Hann er þéttur, sveittur, örlítið þvereygur og eirðarlaus. Hann stendur fyrir framan okkur og kallar sig pervert. Hann heldur því fram að við kvikmyndaáhorfendur skynjum skjáinn sem klósettskál og óskum öll leynilega eftir því að allt s**t springi að innan. Hann er óútreiknanlegur og skelfilegur. Jæja? Komdu, þú hefðir getað giskað á það núna: hann er einn af fremstu heimspekingum okkar tíma. Slavoj iek er bæði sögumaður og viðfangsefni í ótrúlegri nýrri kvikmynd Sophie Fiennes, A Pervert's Guide to the Cinema. Fiennes myndskreytir langan fyrirlestur eftir iek og gerir það á tvo vegu: með því að útvega kvikmyndabúta til fyrirmyndar og setja iek á alvöru (eða endurgerða) staði úr kvikmyndum sem hann talar um. Það er alltaf gaman að horfa á atriði úr frábærum kvikmyndum með snyrtilegum yfirskriftum (þótt Revenge of the Sith hafi líka komið hingað), en aðalaðdráttarafl A Pervert's Guide er iek sjálfur. Það sem gerir myndina svo skemmtilega að horfa á er ósvaranleg spurning sem maður getur ekki annað en spurt aftur og aftur: hvað er svívirðilegra, skoðanir ieks eða ieks viðvera á skjánum? Í heimildarmynd eftir Astra Taylor (iek!, 05) játaði slóvenskur heimspekingur á einum tímapunkti ótta sinn við að þegja. Vegna þess, að hann hélt því fram, finnst honum eins og hann sé ekki til í fyrsta lagi, eina leiðin til að fá allt annað fólk til að trúa því að hann geri það er að tala stöðugt og með hita. Og tala sem hann gerði, og hvernig. A Pervert's Guide einkennist líka af rödd hans sem skilar fullkominni ensku á brjálæðislegan hátt og kemur með ótrúlega punkta um kvikmyndahúsið. Hvað eru þetta? Jæja, til dæmis lítur hann á tregðu Chaplins til að tala mynd sem merki um alhliða ótta við röddina sjálfa (eins konar framandi afl sem tekur yfir manneskjuna held að slegillinn í Dead of Night [45]). Hann segir að hið rangsnúna eðli kvikmyndagerðar sé að kenna okkur að þrá ákveðna hluti, ekki að útvega okkur þá. Hann skilgreinir Groucho Marx sem ofur-ego, Chico sem ego og Harpo sem id. Hann segir milljón aðra áhugaverða hluti og allan tímann getum við ekki tekið augun af honum, svo sannfærandi (og grípandi) er útlit hans. Á einhverjum tímapunkti gat ég ekki annað en starað á þykkt, úfið hár hans og velt því fyrir mér hvers konar heili lægi geymdur undir. Þrá, auðvitað, eftir meiri innsýn. Mest athyglisvert er lestur iek á Lynch og Hitchcock (sem kemur ekki á óvart þar sem hann hefur skrifað um þá báða). Uppsöfnuð áhrif margra frábærlega klipptra klippa úr verkum þeirra hvor á sínu sviði gerðu þessa þætti í fyrirlestri iek eftirminnilega og ólíkt öðrum erfitt að rífast við, þar sem hann virðist í raun hafa komið hlutunum í lag með þessa tvo leikstjóra. Þetta á ekki við um lestur hans á Tarkovsky til dæmis, sem hann þröngvar vægðarlaust sinni eigin algerlega efnishyggjulegu sýn á raunveruleikann, og hafnar einmitt því sem er svo merkilegt í öllum Tarkovsky (þ.e. sterk trúarleg innsæi og ímyndir). Spurningin er ekki hvort iek er hvetjandi og ljómandi, því hann er; eða hvort Fiennes myndin sé þess virði að horfa á, því hún er sömuleiðis. Raunverulega spurningin er frekar: eru iek skoðanir samræmdar? Hver snjöll athugunin á fætur annarri gefur yfirgnæfandi vitsmunalega ferð, en eftir að öllu þessu er lokið eru einhverjar efasemdir enn. Til dæmis: þegar hann er að íhuga Vertigo (58) segir iek að það sem leynist á bak við mannlegt andlit sé fullkomið tómarúm, sem gerir andlitið sjálft að aðeins framhlið: eitthvað af blekkingu á eigin forsendum. Hins vegar, þegar við heyrum í síðustu röðinni um síbrotandi lokaþátt City Lights (31) sem mynd af einni manneskju sem er fullkomlega útsett fyrir annarri, þá er erfitt að spyrja: hvað varð um allt framhliðarefnið? Hvers vegna ættum við að veita andliti Chaplin eðlislægt gildi hins raunverulega hluts og svipta Kim Novak þessum sömu forréttindum með tveimur djörfum höggum? Eða gæti það ósamræmi líka verið lesið í skilmálum Lacans? (Nafn hins alræmda „ólesanlega“ franska sálgreinanda er grundvallaratriði í hugsun iek.) Myndin hefur allar dyggðir glæsilegs tveggja og hálfs tíma fyrirlesturs: farið er yfir margt, mörg sjónarmið notuð, Jafnvel nokkur fyrsta flokks vitleysa (þegar iek ferðast á bát Melanie Daniels frá The Birds [63] og reynir að hugsa eins og hún gerði, kemur hann upp með: "Ég vil fokka Mitch!" ). En það hefur líka einn annmarka sem er ekki eðlislægur tveggja og hálfs tíma fyrirlestri sem slíkum: hann er næstum þráhyggjufullur. Garn iek um hversu langt við erum frá raunveruleikanum er eins gott og hvert annað sálgreiningargarn, en eftir um það bil 80 mínútur verður alveg ljóst að ein af öfugsnúnum ánægju iek er að röfla og halda áfram og skipta stöðugt um efni . Heildaráhrifin eru þessi af því að hrífast burt af risastórri, svalri, suðandi bylgju: þú ert á sama tíma tekinn á óvart, endurnærður, í lífshættu og ringlaður endalaust. Þegar þú lýkur áhorfinu fyllist höfuðið af hugmyndum sem ekki eru þínar eigin og þú ert nú þegar að skipuleggja að horfa aftur á nokkrar kvikmyndir en þú deilir líka tilfinningunni um að hafa lifað af hörmungar. Endanleg spurning er: gerði iek missti það? Eða höfum við ekki einu sinni komist nálægt alvöru? Þegar cinephilia verður refsað með fangelsi, munum við öll hittast í einum stórum klefa og loksins tala saman (ekki hafa neinar kvikmyndir til að snúa andlitinu að). Ég skora á ykkur öll: hver mun hafa nóg þor til að nálgast iek og andmæla honum? Mín ágiskun er sú að þegar þú horfir í þessi augu í raunveruleikanum verður þú trúaður.