KOMMISSIONENS AFGØRELSE
af 7. april 2011
om forlængelse af overgangsperioden for erhvervelse af landbrugsjord i Letland
(EØS-relevant tekst)
(2011/226/EU)
EUROPA-KOMMISSIONEN HAR -
under henvisning til traktaten om Tjekkiets, Estlands, Cyperns, Letlands, Litauens, Ungarns, Maltas, Polens, Sloveniens og Slovakiets tiltrædelse,
under henvisning til akten vedrørende Tjekkiets, Estlands, Cyperns, Letlands, Litauens, Ungarns, Maltas, Polens, Sloveniens og Slovakiets tiltrædelse, særlig bilag VIII, kapitel 3,
under henvisning til anmodning fra Letland og
ud fra følgende betragtninger:
(1)
I henhold til tiltrædelsesakten fra 2003 kan Letland i syv år fra tiltrædelsesdatoen indtil den 30. april 2011 på de deri fastsatte betingelser opretholde forbud mod erhvervelse af landbrugsjord for fysiske og juridiske personer fra andre EU-medlemsstater, som hverken er etableret i eller har en lokal filial eller repræsentation i Letland. Dette er en midlertidig undtagelse fra princippet om fri bevægelighed for kapital, som er sikret ved artikel 63-66 i traktaten om Den Europæiske Unions funktionsmåde. Denne overgangsperiode kan kun forlænges med en periode på op til tre år.
(2)
Den 6. december 2010 anmodede Letland om en forlængelse af overgangsperioden for erhvervelse af landsbrugsjord med tre år.
(3)
Hovedbegrundelsen for overgangsperioden var behovet for at beskytte de socioøkonomiske vilkår for landbrugsaktiviteter i kølvandet på indførelsen af det indre marked og overgangen til den fælles landbrugspolitik i Letland. Den skulle især imødegå de bekymringer, der var kommet til udtryk vedrørende de mulige konsekvenser for landbrugssektoren af liberaliseringen af erhvervelsen af landbrugsjord, fordi der ved tiltrædelsen var store forskelle i jordpriser og indkomster mellem Letland og EU-15 (Belgien, Danmark, Tyskland, Irland, Grækenland, Spanien, Frankrig, Italien, Luxembourg, Nederlandene, Østrig, Portugal, Finland, Sverige og Det Forenede Kongerige). Et andet formål med overgangsperioden var at lette privatisering og overdragelse af landbrugsjord til landbrugerne. Kommissionen fremhævede allerede i sin rapport af 16. juli 2008 om revision af overgangsforanstaltningerne for erhvervelse af landbrugsejendom som fastsat i tiltrædelsestraktaten fra 2003 (i det følgende benævnt »midtvejsrapporten fra 2008«) betydningen af at gennemføre ovennævnte landbrugsreform inden udgangen af den fastsatte overgangsperiode (1).
(4)
Ifølge de data, Eurostat råder over, er priserne på landbrugsjord i Letland lavere end priserne på landbrugsjord i resten af EU. Fuldstændig konvergens mht. salgspriserne på landbrugsjord var ikke forventet og blev heller ikke betragtet som en nødvendig forudsætning for at bringe overgangsperioden til ophør. De udtalte forskelle i priserne på landbrugsjord mellem Letland og EU-15 kan dog være til hinder for en gradvis udvikling i retning af priskonvergens.
(5)
Det fremgår af dataene fra Eurostat, at der ligesom for priserne på landbrugsjord stadig er stor forskel mellem Letland og EU-15 i BNP pr. indbygger målt i købekraftsstandarder. De nuværende priser på landbrugsjord i Letland er således høje i forhold til lettiske borgeres købekraft.
(6)
Den lettiske landbrugssektors konkurrenceevne er desuden fortsat ringere end konkurrenceevnen i EU-15's landbrugssektor, og dette forværres af problemer med adgang til finansielle ressourcer og høje renter på erhvervskreditter til erhvervelse af landbrugsjord (15 % p.a. i 2009 i henhold til data fra de lettiske myndigheder).
(7)
I henhold til data fra de lettiske myndigheder hidrørende fra State Land Service (Letlands matrikelstyrelse) er 37,7 % af Letlands samlede territorium pr. 1. januar 2010 landbrugsjord, mens skovarealer udgør 45,8 %. I 2007 var 62 % af landbrugsjorden ejet af landbrugere, og 26,6 % var forpagtet. Landbrugsjord i Letland er allerede overvejende på private hænder, men processen med genindførelse af ejendomsretten og jordreformen i landdistrikterne er endnu ikke tilendebragt.
(8)
Manglende klarhed med hensyn til ejendomsret er uvægerligt en hindring for handel med jord og konsolidering af landbrugsejendom. Opsplittede jordarealer medvirker desuden til at forringe konkurrenceevnen og gør landbrugsbedrifterne mindre markedsorienterede. I den sammenhæng viser data fra Eurostat, at selv om der sker en gradvis konsolidering af jordarealer, og det gennemsnitlige udnyttede landbrugsareal pr. bedrift i Letland steg fra 10 ha til 16 ha mellem 2001 og 2007, er dette tal fortsat lavere end i andre EU-medlemsstater som f.eks. Danmark, Tyskland og Sverige, hvor det i gennemsnit var på henholdsvis 60 ha, 46 ha og 43 ha i 2007.
(9)
Den nylige verdensomspændende finansielle og økonomiske krise havde også negative virkninger for Letlands økonomi. Den manglende efterspørgsel, der efterfulgtes af et kraftigt fald i priserne på landbrugsprodukter, på et tidspunkt, hvor råvarepriserne stadig lå på det høje 2008-niveau, forværrede yderligere de lettiske landbrugeres situation, som i forvejen var ufordelagtig, sammenlignet med landbrugerne i EU-15.
(10)
Det kan på denne baggrund forventes, hvilket de lettiske myndigheder også gør, at ophævelsen af restriktionerne den 1. maj 2011 vil lægge pres på jordpriserne i Letland. Følgelig er der risiko for alvorlig uro på det lettiske marked for landbrugsjord ved udløbet af overgangsperioden.
(11)
Der bør derfor indrømmes en forlængelse af overgangsperioden med tre år, jf. bilag VIII, kapitel 3, til tiltrædelsesakten fra 2003.
(12)
For at kunne forberede markedet fuldt ud på liberaliseringen er det fortsat yderst vigtigt, selv under ugunstige økonomiske forhold, at sørge for bl.a. bedre kredit- og forsikringsfaciliteter for landbrugerne samt at gennemføre strukturreformen af landbruget i overgangsperioden som allerede fremhævet i midtvejsrapporten fra 2008.
(13)
Da et åbent indre marked altid har været kernen i Europas velstand, forventes øget tilgang af udenlandsk kapital at medføre potentielle fordele, også for landbrugsmarkedet i Letland. Som fremhævet i midtvejsrapporten fra 2008 kan udenlandske investeringer i landbrugssektoren desuden have væsentlige langsigtede virkninger for tilførsel af kapital og knowhow, for den måde, hvorpå markedet for jord fungerer, og for landbrugets produktivitet. Den gradvise lempelse af restriktionerne for udenlandsk ejerskab i løbet af overgangsperioden vil også kunne bidrage til at forberede markedet på fuld liberalisering.
(14)
Af hensyn til retssikkerheden og for at undgå et juridisk tomrum i Letlands nationale retssystem efter udløbet af den nuværende overgangsperiode bør denne afgørelse træde i kraft på dagen for offentliggørelsen i Den Europæiske Unions Tidende -
VEDTAGET DENNE AFGØRELSE:
Artikel 1
Overgangsperioden for erhvervelse af landbrugsjord i Letland, jf. bilag VIII, kapitel 3, til tiltrædelsesakten fra 2003, forlænges indtil den 30. april 2014.
Artikel 2
Denne afgørelse træder i kraft på dagen for offentliggørelsen i Den Europæiske Unions Tidende.
Udfærdiget i Bruxelles, den 7. april 2011.
32011D0226
L 094/31
SLUŽBENI LIST EUROPSKE UNIJE
ODLUKA KOMISIJE
od 7. travnja 2011.
o produljenju prijelaznog razdoblja za stjecanje poljoprivrednog zemljišta u Latviji
(Tekst značajan za EGP)
(2011/226/EU)
EUROPSKA KOMISIJA,
uzimajući u obzir Ugovor o pristupanju Češke, Estonije, Cipra, Latvije, Litve, Mađarske, Malte, Poljske, Slovenije i Slovačke,
uzimajući u obzir Akt o pristupanju Češke, Estonije, Cipra, Latvije, Litve, Mađarske, Malte, Poljske, Slovenije i Slovačke, a posebno poglavlje 3. Priloga VIII.,
uzimajući u obzir zahtjev Latvije,
budući da:
(1)
U skladu s Aktom o pristupanju iz 2003. Latvija može zadržati na snazi pod uvjetima iz Akta još sedam godina nakon pristupanja tj. do 30. travnja 2011. zabrane u vezi stjecanja poljoprivrednog zemljišta za fizičke i pravne osobe iz drugih države članica EU koje nemaju sjedište, ili nisu registrirane ili nemaju podružnice ni agencije u Latviji. To je privremeni izuzetak od slobodnog kretanja kapitala koji je osiguran člancima 63. do 66. Ugovora o funkcioniranju Europske unije. To prijelazno razdoblje se može produljiti samo jednom na razdoblje od najviše tri godine.
(2)
6. prosinca 2010. Latvija je zatražila produljenje prijelaznog razdoblja u vezi s stjecanjem poljoprivrednog zemljišta za tri godine.
(3)
Glavni razlog za prijelazno razdoblje je potreba da se zaštite društveno gospodarski uvjeti za poljoprivredne aktivnosti slijedom uvođenja jedinstvenog tržišta i prijelaza na zajedničku poljoprivrednu politiku u Latviji. Namjena prijelaznog razdoblja je odgovoriti na zabrinutost nastalu zbog mogućeg utjecaja na poljoprivredni sektor kojeg bi liberalizacija stjecanja poljoprivrednog zemljišta mogla imati zbog početnih velikih razlika u cijeni zemljišta i prihoda u usporedbi s Belgijom, Danskom, Njemačkom, Irskom, Grčkom, Španjolskom, Francuskom, Italijom, Luksemburgom, Nizozemskom, Austrijom, Portugalom, Finskom, Švedskom i Ujedinjenom Kraljevinom (dalje u tekstu EU-15). Pored toga svrha prijelaznog razdoblja bila je olakšati postupak vraćanja i privatizacije poljoprivrednog zemljišta poljoprivrednicima. Komisija je već naglasila u svom izvješću od 16. srpnja 2008. o Reviziji prijelaznih mjera za stjecanje poljoprivrednih nekretnina određenih u Aktu o pristupanju iz 2003. (dalje u tekstu Srednjoročna revizija iz 2008.) značaj završetka gore spomenute poljoprivredne reforme do kraja predviđenog prijelaznog razdoblja (1).
(4)
Prema podacima Eurostata, cijene poljoprivrednog zemljišta u Latviji su niže od cijena poljoprivrednog zemljišta u EU. Potpuna konvergencija prodajnih cijena poljoprivrednog zemljišta nije bila niti očekivana niti se smatra preduvjetom za okončanje prijelaznog razdoblja. Ipak uočljive razlike u cijenama poljoprivrednog zemljišta između Latvije i EU-15 su takve da mogu ometati neometan napredak prema konvergenciji cijena.
(5)
Slično kao u slučaju razina cijena poljoprivrednog zemljišta, podaci Eurostata pokazuju da još postoji raskorak u pogledu BDP-a po glavi stanovnika izmjeren prema standardu kupovne moći u Latviji u odnosu na EU-15. Stoga su postojeće cijene poljoprivrednog zemljišta u Latviji visoke za stanovnike Latvije u odnosu na njihovu kupovnu moć.
(6)
Također postoji niska konkurentnost latvijskog poljoprivrednog sektora u usporedbi s poljoprivrednim sektorom u EU-15 i problem je otežan teškoćama u pristupu financijskim sredstvima i visokim kamatnim stopama koje se primjenjuju na komercijalne kreditne linije za stjecanje poljoprivrednog zemljišta (15 % godišnje u 2009. prema podacima koje su dostavila latvijska tijela).
(7)
Nadalje prema podacima koje su dostavila latvijska tijela, a temelje se na latvijskoj državnoj geodetskoj službi, od 1. siječnja 2010. poljoprivredna zemljišta predstavljaju 37,7 % ukupnog područja države, a šume pokrivaju 45,8 % područja. U 2007. 62 % poljoprivrednog zemljišta je bilo u vlasništvu poljoprivrednika, a 26, 6 % istog je bilo u najmu. Iako je poljoprivredno zemljište u Latviji već većinom u privatnim rukama, postupak povratka vlasničkih prava i zemljišna reforma na poljoprivrednim područjima još nisu dovršeni.
(8)
Nedostatak jasnoće u pogledu vlasničkih prava neizbježno otežava zemljišne transakcije i konsolidaciju poljoprivrednih posjeda. Cijepanje zemljišta na svoj način nadalje doprinosi niskoj konkurentnosti i dovodi do manje tržišno orijentiranih poljoprivrednih gospodarstava. U tom kontekstu podaci Eurostata pokazuju da je u Latviji prosječna površina iskorištenog poljoprivrednog zemljišta po poljoprivrednom gospodarstvu, usprkos postepenoj konsolidaciji zemljišta u tijeku i povećanju od 10 ha na 16 ha po poljoprivrednom gospodarstvu između 2001. i 2007., još uvijek manja nego u drugim državama članicama EU u kojima je prosjek 2007. iznosio na primjer 60 ha u Danskoj, 46 ha u Njemačkoj i 43 ha u Švedskoj.
(9)
Nedavna globalna financijska i gospodarska kriza je također negativno utjecala na gospodarstvo Latvije. Manjak potražnje nakon kojeg je slijedio snažan pad prodajnih cijena poljoprivrednih proizvoda u trenutku kad su cijene sirovina ostale na jednakoj visokoj razini kakve su bile u 2008. još su dodatno otežale ionako slabi položaj latvijskih poljoprivrednika u usporedbi s poljoprivrednicima iz EU-15.
(10)
U ovom kontekstu može se očekivati, kako predviđaju latvijska tijela, da bi ukidanje ograničenja 1. svibnja 2011. značilo pritisak na cijene zemljišta u Latviji. Stoga postoji prijetnja ozbiljnih smetnji na tržištu poljoprivrednog zemljišta u Latviji nakon završetka prijelaznog razdoblja.
(11)
Stoga je potrebno dozvoliti produljenje prijelaznog razdoblja iz poglavlja 3. Priloga VIII. Akta o pristupanju iz 2003. za 3 godine.
(12)
Kako bi se tržište u cijelosti pripremilo za liberalizaciju i dalje je od najveće važnosti čak i u teškim gospodarskim okolnostima poticati poboljšanje faktora kao što su kreditne pogodnosti i pogodnosti osiguranja za poljoprivrednike te dovršetak strukturne reforme poljoprivrede tijekom prijelaznog razdoblja, kako je već naglašeno u Srednjoročnoj reviziji iz 2008.
(13)
S obzirom da je jedinstveno otvoreno tržište uvijek bilo ključ europskog prosperiteta, povećan dotok stranog kapitala donio bi sa sobom potencijalnu korist također i za poljoprivredno tržište u Latviji. Kako je naglašeno u Srednjoročnoj reviziji iz 2008. strana ulaganja u sektor poljoprivrede bi također imala važne dugoročne učinke na dostupnost kapitala i znanja, na funkcioniranje tržišta zemljištem i na poljoprivrednu produktivnost. Postupno slabljenje ograničenja u pogledu stranog vlasništva tijekom prijelaznog razdoblja bi također doprinijelo pripremi tržišta za potpunu liberalizaciju.
(14)
Zbog pravne sigurnosti i kako bi se izbjegle pravne praznine u nacionalnom pravnom sustavu Latvije nakon isteka trenutačnog prijelaznog razdoblja, ova Odluka treba stupiti na snagu na dan objave u Službenom listu Europske unije,
DONIJELA JE OVU ODLUKU:
Članak 1.
Prijelazno razdoblje u vezi stjecanja poljoprivrednog zemljišta u Latviji iz poglavlja 3. Priloga VIII. Aktu o pristupanju iz 2003. produljuje se do 30. travnja 2014.
Članak 2.
Ova Odluka stupa na snagu na dan objave u Službenom listu Europske unije.
Sastavljeno u Bruxellesu 7. travnja 2011.