Nýleg endurútgáfa af frönsku glæpamyndinni (upprunalega titillinn 'Du Rififi Chez les Hommes'), með frægu 20 mínútna þöglu gimsteinaráninu, kemur nú í Bandaríkjunum í glæsilegri nýrri prentun frá The Criterion Collection með endurbættum texta og smá aukahlutir. Jules Dassin var Bandaríkjamaður (fæddur Julius Dassin í Middletown Connecticut) sem neyddist til að gera kvikmyndir í Evrópu vegna þess að hann var á svörtum lista. Rififi var vel kynnt í Bandaríkjunum og stóð sig vel í listahúsum. Síðar varð Dassin mun frægari í Bandaríkjunum fyrir „Never on Sunday“ (1960) með eiginkonu sinni, grísku leikkonunni og stjórnmálafrömuðunum Melinu Mercouri í aðalhlutverki. (Grikkland var aftur vinsælt og vinsælt meðal Bandaríkjamanna og annarra með Anthony Quinn í Mihalis Kakogiannis 'Zorba the Greek' frá 1964, sem sló meira að segja í gegn í Kaíró.) Nýja Rififi DVD diskurinn inniheldur nýlegt viðtal við Dassin. Ég gerði mér ekki grein fyrir því áður að einn af aðalræningjunum, Cesar the Milanese, var leikinn af Dassin, sem tók sig til þegar upprunalegi leikarinn varð ófáanlegur. Hann er ein eftirminnilegasta persónan, dásamlegur ítalskur öryggishólfsbraskari sem talar enga frönsku. Þrátt fyrir að þessi klassík hafi allar hliðarnar á franskri film noir - svarthvíta rökkrinu heimur vel upplýsta íbúða, glansandi svartra bíla, karla í jakkafötum, næturklúbbsenurnar, þar á meðal dramatískt kvikmyndað og upplýst titillag sem flutt var á klúbbnum, grýttu andlitin og Gauloises í hendi eða munni - ég held að það sé ekki eins andrúmsloft eða hefur alveg eins sérstakan stíl og myndir Melville gera. En það er dáleiðandi ránið, sem heldur áfram í dag sem túr de force. Það gengur eins og í sögu, með fínni tilfinningu fyrir handverki og samvinnu meðal ræningjanna. Sumum forvitnum löggum er brugðist vel við. Hlutir fara fljótt úrskeiðis eftir að þeir fara heim og dreifa ránsfengnum þegar einn leikmannanna verður slyngur og gefur konu hring með milljón dollara armbandi í. Hefur nokkurn tíma verið gerð ránsmynd þar sem glæpamenn lifðu hamingjusöm til æviloka? Það er orðlaus ránsröð sem tryggir þessu sérstakan sess og Dassin, bandarískur leikstjóri sem átti óvenju fjölbreyttan og framandi feril, á fullan heiður skilið fyrir það. Hann tók skáldsögu svo hefðbundna að hann ætlaði að hafna henni og bætti við nokkrum lykilþáttum sem gera hana sérstaka. Í tilviki, gat hann ekki haldið áfram að gera aðlögun: hann þurfti peningana of mikið. Jean Servais, sem leikur aðalpersónuna Tony le Stephanois, var leikari frekar niðurdreginn. Grátlegt andlit hans er fullkomið í hlutverkið. Hann átti síðar að leika aðalhlutverkið í Dassin He Who Must Die (1957), sem notaði franska leikara í Grikklandi fyrir pólitíska sögu. 'Topkapi' er nokkuð vonbrigði 1964 caper mynd (hún bliknar miðað við 'Rififi') sem einnig fékk bandaríska dreifingu. Það hefur góða umgjörð, en það er sóað, horfið allt blátt og bjart og fallegt. Af verk Dassins eftir Hollywood er „Never on Sunday“, með grípandi þemalagi og karismatískri kvenhetju, vinsæll valkostur (og hlaut bestu kvikmyndina í Cannes 1960); „Sá sem verður að deyja“ hið pólitíska val; 'Rififi' tegundarvalið. Skrýtið verk er „Phaedra“ hans með Mercouri og Tony Perkins (1962). Hreinsunarsinnar í verkum í harðsnúningi í Hollywood myndu forðast þetta og hygla fyrstu myndum Dassins, sem fela í sér fangelsisdrama, 'Brute Force' (1947); löggumynd, 'The Naked City' (1948); og tveir harðir kjarna noir, 'Thieves' Highway' (1949), og 'Night and the City' (1950). Persónulega hef ég tilhneigingu til að fíla franska noir og ameríska neo-noir spinoff betur en upprunalega bandaríska noir frumefnið - þess vegna var ég hrifinn af 'Rififi'. En Dassin er frekar einstakur í því að hafa ekki aðeins gert Hollywood noir heldur fara síðan yfir til Parísar og framleiða eftirminnilegt dæmi um franska afleiðu fimmta áratugarins.