Í lokaorðum horfi ég til baka og 
dreg fram það sem ég hef lært af
verkefninu þar sem ég rannsakaði 
baráttusögu döff fyrir íslensku táknmáli.
Lykillinn í viðtölum við döff, í 
þessari rannsókn, er að þau lýsa
því öll að þau eru ánægð með tilveru 
sína og með íslenska táknmálið.
Þau eru tvítyngd og tilheyra bæði menningu 
heyrandi og menningu döff sem þau nota í daglegu lífi.
Barátta samfélagsins snérist um að vernda samfélag döff með 
því að fá viðurkenningu á íslensku táknmáli sem tungumáli döff.
Rannsókn Paddy Ladd dregur fram að 
táknmálið auðveldar döff að á fara milli
ólíkra tungumála- og menningarheima 
táknmálsins og íslenskunnar.
Einstaklingar sem hafa þróað með sér 
sterka sjálfsmynd eiga auðveldara með
að fara milli þessara tveggja heima.
Það er óréttlát að sjá að enn 
þann dag í dag er ágreiningur
um hvort döff barn eigi 
að nota táknmál eða talmál.
Ýmsir sjá ekki tvítyngi sem möguleika 
fyrir döff og heyrnarskert börn.
Tvítyngt barn hefur möguleika á
vali, að eiga greiðan aðgang að
báðum menningarheimum og það græðir
menningarauð tvítyngds barns.
Án táknmálssamfélags verður ekki 
til vettvangur fyrir máltöku táknmáls,
sem eru undirstaða tví-
tyngis, og menningar döff.
Börnin eru svipt möguleikanum á félagsþroska og 
afleiðingarnar eru skelfilegar fyrir vitsmuna-
og málþroska eins og sagan hefur 
sýnt á tímum raddmálsstefnu.
Táknmálsumhverfi barna á 
Íslandi er eingöngu í Reykjavík.
Það er í leikskólanum Sólborg og 
táknmálssviði í Hlíðaskóla.
Hvað varðar landbyggðina, þá er 
ekkert táknmálsumhverfi út á landi.
Ég vil sjá lítil samfélög döff 
í leikskólum og grunnskólum, 
eins og eru á Sólborg og í 
Hlíðaskóla, í stærri kaupstöðum.
Til dæmis á Akureyri. Þá geta nágranna kaupstaðir
sótt þjónustu þar, sótt skóla og fengið táknmál.
Ég tel mikilvægt að rannsaka stöðu barna 
sem eru heyrnarlaus eða heyrnarskert 
og barna með kuðungsígræðslu
og huga betur að málréttindum 
þeirra hér á Íslandi. 
Í þessari rannsókn 
kom fram að réttur döff barna til 
máls væri ekki nógu vel tryggður
vegna þess hve stórt hlutverk 
skólinn spilar í máltöku þeirra.  
Í framhaldinu er nausynlegt að 
skilja betur hlutverk skólans 
og hvernig menntun og 
undirbúning kennarar og 
starfsfólk hans þurfa.  
Einnig er aðgengi að sam-
félaginu og að táknmálstúlkun 
ennþá takmarkað, sérstaklega 
túlkun í félagslegum aðstæðum.  
Döff fá til dæmis ekki túlka á 
ráðstefnur erlendis, geta ekki 
fengið túlk í ferðalög með 
leiðsögumanni til að fræðast 
um sögu landsins, eiga ekki 
rétt á að fá túlk til að sinna  
áhugamálum eins og setu í stjórn
félagasamtaka, og fá ekki túlk í 
sjálfstæðri vinnu eins og til að stofna 
fyrirtæki, til að hringja, og sitja fundi.  
Félag heyrnarlausra berst í 
dag og vinnur að markvissri 
aðgerðaáætlun í samvinnu við 
lögfræðing félagsins að baráttu 
við ríkið um réttindi táknmálsbarna, 
styrkja tvítyngis- menntun döff og 
tryggja aðgengi táknmálstúlkaþjónustu.