuskipinu Potemkin sem er gríðarlega færri. Hins vegar er myndin sjálf best greind ekki sem sundurleitt úrval af eftirminnilegum atriðum heldur sem einni kvikmynd, og raunar er hvert atriði afar eftirminnilegt. Þó hún skiptist í fimm nokkuð aðgreinda kafla, flæðir öll myndin áfram frábærlega; á engum tímapunkti lendum við í því að missa áhugann og við erum alls ekki í vafa um hverja hlið við ættum að hafa samúð með. Myndin er oft kölluð „áróður“ og það er nákvæmlega það sem hún er, en þetta þarf ekki að bera með sér neikvæða merkingu. 'The Battleship Potemkin' var framleitt af Eisenstein með ákveðinn tilgang í huga, og það nær þessu fullkomlega á allan hátt. Miðstjórn Sovétríkjanna skipulagði samhliða 20. aldar hátíðahöldunum yfir misheppnuðu byltingunni 1905 og var spáð að 'Potemkin' yrði vinsæl kvikmynd í heimalandi sínu, sem táknaði endurlífgun rússneskra lista eftir byltinguna. Það er því dálítið óheppilegt að kvikmynd Eisensteins skilaði sér ekki vel í rússnesku miðasölunni, að sögn barinn af 'Robin Hood' mynd Allan Dwan frá 1922 í opnunarvikunni og var í gangi í aðeins fjórar stuttar vikur. Til allrar hamingju, þrátt fyrir að hafa verið bönnuð við ýmis tækifæri í ýmsum löndum, gekk 'The Battleship Potemkin' betur erlendis. Myndin reyndist Eisenstein einnig farsælt tæki til að prófa kenningar sínar um "montage". Með hraðklipptum klippingum og fjarlægum myndum af fjöldanum af aukahlutum er áhorfendum ekki leyft að hafa samúð með neinum einstökum persónum heldur byltingarkennda íbúanum almennt. Eisenstein brýtur hins vegar þetta mót í stutta stund í atriði þar sem Vakulinchuk flýr skipsforingjann sem er að reyna að drepa hann, og auðvitað í hinni frægu Odessa Steps röð, þegar hjörtu okkar slógu af skelfingu fyrir líf ógæfubarnsins. í veltandi barnavagninum. Meðfylgjandi hljóðrás útgáfunnar sem ég horfði á, sem inniheldur að mestu leyti hljómsveitarverk Dmitri Shostakovich, var frábærlega til þess fallin að auka tilfinningaleg áhrif slíkra atriða. Ein af stærstu myndum hins þögla tíma, 'The Battleship Potemkin' er sigursæll stórkostlegra kvikmynda. -gerð, og er veruleg sneið af kvikmyndasögunni. Mjög ýktir atburðir myndarinnar (meðal annars voru í raun aldrei nein ofbeldisfull fjöldamorð á Odessu-tröppunum) hafa fest sig svo fullkomlega í minnið að við erum oft óviss um sanna söguna á bak við atburðina sem lýst er. Þetta er stórkostlegur árangur.