Stærsta tímabil kvikmyndahúsa hófst í Evrópu eftir stríð með nýraunsæishreyfingu Ítalíu. Næstu 2 eða 3 áratugi á eftir vöktu franska nýbylgjan athygli allra, og það var alltaf Bergman þarna uppi á hinni eyðilögðu skandinavísku eyju einhvers staðar og gerði bitur meistaraverk. En árið 1971 færði Luchino Visconti listformið í hring, landfræðilega séð, með kraftaverkaverki sínu *Death in Feneyjar*, sem gæti allt eins verið kallað *The Death of Europoean Cinema*. Eftir að sjötta áratugurinn féll niður, gerðu hinir frábæru evrópsku kvikmyndagerðarmenn líka, sem, með nokkrum undantekningum, urðu almennt örmagna og færðu kyndlinum til nýrrar bandarískrar kynslóðar kvikmyndabraskara (Coppola, Scorsese og Co.). Þessi mynd finnst algjörlega eins og stórkostleg samantekt, ekki bara af sérstökum þráhyggju Viscontis, heldur almennri tilraun evrópskra kvikmyndagerðarmanna til að ná fagurfræðilegu hugsjóninni í kvikmyndum. Og vertu viss um, þú munt ekki finna neinn strangari verkefnisstjóra en Visconti sem sýndur er hér. Hann er ekki að leika við mannfjöldann, gott fólk: annað hvort ferðu á eftir honum og fylgir með, eða þú verður skilinn eftir. Hraðinn er áskorun: hægt, en aldrei án tilfinningalegrar þyngdar. "Atvik" eru fá og langt á milli, en hver og einn virðist hlaðinn táknrænni þýðingu í sturm-und-drang alheimi. Við verðum líklega aldrei aftur í jafn fágætum félagsskap, hvað kvikmyndirnar varðar: einn af frábæru rithöfundum aldarinnar sem veitti innblástur sagan (Thomas Mann), einn merkasti kvikmyndagerðarmaðurinn sem leikstýrir henni (Visconti), einn besti leikarinn í aðalhlutverki (Dirk Bogarde), og bólgnar nánast stanslaust í bakgrunni, 5. sinfónía Gustavs Mahlers. Með því að nýta til fulls hæfileika Mahlers til að hvetja til rómantíkar í jafnvel tortryggnustu brjóstum, breytir Visconti aðalpersónunni, Aschenbach, í afleitt tónskáld frá upprunalegu persónu sinni sem rithöfundur, og gerir Bogarde jafnvel til að LÍTA út eins og Mahler (nörda yfirvaraskegg, sérstakur, lobbótt hár, önd eins og gangur). Bogarde, við the vegur, skilar sennilega bestu frammistöðu leikara í kvikmyndasögunni: þetta er að mestu þögul frammistaða og leikarinn þarf að skila róm af merkingu í látbragði eða augnaráði -- erfitt bragð án þess að nöldra eins og Chaplin eða bara að haga sér eins og líflegt lík. Kvikmyndir verða bara ekki betri en þetta. Ég ætla að hunsa kvartanir frá rítalínfíklunum þarna úti sem segja að þetta sé of hægt, en jafnvel réttmætari kvíða varðandi sum af endurlitum Aschenbachs við þennan andfælna vin hans er á villigötum. Endurlitin falla vel að þema myndarinnar (þ.e. hver er betri leiðin að fagurfræðilegri fullkomnun: ástríðu eða aga?), og skyndilega og skelfilegt þessara truflana kemur í veg fyrir syfju meðal áhorfenda. (Auðvitað munu sumir áhorfendur sofa í gegnum þessa mynd, hvort sem er.) Stöðugur straumur af Mahler og fallegum, deyjandi Feneyjum væri ekkert annað en falleg mynd; en þessi mynd fjallar reyndar um eitthvað. Og það sem það snýst aðallega um er þjáning: Rómantískar (hástaf R) þjáningar, sérstaklega. Sem þjáður rómantíker sjálfur vissi Visconti hvað hann talaði um.[SPOILER . . . Ég býst við] Ef ekki er um neitt annað að ræða, sjáðu *Dauðinn í Feneyjum* fyrir merkilegar upphafseiningar þess. . . og fyrir ógleymanlegan endi þess, með kolsvarta hárlitun Bogarde sem drýpur af sveittum, deyjandi höfði hans og á krítarhvítt andlitið. Á meðan, í fjarska, stendur ungi Tadzio, hlutur deyjandi þrá Bogarde, í sjónum og bendir í átt að sjóndeildarhringnum eins og Michelangelo-skúlptúr. Loftslagsröðin dregur saman allt sem myndin snýst um með kvalafullum hagsýni: ást, losta, fegurð, missi, endalok lífs sem miðast við upphaf annars lífs og köldum dauða í miðri heitri, sólríkri fegurð. *Dauðinn í Feneyjum* er kraftaverk listaverk. [DVD ábending: eins og með Visconti meistaraverkið *The Damned* sem kom út samtímis, þá mæli ég með því að þú kveikir á enskum texta á meðan þú horfir á þessa mynd. Það er að því er virðist á ensku, en hljóðið á DVD disknum virðist drullugott og það er samt mikið af ítölsku töluð meðan á myndinni stendur.]